Каспий теңізінің қазақстандық секторында мұнай операцияларын жүргізу кезінде фондық экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру және жүргізу қағидаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 18 сәуірдегі № 480 Қаулысы. Күші жойылды - Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 3 сәуірдегі № 196 қаулысымен

      Ескерту. Күші жойылды - ҚР Үкіметінің 03.04.2015 № 196 қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

      Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексінің 16-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:
      1. Қоса беріліп отырған Каспий теңізінің қазақстандық секторында мұнай операцияларын жүргізу кезінде фондық экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру және жүргізу қағидалары бекітілсін.
      2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
      Премьер-Министрі                           К. Мәсімов

Қазақстан Республикасы
Үкіметінің      
2012 жылғы 18 сәуірдегі
№ 480 қаулысымен    
бекітілген       

Каспий теңізінің қазақстандық секторында мұнай операцияларын
жүргізу кезінде фондық экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру
және жүргізу қағидалары

1. Жалпы ережелер

      1. Осы Каспий теңізінің қазақстандық секторында мұнай операцияларын жүргізу кезінде фондық экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру және жүргізу қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексiне сәйкес әзірленген, Каспий теңізінің қазақстандық секторында мұнай операцияларын жүргізу кезінде фондық экологиялық зерттеулерді (бұдан әрі – ФЭЗ) ұйымдастыру және жүргізу тәртібін белгілейді.
      Қағидалар әрекетінің аумақтық шекаралары Каспий теңізінің қазақстандық секторының (су бетiнiң айнасы) барлық акваториясына қолданылады. Қағидалардың қолданылу аймағына Каспий теңізінің қазақстандық секторына құятын өзендердің сағалық учаскелері, мүйістер, шығанақтар мен теңіз портының акваториясы қамтылады.
      2. Осы Қағидаларда мынадай негiзгi ұғымдар пайдаланылады:
      1) бентос – тіршілігінің барлық немесе көп бөлігін мұхит және континеттік су айдындарының түбінде, оның топырағында және топырақта қозғалып және отырып та өмір сүретін ағзалардың жиынтығы;
      2) зоопланктон – планктонның жануар түріндегі нысаны;
      3) су түбінің шөгінділері – тұрақты, қозғалатын су объектісінің түбінде жүзінділерден бөліну нәтижесінде тұндырылған қатты материал;
      4) теңіз ортасының компоненттері – атмосфералық ауа, теңіз суы, су түбі шөгінділері, теңіз флорасы мен фаунасы;
      5) теңіз ортасы – қоршаған ортаның физикалық, геологиялық, химиялық және биологиялық факторларының теңіз акваториясының үстінде су қабатымен және әуе кеңістігімен шектелген байланысы;
      6) фитопланктон – теңіз және тұщы су айдындарының су қабатында орналасатын және ағынмен пассивті орын ауыстыратын өсімдік ағзаларының жиынтығы;
      7) сапробтық деңгей – су айдындарының органикалық заттармен ластану дәрежесінің сипаттамасы, онда тіршілік ететін сапробионтты ағзалардың түрлік құрамымен анықталады;
      8) сапробионтты ағзалар – су құрамында аздаған еріген оттегі бар органикалық заттармен қатты ластанған су айдындарында тіршілік ететін су ағзалары;
      9) ФЭЗ станциясы – қоршаған ортаның метеорологиялық, гидрологиялық, химиялық, физикалық және биологиялық сипаттамаларын анықтау үшiн сынамаларды қадағалау/өлшеу/іріктеу жүргізілетін географиялық координаттарымен белгіленген стационарлық пункт;
      10) теңiз ортасын фондық экологиялық зерттеу – табиғат пайдаланушы қызметінiң басталуына дейiн келісімшарттық аумақтың (жобаның аумағы) аумағындағы теңiз ортасының бастапқы жай-күйiне арнайы зерттеулер жүргізу.
      3. ФЭЗ табиғат пайдаланушының жобалау алдында және жобалық қызметi кезеңiнде мұнай-газ кен орнына ие болу құқығын ресімдеу сәтінен бастап, (лицензия немесе табиғат пайдалануға келісімшарттар) мұнай операциялары басталғанға дейін жүргiзiледi.
      4. Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторындағы келісімшарттық (лицензиялық) аумақтағы ФЭЗ бір уақытта барлық лицензиялық блок/келісімшарттық нақты мұнай-газ кен орны (құрылымы) бойынша теңiз ортасының бастапқы жай-күйіне және аумақ мұнай операцияларының кезеңін есепке ала отырып, жекелеген өндірістік объектілерінде (учаскелерінде) зерттеулер жүргізуді қамтиды.
      5. ФЭЗ бағдарламасын табиғат пайдаланушылар әзірлейді және қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкiлеттi орган келіседі.
      6. ФЭЗ бағдарламасында:
      1) теңiз ортасының зерттелетін компоненттерi (атмосфералық ауа, теңіз суы, су түбі шөгінділері, бентос, фитопланктон, су өсімдіктері, ихтиофауна, орнитофауна, итбалықтар);
      2) теңiз ортасының әрбір компонент бойынша бақыланатын параметрлердiң тiзбесi;
      3) бақылаудың кезеңділігі және ұзақтығы;
      4) бақылау станцияларын кеңістікте олардың координаттары мен орналасқан жерін карта-схемада көрсете отырып орналасуы;
      5) барлық бақылау түрлерiн жүргiзу әдiстемесі, ФЭЗ нормативтiк-техникалық, әдiстемелiк және метрологиялық қамтамасыз ету;
      6) есептерді дайындау мерзімдері мен есеп түрлері белгіленеді.
      7. Каспий теңізінің қазақстандық секторында қоршаған ортаға ФЭЗ-ді табиғат пайдаланушы жеке, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның келісімі бойынша басқа табиғат пайдаланушылармен бірлесіп жүзеге асырады.

2. Каспий теңізінің қазақстандық секторында фондық
экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру тәртібі

      8. ФЭЗ-ді Қазақстан Республикасының техникалық реттеу туралы заңнамасында белгіленген тәртіппен аккредиттелген өндірістік немесе тәуелсіз зертханалар жүзеге асырады.
      ФЭЗ бойынша есептік материалдар табиғат пайдаланушыларға шарттық мiндеттемелерге сәйкес ұсынылады.
      9. Каспий теңізінің қазақстандық секторында ФЭЗ фондық экологиялық станцияларда (бұдан әрі – ФЭЗ станциялары) жүзеге асырылады. ФЭЗ станцияларын орналастыру схемалары:
      1) нүктелік және алаңдық объектілерге арналған бiрiншi деңгейдегі ФЭЗ станциялары: айналма, крест тәрізді, ромб тәрiздi болуы мүмкін. ФЭЗ станциялары нүктелік (алаңдық) объектіден мынадай қашықтықтарда орналасады: 250 м, 500 м, 1000 м, 1500 м және одан әрі осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес схема бойынша әсер ету шекараларына дейiн;
      2) екiншi деңгейдегі ФЭЗ станциялары арасындағы арақашықтық 2-5 км аспауы тиіс. Кен орны алаңының көлемі 20 шаршы км дейiн (құрылым) болған кезде ФЭЗ станцияларының арасындағы арақашықтық 2 км аспауы тиіс (2 шаршы км кемінде 3 станция). Кен орнының алаңы 20-дан 500 шаршы км болған кезде ФЭЗ станциялары жүйелі тор бойынша бір-бірінен 5 км қашықтықта орналасуы (10 шаршы км 1 станция) керек. Кен орнының алаңы 500 шаршы км асса, ФЭЗ станциялары жүйелі тор бойынша 10 км қашықтыққа дейін (20 шаршы км кемінде 1 станция) орналасады.
      3) екiншi деңгейдегі ФЭЗ станцияларының орналасуы үшiншi деңгейдегі станциялардың орналасуын есепке ала отырып, жүзеге асырылады. Бұл ретте үшiншi деңгейдегі ФЭЗ станциялары кемінде бiр нүктесі осы Қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес схема бойынша екiншi деңгейдегі ФЭЗ станциялары нүктелерiнiң торына кiруi керек;
      4) үшінші деңгейдегі ФЭЗ станциялары арасындағы арақашықтық осы Қағидаларға 2-қосымшаға сәйкес схема бойынша 20 км кем болмауы тиіс (50 шаршы км кемінде 1 станция);
      10. Жобаланатын желілік объектілерде (көмiрсутегілер мен мұнай өнiмдерiн тасымалдау құбырлары, теңiз трассалары) ФЭЗ (трассадан оңға және солға 500 м орналасқан кемiнде 3 ФЭЗ станциялары) перпендикуляр профилiнде жүргiзiледi; профилдер жобаланатын құбырлар трассаларында 10 км сайын, теңiз трассаларында 50 км сайын осы Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес схема бойынша орналастырылады.
      11. Атмосфералық ауаның ФЭЗ жүргізу кезінде сол жерде сынамаларды іріктеу немесе өлшеу алып жүретін аспаптармен шеткі және үшінші деңгейдегі ФЭЗ-дің орталық станцияларының бірінде (кемінде 5 станцияда) жүргізіледі.

3. Каспий теңізінің қазақстандық секторында фондық экологиялық
зерттеулерді жүргізу тәртібі

      12. Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторында ФЭЗ қоршаған ортаның компоненттерiнiң бастапқы жай-күйiн бағалауды қамтиды: атмосфералық ауаны, теңiз суын, су түбі шөгінділерін, бентосты, фитопланктонды, зоопланктонды, су өсімдіктерін, ихтиофауналарды, орнитафауналарды, итбалықтарды метеорологиялық бақылау.
      1) метеорологиялық параметрлер
      Бақылау желдің бағыты мен жылдамдығына, ауа температурасына, ауа райының жай-күйіне (атмосфералық қысым, бұлттылық, атмосфералық жауын-шашын) жүргізіледі.
      Бақылау кезеңділігі: күн сайын 3 рет.
      2) атмосфералық ауа
      Бақылау күкірт қос тотығына, азоттың тотығына және қос тотығына, көміртегі тотығына, көмірсутегілерге, күкіртті сутегіне жүргізіледі.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн жылына 2 рет (көктем, күз).
      3) теңіз сулары
      Гидрологиялық және гидрофизикалық параметрлер: су температурасы, тұздылығы, электр өткізгіштігі, мөлдірлігі, тереңдігі, лайлығы, толқынның биіктігі мен бағыты, басқа да бақылаулар (теңіз жұмыстары кезінде және т.б. су бетінiң шаңдануы; жоғары лайлылық, көбіктің болуы, өлі организмдер (өсімдік/балық) және т.б.), теңіз ағыстарының жылдамдығын өлшеу.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      Гидрохимиялық параметрлер: сутегі көрсеткіші (рН), еріген оттегі, БПК5, ОХТ (оттегіні химиялық тұтыну), аммоний азоты, жалпы азот, азот нитраты, азот нитриті, жалпы фосфор.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      Теңіз суының сапасы: көмірсутегінің жалпы шоғырлануы, полиаромат көмірсутегілер, синтетикалық беткі активті заттар (анионды беткі активті заттар), фенолдар, ауыр металдар (Al, As, Ba, Cd, Cr, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, V, Zn);
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      4) су түбі шөгінділері
      Гранулометрлік құрамы, тотықтырғыш - қалпына келтiргiш әлеует (Еh), 1 және 4 см тереңдіктегі су түбі шөгінділерінің температурасы, органикалық көміртегінің құрамы, ауыр металдар (Al, As, Ba, Cd, Cr, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, V, Zn), фенолдар, көмірсутегінің жалпы шоғырлануы, полиаромат көмірсутегілер енгізіледі.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      Микробиологиялық бақылаулар: микрооганизмдердің жалпы саны, сопрофиттердің, актиномицеттер мен саңырауқұлақтардың саны, микроорганизмдер биомассасы, мұнайды тотықтыратын микроорганизмдер.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      5) бентос
      Организмдердің жалпы саны, түр құрамы, түрлердің саны және тізімі, жалпы биомассасы, түрлердiң саны және биомассасы (зообентостың сандық басым түрлерiнiң құрамы) бойынша үстем негізгі топтар мен түрлердің саны.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      6) фитопланктон
      Фитопланктон жасаушаларының жалпы саны, жалпы биомассасы, түр құрамы, түрлердiң саны және тiзiмi, сапробтық деңгейі.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      7) зоопланктон
      Организмдердің жалпы саны, түр құрамы, түрлердің саны және тізімі, жалпы биомассасы, сапробтық деңгейі, негізгі топтардың саны және түрлері, негізгі топтар және түрлер биомассасы.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      8) су өсiмдiктерi
      Қоғамдастықтың флористикалық құрамы, қоғамдастықтардағы түрлердiң таралу пайызы, су түбі шөгінділерін өсiмдiктермен жобаланған пайыздық жамылғысы, өсiмдiктердiң құрылымы (тігінен, көлденеңінен), өсімдіктердің өзгеру дәрежесі.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      9) ихтиофауна
      Ихтиологиялық зерттеулер бойынша балық аулары қондырғылары қойылған ФЭЗ станцияларының саны ФЭЗ станцияларының жалпы санының 30% кем емес, ал тралдықтың қондырғылары кемінде 50% болуы қажет.
      Барлық балықтардың түрлеріне: ауланатын балық түрлерi, аулау жабдықтарымен және ауланатын балықтардың түрлi құрамы, балықтардың сирек түрлерiнің болуы, өлшемдiк құрылымы енгізіледі. Балықтардың нысаналы түрлерiне (жергiлiктi ихтиологиялық қоғамдастықтардың көптеген, тұрақты өкiлдерi) балықтардың жеке биологиялық сипаттамасы (Q-дененiң жалпы массасы, q-iшек-қарынсыз дене массасы, L-балықтың жалпы ұзындығы, J-құйрық жүзу қанатынсыз балықтың ұзындығы, жынысы, жас шамасы, жетiлу сатысы); жетiлудiң IV сатысында аналығын ұстау кезінде абсолюттi жеке өсімталдығымен анықталады, сызықты өсу екпiні, түрдiң типтiк морфологиялық әлпетiнен ауытқуларының (кемтарлықтар) болуы енгізіледі, сыртқы паразиттердің болуы, оларды оқшаулау және саны (тек қана жай көзбен көрінетiн паразиттер екенін есепке алу керек); қуыс паразиттерінің болуы, олардың саны мен салмағы.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағында - климаттық маусымдар бойынша жылына 4 рет; қалған акваториялар үшiн - жылына 2 рет (көктем, күз).
      10) орнитофауна
      Түр құрамы, саны, тұратын орнының сипаттамасы мен зерттелетiн аумақта орналастыру ерекшелiгi; осы көрсеткiштердiң маусымдық және көпжылдық көрсеткіштер динамикасы.
      Бақылау кезеңділігі: жыл сайын үш рет - көктемгi және күзгi көшу кезеңінде және ұя салу кезеңінде (ұшу кезеңінің басында, ортасында және соңында), түрлердiң ұя салуының ең белсендi уақытында көбею кезеңінде (мамырдың екiншi жартысы).
      11) итбалықтар
      Жыныстық-жас шамасының құрамы, саны, тұратын орнының сипаттамасы мен бақыланаты аумақта орналастыру ерекшелiгi; табиғи және жасанды факторлардың әсерiмен (техногендiк) бұл көрсеткiштердiң маусымдық және көпжылдық динамикасы. ФЭЗ орындайтын кемелердің бағыттарындағы жылдың барлық маусымдарында итбалықтардың (кездесулер) қонысы, олардың саны, тұруы мен жүру сипаты, фото-бейне түсірулер жүргізу GPS көмегі арқылы белгіленеді.
      Бақылау кезеңділігі: Каспий теңiзiнiң солтүстік бөлiгiндегі мемлекеттiк қорық аймағына - қысқы және көктемгі кезеңде; қалған акваториялар үшiн - күзгі кезеңде.
      13. ФЭЗ бойынша есептік материалдар:
      ФЭЗ бойынша мыналар дайындалады:
      1) компания (мердігер) теңізде жұмыс істеу кезінде күн сайын жүзеге асырылатын әрекеттер тiркелетін күн сайынғы есептер;
      2) атқарылған жұмыстың ортақ сипаттамалары бар далалық есептер, ФЭЗ бағдарламасының ауытқу тізбесі және бұл ауытқулардың себептерi, қауіпсіздік техникасының талаптарын орындау және табиғат пайдаланушыға дала (экспедициялық) жұмыстары аяқталғаннан кейiн 10-15 күн ішінде беріледі;
      3) теңiзде өткiзiлген бақылау нәтижелерiнiң және іріктелген сынамаларға зертханалық талдау негiзiнде жылдық есептер, олар табиғат пайдаланушыға есепті жыл аяқталғаннан кейiн 3 ай iшiнде ұсынылады.
      Бірыңғай мемлекеттік мониторинг жүйесіне ақпараттар ұсыну қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бекіткен талаптарға сәйкес жүзеге асырылады.

Каспий теңізінің қазақстандық секторында
мұнай операцияларын жүргізу кезінде   
фондық экологиялық зерттеулерді     
ұйымдастыру және жүргізу қағидаларына  
1-қосымша                 

Бiрiншi деңгейдегі ФЭЗ станцияларын нүктелiк және алаңдық
объектілерге орналастыру схемасы
(ФЭЗ станциялары арасындағы қашықтық а) және с) нұсқалары үшiн
әрбiр азимут (сәуле) бойынша 250 м, 500 м, 1000 м, 1500 м
құрауы керек; в) нұсқасы үшiн - өнеркәсiптiк (антропогенді)
объектiден мониторингтің бiрiншi станциясына дейінгі қашықтық
(ФЭЗ станцияларының келесi қатары 250 немесе 500 м қашықтықта
орналасады) 250 м аспауы тиіс

Каспий теңізінің қазақстандық секторында
мұнай операцияларын жүргізу кезінде   
фондық экологиялық зерттеулерді     
ұйымдастыру және жүргізу қағидаларына  
2-қосымша                 

Блоктар және кен орындарындағы (құрылымдардағы) ФЭЗ
станцияларын орналастыру схемасы

      Шартты белгілер:

- Келісімшарт аумағындағы үшiншi деңгейдегі ФЭЗ станциялары. Жүйелі тордағы ФЭЗ станцияларының арасындағы қашықтық 20 км аспайды.

- Теңiздегi кен орны (мұнай, газ немесе басқалар) шекарасының контуры және - екiншi деңгейдегі ФЭЗ станциялары (кен орнында).

- Айналасында бірінші деңгейіндегі ФЭЗ станцияларында (осы Қағидаларға 1-қосымша) өндірістік экологиялық мониторинг іске асыратын алаңдық немесе нүктелiк объектi (бұрғылау қондырғысы, жасанды арал және т.б.).

Каспий теңізінің қазақстандық секторында
мұнай операцияларын жүргізу кезінде   
фондық экологиялық зерттеулерді     
ұйымдастыру және жүргізу қағидаларына  
3-қосымша                 

Бiрiншi деңгейдiң ФЭЗ станцияларын желілік объектілерде
орналастыру схемасы (құбырлар – профилдер 10 км сайын, мұнай
өнiмдерi көлігінің кеме жүретiн трассалары - профилдері 20 км
сайын)

Об утверждении Правил организации и проведения фоновых экологических исследований при проведении нефтяных операций в казахстанском секторе Каспийского моря

Постановление Правительства Республики Казахстан от 18 апреля 2012 года № 480. Утратило силу постановлением Правительства Республики Казахстан от 3 апреля 2015 года № 196

      Сноска. Утратило силу постановлением Правительства РК от 03.04.2015 № 196 (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

      В соответствии со статьей 16 Экологического кодекса Республики Казахстан от 9 января 2007 года Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:
      1. Утвердить прилагаемые Правила организации и проведения фоновых экологических исследований при проведении нефтяных операций в казахстанском секторе Каспийского моря.
      2. Настоящее постановление вводится в действие по истечении десяти календарных дней со дня первого официального опубликования.

      Премьер-Министр
      Республики Kaзахстан                       К. Масимов

Утверждены                   
постановлением Правительства         
Республики Казахстан            
от 18 апреля 2012 года № 480        

Правила
организации и проведения фоновых экологических исследований при
проведении нефтяных операций в казахстанском секторе
Каспийского моря

1. Общие положения

      1. Настоящие Правила организации и проведения фоновых экологических исследований при проведении нефтяных операций в казахстанском секторе Каспийского моря (далее – Правила) разработаны в соответствии с Экологическим кодексом Республики Казахстан от 9 января 2007 года, определяют порядок организации и проведения фоновых экологических исследований (далее – ФЭИ) при проведении нефтяных операций в казахстанском секторе Каспийского моря.
      Территориальные границы действия Правил распространяются на всю акваторию (зеркало водной поверхности) казахстанского сектора Каспийского моря. В зону действия Правил включаются также устьевые участки рек, впадающих в казахстанский сектор Каспийского моря, бухты, заливы и акватории морских портов.
      2. В настоящих Правилах используются следующие основные понятия:
      1) бентос – совокупность организмов, всю или большую часть жизни обитающих на дне океанических и континентальных водоемов, в его грунте и на грунте, ведущих как подвижный, так и сидячий (прикрепленный) образ жизни;
      2) зоопланктон – животные формы планктона;
      3) донный осадок – твердый материал, осажденный в результате выделения из взвеси на дно водного объекта, как подвижный, так и статический;
      4) компоненты морской среды – атмосферный воздух, морские воды, донные отложения, морская флора и фауна;
      5) морская среда – сочетание физических, геологических, химических и биологических факторов окружающей среды, ограниченное водной толщей, дном и воздушным пространством над акваторией моря;
      6) фитопланктон – совокупность растительных организмов, населяющих толщу воды морских и пресных водоемов и пассивно переносимых течением;
      7) уровень сапробности – характеристика степени загрязненности водоема органическими веществами, устанавливается по видовому составу обитающих в нем организмов-сапробионтов;
      8) организмы - сапробионты – водные организмы, живущие в водоеме, сильно загрязненном органическими веществами, с небольшим содержанием растворенного в воде кислорода;
      9) станция ФЭИ – стационарный пункт, с фиксированными географическими координатами на которой производятся: наблюдения/измерения/отбор проб для определения метеорологических, гидрологических, химических, физических и биологических характеристик окружающей среды;
      10) фоновые экологические исследования морской среды – проведение специальных исследований исходного состояния морской среды на территории контрактной территории (территории проекта) до начала деятельности природопользователя.
      3. ФЭИ проводятся на стадии предпроектной и проектной деятельности природопользователя, с момента оформления правообладания (лицензии или контракта на природопользование) на нефтегазовое месторождение до начала нефтяных операций.
      4. ФЭИ на контрактной (лицензионной) территории в казахстанском секторе Каспийского моря включают одновременное проведение исследований исходного состояния морской среды по всему лицензионному блоку/контрактной территории, конкретному нефтегазовому месторождению (структуре) и на отдельных производственных объектах (участках) с учетом стадий нефтяных операций.
      5. Программа ФЭИ разрабатывается природопользователем и согласовывается уполномоченным органом охраны окружающей среды.
      6. Программой ФЭИ устанавливаются:
      1) исследуемые компоненты морской среды (атмосферный воздух, морские воды, донные отложения, бентос, фитопланктон, водная растительность, ихтиофауна, орнитофауна, тюлени);
      2) перечень наблюдаемых параметров по каждому компоненту морской среды;
      3) периодичность и продолжительность наблюдений;
      4) расположение станций наблюдений в пространстве с указанием их координат и местоположения на карте-схеме;
      5) методики ведения всех видов наблюдений, нормативно-техническое, методическое и метрологическое обеспечение ФЭИ;
      6) сроки подготовки отчетов и виды отчетов.
      7. ФЭИ окружающей среды осуществляются в казахстанском секторе Каспийского моря природопользователем индивидуально, а также совместно с другими природопользователями по согласованию с уполномоченным органом в области охраны окружающей среды.

2. Порядок организации фоновых экологических исследований в
казахстанском секторе Каспийского моря

      8. ФЭИ осуществляется производственными или независимыми лабораториями, аккредитованными в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан о техническом регулировании.
      Отчетные материалы по ФЭИ представляются природопользователю в соответствии с имеющимися договорными обязательствами.
      9. Фоновые экологические исследования в казахстанском секторе Каспийского моря осуществляются на станциях фоновых экологических исследований (далее – станции ФЭИ). Схемы размещения станций ФЭИ:
      1) станции ФЭИ первого уровня для точечных и площадных объектов могут быть: круговые, крестообразные, ромбовидные. Станции ФЭИ располагаются от точечного (площадного) объекта на расстояниях: 250 м, 500 м, 1000 м, 1500 м и далее до границы воздействия, по схеме согласно приложению 1 к настоящим Правилам;
      2) расстояние между станциями ФЭИ второго уровня не должно превышать 2-5 км. При размерах площади месторождения (структуры) до 20 кв. км, расстояние между станциями ФЭИ не более 2 км (не менее 3 станций на 2 кв. км). При площади месторождения от 20 до 500 кв. км станции ФЭИ располагаются по регулярной сетке на расстоянии не более 5 км одна от другой (1 станция на 10 кв. км). При площади месторождения более 500 кв. км станции ФЭИ располагаются по регулярной сетке на расстоянии до 10 км (не менее 1 станции на 20 кв. км);
      3) расположение станций ФЭИ второго уровня осуществляется с учетом расположения станций ФЭИ третьего уровня. При этом, хотя бы одна из точек станций ФЭИ третьего уровня должна входить в сетку точек станций ФЭИ второго уровня, по схеме согласно приложению 2 к настоящим Правилам;
      4) расстояние между станциями ФЭИ третьего уровня составляет не более 20 км (не менее 1 станции на 50 кв. км), по схеме согласно приложению 2 к настоящим Правилам.
      10. На проектируемых линейных объектах (трубопроводы, морские трассы транспортировки углеводородов и нефтепродуктов) ФЭИ проводятся на перпендикулярных профилях (не менее 3-х станций ФЭИ, расположенных через 500 м вправо и влево от трассы); на трассах проектируемых трубопроводов профили размещаются через 10 км, на морских трассах через 50 км, по схеме согласно приложению 3 к настоящим Правилам.
      11. При проведении ФЭИ атмосферного воздуха отбор проб или замеры на месте переносными приборами проводится, как минимум, на крайних и на одной из центральных станций ФЭИ третьего уровня (не менее 5 станций).

3. Порядок проведения фоновых экологических исследований в
казахстанском секторе Каспийского моря

      12. ФЭИ в казахстанском секторе Каспийского моря включают оценку исходного состояния компонентов окружающей среды: метеорологических наблюдений, атмосферного воздуха, морских вод, донных отложений, бентоса, фитопланктона, зоопланктона, водной растительности, ихтиофауны, орнитофауны, тюленей.
      1) метеорологические параметры
      Наблюдения ведутся за: направлением и скоростью ветра, температурой воздуха, состоянием погоды (атмосферное давление, облачность, атмосферные осадки).
      Периодичность наблюдений: 3 раза в день.
      2) атмосферный воздух
      Наблюдения ведутся за: диоксидом серы, оксидом и диоксидом азота, оксидом углерода, углеводородами, сероводородом.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      3) морские воды
      Гидрологические и гидрофизические параметры: температура воды, соленость, электропроводность, прозрачность, глубина, мутность, высота и направление волн, прочие наблюдения (запыление поверхностей, особенно при морских строительных работах и т. п., высокая мутность, наличие пены, мертвых организмов (растений/рыб) и т. п.), замеры скоростей морских течений.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      Гидрохимические параметры: водородный показатель (рН), растворенный кислород, БПК5, ХПК (химическое потребление кислорода), азот аммонийный, азот общий, азот нитратный, азот нитритный, фосфор общий.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      Качество морской воды: общая концентрация углеводородов, полиароматические углеводороды, синтетические поверхностно-активные вещества (анионные поверхностно-активные вещества), фенолы, тяжелые металлы (Al, As, Ba, Cd, Cr, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, V, Zn).
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раз в год (весна, осень).
      4) донные отложения
      Гранулометрический состав, окислительно-восстановительный потенциал (Еh), температура донных отложений на глубине 1 и 4 см, содержание органического углерода, тяжелые металлы (Al, As, Ba, Cd, Cr, Cu, Fe, Hg, Ni, Pb, V, Zn), фенолы, общая концентрация углеводородов, полиароматические углеводороды.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      Микробиологические наблюдения: общее количество микроорганизмов, общее число сапрофитов, актиномицетов и грибов, биомасса микроорганизмов, нефтеокисляющие микроорганизмы.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      5) бентос
      Общая численность организмов, видовой состав, число и список видов, общая биомасса, количество основных групп и видов, доминирующие по численности и биомассе виды (состав количественно преобладающих видов зообентоса).
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      6) фитопланктон
      Общая численность клеток фитопланктона, общая биомасса, видовой состав, число и список видов, уровень сапробности.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      7) зоопланктон
      Общая численность организмов, видовой состав, число и список видов, общая биомасса, уровень сапробности, количество основных групп и видов, биомасса основных групп и видов.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      8) водная растительность
      Флористический состав сообществ, процент распространения видов в сообществах, проективное покрытие донной поверхности растительностью в процентах, структуры растительности (вертикальная, горизонтальная), степень трансформации растительности.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      9) ихтиофауна
      По ихтиологическим исследованиям, количество станций ФЭИ с постановкой рыбных сетей должно быть не менее 30 %, а траловых постановок не менее 50 % от общего количества станций ФЭИ.
      Для всех видов рыб: видовой состав рыб в уловах, улов на усилие /га по видам рыб и орудиям лова, наличия редких видов рыб, размерные структуры. Для целевых видов рыб (многочисленные, постоянные представители местного ихтиологического сообщества) индивидуальные биологические характеристики рыб (Q-общая масса, q-масса тела без внутренностей, L-общая длина рыбы, -длина рыбы без хвостового плавника, пол, стадия зрелости, возраст); при поимке самок на IV стадии зрелости определяется абсолютная индивидуальная плодовитость, темпы линейного роста, наличие отклонений (уродств) от типичного морфологического облика вида, наличие внешних паразитов, их локализация и количество (следует учитывать только паразитов видных невооруженным глазом), наличие полостных паразитов, их количество и вес.
      Периодичность наблюдений в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - 4 раза в год по климатическим сезонам, для остальных акваторий - 2 раза в год (весна, осень).
      10. орнитофауна
      Видовой состав, численность, характер пребывания и особенности размещения на исследуемой территории; сезонная и многолетняя динамика этих показателей.
      Периодичность наблюдений: три раза в год в период весенних и осенних миграций и в период гнездования (в начале, середине и конце пролета), в период размножения во время наибольшей гнездовой активности видов (вторая половина мая).
      11. тюлени
      Поло-возрастной состав, численность, характер пребывания и особенности размещения на контролируемой территории, сезонная и многолетняя динамика этих показателей под воздействием природных и антропогенных (техногенных) факторов. Во все сезоны года на маршрутах судов, выполняющих ФЭИ, отмечаются места расположения (встреч) тюленей с помощью GPS, их количество, характер пребывания и поведение, проведение фото-видео съемки.
      Периодичность наблюдений: в государственной заповедной зоне в северной части Каспийского моря - в зимний и весенний периоды, для остальных акваторий – в летне-осенний период.
      13. Отчетные материалы по ФЭИ
      По результатам ФЭИ подготавливаются:
      1) ежедневные отчеты, в которых компанией (подрядчиком) проводится регистрация ежедневно осуществляемых действий при работах в море;
      2) полевые отчеты, которые содержат общее описание проделанной работы, перечень отклонений от Программы ФЭИ и причин этих отклонений, выполнение требований техники безопасности и представляются природопользователю в течение 10-15 дней после окончания полевых (экспедиционных) работ;
      3) годовые отчеты на основе результатов проведенных наблюдений в море и лабораторных анализов отобранных проб представляются природопользователю в течение 3 месяцев после окончания отчетного года.
      Представление информации в Единую Государственную Систему Мониторинга осуществляется в соответствии с требованиями, утвержденными уполномоченным органом охраны окружающей среды.

Приложение 1                    
к Правилам организации и проведения        
фоновых экологических исследований         
при проведении нефтяных операций          
в казахстанском секторе Каспийского моря      

Схемы размещения станций ФЭИ первого уровня у точечных и
площадных объектов (расстояние между станциями ФЭИ должно
составлять 250 м, 500 м, 1000 м, 1500 м по каждому азимуту
(лучу) для вариантов а) и с); для варианта в) - расстояние от
промышленного (антропогенного) объекта до первых станций ФЭИ не
должно превышать 250 м (следующий ряд станций ФЭИ располагается
на расстоянии 250 или 500 м)

Приложение 2                    
к Правилам организации и проведения        
фоновых экологических исследований         
при проведении нефтяных операций         
в казахстанском секторе Каспийского моря     

Схема размещения станций ФЭИ на блоках и месторождениях
(структурах)

Условные обозначения:

- Станции ФЭИ третьего уровня на контрактной
территории. Расстояние между станциями ФЭИ в
регулярной сетке не более 20 км.

- Контур границы морского месторождения (нефтяное,
газовое или др.) и - станции ФЭИ второго уровня (на
месторождении).

- Площадной и/или точечный объект (буровая установка,
искусственный остров и др.) вокруг которого
реализовывается производственный экологический
мониторинг на станциях ФЭИ первого уровня (приложение

1 к настоящим Правилам)

Приложение 3                    
к Правилам организации и проведения        
фоновых экологических исследований         
при проведении нефтяных операций в         
казахстанском секторе Каспийского моря      

Схемы размещения станций ФЭИ первого уровня у линейных
объектов (трубопроводы - профили через 10 км, судоходные трассы
транспорта нефтепродуктов - профили через 20 км)