Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасы туралы

Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 4 қарашадағы № 939 Жарлығы

      ҚАУЛЫ ЕТЕМІН:
      1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасы (бұдан әрі – Тұжырымдама) бекітілсін.
      2. Қазақстан Республикасының Үкіметі:
      1) Тұжырымдаманы іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарын бекітсін;
      2) осы Жарлықтан туындайтын өзге де шараларды қабылдасын.
      3. Орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдар:
      1) өз қызметінде Тұжырымдаманы басшылыққа алсын және оны іске асыру жөнінде қажетті шаралар қабылдасын;
      2) мемлекеттік жоспарлау жүйесінің қабылданатын құжаттарының Тұжырымдамамен сәйкес келуін қамтамасыз етсін.
      4. Осы Жарлықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігіне жүктелсін.
      5. Осы Жарлық қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
      Президенті                            Н.Назарбаев

Қазақстан Республикасы 
Президентінің     
2014 жылғы 4 қарашадағы
№ 939 Жарлығымен    
БЕКІТІЛГЕН      

Қазақстан Республикасының мәдени саясатының
ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ

      Ескерту. Бүкіл мәтін бойынша "мұражайлар", "мұражай", "мұражайлардың", "мұражайы", "мұражай-қорықтар", "мұражайтанудың", "мұражайтануды" деген сөздер тиісінше "музейлер", "музей", "музейлердің", "музейі", "музей-қорықтар", "музейтанудың", "музейтануды" деген сөздермен ауыстырылды - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

МАЗМҰНЫ

1. Кіріспе

2. Қазақстан Республикасында мәдениет саласын дамытудың жалпы пайымы

      2.1. Ағымдағы ахуалды талдау

      2.2. Қазақстан Республикасы мәдени саясатының ұзақ мерзімді тұжырымдамасының қажеттілігіне негіздеме

3. Қазақстан Республикасы мәдени саясатының жалпы тәсілдері мен негізгі қағидаттары

      3.1. Мақсаты мен міндеттері

      3.2. Жалпы тәсілдер

      3.3. Негізгі қағидаттар

4. Қазақстан Республикасы мәдени саясатының басым бағыттары

      4.1. Ұлттың мәдени жадын сақтау

      4.2. Мәдениет саласындағы басқару жүйесін жетілдіру

      4.3. Өнер саласының бірыңғай білім беру кеңістігі

      4.4. Халықаралық мәдени кеңістікке ықпалдасу

      4.5. Ақпараттық және инновациялық технологияларды қолдану

      4.6. Қазіргі заманғы мәдени кластерлерді дамыту

Шығармашылық кластерлер

Музейлер ғылым мен зерттеу қызметін дамытудың тірек орталықтары ретінде

Әдебиет, кітап шығару мен кітапхана ісі

Бейнелеу өнері, дизайн және сәулет

Театр, музыка, хореография, орындаушылық және цирк өнері

Кино индустриясын қазіргі заманғы мәдени кеңістіктің аса маңызды кластері ретінде дамыту

Мәдени-туристік кластерлер

"Астана - Еуразия жүрегі" кластері

"Алматы - Қазақстанның еркін мәдени аймағы" кластері

"Табиғат пен көшпенді мәдениеттің тұтастығы" кластері

"Алтай маржаны" кластері

"Ұлы Жібек жолын жаңғырту" кластері

"Каспий қақпасы" кластері

5. Іске асыру кезеңі мен күтілетін нәтижелер, нысаналы индикаторлар

6. Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасын іске асыру көзделетін нормативтік құқықтық актілердің тізбесі

"Дәстүр мен мәдениет - ұлттың генетикалық коды"
Н.Ә. Назарбаев

1. Кіріспе

      Ескерту. Кіріспеге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Қазақстан Республикасының мәдени саясатының ұзақ мерзімді тұжырымдамасы (бұдан әрі - Тұжырымдама) Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың  "Қазақстан жолы - 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ" атты 2014 жылғы 17 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру мақсатында әзірленді.
      Жаңа мәдени саясаттың стратегиялық доминантасы Мемлекет басшысы ұсынған, Қазақстан халқын өзінің бай мәдени мұрасымен және шығармашылық әлеуетімен Қазақстан Республикасының әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына кіру мақсатына ойдағыдай қол жеткізуге жұмылдыруға үндейтін "Мәңгілік ел" ұлттық идеясы болып табылады.
      Бүгінгі күні мәдениет пен мәдени әлеуетті дамыту әлемнің көптеген халықтары мен мемлекеттерінің негізгі даму басымдықтарының қатарына жатады. Мәдениеттің даму деңгейі, жалпыұлттық және әлемдік мәдени мұраны сақтап қалу мен байытуды, сапалы мәдени құндылықтардың жасалуын, таратылуы мен қолданылуын, жемісті мәдени алмасу мен тұлғаның рухани-шығармашылық тұрғыдан өзін-өзі көрсетуін қамтамасыз ететін, тиімді жұмыс істейтін мәдени институттар инфрақұрылымы мен тетіктерінің болуы табыстың аса маңызды өлшемшарттарының бірі болып табылады.
      Табысты мемлекеттің мәдени саясаты жасампаз құндылық бағдарларын қалыптастыру негізінде қоғамның орнықты дамуын қамтамасыз етуге бағытталады және қоғам мен мемлекеттің тыныс-тіршілігінің барлық маңызды аспектілерін дамытудың сапалы өлшемі болып табылады.
      Мәдениет саласындағы жетістіктер ведомстволардың, мәдениет мекемелерінің жұмыстарымен, статистиканың сандық көрсеткіштерімен және белгілі есімдердің болуымен ғана өлшенбейді. Бүгінгі күні мәдениет - тұлғаның рухани-эстетикалық дамуының, жалпыұлттық бірлікті қалыптастырудың және елді әлемдік қоғамдастыққа ықпалдастырудың қуатты құралы.
      Мәдениеттің рөлін ұғынуға деген қазіргі заманғы көзқарас тұлғаның, бизнестің және тұтас мемлекеттің табысы аспектілерінің бірі ретінде қоғамның шығармашылық белсенділікке деген көзқарасы өзгеріп жататын жаңа әлеуметтік-мәдени ортаны қалыптастыру қажеттілігін негіздейді.
      Қазақстан Республикасының әлемнің ең дамыған 30 мемлекетінің қатарына тез арада кіруіне жәрдемдесетін қазіргі заманғы, әлемдік стандарттарға негізделген мәдениет инфрақұрылымын және саласын ұйымдастыру мен басқарудың тиімді моделін құру маңызды басымдық болып табылады. Мәдени саясат тұжырымдамасы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдерінің озық тәжірибесі ескеріле отырып әзірленді. Атап айтқанда, жұмыспен қамту және кірістер деңгейінің көрсеткіштері бойынша мәдениет және өнер саласын күшейтуге бағытталған.
      Мұндай жағдайларда креативтік пен бәсекеге қабілеттілік алдыңғы қатарға шығады. мәдениет саласы экономика ресурстарының біріне, бизнес-бастамалар үшін тартымды инвестициялық салаға айналып келеді, бұл атап айтқанда: кино индустриясы, анимация, цирк өнері, музей, концерт пен театр қызметтері және т.б. сияқты өнердің жекелеген түрлері мен мәдениет ұйымдарын экономикалық тұрғыдан табысты (рентабельді) деңгейге шығаруға мүмкіндік береді.

2. Қазақстан Республикасында мәдениет саласын дамытудың
жалпы пайымы

2.1. Ағымдағы ахуалды талдау

      Ескерту. 2.1-кіші бөлімге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Саланың тарихи қалыптасқан және тәуелсіздік жылдары қарқынды дамыған инфрақұрылымы қазақстандық мәдениеттің одан әрі дамуы үшін негізгі тұғырнама қызметін атқарады.
      Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің деректері бойынша 2014 жылғы 1 қаңтарға елімізде 62 театр, 4 185 кітапхана, 45 концерттік ұйым, 3 164 клуб үлгісіндегі мекеме, кино қою мен кинофильм шығаруды жүзеге асыратын 125 ұйым, 224 музей, 112 ойын-сауық және демалыс саябағы, 5 хайуанаттар бағы және 5 цирк жұмыс істейді. Олардың ішінде 40 кітапхана, 198 клуб, 9 театр, 11 концерттік ұйым, кинопрокаттауды жүзеге асыратын 81 ұйым, 47 ойын-сауық және демалыс саябағы мен 1 музей жеке меншікте.
      Инфрақұрылымның даму серпіні тұрақты оң сипатқа ие. Мәселен, соңғы 10 жыл ішінде музейлердің, клуб үлгісіндегі мекемелердің және кино қоюды іске асыратын ұйымдардың саны 50%-дан аса артты; театрлар саны 30%-ға дерлік өсті, кітапханалар саны 20%-ға дерлік көбейді. Саланы жүйелі мемлекеттік қолдау да тұрақты қаржыландырумен айқындалады.
      Елімізде өзінің сәулеті бойынша бірегей "Қазақстан" орталық концерт залы, Орталық Азиядағы ең ауқымды "Астана Опера" опера және балет театры, елімізде мәдени мұраның маңызды құндылықтары жинақталатын аса ірі орын болуға арналған Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі ашылды.
      Сала инфрақұрылымы жылына орта есеппен 90,5 миллионнан астам адамға қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. Әлеуметтік зерттеулердің деректері бойынша, халықтың көрсетілетін мәдениет қызметтеріне қанағаттану деңгейі 66-67 % құрайды. Мемлекеттік және жеке меншік сектор үлесінің арақатынасы тиісінше 94,9%-ды және 5,1%-ды құрайды.
      Қазіргі бағыттардың, жанрлар мен стильдердің барлығы дерлік өз даму бастауын классикалық, халықтық және бұқаралық мәдениеттен алды. Қазақстандық музыка, бейнелеу, кино және театр өнері әртүрлі халықаралық өнер фестивальдарында, көрмелерде, форумдарда, биеннале мен конкурстарда лайықты ұсынылды. Қазақстандық үздік өнер шеберлерінің әлем өнерінің ең беделді алаңдарында тағылымдамадан өтуге мүмкіндігі бар.
      Еліміздің театр алаңдарында жыл сайын 10 мыңнан астам спектакль қойылады, олардың 300-і - отандық және шетелдік хореографтардың, балетмейстерлердің, режиссерлердің жаңа қойылымдары, "Тәуелсіздік толғауы" шығармашылық конкурстарының шығармалары.
      Отандық киноиндустриясы белсенді дамуда. "Қазақфильм" АҚ киностудиясында түрлі жанрлар мен форматтардағы фильмдерді түсіруге мүмкіндік беретін киноөндірісінің қазіргі заманғы толық технологиялық тізбегі қамтамасыз етілген. Кинобазаның өндірістік қуаты жыл сайын 100-ден аса фильмді құрайды. Қазақстандық картиналар халықаралық кинокөрсетілімдер мен фестивальдарға қатысуда. Бірқатар жүлдегер-картиналар шетелдік прокатқа шықты: "Жаужүрек мың бала" фильмі Сингапурдың ауқымды прокатында пайда болды (картина ағылшынша және қытайша субтитрлармен қазақ тілінде көрсетілді); Д. Өмірбаевтың "Студент" фильмі Францияда прокатқа; "Шуақты күндер" фильмі (реж. Н. Төребаев) - Германияда прокатқа шығуда.
      Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша халықтың негізгі зияткерлік ресурсы болуға бағытталған ҚазҰЭК - Қазақ ұлттық электрондық кітапханасының қорын кеңейту бойынша жұмыс жүргізілуде. Электрондық каталогтың көлемі 18 000 библиографиялық жазбаны құрайды. Қашықтықтан пайдаланушылардың сұратуы бойынша кітаптардың е-көшірмелерін жасауға жыл сайын орта есеппен 1 500 тапсырыс қабылданып, өңделеді.
      Шетелде қазақстандық мәдениетті танымал ету шеңберінде соңғы бірнеше жыл бойы Мәдениет күндері форматындағы іс-шаралармен ТМД-ның барлық дерлік елдері, Еуропа мен Азияның, Таяу Шығыстың жетекші елдері қамтылып келеді.
      "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасын іске асыру барысында іс-шаралар кешені жүзеге асырылып, нәтижесінде тарих пен мәдениеттің жаңа ескерткіштері ашылды, маңызды тарихи-мәдени объектілер консервацияланды, реставрацияланды және реконструкцияланды, елдің мәдени мұрасын зерделеудің тұтас жүйесі үшін база құрылды.
      Тарих пен мәдениеттің отандық ескерткіштерін ауқымды түгендеу жүргізілді, республикалық (218 ескерткіш) және жергілікті (11 277) маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімдері бекітілді.
      "Қазақтың дәстүрлі мың күйі", "Қазақтың дәстүрлі мың әні" және "Батырлар жыры" бірегей жобаларының шеңберінде халық шығармашылығының ең үздік үлгілері жүйелендірілді.
      Қазақстан халықаралық ынтымақтастық желісі бойынша мәдениет саласындағы мынадай конвенцияларға қатысушы болып табылады: 1972 жылғы Дүниежүзілік мәдени және табиғи мұраны қорғау туралы конвенция, 2003 жылғы Материалдық емес мәдени мұраны (МеММ) қорғау туралы конвенция, 1954 жылғы Қарулы қақтығыстар болған жағдайда мәдени құндылықтарды қорғау туралы конвенция, 1954 жылғы Еуропа мәдени конвенциясы, 1970 жылғы Мәдени құндылықтарды заңсыз әкелуге, әкетуге және оларға меншік құқығын беруге тыйым салу мен олардың алдын алуға бағытталған шаралар туралы конвенция, 1928 жылғы Халықаралық көрмелер туралы конвенция.
      ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұра тізіміне мәдениет ескерткіштері - Қожа Ахмет Яссауи кесенесі мен Тамғалы археологиялық ландшафтының петроглифтері, сондай-ақ "Сарыарқа - Солтүстік Қазақстанның даласы мен көлдері" табиғи мұра объектісі енгізілді. Жібек жолының Жетісу бөлігінің қазақстандық сегіз объектісі: Талғар, Қаялық, Қарамерген, Ақтөбе "Степнинское", Өрнек, Құлан, Қостөбе, "Ақыртас" археологиялық кешені "Жібек жолы: Чанань-Тянь-Шань дәлізі маршруттарының желісі" атты сериялық трансұлттық номинацияның құрамында ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұра тізіміне кірді.
      Тұтастай алғанда, саланың әлеуеті мейлінше жоғары, мұны көрсетілетін мәдени қызметтерді тұтынудың тұрақты өсу серпіні айғақтап отыр. Тек соңғы он жылда ғана театрларға бару көрсеткіші 35%-ға артты, кітапханалардың тұрақты оқырмандарының саны 18 %-ға өсті, кинотеатрлардың көрермендер саны 5 есе ұлғайды.
      Алайда, жалпы сала көрсеткіштері қарқынды өскенімен, мәдениет және өнер саласы қызметкерлерінің әлеуметтік мәртебесі мен беделі бұрынғысынша төмен күйінде қалып отыр. Сала қызметкерлерінің орташа айлық еңбекақысы республикадағы қызметтің барлық салалары бойынша осыған ұқсас көрсеткіштің 61-72 %-ын құрайды. Қызметтің көрсетілген түрі бойынша еңбекақы қоры елдегі жалпы еңбекақы қорының 1,3%-ын құрайды. мәдениет саласындағы жаңа жұмыс орындарын ашу серпіні саланың жұмыспен қамтудың орташа республикалық көрсеткішінен артта қалғанын көрсетіп отыр.

Саланың түйінді проблемалары

      Ағымдағы ахуалды талдаудың негізінде саланың мынадай проблемаларын бөліп көрсетуге болады:
      1) атқарушы билік органдары мен жергілікті өзін-өзі басқару органдары қабылдайтын шешімдерде тиімді үйлестірудің жетіспеушілігі, сондай-ақ мәдениет ұйымдарының, әсіресе ауылдағы мәдениет ұйымдарының желісін дамытуда сақталып келе жатқан теңсіздік;
      2) мәдениет мекемелері желісін дамыту қажеттілігі мен бюджеттің оларды күтіп-ұстау жөніндегі мүмкіндіктері арасында сәйкессіздік бар;
      3) жастар мен балалардың шығармашылық әлеуетін дамытуға жүйелі тәсіл толық қолданылмайды;
      4) өнердің қазіргі заманғы бағыттары мен оның жаңа ағымдары тиісті даму мен қолдау таппай келеді;
      5) ұлттық рухани құндылықтар мен бағдарларды жарқын көркемдік образдарда бейнелейтін заманауи өнер туындыларының жетіспеушілігі;
      6) ғылыми тәсіл және өнер теориясы мен практикасының өзара байланысы жеткілікті айқындалмаған: көркемөнер білімін беру, өнертану, музей ісі, археология, реставрациялау, туризм, кино, театр шашыраңқы орналасқан және өзара келістірілмеген;
      7) музейлер мен музей-қорықтар ғылыми-зерттеу қызметін дамыту әлеуетін жеткілікті пайдаланбайды;
      8) меценаттық, демеушілік және волонтерлік институттары дамымаған, мәдениет саласында мемлекеттік-жекеше әріптестіктің әлеуеті мардымсыз пайдаланылады;
      9) бос уақыт мәдениеті мен мәдени сервисті дамытудың жүйелі тәсілін іске асыру жөніндегі практикалық қадамдар жеткілікті пысықталмаған.
      Мәдениет саласындағы қолданыстағы нормативтік құқықтық база заманауи инновациялық және ықпалдасушылық процестердің талаптарына толыққанды сәйкес келмейді, өңірлердің, моноқалалар мен шалғайдағы ауылдардың қажеттіліктерін ескермейді.
      Елімізде қолданыстағы шығармашылық білім беру жүйесінің музыка, балет, орындаушылық, бейнелеу өнері бойынша кадрлар даярлаудағы көрсеткіштері жоғары болғанымен, кино, анимация, сурет өнері, мүсін, графика, дизайн, декоративті-қолданбалы өнер, музей, реставрация, кітапхана ісі саласындағы мамандар тапшылығының спектрін түгел қамтымайды. Көркемөнер білімі оқытудың барлық деңгейлерінде шығармашыл мамандарды даярлауды жүйелі қайта құру талап етеді.
      Кадр тапшылығы "креативті" жаңа таптың - белсенді және бұқаралық әлеуметтік топтың пайда болуы мен дамуын тежеп отыр, мәселен, АҚШ-та оның үлесі қазірдің өзінде халықтың 30%-ынан асады.
      Өнердің, музейтанудың және мәдениеттанудың барлық салаларында ғылымды дамыту жеке назар аударуды талап етеді. Бүгінде музей ісі, тарих, археология, этнография, реставрациялау, өнертану және мәдениеттану саласында ғылыми зерттеулерді жүргізудің үйлестірілген саясаты жоқтың қасы. Ғылыми және практикалық нәтижелерге, артефактілерге, тарихи-мәдени объектілерге тиісті түсінік берілмейді  және оны құндылықтарды мұраға алу мен мәдени бірегейлікті қалыптастырудың қазіргі заманғы процестеріне ықпалдастырылмаған.
      Жастар мәдениетін, сондай-ақ балалар мен жасөспірімдер шығармашылығын және көркемдік-эстетикалық білім беруді қолдау жүйесін дамытуға тиісінше көңіл бөлінбейді. Осы жағдай қоғамның, әсіресе жастардың шетелдік мәдени құндылықтар мен идеалдарына жаппай бағдарлануына себеп болды, бұл құндылықтар мен мәдени иммунитеттің орнықты шкаласын қалыптастыруға теріс әсер етеді.
      Эстетикалық талғамға, адамгершілікке тәрбиелеуге, отандық мәдениетке деген қызығушылық пен құрмет сезімін қалыптастыруға бағытталған балаларға арналған түрлі мәдени өнімдерді (оның ішінде анимациялық) шығару стратегиясы жоқ.
      Қазақстан мәдениеті мен өнерінің көптеген салаларының әріптестігі мен бәсекелестігі шарттарында әлемдік мәдени процеспен ықпалдасу әлеуеті толыққанды іске асырылмаған. Танымал имидждік жобаларды іске асыру - халықаралық конкурстар мен фестивальдарды өткізу, туристік трансұлттық маршруттар мен кластерлерді дамыту әлемдегі қазақстандық мәдениеттің мәртебесін нығайтуға ықпал ете алады және ықпал етуге тиіс.
      Зор мүмкіндіктер бола тұра, мәдениет және өнер саласындағы креативті индустриялар мен ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың нашар дамуы саланы дамытудың инновациялық тәсілін қалыптастыруға және мәдениет өнімдері мен көрсетілетін қызметтеріне кең қолжетімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді.

Мәдени саясаттың модельдері

      Мәдени саясат саласында әртүрлі жолдар мен тәсілдер бар және әрбір дамыған мемлекет қазіргі тарихи-мәдени тәжірибесіне, объективті саяси және экономикалық артықшылықтарға негізделетін өзінің бірегей стратегиясын басшылыққа алады.
      Мәдени саясаттың модельдері мынадай негізгі басымдықтарға бағдарланған: қолда бар мәдени құндылықтарды қорғау, мәдени шығармашылықты қолдау және ілгерілету, мәдени өмірді (ортаны) дамыту. Басқару (жоспарлау), қаржыландыру және заңнамалық қамтамасыз ету қазіргі заманғы дамыған және дамушы елдердің мәдени саясатының негізгі аспектілері болып табылады.
      Басқару модельдері:
      1) басым саясат - мемлекеттің күш-жігері құндылықтардың берік жүйесін құруға, жалпыұлттық және әлемдік маңызы бар имидждік жобаларды, шығармашылық ұйымдарды, ұжымдар мен тұлғаларды қолдауға бағдарланған;
      2) қолжетімділік саясаты - мемлекеттің негізгі күш-жігері элитарлық мәдениет пен өнерді ілгерілетуге, халықтың қалың жігінің арасында талғам мен жоғары эстетикалық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған;
      3) мәдени өзін-өзі көрсете білу саясаты - классикалық мәдени иерархия және эстетикалық санаттардың айқын болмауы, басты рөлді мәдени өзін-өзі сәйкестендіру мен өзін-өзі көрсетуге деген (этностық, әлеуметтік, кәсіптік және т.б.) кез келген ұмтылыс атқарады.
      Мәдениет саласындағы кез келген басқару моделінің негізін елдің бірыңғай мәдени кеңістігін құруға мемлекеттің жоғары дәрежеде қатысу қағидаты айқындайды.
      Сонымен бірге, әлемдік практикада мәдениет саласын дамытудың айқын және әмбебап стандарттары мен оның табыстылығының критерийлері қалыптаспаған. Әрбір ел өзінің ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін және стратегиялық перспективаларының пайымын ескере отырып, мәдени саясаттың міндеттері мен құралдары жиынтығын айқындайды.
      Дамыған елдердің мәдени саясатының заманауи бағытын сипаттайтын бірқатар жалпы әлемдік үрдістер бар, олардың ішіндегі ең маңыздылары:
      1) шығармашылыққа жәрдемдесу және шығармашылық бостандық генерациясы;
      2) мәдени мұраның сақталуын, ұлттық мәдениет пен тілдің қорғалуын қамтамасыз ету;
      3) халықтың барлық жіктерінің мәдени өмірге қатысуына тең мүмкіндіктер жасау;
      4) жастардың, әсіресе балалардың шығармашылық жетілуі үшін жағдайлар жасау;
      5) қоғамның мәдени және әлеуметтік-экономикалық дамуын ықпалдастыру және басқалары болып табылады.
      Ұсынылған басқару модельдерінің әлемдік үздік практикаларының оң элементтерінің синтезі Қазақстан үшін маңызды. Мәдениет саласындағы серпінді дамып келе жатқан процестердегі мемлекет, қоғам және тұлға мүдделерінің теңгерімін ұстап тұру орнықты және табысты мемлекеттің мәдени саясатының неғұрлым оңтайлы қағидаты болып табылады.

Қаржыландыру модельдері

      АҚШ: мәдениетті мемлекеттік қолдаудың мықты идеологиялық негізі бар және "шабыт беретін мемлекет" ретінде белгілі. Қаржыландыруды гранттар, қорлар мен демеушілер қамтамасыз етеді. Мәдениет миссиясы америкалық құндылықтар жүйесі мен өмір салтын жаһандық ауқымдарда жылжытуды, АҚШ-тың дүние жүзіндегі демократияның, адам құқықтары мен бостандығының қорғаушысы ретіндегі ерекше имиджін қалыптастыруды қамтиды.
      Ресей: "2013-2020 жылдарға арналған мәдениет пен туризмді дамыту" мемлекеттік бағдарламасы қолданылады, оның негізгі мақсаты - тұлға мен мемлекеттің рухани-адамгершілік дамуы, елдің біртұтас мәдени кеңістігі мен көпұлтты халықтың рухани бірлігін нығайту. Негізгі қаржыландыру көзі - федералдық бюджет. Тікелей қаржыландыру Ресейде бұқаралық мәдениет ұйымдарының орта есеппен 80%-ға дейінгі кірісін қамтамасыз етеді. Жеке қайырмалдықтар, демеушілер мен меценаттар үшін салықтық жеңілдіктер пайда бойынша салық салынатын базаны мәдениет пен өнерді дамытуға жасалған қайырмалдықтар шамасына азайтудан көрініс табады. Бұл жағдайларда салық салынатын пайда кәсіпорындар үшін 5%-ға дейін, ал банктер үшін - 3%-ға дейін азайтылады. Ресейдің мәдени саясаты мәдениет пен оның әлеуметтік рөлінің ұлттық ұғымына негізделген.
      Қытай: мәдени саясаттың екі бағыты бар - мемлекет тарапынан қаржыландырылатын және бақыланатын дәстүрлі бағыт: идеология, көрсетілетін әлеуметтік мәдени қызметтер, шығармашылық, ғылыми зерттеулер, мәдени мұраны қорғау, сондай-ақ еркін бәсекелестік жағдайында мәдениет өнімдерін өндіретін мәдениет индустриясы. Мемлекеттік қаржыландыру инвестициялардың мемлекеттік емес нысандарымен үйлеседі: мәдениет саласындағы инвестициялауды көтермелеу, қаржы қорларын кеңейту, серпінді және жоғары технологиялық жобаларға мемлекеттік кредит беру және т.б. Үкімет мәдениетті дамыту қорын құру мен мәдениет саласындағы коммерциялық кәсіпорындар арқылы мәдени индустрия саласын қалыптастырудың тиімді тетігін жасады.
      Ұлыбритания және Канада: мемлекет ұлттық мәдениетті қолдау бойынша негізгі қаржылық ауыртпалықты өзіне алады, бұл ретте оны бөлуге қатыспайды - "қол созу" қағидаты. Бұл функцияны тәуелсіз әкімшілік органдар жүзеге асырады, олар өз кезегінде қаржы қаражатын арнайы комитеттер мен сарапшылар топтарына береді. Корпоративтік демеушілік мәдениетті қаржыландырудың мемлекет күш-жігеріне барабар маңызды тетігін білдіреді.
      Германия: бюджеттік қаржыландыруды негізінен өңірлік және жергілікті биліктер жүзеге асырады, экономикалық еркіндіктің үстем мәні мойындалады. Мәдениет саласындағы саясат мемлекеттік қаржыландырумен қатар гранттық қолдау жүйесінің тетіктері дамыған жекеше және қоғамдық қаржыландыруды қамтиды.
      Франция: мәдениетті қаржыландыруды орталық, өңірлік және жергілікті билік органдары мен біршама дәрежеде жекеше сектор жүзеге асырады. Орталық органдар ұлттық деңгейдегі жобаларды іске асыру жөніндегі міндеттемелерді өздеріне алады. Мәдениет істері жөніндегі кеңестер жұмыс істейді.
      Швеция, Норвегия, Дания мәдениет саласында орталық деңгейдегі мықты әкімшіліктің болуына негізделген, ол мәдени саясаттың барлық қатысушыларының қызметінде, атап айтқанда өңірлік және жергілікті қоғамдастықтарда үйлестіруші рөлін атқарады.
      Аустрия: Аустрияда мәдениет ұйымдарын мемлекеттік субсидиялау 75%-дан бастап 100%-ға дейін құрайды. Франциядағы сияқты Аустрияда да мемлекеттік қаржыландыру негізгі үш: федералдық, өңірлік, муниципалдық деңгейде жүзеге асырылады.
      Оңтүстік Корея, Малайзия, Сингапур: мәдени саясаттың шығыс азиялық нұсқасы әлеуметтік жауапкершілікті, әлеуметтік ұйымшылдықты қалыптастыру, қалаларды жаңғырту, қоршаған ортаны қорғау арқылы мәдениеттің әлеуметтік тартымды рөлін қайта жаңартуға сайып келеді. Мәдениет институттарына, шығармашылық индустрияларға, туризм көлемін ұлғайту мақсатында экономикалық бағдарланған жобаларды қолдауға зор мән беріледі.
      Әлемдік тәжірибені талдау мәдениет саласында мемлекеттің мүдделілігі мен сауатты құрылған саясат әлеуметтік тұрақтылыққа, құндылықтар жүйесі мен оның сабақтастығын қалыптастыруға, отансүйгіштік пен ұлттық сәйкестікке ықпал ететінін, саланың инновациялық дамуы мен орнықты экономикалық өсуді ынталандыратынын көрсетті.
      Әлемдік үздік практикаларды ескерсек, АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Оңтүстік Корея және Сингапур сияқты елдердің үлгісі бойынша мәдениет саласындағы демеушілік пен меценаттықты қолдаудың пәрменді құқықтық тетіктерін құру Қазақстан үшін әсіресе өзекті.
      Қазіргі заманғы әлемдік тәжірибе икемді кластерлік құрылымдардың жоғары табыстылығын көрсетіп отыр. Серпінді бағыттарға дәлдеп шоғырлану жалпы саланы дамыту бағдарларын белгілеуге мүмкіндік береді.
      Әлеуметтік маңызы бар жобалар мен коммерциялық емес салаларды - әсіресе Ресей, Қытай, Франция, Аустрия және т.б. үлгісі бойынша классикалық және академиялық өнерді мемлекеттік қаржыландыруды сақтап қалу да маңызды. Орталық органдар ұлттық деңгейдегі жобаларды іске асыру бойынша міндеттемелерді өздеріне алатын және мәдениет істері жөніндегі кеңестер жұмыс істейтін Францияның тәжірибесі оңтайлы болып табылады.

2.2. Қазақстан Республикасының мәдени саясатының ұзақ мерзімді
тұжырымдамасының қажеттілігіне негіздеме

      Ескерту. 2.2-кіші бөлімге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Соңғы онжылдықтарда біздің елімізде және әлемде болған өзгерістердің серпіні мен сипаты мәдени саланы қолдау мен дамытудың тәсілдері мен әдістерін қайта қарауды қажет етеді.
      Жаһандану дәуірі әріптестік пен диалог арқылы индустрияландырудан кейінгі қоғамға қарай қозғалуды қамтамасыз ететін жедел әлеуметтік, экономикалық және саяси жаңғыртудың аса маңызды факторы ретінде мәдениетті қоса алғанда, көптеген институттарды трансформациялауға ықпал етті.
      Мәдени саясат жалпыұлттық бірлікті қалыптастырудың неғұрлым тиімді құралдарының бірі болып табылады. Ол қоғамда мәдени өмір процестерін мемлекеттік қолдау және азаматтарды мәдениет құралдарымен тәрбиелеу арқылы жүзеге асырылады.
      Мәдени саясаттың жаңа моделін қалыптастырудың аса маңызды шарты қоғам мен мемлекеттің мүдделерін біріктіру болып табылады.
      Қазіргі заманғы қазақстандық мәдениет жаһанданудың сын-қатерлері мен қауіптерінен қорғауды ғана емес, әлемдік мәдени кеңістікте өзінің мәдени тауашасын жасауды да қажет етеді.

3. Қазақстан Республикасы мәдени саясатының жалпы
тәсілдері мен негізгі қағидаттары

3.1. Мақсаты мен міндеттері

      Ескерту. 3.1-кіші бөлімге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Мақсаттары: елдің біртұтас мәдени кеңістігін дамыту, қазақстандықтардың бәсекеге қабілетті мәдени ділі мен рухани жағынан биік болуын қалыптастыру, экономиканың сәтті дамуына және елдің халықаралық жағымды имиджін қалыптастыруға әсер ететін қазіргі заманғы мәдени кластерлер құру.
      Міндеттері:
      1) азаматтардың рухани-адамгершілік бағдарларын, қазақстандық жаңа отансүйгіштік пен орнықты құндылықтар жүйесін және жалпыға ортақ еңбек қоғамның жасампаздық негіздерін қалыптастыру;
      2) Қазақстан халқы Ассамблеясының белсенді қатысуымен этностық саналуандылықты сақтау және Қазақстан халқы мәдениетін үйлесімді дамыту негізінде қазақстандық мәдени кеңістікті дамыту;
      3) отандық мәдениетті әлемдік мәдени кеңістікпен ықпалдастыру, Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын елімізде және шет елдерде кеңінен ілгерілету, өзіндік ұлттық брендтерді қалыптастыру;
      4) бәсекеге қабілетті мәдени ортаны және қазіргі заманғы мәдени кластерлерді қарқынды дамыту үшін жағдайлар жасау;
      5) тарихи-мәдени мұраны одан әрі сақтау, зерделеу және "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық жобасын іске асыру арқылы танымал ету;
      6) өнердің барлық түрлері, жанрлары мен бағыттары - кино, анимация, әдебиет, көркем сурет және басқалар арқылы таратылатын қазіргі заманның үздік үлгілерін, атаулы тарихи оқиғалар мен артефактілерді, мәдени мұра мен дәстүрлерді қамтитын жарқын көркем бейнелер жасау;
      6-1) азаматтық қағидаттары негізінде қазақстандық бірегейлікті және бірлікті нығайғу мен дамыту және "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық патриоттық идеясының құндылықтарын танымал ету;
      7) ішкі және сырттан келетін мәдени туризмді дамыту үшін елдің тарихи-мәдени ландшафтын кеңінен пайдалану.

3.2. Жалпы тәсілдер

      Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасын іске асыру "Қазақстан - 2050" Стратегиясы мен Қазақстанның әлемнің ең дамыған 30 мемлекетінің қатарына кіруі жөніндегі тұжырымдамаға сәйкес ұзақ мерзімді дамудың жаһандық векторларына негізделген тәсілдер мен қағидаттар жүйесі негізінде жүзеге асырылатын болады.
      Мәдениетті дамыту саласындағы мемлекеттік саясаттың негізінде мынадай тәсілдер:
      1) мәдениеттің барлық бағыттарын дамытудың өзара байланыстағы жүйелілігі мен кешенділігі;
      2) мәдениеттің үдемелі дамуының тарихи сабақтастығы мен үздіксіздігі;
      3) негізділік пен басымдық;
      4) инклюзивтілік пен әлеуметтік бағыттылық;
      5) инновациялық пен креативтілік жатыр.
      Адами капитал, шығармашылық ресурс, жүйелі мемлекеттік қолдау мен бизнес-бастамалар бәсекеге қабілетті мәдени ортаны қарқынды дамытудың берік іргетасына айналуға тиіс, ол өз кезегінде экономикада, әлеуметтік және мәдени өмірде мемлекет пен қоғам табысының басты көрсеткіші болып табылады.

3.3. Негізгі қағидаттар

      Ескерту. 3.3-кіші бөлімге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасын іске асыру мынадай қағидаттарға негізделеді:
      1) жаһандық әлемде отандық мәдениеттің өзіндік болмысын айқындайтын жалпыұлттық мәдени мұраның басымдығы;
      2) мәдениетті өсу факторы және әлеуметтік дамудың қуатты ресурсы ретінде тану;
      3) елдің мәдени саналуандығын құрметтеу, көпэтностық Қазақстанның мәдениеті мен дәстүрлерін қолдау және дамыту;
      4) шығармашыл тұлға мен мәдени өзін-өзі көрсету нысандарының еркіндігі;
      5) жаңа институционалдық бірлестіктер, қазіргі заманғы мәдени кластерлер мен озық технологиялар базасында мәдени орта бірлігі.
      Бұл қағидаттар бәсекеге қабілетті жаңа мәдени ділді қалыптастырудың өзегі болып табылады, оның негізінде қалыптасқан құндылықтар жүйесі, шығармашылық белсенділік, сұранысқа ие мәдени өнімді жасауға қабілеттілік жатыр. Отандық мәдениет сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге шығуы және әлемде кеңінен танымал болуы тиіс.

4. Қазақстан Республикасы мәдени саясатының басым бағыттары

4.1. Ұлттың мәдени жадын сақтау

      Ескерту. 4.1-кіші бөлімге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Қазіргі заманғы қазақстандық мәдениет ұлттың генетикалық кодының қалыптасқан тарихи-мәдени негізімен жаһандық мәдени диалогқа белсене қатысуы үшін барлық алғышарттарға ие. Ұлттың мәдени кодының негізгі құрамдас бөліктері мұра, салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар, тіл, отбасы, шаруашылық жүйелер (өмір салты), мерекелер болып табылады.
      Өміршең мәдениет өзінің табиғи даму жолы мен өзгерістерінен өзінің арқау-өзегін сақтай отырып өтеді. Өз мәдениетінің құндылығының тартымдылығы кеміген және оны төл мәдениеттің рухани және адамгершілік құндылықтарының бастауынан алшақтатуға ықпал ететін басқасы алмастыра алатын жағдайда сәйкестік бұзылуы мүмкін.
      Қазіргі заманғы Қазақстанды мәдени дамытудың маңызды векторларының бірі мәдени мұраны сақтау, зерттеу және тарату болып табылады. Мәдени мұра - қоғамымыз бен мемлекетіміздің шоғырлануы мен ойдағыдай дамуының сарқылмас әлеуеті.
      Мемлекеттік мәдени саясат қоғамды рухани, мәдени, жалпыұлттық біріктіруге және адамгершілігі мол, өзіндік ойы бар шығармашыл, жауапты тұлғаны қалыптастыруға бағытталуы тиіс.
      Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, мәдени мұраны тарату және ықпалдастыру технологиясы ғылыми ізденістерден бастап мәдени туризмге дейін қазіргі заманғы мәдени кластерлерді қалыптастыруға негіз болады. Мәдени мұраны күнделікті тыныс-тіршіліктің, жанды және үнемі дамып отыратын дәстүрдің жаңа ұрпақ үшін өзекті ажырамас бөлігі етуге мүмкіндік беретін креативті индустрия кластерлерді дамытудың катализаторы болып табылады.
      Жаңа қазақстандық патриотизмді ілгерілетуге ерекше назар аударылуға тиіс. Осыған байланысты мәдениет саласының қазіргі жобалары шеңберіндегі, бұқаралық ақпарат құралдары мен Интернет желісіндегі жұмыс, сондай-ақ этномәдени бірлестіктердің қызметі жалғасатын болады.
      Тіл мәдениеттің негізгі элементі және ұлт пен оның бірлігін қалыптастырудың мүлтіксіз шарты болып табылады. Қазақ тілін сақтау және дамыту біздің мемлекетіміздің мәдени саясатының аса маңызды міндетін құрайды. Қазақстан мәдениетінің әлемдік қоғамдастыққа ықпалдасуы қазақ, орыс, ағылшын тілдерінің үштұғырлығын көздейтін мемлекеттік тіл саясаты арқылы қамтамасыз етіледі.
      Әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер тыныс-тіршіліктің барлық салаларындағы адам әрекетінің ұрпақтан-ұрпаққа берілетін орнықты жүйесі ретінде халықтың қайталанбас даралығын сақтайды және жан-дүниесін көрсетеді. Олардың өзгешелігі табиғи орта мен шаруашылық құрылыстың ерекшелігіне байланысты. Қазақ халқының заттық және заттық емес мәдениетінің элементтерін сақтау және ілгерілету қажет.
      Отбасы институтының арқасында ұрпақтар сабақтастығы қамтамасыз етіледі. Мәдени саясаттың аса маңызды міндеті қоғамдық санада адам өмірі мен қоғам амандығының кепілі ретінде отбасы құндылықтары ұғымын қалыптастыру болып табылады.
      Ұлттық мерекелерде бай әрі алуан түрлі дәстүрлер, салт-жоралар, әдет-ғұрыптар, ойын-сауықтар, рәсімдер, ойындар, салтанаттар және т.б. топтастырылады. Жалпыхалықтық, мемлекеттік мерекелерді мерекелеу қоғамдық сана-сезімді оң арнаға бұрып, мақтаныш пен отансүйгіштік сезімдерін қалыптастыра отырып, шоғырландырушы фактор болып табылады.
      Ұлттық бейнелерді қалыптастыру, ұлтты ұйытуға қабілетті мерекелік іс-шаралар дәстүрлерін тарату үлкен рөл атқарады.
      Дәстүрлі құндылықтарды қолдау ұлттық сәйкестенуді айқындайтын адамгершілік бағдарларын қалыптастыру және дамыту тілді дамыту, мәдени-тарихи құндылықтарды, дәстүрлерді, ұлттық мерекелерді, дәстүрлі кәсіпшілік пен қолөнерді сақтау арқылы жүзеге асырылады.

4.2. Мәдениет саласындағы басқару жүйесін жетілдіру

      Ескерту. 4.2-кіші бөлімге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Мәдениет саласындағы басқару жүйесін қалыптастырудың жаңа тәсілдері жеке инвестицияларды тарту практикасын, меценаттықты және басқаларды пайдалануды болжайды. Мәдениеттің институционалдық өрісін өзгерту, ұйымдар менеджментінің тиімділігін арттыру саланы терең жаңғыртуға ықпал ететін болады.
      Мәдени қоғамдастықты тарту және мәдениет саласындағы басқарушылық мәселелерді үйлестіру мақсатында Қазақстан Республикасының мәдениет саласындағы уәкілетті органының жанынан салалар бойынша көркемдік кеңестер құру ұсынылады.
      Қазақстан Республикасының мәдениет саласындағы уәкілетті органы жанынан театр, музыка және концерт қызметі, цирк өнері, кино индустриясы, музей ісі мен археология, бейнелеу өнері, сәулет пен дизайн, әдебиет және кітап шығару бойынша көркемдік кеңестер құрылады. Көркемдік кеңестер шығармашылық одақтармен тығыз өзара іс-қимыл жасай отырып, жоғары көркемдік туындылардың бәсекеге қабілетті отандық өнімін және мәдениет пен өнер туындыларын жасау мақсатында салалық кластерлер нысанында институционалдық бірлестіктердің қызметтерін үйлестіруді қамтамасыз ететін болады.
      Өңірлердегі мәдениетті дамыту мәселелері салалар бойынша көркемдік кеңестердің ұсынымдарын ескере отырып, жергілікті атқарушы органдар деңгейінде шешілуге тиіс.
      Басқарудың жаңа үйлестіруші құрылымының негізгі мақсаты - бұл репертуарды, гастрольдік қызметті қалыптастыруға, кадр саясаты мәселелерін шешуге бағытталған шоғырландырылған тұғырнамасы бар мәдени саясатты тиімді іске асыру.
      Мәдениет және өнер саласында жұмыс істеп тұрған қоғамдық одақтарды, қауымдастықтарды, қорларды, үкіметтік емес ұйымдарды және т.с. жандандыру және жаңаларын құру қажет.
      Мемлекеттік құрылымдармен қатар, белгілі бір өкілеттіктер, нақты уәждемелер берілген және заңнамалық кепілдіктермен қорғалған әлеуметтік және бизнес-институттар, шығармашылық қауымдастықтар мәдени саясатты іске асыру субъектілері болуы тиіс.
      Мемлекеттік-жекеше әріптестікті дамыту мемлекеттік қаржыландыруды инвестициялардың мемлекеттік емес нысандарымен үндестіре үйлестіруді пайымдайды. Мәдениет саласындағы ынтымақтастықтың ықтимал тетіктері ретінде концессиялық модельдер мен схемалар қарастырылуы мүмкін, мұнда мемлекет объектінің негізгі қызмет бейінін сақтау шартымен, оны пайдалану құқығын жекеше бизнеске береді. Бұлар мемлекеттік меншіктегі галерея, тарихи ғимарат немесе тарихи-мәдени ескерткіш болуы мүмкін.
      Әлеуметтік-мәдени саланы қолдау және дамыту мақсатында ұлттық компаниялар мәдениет ұйымдарымен ұзақ мерзімді ынтымақтастықты дамытуы қажет.
      Мәдениет саласындағы меценаттық пен демеушілікті ынталандыру тетіктерін жетілдіру мәселелерін әзірленіп жатқан "Қайырымдылық, демеушілік және меценаттық қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңы шеңберінде қарастыру жоспарлануда.

4.3. Өнер саласының бірыңғай білім беру кеңістігі

      Қазіргі заманғы білім беру парадигмасы, ең алдымен, жоғары рухани-адамгершілік және эстетикалық құндылықтардың негізін қалаушы - жасампаз тұлғаны дамытуға бағдарлануға тиіс.
      Мәдениет саласында білім берудің үздіксіздік, сабақтастық, шығармашылық және кәсіптік құзыреттілік, дуальды оқыту қағидаттарына негізделген жаңа моделін қалыптастыру қажет.
      Францияда, Қытайда, Оңтүстік Кореяда, Ресейде және басқа елдерде сәтті іске асырылып келе жатқан әлемдік практиканы ескере отырып, мәдениет пен өнер саласындағы мамандандырылған жетекші оқу орындары бейінді ведомствоның қарамағында болуға тиіс. Аталған тетік шығармашыл қызметкерлерді даярлауды қамтамасыз етуге және мемлекеттік мәдени-білім беру саясатының мәдениет және өнер саласындағы еңбек нарығының қажеттіліктеріне бағдарлануына мүмкіндік береді.
      Мәдениет пен өнердің әртүрлі салаларында жаңа генерацияның қызметкерлері мен менеджерлерін даярлау мәдени сасаттың басымдықтарының біріне айналуы тиіс және мынадай бірқатар кешенді іс-шаралар қатарын қабылдауды талап етеді:
      мемлекеттік мәдени-білім беру саясатын мәдениет және өнер саласындағы еңбек нарығының қажеттіліктеріне бағдарлау;
      бейінді жоғары оқу орындары базасында мәдениет саласында мамандар мен қазіргі заманғы менеджерлерді даярлауды ұйымдастыру;
      мәдениет және өнер қызметкерлерінің, көркемдік білім беру педагогтарының біліктілігін арттырудың жүйесін жаңғырту.
      Гуманитарлық және өнердің әртүрлі салаларына арналған ғылымдардың кешені ойдағыдай дамымай, Қазақстан мәдениетінің дамуы мүмкін емес. Тарих, философия, саясаттану, әлеуметтану, өнертану ғылымдары - бұлардың барлығы қоғам мен оның мәдениетін зерделеуге арналған және оның жұмыс істеуінің негізгі заңдылықтары туралы түсінік береді. Мәдени құбылыстарды зерделеудің қазіргі заманғы деңгейі, дәстүрлі зерттеулермен қатар, ғылымдар тоғысында ауқымды зерттеулер шеңберін, әртүрлі әдістемелерді, тәсілдер мен деректерді қолдануды болжайды.
      Қазақстанның мәдениетін зерделеу үшін елімізде жұмыс істейтін гуманитарлық институттардың қызметін үйлестіру, тарих, мәдениет пен өнер саласындағы теориялар мен қазіргі заманғы практика деңгейінде жалпы мемлекеттік кешенді зерттеу бағдарламаларын құру қажет.
      Ғылыми ізденістердің жетістіктерімен кеңінен алмасу ғылыми конференцияларды, дөңгелек үстелдерді, көрмелер мен фестивальдарды және т.б. ұйымдастыру аясында жүргізілуі тиіс. Қазақстанның мәдениеті мен өнерінің әртүрлі салаларына арналған ғылыми, мамандандырылған және танымал журналдар шығару арқылы қол жеткізілуі мүмкін отандық ғалымдардың ғылыми қызметі нәтижелерінің қолжетімділігі мен әрі қарай дәріптелуіне ерекше мән берілуі тиіс.
      Музей құрылымы мәдениет саласындағы ғылыми-зерттеу жұмысының жетекші секторларының біріне айналады, ал ғылыми ізденістердің басым бөлігі "Мәңгілік ел" ұлттық жобасының аясында іске асатын болады.

4.4. Халықаралық мәдени кеңістікке ықпалдасу

      Ескерту. 4.4-кіші бөлімге өзгеріс енгізілді - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Қазақстандық мәдениет жаһандық мәдени диалогтың белсенді қатысушысына айналуға және Қазақстан Республикасының әлемнің дамыған 30 елінің қатарына кіруіне жәрдемдесуге тиіс. Қазақстандық мәдениетті халықаралық деңгейде ілгерілету бойынша жүйелі және мақсатты бағытталған жұмыс Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасын іске асырудың бүкіл кезеңдерінде жүргізілуге тиіс.
      Қазақстан Республикасының мәдени саясаты тұжырымдамасының екінші кезеңін іске асыру барысында әлемдік ғылыми қоғамдастықтың кеңінен қатысуымен халықаралық ғылыми-зерттеу жобаларына бастама жасау мүмкіндігі қаралатын болады. Халықаралық мәдениет ұйымдарымен мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты нығайту және кеңейту, бірлескен шығармашылық, зерттеу және ғылыми бағдарламаларды, жетекші шетелдік мәдени, зерттеу, сараптамалық және білім беру институттарымен бірге мәдениет пен өнер салаларын дамыту жөніндегі жобалар диалогтың негізгі шарты болады.
      Осы мақсатқа табысты қол жеткізу үшін қазақстандық бірегейлік пен бірлікті, қоғамдық келісімінің өзіндік моделін нығайту және дамыту жөнінде әрі қарай жұмыстар жүргізу қажет. Сондай-ақ "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық патриоттық идеясының: азаматтық теңдік; еңбекқорлық; адалдық; ғалымдық және білімділік даралығы; зайырлы ел құндылықтарын жан-жақты ілгерілетуді және танымал етуді жүзеге асыру қажет.
      Елдің музей кластері және "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасына ұқсас тарихи-мәдени мұраны сақтау, зерделеу және танымал ету бойынша "Мәңгілік ел" ұлттық жобасын іске асыру ғылыми-зерттеу жұмысының әлеуетті базасына айналуы мүмкін. Осы жобаны іске асыру ұрпақтардың рухани сабақтастығы мен өзіндік сәйкестенуін қамтамасыз етеді.
      Бұл бағытта басты назар беделді шетелдік сарапшыларды, ғылыми-зерттеу институттары мен консалтингтік ұйымдарды тарта отырып, материалдық және материалдық емес мұраны одан әрі қорғауға және танымал етуге аударылады. Тарихи-мәдени мұраны қорғаудың, консервациялаудың, реставрациялау мен реконструкциялаудың әлемдік үздік практикаларын кеңінен қолдану өнертану мен музейтануды, тарихи, археологиялық, этнографиялық ғылымдарды сапалы жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Халықтық білім мен шеберлікті, бейнелер мен тілді, жанұялық және рәсімдік-мерекелік өмірдің дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын беретін қоғамдастықтарды қолдау Қазақстанның материалдық емес мәдени мұрасын сақтауға ықпал етеді.
      Материалдық емес мәдени мұраның ұлттық тізілімін қалыптастыру, жүйелендіру және үнемі жаңартып тұру, Қазақстанның бүкіл өңірлерінде оның элементтеріне түгендеу жүргізу және материалдық емес мәдени мұра элементтерін ЮНЕСКО-ның тізіміне кеңінен ілгерілету қажет. ЮНЕСКО, ИКОМОС (Ескерткіштер мен көрнекі орындарды сақтау жөніндегі халықаралық кеңес), ТҮРКСОЙ (Түркі мәдениетінің халықаралық ұйымы), ИСЕСКО (Білім, ғылым және мәдениет мәселелері жөніндегі Ислам ұйымы) және тағы басқалар сияқты шетелдік жетекші ұйымдармен ынтымақтастық еліміздің тарихи-мәдени мұрасын қорғау және қалпына келтіру бойынша кешенді міндеттерді іске асыруға, отандық өнердің барлық бағыттарын дамытуға және оны мемлекетімізден тыс жерлерде белсенді түрде танымал етуге мүмкіндік береді.
      Көпжақты мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық пен ел мүдделеріне сай неғұрлым маңызды шарттарға, конвенциялар мен келісімдерге қосылу саласында халықаралық құқықтық базаны кеңейтудің стратегиялық маңызы бар.
      Қазақстанның ЮНЕСКО-ның "Мәдени өзін-өзі таныту нысандарын қорғау және көтермелеу туралы" конвенциясына қосылуы мәдениеттердің өзара еркін іс-қимыл жасасуы, жақындасуы үшін, мәдениетаралық диалог саясатын ұлттық, сол сияқты халықаралық деңгейде де ілгерілетуге жағдай жасауға ықпал ететін болады.
      Нәтижесінде, Қазақстан әлемдік мәдениет пен өнерді, тарихи ғылымды, археология мен өнертануды дамыту орталықтарының біріне, кәсіптік шеберлікті арттыру мен шығармашылық өсудің жетекші халықаралық мектебіне айналуы мүмкін.
      Атап айтқанда, Астанада мәдениет саласындағы жаңа халықаралық ұйым - "Silk Road" мәдени даму жөніндегі Еуразиялық кеңесінің штаб-пәтерін ашу мүмкіндігі пысықталатын болады.
      Қоғамдық және мәдени өмірде Қазақстан жүргізіп отырған бейбітшілік және келісім саясатын, БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған дінаралық және мәдениетаралық диалогты көтермелеу туралы қарарларды, сондай-ақ ЮНЕСКО-ның ұсынысы бойынша БҰҰ Бас Ассамблеясының 2013-2022 жылдарға арналған Халықаралық мәдениеттер жақындастығының онжылдығын жариялау туралы Қазақстанның бастамасын бекіткенін ескере отырып, Қазақстан Республикасы мәдени саясатының тұжырымдамасын іске асырудың бірінші кезеңінде Алматы қаласында Мәдениеттердің жақындастығы орталығын құру мәселесі пысықталатын болады. Кейіннен аталған мекемеге ЮНЕСКО аясындағы орталық мәртебесін беру туралы мәселені қарау жоспарланып отыр.

4.5. Ақпараттық және инновациялық технологияларды қолдану

      Мәдениет саласындағы қазіргі заманғы технологияларды енгізу мәдени коммуникациялардың жаңа нысандарын дамытудың және бүкіл елдің мәдени кеңістігін біріктірудің маңызды факторы болып табылады. Қазіргі заманғы әлемнің феномені мәдениет өніміне кеңінен қолжетімділікті қамтамасыз ететін е-мәдениет болып табылады.
      Елді ауқымды әлеуметтік жаңғырту шеңберінде Мемлекет басшысы зияткерлік ақпаратқа қолжетімділіктің инновациялық нысандарын дамыту және Қазақ ұлттық электрондық кітапханасының қорын елеулі түрде кеңейту бойынша міндет қойды. Әлеуметтік маңызы бар басылымдар бағдарламасы бойынша шығарылған барлық кітаптар осы жүйеге енгізілуге тиіс. 2020 жылға дейін елдің кітапхана қорларын 100% цифрландыруды қамтамасыз ету қажет.
      2025 жылға дейін виртуалды музейлер желісін құру және барлық музей қорларын, концерттер жазбаларын, материалдық және материалдық емес тарихи-мәдени мұраның атаулы туындыларын электрондық форматқа көшіру жоспарлануда. Ақпаратқа қолжетімділікті еліміздің мәдени өмірін танымал бір ресурсқа шоғырландыруға мүмкіндік беретін "E-culture.kz" виртуалды жаңа порталын құру жолымен қамтамасыз етуге болады. Бұл Қазақстанның мәдениеті мен өнерін әлемдік кеңістікке ілгерілетудің және оларды кеңінен танымал ету мүмкіндігінің ең қолжетімді форматы болып табылады.

4.6. Қазіргі заманғы мәдени кластерлерді дамыту

      Ескерту. 4.6-кіші бөлім жаңа редакцияда - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Мәдени ортаның бәсекеге қабілеттілігі бірінші кезекте кластерлік құрылымдар арқылы қамтамасыз етіледі. Мәдени кластер - шығармашылық, білім мен ғылым, экономика және бизнес арасында өзара іс-қимылды қамтамасыз ететін, бәсекеге қабілетті өнім жасайтын экономиканың шығармашылық секторы. Кластерлік тәсіл - бұл ең алдымен жекелеген өңірдің немесе саланың, сол сияқты тұтас мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік беретін жаңа басқарушылық технология.
      Мәдениет саласын жаңғырту және мәдени кластерлерді басқару саласына қазіргі заманғы теңдестірілген қағидаттарды енгізу Қазақстанның әлемнің ең дамыған отыз мемлекетінің қатарына кіруіне жәрдемдесетін болады. Саланы дамытудың міндеттері мәдени кластерлерді қалыптастырудың шығармашылық және мәдени-туристік екі бағытын айқындайды.

Шығармашылық кластерлер

      Шығармашылық кластерлер мәдениет пен өнердің жекелеген салаларын дамытуға, мәдени өнімдердің интерактивті деңгейін арттыруға, қолайлы креативті орта қалыптастыруға, шығармашылық бірлестіктердің және жалпы мәдениет ұйымдарының бәсекелік артықшылықтарын нығайтуға ықпал етеді. Шығармашылық кластерлердің түрі осы бірлестіктердің тұжырымдамасына, пайда болу табиғаты мен басым құрамдас бөліктеріне байланысты. Кластерлік құрылымдарды қалыптастырудың негізгі екі тәсілі бар: біртекті, бұл тәсіл формальды әкімшілік-аумақтық шекарадан тыс саланың бір секторын біріктіру қағидатына негізделген, сондай-ақ көпбейінді, бұл тәсіл белгілі бір аумақтың (қаланың, ауданның, облыстың) шегінде оқшауланған. Елдің біртұтас мәдени кеңістігін қалыптастыру бойынша алға қойылған міндеттердің ерекшелігін ескере отырып, заманауи Қазақстанда екі тәсілді де пайдаланған жөн.
      Саланың біртектес секторлары ұсынған шығармашылық кластерлер мыналарды қамтиды: музей ісі, әдебиет, кітап шығару және кітапхана ісі, бейнелеу өнері, дизайн мен сәулет, театр, хореография, музыка, орындаушылық және цирк өнері, кино индустриясы, анимация және ұлттық телевизия.

Музейлер ғылым мен зерттеу қызметінің тірек орталықтары ретінде

      Қазіргі заманғы әлемде музей - бұл ғылым, білім, коммуникация, мәдени ақпарат пен шығармашылық инновациялар орталығы. Музей ісін реформалау шеңберінде 2020 жылға дейін музейлердің функцияларын мәдени-білім беру және имидж орталықтарына дейін кеңейту және ғылыми-зерттеу қызметін дамыту, тарихи ғылыммен, археологиямен, реставрациялаумен, өнертанумен, этнографиямен өзара іс-қимыл жасау үшін (он тоғыз музей мен галереяны біріктіретін АҚШ-тың Смитсон институты, Санкт-Петербургтегі Эрмитаж, Париждегі Лувр үлгісі бойынша) жағдай жасау жоспарлануда. Осыған байланысты қор қоймаларының материалдық-техникалық базасын нығайту мәселелері қаралатын болады.
      Музей ісі бойынша көркемдік кеңес құру ел музейлерінің жұмысын үйлестіруге, музейлер желісін нығайтуға, негізгі музей қорларын танымал ету және кеңінен таныстыру жүйесін қалыптастыруға, оларды ел ішінде және шет елдерде экспонаттауға, ауқымды музейаралық ықпалдасуға жәрдемдеседі.
      Қазақстан Республикасы мәдени саясаты тұжырымдамасын іске асырудың екінші кезеңінде жекелеген республикалық мәдениет ұйымдарының (музейлер, театрлар) бірінші басшылары лауазымдарына тәжірибелі шетелдік менеджерлерді шақыру, сондай-ақ жекелеген мәдениет объектілерін (музейлер, театрлар, мәдениет үйлері) мемлекеттік-жекешелік әріптестік қағидатында сенімгерлік басқаруға беру жөніндегі пилоттық жобаны енгізу мәселесі пысықталатын болады.
      Қазақстан музейлері тарихи-мәдени мұраны кеңінен танымал ету және қазіргі заманғы форматта түсіндіру мақсатында ғылыми мекемелердің, архивтердің, кітапханалардың өзара іс-қимылы мен ынтымақтастығының тірек орталықтарына айналуға тиіс.
      Музейлер экспозициялық кеңістікті ұйымдастыруға қойылатын қазіргі заманғы талаптарға сәйкес келуге тиіс. Осыған орай, мультимедиалық құралдарды енгізу туралы мәселені пысықтау қажет. Музейлер мәдениет саласының экономикалық тиімді құрылымдық бірліктері болуға және барлық әлеуметтік топтардың мүдделерін ескеруге тиіс.
      Барлық музей қорлары кеңінен қолжетімді, электрондық форматқа көшірілген және виртуалды кеңістікте ұсынылған болуға тиіс.
      Әлемдік құндылыққа ие артефактілерді экспонаттауға бағдарланған Қазақстанның жетекші музейлерінің көркемдік қорларын қалыптастыру тәсілдері жүйелі деңгейде қайта қаралуға тиіс. Музейде бірегей артефактіні, халықаралық ауқымдағы тарихи жәдігерді кеңінен танымал ету осы жолдағы маңызды қадам болып табылады. Туристік ағындардың негізі көлемі мәдениет объектілеріне, мінәжат орындары мен тарихи-мәдени ландшафтыларға баруға бағдарланғанын ескерсек, аталған басымдықтың тиімді қайтымы болады.
      Өскелең ұрпақ пен жастар арасында мәдени демалыстың жаңа нысанын танымал ететін "Музейдегі түн" тұрақты акциясы перспективалы жоба бола алады.
      Музей-қорықтардың жұмыс істеу тұжырымдамасын да қайта қарау қажет. Бұл бірегей объектілер мәдени туризмнің әлемдік орталықтарына айналуға тиіс. Оларды дамыту бекітілген бас жоспарлардың негізінде жүзеге асырылатын болады және Қазақстан Республикасының туристік саласын дамытудың 2020 жылға дейінгі тұжырымдамасын іске асырумен нақты үйлестірілетін болады.
      Өңірлік музейлер мен музей-қорықтарды дамытудың бірыңғай стратегиясы әлемнің жетекші музейлерімен және халықаралық ұйымдармен ғылыми және шығармашылық алмасуды қамтамасыз етеді.
      Қазақстан 2030 жылға дейін тарихи ғылымды, археология мен өнертануды дамытудың халықаралық орталықтарының біріне айналуға тиіс.

Әдебиет, кітап шығару мен кітапхана ісі

      Мемлекеттік мәдени саясатты толыққанды іске асыру үшін қазіргі заманғы қоғамның және оның құндылық бағдарларының рухани ахуалының жарқын көрінісі болып табылатын қазақ әдебиетін одан әрі дамытуға көңіл бөлу қажет.
      Осы бағытта әдебиет, кітап шығару және кітапхана ісі жөніндегі көркемдік кеңес жетекші рөл атқаруға тиіс, ол елімізде әдебиетті дамытудың негізгі тұжырымдарын белгілейді, үздік шығармашылық ресурстарды біріктіреді, жас дарындарды кеңінен іздеу мен тартуды қамтамасыз етеді.
      Қазақстандықтардың мәдени ділін, отансүйгіштігін, жастар үшін құндылық пайымдары мен бағдарларын қалыптастыруға бағытталған әлеуметтік маңызы бар әдебиетті басып шығару мемлекеттік мәдени саясаттың басымдығы болып табылады. Баспа қызметі саласындағы саясат жаңа заманның үздік үлгілерін, тарихи мұраны, оқиғаларды және тарих пен мәдениеттің ұлы тұлғаларының бейнелерін, қазіргі заман кейіпкерлерін, балалар әдебиетін, классиканы, әлемдік, ұлттық поэзия мен проза антологиясын қоса алғанда, барлық жанрлар мен бағыттарда бейнелейтін әдебиетке бағдарланатын болады.
      Қазақстан кітапханалары жинақталған қоғамдық білімге кеңінен қол жеткізуді қазіргі заманғы қолайлы форматта қамтамасыз ететін көпфункциялы ақпараттық және демалыс орталықтарына айналуға тиіс. Қазіргі заманғы кітапхананың негізгі міндеті қоғамның ақпараттық мәдениетін, кітап оқуға, тілдерге, отандық тарих пен мәдениетке тұрақты қызығушылықты қалыптастыру болып табылады.

Бейнелеу өнері, дизайн және сәулет

      Бейнелеу өнерін, безендіру-қолданбалы өнерді, дизайнді, сәулетті шығармашылық кластерлер ретінде қарастыра отырып, олардың өнімдерінің ерекшелігі көпшіліктің санасында халықтың, уақыт пен елдің көрнекі бейнесі ретінде орын алатынын ескеру қажет. Бұл ерекшелік ұлттық мәдени брендтерді жасау мен ілгерілетуде негізгі нысандардың бірі болып табылады. Сәулет пен дизайн өнердің әлеуметтік маңызы бар түрлері бола отырып, елдің мәдени-тарихи ландшафты мен адамның тіршілік ету ортасының эстетикасын қалыптастырады, сондай-ақ әлеуметтік-мәдени кеңістікті ұйымдастырады.
      Бейнелеу өнері, сәулет және дизайн жөніндегі көркемдік кеңес қызметі арт-кластерлерді ілгерілету, шығармашылық арт-индустриялар үшін қолайлы жағдайлар жасау жөніндегі жұмыстарды үйлестіруге, заманауи өнер мен халық шығармашылығының жаңа бағыттарын қолдауға бағытталатын болады.
      Венециядағы қазіргі заманғы өнердің биенналесі - қазіргі заманғы әлемдік өнердің ең мәртебелі көрмелердің бірі. Венециялық биенналеге ресми Қазақстан павильонының қатысуы туралы мәселе Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасын іске асырудың екінші кезеңінде пысықталатын болады, бұл Қазақстанның қазіргі заманғы бейнелеу өнерінің жаһандық мәдени диалогқа белсенді қатысуына жәрдемдесетін болады.

Театр, музыка, хореография, орындаушылық және цирк өнері

      Облыстық театрларды, концерт және цирк ұйымдарын қоса алғанда, мәдениет мекемелерін көркемдік кеңестер мен тиісті салалық мәдени кластерлерді дамытуға белсенді қатыстыру арқылы республикалық мәдени саясат аясына тарту стратегиялық оңтайлы қадам болмақ.
      Қала және ауыл халқының театр өнеріне теңдей қол жеткізуін қамтамасыз ету, сондай-ақ қазақстандық үздік қойылымдарды халықаралық театр кеңістігіне ілгерілету мақсатында гастрольдік және фестивальдық қызметті ұйымдастырудың жүйелі тәсілі қажет.
      Кәсіби өсу, оның ішінде бүкіл әлем мойындаған сахналарда кәсіби өсу және елімізде әлемдік деңгейдегі сахна алаңдарын жасау үшін қолайлы жағдайлар мен мүмкіндіктер жасау қажет.
      Республикалық бюджет қаражаты есебінен Республикалық драма театрларының фестивалі, Орталық Азия мемлекеттерінің халықаралық театр фестивалі және Қазақстанның ұлттық театрларының республикалық фестивалі өткізілетін болады.
      Осы бірлестіктердің институционалдық құрылымдары репертуар саясатын, гастрольдік қызметті үйлестіру, сахналық шеберлікті арттыру, кадрларды іріктеу мен даярлау саласындағы жүйелі мәселелерді бір орталықтан шешуді талап етеді. Осы тәсіл қолда бар ресурстарды шоғырландыруға және олардың қызметін барынша ұтымды етуге қол жеткізуге, дамудағы өңірлік айырмашылықтарды жоюға, кадрларды әлеуметтік қолдау тәсілдерін біріздендіруге мүмкіндік береді.
      2030 жылға қарай біздің еліміз кәсіптік шеберлікті арттыру мен шығармашылық өсудің халықаралық жетекші мектебіне айналуға тиіс.
      Қазақстанның музыкалық мәдениетінің бай мұрасын сақтап қалу және дамыту үшін композиторлар мен дәстүрлі және классикалық музыка орындаушыларын қолдау қажет. Қазақы дәстүрлі музыка мәдениетінің түрлері мен жанрларын сақтау Материалдық емес мәдени мұраны қорғау туралы халықаралық конвенцияны іске асыру шеңберіндегі басым міндет болып табылады.
      Классикалық би, сол сияқты халықтық би жанрларын қамтитын хореографиялық өнер би өнерінің заманауи үрдістеріне сай келетін өзіндік болмысын әсем қимылмен көрсету эстетикасында маңызды орын алады. Ұлттық хореография академиясының қызметі мен "Астана-балет" тәрізді жаңа ұжымдарды құру отандық хореографияны дамытуға жаңа мүмкіндіктер береді.

Кино индустриясын қазіргі заманғы мәдени кеңістіктің
аса маңызды кластері ретінде дамыту

      Біздің тарихымыз бен мәдениетімізді өзекті етудің және әлемдік кеңістікке ықпалдастырудың ең тиімді тәсілдерінің бірі кино өнері мен кино индустриясын дамыту, әлемнің жетекші кинокомпаниялары мен телеарналарының ынтымақтастыққа тарту саласында жатыр. Отандық кино өндірісінің тәсілдерін саралау және 2020 жылдан кейін деректі және анимациялық фильмдер шығару бойынша "Kazakh Animation" жеке мемлекеттік кино фабрикасын құру мүмкіндігін қарастыру қажет.
      Ұлттық кинематограф қазіргі заманның үздік үлгілерін, еліміздің бірегей тарихи-мәдени мұрасын, тарихи оқиғалар мен ұлы тұлғаларды танымал етуге бағдарлануға тиіс. Отансүйгіштік пен төзімділікті қалыптастыру мәселелеріне баса назар аудару қажет. Отандық кинокомпаниялардың қоржынында әлемдік кеңістікте отандық тарихты, мәдениет пен өнерді танытатын жарқын көркем бейнелер жасайтын деректі және көркем фильмдердің ауқымды жобалары болуға тиіс. Қазақ хандығының тарихы, қазақ мемлекеттілігінің тарихы бойынша, қазақ халқының тарихындағы жеке тұлғалар туралы сериалдар мен фильмдер түсіруді ұйымдастырған жөн. Көрнекті қайраткерлер мен тарихи оқиғаларды берудің жарқын және қазіргі заманғы көркем нысандары Қазақстан тарихын әлемдік өріс-аяға ұтымды енгізуге мүмкіндік береді.
      Анимацияны дамыту ерекше маңызды болып табылады. Құндылықтардың жағымды жүйесін ұлықтауға арналған мультфильмдер мен толық метражды мультипликациялық фильмдер "Kazakh Animation" кинофабрикасының негізгі өнімдеріне айналуға тиіс, олар ойын-сауық индустриясының брендтері және "темірқазық" жобалары болуға тиіс.
      Анимациялық көркем бейнелерден бастап, ойыншықтарға, кәдесыйларға, баспа өнімдеріне дейін және басқа да жарқын имидждік өнімдер жасау қажет.
      Ұлттық телевизия мәдени коммуникацияның жетекші нысаны ретінде, қоғамның базалық рухани құндылықтарын кеңінен таратуға да бағдарлануға тиіс. Дүниетаным мен мәдени ділді қалыптастырудағы ауқымды әсерін ескерсек, ұлттық телевизия жалпы мәдени тұжырымдаманы қажет етеді. "Білім және мәдениет", "Балапан" арналарының бүкіл мәдени байлығымызды, әлемдік өнердің нысандары мен бағыттарының алуан түрін, үздік ұлттық дәстүрлер мен рухани бағдарларды қазіргі заманның жаңа форматында беруде зор әлеуеті бар. Таралатын контентте ғылыми жетістіктер мен жаңалықтарды, археологияның, тарихтың және мәдениеттің бірегей ескерткіштері туралы мәліметтерді пайдалану қажет. Мысалы, "Алтын адам" және сақ артефактілері әлем жұртшылығы баса назар аударатын дүние жүзіне танымал бренд бола алады.

Мәдени-туристік кластерлер

      Мәдени-туристік кластерлерді дамыту өңірлердің мәдени ортасын қалыптастырудың жалпы стратегиясының бір бөлігі ретінде қаралады, бұл ауылдағы жаңа инфрақұрылымдық жобаларды ынталандырады, жастардың, балалардың және жергілікті мәдени қоғамдастықтардың шығармашылық белсенділігін, дәстүрлі кәсіпшілік пен қолөнердің қайта түлеуін қолдайды.
      Өңірдегі адами ресурстардың дамуына нақты инвестициялар бола отырып, мәдени-туристік кластерлер кәсіпкерлік белсенділікті ынталандырады, экономиканың шығармашылық секторын нығайтады, мәдени құндылықтарға қолжетімділіктегі теңсіздікті жояды және қала-ауыл желісі бойынша өнімді мәдени алмасуға ықпал етеді.
      Жергілікті атқарушы органдар аумақтардың шынайы әлеуеті және жекелеген аудандардың даму ерекшеліктері ескерілетін, өңірлік кластерлердің бірегей құрылымы айқындалатын инвестициялық жобаларды іске асыру үшін қолайлы ахуал қалыптастыру жағдайларын қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады.
      Мәдени-туристік кластерлердің жоғары әлеуеті тарихи-мәдени аумақтардың халықаралық имиджі мен оң әлеуметтік және экономикалық нәтижеге қол жеткізуге бағыттталған инфрақұрылым қалыптастыруға саяды.
      Бұл аумақтардың танымал брендтерін, өңірлердің тарихи-мәдени имиджін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
      Мәдени демалыс сервистік функцияны сақтай және жетілдіре отырып, өз мазмұнын өзгертеді. Мәдениет пен өнердің түрлі бағыттары бойынша әлемдік деңгейдегі ойын-сауық орталықтарын, экологиялық этносаябақтар, мәдени қорықтар құру еліміздің толық мәдени ландшафтын қалыптастыру үшін база болып табылады.
      Туристік саланы дамытудың 2020 жылға дейінгі тұжырымдамасында базистерінде мәдениет объектілері маңызды орын алатын туристік кластерлер айқындалған, бұл туристік және мәдени салалардың өзара іс-қимыл жасасуының маңыздылығын айқындайды.

"Астана - Еуразия жүрегі" кластері

      Астананың бәсекеге жоғары қабілеттілігінің түйінді аспектілерінің бірі елорданың қазіргі заманғы жоғары технологиялы мәдени инфрақұрылымы болып табылады, онда 7 театрды, 8 музейді, 27 кітапхананы, 7 кинотеатрды, 8 концерт ұйымын, циркті, 9 мәдениет және демалыс саябағын, галереяны және т.б. қамтитын республикалық деңгейдегі мәдениет объектілері шоғырланған.
      "Астана Опера" жаңа опера және балет театры мен "Astana  Ballet", Қазақстан тарихының ұлттық музейі және басқалар сияқты қазіргі заманғы шығармашылық ұжымдардың бірегей мүмкіндіктері Астанаға классикалық және қазіргі заманғы өнердің ірі халықаралық конкурстарын өткізу алаңына айналуға мүмкіндік береді.
      2020 жылға дейін "Astana Musical" мемлекеттік мюзикл театрын құруды, "Astana World Theatre Festival" дүниежүзілік театр фестивалін, 24-ші Дүниежүзілік театр Конгресін (ITI-UNESCO) өткізуді және басқаларды қамтитын бірқатар ауқымды имидждік жобаларды өткізу мәселелері пысықталатын болады.
      Мүдделі жеке инвесторлар болған жағдайда елорданың маңында "Этноауыл және қолөнершілер көшесі" жобасын іске асыру туралы мәселені қарастыруға болады, ал Щучье-Бурабай курорттық аймағы республикалық және халықаралық деңгейдегі имидждік концерттік іс-шараларды өткізуге арналған амфитеатрмен толықтырылуы мүмкін. Астананың трансөңірлік сипаты Қазақстанның көпғасырлы тарихының куәгері - Ұлытау тәрізді тәуелсіз Қазақстанның тарихы үшін маңызды символдармен тығыз байланыстыруы айқындайды.
      ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұраларының алдын ала тізіміне енгізілген тарихи-мәдени объектілерді белсенді дамыту перспективалы бағыт болып табылады: Тасмола мәдениетінің қорғандары, Бегазы-Дәндібай мәдениетінің қорымдары және басқалары, сондай-ақ "Жібек жолы" сериялы трансұлттық номинациясына енгізілген объектілер.
      ЭКСПО-2017 көрмесі Астананың мәдени имиджін халықаралық аренаға ілгерілетуге зор мүмкіндік ашады. Астана мен оның айналасы көшпелі дара мәдениетімізді және отандық шеберлердің орындауындағы ұлттық және әлемдік музыка, би, театр өнерінің үздік туындыларын таныстыру орталығына айналмақ. Көрме шеңберінде салынған павильондар мен кешендер елорданың мәдени инфрақұрылымын байыта түседі.

"Алматы - Қазақстанның еркін мәдени аймағы" кластері

      Алматының шығармашылық қала ретінде дамуы шығармашылық тұрғыдан өзін-өзі көрсету үшін оңтайлы ортаны қалыптастырады.
      Өзінің бай тарихы мен қалыптасқан дәстүрлері бар Алматы қаласының мәдени инфрақұрылымында 13 театр, 15 музей, 24 кинотеатр, 12 концерттік ұйым, 31 кітапхана, клуб үлгісіндегі 10 мекеме, хайуанаттар бағы, цирк, 6 мәдениет және демалыс саябағы мен өзге де мәдениет объектілері орналасқан, олардың басым бөлігінің республикалық маңызы бар.
      Қалада танымал болған "Аррlefest", "Оркестрлер парады", "Арт-алаң", "Алматы жүрегімде", "Arbatfest", "Халықаралық қуыршақтар карнавалы" және басқа да қалалық ірі мерекелер мен фестивальдар жыл сайын өтеді. Тәуелсіз жаңа мәдени ұйымдар - "Шебер" дизайн-шеберханалары қалыптасуда, тәуелсіз жаңа бастамалар - "Weekender" музыка фестивалі, "Откровение" жастар театр фестивалі, "Полифония" әдебиет фестивалі, "Дәм мерекесі" тағамдар фестивалі және басқалар пайда болып, ойдағыдай іске асырылуда.
      Қазақстан Республикасында ЮНЕСКО дүниежүзілік мұра объектілерінің алдын ала тізіміне енгізілген: петроглифтері бар Тамғалы бірегей археологиялық ландшафты, Ешкіөлмес петроглифтері бар Жетісу Алатауының тізбегі, сондай-ақ Есік қорғаны мен "Жібек жолы" сериялы трансұлттық номинациясына енгізілген объектілер (Боралдай сақ қорғаны, Талғар, Қаялық, Қарамерген ежелгі қалашықтары) ерекше қызығушылық тудырады.
      Стоунхендждегі өнер фестивалінің үлгісі бойынша ашық аспан астындағы Тамғалы тас ежелгі ғибадатхананың мінәжат кеңістігін халықаралық фестивальдар (Тhe Spirit of Tengri қазіргі заманғы этностық музыка фестивалі) және мәдениет пен өнер форумдары өткізілетін жерге айналдыруға болады. Мұндай форматтағы айшықты іс-шаралар әлемдік ғылыми қоғамдастықты Алматының тарихи-мәдени объектілеріне тартуға мүмкіндік береді.

"Табиғат пен көшпенді мәдениеттің тұтастығы" кластері

      Кластердің мәдени инфрақұрылымын 10 театр, 35 музей, 1005 кітапхана, 774 клуб үлгісіндегі мекеме, 3 концерттік ұйым, 17 кинотеатр, 10 ойын-сауық және демалыс саябағы, 1 хайуанаттар бағы құрайды.
      Қазақстанның солтүстік бөлігінің аумағында көркем ландшафттар, тау тізбектері, орман алқаптары, өзендер мен көлдер көп. Жүздеген археологиялық, тарихи және сәулет ескерткіштері бар. Энеолит дәуіріндегі Ботай мәдениетінің бірегей ескерткіштері - дала өркениетінің тарихи негізін ашу мен зерделеу орны болып табылады. Наурызым табиғи қорығы, Баянауыл мен Көкшетау ұлттық саябақтары мәдени-, эко-, этно- және медицина туризмінің өңірлік орталықтары бола отырып, өзінің туристік мәртебесін кеңейтеді. Қожаберген жырау, Шоқан Уәлиханов, Ыбырай Алтынсарин және басқалары сияқты солтүстік өңірдің көрнекті тумалары қалдырған ағартушылық пен мәдениеттің дәстүрлерін жалғастырып және кеңейте отырып, кластер елдің өзіндік мәдени-ағартушылық орталығына айналуы мүмкін.
      Өңір тарихының атаулы күндеріне арналған ғылыми және мәдени-білім беру акцияларын, Ш. Уәлихановты еске алуға арналған түрлі ауқымды ғылыми және мәдени жобалардың конкурстарын, Ы. Алтынсарин атындағы мәдени ағартушылық іс-шараларды (байқаулар, фестивальдер, оқулар мен конкурстар), Қожаберген жырау атындағы отансүйгіштік поэзия мен әндер фестивалін және басқа да іс-шараларды жыл сайын өткізу үлкен әлеуетке ие.

"Алтай маржаны" кластері

      Кластердің құрамында: 13 музей, 322 кітапхана, 2 театр, 5 концерттік ұйым, 6 кинотеатр, клуб үлгісіндегі 307 мекеме, 3 мәдениет және демалыс саябағы, хайуанаттар бағы бар. Өскемен мен Семей қалаларында бірегей тарихи-мәдени объектілер мен сәулет ескерткіштері, сондай-ақ "Берел" мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы бар, мұнда "Алтай - түркі халықтарының алтын бесігі" түркітілдес халықтардың дәстүрлі халықаралық фестивалі өткізіледі. Алтайдың табиғи ландшафтының этнотуризмді дамыту үшін зор келешегі бар. Өңірде көптеген қорғандар бар, ІІІ-ІІ ғасырлардағы патша қорымдары табылған.
      2020 жылға дейін мәдени жобаларды іске асыру саланың инфрақұрылымын нығайтып, өңірдегі мәдениет саласын дамытудың жаңа перспективаларын ашады.
      Өскеменде қазірдің өзінде-ақ қалыптасқан "MUSEUM" форматындағы халықаралық музей фестивалін өткізу дәстүрі жалғастырылатын болады.
      Ұлы ақын Абайдың отаны Семейде абайтанушылар мен жас әдебиетшілердің халықаралық симпозиумдары өткізілетін болады.
      Қатонқарағайда "Бал алқабы" атты ауқымды этномәдени фестивальдың өткізілуі халық кәсіпшілігі мен қолөнерін қайта жандандыруға, өңірдің төл мәдениетін дамытуға өзінің нақты үлесін қосуға қабілеті бар шығармашылық ұжымдар мен жекелеген орындаушыларды, музыканттарды, суретшілерді, декоративтік-қолданбалы өнер шеберлерін қолдауға бағытталатын болады.

"Ұлы Жібек жолын жаңғырту" кластері

      Кластер 28 музейді, 8 театрды, 431 кітапхананы, клуб үлгісіндегі 268 мекемені, 5 кинотеатрды, 39 мәдениет және демалыс саябағын, 2 циркті, хайуанаттар бағын, бір концерттік ұйымды қамтиды. Тарихи-мәдени объектілердің қатарына мыналар кіреді: ежелгі Түркістан мен "Әзірет-Сұлтан" мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығының ескерткіштері, ортағасырлық Отырар қалашығы мен Отырар оазисінің археологиялық объектілері (ЮНЕСКО-ның алдын ала тізіміне енгізілген), Сауран археологиялық кешені, Ақыртас сарай кешені, палеолиттік учаскелері мен геоморфологиясы бар Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы, ЮНЕСКО-ның алдын ала тізіміне енгізілген Арпа-Өзен петроглифтері, Қорқыт ата мемориалдық кешені және тағы да басқалар.
      Осы объектілердің барлығының зор әлеуеті бар және олардың трансшекаралық деңгейде орнығуы әбден мүмкін. "Әзірет-Сұлтан" мемориалдық кешені мен оның маржаны - Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің бүкіл әлем мұсылмандары ғибадат ететін діни орталыққа айналу перспективасы бар.
      Келешекте Шымкентте, Отырар қаласының маңайында Әл-Фараби мұрасына арналған, Қазақстанның мәдениеті мен өнерін зерттеу бойынша халықаралық ғылыми форум өткізу мәселесі қарастырылатын болады.

"Каспий қақпасы" кластері

      Кластердің мәдени инфрақұрылымында 4 театр, 6 музей, 405 кітапхана, клуб үлгісіндегі 278 мекеме, 3 концерттік ұйым, 9 кинотеатр, 7 ойын-сауық және демалыс саябағы бар. Мұнда мынадай тарихи-мәдени объектілер орналасқан: Бекет-Ата, Шопан-Ата және Қараман-Ата жерасты мешіттері; Омар және Түр кесенелері; Маңғышлақ түбегіндегі қорымдар; Шерқала тауы, "Бөкей ордасы" ескерткіштер кешені және тағы басқалар.
      Бұл бірегей өңір танымал мәдени іс-шараларды өткізу орнына айналуы мүмкін. 2020 жылға дейін имидждік іс-шаралар сериясын өткізу мәселесі қарастырылатын болады: отандық батырлар Исатай мен Махамбетке арналған фольклорлық фестиваль, Дина Нұрпейісова атындағы халықаралық композиторлар мен дәстүрлі әндерді орындаушылар конкурсы және басқалар. Каспий күнін халықаралық мерекелеу жаңа серпінге ие болуы мүмкін. Ақтаудағы "Каспий мыңжылдықтар тоғысында" атты қазіргі заманғы ән фестивалі Каспий маңындағы елдер халқының еуразиялық ән конкурсы ретінде орын алуы мүмкін. Этномәдени іс-шаралар өңірдің мәдени төл тұрмысын білдіретін бренд болуы тиіс.
      Мәдениет және демалыс объектілерін, жаңа, кеңінен танылатын сахна алаңдарын дамыту, имидждік іс-шаралар (шетелде Қазақстан мәдениеті маусымдары, "Наурызды" жаңа форматта мерекелеу, халықаралық фестивальдар мен конкурстар) өткізу мүмкіндігі, кино, анимация, көркемсурет, дизайн саласында мәдени имидждік өнімдерді тарату, қолөнер мен халықтың қолданбалы өнерін дамыту - осының барлығы заманауи шығармашылық және мәдени-туристік кластерлерді дамытудың, шығармашылық белсенділікті ынталандыратын, жас дарындар мен шығармашылық индустриялардың дамуын қолдайтын маңызды әлеуметтік жобаларды іске асырудың маңызды құрамдас бөліктеріне айналмақ.
      2030 жылға қарай Қазақстан инфрақұрылымы дамыған және әлемдік денгейдегі тиімді кластерлері бар мәдениет пен демалыстың халықаралық орталықтарының біріне айналуға тиіс.

5. Іске асыру кезеңі мен күтетін нәтижелер, нысаналы
индикаторлар

      Ескерту. 5-бөлім жаңа редакцияда - ҚР Президентінің 28.12.2015 № 146 Жарлығымен.

      Мәдени саясаттың берілген қағидаттары мен тәсілдерін іске асыру мынадай кезеңдерді көздейді:
      1-кезең - 2015-2019 жылдар;
      2-кезең - 2020-2030 жылдар.
      Бірінші кезең құқықтық шаралардың қолданыстағыларын бейімдеу және жаңаларын жасау бойынша нақты қадамдарды, сондай-ақ саланы, негізгі кластерлерді дамытудың институционалдық тетіктерін көздейді, олардың көпшілігі 2015-2016 жылдары іске асырылуға тиіс.
      Тиісті аумақтарда мәдени бұқаралық іс-шараларды өткізу бойынша елдің мәдени саясатын практикалық іске асыруда жергілікті атқарушы органдарға бақылауды күшейту қажет.
      Мәдениет саласында жаңғырту процесін нақты мониторингтеу және оның шикізаттық емес сектордағы орнын айқындау мақсатында ЭЫДҰ мен ІМD халықаралық рейтингтерінің шеңберінде саланың даму серпінін бағалауға бағытталған әлеуметтанушылық зерттеулер сериясын "форсайт" және мәдениеті жоғары қоғамның әлеуметтік-мәдени индикаторларының негізінде ұзақ мерзімді мәдениеттану болжамының негізінде жүргізу жалғасатын болады.
      Қазақстан Республикасы мәдени саясатының тұжырымдамасын іске асырудың екінші кезеңінде шығармашылық бәсекеге қабілеттілікті дамыту және дарындыларды ілгерілету мақсатында "Ең үздік театр", "Ең үздік музей", "Ең үздік кітапхана", "Ең үздік мәдени ойын-сауық ұйымы", "Ең үздік концерт ұйымы" және т.б. атақтарын беруге арналған республикалық және өңірлік конкурстар өткізу мәселесі пысықталатын болады.
      Мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктерін кеңінен қолдану негізінде 2020 жылға қарай өнердің жекелеген түрлері мен мәдениет ұйымдары экономикалық тұрғыдан табысты (рентабельді) деңгейге шығарылатын болады.
      Бірінші кезеңде:
      1) тиісті құқықтық база дайындалады;
      2) 2015-2016 оқу жылы "Мюзикл әртісі" мамандығы бойынша кәсіпқой актерлердің алғашқы түлектері шығарылады;
      3) өнер саласында бірыңғай білім беру кеңістігі құрылады;
      4) ғылым мен зерттеу қызметі белсенді дамытылады; еліміздің музейлері тарих ғылымын, археология мен өнертануды дамытудың тірек орталықтарына айналады;
      5) салалық көркемдік кеңестер құрылады;
      6) жетекші халықаралық ұйымдардың (ЮНЕСКО, ТҮРКСОЙ, ИСЕСКО және басқалар) жобаларына ықпалдасу күшейтіледі;
      7) бизнеспен әріптестікті дамыту шеңберінде:
      әлемдік деңгейдегі демалыс ойын-сауық орталықтарын құрудың және ұлттық мәдени брендтерді қалыптастырудың салалық кешенді бизнес-жоспары әзірленеді;
      дарынды ауыл жастарын қолдаудың және ілгерілетудің жол картасы әзірленеді;
      мәдени туризмнің трансұлттық маршруттарын дамыту бойынша стартап жобасы әзірленеді;
      8) 2020 жылға дейін еліміздің барлық кітапхана қорын кешенді цифрлауды аяқтау жөніндегі салалық іс-қимыл жоспары іске асырылады;
      9) бірыңғай репертуар, кадр саясатын қалыптастырудың және гастрольдік қызметті ұйымдастырудың нақты тетіктері пысықталады;
      10) ауқымды республикалық және халықаралық имидждік іс-шаралар сериясы іске асырылады;
      11) ауылдар мен моноқалалар үшін мәдениет саласындағы менеджерлер қажеттігінің тұрақты мониторингі қамтамасыз етіледі;
      12) Алматы қаласында мәдениеттердің үндестіру орталығын құру туралы мәселе қаралады;
      13) ЭКСПО-2017 көрмесінің мәдени бағдарламаларын кешенді дайындау және іске асыру қамтамасыз етіледі.
      Бірінші кезеңнің түйінді индикаторлары:
      1) 2014 жылмен салыстырғанда 2020 жылға қарай ұлттық кітапханалық кітап қорын 100% цифрлауға қол жеткізілетін болады;
      2) кітапханаларға келу саны 2 есе көбейеді;
      3) музейлерге келу саны 3 есе көбейеді;
      4) театрларға келу саны 2 есе көбейеді;
      5) халықтың мәдениет сапасында көрсетілетін қызметтердің сапасымен қанағаттануы кемінде 70%-ды құрайды.
      Екінші кезең саланы одан әрі институционалдық және инфрақұрылымдық қайта құруды, шығармашылық ресурстардың әлеуетін нығайтуды, саланы кластерлік дамыту және креативті индустрия аймағын құру саласындағы жұмыстарды орындауға және тұрақты өсімді қамтамасыз ететін мәдениет саласын жалпы жаңғыртуға бағытталған, ол оның орнықты өсуін және кейіннен инновациялық дамуын қамтамасыз етеді. Бірінші кезеңде қаланған ұлттық брендтерді қалыптастыру негіздері жаппай ілгерілетіледі және еліміз бен шет елдер ауқымында кеңінен таратылады.
      Қазақстан 2030 жылға қарай:
      1) әлемдік мәдениет пен өнерді дамыту орталықтарының біріне;
      2) дамыған инфрақұрылымы бар әлемдік ойын-сауық және демалыс орталықтарының біріне;
      3) тарих ғылымын, археология мен өнертануды дамытудың халықаралық орталықтарының біріне;
      4) кәсіби шеберлікті арттыру мен шығармашылық өсудің халықаралық жетекші мектебіне;
      5) халықаралық жетекші ұйымдардың ірі өңірлік орталығына айналады.
      Алдағы уақытта мынадай бағыттар бойынша жұмыс жалғасады:
      1) заманауи өнердің жаңа бағыттарын қолдау, жастар субмәдениетімен өзара іс-қимыл жасасу;
      2) киноны, анимацияны, бейнелеу, театр, музыка өнерін, әдебиетті және тағы басқаларды қоса алғанда, барлық салаларда әлеуметтік бағдарланған, рухани-адамгершілік және отансүйгіштік бағыттағы мәдени өнімдер өндірісінің кешенді жоспарын іске асыру;
      3) мәдениеттің экспорттық әлеуеті бар брендтік өнімін жасау;
      4) еліміздің тарихи-мәдени ландшафтының туристік логистикасын, ішкі және сыртқы туристер легіне қызмет көрсететін трансұлттық бағыттарды кеңейту;
      5) мәдени туризмді дамытудың аса маңызды "темірқазық" жобалары ретінде еліміздің айтулы мәдени кешендерін толық реставрациялау және реконструкциялау және басқалары.
      Екінші кезеңнің түйінді индикаторлары, 2019 жылмен салыстырғанда:
      1) ұлттық кітапханалық кітап қорына түскен жаңа кітаптарды цифрлау 100% деңгейде қамтамасыз етілетін болады;
      2) кітапханаларға келу саны 20%-ға дерлік кебейеді;
      3) мұражайларға келу саны 2 есе көбейеді;
      4) театрларға келу саны 3 есе көбейеді;
      5) халықтың мәдениет саласында көрсетілетін қызметтердің сапасымен қанағаттануы кемінде 75%-ды құрайды.
      Елдің бірыңғай мәдени кеңістігін құру бойынша іс-қимылдың жаңа ауқымы мен жүйелі шаралар "Мәңгілік ел" жалпыұлттық патриоттық идеясының негізінде мәдени өрістің шекаралары мен форматын едәуір кеңейтіп, ұрпақтардың рухани сабақтастығы мен өзін сәйкестендіруді қамтамасыз етеді: шығармашыл капитал, мәдени кластерлер мен бизнес, бәсекеге қабілетті діл. Нәтижесінде мәдениет мекемелері көрсететін қызметтерді бөлудегі аумақтық теңсіздік еңсеріледі, ал креативті индустриялар секторы мәдениетке өзінің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтуге мүмкіндік береді.
      Тұтастай алғанда, елдің бірыңғай мәдени кеңістігі экономиканың нақты секторындағы өнердің барлық бағыттарының орнықты дамуын қамтамасыз етеді: 2030 жылға қарай мәдениет секторы ІЖӨ көлемінде, мәдениетте жұмыспен қамтылған халықтың көлемінде, мәдени өнімнің экспорттық әлеуетінде әлемнің дамыған елдерінің орташа көрсеткішіне ұмтылады.

6. Қазақстан Республикасының мәдени саясатының тұжырымдамасын
іске асыру көзделетін нормативтік құқықтық актілердің тізбесі

      Тұжырымдаманың бірінші кезеңінде төменде санамаланған міндеттерді іске асыру:
      1) отандық мәдениетті әлемдік мәдени кеңістікке ықпалдастыру, Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын елімізде және шет елдерде кеңінен ілгерілету, өзіндік ұлттық брендтерді қалыптастыру;
      2) бәсекеге қабілетті мәдени ортаны және заманауи мәдени кластерлерді қарқынды дамыту үшін жағдайлар жасау;
      3) тарихи-мәдени мұраны одан әрі сақтау және танымал ету;
      4) өнердің барлық түрлері, жанрлары мен бағыттары - кино, анимация, әдебиет, көркем сурет және басқалары арқылы таратылатын қазіргі заманның үздік бейнелерін, атаулы тарихи оқиғалар мен артефактілерді, мәдени мұра мен дәстүрлерді білдіретін жарқын көркем бейнелер жасау;
      5) ішкі және сырттан келетін мәдени туризмді дамыту үшін елдің тарихи-мәдени ландшафтын кеңінен пайдалану - мынадай нормативтік құқықтық актілерге өзгерістер енгізу арқылы көзделеді:
      "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" 1992 жылғы 2 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы;
      "Мәдениет туралы" 2006 жылғы 15 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы;
      "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы.
      Тұтастай алғанда, Тұжырымдаманың мақсаттары мен міндеттері мына нормативтік құқықтық актілер арқылы іске асырылатын болады:
      1) "Мәдениет туралы" Қазақстан Республикасының Заңы;
      2) "Тарихи-мәдени мұра объектілерін қорғау және пайдалану туралы" Қазақстан Республикасының Заңы;
      3) "Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңы.
      Көрсетілетін мәдениет қызметтерінің стандарттары мен қолжетімділік кепілдіктері көзделетін "Ең төменгі әлеуметтік стандарттар мен кепілдіктер туралы" Қазақстан Республикасының Заңы, сондай-ақ меценаттықты ынталандыру және мәдениет пен өнер саласына жекеше секторды тарту тетіктері көрініс табатын "Қайырымдылық, демеушілік және меценаттық қызмет туралы" Қазақстан Республикасының Заңы әзірлену сатысында.

О Концепции культурной политики Республики Казахстан

Указ Президента Республики Казахстан от 4 ноября 2014 года № 939

      ПОСТАНОВЛЯЮ:
      1. Утвердить прилагаемую Концепцию культурной политики Республики Казахстан (далее - Концепция).
      2. Правительству Республики Казахстан:
      1) утвердить План мероприятий по реализации Концепции;
      2) принять иные меры, вытекающие из настоящего Указа.
      3. Центральным государственным и местным исполнительным органам:
      1) руководствоваться в своей деятельности Концепцией и принять необходимые меры по ее реализации;
      2) обеспечить согласованность принимаемых документов системы государственного планирования с Концепцией.
      4. Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Администрацию Президента Республики Казахстан.
      5. Настоящий Указ вводится в действие со дня его подписания.

      Президент
      Республики Казахстан                       Н. НАЗАРБАЕВ

УТВЕРЖДЕНА       
Указом Президента   
Республики Казахстан  
от 4 ноября 2014 года № 939

КОНЦЕПЦИЯ
культурной политики Республики Казахстан

Содержание

      1. Введение
      2. Общее видение развития сферы культуры в Республике Казахстан
      2.1. Анализ текущей ситуации
      2.2. Обоснование необходимости долгосрочной Концепции культурной политики Республики Казахстан
      3. Общие подходы и основные принципы культурной политики Республики Казахстан
      3.1. Цель и задачи
      3.2. Общие подходы
      3.3. Основные принципы
      4. Приоритетные направления культурной политики Республики Казахстан
      4.1. Сохранение культурного кода нации
      4.2. Совершенствование системы управления в сфере культуры
      4.3. Единое образовательное пространство сферы искусства
      4.4. Интеграция в международное культурное пространство
      4.5. Применение информационных и инновационных технологий
      4.6. Развитие современных культурных кластеров
      Творческие кластеры
      Музеи как опорные центры развития науки и исследовательской деятельности
      Литература, книгоиздание и библиотечное дело
      Изобразительное искусство, дизайн и архитектура
      Театральное, музыкальное, хореографическое, исполнительское и цирковое искусство
      Развитие киноиндустрии как важнейшего кластера современного культурного пространства
      Культурно-туристские кластеры
      Кластер «Астана - сердце Евразии»
      Кластер «Алматы - свободная культурная зона Казахстана»
      Кластер «Единство природы и кочевой культуры»
      Кластер «Жемчужина Алтая»
      Кластер «Возрождение Великого Шелкового пути»
      Кластер «Каспийские ворота»
      5. Период реализации и ожидаемые результаты, целевые индикаторы
      6. Перечень нормативных правовых актов, посредством которых предполагается реализация Концепции культурной политики Республики Казахстан

«Традиции и культура - 
это генетический код нации»

Н.А. Назарбаев

1. Введение

      Сноска. Раздел 1 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Долгосрочная Концепция культурной политики Республики Казахстан (далее - Концепция) разработана в целях реализации Послания Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева народу Казахстана от 17 января 2014 года «Казахстанский путь - 2050: единая цель, единые интересы, единое будущее».
      Стратегической доминантой новой культурной политики является выдвинутая Главой государства национальная идея «Мәңгілік Ел», призванная консолидировать казахстанский народ с его богатым культурным наследием и творческим потенциалом на успешное достижение цели вхождения Республики Казахстан в число 30-ти самых развитых стран мира.
      Сегодня развитие культуры и культурного потенциала относится к числу ключевых приоритетов развития многих народов и государств мира. Одним из важнейших критериев успеха выступают уровень развития культуры, наличие эффективно работающей инфраструктуры культурных институтов и механизмов, обеспечивающих сохранение и обогащение общенационального и мирового культурного наследия, создание, трансляцию и потребление качественных культурных ценностей, плодотворный культурный обмен и духовно-творческую самореализацию личности.
      Культурная политика успешного государства направлена на обеспечение устойчивого развития общества на основе формирования созидательных ценностных ориентиров и является качественным измерением развития всех важных аспектов жизнедеятельности общества и государства.
      Достижения в сфере культуры не измеряются только работой ведомств, учреждений культуры, количественными показателями статистики и наличием известных имен. Культура сегодня - это мощный инструмент духовно-эстетического развития личности, формирования общенационального единства и интеграции страны в мировое сообщество.
      Современный подход к пониманию роли культуры обуславливает необходимость формирования новой социокультурной среды, в которой происходит изменение отношения общества к творческой активности как одному из аспектов успеха личности, бизнеса и государства в целом.
      Значимым приоритетом является создание современной, основанной на мировых стандартах эффективной модели организации и управления инфраструктурой и сферой культуры, способствующей скорейшему вхождению Республики Казахстан в число 30-ти самых развитых государств. Концепция культурной политики разработана с учетом передового опыта стран Организации экономического сотрудничества и развития. В частности, направлена на усиление отрасли культуры и искусства по показателям занятости и уровню доходов.
      В таких условиях на передний план выходят креативность и конкурентоспособность. Сфера культуры становится одним из ресурсов экономики, привлекательной инвестиционной сферой для бизнес-инициатив, что позволяет вывести отдельные виды искусства и организации культуры на экономически прибыльный (рентабельный) уровень, а именно: киноиндустрию, анимацию, цирковое искусство, музейную, концертную и театральную деятельность и др.

2. Общее видение развития сферы культуры
в Республике Казахстан

      2.1. Анализ текущей ситуации

      Сноска. Подраздел 2.1 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Исторически сложившаяся и получившая интенсивное развитие за годы независимости инфраструктура отрасли служит базовой платформой для дальнейшего развития казахстанской культуры.
      По данным Агентства Республики Казахстан по статистике на 1 января 2014 года в стране действует 62 театра, 4 185 библиотек, 45 концертных организаций, 3 164 учреждений клубного типа, 125 организаций, осуществляющих кинопоказ и производство кинофильмов, 224 музея, 112 парков развлечений и отдыха, 5 зоопарков и 5 цирков. Из них в частной собственности находятся 40 библиотек, 198 клубов, 9 театров, 11 концертных организаций, 81 организация, осуществляющая кинопрокат, 47 парков развлечений и отдыха и 1 музей.
      Динамика развития инфраструктуры носит стабильный положительный характер. Так, за последние 10 лет более чем на 50% увеличилось количество музеев, учреждений клубного типа и организаций, осуществляющих кинопоказ; практически на 30% возросло количество театров; на 20% увеличилось число библиотек. Системная государственная поддержка отрасли также определяется стабильным финансированием.
      В стране открыты уникальные по своей архитектуре Центральный концертный зал «Казахстан», самый масштабный в Центральной Азии Театр оперы и балета «Астана-Опера», Национальный музей Республики Казахстан, призванный стать крупнейшим в стране местом свода знаковых ценностей культурного наследия.
      Инфраструктура отрасли позволяет обслуживать в среднем более 90,5 миллионов человек в год. По данным социологических исследований, уровень удовлетворенности населения услугами культуры составляет 66-67%. Соотношение доли государственного и частного сектора составляет соответственно: 94,9% и 5,1%.
      Практически все существующие направления, жанры и стили получили свое развитие в классической, народной и массовой культуре. Казахстанское музыкальное, изобразительное, кино- и театральное искусство достойно представлено на различных международных фестивалях искусств, выставках, форумах, биеннале и конкурсах. Лучшие казахстанские мастера искусств имеют возможность стажироваться на самых престижных площадках мирового искусства.
      На театральных площадках страны ежегодно ставятся более 10 тысяч спектаклей, 300 из них - это новые постановки отечественных и зарубежных хореографов, балетмейстеров, режиссеров, произведения творческих конкурсов «Тәуелсіздік толғауы».
      Активно развивается отечественная киноиндустрия. На киностудии АО «Казахфильм» обеспечена полная современная технологическая цепочка кинопроизводства, позволяющая снимать фильмы разных жанров и форматов. Производственная мощность кинобазы составляет более 100 фильмов в год. Казахстанские картины принимают участие в международных кинопоказах и фестивалях. Ряд картин-призеров вышли в зарубежный прокат: фильм «Жаужүрек мың бала» появился в широком прокате в Сингапуре (картина демонстрировалась на казахском языке с английскими и китайскими субтитрами); фильм «Студент» Д. Омирбаева выходит в прокат во Франции; фильм «Солнечные дни» (реж. Н. Туребаев) - в прокате в Германии.
      По поручению Главы государства ведется работа по расширению фонда Казахской национальной электронной библиотеки (КазНЭБ), призванного стать основным интеллектуальным ресурсом нации. Объем электронного каталога составляет 18 000 библиографических записей. Ежегодно по запросам дистанционных пользователей принимаются и отрабатываются в среднем 1 500 заказов на изготовление е-копий книг.
      В рамках популяризации казахстанской культуры за рубежом мероприятиями в формате дней культуры за последние несколько лет охвачены практически все страны СНГ, ведущие государства Европы и Азии, Ближнего Востока.
      В ходе реализации Государственной программы «Мәдени мұра» был осуществлен комплекс мероприятий, результатом которых стали открытие новых памятников истории и культуры, консервация, реставрация и реконструкция значимых историко-культурных объектов, создание базы для целостной системы изучения культурного наследия страны.
      Проведена масштабная инвентаризация отечественных памятников истории и культуры, утверждены государственные списки памятников истории и культуры республиканского (218 памятников) и местного (11 277) значения.
      В рамках уникальных проектов «Қазақтың дәстүрлі мың күйі», «Қазақтың дәстүрлі мың әні» и «Батырлар жыры» систематизированы лучшие образцы народного творчества.
      По линии международного сотрудничества Казахстан является участником конвенций в сфере культуры: Конвенции 1972 года об охране всемирного культурного и природного наследия, Конвенции 2003 года об охране нематериального культурного наследия (НКН), Конвенции 1954 года о защите культурных ценностей в случае вооруженного конфликта, Европейской культурной конвенции 1954 года, Конвенции о мерах, направленных на запрещение и предупреждение незаконного ввоза, вывоза и передачи права собственности на культурные ценности 1970 года. Конвенции о международных выставках 1928 года.
      В Список всемирного наследия ЮНЕСКО включены памятники культуры - мавзолей Ходжа Ахмеда Яссауи и петроглифы археологического ландшафта Тамгалы, а также объект природного наследия «Сарыарка — степи и озера Северного Казахстана». Восемь казахстанских объектов Семиреченского отрезка Шелкового пути: Талгар, Каялык, Карамерген, Актобе «Степнинское», Орнек, Кулан, Костобе, археологический комплекс «Акыртас» вошли в Список всемирного наследия ЮНЕСКО в составе серийной транснациональной номинации «Шелковый путь: сеть маршрутов Чанань-Тянь-Шанского коридора».
      В целом, потенциал отрасли достаточно высокий, о чем свидетельствует стабильная динамика роста потребления культурных услуг. Только за последние десять лет на 35% повысился показатель посещаемости театров, на 18% выросло число постоянных читателей библиотек, в 5 раз увеличилось количество зрителей кинотеатров.
      Однако при интенсивном росте показателей отрасли в целом, по-прежнему низким остаются социальный статус и престиж работников сферы культуры и искусства. Среднемесячная заработная плата работников отрасли составляет 61-72% от аналогичного показателя по всем областям деятельности в республике. Фонд заработной платы по указанному виду деятельности составляет 1,3% от общего фонда заработной платы по стране. Динамика создания новых рабочих мест в сфере культуры свидетельствует об отставании отрасли от среднереспубликанского показателя занятости.

Ключевые проблемы отрасли

      На основе анализа текущей ситуации можно выделить следующие проблемы отрасли:
      1) недостаточно эффективная координация принимаемых решений органов исполнительной власти и местного самоуправления, а также сохраняющаяся диспропорция в развитии сети организаций культуры, особенно на селе;
      2) существует несоответствие между необходимостью развития сети учреждений культуры и возможностями бюджета по их содержанию;
      3) не в полной мере применяется системный подход к развитию творческого потенциала молодежи и детей;
      4) не получают должного развития и поддержки современные направления искусства и его новые течения;
      5) недостаток современных произведений искусства, воплощающих национальные духовные ценности и ориентиры в ярких художественных образах;
      6) слабо выражены научный подход и взаимосвязь теории с практикой искусства: рассредоточены и несогласованы между собой художественное образование, искусствознание, музейное дело, археология, реставрация, туризм, кино, театр;
      7) музеи и музеи-заповедники недостаточно используют потенциал развития научно-исследовательской деятельности;
      8) не развиты институты меценатства, спонсорства и волонтерства, слабо используется потенциал государственно-частного партнерства в сфере культуры;
      9) недостаточно проработаны практические шаги по реализации системного подхода к развитию культуры досуга и культурного сервиса.
      Действующая нормативная правовая база в сфере культуры не в полной мере соответствует требованиям современных инновационных и интеграционных процессов, не учитывает потребности регионов, моногородов и отдаленных сел.
      Действующая система творческого образования в стране, имея высокие показатели в подготовке кадров по музыкальному, балетному, исполнительскому, изобразительному искусству, не охватывает весь спектр потребностей в специалистах в области кино, анимации, живописи, скульптуры, графики, дизайна, декоративно-прикладного искусства, музейного, реставрационного, библиотечного дела. Художественное образование требует системного преобразования подготовки творческих специальностей на всех уровнях обучения.
      Кадровый дефицит тормозит появление и развитие нового «креативного» класса - активной и массовой социальной группы, доля которой, например, в США уже превышает 30% населения.
      Отдельного внимания требует развитие науки во всех сферах искусства, музееведения и культурологии. Сегодня практически нет скоординированной политики проведения научных исследований в области музейного дела, истории, археологии, этнографии, реставрации, искусствоведения и культурологии. Научные и практические результаты, артефакты, историко-культурные объекты не получают должной интерпретации и не интегрированы в современные процессы наследования ценностей и формирования культурной идентичности.
      Отсутствует должное внимание к развитию молодежной культуры, а также системы поддержки детского и юношеского творчества и художественно-эстетического образования. Данная ситуация обусловила массовую ориентированность общества, особенно молодежи, на инокультурные ценности и идеалы, что отрицательно влияет на формирование устойчивой шкалы ценностей и культурного иммунитета.
      Отсутствует стратегия производства различных видов детской культурной продукции (в том числе анимационной), призванной воспитывать эстетический вкус, нравственность, прививать интерес и уважение к отечественной культуре.
      Не в полной мере реализован потенциал интегрирования в мировой культурный процесс на условиях партнерства и конкуренции многих отраслей культуры и искусства Казахстана. Укреплению статуса казахстанской культуры в мире может и должна способствовать реализация узнаваемых имиджевых проектов - проведение международных конкурсов и фестивалей, развитие туристических транснациональных маршрутов и кластеров.
      Слабое развитие креативной индустрии и информационно-коммуникационных технологий в сфере культуры и искусства, при наличии больших возможностей, не позволяет сформировать инновационный подход к развитию отрасли и обеспечить широкий доступ к продуктам и услугам культуры.

Модели культурной политики

      Существуют разные пути и подходы в области культурной политики, и каждое развитое государство руководствуется собственной уникальной стратегией, обусловленной существующим историко-культурным опытом, объективными политическими и экономическими преимуществами.
      Модели культурной политики ориентированы на следующие основные приоритеты: защита существующих культурных ценностей, поддержка и продвижение культурного творчества, развитие культурной жизни (среды). Управление (планирование), финансирование и законодательное обеспечение являются основными аспектами культурной политики современных развитых и развивающихся стран.
      Модели управления:
      1) приоритетная политика - усилия государства нацелены на выстраивание прочной системы ценностей, поддержку имиджевых проектов, творческих организаций, коллективов и личностей, имеющих общенациональное и мировое значение;
      2) политика доступности - основные усилия государства направлены на продвижение элитарной культуры и искусства, формирование вкусов и высоких эстетических ценностей среди широких слоев населения;
      3) политика культурного самовыражения - размываются классическая культурная иерархия и эстетические категории, главенствующую роль играет любая попытка культурной самоидентификации и самовыражения (этническая, социальная, профессиональная и др.).
      Основу любой модели управления в сфере культуры определяет принцип высокого участия государства в создании единого культурного пространства страны.
      Вместе с тем, в мировой практике не сформировано четких и универсальных стандартов развития сферы культуры и критериев ее успешности. Каждая страна определяет набор задач и инструментов культурной политики с учетом собственных особенностей и возможностей и видения стратегических перспектив.
      Существует ряд общемировых тенденций, характеризующих современный вектор культурной политики развитых стран, важнейшими из которых являются:
      1) содействие творчеству и генерация творческой свободы;
      2) обеспечение сохранности культурного наследия, защиты национальной культуры и языка;
      3) создание равных возможностей участия в культурной жизни всех слоев населения;
      4) создание условий для творческой реализации молодежи, в особенности детей;
      5) интеграция культурного и социо-экономического развития общества и др.
      Для Казахстана важен синтез положительных элементов лучших мировых практик представленных моделей управления. Поддержка баланса интересов государства, общества и личности в динамично развивающихся процессах сферы культуры является наиболее оптимальным принципом культурной политики стабильного и успешного государства.

Модели финансирования

      США: государственная поддержка культуры имеет мощную идеологическую основу и позиционируется как «государство-вдохновитель». Финансирование обеспечивают гранты, фонды и спонсоры. Миссия культуры включает продвижение американской системы ценностей и образа жизни в глобальных масштабах, формирование особого имиджа США как защитника демократии, прав и свобод человека во всем мире.
      Россия: действует Государственная программа «Развитие культуры и туризма на 2013-2020 годы», основная цель которой - духовно-нравственное развитие личности и государства, укрепление единого культурного пространства страны и духовного единства многонационального народа. Основной источник финансирования - федеральный бюджет. Прямое финансирование в России обеспечивает в среднем до 80% доходов массовых организаций культуры. Налоговые льготы для частных пожертвований, спонсоров и меценатов выражаются в уменьшении налогооблагаемой базы по прибыли на величину пожертвований на развитие культуры и искусства. Налогооблагаемая прибыль в этих случаях уменьшается для предприятий до 5%, а для банков - до 3%. Культурная политика России основана на национальном понимании культуры и ее социальной роли.
      Китай: выделяется два направления культурной политики - традиционное, которое финансируется и контролируется государством: идеология, социальные культурные услуги, творчество, научные исследования, охрана культурного наследия, а также индустрия культуры, производящая продукты культуры в условиях свободной конкуренции. Государственное финансирование сочетается с негосударственными формами инвестиций: поощрение инвестирования, расширение финансовых фондов в сфере культуры, государственное кредитование прорывных и высокотехнологичных проектов и др. Правительство через основание фонда развития культуры и коммерческие предприятия в сфере культуры создало эффективный механизм формирования сферы культурной индустрии.
      Великобритания и Канада: государство берет на себя основное финансовое бремя по поддержке национальной культуры, не участвуя при этом в его распределении - принцип «вытянутой руки». Эту функцию осуществляют независимые административные органы, которые, в свою очередь, передают финансовые средства специальным комитетам и группам экспертов. Корпоративное спонсорство выступает важным механизмом финансирования культуры, паритетным с государственными усилиями.
      Германия: бюджетное финансирование осуществляется главным образом региональными и местными властями, признается доминирующее значение экономической свободы. Политика в сфере культуры наряду с государственным включает частное и общественное финансирование с развитыми механизмами системы грантовой поддержки.
      Франция: финансирование культуры осуществляется центральными, региональными и местными органами власти и в небольшой степени частным сектором. Центральные органы берут на себя обязательства по реализации проектов национального уровня. Действуют советы по делам культуры.
      Швеция, Норвегия, Дания основываются на существовании сильной администрации в сфере культуры на центральном уровне, которая играет роль координатора в деятельности всех участников культурной политики, в частности, в региональных и местных сообществах.
      Австрия: государственное субсидирование культурных организаций в Австрии составляет от 75% до 100%. В Австрии, как и во Франции, государственное финансирование осуществляется на трех основных уровнях: федеральном, региональном, муниципальном.
      Южная Корея, Малайзия, Сингапур: восточноазиатский вариант культурной политики заключается в возрождении социально привлекательной роли культуры посредством формирования социальной ответственности, социальной сплоченности, возрождения городов, охраны окружающей среды. Большое значение уделяется институтам культуры, поддержке экономически-ориентированных проектов с целью увеличения объема туризма.
      Анализ мирового опыта показал, что заинтересованность государства и грамотно выстроенная политика в сфере культуры способствуют социальной стабильности, формированию системы ценностей и ее преемственности, патриотизма и национальной идентичности, стимулируют инновационное развитие отрасли и устойчивый экономический рост.
      С учетом лучших мировых практик для Казахстана особенно актуально выстроить действенные правовые механизмы поддержки спонсорства и меценатства в области культуры по примеру таких стран как США, Великобритания, Германия, Южная Корея и Сингапур.
      Современный мировой опыт показывает высокую успешность гибких кластерных структур. Точечная концентрация на прорывных направлениях позволит задать ориентиры для развития отрасли культуры в целом.
      Также важно сохранять государственное финансирование социально значимых проектов и некоммерческих отраслей - особенно классического и академического искусства по примеру России, Китая, Франции, Австрии и др. Оптимальным является опыт Франции, где центральные органы берут на себя обязательства по реализации проектов национального уровня и действуют советы по делам культуры.

       2.2. Обоснование необходимости долгосрочной Концепции культурной политики Республики Казахстан
      Сноска. Подраздел 2.2 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Динамика и характер изменений, которые произошли за последние десятилетия в нашей стране и мире, требуют пересмотра подходов и методов поддержки и развития культурной сферы.
      Эпоха глобализации способствовала трансформации многих институтов, включая культуру, как важнейшего фактора ускорения социальной, экономической и политической модернизации, обеспечивающего движение к постиндустриальному обществу через партнерство и диалог.
      Культурная политика является одной из наиболее эффективных средств формирования общенационального единства. Она осуществляется путем государственной поддержки процессов культурной жизни в обществе и воспитания граждан средствами культуры.
      Важнейшим условием формирования новой модели культурной политики является единение интересов общества и государства.
      Современная казахстанская культура нуждается не только в защите от вызовов и угроз глобализации, но и создании собственной культурной ниши в мировом культурном пространстве.

3. Общие подходы и основные принципы
культурной политики Республики Казахстан

      3.1. Цель и задачи
      Сноска. Подраздел 3.1 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Цели: развитие единого культурного пространства страны, формирование конкурентоспособной культурной ментальности и высокой духовности казахстанцев, современных культурных кластеров, влияющих на успешное развитие экономики и формирование позитивного международного имиджа страны.
      Задачи:
      1) формирование духовно-нравственных ориентиров граждан, нового казахстанского патриотизма, устойчивой системы ценностей и созидательных основ общества всеобщего труда;
      2) развитие казахстанского культурного пространства на основе сохранения этнического многообразия и гармоничного развития культуры народа Казахстана при активном участии Ассамблеи народа Казахстана;
      3) интеграция отечественной культуры в мировое культурное пространство, широкое продвижение историко-культурного наследия Казахстана в стране и за рубежом, формирование собственных национальных брендов;
      4) создание условий для интенсивного развития конкурентоспособной культурной среды и современных культурных кластеров;
      5) дальнейшее сохранение, изучение и популяризация историко-культурного наследия через реализацию общенационального проекта «Мәңгілік Ел»;
      6) создание ярких художественных образов, воплощающих лучшие образцы современности, примечательные исторические события и артефакты, культурное наследие и традиции, тиражируемые посредством всех видов, жанров и направлений искусства - кино, анимации, литературы, живописи и др.;
      6-1) укрепление и развитие казахстанской идентичности и единства на принципах гражданства и популяризация ценностей общенациональной патриотической идеи «Мәңгілік Ел»;
      7) широкое использование историко-культурного ландшафта страны для развития внутреннего и въездного культурного туризма.

      3.2. Общие подходы

      Реализация Концепции культурной политики Республики Казахстан будет осуществляться на основе системы подходов и принципов, обусловленных глобальными векторами долгосрочного развития согласно Стратегии «Казахстан-2050» и Концепции по вхождению Казахстана в число 30-ти самых развитых государств мира.
      В основе государственной политики в сфере развития культуры лежат следующие подходы:
      1) системность и комплексность развития всех направлений культуры во взаимосвязи;
      2) историческая преемственность и непрерывность поступательного развития культуры;
      3) обоснованность и приоритетность;
      4) инклюзивность и социальная направленность;
      5) инновационность и креативность.
      Человеческий капитал, творческий ресурс, системная государственная поддержка и бизнес-инициативы должны стать прочным фундаментом интенсивного развития конкурентоспособной культурной среды, которая в свою очередь является главным показателем успеха государства и общества в экономике, социальной и культурной жизни.

      3.3. Основные принципы
      Сноска. Подраздел 3.3 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Реализация Концепции культурной политики Республики Казахстан будет основываться на следующих принципах:
      1) приоритетность общенационального культурного наследия, определяющего самобытность отечественной культуры в глобальном мире;
      2) признание культуры как фактора роста и мощного ресурса социального развития;
      3) уважение культурного многообразия страны, поддержка и развитие культуры и традиций полиэтничного Казахстана;
      4) свобода творческой личности и форм культурного самовыражения;
      5) единство культурной среды на базе новых институциональных объединений, современных культурных кластеров и передовых технологий.
      Данные принципы являются ядром формирования новой культурной конкурентоспособной ментальности, в основе которой - выстроенная система ценностей, творческая активность, способность создавать востребованный продукт культуры. Отечественная культура должна выйти на качественно новый уровень и стать широко узнаваемой в мире.

4. Приоритетные направления культурной
политики Республики Казахстан

      4.1. Сохранение культурного кода нации
      Сноска. Подраздел 4.1 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Современная казахстанская культура имеет все предпосылки для активного участия в глобальном культурном диалоге со своей сложившейся историко-культурной основой генетического кода нации. Основными составляющими культурного кода нации являются наследие, традиции, обычаи, язык, семья, хозяйственные системы (жизненный уклад), праздники.
      Жизнеспособная культура проходит свой естественный путь развития и трансформации, сохраняя свой стрежень. Идентичность может дать сбой в случае, когда ценности своей культуры окажутся малопривлекательными и ее может заместить другая, способная увести от истоков духовных и нравственных ценностей исконной культуры.
      Одним из важных векторов культурного развития современного Казахстана являются сохранение, исследование и трансляция культурного наследия. Культурное наследие - это неисчерпаемый потенциал консолидации и успешного развития нашего общества и государства.
      Государственная культурная политика должна быть направлена на духовное, культурное, общенациональное объединение общества и формирование нравственной, самостоятельно мыслящей творческой, ответственной личности.
      Мировой опыт показывает, что технология трансляции и интеграция культурного наследия нации лежат в основе формирования современных культурных кластеров: от научных изысканий до культурного туризма. Катализатором развития кластеров является креативная индустрия, позволяющая сделать культурное наследие неотъемлемой частью повседневности, живой и постоянно развивающейся традиции, актуальной для нового поколения.
      Особое внимание должно быть уделено продвижению нового казахстанского патриотизма. В связи с этим будет продолжена работа в рамках существующих проектов сферы культуры, в средствах массовой информации и сети Интернет, а также деятельность этнокультурных объединений.
      Язык является основным элементом культуры и непременным условием формирования нации и ее единства. Сохранение и развитие казахского языка составляют важнейшую задачу культурной политики нашего государства. Интеграция казахстанской культуры в мировое сообщество обеспечивается государственной языковой политикой, которая предусматривает триединство языков: казахский, русский, английский.
      Обычаи и традиции как устойчивая система поведения человека в разных сферах жизнедеятельности, передающаяся из поколения в поколение, сохраняют неповторимую самобытность и выражают душу народа. Их своеобразие связано со спецификой природной среды и хозяйственного уклада. Следует сохранять и продвигать элементы материальной и нематериальной культуры казахского народа.
      Благодаря институту семьи обеспечивается преемственность поколений. Важнейшей задачей культурной политики является культивирование в общественном сознании понимания ценности семьи как залога благополучия жизни человека и общества.
      Национальные праздники аккумулируют богатство и разнообразие традиций, ритуалов, обычаев, зрелищ, обрядов, игр, торжеств и т.д. Празднования общенародных, государственных праздников являются консолидирующим фактором общественного сознания, направляя его в позитивное русло, формируя чувства гордости и патриотизма.
      Огромную роль играют формирование национальных образов, культивирование традиций праздничных мероприятий, способных сплотить народ.
      Поддержка традиционных ценностей, формирование и развитие нравственных ориентиров, определяющих национальную идентичность, осуществляются через развитие языка, сохранение культурно-исторических ценностей, традиций, национальных праздников, традиционных промыслов и ремесел.

      4.2. Совершенствование системы управления в сфере культуры
      Сноска. Подраздел 4.2 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Новые подходы к формированию системы управления в сфере культуры предполагают использование практики привлечения частных инвестиций, меценатства и др. Изменение институционального поля культуры, повышение эффективности менеджмента организаций будут способствовать глубокой модернизации отрасли.
      В целях привлечения культурного сообщества и координации вопросов менеджмента в сфере культуры предлагается создание художественных советов по отраслям при уполномоченном органе в сфере культуры Республики Казахстан.
      Будут созданы художественные советы по театральной, музыкальной и концертной деятельности, цирковому искусству, киноиндустрии, музейному делу и археологии, изобразительному искусству, архитектуре и дизайну, литературе и книгоизданию при уполномоченном органе в сфере культуры Республики Казахстан. Художественные советы в тесном взаимодействии с творческими союзами будут обеспечивать координацию деятельности институциональных объединений в форме отраслевых кластеров с целью создания конкурентоспособного отечественного продукта - высокохудожественных произведений и предметов культуры и искусства.
      Вопросы развития культуры в регионах должны решаться на уровне местных исполнительных органов с учетом рекомендаций художественных советов по отраслям.
      Основная цель новой координирующей структуры управления - это эффективная реализация культурной политики с консолидированной платформой, направленной на формирование репертуара, гастрольной деятельности, решение вопросов кадровой политики.
      Необходимы активизация существующих и учреждение новых общественных союзов, ассоциаций, фондов, неправительственных организаций и т.п. в сфере культуры и искусства.
      Субъектами реализации культурной политики наряду с государственными структурами призваны стать социальные и бизнес-институты, творческие сообщества, наделенные определенными полномочиями, реальными мотивациями и защищенные законодательными гарантиями.
      Развитие государственно-частного партнерства предполагает гармоничное сочетание государственного финансирования с негосударственными формами инвестиций. В качестве возможных механизмов сотрудничества в сфере культуры могут рассматриваться концессиональные модели и схемы, когда государство предоставляет частному бизнесу право пользования объектом при условии сохранения основного профиля его деятельности. Это могут быть галереи, исторические здания или историко-культурные памятники, находящиеся в государственной собственности.
      Необходимо развивать долговременное сотрудничество национальных компаний с организациями культуры в целях поддержки и развития социально-культурной сферы.
      Вопросы совершенствования механизмов стимулирования меценатства и спонсорства в сфере культуры планируется рассмотреть в рамках разрабатываемого Закона Республики Казахстан «О благотворительной, спонсорской и меценатской деятельности».

      4.3. Единое образовательное пространство сферы искусства

      Современная образовательная парадигма должна быть ориентирована, прежде всего, на развитие личности - созидателя и творца высоких духовно-нравственных и эстетических ценностей.
      Необходимо сформировать новую модель образования в сфере культуры, основанную на принципах непрерывности, преемственности, творческой и профессиональной компетентности, дуального обучения.
      С учетом мировой практики, которая успешно реализуется во Франции, Китае, Южной Корее, России и других странах, ведущие специализированные учебные заведения в сфере культуры и искусства должны находиться в ведении профильного ведомства. Данный механизм позволит обеспечить подготовку творческих работников и ориентировать государственную культурно-образовательную политику на потребности рынка труда в сфере культуры и искусства.
      Подготовка творческих работников и менеджеров новой генерации в разных сферах культуры и искусства должна стать одним из приоритетов культурной политики и требует принятия ряда комплексных мер:
      ориентировать государственную культурно-образовательную политику на потребности рынка труда в сфере культуры и искусства;
      организовать подготовку специалистов и современных менеджеров в сфере культуры на базе профильных вузов;
      модернизировать систему повышения квалификации работников культуры и искусства, педагогов художественного образования.
      Развитие культуры Казахстана невозможно без успешного развития комплекса гуманитарных наук и наук, посвященных различным сферам искусства. История, философия, политология, социология, искусствоведческие науки - все они обращены к изучению общества и его культуры и дают представление об основных закономерностях его функционировании. Современный уровень изучения культурных явлений предполагает, помимо традиционных, широкий круг исследований на стыке наук, использование разнообразных методик, подходов и данных.
      Для изучения культуры Казахстана требуется координация деятельности гуманитарных институтов, работающих в стране, создание общегосударственных комплексных исследовательских программ на уровне истории, теории и современной практики в сфере культуры и искусства.
      Широкий обмен достижениями научных изысканий должен проводиться в рамках организации научных конференций, круглых столов, выставок, фестивалей и т.д. Особое внимание должно уделяться доступности и дальнейшей популяризации результатов научной деятельности отечественных ученых, которые могут быть достигнуты путем издания научных, специализированных и популярных журналов, посвященных различным сферам культуры и искусства Казахстана.
      Одним из ведущих секторов научно-исследовательской работы в сфере культуры станет музейная структура, а значительная часть научных изысканий будет реализована в рамках национального проекта «Мәңгілік Ел».

      4.4. Интеграция в международное культурное пространство
      Сноска. Подраздел 4.4 с изменениями, внесенными Указом Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Казахстанская культура должна стать активным участником глобального культурного диалога и способствовать вхождению Республики Казахстан в число 30-ти развитых стран мира. Системная и целенаправленная работа по продвижению казахстанской культуры на международном уровне должна проводиться на протяжении всех этапов реализации Концепции культурной политики Республики Казахстан.
      В ходе реализации второго этапа Концепции культурной политики Республики Казахстан будет рассмотрена возможность инициирования международных научно-исследовательских проектов с широким участием мирового научного сообщества. Укрепление и расширение культурно-гуманитарного сотрудничества с международными организациями культуры, разработка совместных творческих, исследовательских и научных программ, проектов по развитию отраслей культуры и искусства с ведущими зарубежными культурными, исследовательскими, экспертными и образовательными институтами выступают основным условием диалога.
      Для успешного достижения этой цели необходимо проводить дальнейшую работу по укреплению и развитию казахстанской идентичности и единства, собственной модели общественного согласия. Необходимо также осуществлять всестороннее продвижение и популяризацию ценностей общенациональной патриотической идеи «Мәңгілік Ел»: гражданское равенство; трудолюбие; честность; культ учености и образования; светская страна.
      Потенциальной базой научно-исследовательской работы могут стать музейный кластер страны и реализация национального проекта по сохранению, изучению и популяризации историко-культурного наследия «Мәңгілік Ел» по аналогии с Государственной программой «Мәдени мұра». Реализация данного проекта обеспечит духовную преемственность и самоидентификацию поколений.
      Основной акцент данного направления делается на дальнейшую охрану и популяризацию материального и нематериального наследия с привлечением авторитетных зарубежных экспертов, научно-исследовательских институтов и консалтинговых организаций. Широкое применение лучших мировых практик и стандартов охраны, консервации, реставрации и реконструкции историко-культурного наследия позволит поднять искусствоведение и музееведение, историческую, археологическую, этнографическую науки на качественно новый уровень. Поддержка сообществ, передающих народные знания и умения, образы и язык, обычаи и нравы семейной и обрядово-праздничной жизни, будет способствовать сохранению нематериального культурного наследия Казахстана.
      Необходимо сформировать, систематизировать и регулярно обновлять национальный реестр нематериального культурного наследия, провести инвентаризацию его элементов во всех регионах Казахстана и широко продвигать элементы нематериального культурного наследия в список ЮНЕСКО. Сотрудничество с ведущими зарубежными организациями, такими как ЮНЕСКО, ИКОМОС (Международный совет по сохранению памятников и достопримечательных мест), ТЮРКСОЙ (Международная организация тюркской культуры), ИСЕСКО (Исламская организация по вопросам образования, науки и культуры) и др. позволит реализовать комплекс задач по охране и восстановлению историко-культурного наследия страны, развивать все направления отечественного искусства и активно популяризировать его за пределами государства.
      Стратегически важным является расширение международно-правовой базы в сферах многостороннего культурно-гуманитарного сотрудничества и присоединения к наиболее важным, отвечающим интересам страны договорам, конвенциям и соглашениям.
      Присоединение Казахстана к Конвенции ЮНЕСКО «Об охране и поощрении форм культурного самовыражения» будет способствовать созданию условий для свободного взаимодействия, сближению культур, продвижению политики межкультурного диалога как на национальном, так и международном уровнях.
      В итоге, Казахстан может стать одним из центров развития мировой культуры и искусства, исторической науки, археологии и искусствоведения, ведущей международной школой повышения профессионального мастерства и творческого роста.
      В частности, будет прорабатываться возможность открытия в Астане штаб-квартиры новой международной организации в области культуры - Евразийского совета по культурному развитию «Silk Road».
      Учитывая проводимую Казахстаном политику мира и согласия в общественной и культурной жизни, принятые Генеральной Ассамблеей ООН резолюции о поощрении межрелигиозного и межкультурного диалога, а также утверждение Генеральной Ассамблеей ООН по предложению ЮНЕСКО инициативы Казахстана о провозглашении Международного десятилетия сближения культур на 2013-2022 гг., на первом этапе реализации Концепции культурной политики Республики Казахстан будет проработан вопрос о создании центра сближения культур в г. Алматы. В дальнейшем планируется рассмотрение вопроса о присвоении данному учреждению статуса центра под эгидой ЮНЕСКО.

      4.5. Применение информационных и инновационных технологий

      Внедрение современных технологий в сфере культуры является важным фактором развития новых форм культурных коммуникаций и объединения культурного пространства всей страны. Феноменом современного мира является е-культура, обеспечивающая широкий доступ к продукту культуры.
      В рамках масштабной социальной модернизации страны Глава государства поставил задачу по развитию инновационных форм доступа к интеллектуальной информации и значительному расширению фонда Казахской национальной электронной библиотеки. Все книги, выпущенные по программе социально значимых изданий, должны быть включены в данную систему. До 2020 года необходимо обеспечить 100% оцифровку библиотечных фондов страны.
      До 2025 года планируется создать сеть виртуальных музеев и перевести в электронный формат все музейные фонды, записи концертов, значимые элементы материального и нематериально историко-культурного наследия. Доступ к информации может быть обеспечен путем создания нового виртуального портала «E-culture.kz», который позволит сфокусировать культурную жизнь страны на одном популярном ресурсе. Это самый доступный формат для продвижения культуры и искусства Казахстана в мировое пространство и возможности сделать широко узнаваемыми их.

      4.6. Развитие современных культурных кластеров
      Сноска. Подраздел 4.6 в редакции Указа Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Конкурентоспособность культурной среды обеспечивается в первую очередь посредством кластерных структур. Культурный кластер - это творческий сектор экономики, обеспечивающий взаимодействие между творчеством, образованием и наукой, экономикой и бизнесом, создающий конкурентоспособный продукт. Кластерный подход - это прежде всего новая управленческая технология, позволяющая повысить конкурентоспособность как отдельного региона или отрасли, так и государства в целом.
      Модернизация отрасли культуры и внедрение современных сбалансированных принципов в сферу управления культурными кластерами будут содействовать вхождению Казахстана в тридцатку высокоразвитых стран мира. Задачи развития отрасли определяют два направления формирования культурных кластеров: творческий и культурно-туристский.

Творческие кластеры

      Творческие кластеры будут способствовать развитию отдельных сфер культуры и искусства, повышению уровня интерактивности культурных продуктов, формированию благоприятной креативной среды, укреплению конкурентных преимуществ творческих объединений и организаций культуры в целом. Тип творческих кластеров зависит от концепции, природы возникновения и преобладающих составляющих элементов этих объединений. Существуют два основных подхода к формированию кластерных структур: однородный, основанный на принципе объединения одного сектора отрасли вне формальных административно- территориальных границ, а также многопрофильные, локализованные в пределах определенной территории (города, района, области). С учетом специфики поставленных задач по формированию единого культурного пространства страны применительно к современному Казахстану целесообразно использовать оба подхода.
      Творческие кластеры, представленные однородными секторами отрасли, включают в себя: музейное дело, литературу, книгоиздание и библиотечное дело, изобразительное искусство, дизайн и архитектуру, театральное, хореографическое, музыкальное, исполнительское и цирковое искусство; киноиндустрию, анимацию и национальное телевидение.

Музеи как опорные центры развития науки
и исследовательской деятельности

      В современном мире музей - это центр науки, образования, коммуникации, культурной информации и творческих инноваций. В рамках реформирования музейного дела до 2020 года планируются расширение функции музеев до культурно-образовательных и имиджевых центров и создание условий для развития научно-исследовательской деятельности, взаимодействия с исторической наукой, археологией, реставрацией, искусствоведением, этнографией (по примеру Смитсоновского института США, объединяющего девятнадцать музеев и галерей, Эрмитажа в Санкт-Петербурге, Лувра в Париже и других). В связи с этим будут рассмотрены вопросы укрепления материально-технической базы фондохранилищ.
      Создание художественного совета по музейному делу будет содействовать координации работы музеев страны, укреплению музейной сети, формированию системы популяризации и широкой презентации основных музейных фондов, их экспонированию в стране и за рубежом, широкой межмузейной интеграции.
      На втором этапе реализации Концепции культурной политики Республики Казахстан будет проработан вопрос внедрения пилотного проекта по приглашению на должности первых руководителей отдельных республиканских организаций культуры (музеев, театров) опытных иностранных менеджеров, а также передачи отдельных объектов культуры (музеи, театры, дома культуры) в доверительное управление на принципах государственно-частного партнерства.
      Музеи Казахстана должны стать опорными центрами взаимодействия и сотрудничества научных учреждений, архивов, библиотек в целях широкой популяризации и интерпретации историко-культурного наследия в современном формате.
      Музеи должны соответствовать современным требованиям к организации экспозиционного пространства. В этой связи необходимо проработать вопрос о внедрении мультимедийных средств. Музеи должны стать экономически эффективными структурными единицами сферы культуры и учитывать интересы всех социальных групп.
      Все музейные фонды должны быть широко доступны, переведены в электронный формат и представлены в виртуальном пространстве.
      На системном уровне должны быть пересмотрены подходы к формированию художественных фондов ведущих музеев Казахстана, ориентированных на экспонирование артефактов, имеющих мировую ценность. Важным шагом на этом пути станет популяризация в музее уникального артефакта, легендарной исторической реликвии международного масштаба. Учитывая, что основной объем туристских потоков ориентирован на посещение объектов культуры, сакральных мест и историко-культурных ландшафтов, заданный приоритет будет иметь эффективную отдачу.
      Перспективным проектом может выступить постоянная акция «Ночь в музее», которая популяризирует новую форму культурного досуга среди подрастающего поколения и молодежи.
      Необходимо пересмотреть и концепцию работы музеев- заповедников. Эти уникальные объекты должны стать мировыми центрами культурного туризма. Их развитие будет осуществляться на основе утвержденных генеральных планов и четко скоординировано с реализацией Концепции развития туристской отрасли Республики Казахстан до 2020 года.
      Единая стратегия развития региональных музеев и музеев-заповедников обеспечит научный и творческий обмен с ведущими музеями мира и международными организациями.
      До 2030 года Казахстан должен стать одним из международных центров развития исторической науки, археологии и искусствоведения.

Литература, книгоиздание и библиотечное дело

      Для полноценной реализации государственной культурной политики необходимо акцентировать внимание на дальнейшем развитии казахской литературы, являющейся ярким отражением состояния духовности современного общества и его ценностных ориентиров.
      В данном направлении ведущую роль должен сыграть художественный совет по литературе, книгоизданию и библиотечному делу, который обозначит основные концепты развития литературы в стране, объединит лучшие творческие ресурсы, обеспечит широкий поиск и вовлечение молодых талантов.
      Издание социально значимой литературы, направленной на формирование культурной ментальности казахстанцев, патриотизма, ценностных установок и ориентиров для молодежи, является приоритетом государственной культурной политики. Политика в области издательской деятельности будет ориентирована на литературу, воплощающую лучшие образцы современности, историческое наследие, события и образы выдающихся личностей истории и культуры, героев нашего времени во всех жанрах и направлениях, включая детскую литературу, классику, антологию мировой, национальной поэзии и прозы.
      Библиотеки Казахстана должны стать многофункциональными информационными и досуговыми центрами, обеспечивающими в современном удобном формате широкий доступ к накопленному общественному знанию. Ключевой задачей современной библиотеки является формирование информационной культуры общества, устойчивого интереса к чтению, языкам, отечественной истории и культуре.

Изобразительное искусство, дизайн и архитектура

      Рассматривая изобразительное, декоративно-прикладное искусство, дизайн, архитектуру как творческие кластеры, следует учитывать, что особенность их продуктов закрепляется в массовом сознании как визуальный образ народа, времени и страны. Данная специфика является одной из основных форм в создании и продвижении национальных культурных брендов. Архитектура и дизайн, являясь социально значимыми видами искусства, формируют культурно-исторический ландшафт страны и эстетику среды обитания человека, а также организуют социокультурное пространство.
      Деятельность художественного совета по изобразительному искусству, архитектуре и дизайну будет направлена на координацию работы по продвижению арт-кластеров, созданию благоприятных условий для творческих арт-индустрии, поддержку новых направлений современного искусства и народного творчества.
      Биеннале современного искусства в Венеции - одна из самых авторитетных выставок мирового современного искусства. На втором этапе реализации Концепции культурной политики Республики Казахстан будет проработан вопрос об участии официального Казахстанского павильона на Венецианском биеннале, что будет способствовать активному участию современного изобразительного искусства Казахстана в глобальном культурном диалоге.

Театральное, музыкальное, хореографическое, исполнительское
и цирковое искусство

      Стратегически оптимальным шагом станет вовлечение культурных учреждений, включая областные театры, концертные и цирковые организации, в орбиту республиканской культурной политики при их активном участии в художественных советах и развитии соответствующих отраслевых культурных кластеров.
      В целях обеспечения равного доступа к театральному искусству жителей городов и сельского населения, а также продвижения лучших казахстанских постановок на международном театральном пространстве необходим системный подход к организации гастрольной и фестивальной деятельности.
      Необходимо создавать благоприятные условия и возможности для профессионального роста, в том числе на всемирно признанных сценах, и создания сценических площадок мирового уровня в нашей стране.
      За счет средств республиканского бюджета будут проводиться Республиканский фестиваль драматических театров, Международный театральный фестиваль стран Центральной Азии и Республиканский фестиваль национальных театров Казахстана.
      Институциональные структуры данных объединений требуют централизованного решения системных вопросов в области координации репертуарной политики, гастрольной деятельности, повышения сценического мастерства, подбора и подготовки кадров. Данный подход позволит консолидировать имеющиеся ресурсы и добиться максимальной рационализации их деятельности, нивелирования региональных диспропорций в развитии, унификации подходов социальной поддержки кадров.
      К 2030 году наша страна должна стать ведущей международной школой повышения профессионального мастерства и творческого роста.
      Для сохранения и развития богатого наследия музыкальной культуры Казахстана необходима поддержка композиторов и исполнителей традиционной и классической музыки. Сохранение видов и жанров казахской традиционной музыкальной культуры является приоритетной задачей в рамках реализации международной Конвенции об охране нематериального культурного наследия.
      Хореографическое искусство, включающее в себе жанры как классического, так и народного танца, занимает важное место в эстетике пластического выражения самобытности, отвечающей современным тенденциям танцевального искусства. Деятельность Национальной академии хореографии и создание новых коллективов, таких как «Астана-балет», дадут новые возможности для развития отечественной хореографии.

Развитие киноиндустрии как важнейшего кластера современного
культурного пространства

      Один из самых эффективных способов актуализировать и интегрировать нашу историю и культуру в мировое пространство лежит в области развития искусства кино и кино-индустрии, привлечения к сотрудничеству ведущих кино-компаний и телеканалов мира. Необходимо дифференцировать подходы к отечественному кинопроизводству и рассмотреть возможность создания после 2020 года отдельной государственной кинофабрики по созданию документальных и анимационных фильмов «Kazakh Animation».
      Национальный кинематограф должен быть ориентирован на популяризацию лучших образцов современности, уникального историко-культурного наследия страны, исторических событий и выдающихся личностей. Особое внимание необходимо уделить вопросам формирования патриотизма и толерантности. В активе отечественных кинокомпаний должны быть масштабные художественные и документальные проекты, создающие яркие художественные образы, презентующие отечественную историю, культуру и искусство в мировом пространстве. Следует организовать производство сериалов и фильмов по истории казахского ханства, истории казахской государственности, об отдельных личностях из истории казахского народа. Яркие и современные художественные формы передачи исторических событий и выдающихся деятелей позволят органично включить историю Казахстана в мировой контекст.
      Особенно важным является развитие анимации. Основными продуктами кинофабрики «Kazakh Animation» должны стать мультипликационные фильмы, призванные культивировать позитивную систему ценностей, а также полнометражные мультипликационные фильмы, которые должны стать брендами и «якорными» проектами индустрии развлечений. Необходимо создавать яркую имиджевую продукцию: от анимационных художественных образов до игрушек, сувениров, печатной продукции и других.
      Национальное телевидение как ведущая форма культурной коммуникации также должно быть ориентировано на широкую трансляцию базовых духовных ценностей общества. Учитывая масштабное воздействие на формирование мировоззрения и культурной ментальности, национальное телевидение нуждается в обшей культурной концепции. Каналы «Білім және Мәдениет», «Балапан» имеют огромный потенциал передачи в новом современном формате всего массива культурного богатства, многообразия форм и направлений мирового искусства, лучших национальных традиций и духовных ориентиров. Необходимо использовать научные достижения и открытия, сведения об уникальных памятниках археологии, истории и культуры в транслируемом контенте. К примеру, «Золотой человек» и сакские артефакты могут стать всемирно узнаваемым брендом, способным привлечь огромное внимание мировой общественности.

Культурно-туристские кластеры

      Развитие культурно-туристских кластеров рассматривается как часть общей стратегии формирования культурной среды регионов, стимулирующей новые инфраструктурные проекты на селе, поддерживающие творческую активность молодежи, детей и местных культурных сообществ, возрождение традиционных промыслов и ремесел.
      Являясь реальными инвестициями в развитие человеческих ресурсов региона, культурно-туристские кластеры стимулируют предпринимательскую активность, укрепляют творческий сектор экономики, нивелируют диспропорции в доступе к культурным ценностям и способствуют продуктивному культурному обмену по линии город-село.
      Местные исполнительные органы играют решающую роль в обеспечении условий формирования благоприятного климата для реализации инвестиционных проектов, учитывающих реальный потенциал территорий и особенности развития отдельных районов, определяющих уникальную структуру региональных кластеров.
      Высокий потенциал культурно-туристских кластеров заключается в формировании международного имиджа историко-культурных территорий и сопутствующей инфраструктуры, нацеленной на достижение положительного социального и экономического эффекта.
      Это позволит формировать узнаваемые бренды территорий, историко-культурный имидж регионов.
      Культурный досуг, сохраняя и совершенствуя сервисную функцию, меняет свое содержание. Создание центров развлечения мирового уровня, экологических этнопарков, культурных заповедников по различным направлениям культуры и искусства является базой для формирования полного культурного ландшафта страны.
      Концепцией развития туристской отрасли до 2020 года определены туристские кластеры, в базисе которых значительное место занимают объекты культуры, что определяет важность взаимодействия туристской и культурной отраслей.

Кластер "Астана - сердце Евразии"

      Одним из ключевых аспектов высокой конкурентоспособности Астаны выступает современная высокотехнологичная культурная инфраструктура столицы, где сконцентрированы объекты культуры республиканского уровня, включающие: 7 театров, 8 музеев, 27 библиотек, 7 кинотеатров, 8 концертных организаций, цирк, 9 парков культуры и отдыха, галерею и др.
      Уникальные возможности нового театра оперы и балета «Астана Опера» и современных творческих коллективов, таких как «Astana Ballet», Национального музея истории Казахстана и др. позволяют Астане стать площадкой для проведения крупных международных конкурсов классического и современного искусства.
      До 2020 года будет проработан вопрос проведения ряда масштабных имиджевых проектов, включающих создание государственного театра мюзикла «Astana Musical», проведение всемирного театрального фестиваля «Astana World Theatre Festival», 24-й Всемирного театрального конгресса (ITI-UNESCO) и других.
      При условии наличия заинтересованных частных инвесторов в пригороде столицы возможно рассмотреть вопрос о реализации проектов «Этнодеревня и улица ремесленников», а Щучинско-Боровская курортная зона может быть дополнена амфитеатром для проведения имиджевых концертных мероприятий республиканского и международного уровней. Трансрегиональный характер Астаны определяет тесные связи с такими знаковыми для истории независимого Казахстана символами, как Улытау - свидетель многовековой истории Казахстана.
      Перспективным направлением является активное развитие историко-культурных объектов, включенных в предварительный список всемирного наследия ЮНЕСКО: курганы Тасмолинской культуры, могильники Бегазы-Дандыбаевской культуры и другие, а также серийную транснациональную номинацию «Шелковый путь».
      Огромные возможности для продвижения культурного имиджа Астаны на международную арену открывает выставка ЕХРО-2017. Астана и ее окрестности станут центром презентации нашей самобытной кочевой культуры и шедевров национального и мирового музыкального, танцевального, театрального искусства в исполнении отечественных мастеров. Построенные в рамках выставки павильоны и комплексы обогатят культурную инфраструктуру столицы.

Кластер  "Алматы - свободная культурная зона Казахстана"

      Развитие Алматы как творческого города формирует оптимальную среду для творческой самореализации.
      Культурная инфраструктура Алматы с его богатой историей и сложившейся традицией представлена 13 театрами, 15 музеями, 24 кинотеатрами, 12 концертными организациями, 31 библиотекой, 10 учреждениями клубного типа, зоопарком, цирком, 6 парками культуры и отдыха и другими объектами, большинство из которых республиканского значения.
      В городе ежегодно проходят уже зарекомендовавшие себя крупные городские праздники и фестивали «Apple fest», «Парад оркестров», «Арт-площадка», «Алматы жүрегімде», «Artbat fest», «Международный карнавал кукол» и многие другие. Происходит формирование новых независимых культурных организаций - дизайн-мастерские «Шебер», возникают и успешно реализуются новые независимые инициативы - музыкальный фестиваль «Weekender», молодежный театральный фестиваль «Откровение», литературный фестиваль «Полифония», фестиваль еды «Праздник вкуса» и другие.
      Особый интерес представляют уникальный археологический ландшафт Тамгалы с петроглифами, горная цепь Жетысуского Алатау с петроглифами Ешкиольмес, включенными в предварительный список объектов всемирного наследия ЮНЕСКО в Республике Казахстан, а также Иссыкские курганы и объекты, включенные в серийную транснациональную номинацию «Шелковый путь» (Боралдайские сакские курганы, древние городища Талгар Каялык, Карамерген).
      По примеру фестивалей искусств в Стоунхендже сакральное пространство древнего святилища под открытым небом Тамгалы тас может стать местом проведения международных фестивалей (фестиваль современной этнической музыки The Spirit of Tengri) и форумов по культуре и искусству. Знаковые мероприятия такого формата позволят привлечь мировое научное сообщество к историко- культурным объектам Алматы.

Кластер «Единство природы и кочевой культуры»

      Культурную инфраструктуру кластера составляют 10 театров, 35 музеев, 1005 библиотек, 774 учреждения клубного типа, 3 концертные организации, 17 кинотеатров, 10 парков развлечений и отдыха, 1 зоопарк.
      На территории северной части Казахстана множество живописных ландшафтов, горных цепей, лесных массивов, рек и озер. Сотни археологических, исторических и архитектурных памятников. Уникальные памятники ботайской культуры эпохи энеолита являются местом открытия и изучения исторических основ степной цивилизации. Природный заповедник Наурзум, Баянаульский и Кокшетауский национальные парки расширят свой туристский статус, став региональными центрами культурного, эко-, этно- и медицинского туризма. Кластер обладает перспективой стать своеобразным культурно-просветительским центром страны, продолжая и расширяя традиции просвещения и культуры, заданные такими выдающимися уроженцами северных регионов как Кожаберген жырау, Чокан Валиханов, Ибрай Алтынсарин и другие.
      Огромный потенциал имеет проведение ежегодных научных и культурно-образовательных акций, приуроченных к памятным датам истории региона, конкурсы научных и культурных проектов разного масштаба, посвященные памяти Ч. Валиханова, культурно-просветительские мероприятия (смотры, фестивали, чтения и конкурсы) имени И. Алтынсарина, фестивали патриотической поэзии и песни имени Кожаберген жырау и др.

Кластер «Жемчужина Алтая»

      В составе кластера: 13 музеев, 322 библиотеки, 2 театра, 5 концертных организаций, 6 кинотеатров, 307 учреждений клубного типа, 3 парка культуры и отдыха, зоопарк. Имеются уникальные историко-культурные объекты и памятники архитектуры в городах Усть-Каменогорске и Семее, а также государственный историко-культурный музей-заповедник «Берель», где проводится традиционный международный фестиваль тюркоязычных народов «Алтай - золотая колыбель тюркских народов». Природный ландшафт Алтая имеет большие перспективы для развития этнотуризма. В регионе находится множество курганов, обнаружены царские захоронения II-III веков.
      Реализация культурных проектов до 2020 года укрепит инфраструктуру отрасли и откроет новые перспективы развития сферы культуры региона.
      В Усть-Каменогорске будет продолжена традиция проведения уже сформировавшегося международного музейного фестиваля в формате «MUSEUMcтaн».
      В Семее, на родине великого поэта Абая, будут проводиться международные симпозиумы абаеведов и молодых литераторов.
      Проведение масштабного этнокультурного фестиваля в Катон-Карагае «Долина меда» будет направлено на возрождение народных промыслов и ремесел, поддержку творческих коллективов и отдельных исполнителей, музыкантов, художников, мастеров декоративно-прикладного искусства, способных внести реальный вклад в развитие самобытной культуры региона.

Кластер «Возрождение Великого Шелкового пути»

      Кластер включает 28 музеев, 8 театров, 431 библиотеку, 268 учреждений клубного типа, 5 кинотеатров, 39 парков культуры и отдыха, 2 цирка, зоопарк, одну концертную организацию. В число историко-культурных объектов входят: памятники древнего Туркестана и Государственного историко-культурного заповедника-музея «Азрет-Султан», археологические объекты средневекового городища Отрар и отрарского оазиса (включенные в предварительный список ЮНЕСКО), археологический комплекс Сауран, дворцовый комплекс Акыртас, Каратауский государственный природный заповедник с палеолитическими участками и геоморфологией, петроглифы Арпа-Узень, включенные в предварительный список ЮНЕСКО, мемориальный комплекс Коркыт Ата и другие.
      Все данные объекты имеют огромный потенциал и могут позиционироваться на трансграничном уровне. Мемориальный комплекс «Азрет-Султан» и его жемчужина мавзолей Ходжа Ахмеда Яссауи имеют перспективу стать духовным центром паломничества мусульман всего мира.
      В перспективе будет рассмотрен вопрос проведения в Шымкенте, близ города Отрар, Международного научного форума по исследованию культуры и искусства Казахстана, посвященного наследию аль-Фараби.

Кластер «Каспийские ворота»

      Культурная инфраструктура кластера представлена 4 театрами, 6 музеями, 405 библиотеками, 278 учреждениями клубного типа, 3 концертными организациями, 9 кинотеатрами, 7 парками развлечений и отдыха. Здесь расположены следующие историко-культурные объекты: подземные мечети Бекет-Ата, Шопан-Ата и Караман-Ата, мавзолей Омара и Тура; некрополи полуострова Мангышлак; гора Шеркала, комплекс памятников «Бокеевская Орда» и др.
      Уникальный регион может стать местом проведения популярных культурных мероприятий. До 2020 года будет рассмотрен вопрос проведения серии имиджевых мероприятий: фестиваля фольклора, посвященного отечественным героям Исатаю и Махамбету, Международного конкурса композиторов и исполнителей народной музыки имени Дины Нурпеисовой и др. Новый импульс может получить международное празднование Дня Каспия. Фестиваль современной песни в Актау «Тысячелетия вокруг Каспия» может позиционироваться как евразийский песенный конкурс народов прикаспийских стран. В качестве самобытного культурного бренда региона должны стать этнокультурные мероприятия.
      Развитие объектов культуры и досуга, новых широко узнаваемых сценических площадок, возможность проведения имиджевых мероприятий (сезоны казахстанской культуры за рубежом, празднование «Наурыз» в новом формате, международных фестивалей и конкурсов), тиражирование имиджевой продукции в сфере кино, анимации, живописи, дизайна, развитие ремесленничества и народно-прикладного искусства - все это станет важной составляющей развития современных творческих и культурно-туристских кластеров, реализации значимых социальных проектов, стимулирующих творческую активность, поддерживающих молодые таланты и развитие творческой индустрии.
      К 2030 году Казахстан должен стать одним из международных центров культуры и досуга с развитой инфраструктурой и эффективными кластерами мирового уровня.»;

5. Период реализации и ожидаемые результаты, целевые индикаторы

      Сноска. Раздел 5 в редакции Указа Президента РК от 28.12.2015 № 146.

      Реализация заданных принципов и подходов культурной политики предполагает следующие этапы:
      1-й этап 2015-2019 годы;
      2-й этап 2020-2030 годы.
      Первый этап предусматривает конкретные шаги по адаптации существующих и созданию новых правовых мер, а также институциональных механизмов развития отрасли, основных кластеров, большинство из которых должно быть реализовано в 2015-2016 годах.
      Важно усилить контроль местных исполнительных органов в практической реализации культурной политики страны по проведению культурно-массовых мероприятий на соответствующих территориях.
      В целях четкого мониторинга процесса модернизации в сфере культуры и определения ее места в несырьевом секторе будет продолжено проведение серии социологических исследований, направленных на оценку динамики развития отрасли в рамках международных рейтингов ОЭСР и IMD, на базе «форсайта» и долгосрочного культурологического прогноза на основе социокультурных индикаторов общества высокой культуры.
      На втором этапе реализации Концепции культурной политики Республики Казахстан с целью развития творческой конкуренции и продвижения талантов будет проработан вопрос проведения республиканского и региональных конкурсов на присвоение званий «Лучший театр", «Лучший музей», «Лучшая библиотека", «Лучшая культурно-досуговая организация», «Лучшая концертная организация» и др.
      На основе широкого применения механизмов государственно-частного партнерства к 2020 году отдельные виды искусства и организаций культуры будут выведены на экономически прибыльный (рентабельный) уровень.
      На первом этапе:
      1) будет подготовлена соответствующая правовая база;
      2) в 2015-2016 учебном году состоится первый выпуск профессиональных актеров по специальности "Артист мюзикла";
      3) будет создано единое образовательное пространство в сфере искусства;
      4) активное развитие получают наука и исследовательская деятельность; музеи страны выступают опорными центрами развития исторической науки, археологии и искусствоведения;
      5) будут созданы отраслевые художественные советы;
      6) будет усилена интеграция в проекты ведущих международных организаций (ЮНЕСКО, ТЮРКСОЙ, ИСЕСКО и др.);
      7) в рамках развития партнерства с бизнесом будут:
      разработан отраслевой комплексный бизнес-план создания развлекательных центров досуга мирового уровня и формирования национальных культурных брендов;
      разработана дорожная карта патроната и продвижения талантливой сельской молодежи;
      разработан стартап-проект по развитию транснациональных маршрутов культурного туризма;
      8) будет реализован отраслевой план действий по завершению комплексной оцифровки всего библиотечного фонда страны до 2020 года;
      9) будут отработаны четкие механизмы формирования единой репертуарной, кадровой политики и организации гастрольной деятельности;
      10) будет реализована серия масштабных республиканских и международных имиджевых мероприятий;
      11) будет обеспечен регулярный мониторинг потребности в менеджерах для сферы культуры села и моногородов;
      12) будет проработан вопрос о создании центра сближения культур в городе Алматы;
      13) будет обеспечена комплексная подготовка и реализация культурной программы ЭКСПО-2017.
      Ключевые индикаторы первого этапа:
      1) по сравнению с 2014 годом, к 2020 году будет достигнута 100% оцифровка национального библиотечного книжного фонда;
      2) число посещений библиотек увеличится в 2 раза;
      3) число посещений музеев увеличится в 3 раза;
      4) число посещений театров увеличится в 2 раза;
      5) удовлетворенность населения качеством услуг в сфере культуры составит не менее 70%.
      Второй этап нацелен на дальнейшее институциональное и инфраструктурное преобразование отрасли, укрепление потенциала творческих ресурсов, выполнение работ в области кластерного развития отрасли и создания зон креативных индустрий и модернизацию сферы культуры в целом, что обеспечит ее устойчивый рост и дальнейшее инновационное развитие. Заложенные на первом этапе основы формирования национальных брэндов получают массовое продвижение и широкое тиражирование в масштабах страны и за рубежом.
      К 2030 году Казахстан станет:
      1) одним из центров развития мировой культуры и искусства;
      2) одним из мировых центров развлечений и досуга с развитой инфраструктурой;
      3) одним из международных центров развития исторической науки, археологии и искусствоведения;
      4) ведущей международной школой повышения профессионального мастерства и творческого роста;
      5) крупнейшим региональным центром ведущих международных организаций.
      В дальнейшем продолжится работа по следующим направлениям:
      1) поддержка новых направлений современного искусства, взаимодействие с молодежными субкультурами;
      2) реализация комплексного плана производства социально-ориентированного, духовно-нравственного и патриотически направленного продукта культуры во всех сферах, включая кино, анимацию, изобразительное, театральное, музыкальное искусство, литературу и др.;
      3) создание брендовой продукции культуры с экспортным потенциалом;
      4) расширение туристской логистики историко-культурного ландшафта страны, транснациональных маршрутов, обслуживающих внутренние и въездные туристские потоки;
      5) полная реставрация и реконструкция знаковых культурных комплексов страны как важнейших «якорных» проектов развития культурного туризма и других.
      Ключевые индикаторы второго этапа, по сравнению с 2019 годом:
      1) на уровне 100% будет обеспечиваться оцифровка новых поступлений национального библиотечного книжного фонда;
      2) число посещений библиотек увеличится практически на 20%;
      3) число посещений музеев увеличится в 2 раза;
      4) число посещений театров увеличится в 3 раза;
      5) удовлетворенность населения качеством услуг в сфере культуры составит не менее 75%.
      Новый масштаб действий и системные меры по создании» единого культурного пространства страны обеспечат духовную преемственность и самоидентификацию поколений на основе общенациональной патриотической идеи «Мәңгілік Ел», значительно расширив границы и формат культурного поля: творческий капитал, культурные кластеры и бизнес, конкурентоспособная ментальность. В результате будут преодолены территориальные диспропорции распределения услуг учреждений культуры, а сектор креативной индустрии позволит культуре расширить свои экономические возможности.
      В целом, единое культурное пространство страны обеспечит устойчивое развитие всех направлений искусства в реальном секторе экономики: к 2030 году сектор культуры стремится к среднему показателю развитых стран мира в объеме ВВП, в объеме занятого в культуре населения, в экспортном потенциале культурной продукции.

6. Перечень нормативных правовых актов, посредством
которых предполагается реализация Концепции
культурной политики Республики Казахстан

      В период первого этапа Концепции предполагается реализация нижеперечисленных задач:
      1) интеграция отечественной культуры в мировое культурное пространство, широкое продвижение историко-культурного наследия Казахстана в стране и за рубежом, формирование собственных национальных брендов;
      2) создание условий для интенсивного развития конкурентоспособной культурной среды и современных культурных кластеров;
      3) дальнейшее сохранение и популяризация историко-культурного наследия;
      4) создание ярких художественных образов, воплощающих лучшие образцы современности, примечательные исторические события и артефакты, культурное наследие и традиции, тиражируемые посредством всех видов, жанров и направлений искусства - кино, анимации, литературы, живописи и др.;
      5) широкое использование историко-культурного ландшафта страны для развития внутреннего и въездного культурного туризма - предполагается реализовать посредством внесения поправок в следующие нормативные правовые акты:
      Закон Республики Казахстан от 2 июля 1992 года «Об охране и использовании объектов историко-культурного наследия»;
      Закон Республики Казахстан от 15 декабря 2006 года «О культуре»;
      Закон Республики Казахстан от 27 июля 2007 года «Об образовании».
      В целом, цели и задачи Концепции будут реализованы посредством следующих нормативных правовых актов:
      1) Закон Республики Казахстан «О культуре»;
      2) Закон Республики Казахстан «Об охране и использовании объектов историко-культурного наследия»;
      3) Закон Республики Казахстан «О туристской деятельности в Республике Казахстан».
      На стадии разработки находятся законы Республики Казахстан «О минимальных социальных стандартах и гарантиях», где будут предусмотрены стандарты и гарантии доступности услуг культуры, а также «О благотворительной, спонсорской и меценатской деятельности», где будут отражены механизмы стимулирования меценатства и привлечения частного сектора в сферу культуры и искусства.