Электр энергетикасы саласындағы нормативтік техникалық құжаттарды бекіту туралы

Жаңартылған

Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің м.а. 2017 жылғы 6 қаңтардағы № 2 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2017 жылғы 27 сәуірде № 15045 болып тіркелді.

      "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

      1. Мыналар:

      1) осы бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларындағы 30 % - дан астам ұшпа заттардың шығуымен қоңыр көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      2) осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларындағы 20 % - дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      3) осы бұйрыққа 3-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларының энергия блоктарының жеке қажеттіліктеріне арналған бу мен конденсат шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      4) осы бұйрыққа 4-қосымшаға сәйкес Кернеуі 35-500 киловольт кіші станциялардың жеке қажеттіліктеріне арналған электр энергиясы шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      5) осы бұйрыққа 5-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларының су дайындайтын қондырғыларының технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылу шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      6) осы бұйрыққа 6-қосымшаға сәйкес Кернеуі 220 киловольт кіші станцияларды жөндеуге арналған материалдар мен бұйымдар шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      7) осы бұйрыққа 7-қосымшаға сәйкес Шудың рұқсат етілген деңгейлері бойынша жылу электр станцияларының өндірістік үй-жайларының сыныптауышын айқындау жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      8) осы бұйрыққа 8-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларының техникалық сумен жабдықтау жүйелерінің гидротехникалық құрылыстарын пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      9) осы бұйрыққа 9-қосымшаға сәйкес Жылу электр станциялары бу турбиналарының күректі аппараты, дискілері мен роторлары металының зақымдану себептерін тексеру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      10) осы бұйрыққа 10-қосымшаға сәйкес Градирнялары бар электр станцияларының сумен жабдықтаудың айналым жүйесін оңтайландыру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      11) осы бұйрыққа 11-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларының техникалық сумен жабдықтау жүйелерін ретке келтіру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      12) осы бұйрыққа 12-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларының отын берудің аспирациялық қондырғыларын пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      13) осы бұйрыққа 13-қосымшаға сәйкес Сыртқы жылу алмастырғышы бар су жылыту қазандықтарын пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      14) осы бұйрыққа 14-қосымшаға сәйкес Бу турбиналарының конденсаторларын шарлы тазарту жүйесін ретке келтіру және пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      15) осы бұйрыққа 15-қосымшаға сәйкес Ыстық су аккумуляторларының бактарын тексеру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      16) осы бұйрыққа 16-қосымшаға сәйкес Автотрансформаторлардың және олардың жұмыс кернеуін енгізу диагностикасы жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      17) осы бұйрыққа 17-қосымшаға сәйкес Күштік трансформаторлардың және олардың жұмыс кернеуін енгізу диагностикасы жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      18) осы бұйрыққа 18-қосымшаға сәйкес Шунттаушы реакторлардың және олардың жұмыс кернеуін енгізу диагностикасы жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      19) осы бұйрыққа 19-қосымшаға сәйкес Негізгі энергетикалық жабдықтарды қайта таңбалау жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      20) осы бұйрыққа 20-қосымшаға сәйкес Электр станциялары қазандықтарының қыздыру беттерінің және газ жолдарының төмен температуралық тотығуының алдын алу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      21) осы бұйрыққа 21-қосымшаға сәйкес Вакуумдық ажыратқыштарды пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      22) осы бұйрыққа 22-қосымшаға сәйкес Элегаздық ажыратқыштарды пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      23) осы бұйрыққа 23-қосымшаға сәйкес 6-500 киловольт ажыратқыштарды пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      24) осы бұйрыққа 24-қосымшаға сәйкес Кернеуі 35-110 киловольт электр берудің әуе желілерін пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      25) осы бұйрыққа 25-қосымшаға сәйкес Кернеуі 220-500-1150 киловольт электр берудің әуе желілерін пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      26) осы бұйрыққа 26-қосымшаға сәйкес Кернеуі 35 киловольтқа дейін күштік кәбілдік желілерді пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      27) осы бұйрыққа 27-қосымшаға сәйкес Күштік трансформаторларды пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      28) осы бұйрыққа 28-қосымшаға сәйкес Жиынтықты таратушы элегаздық құрылғыларды пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      29) осы бұйрыққа 29-қосымшаға сәйкес Май ажыратқыштарды пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      30) осы бұйрыққа 30-қосымшаға сәйкес Жылу желілеріне энергетикалық зерттеулерді жүргізу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      31) осы бұйрыққа 31-қосымшаға сәйкес Электр станцияларына энергетикалық зерттеулерді жүргізу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      32) осы бұйрыққа 32-қосымшаға сәйкес Электр желілеріне энергетикалық зерттеулерді жүргізу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      33) осы бұйрыққа 33-қосымшаға сәйкес Турбоагрегаттардың жылуды шығындауына түзетулерді есептеу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      34) осы бұйрыққа 34-қосымшаға сәйкес Белгіленген қуаты сағатына 100 гигакалория және одан жоғары аудандық қазандықтарды энергетикалық зерттеулерді жүргізу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      35) осы бұйрыққа 35-қосымшаға сәйкес Тұтынушылардың электр қондырғыларына энергетикалық зерттеулерді жүргізу жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      36) осы бұйрыққа 36-қосымшаға сәйкес Кернеуі 35-тен 1150 киловольтқа дейін электр беру әуе желілерінің техникалық жай-күйін бағалау жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      37) осы бұйрыққа 37-қосымшаға сәйкес Электр станцияларындағы қауіпсіздік техникасы бойынша жұмыстарды ұйымдастыру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар;

      38) осы бұйрыққа 38-қосымшаға сәйкес Жылу желілерін толықтыру үшін желілік суды өңдеуге және суды дайындауға арналған комплексондар шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      39) осы бұйрыққа 39-қосымшаға сәйкес Электр станцияларының негізгі энергетикалық жабдықтарын ағымдағы жөндеуге арналған материалдар шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      40) осы бұйрыққа 40-қосымшаға сәйкес Кернеуі 220 киловольтқа дейінгі кіші станцияларға техникалық қызмет көрсетуге арналған материалдар мен бұйымдар шығысының нормаларын есептеу әдістемесі;

      41) осы бұйрыққа 41-қосымшаға сәйкес 6-20/0,4 киловольт діңгекті және жиынтықты трансформаторлық кіші станциялар бөлшектерінің авариялық запасының нормаларын есептеу әдістемесі;

      42) осы бұйрыққа 42-қосымшаға сәйкес 6-20/0,4 киловольт жабық трансформаторлық кіші станциялар және 6-20 киловольт тарату пунктері үшін материалдық-техникалық ресурстар мен жабдықтардың нормаларын есептеу әдістемесі;

      43) осы бұйрыққа 43-қосымшаға сәйкес Жылу электр станцияларындағы және қазандықтардағы сұйық отын шығысының нормаларын есептеу әдістемесі бекітілсін.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Энергетика министрінің 09.12.2019 № 404 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Электр энергетикасы департаменті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

      2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесін Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкінде орналастыру үшін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің "Республикалық құқықтық ақпарат орталығы" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберуді;

      3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

      4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шараларды орындағаны туралы мәліметтер ұсынуды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Энергетика вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
міндетін атқарушы
М. Досмұхамбетов

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасының

      Инвестициялар және даму министрі

      ______________ Ж. Қасымбек

      2017 жылғы 28 наурыз

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
1 қосымша

Жылу электр станцияларындағы 30 %-дан астам ұшпа заттардың шығуымен қоңыр көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу әдістемесі

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Жылу электр станцияларында 30 %-дан артық мөлшерде ұшқыш заттар шығаратын қоңыр көмірді жағу кезінде газ-мазутты отын шығынының нормасын есептеу Әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Аталмыш Әдістемеде келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) қазандықтың бу өнімділігі – агрегат бір сағаттың ішінде өндірген бу көлемі;

      2) қождау – күлдің жұмсарған бөлшектерінің кететін газдардың жүрісі бойынша қазандықтың қызатын бетіне жабысуы;

      3) қожды кетірубулы қазандықтың оттығынан қатты отынды жағу кезінде түзілген, ошақтық қалдықтарды кетіру;

      4) отынның номиналды шығыны – номиналды жүктеме кезінде қазандықпен шығындалған, отын мөлшері;

      5) қазандықтың номиналды жүктемесі – отынның жану жылуы бойынша пайдалы әсер коэффициенті (бұдан әрі – ПӘК) ескермегендегі қазандықтың толық қуаты;

      6) отынның қызу шығару мүмкіндігіотын толық жанған кезде бөлінетін, жылу мөлшері;

      7) диірмендердің өнімділігі бойынша қорбірден үлкен коэффициентті және ұнтақтаудың белгіленген жұқалығын пайдалану кезіндегі пайдалы қуаттың бір бірлігіне шаққандағы, өнімділік;

      8) шаң дайындайтын қондырғықазандыққа түсетін отынды дайындауға арналған, құрылғы.

      Аталмыш Әдістемеде пайдаланылатын өзге ұғымдар мен анықтамалар Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласындағы заңнамаға сәйкес қолданылады.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      3. Жылу электр станцияларында 30 %-дан артық мөлшерде ұшқыш заттар шығаратын қоңыр көмірді жағу кезіндегі газ-мазутты отын шығынының нормасының есебі жабдықтың құрамын және жұмыс режимін ескереді.

      4. Жылу электр станцияларында 30 %-дан артық мөлшерде ұшқыш заттар шығаратын қоңыр көмірді жағу кезіндегі газ-мазутты отын шығынының нормасының есебі көлденең байланыстары бар бу қазандықтарын жағуға газ-мазутты отынның минималды шығынын және негізгі және қосалқы жабдықтардың жұмысында түрлі ауытқулар болған кездегі, технологиялық қажеттіліктерге, белгіленген жүктеме кестесін қамтамасыз ету үшін сапасы нашар көмірді жаққан кезде, жылу энергиясының жетіспеген мөлшерінің орнын толтыруға блоктарды іске қосуды ескереді.

      5. Аталмыш Әдістемеге енбей қалған энергетикалық қазандықтары мен блоктарының типтері үшін дайындаушы зауыттың техникалық паспорттары мен өндірушілер зауыттарын пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарына сәйкес есептеулерді пайдалану қажет. Бұл ретте Қазақстан Республикасының қолданыстағы нормативтік техникалық стандарттары (СНжЕ, МЕМСТ, нормативтер) мен регламенттері және Қазақстан Республикасының аумағында үйлестірілген және бейімделген нормалар ретінде қабылданған, халықаралық стандарттар мен актілер ескеріледі.

      6. Газ-мазутты отынның минималды шығыны қазандықтарды жағуға және блоктарды іске қосуға, негізгі және қосалқы жабдықтардың жұмысында түрлі ауытқулар болған кезде технологиялық қажеттіліктерге, белгіленген жүктеме кестесін қамтамасыз ету үшін сапасы төмен көмір жағу кезінде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыруға жұмсалатын шығындардан құралады.

      7. Қазандықтың бу өнімділігін шектеу кезінде сұйық қождың шығуын қамтамасыз ету үшін оттықтағы температураны арттыру көзделеді (сұйық қожды кетіретін қазандықтар үшін).

3 бөлім. Көлденең байланыстары бар бу қазандықтарын жағуға және блоктарды іске қосуға газ-мазутты отын шығынының нормасын есептеу

      8. Түрлі типтік өлшемдегі қазандықтар үшін салқын күйінен бір қыздыруға жұмсалатын (қазандықтар мен бу өткізгіштер әбден салқын болған кезде) оларды қауіпсіз пайдалану жағдайындағы газ-мазутты отын шығынының нормасы аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 1 кестеге сәйкес берілген.

      9. Салқын күйдегі (tтд<150C) қуаты әр түрлі блоктарды іске қосуға жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасы (шартты отынға қайта есептегенде) аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 2 кестеге сәйкес.

      10. Басқа жылулық күйден қазандықтарды қыздыруға жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасың пайыз ретінде аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 1 суретке сәйкес Салқын күйдегі қалдық қысым қазандық барабан байланысты анықталады

      11. Басқа жылулық күйден қазандықтарды қыздыруға жұмсалатын, газ-мазутты отын шығыны аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 1 суретке сәйкес салқын күйдегіден қыздыруға жұмсалатын отын шығынының ыстық күйіндегісінен (номиналдыға жақын бу қысымы болған кезде) 35-45%-ын, салқын күйдегіден қыздыруға жұмсалатын отын шығынының суып қалмаған күйіндегісінен (суық пен ыстық күйдің арасындағы) 75-85%-ын құрайды.

4 бөлім. Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасы

      12. Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасына:

      1) негізгі және қосалқы жабдықтарды ағытумен байланысты, қысқа уақытқа жеңілдету және тоқтату кезінде тұрақты жануды қолдауға жұмсалатын шығын;

      2) бункерлердегі шаң іске қосылған кездегі шығын;

      3) жану режимі бұзылған кездегі шығын;

      4) іліп алу автоматы қаталмышлған кездегі шығын кіреді.

      13. Көмірдің күлділігінің, ылғалдылығының артуына орай олардың сусымалылығы нашарлайды, отынды беруде іркілістер пайда болады, оттықтағы жану тұрақтылығы бұзылады, бұл шырақты мазутпен немесе газбен қысқа уақытқа қолдау мөлшерін ұлғайтуды талап етеді.

      14. Көмірлердің қызу шығару мүмкіндігінің салыстырмалы түрде өзгеруіне байланысты технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасы аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 сурет бойынша анықталады

.

5 бөлім. Сапасы нашар көмірді жаққан кезде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін жұмсалатын газ- мазутты отын шығынының нормалары

      15. Сапасы нашар көмірді жаққан кезде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін жұмсалатын газ-мазутты отын шығынын анықтау қазандықтың номиналды жүктелуі кезінде (Dном), есептемелік сипаттамалары және отын шығыны бар (Вқесепт) белгіленген маркадағы көмірді жағуға жобаланған, әрбір қазандық үшін іске асырылады.

      16. Жобалау нормаларына сәйкес, отынның негізгі сапалық сипаттамасының кейбір ауытқулары кезінде номиналды жүктемемен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін, шаң дайындайтын қондырғылардың (Кз) өнімділігінің резерві көзделеді.

      17. Көмірдің сапасы нашар болған кезде берілген жүктемені қолдау үшін көмірдің қосымша мөлшерін беру арқылы диірмендердің өнімділігінің қоры пайдаланылады. Диірмендердің өнімділігінің қоры әбден таусылып, көмірдің сапасы одан әрі нашарлаған кезде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін газ-мазутты отын қосылады.

      18. Жылудың орнын толтыруға жұмсалатын газ-мазутты отын шығыны аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 суреттегі (а, б) номограммалар бойынша анықталады. Номограммалар салыстырмалы шамада құрылған, сондықтанда сапалық сипаттамалары бар 30 %-дан артық мөлшерде ұшқыш заттар шығаратын қоңыр көмірлер үшін оларды есептемелік қызу шығару мүмкіндігінің үлесінде берілген, қазандықтардың барлық типтерінде жағу кезінде қолданылады. Қазандықтың жүктелуі (Qрн нақты/Qрн есепт)номиналдының үлесінде (Dқ/Dқал). Көмірлердің жүктемесі және сапасы әр түрлі болған кездегі көмір шығыны – есептемелік мөлшердің пайызында болады. Диірменнің өнімділік қоры шаң дайындау жүйелерінің жалпыландырылған өнімділігінің есептемелік сапасын және қазандықтың номиналды жүктемесі кезінде қазандықтың отынға қажеттілігін салыстыру жолымен анықталатын, Кз коэффициентімен, мынадай формулаға сәйкес бағаланады:

     

                                                      (1)

      мұндағы – қазандықты номиналды жүктеу кезіндегі есептемелік сападағы көмір шығыны, тонн/сағ, мынадай формулаға сәйкес бағаланады:

      Вқесеп = Вай х Кг                                                            (2)

      Вқ – қазандыққа жұмсалатын отын шығыны, тонна/сағ;

      Вай – диірменнің ұнтақтау Ворнай немесе кептіру Вайтай бойынша максималды өнімділігі (диірменнің – ұнтақтау немесе кептіру өнімділігінің алынған екі мәнінен – аз мән есепке алынады), тонна/сағ;

      Вайтай – максималды температура мен кептіру агентінің шығыны, нормативті сорғыштар кезінде диірменнің артындағы аэроқоспаның минималды температурасы кезінде анықталған, максималды кептіру өнімділігі;

      Ворнай – кептіру агентінің барынша мүмкін болатын шығынын қамтамасыз ету және шаңның жарамды сапасын алу жағдайы кезіндегі, диірменнің максималды жұмыс істейтін ұнтақтау өнімділігі;

      n – қазандыққа орнатылған, шаң дайындау жүйелерінің саны;

      Кг – шаң дайындау жабдығын жөндеуді ұйымдастырудың мүлтіксіздігін сипаттайтын, шаң дайындау жүйелерінің дайындығының орташа коэффициенті, оның ұнтақталатын қатты отынның маркасына және диірменнің типіне байланыстылығы шамалы болады.

      19. Жөндеу қанағаттанарлықтай ұйымдастырылған электр станциясының базалық жұмыс режимі үшін Кг 0,9 тең деп қабылданады. Шаң дайындайтын жабдықтың жұмыс режимі өзгерген кезде максимум өту сағатында Кг 0,95 тең деп қабылданады. Кг қамтамасыз ету мүмкін болмаған жағдайда оны арттыруға бағытталған, іс-шараны бір уақытта көрсете отырып оның нақты мәні беріледі.

      20. Жүктемені төмендету және оны соңынан қарбалас сәтте пайдалану сағатындағы отын шығынын анықтау бункерлері бар сұлбаларда жүргізіледі.

      21. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 (а) суретіне сәйкес номограмманың сол жақ бөлігінде көмірдің шығынының оның қызу шығару мүмкіндігінен тәуелділігі берілген (Qен).

      Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 суретке сәйкес қазандықты 0,9 Dнақты жүктеу кезінде, қызу шығару мүмкіндігі 0,8 Qр есеп дейін төмендеген жағдайда көмір шығыны есептемеліктен 114%-ға дейін ұлғаяды. Отынның қажетті шығыны ұлғайтылмаған жағдайда қазандықтың жүктемесі төмендейді.

      Көмірдің сапасы нашарлаған кезде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыруға жұмсалатын газ-мазутты отынның шығыны диірменнің өнімділігі бойынша қор коэффициентіне (Кз) байланысты номограмманың оң жақ бөлігінде анықталады. Кз=1,0 болған кезде газ-мазутты отын шығыны шартты есептегендегі (Б нүктесі) отын шығынының 12,0% құрайды, диірменнің өнімділігі бойынша қорды 10%-ға ұлғайтқан кезде (Кз=1,1 болғанда) отын шығыны 3%-ға төмендейді.

      22. Қатты отынның қызу шығару мүмкіндігі есептемеліктен ауытқыған кезде (сапасы нашар отынды пайдаланғанда), Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 (а) суретке сәйкес көмірдің шығынына және пайдаланылатын отынның қызу шығару мүмкіндігіне байланысты мазуттық отынның шығыны анықталады.

6 бөлім. Сұйық қожды кетіруді қамтамасыз ету үшін жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасы (сұйық қожды кетіру қазандықтарында)

      23. Сұйық қожды кетіру қазандықтары үшін сенімді жұмыс істеуді анықтаушы факторлардың бірі – сұйық қожды кетіру және тесіктің созылуын болдырмау, сондықтанда бұл қазандықтар үшін газ-мазутты отын шығынының жоғарыда аталған статьяларынан басқа сұйық қожды кетіруді қамтамасыз етуге арналған газ-мазутты отын шығыны ескеріледі. Көмірдің қызу шығару мүмкіндігі нашарлаған кезде шырақтың ядродағы температура төмендейді, бұл сұйық қождың кетуінің ұлғаюына алып келеді және калориясы жоғары газ-мазутты отынмен үстемелеуді талап етеді.

      24. Газ-мазутты отын шығынын анықтау әдістемесі тәжірибелік және есептеу жолымен жүргізіледі. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 (а, б) суретіндегі номограммада берілген, тәжірибелік деректердің негізінде сұйық қождың бүкіл отыннан немесе қазандықтың түрлі жүктемелері Dқ=(0,7

1) Dқал кезіндегі шартты есептеуде берілген сападағы көмірдің мөлшерінен пайыздық шығуын қамтамасыз ету үшін қатты отынның қызу шығару мүмкіндігінен газ-мазутты отынның шығынының тәуелділігі құрылады.

      Сұйық қожды кетіру қазандықтарындағы қалыпты сұйық қожды кетірудің tқс>1600°С бастапқы температурасында баяу жанатын көмірді қолдануға жол берілмейді. tн>1600°С температурасындағы көмір тек қатты қожды кетіру қазандықтарында қолданылады.

      25. Жылу электр станцияларында 30 %-дан артық мөлшерде ұшқыш заттар шығаратын қоңыр көмірді жағу кезінде газ-мазутты отын шығынының нормасын есептеу мысалдары аталмыш Әдістемеге 3 қосымшада берілген.

  Жылу электр станцияларындағы
30 %-дан астам ұшпа заттардың
шығуымен қоңыр көмірлерді
жағу кезінде газ-мазуттық отын
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
1 қосымша

      1 кесте. Салқын күйдегі қазандықты бір қыздыруға жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасы (7000 килокалорий/килограмм (бұдан әрі – ккал/кг) тең қызу шығару мүмкіндігімен отынға қайта есептегенде).

Қазандықтың бу өнімділігі, тонна/сағ

Бу параметрлері

Норма, тонна

Қысым, МПа (кгс/см2)

Температура, С

14 МПа (140 кгс/см2) бу қысымына арналған барабанды қазандықтар

420
320
210

14 (140)
14 (140)
14 (140)

560
560
560

45
30
20

10 МПа (100 кгс/см2) бу қысымына арналған барабанды қазандықтар

230
220
160-170
110-120

10 (100)
10 (100)
10 (100)
10 (100)

510-540
510-540
510-540
510-540

18
18
14
10

4,5 МПа (45 кгс/см2) кем бу қысымына арналған барабанды қазандықтар

200-220
150-190
110-140
70-90
50 и менее

3,1-3,5 (31-35)
3,2-3,5 (32-35)
3,3-3,5 (33-35)
3,9-4,5 (39-45)
3,9-4,5 (39-45)

420
420
400-425
420-450
420-440

12
9
7
5
3

10 МПа (100 кгс/см2) бу қысымына арналған тура ағынды қазандықтар

220-230

10 (100)

510-540

10

*1 кестеге кірмеген, қазандықтар үшін газ-мазутты отын шығынының нормасы қазандық параметрі бойынша жақын нормаға және дайындаушы – зауыттың техникалық жағдайларына тең деп қабылданады.

      2 кесте. Салқын күйдегі блокты бір іске қосуға жұмсалатын газ-мазутты отын шығынының нормасы (7000 ккал/кг тең қызу шығару мүмкіндігімен отынға қайта есептегенде).

Блоктың қуаты, МВт

Норма, тонна

Моноблоктар

Дубль - блоктар

Барлығы

Соның ішінде

I корпус

II корпус

200

105

-

-

-

300

-

190

120

70

500

300

-

-

-

  Жылу электр станцияларындағы
30 %-дан астам ұшпа заттардың
шығуымен қоңыр көмірлерді
жағу кезінде газ-мазуттық отын
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
2 қосымша

      1 сурет. Басқа жылулық күйден қазандықты қыздыруға жұмсалатын газ-мазутты отын шығыны

     


      2 сурет. Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын мазут шығыны

     


      3 сурет. Сапасы нашар тас көмірді жағу кезінде жетіспеген жылудың мөлшерінің орнын толтыруға мазуттың немесе газдың шығынын анықтау бойынша номограммалар:

      Шартты түрде есептегендегі отынның бүкіл шығынынан пайызындағы;

     


      Шартты түрде есептегендегі көмір шығынынан пайызындағы

     


     


     


      ___ мазут;

      -------- газ

      4, а, б суреттер Мазут немесе газ шығыны:

      а – шартты түрде есептегендегі көмір шығынының %-ғы сұйық қождың шығу жағдайлары бойынша шырақты жылытуға жұмсалатын шартты отынның жиынтық шығынынан %-ы.

      б – шартты түрде есептегендегі отынның бүкіл шығынының %-ғы сұйық қождың шығу жағдайлары бойынша шырақты жылытуға жұмсалатын шартты отынның жиынтық шығынынан %-ы.

  Жылу электр станцияларындағы
30 %-дан астам ұшпа заттардың
шығуымен қоңыр көмірлерді
жағу кезінде газ-мазуттық отын
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
3 қосымша

Жылу электр станцияларында 30 %-дан артық мөлшерде ұшқыш заттар шығаратын қоңыр көмірді жағу кезінде газ-мазутты отын шығынының нормасын есептеу мысалдары

      1. Мазут шығынының орташа тәуліктік нормасын есептеу:

      1) ТП-109 қатты қожды кетіру қазандығы, есептемелік отын – Шөптікөл кен орнындағы (Майкөбе бассейні) Б-3 маркалы қоңыр көмір. Qе н. есепт=4100 ккал/кг, номиналды жүктеме кезіндегі көмірдің есептемелік шығыны Вн есепт=118 тонна/сағ, нақты отын – Шөптікөл кен орнындағы Б-3 маркалы қоңыр көмір.Qе н нақты =3280 ккал/кг, бұл 0,8Qе н есепт және қосалқы (тамызықтық отын) отын – мазут құрайды;

      2) қазандықтың жұмыс режимі 640 тонна/сағ (Dқал) жүктемемен 15 сағатты, 576 тонна/сағ (0,9 Dқал) жүктемемен 2 сағатты, 512 тонна/сағ (0,8 Dқал) жүктемемен 7 сағатты құрайды;

      3) қазандықтың орташа тәуліктік жүктемесі мынадай формула бойынша анықталады:


                                          (1)

      2. Қазандықтың жүктемелері әр түрлі болған кезде мазуттың бір тәуліктің ішіндегі жиынтық шығынын анықтау:

      1) мазут шығынының нормасы және қазандықта Dқал = 640 тонна/сағ жүктеме болған кездегі мазут шығыны. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 сурет бойынша мазуттың технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын шығынының нормасы – 1 %. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 а сурет бойынша мазуттың Dном болған кезде, Qе н нақты = 0,8 Qе н есепт және Кз = 1,16 болған кезде жылудың орнын толтыруға жұмсалатын шығынының нормасы 8 %-ды құрайды. Аталған жүктеме кезінде ең үлкен сандық мәні бар, норма (аталған жағдайда Н1= 8%) қабылданады, өйткені мазутты жаққан кезде тұрақты жану (қазандықтың негізгі және қосалқы жабдықтарының түрлі ауытқулары кезінде) және қажетті жүктемені қолдау бір уақытта қамтамасыз етіледі;

      2) мазут шығынының нормасы және қазандықта 0,9 Dқал (576 тонна/сағ) жүктеме болған кездегі мазут шығыны. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 сурет бойынша мазуттың технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын шығынының нормасы – 1 %. 3 а сурет бойынша мазуттың D = 0,9 Dном, Кз = 1,16, Qе н нақты = 0,8 Qе н есепт болған кезде жылудың орнын толтыруға жұмсалатын шығынының нормасы нөлге тең. Мазут шығынының нормасы: Н2 = 1%;

      3) мазут шығынының нормасы және қазандықты 0,8Dқал (512 тонна/сағ) дейінгі жүктемеден босатқан кездегі мазут шығыны. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 сурет бойынша мазуттың технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын шығынының нормасы – 1 %. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 а сурет бойынша мазуттың D = 0,8 Dқал, Кз = 1,16, Qе н нақты = 0,8 Qе н есепт болған кезде жылудың орнын толтыруға жұмсалатын шығынының нормасы нөлге тең. Мазут шығынының нормасы: Н3= 1%;

      4) мазут шығынының орташа тәуліктік нормасы мынадай формула бойынша анықталады:


                                                (2)

      Берілген мысалда:



      5) Qен нақты = 0,8Qен болған кезде Dқорт= 0,93Dном тең болатын (Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 суреттегі номограмма бойынша), орташа жүктеме бойынша бр тәулік ішіндегі отынның жиынтық шығыны:


тоннаны құрайды;

      6) мазуттың бір тәулік ішіндегі жалпы шығыны (шартты түрде есептегенде):


тонна.

      3. Шаң дайындаудың екі жүйесімен, ШБМ Ш-50 және аралық бункерлермен жабдықталған, ТП-109 қазандығы үшін мазут шығынының орташа тәуліктік нормасын анықтау:

      1) Бункердің шаң бойынша сыйымдылығы Vмакс=250 тонна. Әрбір бункердегі шаңды жабдықтаушылардың тұрақты жұмыс істеуі үшін қажетті шаңның минималды қоры Vмин = 150 тонна. Бір бункердегі шаңның шығындық қоры Vмакс-Vмин=100 тонна, қазандыққа орнатылған екі бункердегі 200 тонна;

      2) Диірменнің максималды жұмыс өнімділігі Вай=76 тонна/сағ. Қазандыққа орнатылған, диірмендердің дайындық коэффициенті, дайындық коэффициентін ескере отырып мынадай формула бойынша анықталады:


                                                      (3)

тонна/сағ;

      3) Диірменнің өнімділігі бойынша қор коэффициенті мынадай формула бойынша анықталады:


                                                                  (4)


      4) Отынның нақты және есептемелік шығындары, қазандықтың жұмыс режимі мысалдың бірінші бөлігіндегі бастапқы деректерге ұқсас.

      4. Көмір мен мазуттың талап етілетін шығынының есебі:

      1) қазандықтың 0,8 Dном және Qен нақты = 0,8 Qен есепт жүктемесі кезінде талап етілетін отын шығыны есептемеліктің 101%-ын құрайды (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 а суретіндегі номограмма бойынша):


тонна;

      2) бункерлердегі көмір шаңының сағаттық жиналуы:


Вай – Верк 0,8 =136,8-119,2=17,6 тонна/сағ., тәулігіне 7x17,6=123,2 т;

      3) Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын мазут шығыны 1%-ды құрайды (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес):

      4) қазандықтың 0,9 Dқал және Qен нақты =0,8 Qен есепт жүктемесі кезінде талап етілетін отын шығыны есептемеліктің 114 %-ын құрайды (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 а суретіндегі номограмма бойынша):



      3) бункерлердегі көмір шаңының сағаттық жиналуы:


Вай – Верк 0,9 =136,8-134,5=2,3 тонна/сағ, тәулігіне – 2x2,3=4,6 тонна.

      Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын мазут шығыны 1%-ды құрайды (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес);

      6) Қазандықтың Qрн нақты =0,8 Qрн есеп номиналды жүктемесі кезінде кезінде талап етілетін отын шығыны есептемеліктің 126 %-ын құрайды (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 а суретіндегі номограмма бойынша):


тонна/сағ;

      7) диірменнің өнімділігінің тапшылығы мынадай формула бойынша анықталады:


                                                      (5)

      Верк 1,0

Вай =148,7-136,8=11,9 тонна/сағ, тәулігіне 15x11,9=178,5 тонна;

      8)

тонна                         (6)

      формуласы бойынша анықталатын, бункерде жиналған, көмір шаңының қорымен жабылады.

      Қазандықтың қалыпты жұмыс істеуі үшін көмір шаңының бұл мөлшерінің жеткіліксіз болуына байланысты көмірдің 50,7 тонна жетпеген мөлшерінің орнын мазутпен толтырады:


тонна, шартты түрде есептегенде:


      9) Мазут технологиялық қажеттіліктер үшін 1% мөлшерінде пайдаланылады. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес мазуттың номиналды жүктемемен жұмыс істеген кездегі шығынының жинақты нормасы 3,3%-ды құрайды;

      10) қазандық бункермен жұмыс істеген кездегі мазуттың шығынының орташа тәуліктік нормасы:


құрайды.

      Мазуттың бір тәулік ішіндегі жиынтық шығыны (шартты түрде есептегенде):


тонна, бұл мазуттың бункерді қолданбағандағы шығынынан (88,5-38,8) =50 тоннаға аз.

      5. Есептік кезеңдегі мазуттың нормативтік шығынын есептеу:

      1) жылу электр станциясы, сұйық қожды кетіру қазандықтарында Б-2 маркалы көмір жағылады, есептемелік отын – Qр н =5000 ккал/кг Б-2 маркалы көмір;

      2) есептік кезеңде жағылған көмірдің нақты мөлшері Qр н с =4060 ккал/кг қызу шығару мүмкіндігімен

Внақ=3252766 тонна

Вшарт =2467420 тонна (шартты түрде есептегенде). Есептік кезеңде Dқал жүктемемен жұмыс істеген қазандықтардың жұмыс режимі – 8 сағат және 0,8 Dқал жүктемемен жұмыс істегендер – 16 сағат;

      3) қазандықтардың орташа тәуліктік жүктемесі:

      Dорк= 8.1Dқал + 16*0,8 D/24 =0,87 Dқал;

      4) диірмендердің өнімділігінің қор коэффициенті Кқ=1,3.

      6. Мазут шығынының нормасын анықтау:

      1) қазандықтарды жағуға жұмсалатын мазут шығыны есептік кезеңдегі тамызық отындар мөлшері бойынша есептеледі;

      2) аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес Qе н е =4124 ккал/кг (Qе н нақты/Qе н есепт =0,82) көмірді жаққан кездегі технологиялық қажеттіліктер нормасы -

- 0,9%, Qе н =3984 ккал/кг (Qен нақты/Qрн есеп) көмірді жаққан кезде - 0,8,

=1,0%, Qе н =4141 ккал/кг (Qрн нақты/Qрн есеп) көмірді жаққан кезде -0,83,

=0,85%, Qе н =3978 ккал/кг (Qрн нақты/Qрн есеп) көмірді жаққан кезде - 0,8,

=1,0%;

      3) жылудың орнын толтыруға:

      Диірмендердің өнімділігінің қор коэффициенті едәуір үлкен болғандықтан, (Кқ=1,3), жылудың орнын толтыруға мазут шығыны талап етілмейді (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 суретке сәйкес);

      4) аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 б сурет бойынша есептемелік жану жылуы Qе н есепт=4124 ккал/кг көмірге сұйық қождың шығуын қамтамасыз ету үшін Dном болған кездегі мазут шығыны шартты түрде есептегендегі көмір шығынан - 0%, 0,8 Dқал болған кезде шартты түрде есептегендегі көмір шығынан - 1%-ға тең болады, Qе н =4124 ккал/кг көмір үшін мазут шығынының нормасы:


құрайды, өйткені

, норма Н1=0,9% деп қабылданады;

      5) аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 б сурет бойынша Qе н =3984 ккал/кг көмір үшін Dқал болған кездегі мазут шығыны шартты түрде есептегендегі көмір шығынан – 0%, 0,8 Dқал болған кезде шартты түрде есептегендегі көмір шығынан – 3% -ға тең болады, мазут шығынының нормасы:


құрайды, өйткені

норма 1,8% деп қабылданады;

      6) аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 б сурет бойынша Qе н =4141 ккал/кг көмір үшін Dқал болған кездегі мазут шығыны шартты түрде есептегендегі көмір шығынан – 0%, 0,8 Dқал болған кезде шартты түрде есептегендегі көмір шығынан – 0,5% -ға тең болады, мазут шығынының нормасы:


құрайды, өйткені

, жиынды норма 0,85% деп қабылданады;

      7) аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 б сурет бойынша Qе н =3978 ккал/кг көмір үшін Dқал болған кездегі мазут шығыны шартты түрде есептегендегі көмір шығынан - 0%, 0,8 Dқал болған кезде шартты түрде есептегендегі көмір шығынан – 3% -ға тең болады, мазут шығынының нормасы:


құрайды, өйткені

, норма 1,8% деп қабылданады;

      8) мазут шығынының жиынтық нормасы мынадай формула бойынша анықталады:


                                          (7)

      мұндағы В1, В2, В3, В4 – әр түрлі жану жылуы кезіндегі көмірдің шығыны, шартты түрде есептегендегі.



      9) шартты түрде есептегендегі мазут шығыны:



      алынған мөлшерге жағуға жұмсалатын мазут шығыны қаталмышлады.

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
2 қосымша

Жылу электр станцияларындағы 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу әдістемесі

1 бөлім. Жалпы ережелер

      8. Жылу электр станцияларындағы 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу Әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Әдістеме жағылатын көмірдің сапасына, қазандықтардың бу өнімділігіне және шаң дайындайтын қондырғылардың өнімділігіне байланысты газ-мазуттық отын шығысын анықтауға арналған.

      3. Әдістемеге енбей қалған, соның ішінде шетелдік өндірушілердің энергетикалық қазандықтары мен блоктарының типтеріне арналған дайындаушы зауыттың техникалық паспорттары мен пайдалану жөніндегі нұсқауларына сәйкес есептеулерді пайдалану ұсынылды.

      4. Газ-мазуттық отынның минималды шығысы қазандықтарды жағуға және блоктарды іске қосуға, негізгі және қосалқы жабдықтардың жұмысында түрлі ауытқулар болған кезде технологиялық қажеттіліктерге, белгіленген жүктеме кестесін қамтамасыз ету үшін сапасы төмен көмір жағу кезінде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыруға жұмсалатын шығындардан құралады.

      5. Қазандықтың бу өнімділігін шектеу кезінде сұйық қождың шығуын қамтамасыз ету үшін оттықтағы температураны арттыру көзделеді (сұйық қожды әкету қазандықтары үшін).

      6. Аталмыш Әдістемеде келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:

      9) қазандықтың бу өнімділігі – агрегат бір сағаттың ішінде өндірген бу көлемі;

      10) қождау – күлдің жұмсарған бөлшектерінің кететін газдардың жүрісі бойынша қазандықтың қызатын бетіне жабысуы;

      11) қожды әкету – булы қазандықтың оттығынан қатты отынды жағу кезінде түзілген, ошақтық қалдықтарды кетіру;

      12) отынның номиналды шығыны – номиналды жүктеме кезінде қазандықпен шығындалған, отын мөлшері;

      13) қазандықтың номиналды жүктемесі – отынның жану жылуы бойынша ПӘК ескермегендегі қазандықтың толық қуаты;

      14) отынның жылу шығару мүмкіндігі – отын толық жанған кезде бөлінетін, жылу мөлшері;

      15) диірмендердің өнімділігі бойынша қор – бірден үлкен коэффициентті және ұнтақтаудың белгіленген жұқалығын пайдалану кезіндегі пайдалы қуаттың бір бірлігіне шаққандағы, өнімділік;

      16) шаң дайындайтын қондырғы – қазандыққа түсетін отынды дайындауға арналған, құрылғы.

      Аталмыш Әдістемеде пайдаланылатын өзге ұғымдар мен анықтамалар Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласындағы заңнамаға сәйкес қолданылады.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      7. 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағатын энергетикалық қазандықтар мен блоктарды пайдалану кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу орындалады.

      8. Газ-мазуттық отын шығысының нормасын есептеу Әдістемесінің негізгі міндеті – отынның тиімсіз шығынын болдырмау үшін газ-мазуттық отынның техникалық негізделген нормативті шығыстарын қолдану және пайдалану барысында нақты блоктар мен қазандықтардың белгіленген жұмыс режимін сақтау болып табылады.

      9. Жылу электр станцияларындағы 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу негізі үшін Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 30 наурыздағы № 247 бұйрығымен бекітілген Электр станциялары мен желілерін техникалық пайдалану қағидаларын (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 11066 тіркелген) сәйкес отынның техникалық сипаттамасы, қазандықтардың энергетикалық сипаттамасы және осы қазандықтардың технологиялық қажеттіліктеріне жұмсалатын энергия шығысы негіз ретінде қабылданған.

      10. Жылу электр станцияларындағы 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есебі жабдықтың құрамын және жұмыс режимін ескереді.

      11. Жылу электр станцияларындағы 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есебі көлденең байланыстары бар бу қазандықтарын жағуға газ-мазуттық отынның минималды шығысын және негізгі және қосалқы жабдықтардың жұмысында түрлі ауытқулар болған кездегі, технологиялық қажеттіліктерге, белгіленген жүктеме кестесін қамтамасыз ету үшін сапасы нашар көмірді жаққан кезде, жылу энергиясының жетіспеген мөлшерінің орнын толтыруға блоктарды іске қосуды ескереді.

3 бөлім. Көлденең байланыстары бар бу қазандықтарын жағуға және блоктарды іске қосуға газ-мазутты отын шығынының нормасын есептеу

      12. Салқын күйдегі қазандықты бір қыздыруға жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысының шартты отынға қайта есептегендегі нормалары аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 1 кестеде сәйкес берілген.

      13. Салқын күйдегі (tтд < 150°С) түрлі қуаттағы блоктарды іске қосуға (шартты отынға қайта есептегендегі) жұмсалатын, газ-мазуттық отын шығысының нормалары аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 2 кестеде берілген.

      14. Басқа жылулық күйден қазандықтарды қыздыруға жұмсалатын, газ-мазуттық отын шығысы аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 1 суретке сәйкес қазандықтың барабанындағы қалдық қысымға байланысты салқын күйден қыздыруға жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысы нормаларының үлесі ретінде анықталады.

      15. Басқа жылулық күйден блоктарды іске қосуға жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысы салқын күйдегіден іске қосуға жұмсалатын шығыстың ыстық күйіндегісінен (бос тұру уақыты суытусыз 24 сағаттан аз) 35-45%-ын, Әдістемеге 2 қосымшадағы 1 суретке сәйкес салқын күйдегіден іске қосуға жұмсалатын шығыстың суып қалмаған күйіндегісінен (суық пен ыстық күйдің арасындағы) 75-85%-ын құрайды.

4 бөлім. Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысының нормалары

      16. Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысына сәйкес келеді:

      5) негізгі және қосалқы жабдықтарды ағытумен байланысты, қысқа уақытқа жеңілдету және тоқтату кезінде тұрақты жануды қолдауға жұмсалатын шығыс;

      6) бункерлердегі шаң іске қосылған кездегі шығыс;

      7) жану режимі бұзылған кездегі шығыс;

      8) іліп алу автоматы қосылған кездегі шығыс кіреді.

      17. Жоғарыда аталған қажеттіліктерге жұмсалатын шығын нормасы байытылмаған жентектелген көмір (бұдан әрі – БЖ), 2 санатты (бұдан әрі – К-2), құнарсыз көмір (бұдан әрі – Қ) маркасындағы көмірлер үшін сұйық қожды әкету кезінде қызу шығару мүмкіндігінен 3 %-дан, қатты қожды әкету кезінде қызу шығару мүмкіндігінен 2 %-дан артық болмайды.

      18. Қождануды болдырмау мақсатында және сұйық қождың едәуір тұрақты шығуы үшін оттық үсті шілтерлерімен жабдықталған, қазандықтардың газ-мазуттық отын шығысының нормасы отынның қызу шығару мүмкіндігінен 6 %-ға артады.

5 бөлім. Сапасы нашар көмірді жаққан кезде жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысының нормасы

      19. Сапасы нашар көмірді жаққан кезде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысын анықтау қазандықтың номиналды жүктелуі кезінде (Dном), есептемелік сипаттамалары және отын шығысы (Вқесепт) бар белгіленген маркадағы көмірді жағуға жобаланған, әрбір қазандық үшін іске асырылады.

      20. Жобалау нормаларына сәйкес, отынның негізгі сапалық сипаттамасының кейбір ауытқулары кезінде номиналды жүктемемен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін, шаң дайындайтын қондырғылардың (Кз) өнімділігінің резерві көзделеді.

      21. Көмірдің сапасы нашар болған кезде белгіленген жүктемені қолдау үшін көмірдің есептемеліктен басым болатын мөлшерін беру арқылы диірмендердің өнімділігінің қоры пайдаланылады. Диірмендердің өнімділігінің қоры әбден таусылып, көмірдің сапасы одан әрі нашарлаған кезде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін газ-мазуттық отын қосылады.

      22. Жылудың орнын толтыруға жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысы ОС, К-2 маркалы көмірлер үшін аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 (а, б) суретіндегі номограмма және Т маркалы көмірлер үшін аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 (а, б) суретіндегі номограмма бойынша анықталады;

      Номограммалар салыстырмалы шамада құрылған, сондықтанда әр түрлі сапалық сипаттамалары бар 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен жанатын көмірлерді қазандықтардың барлық типтерінде жағу кезінде қолданылады.

      23. Көмір жанған кездегі жылу мөлшері қазандықтың есептемелік жүктемесінің (Qен нақты/Qен есепт) үлесінде – көмірлердің жүктемесі және сапасы әр түрлі болған кездегі көмірдің номиналды шығысының (Dқ/Dном) үлесінде – есептемелік мөлшердің (Вққ.есепт)пайызында берілген. Диірменнің өнімділік қоры шаң дайындау жүйелерінің жалпыландырылған өнімділігінің есептемелік сапасын және қазандықтың номиналды жүктемесі кезінде қазандықтың отынға қажеттілігін салыстыру жолымен анықталатын, Кқ коэффициентімен, мынадай формулаға сәйкес бағаланады:


                                                            (1)

      мұндағы Вқесепт – қазандықтың номиналды жүктемесі кезіндегі есептемелік сапасының көмір шығысы, тонна/сағ;

      Вқесепт – қазандыққа жұмсалатын отын шығысы, тонна/сағ, ол мынадай формула бойынша анықталады:


                                                      (2)

      мұндағы Вмөд – диірменнің ұнтақтау немесе кептіру бойынша максималды жұмыс өнімділігі (диірменнің – ұнтақтау В ұнтөд немесе кептіру

      В кептөд өнімділігінің алынған екі мәнінен – аз мән есепке алынады), тонна/сағ.;

      Вөдұнтақ – кептіру агентінің барынша мүмкін болатын шығысын қамтамасыз ету және шаңның жарамды сапасын алу жағдайы кезіндегі, диірменнің максималды жұмыс істейтін ұнтақтау өнімділігі;

      Вөдкепт – максималды температура мен кептіру агентінің шығысы және нормативті сорғыштар кезінде диірменнің артындағы аэроқоспаның минималды температурасы кезінде анықталған, максималды кептіретін жұмыс өнімділігі;

      n – қазандыққа орнатылған, шаң дайындау жүйелерінің саны;

      Кг – шаң дайындау жабдығын жөндеуді ұйымдастырудың мүлтіксіздігін сипаттайтын, шаң дайындау жүйелерінің дайындығының орташа коэффициенті, оның ұнтақталатын қатты отынның маркасына және диірменнің типіне байланыстылығы шамалы болады.

      Жөндеу қанағаттанарлықтай ұйымдастырылған электр станциясының базалық жұмыс режимі үшін Кг = 0,9 тең деп қабылданады. Шаң дайындайтын жабдықтың жұмыс режимі өзгерген кезде максимум өту сағатында Кг = 0,95 тең деп қабылданады. Ол үшін шаң дайындау жабдығын жөндеуді қазандықтар төмендетілген жүктемемен жұмыс істеген кезде ұйымдастырады. Кг қамтамасыз ету мүмкін болмаған жағдайда оны арттыруға бағытталған, іс-шараны біруақытта көрсете отырып оның нақты мәні беріледі.

      24. Бункерлері бар сұлбалардағы отын шығысын анықтау жүктемені төмендету және оны соңынан қарбалас сәтте пайдалану кезінде шаңның жиналу мүмкіндігін ескере отырып жүргізіледі.

      25. Әрбір шілтерге ярустың немесе барлық шілтерлердің ярустарының шегінде шаңды бірдей бере отырып барлық шілтерлердің мүмкіндігінше едәуір кең ауқымдағы жүктемемен жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін ылғалдылығы барынша төмен (жарылғыш қауіптілігі бойынша рұқсат берілетін шектегі) және ұнтақталу жұқалығы тиімді шаң алуға ықпал ететін, режимдегі диірмен жұмысы қамсыздандырылады. Диірменнің жұмыс өнімділігі бір тәуліктің ішіндегі іске қосу мен тоқтатулар санын минимумға келтірген кездегі қазандықтардың қажеттіліктеріне сәйкестендіріледі.

      Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 (а, б) и 3, (а, б) суреттерінің номограммаларының сол жақ бөлігінде көмірдің шығысының оның сапасынан (қызу шығару мүмкіндігінен) тәуелділігі берілген.

      Аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 3 (а, б) суреттеріндегі параметрлерге сәйкес қазандықты 0,9 Dном жүктеу және Т маркалы көмірдің жану жылуын 0,8 Qен есепт дейін төмендеткен кезде көмір шығысы есептемеліктен 1,14%- құрайды.

      Көмірдің сапасы нашарлаған кезде жылудың жетіспеген мөлшерінің орнын толтыруға жұмсалатын газ-мазуттық отынның шығысы диірменнің өнімділігі бойынша қор коэффициентіне (Кз) байланысты номограмманың оң жақ бөлігінде анықталады. Сол бастапқы деректер кезінде Dқ = 0,9Dном және Qен нақты = 0,8Qен есепт Кқ = 1,0 болған кезде К-2 маркалы көмірлер үшін газ-мазуттық отынның шығысы көмір шығысының 16,7 %-ын (аталмыш Әдістемеге 2 б суретіне сәйкес) немесе шартты түрде есептегендегі отынның бүкіл шығысының 14,3 %-ын (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 а суретіне сәйкес) құрайды. К-2 маркалы көмірлер үшін газ-мазуттық отынның шығысы көмір шығысының 13,8 %-ын (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 б суретіне сәйкес) және отынның бүкіл шығысының 12,1 %-ын (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 а суретіне сәйкес) құрайды. Қор коэффициентін 10 %-ға (Кқ = 1,1) ұлғайтқан кезде газ-мазуттық отын шығысы тиісінше К-2 маркалы көмірлер үшін 6,1 %-ға (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 б суретіне сәйкес) және 5,7 %-ға дейін (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 а суретіне сәйкес), ал Т маркалы көмірлер үшін 3,4 %-ға (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 а суретіне сәйкес) және 3,3 %-ға дейін (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 б суретіне сәйкес) төмендейді.

6 бөлім. Оттық камерасындағы тұрақты жануды қамтамасыз ету үшін жұмсалатын газ–мазуттық отын шығынының нормалары

      26. БЖ, 2К және Қ маркалы төменгі сапалы көмірлерді жағу кезінде оттықтағы шаңның тұрақты тұтануын және жануын қамтамасыз ету, сұйық қожды әкету қазандықтарындағы тесіктердің қождануын болдырмау үшін көмірдің шырағын жоғары калориялы газ-мазуттық отынмен қыздыру қамтамасыз етіледі.

      27. Мазут шығысы шырақтың ядросында БЖ, 2К және Қ маркалы көмірлер үшін жеке тұрақты температураны қолдау шартына сүйене отырып, есептеу жолымен анықталады.

      28. Мазут шығысының БЖ, 2К және Қ маркалы көмірлердің қызу шығару мүмкіндігіне тәуелділігі аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 және 5 суреттерде берілген (шартты отынның шығысындағы пайызбен).

      Газ шығысы бірдей жағдайдағы мазут шығысымен салыстырғанда 10 %-ға ұлғаяды.

      29. Dқ = 0,9 Dном болған кездегі қызу шығару мүмкіндігі Qен нақты = 3960 ккал/кг К-2 маркалы көмірдің (Қушоқы көмір кен орны) тұрақты жануы үшін 22 % мазут немесе 24,5 % газ талап етіледі (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 суретке сәйкес). Dқ = 0,9Dном болған кездегі қызу шығару мүмкіндігі Qен нақты = 4330 ккал/кг КО маркалы көмірдің (Қарағанды көмір бассейіні) тұрақты жануы үшін осы жағдайлар кезіндегі отын шығысынан 7,2 % мазут немесе 8,5 % газ (шартты түрде есептегенде) талап етіледі (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 5 суретке сәйкес).

      30. Жылу электр станцияларында 20 %-дан аз мөлшерде ұшқыш заттар шығаратын қоңыр көмірді жағу кезінде газ-мазутты отын шығынының нормасын есептеу мысалдары Аталмыш Әдістемеге 3 қосымшада берілген.

  Жылу электр станцияларындағы
20 %-дан аз ұшпа заттардың
шығуымен тас көмірлерді
жағу кезінде газ-мазуттық отын
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
1 қосымша

      1 кесте. Салқын күйдегі қазандықты бір қыздыруға жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысының нормалары (7000 килокалорий/килограмм (бұдан әрі – ккал/кг) тең қызу шығару мүмкіндігімен отынға қайта есептегенде)

Қазандықтың өнімділігі

Будың параметрлері

Норма, т

Қысым, МПа (кгс/см2)

Температура,°С

1

2

3

4

14 МПа (140 кгс/см2) бу қысымына арналған барабанды қазандықтар

420

14(140)

560

60

320

14(140)

560

40

210

14(140)

560

25

10 МПа (100 кгс/см2) бу қысымына арналған барабанды қазандықтар

430

10(100)

540

45

220-230

10(100)

510-540

20

160-170

10(100)

510-540

17

110-120

10(100)

510-540

12

4,5 МПа (45 кгс/см2) кем бу қысымына арналған барабанды қазандықтар

200-220

3,1-3,5 (31-35)

420

14

150-190

3,2 - 3,5 (32 - 35)

420

11

110-140

3,3 - 3,5 (33 - 35)

400-425

9

70-90

3,9 - 4,5 (39 - 45)

420-450

7

50 и менее

-

440 и менее

3

10 МПа (100 кгс/см2) бу қысымына арналған тура ағынды қазандықтар

220-230

10(100)

510-540

14

Ескерту - 1 кестеге кірмеген, қазандықтар үшін газ-мазуттық отын шығысының нормалары қазандық параметрі бойынша жақын нормаға және дайындаушы – зауыттың техникалық жағдайларына тең деп қабылданады.

      2 кесте. Салқын күйдегі блокты бір іске қосуға жұмсалатын газ-мазуттық отын шығысының нормалары (7000 ккал/кг тең қызу шығару мүмкіндігімен отынға қайта есептегенде).

Блоктың қуаты, МВт

Норма, т

Моноблоктар

Дубль - блоктар

Барлығы

Соның ішінде

I корпус

II корпус

200

105

-

-

-

300

-

190

120

70

500

300

190

120

-

  Жылу электр станцияларындағы
20 %-дан аз ұшпа заттардың
шығуымен тас көмірлерді
жағу кезінде газ-мазуттық отын
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
2 қосымша

     


      1 сурет. Салқын күйден қазандықты қыздыруға жұмсалатын мазуттың немесе газдың шығысы

     


     


      2 сурет. Сапасы нашар К-2, БЖ маркалы көмірлерді жағу кезінде жетіспеген жылудың мөлшерінің орнын толтыруға газ-мазуттық отынның шығысын анықтау бойынша номограмма: а – шартты түрде есептегендегі отынның бүкіл шығысынан пайызындағы; б – шартты түрде есептегендегі көмір шығысынан пайызындағы.

     


     


      3 сурет. Сапасы нашар К-2, БЖ маркалы көмірлерді жағу кезінде жетіспеген жылудың мөлшерінің орнын толтыруға газ-мазуттық отынның шығысын анықтау бойынша номограмма: а – шартты түрде есептегендегі отынның бүкіл шығысынан пайызындағы; б – шартты түрде есептегендегі көмір шығысынан пайызындағы.

      4 сурет. БЖ, Қ маркалы көмірлердің оттық камерасында тұрақты жануын қамтамасыз ету үшін шырақты жылытуға жұмсалатын мазут шығысы

     


      5 сурет – К-2 маркалы көмірдің оттық камерасында тұрақты жануын қамтамасыз ету үшін шырақты жылытуға жұмсалатын мазут шығысы

  Жылу электр станцияларындағы
20 %-дан аз ұшпа заттардың
шығуымен тас көмірлерді
жағу кезінде газ-мазуттық отын
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
3 қосымша

Жылу электр станцияларындағы 20 %-дан аз ұшпа заттардың шығуымен тас көмірлерді жағу кезінде газ-мазуттық отын шығысының нормаларын есептеу мысалдары

      1. Жүктемелері әр түрлі бір корпусты тура ағынды сұйық қожды әкету ТАҚ-33 қазандығы үшін жұмсалатын мазуттың орташа тәуліктік шығысын есептеу. Бір корпусты сұйық қожды әкету ТАҚ-33 қазандығы үшін жұмсалатын мазуттың орташа тәуліктік шығысының есебі, Dном = 640 тонна/сағ., блокта 200 МВт турбинамен жұмыс істейтін:

      1) есептемелік отын – есептемелік жану жылуы Qен есепт = 4150 ккал/кг тең, Т маркалы Қарағанды көмірі, көмірді жобалау сапасы кезіндегі отынның есептемелік шығысы Вқ есепт = 86,5 тонна/сағ;

      2) нақты отын – есептемелік жану жылуы Qен есепт = 3818 ккал/кг тең, Т маркалы Қарағанды көмірі,бұл 0,8Qен есепт құрайды;

      3) қазандықтың жұмыс режимі D1 = 0,8Dном болған кезде

= 10 сағ, D2 = 0,9Dном жүктемемен

= 10 сағ.,

= D3 = Dном жүктемемен

= 4 сағ.;

      4) қазандықтың орташа тәуліктік жүктемесі, тонна\сағ., мынадай формула бойынша анықталады:


                                          (1)


      5) Қазандыққа аралық бункерлері бар екі барабанды-шарлы диірмен Ш-50 орнатылған. Бункердің шаң бойынша сыйымдылығы Vмакс = 250 тонна, шаңды жабдықтаушылардың тұрақты жұмысын қамтамасыз ететін, әрбір бункердегі шаңның минималды қоры Vмин = 150 тонна, бір бункердегі шаңның шығыстық қоры Vмакс - Vмин = 100 тонна, екі бункердегі - 2(Vмакс - Vмин) = 200 тонна, дайындық коэффициенті Кг = 0,96 болғанда, диірменнің өнімділігі Вөд = 50 тонна/сағ. Диірменнің өнімділігінің қор коэффициенті мынадай формула бойынша анықталады:


                                                      (2)


      2. Мазут шығысын анықтау:

      1) 0,8Dном жүктеме кезіндегі мазут шығысының нормасы H1 = 17 % тұрақты жануды қамтамасыз ететін, мазут шығысына тең деп қабылданады (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 суретке сәйкес). Қазандық жұмысының аталған параметрлері кезінде көмір шаңының жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін мазут талап етілмейді (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес);

      2) 0,8Dном кезіндегі мазут шығысының нормасы H2 = 10 % тұрақты жануды қамтамасыз ететін, мазут шығысына тең деп қабылданады (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 суретке сәйкес). Сонымен бір уақытта осы шығыс көмір шаңының 5,7 %-ға тең болатын жетіспеген мөлшерінің орнын толтырады (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2, а суретке сәйкес);

      3) Dном кезіндегі мазут шығысының нормасы H 3 мин = 10 % оттық камерасындағы тұрақты жануды қамтамасыз ететін, мазуттың минималды шығысына тең деп қабылданады (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 суретке сәйкес).

      4) Отынның есептемелік шығысынан 129,7 %-ды құрайтын, барлық шартты отынның Н3макс = 15,2 % көмір шаңының жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін жұмсалатын мазут шығысы (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес), Вқ есепт = 86,5 тонна/сағ немесе Вқ нақты =112,2 тонна/сағ шартты түрде есептегенде Вқ нақты =129,7∙3818/7000 = 74,4 тонна/сағ;

      5) егер бункерлерде көмір шаңының қоры жиналып қалған жағдайда, көмір шаңының жетіспеген мөлшері мынадай формула бойынша анықталады:


                                    (3)

тонна;

      6) тұрақты жануды қолдайтын, мазут шығысының бір тәулік ішіндегі минималды нормасы, % мынадай формула бойынша анықталады:


                                    (4)


      7) Dқорт = 0,88Dном және Qен нақты = 0,8Qен есепт тең болғандағы, қазандықтың орташа жүктемесі кезіндегі отынның бір тәулік ішіндегі жиынтық шығысы (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес) – отынның есептемелік отынының 114,1 %-ы, Втәу=114,1·86,5·24/100=2368,7 тонна, шартты түрде есептегендегі отын шығысы Вшарттәу = 2368,7·4640/7000 = 1570,1 тоннаны құрайды.

      8) шартты түрде есептегендегі көмірдің максималды тәуліктік шығысы Вкөмшарттәумазмин =(100 - 12,6) 1570,1/100=1372,3 тоннаны, заттай есептегенде Вкөмтәу = 1372,3·7000/4640 = 2070 тоннаны құрайды;

      9) қазандыққа орнатылған екі диірменнің номиналды өнімділігі бір тәуліктің ішінде:

      Вөдтәу =50·2·0,95·24=2280 тоннаны құрайды;

      10) тәулік бойы бункерге көмір шаңы мен мазуттың жеткілікті қоры жиналады, жетпей қалған мөлшерді толықтыру үшін көмір шаңы талап етілмейді:

      Вмқтәу – Вкөмтәу = 2280 - 2070 = 210 тонна;     

      11) мазуттың бір тәулік ішіндегі жиынтық шығысы (шартты түрде есептегендегі):


                                                (5)

тонна.

      3. Бір корпусты тура ағынды мазуттың орташа тәуліктік шығысының есебі, Dном = 950 тонна/сағ., әр түрлі жүктемелер кезінде сұйық қожды әкету арқылы:

      1) есептемелік отын – қызу шығару мүмкіндігі Qен есепт = 3960 ккал/кг тең К-2 маркалы Қушоқы тас көмірі, көмірді жобалау сапасы кезіндегі отынның есептемелік шығысы Вқ есепт = 115,0 тонна/сағ;

      2) нақты отын – қызу шығару мүмкіндігі Qен есепт = 3168 ккал/кг тең, К-2 маркалы Қушоқы тас көмірі,бұл 0,8Qен есепт құрайды;

      3) қазандықтың жұмыс режимі D1 = 0,8Dном жүктемемен

= 9 сағ, D2 = Dном жүктемемен

= 15 сағ;

      4) қазандықтың орташа тәуліктік жүктемесі:



      5) Dқорт = 0,93Dном және нақты қызу шығару мүмкіндігі Qен нақты = 0,8Qен есепт болған кездегі отынның бір тәулік ішіндегі жиынтық шығысы (аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 3, а суретіне сәйкес) – Втәу = 117,6·116·24/100 = 3274 тоннаның есептемелік 117,6 %-ы, шартты түрде есептегенде:

      Вшарттәу = 3274·4720/7000 = 2207,6 тонна;

      6) Әрбір қазандыққа аралық бункерлері бар екі барабанды-шарлы диірмен ШБД-50 орнатылған. Өнеркәсіптік бункердің шаң бойынша сыйымдылығы Vмакс = 250 тонна, шаңды жабдықтаушылардың тұрақты жұмысын қамтамасыз ететін, әрбір бункердегі шаңның минималды қоры Vмин = 150 тонна;

      7) бір бункердегі шаңның шығыс қоры Vмакс - Vмин = 250-150 =100 тонна, екі бункердегі - 2(Vмакс - Vмин) = 200 тонна;

      8) диірменнің өнімділігі Кг = 0,9 дайындық коэффициентімен Вөд = 72 тонна/сағ;

      9) диірменнің қор коэффициенті:



      10) екі диірменнің тәулік ішіндегі өнімділігі:

      Вөдтәу = 72·2·0,9·24 = 3456 тонна;

      4. Мазут шығысын анықтау:

      1) 0,8Dном жүктеме кезіндегі мазут шығысының нормасы H1 = 9,8 % оттық камерасындағы тұрақты жануды қамтамасыз ететін, мазут шығысына тең деп қабылданады (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 5 суретке сәйкес). Қазандық жұмысының аталған параметрлері кезінде көмір шаңының жетіспеген мөлшерінің орнын толтыру үшін мазут талап етілмейді (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 б суретке сәйкес);

      2) Dном кезіндегі мазут шығысының нормасы H2 = 13 % көмір шаңынан жетпей қалған жылудың орнын толтыратын мазуттың шығысына тең (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3, б суретке сәйкес), өйткені оттық камерасындағы тұрақты жануды қолдау үшін мазут талап етілмейді (аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 5 суретке сәйкес). Технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын мазут шығысы 3 %-ды құрайды. Қарастырылып отырған сұлбада көмір шаңын жинауға арналған бункер бар. Жиналған шаңның мөлшеріне байланысты H2 төмендейді, бірақ 3 %-дан төмен емес;

      3) тұрақты жануды қолдауға және технологиялық қажеттіліктерге жұмсалатын, мазуттың бір тәулік ішіндегі шығысының минималды нормасы:



      4) Шартты түрде есептегендегі көмірдің тәуліктік шығысы:

      Вкөмшарт = Вшарттәу - Вмазмин = (100 - 5,2) · 2270,6/100 = 2092,8 тонна;

      5) екі диірменнің тәуліктік өнімділігі Вөдтәу = 3456 тонна, бұл нақты шығыстан Вөдтәу – Вкөмтәу = 3456 - 3103,7 = 352,3 тонна көмір шаңына басым түседі. Екі бункердегі көмір шаңының шығыс қоры кезінде (Vмакс - Vмин)2 = 200 тоннаны құрайды. Диірменнің орташа тәуліктік өнімділігін 72 тонна/сағаттан 40,9 тонна/сағатқа төмендету ұсынылады. Көмір шаңының жетіспеген мөлшерін толықтыруға мазут талап етілмейді;

      6) мазуттың бір тәулік ішіндегі жиынтық шығысы (шартты түрде есептегенде):


тонна;

      7) мазуттың орнына газды пайдаланған кезде оның шығысы 10 %-ға жоғары болады:

      Вгазтәу = 110 114,8/100 = 126,3 тонна.

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
3 қосымша

Жылу электр станцияларының энергия блоктарының жеке қажеттіліктеріне арналған бу мен конденсат шығысының нормаларын есептеу әдістемесі

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Жылу электр станцияларының энергия блоктарының жеке қажеттіліктеріне арналған бу мен конденсат шығысының нормаларын есептеу әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Әдістеме қайта жобаланатын, қолданыстағы, кеңейтілетін және қайта құрылатын жылу электр станцияларына қатысты болады.

      3. Аталмыш Әдістемеде келесі терминдер мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) Құрылғының энергетикалық сипаттамасы – қабылданған жылулық сызбадағы оңтайлы жұмыс режимінде сыртқы факторлардың белгіленген мәндерінде, құрылғы жағдайы мен оның пайдалану деңгейінде жүктемеге қатысты абсолютті немесе салыстырмалы есептеудегі оның жұмысының техникалық-экономикалық көрсеткіштерінен тәуелділік кешені;

      2) сыртқы факторлар – құрылғы жұмысының үнемділігіне әсер ететін объективті факторлар, олардың мәндері электр станциясының өндірістік қызметкерлерінің қызметіне тәуелді болмайды;

      3) құрылғылар тобы – жаңа бу параметрлері бірдей бу айналымы реттелетін турбоагрегаттардың немесе конденсациялық турбоагрегаттардың (қуаты бірдей энергия блоктары үшін), аталмыш турбоагрегаттардың жұмысын қамтамасыз ететін барлық қазандықтардың (шаңды-көмірлі және газ-мазутты) жиындығы;

      4) энергоблоктар топшасы – тек шаңды-көмірлі немесе газ мазутты қазандықтардың және олармен бірге жұмыс жасайтын бу қысымы сәйкес және қуаттары бірдей конденсациялық немесе жылу шегендейтін турбоагрегаттардың жиынтығы;

      5) көлденең байланыстары бар құрылғылар топшасы – турбоагрегаттар жұмысын қамтамасыз ететін жаңа буы мен қазандықтарының параметрлері бірдей конденсациялық немесе жылу шегендейтін турбоагрегаттардың жиынтығы;

      6) көлденең байланыстары бар шаңды-көмірлі құрылғылар топшасы – шаңды-көмірлі немесе газ-мазутты қазандықтар қолданумен жаңа будың ортақ коллекторына жұмыс істейтін құрылғылар топшасы.

2 бөлім. Жылу электр станцияларының жеке қажеттіліктеріне жылу (бу) шығысы құрауыштары мен оны шығарумен байланысты технологиялық шығындар

      4. Жергілікті жұмыс жағдайларын ескере отырып, энерия объектілерінің жеке қажеттіліктеріне жылу (бу) және конденсат шығындарын қалпына келтіру, бақылау және талдаумен айналысатын персоналмен бу және конденсат шығындар нормаларын есептеу жүзеге асырылады.

      5. Турбоагрегаттардың жеке қажеттіліктеріне жылу шығысына

жатады:

      1) циркуляциялық, конденсаттық және басқа да турбиналы қондырғыға жататын сорғыштарға жылу шығысы (қоректендіруші сорғыштардан басқа);

      2) турбоагрегаттарды қосуға, оның ішінде бу құбырларын жылыту, турбиналарды бұру, қосалқы құрылғыларды генераторларды желіге қосқанға дейін жылытуға жылу шығысы;

      3) турбиналы қондырғының және электр цехының өндірістік ғимараттарын жылыту шығысы;

      4) моторлы режимдегі генератордың жұмысымен байланысты реактивті қуатты пайдаланбайтын немесе шығармайтын жылу шығысы.

      6. Энергетикалық қазандықтардың жеке қажеттіліктеріне жылу шығындарына (

) келесілерді қамтамасыз ететін шығындар жатқызылады:

      1) мазутты ағызу және алдын ала жылыту –

;

      2) қатты отынды еріту –

;

      3) бүріккіштегі мазут шығысы және жұмыс істемейтін бүріккіштердің салқындауы -

;

      4) ауаны калориферде алдын ала жылыту -

*;

      5) көмір шаңын жанарғыларға тасымалдау -

;

      6) отынның жануы кезінде түзілетін азот оксидтерін басу -

;

      7) қоректендіруші сорғыштар турбожетегі –

және ауа үрлеуіштер турбожетегі -

;

      9) қазандық, химиялық және отын тасымалдау цехтарының өндірістік ғимараттарын жылыту -


      10) қазандықтарды қосу -

;

      11) қазандықтарды үрлеу және қождарды шығару -

;

      12) басқа (жоғарыда айтылмаған) қазандықтың бу шығаруымен байланысы жылу шығындары мен технологиялық шығындар -


      7.

будың, конденсаттың және қорек суының станция ішілік шығындарының орнын толтыратын химиялық тазартылған, тұзсыздандырылған су мен дистиллятты қосуға дайындаумен байланысты жылу шығындары да

жатқызылады.

      8. Жылу энергиясын шығарумен байланысты жылу энергиясының технологиялық шығындары:

      1) бу құбырларын сыртқы салқындату мен турбиналарға қарсы қысымнан бастап буды пайдаланушыларға жіберуді өлшеу нүктесіне дейін;

      2) жылу энергиясының жіберілуін қамтамасыз ететін редукциялық-салқындатқыш құрылғылардан және бу құбырларынан бастап коллекторға немесе буды тұтынушыларға жіберуді өлшеу нүктесіне немесе желілік су жылытқыштарына дейін;

      3) сыртқы негізгі және шекті желілік су жылытқыштарынан, оларға келетін бу құбырларынан және конденсаторлардан, олардан деаэраторларға дейін немесе тікелей желілік су температурасын өлшеу нүктесіне, қайтымды судың температурасын өлшеу нүктесіне дейін;

      4) бу түрлендіргіш құрылғыларды және олардың бу құбырларын сыртқы салқындатудан буды тұтынушыларға жіберуді өлшеу нүктесіне, конденсат құбырларына және олардың деаэраторлары немесе турбиналар регенарциясы жүйесіне дейін;

      5) жылу желісін толықтыру үшін химиялық тазартылған суды, химиялық тұзсыздандырылған суды немесе жылулық тұтынушылардан конденсаттың қайтымсыздығын толтыруға арналған дистиллятты дайындау барысында;

      6) тұтынушыдан қайтарылатын ластанған конденсатты тазалау барысында;

      7) бу түрлендіргіш құрылғыларды үрлеумен;

      8) өндірістен конденсаттың қайтпауына байланысты қоректендіруші су сапасының төмендеуі салдарынан нормаға қарсы артқан қазандықтарды үрлеумен;

      9) жылу желісін толықтыру деэарторларын, олардың бу және құбыр жолдарын сыртқы салқындатудан, осы деаэраторларды булау шығындары;

      10) жұмыс істемейтін шекті су жылыту қазандықтарының газ жолдарында оң температураны сақтап тұру жағдайында және ШСҚ жеке қажеттіліктеріне жылу шығысы (оның ішінде жағылған мазутты ағызу және жылыту, өндірістік ғимараттарды жылыту).

      9. Энергетикалық қазандықтардың жеке қажеттіліктеріне жылу шығысына

оның келесі шығындарын жатқызуға болады (оның ішінде келесі шығындар):


      10. Мазутты ағызу мен алдын ала жылыту жылу шығындарына - Qмс :


                              (2)

      11. Қатты отынды еріту жылу шығындарына -



                        (3)

      12. Бүріккіштегі мазут шығысына және жұмыс істемейтін бүріккіштерді салқындатуға жылу шығысы -

:

                                    (4)

                                                            (5)

      13. Калорифердегі ауаны алдын ала жылытуға жұмсалған жылу шығысы -

*:

                                                      (6)

      14. Көмір шаңын жанарғыларға тасымалдауға жылу шығысы -

*:

                                          (7)

                                                      (8)

      15. Отын жағу кезінде түзілетін азот оксидтерін басуға жылу шығысы -

:

                                          (9)

                                                      (10)

      16. Қазандықтарды үрлеу және қож шығаруға жылу шығысы -

:

                        (11)

                                    (12)

      мұнда Dмс және iмс , Dме и iме - мазут шаруашылығына немесе еріту құрылғысына берілген будың сәйкес мөлшері (т) және энтальпиясы [ккал/кг (кДж/кг)];

      Gмс және icмс , Gме және iкме - мазут шаруашылығыан және еріту құрылғысынан қайтарылатын конденсаттың мөлшері (т) және энтальпиясы [ккал/кг (кДж/кг)];

      iбас - бастапқы су энтальпиясы ( "суық" көздегі су), [ккал/кг (кДж/кг)];

     

- калорифердегі ауаны жылыумен қатар жүретін жылу шығысы (калориферде, конденсатор турбинасында, блокты тұзсыздандыру құрылғысында), Гкал (ГДж).

      17. Қазандықтардың жеке қажеттіліктеріне жылулық энергияның шығысы тәжірибелік (режимдік-реттеу және (немесе) теңгерімдік тексеру) немесе есепті әдіспен анықталады.

      18. Жеке қажеттіліктерге энергияның жалпы шығысы келесі формула бойынша анықталады:


                                                      (13)

      мұнда Qжқі – і-қажеттіліктерге жылулық шығындар, Гкал;

      N – қазандықтың жеке қажеттіліктеріне шығын баптары саны.

      Қазандықтың жеке қажеттіліктеріне жылулық энергия шығысын есепті анықтау барысында төменде берілген тәуелділіктер пайдаланылады.

      19. Жеке қажеттіліктерге жылулық энергия шығысын есептеу әр ай сайын және жалпы бір жылға жүзеге асырылады. Бұл жағдайда жылулық энергия шығысының жеке баптары бойынша есептеулер жалпы бір жылға жасалып, айлар бойынша анықталған көрсеткішке пропорционал бөлінуі мүмкін (жылулық энергияны пайдалану, жұмыс сағаттары саны, іске қосу саны, сыртқы ауа температурасы, жылыту маусымының ұзақтығы).

      Шығын элементтері бойынша бастапқы мәліметтер мен есептеу нәтижелері аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 1 кестеге жазылады.

      20. Үрлейтін сумен жылу энергиясының шығысы, Гкал, қазандықты үрлеу мерзімділігі мен ұзақтығына тәуелді болады және келесі формула бойынша анықталады:


                                                (14)

      мұнда Күрл і - і - қазандықты үрлеу коэффициенті, бу қазандықтарын үздіксіз үрлеу жағдайында - 0,01, бу қазандықтарын мерзімді үрлеу жағдайында - 0,005, су жылыту қазандықтарында - 0,003;

      Qim – қазандық есепті кезеңде өндірген жылулық энергия мөлшері, Гкал;

      Ik – қазандықтар саны

      21. Есепті кезеңде қазандықтарды жағуға жұмсалған жылулық энергия шығысы , Гкал, келесі түрде анықталады:


,                                    (15)

      мұнда Qki i - қазандықтың жылулық энергияны сағаттық шығаруы (төлқұжаттық сипаттамасы бойынша), Гкал;

      K' – 12 с тоқтап тұрғаннан кейін қазандықты бір рет жағуға жұмсалатын жылулық энергия шығысы (ыстық қалпынан), ол жылыту маусымында – 0,3, жылытылмайтын маусымда – 0,2 тең болады;

      N'i – есепті кезеңдегі ыстық қалыптан жағу саны;

      K" – 12 с тоқтап тұрғаннан кейін қазандықты бір рет жағуға жұмсалатын жылулық энергия шығысы (суық қалыптан), ол жылыту маусымында – 0,65, жылытылмайтын маусымда – 0,45 тең болады;

      N"i – есепті кезеңдегі суық қалыптан жағу саны.

      22. Қазандықты жағудың есепті саны базалық жылдың есепті мәліметтері бойынша тұтынушылардың есепті кезеңде тұтынатын жылу энергиясының болжалды режимі бойынша түзетулер енгізу арқылы анықталады.

      23. Бу қазандықтарының қыздыру беттерін үрлеуге жылулық энергия шығысы Гкал, келесі формула бойынша анықталады:


,                              (16)

      мұндағы Күр – үрлеу коэффициенті, қатты отын жаққанда 0,002 және мазут жаққанда 0,003 тең болады;

      Gki – і- қазандық жұмысы барысындағы орташа өнімділік, т/с;

      rki – і- қазандықтың жұмыс ұзақтығы, сағат;

      iп, iпв – үрлеу үшін пайдаланылатын сәйкес будың және қоректендіргіш судың энтальпиясы, ккал/кг;

      Ik – қазандықтар сары.

      24. Мазут шаруашылығына берілген бу құрамындағы болатын жылудың жиынтық нормативті мөлшері

[Гкал (ГДж)] есепті кезеңде (ай, тоқсан, жыл) келесі формула бойынша анықталады:

            (17)

      мұнда Qағ – мазутты темір жол цистерналарынан ағызу және оларды ағызудан кейін булау барысындағы жылу шығысы;

      Qүр – жағуға берілетін мазутты жылытқыштарда жылыту барысындағы жылу шығысы;

     

- мазутты құбыр жүйесі бойынша тасымалдауға жылу шығысы;

     

- буды құбыр жүйесі бойынша тасымалдауға жылу шығысы;

      Qсақ – мазутты сұйыққоймада сақтау барысындағы жылу шығысы;

     

- ҚАҚ резервті ұстау барысындағы жылу шығысы (отынды ағызу болмаған жағдайда);

     

- мазут шаруашылығын "жедел резерв" режимінде ұстаған жағдайда жылу шығысы (мазутты қазандыққа берудің технологиялық сызбасы);

      1,01 – құрылғыны бумен үрлеу барысындағы жылу шығысын ескеретін коэффициент;

      25. Жиынтық нормативті жылу мөлшерінің жеке құрауыштары

келесі формулалар бойынша анықталады:

      1) Мазутты темір жол цистерналарынан ағызу (Qсл) немесе ағызғаннан кейінгі булау барысында, Гкал (ГДж)


                                                            (18)

      мұнда qағ – аталмыш Әдімстемеге 2 қосымшадағы 1-3 суреттер бойынша анықталған меншікті жылу шығысы, Гкал/т (ГДж/т);

      Gағ – есепті уақыт кезеңіндегі ағызуға келіп түскен мазут мөлшері, тонна.

      2) Мазутты жылытқыштарда дайындағанда (Qдай) , Гкал (ГДж)


                                                            (19)

      мұнда qдай – аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 сурет бойынша анықталған меншікті жылу шығысы, Гкал/т (ГДж/т);

      Gсж – есепті уақыт кезеңінде қазандықта жағылған мазут мөлшері, тонна.

      3) Мазутты құбыр жүйелері арқылы тасымалдаған жағдайда (

) Гкал (ГДж)

                                                      (20)

      мұнда

- аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 5 суретке сәйкес анықталған мазутты құбыр жүйелері арқылы тасымалдау барысындағы меншікті жылу шығысы, Гкал/(тм) [ГДж/(тм)];

      Lм – мазут құбырлары ұзындығы, метр.

      4) Буды құбыр жүйелері арқылы тасымалдаған жағдайда (

) (Гкал (ГДж)

                                                      (21)

      мұнда

- аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 5 суретке сәйкес анықталған буды құбыр жүйелері арқылы тасымалдау барысындағы меншікті жылу шығысы, Гкал/(тм) [ГДж/(тм)];

      Gбу – есепті уақыт кезеңінде мазут шаруашылығына келіп түскен бу мөлшері, тонна;

      Lбу – бу құбырларының ұзындығы, метр.

      5) Мазутты сұйыққоймада сақтаған жағдайда (Qсақ) Гкал (ГДж)


                                                            (22)

      мұнда qсақ – аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 6 суретке сәйкес анықталған мазутты сақтау барысындағы меншікті жылу шығысы, Гкал/(тс) [ГДж/(тс)];

      Gсақ – есепті уақыт кезеңіндегі отын қоймасы сұйыққоймаларында болған мазуттың орташа мөлшері, тонна;

p – есепті уақыт кезеңіндегі сағат саны, сағат

      6) Мазут шаруашылығын "жедел резерв" режимінде ұстаған жағдайда (

), Гкал (ГДж)

                                                            (23)

      мұнда

- аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 7 суретке сәйкес мазут шаруашылығы "жедел резерв" режимінде болған уақыттағы қоршаған ортаның орташа ауа температурасы бойынша анықталған "жедел резерв" режимінде мазут шаруашылығын ұстаудағы меншікті жылу шығысы, Гкал/(тс) (ГДж/(тс);

      Gм – мазут сорғыштың өнімділігі, т/с;

     

жр – мазут шаруашылығының "жедел резерв" режимінде болу ұзақтығы сағат.

      "Жедел резерв" режимінде мазут шаруашылығын сақтау режимін есептеу барысында мазут сорғышының өнімділігі алғаш көтерілген бірінші сорғыш өнімділігі бойынша немесе өнімділігі аз қазандықтағы отын берудің технологиялық сызбасы бойынша орнатылған басқа сорғыш бойынша анықтайды, ол мазутты тікелей немесе кері мазут құбырлары бойынша "жедел резерв" режимінде айдауды жүзеге асыруға арналған.

      7) ҚАҚ немесе оның бөлігін резервте ұстаған жағдайда (

), (Гкал (ГДж):

                                                            (24)

      мұнда

- аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 8 сурет бойынша анықталған резервте бір "қазды" сақтау барысындағы меншікті жылу шығысы, Гкал/с (ГДж/с);

     

3 – ҚАҚ барлық "қаздарының" резервте болуының жиынтық уақыты, сағат.

      26. Мазутты шаруашылыққа жиынтық нормативті жылу шығысын есептеу барысында келесі жағдайлар ескеріледі:

      1) есепті кезеңде ағызуға келіп түскен (Gағ) және жағылған мазут (Gжағ) мөлшері;

      2) есепті кезең ішінде сұйыққоймада болатын мазуттың орташа мөлшері (Gсақ) отын қозғалысының тәуліктік тізімдемесі және инвентаризация мәліметтері бойынша анықталады және ған қабылдау ыдыстары мен резервтегі барлық отындар жатқызылады;

      3) мазут құбырларының ұзындығы мазут шаруашылығының барлық технологиялық мазут құбырларын қоса алғанда, оның ішінде, ҚАҚ, қазандық бөлісі эстакадасы, дренажды құбыр жүйелерін ескере отырып анықталады;

      4) бу құбыр жүйелерінің ұзындығы эстакада бу құбырлары мен ҚАҚ, үрлеу құрылғыларының бу құбырларын, тіркеушілері мен серіктерін ескере отырып анықталады;

      5) ағызуға келіп түсетін мазуттың температурасы аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 сурет бойынша немесе МЕМСТ 2517-2012 "Мемлекетаралық стандарт. Мұнай және мұнай өнімдері. Сынақтамаларды іріктеу әдістері" сәйкес нақты өлшемдермен анықталады.

      6) сұйыққоймадағы немесе ыдыстағы мазуттың температурасы олардағы отынды өлшеуге арналған штатты құралдармен анықталады. Жылытылған мазут температурасы (

) мазут жылытқыштарына орнатылған штаттық құралдар бойынша анықталады.

      27. Сыртқы ауа температурасы нақты өлшеулер жүргізу арқылы анықталады.

      28. Мазут шаруашылығын "жедел резерв" режимінде сақтау жылуы шығысын есептеген жағдайда келесі жылу шығыстары есептелген:

      1) мазутты температурасы 70°С дейінгі екі шығындық сұйыққоймада сақтау барысындағы;

      2) мазутты жылытқыштарда 70 - 90°С мазуттың құбыр жүйелері бойымен минималды шекті жылдамдығын қамтамасыз ететін (0,5 м/с) жылыту жағдайында мазут сорғыштан қазандыққа дейін және рециркуляция құбыр желілерімен шығындық сұйыққоймаларға дейін;

      3) мазут пен буды мазут шаруашылығы аумағында және құбыр жолдары бойымен құбыр жүйелері арқылы тасымалдау барысындағы жылу шығысы. Бұл жағдайда мазут қоймасының басқа сұйыққоймалары "суық" жылыту режимінде болған және мазут шығысы орын алмаған, мазутты өндіріске қабылдау жүзеге асырылмаған.

      29. Мазут температурасы минус 10°С төмен жағдайда темір жол цистерналары арқылы жеткізілген жағдайда

мазутты темір жол цистерналарынан ағызған жағдайдағы меншікті жылу шығысы

келесі формула бойынша анықталады:

                                          (25)

      мұнда

- аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 2 суретке сәйкес анықталған минус 10°С температуралы мазутты темір жол цистерналарынан ағызуға меншікті жылу шығысығ Гкал/т (ГДж/т).

      30. ЖЭО сыртқы ауа температурасы ta(x) минус 30°С төмен аудандарда орналастырған жағдайда мазутты темір жол цистерналарынан ағызу барысындағы меншікті жылу шығысы (

) келесі формула бойынша анықталады:

                                          (26)

      где

– аталмыш Әдістеменің 2 қосымшасындағы 1 суретке сәйкес анықталған сыртқы ауа температурасы минус 30°С болғанда мазутты темір жол цистерналарынан ағызу барысындағы меншікті жылу шығысы, Гкал/т (ГДж/т).

      31. Мазут шаруашылығындағы нормативті технологиялық жылу шығысы (

) келесі формула бойынша анықталады:

                                                      (27)

      мұнда Qk – ЖЭО жылулық сызбасы арқылы мазут шаруашылығы конденсатымен енгізілетін жылу шығысы, Гкал (ГДж).

      32. Мазут шаруашылығы конденсатымен ЖЭО жылулық сызбасына енгізілетін жылу шығысы (Qk), келесі формула бойынша анықталады:


                                                                  (28)

      мұнда Gk - мазут шаруашылығынан қайтарылатын конденсат мөлшері, тонна;

      ik– конденсаттың жылу мөлшері, Гкал/т (ГДж/т).

      33. Мазут шаруашылығынан қайтарылатын конденсаттың мөлшері мен температурасы штаттық құралдармен анықталады.

      34. Конденсаттың жылу мөлшері (ik) Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатпен анықталады.

      35. Мазут шаруашылығына жылу шығысын есептеу мысалдары аталмыш Әдістемеге 3 және 4 қосымшаларда берілген.

      36. Жұмыс режиміндегі сағаттық жылу шығысы нормасы (qc) және жұмыс режиміндегі желдеткіштердің электрлік қуаты шығындары (Nc) жылу тасымалдағыш ретінде бу пайдаланылған жағдайда аталмыш Әдістемеге 5 қосымшадағы 1 кестеде берілген. Нормалар жылы үйшік сыйымдылығы жүк көтергіштігі 60 тоннаға дейін төрт өсті жарты вагондарының бір шартты секциясына берілген.

      37. Жылу тасымалдағыш ретінде бу пайдаланылатын жылы үйшіктер үшін отынды ерітудің жылу шығысы нормалары вагон бетінен 50 миллиметрге (бұдан әрі – мм) дейін жылыту тереңдігін қамтамасыз ету жағдайында есептелген, ал өтпелі радиациялық электрлік жылытқыштары бар жылы үйшіктер үшін – отын жылыту тереңдігі вагон бетінен 20 мм дейін қамтасыз етілуі керек. Нормалар tауа = -1 оС және төмен сыртқы ауа температурасы үшін анықталған.

      38. Есепті кезеңдегі сыртқы ауа температурасының мәндері (tауа) өлшем мәліметтеріне немесе жергілікті метеостанция мәліметтеріне байланысты қабылданады, ал есепті кезең үшін ҚР ҚНжЕ 2.04-01-2001 "Құрылыс климатологиясы" берілген норматив бойынша анықталады.

      39. Электр станцияларына отынды алты өсті және сегіз өсті жарты вагондарда жеткізген жағдайда жұмыс режиміндегі сағаттық жылу шығысы (qc) сәйкесігше 1,15 және 1,3 есе артады.

      40. Электр станциясына жеткізілетін отынның таңбасы немесе ылғалдылығы өзгерген жағдайда (10 % артық) жылы үйшік жұмысының режимдік картасына өзгерістер енгізіледі (вагондарды жылыту ұзақтығы) немесе оның жаңа режимдік картасы жасалады.

      41. Жылу тасымалдағыш ретінде бу пайдаланылатын жылы үйшіктер үшін жылу (Гкал) және электр энергиясы (кВт·с) шығысының нормативті мәндері есепті кезеңде келесі формулалар бойынша анықталады:

      1) жалпы нормативті жылу шығысы (Qнр)


                                                            (29)

      мұндағы Qр — есепті кезеңдегі жұмыс режиміндегі нормативті жылу шығысы, Гкал;

      Qжр — есепті кезеңдегі "жедел резерв" режиміндегі нормативті жылу шығысы, Гкал.

      2) есепті кезеңдегі жұмыс режиміндегі нормативті Qр жылу шығысы:


                                                            (30)

      мұндағы qc — кесте формулалары бойынша анықталған жылудың нормативті сағаттық шығысы, Гкал /с;

     

р — отыны бар бір вагон жеткізілімін жылыту ұзақтығы, сағат. Жылы үйшіктің режимдік картасы мәліметтері бойынша алынады;

      k — жылы үйшіктегі шартты секциялар саны;

      Z — вагондардың жеткізілім мөлшері;

      3) вагондардың жеткізілім мөлшері:


                                                                  (31)

      мұндағы В — есепті кезең ішінде жылы үйшікте жылытылған вагонның нақты салмағы, т;

      q — вагонның жүк көтергіштігі, тонна;

      n — жылы үйшіктің сыйымдылығы (бір мезгілде жылытуға қойылатын жүк көтергіштігі 60 тоннаға дейін төрт өсті темір жол вагондарының саны).

      4) есепті кезең ішіндегі жедел резерв режиміндегі жылудың нормативті шығысы (Qжр) :


                                                      (32)

      мұнда Тгр — есепті кезең ішінде жедел резерв режимінде дылы үйшіктің бір шартты секциясын табу ұзақтығы, сағат:


(33)

      мұнда

— есепті кезең ұзақтығы, сағат

3 бөлім. Бастапқы құжаттарға қойылатын талаптар, энергия блоктарының жеке қажеттіліктеріне бу мен конденсат нормаларын есептеу барысында құрылғы жағдайын есепке алу

      42. Сыртқы тұтынушыларға берумен байланысты технологиялық жылу шығыстары (шығыс коэффициенттері) сыртқы ауа температурасы мен бу сызбасындағы жұмыс істеп тұрған құрылғының және жылу көздерінен берілетін желілік судың сыртқы тұтынушыларға жіберу нүктесіне дейінгі графикалық тәуелділіктері түрінде болады.

      43. Негізгі бастапқы құжаттар ретінде есептеулер барысында қазандықтар мен жылу агрегаттарының арнайы аттестатталған ұйымдар өткізген жылулық сынақтары нәтижелерін, олар болмаған жағдайда қазандықтардың, турбоагрегаттардың және қосалқы құрылғылардың типтік энергетикалық сипаттамаларын алуға болады.

      44. Құрылғылардың энергетикалық сипаттамаларын құрастыру үшін сынақ нәтижелерін пайдалану мүмкіндігін арнайы белгіленген тәртіппен осындай жұмыстарды жүргізу құқығына аккредиттелген ұйымдар анықтайтын болады.

      45. Сынақ нәтижелері болмаған жағдайда құрылғыны пайдалану тәжірибесін ескере отырып, өндіруші-зауытардың есепті және жобалық мәліметтері негізінде уақытша энергетикалық сипаттамалар құрастырылады.

4 бөлім. Құрылғылар топшаларының жеке қажеттіліктеріне жалпы топтық аппараттар мен құрылғыларға жылу шығысы және оның шығарумен байланысты технологиялық жылу шығыстары

1 параграф. Жалпы ережелер

      46. Жеке қажеттіліктерге арналған механизмдер, құрылғылар мен аппараттар дербес қазандықтар мен турбоагрегаттарға, топшалық, жалпы топтық немесе жалпы станциялық түрлерге жіктеледі. Осыған теңдес механизмдердің, құрылғылар мен аппараттардың жеке қажеттіліктеріне энергия шығындары да жіктеледі.

      47. Қазандықтар мен турбоагрегаттарының жеке қажеттіліктерінің дербес механизмдері, құрылғылары мен аппараттарының сипаттамалары осы агрегаттардың энергетикалық сипаттамаларына қосылады.

      48. Жалпы станциялық және жалпы топтық жеке қажеттіліктер механизмдері, құрылғылары мен аппараттарының сипаттамалары электр станциясы құрылғыларының топшаларының бірінің энергетикалық сипаттамаларымен беріледі.

      49. Құрылғылар топшаларының жеке қажеттіліктеріне жылу шығысының энергетикалық сипаттамаларына оларға тән жылу қалыптастыру көрсеткішімен өзара технологиялық тұрғыда байланысты болатын жекелеген механизмдер, аппараттар мен құрылғыларға және осы тұтынушылар кешендеріне жылу мен электр энергиясының меншікті (қуат шығындары) ыстық су және бу (жылумен қамту құрылғысы) арқылы жылу берумен байланысты механизмдерге, аппараттар мен құрылғыларға, турбоагрегаттарға электр энергиясы мен жылудың меншікті шығысы (және басқа да) жиынтық климаттық тәуелділіктері түрінде болады.

      50. Сипаттамаларды әзірлеу жағылатын отынның қасиеттерін, отынды нақты жүктеу, сақтау және беру сызбаларын, күл аудару және күл-қожды шығару, сумен қамтамасыз ету, жылумен қамтамасыз ету сызбаларын, энергия шығарудың технологиялық үдерістерін және қоршаған ортаға зиянды әсердің алдын алу шараларын ескере отырып жүзеге асырылады.

      51. Егер механизмдердің, аппараттар мен құрылғылардың жұмыс режимдері маусымға тәуелді өзгеретін болса, олардың сипаттамаларының қандай да бір кезеңде пайдалану үшін нақты шектері немесе қандай да бір параметрлері (сыртқы ауа температурасы, салқындатылатын су температурасы) болады;

      52. Механизмдердің тұтынатын қуатының ортаның сағаттық шығысына тәуелділігін құрастыру үшін олардың типтік сипаттамалары пайдаланылады, ал олар болмаған жағдайда – сынақ нәтижелері немесе жекелеген жағдайларда аталмыш құжаттар болмағанда – құрылғыны өндірушілердің төлқұжаттық деректері пайдаланылады.

      Осыған теңдес түрде аппараттар мен құрылғылардың жеке қажеттіліктеріне сағаттық жылу шығысы тәуелділігі де жасалады.

      53. Тәуелділіктерді құрастыру Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатпен асырылады.

      54. Жылуды бумен және ыстық сумен шығарған жағдайда электр энергиясы шығысының жылуды бумен Эбу және ыстық сумен Эжылу шығаратын (жылу белгілеу құрылғысы) байланысын қамтамасыз ететін аналитикалық тәуелділіктері жеке анықталады.

      Алғашқыларына конденсаттың бу тұтынушылардан қайта оралуын, түрлендіргіш құрылғылардың толықтырылуын және олардағы конденсаттың айдалуын қамтамасыз ететін механизмдер жатқызылады.

      Екіншілерге желілік суды тұтынушыларға беруді, жылу желісін толықтыруды, жылу желісіндегі шығынды толтыру үшін суды дайындауды, конденсатты желілік суды жылытқыштардан айдауды қамтамасыз ететін механизмдер, ШСҚ қосалқы құрылғыларының дербес механизмдері жатқызылады.

      55. Құрылғылар топшаларының қазандықтар мен турбоагегаттардың жеке қажеттіліктері аппараттары мен құрылғыларына жылу шығысы электр энергиясы шығысына сәйкес келесі (34) формула бойынша анықталады:

     

(34)

      мұнда

-і- агрегаттың (қазандық, турбоагрегат), j- топшалық механизмнің, к-жалпы топтық және р-жалпы станциялық механизмнің олардың сипаттамалары бойынша анықталатын жеке қажеттіліктеріне жылу шығысы, ГДж/с (Гкал/с);

     

– жалпы станциялық және жалпы топтық механизмдер мен құрылғыларға су, отын шығысы және осы құрылғы топшасына сәйкес шамалар.

2 параграф. Топшалық, жалпы топтық және жалпы станциялық жеке қажеттілік механизмдер мен құрылғылары

      56. Топшалық, жалпы топтық және жалпы станциялық түрлерге қазандықтардың жеке қажеттіліктеріне арналған келесі механизмдер мен құрылғылар жатқызылады:

      1) арту-түсіру жұмыстарына, қоймадағы қатты отынды өңдеу, еріту, бөлшектеу, құрғату және қазандықтардың шикі көмір бункерінде тасымалдау, олардың құрамынан металл басқа да бөгде заттарды бөліп алу, отын беру жолының шаңсыздығын қамтамасыз ету механизмдері;

      2) мазутты қазандыққа жүктеу, өңдеу және беру механизмдері,

      3) орталық шаң зауыты механизмдері;

      4) қазандықтарды тазарту жүйесі мен пневмоқұралдарды сығылған ауамен қамтамасыз ететін компрессорлар мен ауа үрлегіштер;

      5) пневматикалық шаң беруге арналған механизмдер;

      6) күл аулау, күл және қож шығару механизмдері;

      7) түтінді газдарды зиянды қоспалардан тазалау механизмдері (қазандықта дербес тағайындалғандардан басқа);

      8) шаюға арналған ағынды суды, мазут жылытқыш конденсатын және басқа да ластанған суларды тазалауға арналған құрылғылар;

      9) көлденең байланыстағы бар құрылғыларға арналған қорек сорғыштары;

      10) бу мен конденсаттың станция ішілік шығыстарының орнын толтыру үшін берілетін суды химиялық тазалау және химиялық тұзсыздандыруға арналған құрылғылар;

      11) дренаж сорғыштары, техникалық су сорғыштары және өртке қарсы сумен қамту сорғыштары;

      12) дренажды сорғыштары, жылыту, желдету және сұйылту жүйесінің механизмдері, басқа да жұмысы соңғысының жұмыс уақытына тәуелді болмайтын жылу беру құрылғысының механизмдері;

      13) қазандық құрылғыларына ағымдағы және орташа жөндеу жүргізуге арналған механизмдер;

      14) қазандық құрылғыларын жылыту, желдету және сұйылту жүйесінің механизмдері;

      15) қазандықтар мен жылу беру құрылғыларын жарықтандыру қондырғылары;

      16) өлшеу құралдары, электрлік жетектер, арматуралар, басқару және қорғау жүйелері.

      57. Турбоагрегаттардың жеке қажеттіліктерінің топшалық, жалпы топтық және жалпы станциялық механизмдеріне келесілер жатқызылады:

      1) турбоагрегаттармен жеке орнатылмаған циркуляциялық сорғыштары;

      2) градирнялар желдеткіштері;

      3) дренажды және айдау сорғыштары;

      4) циркуляциялық сумен қамту жүйесіне айдаушы сорғыштар;

      5) турбоагрегаттарды және орталық май аппаратын майлау мен реттемелеуге арналған тазалау және май регенерациясы механизмдері;

      6) электрлік цех механизмдері (ауа ажыратқыштары компрессорлары, қуаттандырушы және ішкі қуаттандырушы мотор-генераторлар);

      7) ластанған және майлы судың топыраққа және ашық су қоймаларына түсуінің алдын алуға арналған жүйе механизмдері;

      8) жұмысы қоршаған ортаны қорғаумен, балық өсіру және ирригация талаптарын орындаумен байланысты механизмдер;

      9) ағымдағы және орташа жөндеу жұмыстарын жүргізу механизмдері мен құрылғылары;

      10) турбоагрегаттарды және оларға жатқызылатын құрылғыларды жарықтандыру жүйесі;

      11) турбоагрегаттар құрылғыларын жылыту, желдету және сұйылту жүйесінің механизмдері;

      12) өлшеу құралдары, автореттеушілер, арматура электрлік жетектері, басқару және қорғау жүйелері.

3 параграф. Жеке қажеттіліктерге жылу шығысының топшалық, жалпы топтық және жалпы станциялық құрауыштары, жылу шығарумен байланысты технологиялық жылу шығысы

      58. Келесілермен байланысты қазандықтардың жеке қажетттіліктеріне жылу шығысының топшалық, жалпы топтық және жалпы станциялық құрауыштары жатады:

      1) отынды жүктеу, сақтау, қазандықтарға дейін жеткізу және отынмен қамту жүйесінің резервінде сақтау барысындағы технологиялық жылу шығындары;

      2) бу мен конденсаттың станция ішілік шығыстарының орнын толтыруға арналған тұзсыздандырылған су дайындау барысындағы жылу шығындары;

      3) энергетикалық және шекті су жылыту, химиялық және отын-тасымал цехтерінің қазандықтарының өндірістік ғимараттарын жылытумен және кондициялаумен;

      4) майланған, мазутталған, шайылған және ластанған суларды тазалаумен және бейтараптаумен;

      5) жұмыс істемейтін ШСҚ беттері арқылы олардың тотығуының алдын алу және аталмыш қазандықтардағы оң температураны сақтау мақсатында желілік су циркуляциясындағы жылу шығындары.

      59. Турбоагрегаттардың келесілермен байланысты жеке қажеттіліктеріне жылу шығысының жалпы топтық және жалпы станциялық құрауыштары:

      1) турбоагрегаттардың өндірістік ғимараттары мен электрлік цехты жылытумен және кондициялаумен;

      2) табиғат қорғау шараларын орындаумен.

      60. Тұтынушыға берумен байланысты жылудың технологиялық шығыстарына келесі шығыс түрлері жатқызылады:

      1) жылуды тұтынушыларға немесе желілік су тұтынушыларына беру нүктесіне дейін бу мен жылу шығаруға арналған турбоагрегаттардың және редукциялық-салқындатқыш құрылғылардың бу құбырларын сыртқы салқындату;

      2) желілік су жылытқыштарының, бу құбырларының және олардың конденсаторларының деаэраторға немесе турбоагрегаттардың регенерациясы жүйесінде сыртқы салқындату;

      3) жылу желісін толықтыруға арналған тазартылған суды және жылу тұтынушылардың конденсат қайтпаған жағдайда орнын толтыру үшін тұзсыздандырылған су немесе дистиллятты дайындау барысында;

      4) тұтынушыдан қайтарылған ластанған конденсатты тазалау барысында;

      5) бу түрлендіргіш құрылғыларды үрлеу;

      6) тұтынушылардан конденсаттың қайтарылмауына байланысты қорек суы сапасы нашарлауы салдарынан нақты шамалардан асатын қазандықтарды үрлеу;

      7) жылу желісін толықтыру деаэраторларын, олардың құбыр жүйелерін сыртқы салқындату және осы деаэраторларды булаумен байланысты шығындар.

      61. Жеке қажеттіліктерге жылу шығысының графикалық тәуелділіктерінің сипаттамалары және оларды шығарумен байланысты технологиялық шығыс сипаттамалары аталмыш Әдістемеге 5 қосымшадағы 1-6 суреттерде берілген.

      62. Мазут шаруашылығы құрылғысының көрсеткіштерін анықтау барысында мазуттың мазут құбырларымен циркуляциясы сыртқы ауа температурасына, негізгі құрылғы жұмысына және жағылатын отын түріне тәуелсіз тұрақты шама болып табылатынын есте сақтау керек.

      63. Ерітуші құрылғының және мазутты ағызуға арналған құрылғының резервте болу уақытын анықтау үшін вагонда отынды және цистернада мазутты жылытудың нормативті уақытының графигі қажет.

      64. Құрылғылар топшалары үшін шығарумен байланысты технологиялық жылу шығыстарының графикалық тәуелділіктері сағаттық немесе салыстырмалы шығыстардың шығындар жалпы станциялық болған жағдайда сыртқы ауа температурасына, іске қосылған құрылғы көлеміне және құрылғы топшасының жылу шығару үлесіне тәуелділігі ретінде жасалады.

  Жылу электр станцияларының
энергия блоктарының жеке
қажеттіліктеріне арналған
бу мен конденсат шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
1 қосымша

      1 кесте. Қазандық цехының жеке қажеттіліктеріне жылу шығысын есептеу

Шама атауы

Белгіленуі

Анықтау әдісі

Есепті шамалар

Алауды апатты сөндіру режимінде жұмыс жасайтын мазутты бүріккіштерді салқындатуға жылу шығысы, Гкал/тм

1

Бір бүріккішті салқындатуға бу шығысы, кг/с

Gсал

Станция мәліметтері


2

Қазандықтың тұтандырғыш бүріккіштерінің саны, дана

Пб

Станция мәліметтері


3

Бір қазандықтың мазутты бүріккіштерін салқындатуға бу шығысы, кг/с



Gсал . Пб


4

Салқындатқыш бу энтальпиясы, ккал/кг

iap

Станция мәліметтері


5

Бір қазандықтағы бүріккішті салқындатушы жылу шығысы, Гкал/с

Gқб


. iбу . 10-6

Қазандықтарды үздіксіз үрлей отырып жылу шығысын есептеу, Гкал/тп

1

ПТЭ сәйкес қазандықтарды үрлеу шамасы:
1)КЭО үшін 1% артық емес;
2)КЭО және шығынды толтыру химиялық тазартылған сумен жүзеге асырылатын жылытқыш ТЭО үшін 2% артық емес;
3)тұтынушыдан буды қайтару 0% болған жағдайда жылытқыш ТЭО 5%.

Gүр



2

Барбатерге шығарылатын үздіксіз үрлеу конденсатының мөлшері, т/с



Бір сатылы кеңею, 0,5 Опв


3

Қазандық қуаты жағдайында үздіксіз үрлеу барысындағы конденсаттағы жылу шығысы, Гкал/тп

Qконд

, Qконд = (

. ik) / Gka
где ik =0,1 Гкал/т,
Gka – қазандықтың бу өнімділігі

ХСТ жылу шығысы, Гкал/тпв

1

Қазандықтарды толықтыру, т/жыл



Станция мәліметтері


2

Бу өндірісі, т/жыл



Станция мәліметтері


3

ХСТ нормативті су шығысы, т/с



СДҚ технологиялық сызбасының бастапқы су сапсына, оның өнімділігіне, қолданылатын ион алмасу материалдарына және бастапқы су температурасына тәуелді болады


4

Бастапқы судың нақты температурасы, °С



Станция мәліметтері


5

СТҚ кірісіндегі жылытылған судың нормативті (шекті) температурасы аталмыш Әдістеменің 1 қосымшасындағы 2 кестеге сәйкес, °С;



Станция мәліметтері


6
I

ХСТ СН жылу шығысы, Гкал/тпк




=

. C . d . (

-

)
мұнда С - 4,19 кДж/(кг . °С) (1 ккал/(кг . °С)) тең болатын судың меншікті жылу сыйымдылығы;
d - 1 кг/дм3 тең болатын су тығыздығы.

Себу тораптарының шаңын басуға бу шығысы, Гкал/тнт

1

Себу тораптары,дана

Нбас

Станция мәліметтері


2

Бір себу торабына бу шығысы, т/с

Gуп

Станция мәліметтері


3

Конвеерлер өнімділігі,т/с

Gкон

Станция мәліметтері


4

Бір тонна көмірге меншікті жылу шығысы, Г кал/т

qбас

Gбас . Нбас . / Gкон


Жағу барысында мазутты ерітуге жылу шығысы, Гкал/тм

9

Бір тонна мазутты ерітуге бу шығысы, тм/тп



Станция мәліметтері


10

Бір тонна мазутты ерітуге жылу шығысы, Г кал/тм

Qрм


. iбу


Барлығы:

Qснк
Qснк

0,00933 . Dmn + 1,1725 . 10-3 . Dmнm + 0,5766D


      2 кесте. СДҚ кірісінде жылытылған судың нормативті (шекті) температурасы

Алдын ала тазарту түрі

Су жылытудың шекті температурасы, °С

1

2

Алдын ала тазалаусыз су дайындау құрылғысы

20

Мөлдірлегіш коагуляциясы

25…30

Мөлдірлегіштегі коагуляцияны әктеу

30

Мөлдірлегіштегі магнезиялық кремнисіздендіру

40

  Жылу электр станцияларының
энергия блоктарының жеке
қажеттіліктеріне арналған
бу мен конденсат шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
2 қосымша

     


      ________ М100 мазутты жеткізу ұзақтығы 3 тәуліктен артық болғанда

      ___ . ___ . М40 мазутты жеткізу ұзақтығы 3 тәулікке дейін болғанда

      _ . _ . _ . М40 мазутты жеткізу ұзақтығы 3 тәуліктен артық болғанда

      ________ М100 мазутты жеткізу ұзақтығы 3 тәулікке дейін болғанда

      1 сурет. Мазут шаруашылығын жобалау барысында ескерілетін меншікті жылу шығысы нормалары


     


      _________ М40 мазут

      _ _ _ _ _ _ М100 мазут

      2 сурет. Мазут шаруашылығын пайдалану барысында ескерілетін мазутты ағызу барысындағы меншікті жылу шығысы нормалары (

)

      Ескерту -

- 3 сурет бойынша немесе нақты өлшеу арқылы анықталатын келген мазут температурасы.

     


      3 сурет. Қоршаған ортаның ауа температурасына және және жолда болу уақытына тәуелді тасымалдау барысында цистернадағы мазут температурасы

     


      _________ М40 мазут

      __ . __ . __ . М100 мазут

      4 сурет. Мазут шаруашылығын пайдалануды жобалау барысында ескерілетін мазутты жылытуға меншікті жылу шығысы (qжыл)

     


      5 сурет. Мазут шаруашылығын пайдалану мен жобалау барысында ескерілетін мазутты (

) және буды (

) тасымалдау барысындағы меншікті жылу шығысы

      Ескерту - Нормалар құбыр жүйесінің 1 м ұзындығына сәйкес берілген.

     


     

t – мазутты сақтау және сыртқы ауа температураларының айырымы, °С

      6 сурет. Пайдалану барысында ескерілетін мазутты темірбетон (

) және металл оқшауланған (

) ыдыстарда сақтау барысындағы меншікті жылу шығысы

     


      7 сурет. Пайдалану барысында ескерілетін мазут шаруашылығын "жедел режимде" сақтауға меншікті жылу шығысы нормалары (

)

     


      8 сурет. Пайдалану барысында ескерілетін резервтегі қабылдау-ағызу құрылғысының бір булы "қазын" сақтауға меншікті жылу шығысы нормалары (

),

  Жылу электр станцияларының
энергия блоктарының жеке
қажеттіліктеріне арналған
бу мен конденсат шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
3 қосымша

Пайдаланылатын мазут шаруашылығында 1 айдағы нормативті жылу (бу) шығысын есептеу мысалы

1. Бастапқы мәліметтер

      1 айда ағызуға келіп түсетін М100 таңбалы мазут мөлшері, Gағ = 200000 т

      1 айда қазандықта жағылған мазут мөлшері, Gжағ =180000 т

      Қоймада сақталған мазуттың орташа мөлшері, Gсақ =240000 т

      Орташа сыртқы ауа температурасы, tс = -12°С

      Мазутты энергия нысанына жеткізу ұзақтығы,

1=2 тәулік

      Бір айдағы сағаттар саны,

p= 720 ч

      Резервтегі барлық ҚАҚ "қаздарын" анықтау ұзақтығы,

3=14400 с

      Қазандыққа жағуға берілетін мазуттың орташа температурасы

=120°С

      Мазут құбырларының жалпы ұзындығы, Lм = 6000 м

      Мазутты сақтау температурасы:

      оқшауланған металдан жасалған шығындық сұйыққоймаларда,

= 70°С

      темірбетон сұйыққоймаларда,

= 30°С

      Сақталатын мазуттың орташа температурасы:

      оқшауланған металдан жасалған шығындық сұйыққоймаларда,

= 60000 т

      темірбетон сұйыққоймаларда,

= 180000 т

      Бу құбырларының жалпы ұзындығы, Lп = 3000 м

      Мазут шаруашылығына берілетін будың жылу мөлшері, ір =0,70 Гкал/т

      Мазут жылытқыштарынан кейінгі конденсаттың жылу мөлшері

= 0,140 Гкал/т

      Мазут шаруашылығына қайтарылатын жылу мөлшері ік = 0,080 Гкал/т

2 Нормативті жылу шығысын есептеу реттілігі

      1. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 3 сурет бойынша

1 = 2 тәу. және

в = -12°С жағдайындағы келген мазут температурасы (

) анықталады. Анықталған температура мәні бойынша

= 12°C 2 суретке сәйкес М100 таңбалы мазутты темір жол цистерналарынан ағызу барысындағы меншікті жылу шығысы есептеледі (qағ)

      (qағ)= 0,0535 Гкал/т.

      2. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 4 сурет бойынша

= 120°С жағдайда жағуға берілетін мазутты жылытуға меншікті жылу шығысы анықталады (qжыл)

      qжыл = 0,0472 Гкал/т.

      3. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 5 сурет бойынша tв = -12°С жағдайда құбыр жүйелерімен мазутты

және буды

тасымалдау барысындағы меншікті жылу шығыстары анықталады:

     

= 1,30 10-6 Гкал/(тм);

     

=5,30 10-6 Гкал/(тм).

      4. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 6 сурет бойынша сақтау температурасы мен сыртқы ауа температурасы сәйкесінше 82 және 42°С болғанда температура айырымы жағдайындағы мазутты металл (

) және темірбетон (

) сұйыққоймаларла сақтауға меншікті жылу шығысы анықталады

     

= 21 10-6 Гкал/(тс);

     

=14 10-6 Гкал/(тс).

      5. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 8 сурет бойынша tв = -12°С болғандағы резервтегі ҚАҚ бу "қазын" сақтауға меншікті жылу шығысы анықталады (

), при

     

= 0,019 Гкал/с.

      6. Мазутты ағызу және цистерналарда булау барысындағы мазутты дылытуға меншікті жылу шығысы есептеледі

      Qағ = qағGағ = 0,0535 200000 = 10700 Гкал.

      7. Жағылған мазутты жылытуға жылу шығысы есептеледі:

      Qжыл = qжыл Gж = 0,0472 180000 = 8496 Гкал.

      8. Мазуты құбыр жүйелері бойынша тасымалдау барысында қоршаған ортаға жылу шығысы есептеледі

     

=

Gжағ Lм= 1,3 10-6 180000 6000 = 1404 Гкал.

      9. Мазутты металл және темірбетон сұйыққоймаларда сақтау барысындағы қоршаған ортаға жылу шығысы есептеледі:

     

= 21 10-6 60000 720 = 907,2 Гкал;

     

= 14 10-6 180000 720 = 1814,4 Гкал.

      10. ҚАҚ резервте ұстауға жылу шығысы есептеледі:

     

= 0,019 14400 = 273,6 Гкал.

      11. Аралық жиынтық шамалар есептеледі (буды құбыр жүйелері арқылы тасымалдау барысындағы және құрылғыны бумен үрлеу кезіндегі жылу шығысын ескерместен):

      1) Мазут шаруашылығына берілген бу құрамындағы жылу мөлшері


     

=

      = 10700 + 8496 + 1404 + 907,2 + 1814,4 + 273,6 = 23595,2 Гкал.

      2) Мазут шаруашылығына берілген бу мөлшері


     

= 23595,2 : 0,7 = 33707,4 т.

      12. Буды құбыр жүйелері бойынша тасымалдау барысындағы қоршаған ортаға жылу шығысы есептеледі

     

= 5,30 10-6 33707,4 3000 = 535,9 Гкал.

      13. Есепті кезеңде мазут шаруашылығына берілген бу жылуының нормативті жиынтық мөлшері

буды құбыр жүйелерімен тасымалдау барысындағы және құрылғыны бумен үрлеу кезіндегі жылу шығысын ескере отырып, есептеледі

     

. 1,01 = (23595,2 + 535,9) 1,01 = 24372,4 Гкал.

      14. Мазут жылытқышдардан және мазут құбырлары серіктерінен жылу сызбасына қайтарылатын конденсат мөлшері анықталады:

     

=

      =

= 23495,5 т.

      15. Мазут шаруашылығынан станцияның жылулық сызбасына қайтарылатын конденсаттағы жылу мөлшері анықталады:

     

= 23495,5 0,08 = 1879,6 Гкал.

      16. Жеке қажеттіліктерге нормативті технологиялық жылу шығысы есептеледі:

     

- Qk= 24372,4 1879,6 = 22492,8 Гкал.

  Жылу электр станцияларының
энергия блоктарының жеке
қажеттіліктеріне арналған
бу мен конденсат шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
4 қосымша

Жобаланатын мазут шаруашылығына 1 сағатта жылу (бу) шығысын есептеу мысалы

1 Бастапқы мәліметтер:

      Ағызу фронты, n =112 цистерна

      Орналастыру ауданындағы қоршаған ауаның минималды температурасы, tв = -25°С

      Мазуттың қазандыққа максималды сағаттық шығысы, Gсж= 560 т/с

      Сұйық отын (мазут) қоймасының жиынтық сыйымдылығы, Gхр =180000 т

      Жағылатын мазут температурасы,

= 125°С

      Отын қоймасының сұйыққоймаларындағы мазутты жылытуға циркуляциялық контур арқылы берілетін мазут температурасы,

= 115°C

      Сұйыққоймадағы мазуттың циркуляциялық жылыту контуры бойынша есепті сағаттық шығысы, Gц = 640 т/с

      Мазут құбырларының жалпы ұзындығы, Lм = 8000 м

      Бу құбырларының жалпы ұзындығы, Lп = 6000 м

      Мазутты теміржол арқылы ЖЭО есепті жеткізу мерзімі,

1 = 3 тәу.артық

      Бір теміржол цистернасының орташа сыйымдылығы, Gцист = 55 т

      Мазут шаруашылығына түсетін будың жылу мөлшері, iп = 0,7 Гкал/т

      Мазут жылытқыштардан кейінгі конденсаттың жылу мөлшері,

= 0,14 Гкал/т

      Мазутты жылыту және ағызу, қысқы уақытта цистерналарды булау ұзақтығы,

= 460 мин

      Мазут таңбасы М100.

2 Жылу (бу) шығысын есептеу реттілігі

      1. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 1 сурет бойынша М100 таңбалы жеткізу ұзақтығы (

1) 3 тәуліктен артық мазутты сыртқы ауа температурасы

в = -25°С ағызудың меншікті шығысы анықталады.

      Qсл = 0,105 Гкал/т.

      2. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшдағы 4 сурет бойынша

= 125С жағдайда жағуға берілетін мазуттың (

) меншікті жылу шығысы анықталады.

     

= 0,0472 Гкал/т.

      3. Аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 4 сурет бойынша отын қоймасының сұйыққоймаларына

= 115°С жағдайда циркуляциялық контурмен берілетін жылытқыштарда мазутты жылытуға жұмсалатын меншікті жылу шығысы (

) анықталады.

     

= 0,045 Гкал/т.

      4. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшадағы 5 сурет бойынша tв = -25°С жағдайда құбыр жүйелерімен мазутты

және

буды тасымалдау барысындағы меншікті жылу шығысы анықталады.

     

= 1,60 10-6 Гкал/(тм);

     

= 6,6 10-6 Гкал/(тм).

      5. М100 таңбалы мазутты қысқы мезгілде әрқайсысы 55 т 112 цистерна ағызу кезінде жылытуға жұмсалатын меншікті жылу шығысы есептеледі.

     

= 0,105 112 55 = 646,8 Гкал.

      6. Қыс мезгілінде мазутты жылытуға меншікті жылу шығысы есептеледі:

     


      7. Жағу немесе циркуляция кезіндегі мазутты жылытуға пайдаланылған жылудың сағаттық шығысы есептеледі:

     

= 0,0472 560 = 26,4 Гкал/с;

     

= 0,045 640 = 28,8 Гкал/с.

      8. Мазутты құбыр жүйелерімен тасымалдау барысындағы қоршаған ортаға шығындалатын жылудың сағаттық шығысы есептеледі:

     

= 1,6 10-6 560 8000 = 7,2 Гкал/с.

      9. Мазутты жылыту мен тасымалдауға жылудың сағаттық шығысы есептеледі

     

= 26,4 + 28,8 + 7,2 = 62,4 Гкал/с.

      10. Буды құбыр жүйелерімен тасымалдау барысындағы жылу шығысын ескерместен қабылдау-ағызу құрылғысына және мазут шаруашылығына сағаттық шығыстар есептеледі:

     

= 62,4 : (0,7 – 0,14) = 111,4 т/с;

     

= 84,4 : 0,7 = 120,6 т/с;

     

= 111,4 + 120,6 = 232,0 т/с.

      11. Буды тасымалдау барысындағы қоршаған ортаға сағаттық шығысы есептеледі

     

= 6,6 10-6 232,0 6000 = 9,2 Гкал/ч.

      12. Буды тасымалдау барысындағы қоршаған ортаға жылу шығысын ескере отырып 1 сағаттағы мазут шаруашылығына бу мөлшері Gмх

     

= 232,0 + 9,2 : (0,7 - 0,14) = 248,4 т/ч (оның ішінде ҚАҚ-120,5 т/с).

  Жылу электр станцияларының
энергия блоктарының жеке
қажеттіліктеріне арналған
бу мен конденсат шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
5 қосымша

      1 кесте. Сағаттық жылу шығысы (qс), Гкал/ч

Жылы үйшік түрі

Сағаттық жылу шығысы (gc), Гкал/ч

Электрлік қуат шығысы (Nc) , кВт

Конвективті (жылу вагондарға бу калориферінде жылытылған ауаның мәжбүрлі циркуляциясымен беріледі). 1964 ж. типтік жоба

0,652 - 0,0130 (tв+1)

80

Аралас (жылу вагондарға бумен қыздырылған экрандардан жылытылған ауаның мәжбүрлі циркуляциясымен беріледі)

Жаңартылған (бүйір экрандары бар конвективті)

0,721- 0,0130 (tв+1)

80

1973 ж. типтік жоба

0,776 -0,0130 (tв+1)

10

1979 ж. типтік жоба

0,858 -0,0116 (tв+1)

45

Радиациялық (жылу вагондарға бумен жылытылған экрандардың сәулеленуінен беріледі)

1980 ж. типтік жоба

0,707- 0,0083 (tв+1)

-

1982 ж. типтік жоба

0,749 - 0,0088 (tв+1)

-

  Жылу электр станцияларының
энергия блоктарының жеке
қажеттіліктеріне арналған
бу мен конденсат шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
6 қосымша

Шығарылуына байланысты құрылғылар топшаларының жеке қажеттіліктеріне және технологиялық жылу шығысына жылу шығысы құрауыштарының графиктік тәуелділігін ұсыну үлгісі

     


      1 сурет. Мазут шаруашылығына жылу шығысы:

      а – цистернадан мазутты ағызудың шекті уақыты; б – цистернадағы мазут температурасы; в – резервте болған жағдайда қабылдау-ағызу құрылғысын жылытуға жылу шығысы; г – мазутты сақтау және құбыр жүйелерінде салқындатушы сағаттық жылу шығысы; д – қазандықтарда жағылатын мазутты жылытуға сағаттық жылу шығысы.

     


     


      2 сурет. Жылытуға сағаттық жылу шығысы:

      а – қазандық (турбина) бөлімі;

      б – басқа да өндірістік ғимараттар.

     


      3 сурет. Қазандық (турбина) бөлімін желдетуге сағаттық жылу шығысы

     


      4 сурет. Отыны бар вагонның бір мөлшерлемесін мұздатуға жылудың сағаттық шығысы

     


      5 сурет. Химиялық таза және тұзсыз суды дайындау барысындағы сағаттық шығындар

     


      6 сурет. Шығарумен байланысты жылудың сағаттық технологиялық шығысы

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
4 қосымша

Кернеуі 35-500 киловольт қосалқы станциялардың жеке мұқтаждықтарына арналған электр энергиясы шығысының нормаларын есептеу әдістемесі

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Кернеуі 35-500 киловольт қосалқы станциялардың жеке мұқтаждықтарына арналған электр энергиясы шығысының нормаларын есептеу әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Аталмыш Әдістемеде келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) жеке мұқтаждықтарына арналған қосалқы станция – нақтылы уақыт мерзімінде бір қосалқы станцияның жабдықтың электр энергиясін тұтынуыдың есептік шамасы

      2) қосалқы станцияның жеке қажеттіліктеріне электр энергиясы шығын мөлшері –нақтылы уақыт мерзімінде электр энергиясің тұтынудың жоспарлы көрсеткіші.

      Аталмыш Әдістемеде пайдаланылатын өзге ұғымдар мен анықтамалар Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласындағы заңнамаға сәйкес қолданылады.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      3. Электр қондырғыларын пайдалану процесінде электр желілерінде жеке қажеттілігіне электр энергияны тұтыну номраларының шегінде энергия шығындарын қолдау жүзеге асырылады.

      4. Қосалқы станцияның жеке қажеттіліктері мөлшерін есептеудің мақсаты оны есептеу, бақылау және жоспарлау жүйесін ретке келтіру, сондай-ақ жеке қажеттелік электр қабылдағыштарының электр энергиясын үнемдеу режімін және электр энергиясын тиімді жұмсауды жүзеге асыру болып табылады.

      5. Мөлшерлеудің негізі шығыс статиялары бойынша есептеу жолымен электр энергиясының мөлшерінің шығысын анықтауды қарастыратын болып есептеу-талдамалық әдіс алынған.

      6. Осы әдістемеде ұсынылған жеке қажеттілікке жұмсалатын электр энергиясының шығынының мөлшері 35-500 кВ қосалқы станциялары үшін берілген және келесі шарттарды орындауға бағытталған:

      1) жабдықтың қалыпты, техникалық жарамды қызмет етуі;

      2) жабдықты пайдаланудың озық әдістерін қолдану;

      3) электр энергиясын үнемдеу бойынша ұйысдатырушылық-техникалық шараларды жүйелі түрде өткізу (ескірген жабдықты уақытында ауыстыру, автоматиканы қолдану және т.б.).

3 бөлім. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктері электр қабылдағыштарының құрамы

      7. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктері электр қабылдағыштарына қосалқы станция жабдығының электр энергиясын түрлендіру және таратудың технологиялық үдерісіндегі қызметін қамтамасыз ететін электр қабылдағыштары жатады.

      Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктері номенклатурасына электр энергиясын келесі мақсаттарға пайдалану кіреді:

      1) трансформаторлар мен автотрансформаторларды суыту;

      2) үй-жайларды (жалпыстанциялық басқару пункті (бұдан былай – ЖБП), жабық таратқыш құрылғылар (бұдан былай – ЖТҚ), жедел көшпелі бригада (бұдан былай – ЖКБ), аккумуляторлық, компрессорлық, өрт сөндіру сорғысы бөлмесі, синхрондық компенсаторлардың қосалқы құрылғысы ғимараттары, өтетін орын) жылыту, жарықтандыру және желдету;

      3) аумақты жарықтандыру;

      4) аккумуляторлық батареялардың қуат-қосымша қуат құрылғылары;

      5) оперативтік шынжырлар мен басқару шынжырлары (ауыспалы жедел тоғы бар қосалқы станцияларда);

      6) Сыртқы қондырғының кешенді таратқыш құрылғылары (бұдан былай – СКТҚ) ұяшықтарын (релелік қорғаныс (бұдан былай – РҚ) аппаратурасымен және автоматикамен, есептегіштермен немесе сөндіргіштермен) және сыртқы қондырғылардың релейлік шкафтарын жылыту;

      7) май сөндіргіштері жетектері мен бактарын жылыту;

      8) басқару шкафтарды және вакуумнық еріксіз келтірулері және элегаздық сөңдіргіштерді жылыту

      9) айырғыштар мен қысқа түйіскіштерді жылыту ;

      10) жүктемемен жұмыс істейтін реттегішті (бұдан былай – ЖЖР) қайта қосу құрылғыларының жетектері мен май бактарын жылыту;

      11) ажыратқыштардың электрқозғалтқыш жетектерін жылыту;

      12) от жағылмайтын үй жайлардағы электр есептегіштерін жылыту;

      13) агрегаттық шкафтар мен әуедегі сөндіргіштер шкафтарын жылыту;

      14) компрессорлардың электр қозғалтқыштары;

      15) ауа жинақтағыштарды жылыту;

      16) синхрондық компенсаторлардың қосалқы құрылғылары (май сорғылары, циркуляциялық сорғылар, дренаждық сорғылар, ысырмалар, автоматика);

      17) байланыс пен телемеханика аппаратурасының электрмен қоректенуі;

      18) пайдалану үдерісінде орындалатын көлемі шағын жөндеу жұмыстары;

      19) басқалар: дренаждық сорғылар ЖЖР құрылғылары, дистилляторлар, ұсақ станоктар, бейімдемелер және т.б.

      8. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктеріне сондай-ақ қосалқы станцияның жабдықтарын пайдалану ерекшеліктерімен байланысты болатын электр қабылдағыштары кондициялау басқару қалқаны үй-жайын: кондициялау, (ыстық климаттық аймақ), қосалқы станцияның ашық бөлігіндегі жабдыққа апаратын жолды қыздыру (қатты қар жауған аудандарда) және т.б. жатады.

      9. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктері электр қабылдағыштарына энергия жүйесінің шаруашылық қажеттіліктеріне жататын тұтынушылар кірмейді.

4 бөлім. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктеріне жұмсалатын электр энергиясы шығынын есептеу тәртібі

      10. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктеріне жұмсалатын электр энергиясының жылдық шығынын есептеу жеке электр қабылдағыштарының электр энергиясының жылдық шығысын қосу арқылы жүргізіледі.

      Жеке электр қабылдағыштарының электр энергиясының шығыс мөлшері аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 1-7 кестелерде берілген.

      11. Егер кестелерде көрсетілмеген болса, бұл әдістемеде ұсынылған мөлшер қалпы қалыпты жылы климаттық ауданға арнап беріледі. Басқа климаттық аудандар үшін оларға қай энергия жүйесі аумағы қарайтынын ескере отырып, температуралық коэффициенттерге сәйкес (аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 8 кестеде) жабдықтар мен үй-жайларды жылытуға жұмсалатын электр шығысына түзетулер енгізіледі.

      12. Айлық және тоқсандық мөлшерлеме үшін аталмыш Әдістемеге 1 қосымшадағы 9 кестеде жеке қажеттіліктеріне жұмсалатын электр энергиясы шығысын пайыз түрінде жылдық нормалау шығыспен бағдарлап тарату мөлшері берілген.

      13. Аталмыш Әдістемеге 2 қосымшада жабдық құрамы әр түрлі бірқатар станциялардың жеке қажеттіліктеріне жұмсалатын электр энергиясының жылдық шығынын есептеу мысалдары берілген. Әр позиция бойынша шығыс мөлшері мына бойынша анықталды:

      W=w0KедKt

      Мұндағы w0 – жабдықтың бір бірлігінің (тобының) немесе қосалқы станция бойынша тұтас электр энергиясының шығыс мөлшері (Әдістемеге 1 қосымшада 1-7 кестелер)

      Kед – жабдықтағы бірлік саны;

      Kt – температура коэффициенті (аталмыш Әдістемеге 1 қосымшаның 8 кестесі).

      14. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктеріне жұмсалатын электр энергиясы шығысын мөлшерлеуді электр желілік ұйымдар жүргізеді және оны тиісті ұйым бөлімшелері бақылап отырады.

      Қосалқы станция жабдықтарын пайдаланудың нақты жағдайларына байланысты шығыс мөлшерінің есептік көлеміне түзету енгізуге басшылығының келісімі болған жіне тиісті негіздемелер ұсынылған жағдайда рұқсат етіледі.

  Кернеуі 35-500 киловольт
қосалқы станциялардың
жеке мұқтаждықтарына
арналған электр энергиясы
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
1 қосымша

Электр энергиясы шығынын нормалары

      Қосымшада іс жүзінде жалпы деректермен тексерілген жабдық тізілген. Аталмыш Әдістемеде тізімге ілінбеген электр жабдығының басқа түрі үшін және сонымен бірге шетелдік өндірушілердің жабдығы үшін дайындаушы зауыттың осы жабдықтың техникалық паспорттары мен пайдалану жөніндегі нұсқауына сәйкес қолдану қажет.

      Кесте 1. Қосалқы станциялардың жабдық бірлігіне жеке қажеттіліктерінің ток қабылдағыштары жұмсайтын электр энергиясы шығынын нормалары, мың кВч/жыл (шамалы жылы климаттық аудан үшін)

№ п.п.

Жеке қажеттіліктердің электр қабылдағыштарының атауы

Жабдықтардың бірлігінің атауы

Қосалқы станцияның кернеуі, кВ

35

110-150/ /6-10

110-150/ /35/ /6-10

220

330

500

1

2

3

4

5

6

7

8

9

1.

трансформаторлар мен автотрансформаторлардың суу және желтетуі

Трансформаторлар, АТ түрі Д, ДЦ, Ц, Реактор, Р түрі Д, ДЦ

2 кесте.

2.

ЖБП жылыту

Қосалқы станция

12,6

18,4

3 кесте

3.

ЖБП желдету және жарықтандыру

-

1,7

1,8

4.

ЖКБ үй-жайларды жылыту

-

7,0

11,0

18,0

-

5.

ЖТҚ жылыту

-

4

6.

Сыртқы жарықтандыру

-

0.4

1,5

3,0

6,0

12,0

24,0

7.

Зарядтау құрылғылары

-"-

3,3

6,0

16,5

44,1

132,8

132,8

8.

Аккумулятор үй жайларды желдету

-

1,5

2,8

4,2

8,4

8,4

8,4

9.

оперативтік шынжырлар мен басқару шынжырлары (ауыспалы жедел тоғы бар қосалқы станцияларда)

-

2,3

4,5

13,2

-

10.

айырғыштар мен қысқа түйіскіштерді жылыту

Айырғыш, қысқа түйіскіш

1,1

1,8

-

11.

СКТҚ ұяшыұтарын және сыртқы релейлік шкафтарын жылыту, суық бөлмелердегі электр есептуіштерді жылыту

СКТҚ ұяшық, шкаф, электр есептуіш

4 кесте

12.

Сөндіргіштерді жылыту

1 сөндіргіш

5 кесте

13.

Компрессорлардың электр қозғағышылары

1 сөндіргіш

6 кесте

14.

Компрессор орналасқан уй-жайларды жылыту

Қосалқы станция

<= 3 компрессорлары -- 12,0;
>= 4 компрессорлары - 15,0

15.

Компрессор орналасқан уй-жайларды желдету

-

<= 3 компрессорлары - 3,0;
>= 4 компрессорлары - 3.5

16.

Май сөндіргіштердің пневматикалық жетегі

1 сөндіргіш пневматикалық жетек

2,4

3,5

-

17.

Ауа жинақтағыштарды жылыту

Қосалқы станция

-

1,3

2,0

2,7

2,7

18.

Электр қозғалтқыштардың жетектерінің айрығыштарын жылыту

РВД 330-500 кВ

-

1,4

19.

Өрт сөндірулердің сорғыларын жылыту

Қосалқы станция

-

14,4

16

20.

Ілеспе компенсаторлардың қосалқы құрылымдары

Ілеспе компенсатор

7 кесте

21.

Ілеспе компенсаторлардың қосалқы құрылымдарының үй-жайларды жылыту

Ілеспе компенсаторымен Қосалқы станция түрі КС

39,0

Ілеспе компенсаторымен шағын станция түрі КСВ

54,0

22.

Байланыс және телемеханикалар аппаратурасы

Қосалқы станция

1,9

4,8

8,7

26,2

43,8

52,5

23.

Басқа (шағын жөндеу, ЖАР құрылымдары, дистилляторлар, ЖТҚ желдету ,әрі-бері өтетін бөлмені жылыту және жарықтандыру)

-

2,2

2,2

3,3

7,1

7,4

7,4

      2 кесте. Д, Ц, ДЦ түрі автотрансформаторлар мен трансформаторларды үрлеу және салқындату, мың.кВтч/жыл

кВ

Трансформатордың түрі және қуаты

Шығын

кВ

Трансформатордың түрі және қуаты

Шығын


35

ТД-10000
ТД-16000
ТДНС-10000
ТДНС-16000
ТРДН-25000
ТРДН-40000
ТРДНС-25000
ТРДНС-32000
ТРДНС-40000
ТРДНС-63000
ТДЦ-80000

8,8
11,0
8,8
11,0
13,1
21,9
11,0
13,1
17,5
21,9
136,0

150

ТДН-16000
ТДТН-25000
ТДТН-63000
ТРДН-32000
ТДЦГ-125000

6,6
13,1
24,1
11,0
244,4


220

ТДТНГ-20000
ТДТНГ-40000
ТДТН-25000
ТРДН-32000
ТРДНГ-32000
ТРДЦН-63000
ТДЦ-200000
ТДЦ-250000
ТДЦ-400000
АТДТН-30000 АТДЦТНГ-63000 АТДЦТН-125000 АТДЦТН-200000

13,1
30,7
8,8
15,3
21,9
131,4
336,3
432,4
576,6
19,7
131,4
192,2
240,2


110

ТДН-10000
ТДН-15000
ТДН-16000
ТДН-31500
ТДТН-10000
ТДТН-16000
ТДТН-16000/110/66 ТДТН-20000
ТДТН-25000
ТДТН-40000
ТДТН-40000/110/67 ТДТН-63000
ТДТН-80000
ТРДН-25000
ТРДН-32000
ТРДН-40000
ТРДЦН-63000
ТДЦ-125000
ТДЦ-200000
ТДЦ-400000

8,8
13,1
8,8
21,9
8,8
11,0
13,1
14,0
15,3
17,3
21,9
30,7
32,9
13,1
15,3
15,3
117,8
323,9
323,9
555,3


330

АТДЦТН-200000
ОДЦ-150000
ТДЦ-125000
ТДЦ-400000

432,4
192,2
192,2
480,5


500

АОДЦТН-167000 АОДЦТН-267000
ОЦ-417000
ТДЦ-206000
 " - 400000
ТЦ-206000

193,3
241,6
221,0
391,1
250,3
110,9


      Ескерту: 1. Трансформаторлардың орташа жүктеу нормалары берілген, 70% тең. Жүктеу кезінде көрсетілгенне айырмашылығы бар болса, пропорционалды қайта есеп шығарылады. 2. Кестеге кірмей қалған трансформаторлан және автотрансформаторлар, электр энергияның шығын нормасы, жұмыс уақытынан және суутатын құрылғылардың қуатынан есептеледі, ДЦ, Ц суыту жүйесі трансформаторлар бар трансформаторларды үрлеп және жұмыс уақытына 4380 тең қабылдайды.

      Кесте 3. ЖБП үй-жайларды жарықтандыру, желдету және жылытуга кеткен шығын нормалар, мың кВч/жыл (шамалы жылы климаттық аудан үшін)

ЖБП түрі
(шама)

Электр энергиянің шығыны

Жылыту

Желдету

Жарықтандыру

Барлығы

I (12м х 42м)

63

2,9

5,8

71,7

II (12м х 36м)

54,7

2,9

5,8

63,4

III (12м х 24м)

38,2

1,9

1,0

41,1

IV (12м х 18м)

26,2

1,9

1,0

29,1

V

150,7

4,8

8

163,5

VI (12м х 48м)

72,0

5,8

5,8

83,6

VIII

-

16,8

8

24,8

      Ескерту: ЖБП-ға, кестеде көрсетілген айырмашылықты, шығын ЖБП-ның есепке алуымен нақты ауданың жылытуға кеткен шығын электр энергиясын санау, негізге ЖПБ I алу керек

      Кесте 4. СКТҚ ұяшықтарын,сыртқа орнатылған релейлік шкафтарын, электр есептеуішті жылытуға кеткен электр энергияның шығын нормалары, мың кВтч/жыл

Климаттық аудан

Түр

К-34,К-30
К-36

К-37, К-У1У және басқалары

Ұяшық РҚ аппаратымен және автоматикамен, есептуіштермен, сөндіргіштермен

Ұяшық РҚ аппаратымен және автоматикамен

Ұяшық есептуіштермен*

Ұяшыұ сөндіргіштермен

Өте суық

2,0

0,9

1,5

3,3

Суық

1,2

0,4

0,6

1,7

Шамалы салқын

1,2

0,45

0,7

1,8

Шамалы салқын

0,7

0,2

0,35

1,0

Шамалы жылы

0,3

0,1

0,2

0,6

Шамалы ылғалды жылы

0,7

0,2

0,35

1,0

Ылғалды жылы

0,3

0,1

0,2

0,5

Құрғақ ыстық

-

-

-

-

Шамалы ыстық

0,35

0,175

0,26

0,6

Өте ыстық

0,4

0,2

0,3

0,6

      * От жағылмайтын үй-жайларды электр есептеуіштерді жылыту сондай-ақ нормалар бойынша есептеледі.

      5 кесте. Ауа сөндіргіштер шкафтарды (3 полюске), майлы сөндіргіштердің бактарды, майлы сөндіргіштертің механиз мен жекектерді жылытуға кеткен электр энергиясының шығының есептеу нормалары, мың кВтч/жыл

Кернеу, кВ

Сөндіргіш түрі

Климаттық аудан

Өте суық

Суық

Шамалы суық

Шамалы суық ылғал

Шамалы жылы

Шамалы жылы ылғал

Жылы ылғал

Ыстық құрғақ

Шамалы ыстық ылғал

Өте ыстық құрғақ

35

ВВН-35-2

13,4

11,5

9,9

9,0

6,6

9,0

5,8

4,3

2,7

3,8

ВВУ-35-40/2000/3200/У1

11,1

9,4

8,1

7,3

5,4

7,4

4,8

4,0

2,2

3,1

ВВУ-35-40/2000/3200/ХЛ

14,0

9,8

ВМК-35...

7,9

3,5

0,45

0,3

0,01

0,1

-

0,005

-

-

МКП-.., С-35-3200,
У-…

14

6,3

0,8

0,6

0,02

0,2

-

0,01

-

-

ВТ- ..., ВТД-...

9,2

4,0

0,5

0,4

0,01

0,1

-

0,006

-

-

С-35-6300...

9,5

4,2

ВП - …

2,6

1,2

0,15

0,1

0,004

0,03

-

-

-

-

110

ВВБМ -...

11,1

9,4

8,1

7,3

5,4

7,4

4,8

4,0

2,2

3,1

ВВУ - ... ,ВВБ-...

10,3

9,3

ВВН-110У..., ВВШ-...

12,6

11,4

9,9

9,0

6,6

9,0

5,8

4,9

2,7

3,8

ВВН-110 Б...

16,7

11,4

МКП-110

62,4

19,5

2,2

1,4

0,06

0,5

-

0,02

-

-

У-110-2000-50

51,6

18,2

МКП-110М

47,4

17,1

2,1

1,4

0,05

0,4

-

0,02

-

-

У-110-2000-40 У1

49,4

17,4

220

У-110-8, МКП-ПО Си

71,5

22,9

3,0

2,0

0,08

0,6

-

0,03

-

-

ВВБ-220-...

11,1

9,4

8,1

7,3

5,4

7,4

4,8

4,0

2,2

3,1

ВВБ-220 А -...

14,7

9,9

ВВБ-220У- ..,
ВВУ-200-…

29,4

19,8

16,2

14,6

10,7

14,8

9,5

8,0

4,5

6,2

ВВД-220-...

12,7

9,2

7,6

6,9

5,1

7,0

4,5

3,8

2,1

2,9

ВВН-220У-...

12,6

11,4'

9,9

9,0

6,6

9,0

5,8

4,9

2,7

3,8

      6 кесте. Бір ауа сөндіргішге электр қозғалтқыш компрессорлардың электр энергияның шығын есептеу нормалары, мың кВтч/жыл

Кернеу, кВ

Сөндіргіш түрі

Шығын

35

ВВУ-35

4,5

110

ВВБ-110
ВВН-110, ВВШ-110, ВВУ-110

4,5
11,0

220

ВНВ-220
ВВБ-220, ВВД-220
ВВУ-220, ВВН-220

8,2
9,0
18,0

330

ВНВ-330
ВВБ-330, ВВД-330
ВВН-330
ВВ-330

15,75
24,0
26,0
49,5

500

ВНВ-500
ВВБ-500, ВВД-500
ВВ-500, ВВМ-500
(ВВ-500-2000/20)

15,75
30,6
50,9
(76,4)

      Ескерту. Электр энергия шығыны электр қозғалтқыш компрессорларына кем дегенде бір Қосалқы станцияға 20 мың кВч/жыл, ауа сөндіргіш санынан тәуелсіз.

      7 кесте. Ілеспе компенсаторларының көмекші құрылғыларына кеткен электр энергиянің шығын есептеу нормалары мың кВтч/жыл

Ілеспе компенсатордың түрі

Шығын

Ілеспе компенсатордың түрі

Шығын

КС-10000
КС-15000
КС-16000
КС-25000

60
80
86
123

КС-32000
КСВ-50000
КСВ-100000
КСВ-160000

120
187
317
411

      Ескерту. электр энергияның шығыны орташа жұмыс уақыты нәтижесінен шыққан ілеспе компенсатордың жылына 5000 сағат аңықталады. Жұмыс уақыттының айырмашылығына байланысты қайта есептеу, және шығын ілеспе конденсатордың жұмыс уақытына пропорционалды.

      8 кесте. Температуралық коэффициенттер

Климаттық аудан

Температуралық коэффициенттер

Жабдықтарды жылыту

Үй-жайларды жылыту

Өте суық
Суық
Шамалы суық
Шамалы суық ылғалды
Шамалы жылы
Шамалы жылы ылғалды
Жылы ылғалды
Ыстық құрғақ
Шамалы ыстық ылғалды
Өте ыстық құрғақ

1,9
1,7
1,5
1,4
1,0
1.4
0,3
0,7
0,3
0,3

1,7
1,5
1,25
1,2
1,0
1,2
0,5
0,8
0,4
0,5

      9 кесте. Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктерін ток қабылдағыштары мен электр энергиясының жылдық шығынтарын айлық үлестірімі, %

1Қосалқы станцияның электр қабылдағыштардың атауы

Климаттық аудан

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Жабдықты жылыту (сөндіргіш жетектерін, ажыратқыштарын, ЖАР, СКТҚ ұяшықтарын, ауа жинақтағыштарын)

Өте суық

13.5

12,2

13,5

10,0

1,8

-

-

-

9,0

13,5

13,0

13,5

Суық

15,0

13,6

15,0

7,8

-

-

-

-

4,0

15,0

14,6

15,0

Шамалы суық

17,1

15,4

15,0

2,0

-

-

-

-

0,9

16,0

16,5

17,1

Шамалы суық ылғыл

18,3

16,5

17,0

1,3

-

-

-

-

-

10,9

17,7

18,3

Шамалы жылы

25,6

23,0

1,0

-

-

-

-

-

-

0,8

24,0

25,6

Шамалы жылы ылғал

18,3

16,5

17,0

1,3

-

-

-

-

-

10,9

17,7

18,3

Жылы ылғал

43,0

7,0

-

-

-

-

-

-

-

-

7,0

43,0

Ыстық құрғақ

34,0

16,0

-

-

-

-

-

-

-

-

16,0

34,0

Үй-жайларды жылыту

Өте суық

11,2

10,1

11,2

10,8

11,1

0,8

-

0,8

10.8

11,2

10,8

11,2

Суық

12,7

11,5

12,7

12,3

6,5

-

-

-

6,6

12,7

12,3

12,7

Шамалы суық

15,2

13,7

15,2

13,0

-

-

-

-

-

13,0

14,7

15,2

Шамалы суық ылғыл

15,9

14,3

15,9

11,3

-

-

-

-

-

11,3

15,4

15,9

Шамалы жылы

19,0

17,2

19,0

3,7

-

-

-

-

-

3,7

18,4

19,0

Шамалы жылы ылғал

15,9

14,3

15,9

11,3

-

-

-

-

-

11,3

15.4

15,9

Жылы ылғал

36,0

14,0

-

-

-

-

-

-

-

-

14,0

36,0

Ыстық құрғақ

23,8

21,5

4,0

-

-

-

-

-

-

3,9

23,0

23,8

Ішкі және сыртқы жарығы

12,0

11,0

10,0

7,0

5,0

5,0

5,0

5,0

6,0

10,0

12,0

12,0

      1 Қалған электр қабылдағыштардың электр энергиясының жылдық шығыны бірқалыпты.

  Кернеуі 35-500 киловольт
қосалқы станциялардың
жеке мұқтаждықтарына
арналған электр энергиясы
шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
2 қосымша

      Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктерінің электроэнергиясін шығын нормаларын ұсынылған есептеу мысалдары

      1 мысал

      Қосалқы станция 35 кВ. Климаттық аудан – шамалы суық.

      Жабдықтар:

      Трансформаторлар 2хТМ-3200

      Сөндіргіштер 4хВТ-35

      6 ұяшық СКТҚ

      Есеп шығару жолы:

      ЖБП қыздыру                              12,6 мың кВтч/жыл х 1,25 (кесте 8)=

                                                15,75 мың кВтч/жыл

      ЖБП желдету және жарықтандыру            1,7 мың кВтч/жыл

      Сыртқы жарықтандыру                        0,4 мың кВтч/жыл

      Заряд – зарядталу құрылымы                  3,3 мың кВтч/жыл

      Аккумуляторлық желдету                        1,5 мың кВтч/жыл

      СКТҚ жылыту                              1,2 мың кВтч/жыл х6 = 7,2 мың кВтч/жыл

      Сөндіргіштердің жылытуы 35                  0,5 мың кВтч/жыл х4=2,0 мың кВтч/жыл

      Байланыс және телемеханика аппаратурасы      1,9 мың кВтч/жыл

      Басқасы                                    2,2 мың кВтч/жыл

      ____________________________________________

      Жалпы ...                                    35,95

      Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктеріне кететін электр энергияның шығын есептеу нормасы: 35,95 мың кВтч/жыл.

      2 мысал.

      Қосалқы станция 35 кВ. Климаттық аудан - шамалы жылы.

      Жабдықтар:

      Трансформаторлар 2хТМ-6300

      Айырғыштар мен қысқа түйіскіштер - 4 дана.

      12 ұяшық СКТҚ

      Оперативтік ток - ауыспалы

      Есеп шығару жолы:

      ЖБП қыздыру                                    12,6 мың кВтч/жыл

      ЖБП желдету және жарықтандыру                  1,7 мың кВтч/жыл

      Сыртқы жарықтандыру                              0,4 мың кВтч/жыл

      Оперативтік шынжырлар мен басқару шынжырлары      2,3 мың кВтч/жыл

      Айырғыштар мен қысқа түйіскіштерді жылыту            1,1 мың кВтч/жыл

      х4=

                                                      4,4 мың кВтч/жыл

      СКТҚ ұяшықтарын жылыту                        0,3 мың кВтч/жыл х12=

                                                      3,6 мың кВтч/жыл

      Байланыс және телемеханика аппаратурасы            1,9 мың кВтч/жыл

      Басқасы                                          2,2 мың кВтч/жыл

      ________________________________________________________________

      Жалпы ...                                          29,1

      Қосалқы станциялардың жеке қажеттіліктеріне кететін электр энергияның шығын есептеу нормасы: 29,1 мың кВтч/жыл.

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
5 қосымша

Жылу электр станцияларының су дайындайтын қондырғыларының технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылу шығысының нормаларын есептеу әдістемесі

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Жылу электр станцияларының су дайындайтын қондырғыларының технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылу шығысының нормаларын есептеу әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Аталмыш Әдістемеде келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) суды алдын-ала тазалау – судағы өлшенген және органикалық заттардың құрамын төмендету немесе жою, коагуляциялау, тыңайту, тұндыру жолымен бос көмір қышқылдарын, магнийді, бикарбонат иондарын және кремний қышқылын толықтай жою және шөккен тұнбаны сүзгіден өткізу;

      2) су дайындайтын қондырғылардың (бұдан әрі – СДҚ) иондық бөлігі – ион алмасу, сіңіру, мөлдірлендіру жолымен суды өндірістік тазарту жабдығы;

      3) натрий катиондау – суды жұмсарту тәсілі;

      4) сульфокөмір –жартылай функционалды күшті қышқылды катионның құрамында электролит иондарымен алмасуға қабілетті, ион генді топтар ретіндегі сульфат топтары болады.

2 бөлім. Қолданылу саласы.

      3. Жылу электр станцияларының СДҚ технологиялық қажеттілігіне мөлшерлі және нақты жылу шығынын анықтау үшін пайдалану процесінде технологиялық қажеттілікке жылу шығындарынығ мөлшерлерін ішкі бақылауды жүзеге асыру ұсынылады.

      4. Энергетикалық қазандықтар мен жылу желілеріне қосымша су дайындау кезінде көбіне бастапқы (шикі) суды ысыту талап етіледі. СДҚ-да ысытылған және өңделген судың негізгі үлесі турбиналық цехқа бағытталады және осы судың жылуы электр станциясының циклінде пайдаланылады. Судың бір бөлігі СДҚ-ның мұқтаждықтарына шығындалады және қайтарымсыз жоғалады.

      5. СДҚ-на шығындалатын жылудың негізгі жоғалуы – жылудың өзіне қажетті сумен жоғалуы. Жылудың қалған жоғалуы (судың оны турбиналық цехтан СДҚ-на, СДҚ трактісі арқылы өткен кезде СДҚ-нан турбиналық цехқа беру кезінде салқындауының есебінен) болмашы және нормаланбайды.

      6. Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатқа сәйкес судың СДҚ-ның жеке мұқтаждықтарына шығындалуы:

      Gжм = Gбаст — GСДҚ ,                                                            (1)

      мұндағы Gбаст СДҚ-на түскен, бастапқы судың мөлшері, м3;

      GСДҚ – пайдалы пайдаланылған (будың, қоректендіру суының және конденсаттың станция ішілік жоғалуының, бу тұтынушылардан қайтарылмаған конденсаттың, ағып кеткен желілік судың орнын толтыру үшін) тазартылған судың мөлшері, м3.

      7. СДҚ-ның жеке мұқтаждықтарына арналған судың жалпы шығысы Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатқа сәйкес тиісті шығыстардың суды тазартудың әрбір сатысындағы қосындысына тең:

     

                                                            (2)

      мұндағы k – алдын ала тазалауды қоса алғанда, суды тазалау сатыларының саны.

      8. СДҚ-ның технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылудың нормативті шығысы дегеніміз – нақты қондырғыға қажетті минималды жылу шығыны.

      9. СДҚ-ның технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылудың шығысын анықтау үшін су көздерінен түскен, бастапқы судың мөлшері мен температурасын, СДҚ-ның алдындағы ысытылған судың температурасын және электр станциясының, бу мен жылу желілерін тұтынушылардың су-булық жоғалуын орнына келтіру үшін түскен, СДҚ-да өңделген судың мөлшерін есепке алу қамтамасыз етіледі.

3 бөлім. Су дайындау қондырғыларының жеке қажеттіліктеріне арналған судың нормативті шығысы

      10. СДҚ-ның жеке мұқтаждықтарына арналған судың (

) нормативті шығысы бастапқы судың сапасына, СДҚ-ның технологиялық сұлбасына, оның өнімділігіне, қолданылатын ион алмасу материалдарына және бастапқы судың температурасына байланысты болады және төменде келтірілген формулалар бойынша анықталады.

      11. "Тыңайту – қышқылдандыру" сұлбасы бойынша жұмыс істейтін, қондырғылар үшін:

     

                                                            (3)

      12. Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатқа сәйкес суды алдын ала тазалайтын және параллель сұлбалар бойынша иондайтын, қондырғылар үшін:

     

                                          (4)

      мұндағы

- СДҚ-ның иондық бөлігінің жеке қажеттіліктеріне арналған нормативті шығыс, м3;

     

- СДҚ өнімділігінің шамамен 5,5%-на тең болатын, сәулелендіргіштерді үрлеуге және механикалық сүзгілерді босатуға шығындалатын, судың үлесінің нормативті мәні, алдын ала тазалауға арналған ретке келтіру жұмыстарының нәтижесі бойынша (5) формула бойынша анықталады:

     

                                                (5)

      мұндағы Gаат - алдын ала тазалаудан кейінгі мөлдірлендірілген су мөлшері, м3;

      Gбаст – алдын ала тазалауға түскен, бастапқы судың мөлшері, м3.

      13. СДҚ-ның бір сатылы натрий-катиондалған, екі сатылы натрий-катиондалған, параллель сулы натрий-катиондалған, екі сатылы тура ағынды химиялық тұзсыздандырылған иондалған бөлігі үшін

мәні Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатқа сәйкес формула бойынша анықталады:

     

                                                (6)

      мұндағы l – СДҚ-ның иондық бөлігіндегі тазалау сатыларының саны;

     

- осы Әдістемеге қосымшадағы 1 кестеге сәйкес ионитті бір регенерациялауға арналған судың нормативті меншікті шығысы;

     

- тазалау сатыларының "m" сүзгілеріндегі әрбір "р" иониттің көлемі, м3;

     

- тазалау сатыларының "m" сүзгілеріндегі әрбір "р" ионының есептік кезеңдегі регенерациялану саны.

      14. Блоктық сұлба бойынша кері ағынды Н-ОН-иондау арқылы СДҚ-ның иондық бөлігі үшін:

     

                              (7)

      мұндағы qA және qН - аталмыш Әдістемеге қосымшадағы 1 кестеге сәйкес анионитті және катионитті бір регенерациялауға арналған судың нормативті меншікті шығысы;

      qН-А - аталмыш Әдістемеге қосымшадағы 1 кестеге сәйкес блоктың сүзгілерін жуа түсуге арналған судың нормативті меншікті шығысы;

      VA және VH – блоктың сүзгісіндегі аниониттер мен катиониттердің көлемі, м3;

      nH-A - есептік кезеңдегі сүзгілер блогын регенерациялау саны.

      15. Алдын ала тазалау арқылы "тізбек" сұлбасы бойынша толықтай химиялық тұзсыздандыру қондырғысы үшін:

     

                                          (8)

      мұндағы

- аталмыш Әдістемеге қосымшадағы 1 суретке сәйкес кесте бойынша бастапқы судағы аниондар жиынына (Cl+SO4) байланысты анықталатын, СДҚ "тізбегінің" иондық бөлігіндегі ЖМ-қа шығындалатын, су үлесінің нормативті мәні.

      16. Алдын ала екі сатылы натрий-катиондау және алдын ала тазалау арқылы термиялық тұзсыздандыратын қондырғылар үшін мынадай формула бойынша анықталады:

     

                        (9)

      мұндағы

- (6) формула бойынша анықталады;

     

- суды буландырғышта буландырудың нормативті коэффициенті.

      17.

мәні дистилятта тұз мүлдем болмаған жағдайға сүйене отырып мынадай формула бойынша анықталады:

     

                                                      (10)

      мұндағы

- буландырғыш концентратының тұздылық құрамы, мг/л (іс жүзінде қолданыстағы буландырғыштарда

50 …103 мг/л);

      Sбул – буландырғышқа түсетін, судың тұздылық құрамы, мг/л.

      18. Буландырғышқа түсетін, судың тұздылық құрамы мынадай формула бойынша анықталады:

     

(11)

      мұндағы Sаат – судың алдын ала тазалаудан кейінгі тұздылық құрамы, мг/л;

      Сааат и Mgаат - алдын ала тазалаудан кейінгі судағы кальций мен магнийдің құрамы, мкг-экв/л;

      23, 12, 20 – Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатқа сәйкес Na, Mg, Ca тиісінше салыстырмалы молекулалық массасы (жуықтатып алынған).

4 бөлім. Су дайындайтын қондырғылардың технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылу шығысы

      19. Есептелген кезеңдегі (1 ай, 1 жыл) СДҚ-дың технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылудың нормативті шығысы [

, ГДж(Гкал)] мынадай формула бойынша анықталады:

     

                                          (12)

      мұндағы С - 4,19 кДж/(кг . °С) (1 ккал/(кг . °С)) тең деп қабылданған, судың меншікті жылу сыйымдылығы;

      d – 1 кг/дм3 тең деп қабылданған, судың тығыздығы;

     

- осы Әдістемеге қосымшадағы 2 кестеге сәйкес СДҚ-ның кіре берісіндегі ысытылған судың нормативті (шекті) температурасы, °С;

     

- бастапқы судың нақты температурасы, °С.

      20. Есептік кезеңдегі СДҚ-ның технологиялық мұқтаждықтарына арналған жылудың нақты шығысы [

, ГДж (Гкал)] мынадай формула бойынша анықталады:

     

                              (13)

      мұндағы

- бастапқы судың нақты шығысы, м3;

     

- Электр энергетикасы саласындағы нормативтік құжатқа сәйкес СДҚ-ның кіре берісіндегі ысытылған судың нақты температурасы.

  Жылу электр станцияларының
су дайындайтын
қондырғыларының
технологиялық
мұқтаждықтарына арналған
жылу шығысының нормаларын
есептеу әдістемесіне
қосымша

      1 кесте. Ионитті бір рет регенерациялауға арналған судың меншікті шығысы

Ионит типі

Ионитті бір рет регенерациялауға арналған судың меншікті шығысы

Белгіленуі



1 сатыдағы сүзгілер үшін Na-нысанындағы сульфокөмір

qNa1

4,7
7,7

2 сатыдағы сүзгілер үшін Na-нысанындағы сульфокөмір
2 сатыдағы сүзгілер үшін Na-нысанындағы КУ-2

qNa2

6,5
9,1

1 сатыдағы сүзгілер үшін Н-нысанындағы сульфокөмір
1 сатыдағы сүзгілер үшін Н-нысанындағы КУ-2

qH1

6,5
10,5

2 сатыдағы сүзгілер үшін Н-нысанындағы сульфокөмір
2 сатыдағы сүзгілер үшін Н-нысанындағы КУ-2

qH2

11,1
13,0

Кері ағынды сүзгілерге арналған КУ-2

qH

5,0

ОН-нысанындағы АН-31 типіндегі әлсіз негізді аниониттер:
- регенерациялауға сілтілік суларды қайта пайдаланбаған кезде
- АН-31 анионитін 2-ші сатыдағы анионитті сүзгілердегі сілтілік сулармен регенерациялау кезінде

qA1

21,8
20,0

- тура ағынды сүзгілер үшін ОН-нысанындағы АВ-17-8 типіндегі күшті негізді аниониттер
- кері ағынды сүзгілер үшін де сондай

qA2
qA

14,5
10,0

КУ-2 және АВ-17-8 кері ағынды сүзгілер блогы үшін

qH-A

5-10

      *Аталмыш Әдістеменің 4 тармағының 2) тармақшасына сәйкес барлық сүзгілердегі иониттерді босату үшін алдындағы регенерациялаудағы жуатын судың бір бөлігі пайдаланылады.

     


      1 сурет. СДҚ "тізбегінің" иондық бөлігінің жеке мұқтаждықтарына шығындалатын, су үлесінің нормативті мәнін анықтау графигі

      2 кесте. СДҚ-ның кіре берісіндегі ысытылған судың нормативті (шекті) температурасы

Суды алдын ала тазалау, типі

Ысытылатын судың шекті температурасы, °С

1

2

Алдын ала тазалаусыз су дайындайтын қондырғы

20

Мөлдірлендіргіштегі коагуляция

25…30

Мөлдірлендіргіште коагуляциялау арқылы тыңайту

30

Мөлдірлендіргіште магнезиялы кремнийсіздендіру

40

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
6 қосымша

Кернеуі 220 киловольт қосалқы станцияларды жөндеуге арналған материалдар мен бұйымдар шығысының нормаларын есептеу әдістемесі

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Кернеуі 220 киловольт қосалқы станцияларды жөндеуге арналған материалдар мен бұйымдар шығысының нормаларын есептеу әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Материалдар мен бұйымдардың шығын нормалары материалдар мен бұйымдарға дәйекті сұранымдарды құру және ұйымның құрылымдық бөлімшелері арасында бөлу негізінде энергетикалық кәсіпорынның техникалық базасын қалыптастыру үшін арналған.

      3. Аталмыш Әдістемеде келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) энергияны беретін ұйым – электрлік немесе жылу энергияларын беруді келісім-шарт негізінде жүзеге асыратын ұйым;

      2) тұтынушы – электрлік және (немесе) жылу энергияларын келісім-шарт негізінде қолданатын жеке немесе заңды тұлға;

      3) қосалқы станция – электр энергиясын түрлендіру мен таратуға арналған және трансформатордан немесе энергияның басқа да түрлендіргіштерінен, тарату құрылғыларынан, басқару құрылғылары мен қосымша құрылыстардан тұратын электр қондырғысы.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      4. Электр желілерін және соның ішінде қосалқы станцияларды пайдалану процесінде жабдықтың сенімді жұмысқа қабілетті жағдайын қамтамасыз ету үшін энергия объектісіне материалдар мен бұйымдардың шығын мөлшерлерін бақылауды жүзеге асыру ұсынылады.

      5. Әдістеме 6/10/35/110/220 киловольт (бұдан әрі – кВ) кернеудегі қосалқы станциялар үшін ұсынады.

      6. Материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларын есептеуге арналған жабдық тізімі энергетикалық ұйымның, жабдықты дайындаушының техникалық құжаты негізінде әзірленеді.

      7. Жабдық тізімін құруда трансформаторлық қосалқы станциялардың кернеуіне байланысты топтарға бөледі.

      6/10 кВ, 35/110 кВ, 110/220 кВ кернеулері бойынша ҚС ерекше топтарына енетін жабдықтың жобаланған тізімі осы Әдістемеге 1 және 2 қосымшаларда көрсетілген.

      8. Материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларын әзірлеу Қазақстан Республикасының Энергетика министрінің 2015 жылғы 30 наурыздағы № 247 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 11066 тіркелген) бекітілген Электр станциялары мен желілерін техникалық пайдалану қағидасына сәйкес, алдын-ала жоспарлы жөндеу жүйесі ұйымының негізінде жүзеге асырылады.

      9. Әрбір қосалқы станциялардың (әрі қарай – ҚС) материалы мен бұйымдарының шығын нормалары жабдықтың конструкциясының, материалдарының және жөндеу технологиясының өзгертілуінде қайта қарастырылады (қайта есептелінеді).

3 бөлім. Қосалқы станциялар жабдығына күрделі жөндеуге материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларын есептеу

      10. Материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларын әзірлеу екі құраушысы бойынша жүзеге асырылады: жөндеуге материалдар мен бұйымдардың шығыны және жабдық элементтерін ауыстыру.

      11. Жұмыс ресурсы бойынша материалдар мен бұйымдардың шығынын мөлшерлеу қосалқы станциялар жабдығы үшін жүзеге асырылады, және жабдықтың істен шығуы ауыстыруды қажет етеді. Жұмыс қабілеттілігінен айырылған элементтер жөндеуге жатпайды.

      12. ҚС жабдығы мен элементтерінің жұмыс ресурсы бойынша материалдар мен бұйымдардың шығынын мөлшерлеу нысанды пайдаланудың мерзіміне байланысты істен шығу ағымы сенімділігінің сипаттамасы негізінде жүзеге асырылады.

      Жабдықтың техникалық құжатымен қарастырылмаған жөндеудің жүйелік, технологиялық карталары, істен шығу бойынша фактілі статистикалық мәліметтері пайда болғанда алдын-ала жоспарлы жөндеу жүйесіне өзгертулер енгізуді талап етеді, яғни бұл жұмыс схемасынан жөндеуге жабдықты шығару үшін, ал жұмыс қабілеттілігін қалпына келтіру мүмкін болмағанда жабдықты немесе оның бөліктерін ауыстыру қажет. Элементтердің істен шығуының салыстырмалы саны істен шығу ағымындағы нормативтік сипаттамасы бойынша анықталады, жабдықтың техникалық құжаты жоқ болған жағдайда – істен шығудың нақты статистикасы бойынша анықталады.

      13. Нормативтік сипаттамасын қолданып нысандардың элементтерін ауыстыру үшін материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларын есептеу келесі ретте жүзеге асырылады:

      1) істен шығу ағымының сипаттамасында i-ші нысанда q элементінің жылдық істен шығуының

салыстырмалы шамасының жақын мәнімен жабдықты пайдалану мерзімі бойынша y-интервалы орнатылады.

      2) істен шығудың

жыл сайынғы саны нысан бірлігінің пайдалану мерзімінің

-интервалында i-ші нысанның бірлігіндегі (дана) q элементінің бір жылдағы нысан бірлігіне (бірл/жылдық ныс.бірл) қатынасымен анықталады:

     

                                                            (1)

      мұндағы nqi – i-ші нысан бірлігіндегі q элементтерінің саны, бірл./нысан бірл..

      3) ұйымның i-ші нысан бірлігіндегі q элементтерінің істен шығуының

интервал бойынша жылдық орташа өлшемді саны төмендегідей анықталады:

     

                                    (2)

      где

– ҚС жабдығы мен элементтерінің пайдалану мерзімінің

-интервалындағы өлшеу бірлігінің саны (дана).

      4) материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларының бірінші құраушысы q-элементтерін ауыстыруға i-ші нысан бірлігінде

-материалы немесе бұйымдарға деген

орташа жылдық нормативті қажеттілік ретінде анықталады, сонымен қатар көрсетілген физикалық элементтерді ауыстыруға материалдар мен бұйымдардың шығыны

(физ.бірл/жылдық ныс.бірл) i-ші нысанның бір q элементін ауыстыру бойынша жеке жұмыстарды орындауға материалдар мен бұйымдардың шығын нормалары негізінде алынады:

     

                                                            (3)

      5) элементтердің жұмыс ресурсы бойынша материалдар мен бұйымдар шығынының орташа жылдық нысандық нормасының қарастырылып отырған құраушысы өз құрамына ауыстыратын элементке шығындалатын материалдар және бұйымдармен бірге, элементті ауыстыру технологиясымен қамтамасыз етілген, материалдарын енгізеді.

      14. Материалдар мен бұйымдар шығынының орташа жылдық нормасының екінші құраушысын

есептеу элемент тозғанда толығымен ауыстырылмаған жағдайда жүзеге асырылады, яғни оның бөліктеріне жөндеу жүргізіледі. Материалдар мен бұйымдардың шығын нормасының көрсетілген құраушысын есептеу нысандағы жұмыс түрлері бойынша және жұмыстың жөндеу аралық мерзімдерінің ұзақтылық мәні бойынша материалдар мен бұйымдар шығыны нормалары негізінде жүзеге асырылады. Жылына нысан элементтеріне жұмыс түрлері бойынша материалдар мен бұйымдардың шығынын келтіру олардың мәнін осы жұмыстарға сәйкес жөндеу аралық мерзімдерінің ұзақтығына бөлумен жүзеге асырылады.

      15. Материалдар мен бұйымдар шығынының нысандық орташа жылдық нормасының екінші құраушысын

(физ.бірл/жылдық ныс.бірл)есептеу үшін келесі формула ұсынылады:

     

                                                      (4)

      мұндағы

– i-ші нысанның

-ші элементіне m-түрлі техникалық қызметін көрсетудегі

-материалы мен бұйымының шығын нормасы;

     

– i-ші нысанның

-ші элементіне m-түрлі жұмысын орындаудың жөндеу аралық мерзімі;

     

– i-ші нысанның өлшем бірлігіндегі

-ші элементтердің саны.

      16. Нысан бірлігіндегі материалдар мен бұйымдар шығынының

орташа жылдық нормасы бірінші

және екінші

құраушыларының қосындысы ретінде анықталады:

     

                                          (5)

      17. Пайдаланудың күрделі жағдайларында (батпақ, таулар, изоляцияның жоғары ластанған зоналары) орналасқан қосалқы станциялар үшін Қазақстан Республикасының Энергетика Министрінің 2015 жылғы 11 ақпандағы № 73 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 10451 тіркелген) бекітілген Электр станцияларының, жылу және электр желілерінің жабдықтарына, ғимараттары мен құрылыстарына техникалық қызмет көрсетуді және оларды жөндеуді ұйымдастыру қағидасына сәйкес материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларына түзету коэффициенттері алынады, және де әрбір нысан немесе элемент бойынша материалдар мен бұйымдар шығынының жеке нормалары әзірленеді.

      18. Материалдар мен бұйымдарды мөлшерлеуге жататын номенклатурасы электр жабдығының техникалық құжаттары, жөндеудің технологиялық карталары, жобалық құжаттамалар және материалдар мен бұйымдарға жыл сайынғы өтінімдер мәліметтері негізінде анықталады.

      19. Қосалқы станцияларды жөндеуге қажет материалдар мен бұйымдардың негізгі тізімі осы Әдістемеге 3 қосымшада көрсетілген, ол пайдаланылатын жабдықтарға байланысты толықтырылады. 6-10 кВ кернеудегі діңгекті трансформаторлық қосалқы станциялардың жөндеуіне материалдар мен бұйымдар шығынының нысандық орташа жылдық нормаларын есептеу осы Әдістемеге 4 қосымшада көрсетілген.

4 бөлім. Қосалқы станциялар жабдығын жөндеуге материалдар мен бұйымдардың шығын нормаларын есептеу.

      20. Энергияны беретін ұйымның

-материалына немесе бұйымына

есептік жылдық қажеттілігі келесі формуламен анықталады:

     

                                                      (7)

      мұндағы

– 220 кВ дейінгі кернеудегі қосалқы станциялардың жөндеуіне

-материалы немесе бұйымына есептік жылдық қажеттілігі;

     

– 0,4-10 кВ кернеудегі тарату желісінің жөндеуіне

-материалы немесе бұйымына есептік жылдық қажеттілігі;

     

– 6-10 кВ кернеудегі трансформаторлық қосалқы станциялардың жөндеуіне

-материалы немесе бұйымына есептік жылдық қажеттілігі.

      21. Жоғарыда көрсетілген әрбір құраушысының мәні энергетикалық ұйымның нысандарының барлық бірліктерінің

-материалы мен бұйымына жылдық қажеттілігінің қосындысымен анықталады, ол энергетикалық ұйымның нысандары бірліктерінің материалдары мен бұйымдарының орташа жылдық шығыны нормалары негізінде есептелінеді.

      ҚС үшін

(физ. бірл./жыл) келесі формуламен есептелінеді:

     

                                                            (8)

      мұндағы Lii-ші типтегі ҚС нысанының материалы немесе бұйымы;

     

i-ші типтегі ҚС

-материалы немесе бұйымы шығынының орташа жылдық нормасы.

     

,

мәндері аналогиялық түрде есептелінеді.

  Кернеуі 220 киловольт қосалқы
станцияларды жөндеуге
арналған материалдар мен
бұйымдар шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
1 қосымша

35-220 кВ кернеудегі қосалқы станцияға жабдықтың жобалық тізімі

      1) Күш трансформаторлары, реакторлар.

      2) Ауа ажыратқыштары.

      3) Майлы ажыратқыштары.

      4) Жүктеме ажыратқыштары.

      5) Айырғыштар.

      6) Қысқа тұйықтағыштар.

      7) Синхронды компенсаторлар.

      8) Кернеу трансформаторлары.

      9) Ток трансформаторлары.

      10) Ажыратқылар.

      11) Разрядниктер.

      12) Изоляторлар.

      13) Шиналар.

      14) Аккумулятор батареялары.

  Кернеуі 220 киловольт қосалқы
станцияларды жөндеуге
арналған материалдар мен
бұйымдар шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
2 қосымша

6 - 10 кВ кернеудегі трансформаторлық қосалқы станцияның жобалық құрамы

      1) Діңгекті трансформаторлық қосалқы станция;

      2) Жинақы трансформаторлық қосалқы станция, тұйық бір трансформаторлық;

      3) Жинақы трансформаторлық қосалқы станция, өтпелі бір трансформаторлық;

      4) Жабық тұйық бір трансформаторлық қосалқы станция;

      5) Жабық өтпелі бір трансформаторлық қосалқы станция;

      6) Жабық өтпелі, екі трансформаторлық қосалқы станция.

  Кернеуі 220 киловольт қосалқы
станцияларды жөндеуге
арналған материалдар мен
бұйымдар шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
3 қосымша

Қосалқы станциялардың жөндеуіне қажет материалдардың жобалық тізімі

      1) Ток өткізетін шиналар;

      2) Сым;

      3) Кабель;

      4) Изоляторлар;

      5) Профильденген болат;

      6) Кабель ұштықтары;

      7) Аппараттық және ілмекті қысқыштар;

      8) Тартылған, қолдаушы және тіркеуші арматура;

      9) Разрядниктер;

      10) Балқитын қосымшасы бар сақтандырғыштар;

      11) Трансформатор майы;

      12) Силикагель;

      13) Цеолит;

      14) Нитро бояуы;

      15) Лак 177;

      16) Лак бакелит;

      17) Бензин;

      18) Сілті;

      19) Техникалық сүлгілер;

      20) ЦИАТИМ майы;

      21) Мастика кабелді;

      22) Оқшаулағыш таспа;

      23) Кипер таспасы;

      24) Оқшаулағыш;

      25) Асбест беті;

      26) ПХВ тұрбасы;

      27) Шайба мен гайкасы бар болттар;

      28) Төменгі вольтті арматура;

      29) Электр шамдары;

      30) Қол жуатын паста;

      31) Майға төзімді тығыздаушы резеңке;

      32) Ажыратқыларға ысқыштар мен пышақтар;

      33) Ажыратқыштары бар металл керамикалық контактылары;

      34) Ұсақ тас;

      35) Құм;

      36) Цемент;

      37) Жабу плитасы;

      38) Тартпалар;

      39) Қоршаулар;

      40) Су эмульсиялық бояуы;

      41) ОПН;

      42) Электр өлшеуіштері;

      43) Автоматтар;

      44) Ажыратқылар.

  Кернеуі 220 киловольт қосалқы
станцияларды жөндеуге
арналған материалдар мен
бұйымдар шығысының
нормаларын есептеу
әдістемесіне
4 қосымша

6-10 кВ кернеудегі трансформаторлық қосалқы станцияларды жөндеуге мтериалдар шығынының орташа жылдық нормаларын есептеу үлгісі

      ДТҚ-6-10 кВ техникалық қызмет көрсетуге материалдар мен бұйымдар шығынының нысандық орташа жылдық нормасының құраушысын есептеу ДТҚ жабдығын бояу мен құрылыс конструкцияларының үлгісінде қарастырылады. Энергожүйесіндегі әрекет етуші нормаларға сәйкес жұмыс түрі бойынша бояғыштар шығынына жатады:

      1. ДТҚ күрделі жөндеуіндегі бояғыштар шығыны:

      құрастыру қалқанының бояуы – 0,6кг;

      трансформатор бояуы – 1,0кг;

      ажыратқы конструкциясының бояуы – 0,3кг;

      сақтандырғыш жақтауының бояуы – 0,1кг;

      разрядниктердің металл бөліктерінің бояуы – 0,17кг;

      жабдықтың күрделі жөндеуіне барлығы – 2,17кг.

      2. Қоршаудың бояуы – 2,0кг.

      Құрылыс бөлігінің күрделі жөндеуіне барлығы – 2,0кг.

      3. ДТҚ техникалық қызмет көрсетуге бояғыш шығыны:

      жабдықты тексеру және профилактикалық жөндеу – 0,1кг;

      жазбаларды қалпына келтіру – 0,03кг.

      техникалық қызмет көрсетуге барлығы – 0,13кг.

      Көрсетілген жұмыстарда бояғыш ретінде нитроэмаль алынады. ДТҚ құрылыс бөлігінің жабдығын жөндеудің мерзімділігі техникалық пайдаланудың әрекеттегі ережелеріне сай және энергияны беретін ұйымның шарттарына сай қабылданады жабдықтың күрделі жөндеуі – 7 жыл, техникалық қызмет көрсету – жыл сайын; құрылыс бөлігінің күрделі жөндеуі – 10 жыл. Материалдар (бояғыш) шығынының нысандық орташа жылдық нормасының құраушысы (4) формула бойынша және жұмыс түрлері бойынша бояғыш шығыны нормаларының, жабдықтың жөндеу аралық мерзімінің, құрылыс бөлігінің негізінде анықталады және құрайды(кг/ДТҚ жылы):

     


  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
7 қосымша

Шудың рұқсат етілген деңгейлері бойынша жылу электр станцияларының өндірістік үй-жайларының сыныптауышын айқындау жөніндегі әдістемелік нұсқаулар

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Осы Шудың рұқсат етілген деңгейлері бойынша жылу электр станцияларының өндірістік үй-жайларының сыныптауышын айқындау жөніндегі әдістемелік нұсқаулар (бұдан әрі – Әдістемелік нұсқаулар) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Әдістемелік нұсқаулар қайта жобаланған, қолданыстағы, кеңейтіліп жатқан және қайта құрастырылатын жылу электр станцияларына қолданылады.

      3. Осы Әдістемелік нұсқауларда келесі терминдер мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) жұмыс орны – еңбек қызметі үдерісінде жұмысшылардың тұрақты немесе уақытша келетін орны;

      2) құбылмалы шулар – дыбыстың уақыт аралығында үздіксіз өзгеріп отыру деңгейі;

      3) үзілмелі шулар – дыбыстың уақыт аралығында таза шу деңгейіне дейін күрт төмендейтін деңгейі, мұндай жағдайда деңгейі тұрақты болып қалатын уақыт 1 с және одан да көп уақытты құрайды;

      4) импульстік шулар – әрқайсысының ұзақтығы 1 секунд (бұдан әрі – с) кем болатын бір немесе бірнеше дыбыстық дабылдардан тұратын шулар, мұндағы шу өлшейтін құралдың "баяу" және "импульс" сипаттамалары қосылған кезде өлшенген А типті өлшейтін фильтратымен децибелдарда (бұдан әрі – дБА) дыбыс деңгейі кезде 10 децибел (бұдан әрі – дБ) төмен емес шамада айқындалады.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      4. Жиілік шоғырының сипаттамасы бойынша шулар кең жолақты, бір октавадан жоғары кеңдіктегі үздіксіз шоғырлы және бір сызықта, шоғырда көршілесінен 10 дБ кем емес дыбыс қысымы деңгейінің жоғарылауы бойынша жиіліктің үш октавалық сызығындағы өлшемдермен бекітілген, естілетін дискреттік (жеке) тондары болатын үндес түрлерге бөлінеді. Шу жиілік шоғырындағы дыбыс қысымы немесе дыбыс қуатымен сипатталады.

      5. Уақыт сипаттамасы бойынша шулар келесі түрлерге бөлінеді:

      1) дыбыс деңгейі 8 сағаттық жұмыс күніндегі уақыт аралығында 5 дБА көп шамаға өзгеретін тұрақты шу;

      2) шу өлшегіш құралдың "баяу" уақыттық сипаттамасында өлшеу кезінде дыбыс деңгейі 8 сағаттық жұмыс күніндегі уақыт аралығында 5 дБА аспайтын шамаға өзгеретін тұрақсыз шу.

      6. Жұмыс орнындағы тұрақты шудың қалыпты параметрлері болып 63, 125, 250, 500, 1000, 2000, 4000 және 8000 герц (бұдан әрі – Гц) орташа геометриялық жиіліктегі октавалық сызықтықтың дыбыстық қысым деңгейлері (дБ) табылады.

      Шуды бағдарлы түрде бағалау үшін (мысалы, шуды басу бойынша шаралардың қажеттілігін анықтауда, алдын ала бағалауда) жұмыс орнында қалыпты параметр ретінде шу өлшегіш құралдың А межелігі бойынша өлшенетін дыбыс деңгейін (дБА) қолдануға рұқсат етіледі.

      7. Тұрақсыз шулар келесі түрлерге бөлінеді:

      1) дыбыс деңгейі уақыт аралығында үздіксіз өзгеріп отыратын құбылмалы шулар;

      2) дыбыстың деңгейі уақыт аралығында таза шу деңгейіне дейін күрт төмендейтін үзілмелі шулар, мұндай жағдайда деңгейі тұрақты болып қалатын уақыт 1 с және одан да көп уақытты құрайды;

      3) әрқайсысының ұзақтығы 1 с кем болатын бір немесе бірнеше дыбыстық дабылдардан тұратын импульстік шулар, мұндағы шу өлшейтін құралдың "баяу" және "импульс" сипаттамалары қосылған кезде өлшенген дыбыс деңгейі (дБА) 10 дБ төмен емес шамада айқындалады.

      8. Уақыт аралығындағы құбылмалы шу МЕМСТ 31937-2011 Мемлекетаралық стандарт. Ғимараттар мен құрылыстар. Техникалық жағдайды тексеру және мониторинг ережелері көрсетілген 5.6.2. тармағы бойынша анықталатын баламалы (энергиясы бойынша) дыбыс деңгейімен (дБА) мөлшерленеді.

      9. Жұмыс орнындағы үзілмелі және импульстік шулар 63, 125, 250, 500, 1000, 2000, 4000 және 8000 Гц орташа геометриялық жиіліктегі октавалық сызықтықтың дыбыстық қысым деңгейлерімен (дБ) (энергиясы бойынша) мөлшерленеді.

3 бөлім. Шудың рұқсат етілген деңгейлері

      10. Өндірістік ғимараттардың жұмыс орындарындағы рұқсат етілген дыбыстық қысым деңгейі, дыбыс деңгейі, дыбыс пен дыбыстық қысымның балама деңгейін төмендегі шамада қолдану керек:

      1) осы Әдістемелік нұсқауларға қосымшаларға сәйкес шу өлшегіш құралдың "баяу" сипаттамасы бойынша өлшенген кең жолақтық шу үшін;

      2) осы Әдістемелік нұсқауларға қосымшаларға сәйкес шамалардан 5 дБ төмен шамада шу өлшегіш құралдың "баяу" сипаттамасы бойынша өлшенген үндес және импульстік шулар үшін.

      11. Ауаны салқындату, желдету және ауамен жылыту құрылғылары бар ғимараттарда пайда болатын шулар үшін рұқсат етілген деңгейді кестеде көрсетілген шамалардан 5 дБ төмен шамада, немесе, олар кестеде келтірілген шамалардан жоғары болмаған жағдайда, осы ғимараттардағы шу деңгейінің нақты шамаларында қолдану қажет. Егер олар Осы Әдістемелік нұсқауларға қосымшалардп келтірілген шамалардан аспаса, бұл жағдайда үндес және импульстік шуларға түзету енгізу қажет емес.

      12. Жұмыс істеп тұрған жылу электр станцияларындағы шуды өлшеу әдісі, өндірістік ғимараттардағы жұмыс орындарының өлшеу нүктелерінің саны мен орналасуы МЕМСТ 31937-2011 Мемлекетаралық стандарт. Ғимараттар мен құрылыстар. Техникалық жағдайды тексеру және мониторинг ережелері көрсетілген нормативтің 5.6.2. тармағына сәйкес келеді. Қайта жобаланатын өндірістік ғимараттар мен құрылыстардағы есептік нүктелердің саны мен орналасуын ҚР ҚН 2.04-02-2011 "Шудан қорғау"көрсетілген нормативтің 5.1. тармағына сәйкес қолдану қажет.

4 бөлім. Шу деңгейін төмендету бойынша жалпы шаралар

      13. Жұмыс істеп тұрған жылу электр станцияларында жаңа жылу электр станцияларын жобалау және ескілерін кеңейту мен қайта құру кезінде өндірістік ғимараттардағы дыбыстық қысым мен дыбыстың рұқсат етілген деңгейлерін қамтамасыз ету бойынша шаралардың акустикалық есептерінің негізінде қарастырылады.

      14. Техникалық шарттарда, сонымен қатар, технологиялық және санитарлық-техникалық құрылғының төлқұжаттарында ҚР ҚН 2.04-02-2011 "Шудан қорғау" көрсетілген нормативтің 5.1 тармағына сәйкес, осы құрылғылардың шу сипаттамалары яғни, МЕМСТ Р 51400-99 (ИСО 3743-1-94, ИСО 3743-2-94) Машиналардың шуы. Дыбыстық қысым бойынша шу көздерінің дыбыстық қуат деңгейін анықтау көрсетілген нормативтің 5 бөлімі бойынша анықталған дыбыстық қуаттың октавалық деңгейлері немесе басқа да шу сипаттамалары көрсетіледі.

      15. Жиіліктің октавалық сызықтарындағы дыбыс қысымының рұқсат етілген деңгейлері, өндірістік ғимараттардың жұмыс орындарындағы дыбыс деңгейі және дыбыс пен дыбыстық қысымның балама деңгейі осы Әдістемелік нұсқауларға қосымшаларға сәйкес.

      16. Қандай да бір технологиялық және санитарлық-техникалық құрылғылардың түрін таңдау кезінде, Осы Әдістемелік нұсқауларға қосымшаларда көрсетілген өндірістік ғимараттардың жұмыс орындарындағы рұқсат етілген шу деңгейлерін қамтамасыз ету талаптарына сүйене отырып, осы құрылғылардың шу сипаттамаларының шамаларын есепке алу қажет. Егер құрылғының шу сипаттамасының шамасы техникалық шарттармен бекітілген рұқсат етілген шу деңгейінен жоғары болса, онда өндіруші-зауыттар осы құрылғымен бірге жиынтықта қажетті деңгейге дейін шуды төмендетуді қамтамасыз ететін шуды азайтушы құрылғыларды жеткізеді.

      17. Жобаны әзірлеу кезінде энергиялық кәсіпорындардың аумағымен қатар, оны қоршаған кеңістікте шудың таралуын шектеу бойынша іс-шаралар қарастырылады, оның ішінде:

      1) технологиялық құрылғылардың ашық және (немесе) жабық орналасуы, мұнда ғимараттардың өзара орналасуы (шудан қорғауды талап ететін орындарды экрандау үшін), елді мекеннің жер бедері, жасыл көшеттердің тізбегі және желдің бағыты (шу жел бағытына қарсы бағытта әлсірейді) есепке алынады;

      2) жеке ғимараттарда немесе бөлек тұрған ғимараттарда, оқшауланған баспаналар немесе ғимарат ішіндегі бокстарда шуды туындататын құрылғылардың ("шулы" құрылғылардың), мысалы, сорғылардың, компрессорлардың, көмірді ұсақтаушы диірмендердің, жүктерді үрлеуші машиналардың немесе басқа да машиналардың орналасуы;

      3) "шулы" құрылғылары бар ғимараттар мен үйлердің, жұмыстарында тыныштық талап етілетін ("тыныш" ғимараттар) ғимараттар мен үйлерден – әкімшілік-техникалық, басты басқару қалқандары барынша алыс орналасуы;

      4) "шулы" және "тыныш" ғимараттардың арасында шу деңгейі төмен (мысалы, зертханалар) өндірістік және қосымша ғимараттардың (үйлердің) орналастырылуы;

      5) "шулы" құрылғылардың қабырғаға жақын немесе ғимараттың бір бұрышында орналасуы;

      6) "шулы" құрылғылары бар ғимараттардың тұрақты жұмыс орындары жоқ басқа "буферлік" қабаттардан (мысалы, шоғырсымдық жартылай қабат, желдету жүйесінің техникалық қабаты, қоймалық ғимараттар) қашық орналасуы;

      7) "шулы" ғимараттар немесе "шулы" құрылғылардың тұрғылықты құрылыс маңынан барынша алыс орналастырылуы.

      18. Жобаны әзірлеу кезінде ғимараттарды жоспарлағаннан және құрылғыларды құрастырғаннан кейін, акустикалық есеп жүргізіп, қоршайтын құрылыстарды қарастыру қажет, ол үшін келесі әрекеттер жүзеге асырылады:

      1) еден деңгейінен (жұмыс алаңынан, ғимараттың жоспарлық белгілерінен) 1,2 – 1,5 метр (бұдан әрі – м) биіктікте жұмыс орнының есептік нүктелерін таңдау;

      2) осы Әдістемелік нұсқауларға қосымшаларға сәйкес есептік нүктелердегі рұқсат етілген дыбыстық қысым деңгейін анықтау;

      3) есептік нүктелердегі дыбыстық қысымның октавалық деңгейлерін анықтау;

      4) есептік нүктелердегі дыбыстық қысымның октавалық деңгейлерін қажетті деңгейде төмендетуді анықтау;

      5) осы Әдістемелік нұсқаулардың 18 тармағындағы шараларды есепке ала отырып есептік нүктелердегі дыбыстық қысымның октавалық деңгейлерін қажетті деңгейде төмендетуге сәйкес типтік құрылыстық қоршайтын құрылымдарды (қабырғалар, қалқалар және жабындар) таңдау;

      6) қоршайтын құрылымдарды таңдағаннан кейін, есептік нүктелердегі дыбыстық қысымның күтілетін октавалық деңгейлерін анықтау.

      19. Дыбыстық қысымның октавалық деңгейлері және олардың есептік нүктелердегі қажетті шамада төмендетілуін МЕМСТ 31353.1-2007 (ИСО 13347-1:2004) Мемлекетаралық стандарт. Машиналардың шуы. Өнеркәсіптік желдеткіштер. Зертханалық шарттарда дыбыстық қуатты анықтау көрсетілген нормативтің 11 бөліміне сәйкес анықтау қажет.

      20. Қоршаулардың қажетті шамадағы жоғары дыбысты оқшаулаушы қабілетін қамтамасыз ету үшін төмендегілерді қолдану қажет:

      1) есік орны және арнайы құрылымның терезелерін (тамбурлары бар қосарланған есіктер, көп қабатты ауыр төсемі бар жалқы есіктер; жарық ойықтары және қалыңдатылған немесе қос әйнегі бар терезелер, аталған құрылымдардың периметрлері бойынша төсемелермен тығыздау);

      2) "шулы" және "тыныш" ғимараттардың арасында, технологиялық байланыстарға арналған саңылаулар мен ойықтарда, қоршаулардың дыбысты оқшаулаушы қабілетіне жақын қасиетке ие дыбысты оқшаулаушы құрылғыларды (желдеткіш қораптарды, әртүрлі тағайындамадағы құбыр желілерін, тоқ желілерін) .

      21. Егер жобада қарастырылған қоршайтын құрылымдар дыбыстық қысым деңгейінің қажетті шамада төмендеуін қамтамасыз ете алмаса, ал басқа құрылымдарды қолдану ойға қонымды болмаса, онда есептердің негізінде қосымша шешімдер қабылданады:

      1) қатты дыбысты төмендету талап етілетін, ғимараттарды қоршайтын жабынның дыбысты оқшаулаушы қаптамалары (орталық басқару қалқандары, блокты басқару қалқандары). Егер ғимарат енінің биіктікке қатынасы 5 тен төмен болса, онда қабырғалар мен төбені қаптау керек, ал бұл қатынас 5 ке тең болған жағдайда, онда тек төбені қаптау жеткілікті. Қаптау дыбысты жұтудың басым коэффициенті жиіліктің октавалық сызығындағы дыбыстық қысымның максималды деңгейіне сәйкес келетіндей таңдалады;

      2) "шулы" құрылғылар (сорғылар, компрессорлар) орналасқан аймақтың шекарасындағы акустикалық экрандар, экрандар 3 м кем емес биіктікке және шу көзіне бағытталған дыбысты оқшаулаушы қаптамаға ие.

      22. Экрандар еркін орнатылады және төбеге бекітіледі. "Шулы" құрылғының үстіндегі төбені экрандардың габариттік экранынан 2 м кем емес ұзындықтағы қаптамамен жабады. "Шулы" құрылғы ғимараттың бұрышында орналасқан жағдайда, оның маңайындағы қабырғаға қаптама жасау қажет. Егер шуды оның пайда болу көзінде төмендету мүмкін болмаса, тұрақты түрде қызмет көрсету немесе бақылауды қажет ететін "шулы" құрылғыға арналған дыбысты оқшаулаушы бокстар қолданылады. Қызмет көрсетуші қызметкерлердің жұмыс орындары, басқару органдары мен өлшеуші аппаратуралар бокстардан тыс шығарылады. Егер "шулы" құрылғы үлкен аумақты алып жатса, онда тек жұмыс орнын оқшаулау ұсынылады (негізгі басқару органдары және бақылау-өлшеу құралдары бар немесе оларсыз дыбысты оқшаулаушы кабинаны орнату).

      23. "Шулы" ғимараттарда өтпелі алаңдарды, жабындар мен баспалдақ марштарын жіңішке табақты металл материалдан жасауға болмайды.

      24. "Тыныш" ғимараттарда (дыбыс деңгейі 65 дБА және одан аз болатын) желдеткіштер мен ауаны салқындатқыш қондырғылардан келетін шуды төмендету үшін келесілерді қолдану керек:

      1) желдеткіш қондырғылардың маңайындағы ауа өткізгіштерге типтік бәсеңдеткіштерді (есептеулер негізінде);

      2) желдеткіштердің және олардың электрлік жетектерінің үстіне дірілді оқшаулаушы төсемелерді (егер олар құрылғының жинағына енбесе);

      3) дірілдің таралуын шектеу үшін, ауа өткізгіштерге майысқақ ендірмелерді орнату.

      25. Құрылғының шуын оның пайда болу көзінде төмендету үшін, мүмкіндігінше келесі әрекеттерді жүзеге асыру қажет:

      1) бөлшектердің соқпалы әрекеттерін соқпалы емес әрекеттермен алмастыру;

      2) соқпалы бөлшектердің дірілін оларды жоғары ішкі үйкеліске ие материалдармен (резинамен, пластмассадан жасалған заттармен, тығындармен, битумды қатты қағаздармен, киізбен, таскендірмен) біріктіру жолымен азайту;

      3) беткі аумағы үлкен дірілдеуші бөлшектердегі (редукторлардың корпустары, диірмендердің барабандары, турбиналардың қаптамалары) шудың қарқындылығын, бөлшектер арасында дірілді өткізуші берік төсемелер мен серіппелер, қаптамалар мен барабандардың сыртқы және ішкі беттерін дыбысты оқшаулаушы қаптамамен қаптау арқылы төмендету;

      4) металдан жасалған бөлшектерді пластмассадан немесе басқа да дыбыс шығармайтын материалдан жасалған бөлшектермен алмастыру;

      5) дірілді туындатушы динамикалық күштерді төмендету үшін, агрегат роторлары және басқа да айналмалы бөлшектердің мұқият теңдестірілуін жүзеге асыру;

      6) бөлшектерді біріктіру кезінде пайда болған саңылауларды кішірейту мақсатында, агрегаттарды жинау кезінде минималды шектерді қарастыру, сол арқылы дірілді немесе соққылардың энергиясын азайту;

      7) күрт кеңейген (қысымның төмендеуі 0,2 МПа (2 кгс/см2) және одан көп) немесе тарылған орындардағы газ, бу-сулы және ауа ағындарының құйындауына жол бермеу немесе шудың арнайы бәсеңдеткіштерін қарастыру;

      8) агрегаттағы басым шу мойынтіректердің шуы болып табылған жағдайда, томалау мойынтіректерін мүмкіндігінше жылжымалы мойынтіректермен алмастыру.

      26. Технологиялық және санитарлық-техникалық құрылғылардың шуын оның пайда болу көзінен төмендету мүмкін болмаған жағдайда, құрылғының төлқұжаты мен техникалық шарттарында шуды азайту үшін қолданылатын іс-шаралар көрсетіледі, атап айтқанда:

      1) агрегатты бокстарда, жоғары деңгейде дыбыс және дірілді оқшаулайтын жеке ғимараттарда орналастыру, бұл жағдайда, ғимараттар мен бокстардағы қосымша желдету жүйесін қолдану қажеттілігін көрсету қажет;

      2) агрегат немесе оның құрастыру бірліктерін агрегаттың корпусы және іргетасы аралығындағы дірілді оқшаулаушы төсемелермен жабдықталған дыбысты қорғайтын қаптамаларға біріктіру, ал құбыр желілерінің қаптама арқылы өтетін орындарында – ішінен дыбысты жұтатын материалдармен қапталған желдеткіш саңылаулар, немесе қосымша желдеткіштер болады;

      3) құбыр желілері, сақтандырғыш қақпақ және басқа да құрылғыларда дыбысты жұтатын камералар немесе аэродинамикалық шуларды бәсеңдеткіштерді орнату;

      4) құбыр желілерін, ауа желілерін және басқа да шуды туындататын құрылымдарды дыбыс және жылуды оқшаулаушы материалдармен қаптау;

      5) құбыр желілерінің шуды туындататын темір арқауларында дыбыс және жылуды оқшаулаушы алынатын қондырғыны орнату;

      6) шуды туындататын құбыр желілерінің бетіне дірілді азайтушы қарамайларды жағу және арқауларды салу;

      7) шуды азайту және құрылыстық құрылымдарға дірілдің берілуін тоқтату үшін, резинометалдық діріл тіректеріне құрылғылардың (желдеткіштер, түтін сорғыштар, электрлік жетекті сорғылар) тұғырын орнату;

      8) агрегаттардың іргетастары мен жабындары арасында 1-2 сантиметр (бұдан әрі – см) ауа саңылауын жасай отырып және резиналық төсемелердегі ауқымды темір бетонды тақталардың ұштасқан орындарының үстіне орналастыра отырып, қатты байланысқан жерлерді қалпына келтіру.

      Аталған шаралар өндірістік ғимараттардағы шуды рұқсат етілген деңгейге дейін төмендетуді қамтамасыз ететін, айтылған құрылғылардың техникалық шарттары мен типтік қондырғылар, сонымен қатар, жұмыс сызбаларына жасалған сілтемелермен нақтыланады.

      27. Жұмыс істеп тұрған жылу электр станцияларының өндірістік ғимараттарында жұмыс орындарындағы шуды рұқсат етілген деңгейге дейін төмендету үшін, осы Әдістемелік нұсқаулықтың алдыңғы тармағында келтірілгендерден бөлек, келесі шаралар ұсынылады:

      1) шу құрылғыларын орналастыратын орындарда (мысалы, редукциялық-салқындатқыш құрылғылардың аймағында) дыбысты оқшаулаушы экрандарды орналастыру;

      2) осы Әдістемелік нұсқаулардың 21 тармағында көрсетілген талаптарға сәйкес, төбелер мен қабырғаларды дыбысты оқшаулаушы тақталармен (мысалы, блокты басқару қалқандары ғимаратында - "Акмигран", "Силакпор" тақталарымен, жағалау сорғыларынан су жинау ғимараттарында – тесілген металл табақпен қапталған минералды тақталармен) қаптау;

      3) тамбурлы немесе тамбурсыз қосарланған есіктерді орнату (мысалы, металл табақпен, дермантин немесе былғарыны алмастырушы материалмен қапталған қалыңдығы 30 мм табиғи киізбен қаптау);

      4) желдету жүйесінің ауа өткізгіштері және ауаны салқындату құрылғыларының ішкі қабатын дыбысты жұтатын материалдармен қаптау немесе осы орындарда типтік шу бәсеңдеткіштерін орнату;

      5) шу туындатып тұрған, ескірген құрылғыларды, шуды аз шығаратын құрылғымен алмастыру;

      6) құрылғының шу деңгейін жоғарылатып тұрған ақауларын уақытылы жөндеу;

      7) жұмыс өндірісінің шуды аз шығаратын технологиялық үдерістері мен амалдарын қолдану.

      Бұл шаралар құрылымдардың, материалдар мен құрылғылардың таңдалған мөлшерлерінің негіздемесіне сәйкес, акустикалық есептер негізінде жасалады.

      28. Жұмыс істеп тұрған жылу электр станцияларындағы жұмысшыларды шудың зиянды әсерінен қорғау үшін, келесі шараларды жүзеге асыру қажет:

      1) шулы және шулы аймақтарда орналасқан құрылғыларды автоматты түрде немесе қашықтықтан басқару;

      2) жұмыс орындарын рұқсат етілген шу деңгейі бар аймақтарда ұйымдастыру немесе тұрақты қызмет көрсетілетін жұмыс орындарында (мысалы, турбина машинистерінің, қосымша турбиналық құрылғы бойынша машинист-барлаушылардың жұмыс орындарында) дыбысты оқшаулаушы кабиналарды орнату;

      3) құрылғыны тексеру кезінде шу деңгейі төмен аймақтарда мүмкіндігінше барлау бағытын құрастыру;

      4) жұмыс жасаушы қызметкерлердің есту қабілетінің жағдайын анықтау мақсатында отоларинголог-дәрігердің қатысуымен, белгіленген мерзімдерде мерзімдік медициналық тексеріс жүргізіп отыру;

      5) дыбыс деңгейі 85 дБА жоғары аймақтарда жұмыс істейтін қызметкердің, талап етілетін шуды бәсеңдету қабілетіне, аталған жұмыстың кезінде, температура мен ауа ылғалдығында оларды киюдің ыңғайлылығына байланысты сәйкес типтегі (шуға қарсы құлақшындар, антифонды дулығалар, бір немесе бірнеше рет пайдаланылатын ендірмелер) шудан қорғайтын жеке құралдарды қолдануы. Аталған аймақтар МЕМСТ 12.1.003-83 Мемлекетаралық стандарт. Еңбек қауіпсіздігі стандарттарының жүйесі. ШУ. Қауіпсіздіктің жалпы талаптары көрсетілген нормативтердің 3.2. тармағына сәйкес, қауіпсіздік белгілерімен белгіленеді.

      6) белгіленген мерзімдерде жұмыс орындарындағы шу деңгейін бақылау және шулы жағдайда жұмыс жасау ережелерін бекіту.

  Шудың рұқсат етілген
деңгейлері бойынша жылу
электр станцияларының
өндірістік үй-жайларының
сыныптауышын айқындау
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
қосымша

      Жиіліктің октавалық сызықтарындағы дыбыстық қысымның рұқсат етілген деңгейлері, өндірістік ғимараттардың жұмыс орындарындағы дыбыс деңгейі және дыбыс пен дыбыстық қысымның баламалы деңгейлері

Ғимараттар, жұмыс орындары

Октавалық сызықтардағы дыбыстық қысымның (дБ) орташа геометриялық жиіліктегі деңгейі, Гц

Дыбыс деңгейлері және дыбыстың баламалы деңгейлері, дБА

63

125

250

500

1000

2000

4000

8000

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1. Қосымша ғимараттар

1.1. Теориялық жұмыстар және тәжірибелік мәліметтерді өңдеуге арналған зертханалар, есептеуіш машиналардың есептеушілері мен бағдарлама жасаушыларына, әкімшілік-басқарушы қызметкерлерге, денсаулық сақтау орындарында науқастарды қабылдауға арналған құрылыстық бюролар

71

61

54

49

45

42

40

38

50

1.2. Цехтар мен қызметтердің инженерлік-техникалық қызметкерлеріне арналған ғимараттар

79

70

68

58

55

52

50

49

60

1.3. Химиялық, электротехникалық, автоматикалық және өзіндік шу көзі жоқ өлшеу зертханаларының, машина басу бюросының ғимараттары

83

74

68

63

60

57

55

54

65

1.4. Зертханалар мен есептеуіш машиналардың шулы құрылғыларын орналастыруға арналған ғимараттар

94

87

82

78

75

73

71

70

80

1.5. Механикалық және өзіндік шу көзі бар құрылғыларды жөндеу бойынша шеберханалар

99

92

86

83

80

78

76

74

85

1.6. Механикалық шеберхана шеберлерінің, құрылғыларды жөндеу бойынша шеберлердің бөлмелері; телефонмен сөйлесуге арналған кабиналар

83

74

68

63

60

57

55

54

65

1.7. Компрессорлық орындар, әртүрлі сұйықтықтарды (су, мазутты) қотару бойынша сорғылардың орны

103

96

91

88

85

83

81

80

90

1.8. Компрессорлық, сорғы орындары машинистінің жұмыс орны

94

87

82

78

75

73

71

70

80

1.9. АТС ғимараты

90

83

78

73

70

68

65

64

75

1.10. Кезекші байланыс монтерінің, кезекші АТС монтерінің жұмыс орны

83

74

68

63

60

57

55

54

65

2. Жылу электр станциялары

2.1. 8-11 м шамада турбогенераторлар мен өлшемдегі турбиналық құрылғылардың қызмет көрсету алаңы (тұрақты жұмыс орны жоқ)

103

96

91

88

85

83

81

83

90

2.2. 8-11 м және одан жоғары шамада қазандықтарға қызмет көрсету алаңы; турбиналық, қазандықты және 0-11 м шамадағы басқа құрылғыларды жөндеу бойынша алаңдар; ауасыздандырғыштардың, түтін сорғыштар, үрмелі желдеткіштер, электрлік сүзгілердің орналасқан аймақтары

99

92

86

83

80

78

76

74

86

2.3. РСҚ (ТРСҚ), сіңіретін және басқа да сорғылардың, отынды ұсақтайтын диірмендердің орналасқан аймақтары (тұрақты жұмыс орны жоқ)

103

96

91

88

85

83

81

80

90

2.4. Турбиналық және қазандық бөлімдерінде орналасқан турбина және қазандық машинисттерінің жұмыс орындары (агрегаттардың жұмыс режимін реттеуші)

94

87

82

78

75

73

71

70

80

2.5. Блокты және жылулық басқару қалқандары, жылу беру және суды дайындауды басқару қалқандары, цех ауысымдарының басшыларына арналған ғимараттар

83

74

68

63

60

57

55

54

55

2.6. Басты басқару қалқаны

79

70

68

58

55

52

50

49

60

2.7. Жағалаулық сорғы, багерлік сорғы

103

96

91

88

85

83

81

80

90

2.8. Жағалаулық сорғы, багерлік сорғы машинисттерінің жұмыс орны

94

87

82

78

75

73

71

70

80

2.9. Отынды жіберудің уатқыш бөлімі (тұрақты жұмыс орны жоқ)

103

96

91

88

85

83

81

80

90

2.10. Жетекті және керілмелі станциялар, галереялар, конвейерлер, отынды себу тораптары

99

92

86

83

80

78

76

74

85

2.11. Аударғыш-вагон және жабық жүк түсіретін құрылғының ғимараттары (аударғыш вагонсыз)

99

92

86

83

80

78

76

74

85

2.12. Аударғыш-вагон машинистінің кабинасы

94

87

82

78

75

73

71

70

80

2.13. Өзіндік шу көзі жоқ су дайындайтын қондырғы

83

74

68

63

60

57

55

54

65

2.14. Орналасқан су дайындайтын қондырғы (сорғылардың аймағынан 2 м қашықтықта)

99

92

86

83

80

78

76

74

85

2.15. Су дайындайтын қондырғы аппаратшысының жұмыс орны

94

87

82

78

75

73

71

70

80

3. Гидравликалық электр станциялары

3.1. Машиналық зал, турбиналық бөлім (жартылай қабат)

99

92

86

83

80

78

76

74

85

3.2. Турбина кеніші, техникалық сумен жабдықтау сорғылары, май сорғылары, компрессорлық

103

96

91

88

85

83

81

80

90

3.3. Орталық басқару пульті

79

70

68

58

55

52

50

49

60

4. Электр желілері

4.1. Диспетчерлік басқару бекеті

79

70

68

58

55

52

50

49

60

4.2. Аралық станцияларды орталық басқару қалқаны

83

74

68

63

60

57

55

54

65

4.3. Қызмет көрсететін алаңдар және синхронды компенсаторлардың машиналық залы

99

92

86

83

80

78

76

74

85

4.4. Синхронды компенсаторларды салқындату жүйесіндегі газ қоспасын талдауға арналған жұмыс орны

83

74

68

63

60

57

55

54

65

4.5. Күш трансформаторларының (бақылау құралдары, кернеуді реттеуге арналған құрылғылар) қызмет көрсету алаңы, ашық және жабық таратқыш қондырғылар (ауа сөндіргіштерінің газ шығаруын есепке алмағанда)

99

92

86

83

80

78

76

74

85

4.6. Жедел-жөнелту бригадасының қызметкерлеріне арналған базалық ғимарат

83

74

68

63

60

57

55

54

65

5. Жылу желілері

5.1. Қазандықтар мен ауасыздандырғыштардың қызмет көрсету алаңы, сорғылық бөлімі бар, бойлер орнатылған жұмыс бөлмелері (сорғы аймақтарынан 2 м қашықтықта)

94

87

82

78

75

73

71

70

80

5.2. Қазандық, бойлер орнатылған жұмыс бөлмелеріндегі сорғылар

103

96

91

88

85

83

81

80

90

5.3. Сорғылары жоқ қазандық, бойлер орнатылған жұмыс бөлмелері

99

92

96

83

80

78

76

74

85

5.4. Диспетчерлік басқару қалқандары

79

70

68

58

55

52

50

49

60

      *1. 1.9 тармақта көрсетілген ғимараттар үшін, рұқсат етілген шу деңгейлері олардың шоғырындағы импульстік шудың болуына қарай, ал қалған тармақтарда – тұрақты кең жолақты шуға байланысты қолданылған.

      *2. 1.7; 2.1; 2.7; 2.9; 3.2 және 5.2 тармақтарда келтірілген рұқсат етілген шу деңгейлері ретінде 85 дБА рұқсат етілген шу деңгейі мен оның шамаларына сәйкес дыбыстық қысымның рұқсат етілген деңгейін қабылдау керек.

      *3. 4.5 тармақта тек күш трансформаторларының қызмет көрсету алаңдарына арналған рұқсат етілген шу деңгейлері берілген, ал салқындату жүйесін есепке алмағанда, трансформаторлардың өзінің рұқсат етілген дыбыс деңгейі СТ ҚР IEC 60076-10-1-2012 Күш трансформаторлары. 10-1 бөлім. Шу деңгейін анықтау. Қолдану бойынша нұсқаулықта көрсетілген.

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
8 қосымша

Жылу электр станцияларының техникалық сумен жабдықтау жүйесінің гидротехникалық құрылыстарын пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Жылу электр станцияларының техникалық сумен жабдықтау жүйесінің гидротехникалық құрылыстарын пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар (бұдан әрі - Әдістемелік нұсқаулар) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Әдістемелік нұсқаулар жылу электр станцияларында (бұдан әрі – ЖЭС) техникалық сумен жабдықтаудың келесі гидротехникалық құрылыстарына таралады:

      1) өзен және су қоймаларының тоғандары;

      2) сорғыш станцияларының құрылыс бөлігі;

      3) арынсыз және арынды су жолдары (каналдар, құбырлар) және турбина конденсаторларына суды әкелетін олардың жабдықтары;

      4) арынсыз және арынды су жолдары (каналдар, құбырлар) және турбина конденсаторларына суды әкелетін олардың құрылыстары (сифонды құдықтар, акведуктар, дюкерлер, сарқырамалар және су шығаратын құрылыстар);

      5) салқындатқыш су қоймалары;

      6) арынды топырақты бөгеттер мен дамбалар;

      7) суды ағызатын құрылыстар;

      8) қысқы кезеңде тоғанды жылыту және температураны реттеу мақсатымен жылы суды беруге арналған құрылыстар;

      9) жақын жатқан су көздерінен салқындатқыш су қоймаларын толықтыруды қамтамасыз ететін құрылыстар.

      3. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) техникалық сумен жабдықтау жүйесі – турбина конденсаторларын салқындатуға арналған суық судың көп мөлшерін тартуға және беруге арналған құрылыстар және жабдықтар;

      2) өзен және су қоймаларының тоғандары – бірінші көтерілетін станциядан (батпалы сорғыштан) су жинайтын құрылғылар, су дайындау, екінші көтерілетін сорғыш станциясы (қажетті көлемде тұтынушыға қысым мен су беру ұстап тұру үшін) немесе су ағынды мұнара (екінші көтерілетін сорғыш станциясының баламасы), өрт сөндіру станциясы (өрт сорғыштары), өрт сөндіретін су қоры (өрт сөндіретін сұйыққойма), сұйыққоймаларды апатты қайта толтыру кезінде су бұруды, су жинайтын құрылыстарды толтыруды орындайтын дренажды жүйелер, бақылау-өлшеу аспаптары мен жабдықтардың жұмыс істеу қабілетін қадағалау автоматикасы, су шығынын реттеуіш, суды есепке алу желілері мен шығын өлшегіштер сияқты негізгі инженерлік объектілердің қатарынан тұратын су көздерінен суды жинауға арналған құрылыстар;

      3) ағынды және ағынсыз су жолдары – құбырлар, каналдар және оларға турбина конденсаторынан суды бұратын құрылыстар (акведутер, дюкерлер, сарқырамалар, су шығаратын құрылыстар);

      4) салқындатқыш су қоймасы – ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жүйелерінде қолдану мақсатында суды жинауға және сақтауға арналған су тірек құрылғыларымен түзілетін жасанды су қоймасы.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      4. Гидротехникалық құрылыстарды (бұдан әрі – ГТҚ) пайдаланудың негізгі міндеті қызмет көрсететін персоналдың қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау талаптарын сақтау кезінде технологиялық жабдықтардың сенімді жұмыс істеуін, тоқтаусыз және үнемді қолданылуын қамтамасыз ету болып табылады.

      5. Электр энергиясы саласында нормативтік құқықтық актілерге сәйкес ГТҚ пайдалану әрбір ЖЭС қабылданған ұйымдастырушылық-өндірістік құрылыммен – цех, учаске сәйкес өндірістік бөлімшелерге жүктеледі.

      6. Барлық ГТҚ цех (учаске) ішінде оларды пайдалануды қамтамасыз ететін мастерлер мен басқа персоналдар арасында бөлінеді; бөлу техникалық басшымен бекітіледі.

      Цех (учаске) құрамында бақылау тобы құрылады немесе ГТҚ жай-күйін жүйелі бақылау үшін мамандар тағайындалады.

      Цехтардың (учаскелердің) және бақылау топтарының (бақылаушы мамандардың) қызметі лауазымдық жұмыстармен реттемеленеді.

      7. Цех (учаске) ГТҚ жұмысын қамтамасыз етеді, ол үшін:

      1) ГТҚ жай-күйін, қолданыстағы технологиялық регламенттің бақыланатын параметрлеріне сәйкестігін үнемі тексеруді бақылауды;

      2) ГТҚ уақытылы жөндеуді және апатты жағдайды жоюды;

      3) ГТҚ жай-күйін жақсарту және ЖЭС су шаруашылығының тиімділігін арттыру бойынша іс-шараларды әзірлеуді және орындауды жүзеге асырады.

      8. Әрбір ЖЭС-да Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 30 наурыздағы № 247 бұйрығымен бекітілген Электр станциялары мен желілерін техникалық пайдалану қағидаларында (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 11066 тіркелген) (бұдан әрі – Қағидалар) сәйкес көлемде ГТҚ бойынша техникалық құжаттама қалыптасады.

      9. Техникалық құжаттамалардың құрамы:

      1) жобалау құжаттамасы (сызбалармен және түсіндірме жазбамен);

      2) орындаушы сызбалар (оның ішінде бақылау-өлшеу аппаратурасын орналастыру бойынша);

      3) ГТҚ-на жасырын жұмыстарды қабылдау актілері;

      4) жабдықтардың техникалық паспорттары;

      5) бақылау-өлшеу аппаратурасы бойынша жүзеге асырылатын бақылау және ГТҚ-ын визуалды бақылау журналдары;

      6) ГТҚ пайдалану бойынша технологиялық регламент.

      10. Әрбір ЖЭС-да ГТҚ үшін сипатты осы ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жүйелерін пайдалану бойынша нақты талаптардан тұратын технологиялық регламент әзірленеді.

      11. Технологиялық регламент келесілерден тұрады:

      1) ГТҚ қысқа сипаттамасы, олардың мақсаты мен пайдалану қызметтері;

      2) пайдаланылатын су ағыны мен ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жүйелерінің қысқа гидрологиялық сипаттамасы;

      3) жоба талаптарын есепке ала отырып ГТҚ жұмыс тәртібі бойынша нұсқаулар, жабдықтарды дайындаушылардың нұсқаулықтары, арнайы зерттеу нәтижелері, сынаулар мен пайдалану тәжірибесі;

      4) әрбір ГТҚ арналған жұмыстардың шекті ұйғарынды көрсеткіштері;

      5) қалыпты жағдайларда, қысқы және тасқын кезеңдерінде, апатты жағдайларда ГТҚ пайдалану тәртібі;

      6) ГТҚ жай-күйін бақылау тәртібі;

      7) ГТҚ дайындау және жөндеу жүргізу тәртібі;

      8) ГТҚ пайдалану кезінде қауіпсіздік техникасының талаптары.

      12. Технологиялық регламентке келесі құжаттар қоса беріледі:

      1) ГТҚ тік және жоспарды схемалары;

      2) бақылау-өлшеу аппаратурасын орналастыру схемасы және бақылау-өлшеу аппаратурасының ведомості;

      3) сорғыш станциялардың, су жинайтын, реттейтін құрылыстардың және т.б. белгілеулері мен ұйғарынды жүктемелерін көрсетіп, барлық ғимараттарының тізбесі;

      4) су өткізетін саңылаулардың тарирленген графиктері (немесе кестелер), қақпақтарды оңтайландыру схемалары, су деңгейінен салқындатқыш су қоймалары көлемі мен аудандарының тәуелділік графиктері.

      13. ГТҚ пайдалану және бақылау бойынша материалдар жыл сайын олардың жай-күйін бағалаумен қорытындыланады.

      14. Техникалық регламент Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің және бақылаушы органдардың жаңа басқарушы құжаттарын пайдалану және шығару шарттарын өзгерту шарасы бойынша түзетіледі.

3 бөлім. Қауіпсіздік шаралары

      15. Жылу электр станцияларының ГТҚ пайдалану және жөндеу Қағидалардың 4 бөлімінде көрсетілген талаптармен сәйкес орындалады.

      16. ГТҚ пайдалану кезінде:

      1) сорғыш станциялары алаңдарындағы барлық ойықтар кедір-бұдырланған болат қақпақтармен жабылады;

      2) тоқтатып қойылатын жердегі саңылаулар, дюкерлердегі өтетін тесіктер және жабық каналдардағы шығыс бастиектер люктермен немесе қақпақтармен жабылады, биіктігі 1 таяныштармен қоршалған, құбырлар арқылы өткелдермен қоршалады;

      3) каналдар еңісіне шығумен байланысты бақылау және жөндеу біреуі тарақта немесе бермеде қалатын және еңісте екіншісін сақтандыратын кемінде 2 қызметкермен орындалады;

      4) еңістерді жөндеу кезінде тастар мен бетон плиталарды қалау астынан жоғарыға жүргізіледі, еңістің бірі тігі бойынша екі немесе бірнеше қабатта бір уақытта жұмыс істеуге рұқсат берілмейді, 1:3 тік еңіске шығу кезінде қанатты қоршаулары бар сатылар қолданылады;

      5) мұз бойынша қозғалысқа немесе ондағы жұмыстарға мұз жабынының жай-күйін зерттеуден, оның қалыңдығы мен беріктігін анықтаудан, қауіпті орындарды қадалармен, белгілермен қоршаудан кейін ғана рұқсат беріледі. Мұз қалыңдығы жүктемеге байланысты Қағидалармен анықталады.

      6) мұзды жолдың сенімділігі әрбір 5 тәулік сайын тексеріледі. Жылымдар маңында кемінде 4 метр (бұдан әрі – м) жақын мұз кесегіне тақалуға рұқсат берілмейді;

      7) мұз кептелістерін немесе каналдарда көшкіндер кезінде түзілген бөгеттерді жою жарылыстарын ерекше жағдайларда Қағидалардың талаптарын сақтаумен жүргізілуі тиіс;

      8) биіктікте жөндеу жұмыстарын орындауға арналған ағаштар, төсеме тақталар және басқа тетіктер ҚР СН 1.03-05-2011 "Құрылыста еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы" талаптарын қанағаттандырады;

      9) ашық жер бетіндегі арықтар мен жыраларды шөгінді тұнбалардан немесе қоқыстан тазалау, мұзды жару, қардан тазалау кезінде жұмыскерлер бір бірінен кемінде 3 м қашықтықта табылады;

      10) бетонды қоспа 36 вольт (бұдан әрі – В) жұмыс кернеуімен электр дірілдеткіштермен тығыздалады. Электр дірілдеткіш корпусы ҚР СТ 12.1.013-2002 "Құрылыстағы мемлекеттік стандарт. Еңбек қауіпсіздігінің стандарттар жүйесі. Құрылыс. Электр қауіпсіздігі. Жалпы талаптар" сәйкес жұмыс басталғанға дейін жерге тұйықталады;

      11) химиялық заттарды қолдану кезінде дайындаушылардың нұсқауында көрсетілген олармен қарау ережелері сақталады;

      12) қайық бортында жолаушылардың ұйғарынды саны мен жүк көтерімділігін көрсететін жазулары болады. Судағы жұмыстар жеке құтқару құралдарымен инженерлік-техникалық қызметкерлердің басшылығымен кемінде екі жұмыскермен орындалады;

      13) көтергіш механизмдердің қызмет көрсету алаңдарында және олардың маңында гидротехникалық жабдықтармен жұмыс кезінде осы жұмыстарды орындайтын персонал ғана табылады;

      14) ГТҚ жабдықтарының электрлік бөлігі және электр беру желілері Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 19 наурыздағы № 222 бұйрығымен бекітілген Тұтынушылардың электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 10889 тіркелген) сәйкес пайдаланылады;

      15) электр қондырғыларын пайдалануға рұқсат берілетін тұлғалардың қауіпсіздік техникасы бойынша ІІІ-біліктілік тобы болады;

      16) құтқару құралдары оларды тез және оңай шешіп алатындай орналасады (ілінеді);

      17) тірек су тастайтын құрылыстарда тікелей акватория тыйым салынатын аймақ болып табылады. Тыйым салынатын аймақ шекаралары қалқыма және жағалау белгілерімен жарық және қараңғы тәулік уақытында жақсы көрінетіндей белгіленеді. Тыйым салынатын аймаққа жүзу құралдарының кіруіне құрылыстарды зерттеу және жөндеу үшін ғана рұқсат беріледі;

      18) жабық каналдарға кемінде 2 қызметкер түседі, 2 қызметкер үстінде табылады және жіберу наряды бойынша бақылауыштар болып табылады;

      19) құдыққа түсер алдында жабық каналда немесе құбырда газ талдағыш көмегімен ауаның газдалуы тексеріледі. Газды толық жойғанға дейін құбырларға және құдықтарға түсуге рұқсат берілмейді. Құбырларда және құдықтарға жарық үшін кернеуі 12 В аккумуляторы бар тасымалданатын шамдар қолданылады;

      20) ГТҚ торкрет-массаны дайындау және торкретирлеу бойынша жұмыс аймағы шектеледі. Бұл аймақта бөтен адамдардың кіруіне рұқсат берілмейді. Торкретші жұмыскерлер арнайы киімдермен және шлем маскалармен қамтамасыз етіледі. Торкрет-аппарат 0,35 мегапаскаль (бұдан әрі – МПа) дейін қоса алынатын қысым кезінде ғана жұмыс істейді; 0,35 МПа жоғары қысымды арттыру кезінде торкрет-аппаратқа ауаны беру ажыратылады;

      21) құм ағызатын аппарат ауа өткізгішті ажыратқаннан кейін және аппаратта қысым болмаған кезде құрғақ құммен жүктеледі;

      22) ГТҚ жөндеу жұмыстары наряд-рұқсаттама бойынша жүргізіледі;

      23) жабдықтарда сынаулар өткізу ЖЭС техникалық басшыларымен бекітілген бағдарлама бойынша ауысым бастығымен рұқсат беріледі;

      24) пайдаланушы персонал бірінші көмек көрсету, оның ішінде батып бара жатушыға, электр тоғымен зақымдану және жарақаттану кезінде көмек көрсету тәсілдеріне үйретіледі;

      25) ГТҚ табылатын цех (учаске) бастықтары пайдаланушы персоналдың қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету бойынша ұйымдастырушылық және техникалық іс-шараларды орындау қамтамасыз етіледі;

      26) қауіпсіздік шараларының барлық бұзушылықтары туралы, адамдардың өміріне және жабдықтарға қауіп тудыратын жабдықтардың, механизмдер мен тетіктердің ақауы туралы пайдаланушы персонал жоғарыла тұрған басшыға хабарлайды.

      Жазатайым оқиға кезінде пайдаланушы немесе жөндеу персонал зардап шегушіге бірінші көмек көрсетеді және цех бастығына, электр станциясының ауысым бастығына болған жағдай туралы хабарлайды.

4 бөлім. Жұмысқа дайындық

      17. Алғашқы іске қосу кезінде ГТҚ жұмысқа дайындығы оларды пайдалануға қабылдау процесінде жұмыс комиссиямен орнатылады.

      18. ГТҚ сумен толтырғанға дейін келесі шарттар сақталады:

      1) каналдардан сүзгілеуші судың шығатын аймағында ағынның ұйғарынды градиент аталмыш Әдістемелік нұсқаулардың 64-тармағына немесе жобалыққа сәйкес келеді;

      2) бетонды қаптамамен шашыратқыш бассейндер астындағы топырақты су деңгейі қысымға қарсы бұзылудан түбін сақтау мақсатымен түбінен төмен табылады;

      3) сорғыш станциялар мен басқа бетонды құрылыстарды гидрооқшаулау және қуыстарына төгу орындалады;

      4) сорғыш станциялардың су қабылдағыштарының қақпақтарының, ағызатын су таратқыштардың бастиектерінің, құрылыс қақпақтарының жіктерінің өлшемдері және басқа сипаттамалары тексеріледі;

      5) сорғыш станцияларының, су жинайтын және су тастайтын құрылыстардың су қабылдағыштарының қоқыс тазалаушы торлары, балық қорғайтын жабдықтар мен балықты тасымалдау жүйелері жұмыс күйіне орнатылады.

      19. Көрсетілген екі бірінші шарттарды бұзған жағдайда су деңгейін тереңдік төмендету қамтамасыз етіледі, бекітілген жүк түсіретін дренаж немесе басқа іс-шаралар орындалады.

      20. Су қоймаларын, каналдар мен бассейдерді толтыру еңістердің жылжуын, түбінің және тіреуіштің шайылуларын шығаратын жылдамдықпен біртіндеп жасалады. Мұндай деректер болмаған жағдайда еңістердің темірбетонды тіреуішпен құрылғылар үшін толтыру жылдамдығы тәулігіне 1 метрге (бұдан әрі – м/тәул) тең, топырақты еңістер үшін – 0,5 м/тәул. аспайтын шама қабылданады. Ұйғарынды шаймайтын жылдамдықтар топыраққа, каналдардың қаптамасына және толтыру тереңдігіне байланысты қабылданады.

      21. Сорғыш станциялардың су қабылдайтын саңылаулары мен каналдар мен су таратқыштардың ағызатын саңылауларықақпақты қоймаларға немесе жіктерге орнатылады.

      22. Су қоймаларын, ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жүйелерін толтыруға арналған су тарту көлемі мен мерзімдері және олардың келесі толтырылуы әрбір энергия кәсіпорнына берілетін 2003 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Су кодексінің 40-бабына сәйкес келеді.

      23. ГТҚ сумен алғашқы толтыру кезінде сорғыш станция ғимарапттарының су түбіндегі бөліктерінің, бүріккіш бассейндер мен басқа сыйымдылықты құрылғылардың әзірленген бағдарлама бойынша сумен қорғалушылығына алдын ала немесе бір уақытта сынауды жүргізу мақсатқа сай.

      24. Бүріккіш бассейндер, сорғыш станциялардың су қабылдағыштары, жабық темірбетонды каналдар мен басқа сыйымдылықтар алдымен 1 м-ге толтырылады, 3 тәулікке ұсталынады және беттері суланған түптері, еңістері мен темірбетонды қабырғалары 3 л/м2 артық емес рұқсат берілетін су кету мөлшері анықталады.

      Ақауларды анықтау жағдайында оларды сумен толтыру, құрылғыны жобалық деңгейге дейін сумен толтыру және құрылыстардың су асты бөліктері арқылы суды сүзгілеу дәрежесін үнемі бақылау қажет.

      25. Каналдарда уақытша құрылыс бөгеттері су деңгейін тегістегеннен кейін және дейін және бөгеттерден кейін толығымен таралады.

      26. Салқындатқыш су қоймасы техникалық сумен жабдықтау жүйесінің жұмысқа қосу сәтінде есептік температураға дейін ЖЭС енгізілетін қуатының циркуляциялық суын салқындатуды қамтамасыз ететін айна алаңын құрумен минималды ұйғарындыдан төмен емес су деңгейіне дейін толтырылады.

      27. Аязды кезең басталғанға дейін каналдар мен тоғандарды, ауа үрлеуші қондырғыларды жылыту және қақпақтарды электрмен жылыту үшін ЖЭС болатын жылы су беру жүйесінің жұмысына дайындалады.

5 бөлім. Гидротехникалық құрылыстарды пайдалану режимдері

      28. Жылу электр станцияларының ГТҚ пайдалану режимі ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жүйелері жұмысының технологиялық режимдерінің берілген параметрлерін ұстауға бағытталған, үнемі орындалатын іс-шаралар кешенімен анықталады.

      29. Пайдалану режиміне қойылатын негізгі талаптар:

      1) ЖЭС берілген кестесі бойынша маусымаралық, қысқы және тасқынды кезеңдерде, апатты жағдайларда, гидроқұрылғыларды жөндеу кезінде ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жүйесіне және басқа тұтынушыларға суды үздіксіз беру.

      2) ГТҚ жұмысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

      Су беру жобалық көрсеткіштермен; су өткізетін жолдардың (қорытындылаушы каналдар, су жинайтын шөміштер, реттеуші шлюздер) жіберу қабілетімен, су ағынының (өзен, көл, су қоймасы) су деңгейімен реттемеленеді.

      ЖЭС тоғандары үшін судың есептік шығынының жылдық арту ықтималдығы 95%-дан төмен емес деңгейде, ал судың минималды су деңгейі – 97%-да анықталды.

      30. Өткізуші жолдардың гидротехникалық құрылыстарын пайдалану кезінде келесі талаптар сақталады:

      1) жоба бойынша минималды ұйғарындыдан төмен емес жіберетін жолдағы су деңгейі;

      2) жіберетін каналдардың өткізу қабілеті тұрақты гидрометриялық жұмыстарды жүргізу (тереңдікті, жылдамдықты өлшеу) жолымен бақыланады;

      3) тұнбалану кезінде каналдарды жер снарядымен немесе басқа механизацияланған тәсілдермен тазалау жүргізіледі;

      4) тоғанның өткізу қабілетінің азаю көрсеткіші есептік мәніне сәйкес келетін және жіберетін жолдағы және аванкамералардағы су деңгейін өлшеу жолымен бақыланатын деңгейлердің айырмасы болып табылады. Айырманы арттыру кезінде аванкамера мен бастиектердің саңылау торын тазалау жүргізіледі.

      31. Жылдың жылы кезеңінде техникалық сумен жабдықтау жүйесіне су тартатын құрылғыда су бетіне қарағанда ең төмен температурамен түседі. Бұл талап негізінен төменгі қабаттағы су тоғаны қалыпты тірек деңгейі шегінде жоғары бьефтегі су деңгейін ұстау есебінен жүргізілетін бөгет ішіндегі тоғандарға жатады.

      32. Су тарту және қорытындылайтын канал аймағына ластаушы заттардың, бөренелердің (қоқыс) түсуіне жол бермейді. Канал басында қоқысты ұстау үшін запандар орнатылады. Запан ұсталынатын қоқыс су ағызушы құрылыстардың аралығындағы лайдан төмен ағынға жататындай орнатылады. Егер запан учаскесінде каналға жүретін ағын жылдамдығы 0,25-0,30 м/с артады, запан күнқағармен жабдықталады. Су өтуін және запан астына өтуін болдырмас үшін запанмен ұсталынған ағаш қоқыстар судан шығарылады. Қорытындылайтын каналдардың едәуір ұзақтығы кезінде су жинау құрылғыларында (сорғыш станцияларда) қосымша запанды орнату ұсынылады.

      33. Жер каналдарында еңістердің өсуі, бұл каналдың өткізу қабілетін азайтуға немесе су сапасының нашарлауына әкелмеген жағдайда рұқсат беріледі.

      34. Ауаның қар жауудың шұғыл төмен температурасымен немесе қар жауумен ілесетін қатты жел уақытында мұз басу алды кезеңде келесілер үшін қоқыс тазалаушы және балық қорғайтын жабдықтарды жартылай немесе толығымен жабатын анжырдың ағызатын каналында мүмкін пайда болуына дайындалады:

      1) сорғыш станцияларының немесе +(3

5)°С дейін сорғыш станцияның су қабылдағышында су температурасын төмендету кезінде жіберетін каналдардың су жинайтын шөміштерін жылытуға жылы су беруді қосу;

      2) жіберілетін ұзын каналдарда ЖЭС суды тұтынуды және сәйкесінше каналдағы су жылдамдығын азайту жолымен мұз жабынының тез түзілуін қамтамасыз ету үшін каналдар басында запан орнатылады;

      3) +0,1°С дейін су температурасының төмендеуі немесе анжыр ағынында құбылыстардың ерте белгілері кезінде торларды электрмен жылыту (болған кезде) қосылады;

      4) 0°С төмен ауа температурасының төмендеуі кезінде құбылыстың басталуын анықтау және +1,0°С дейін сорғыш станциясының аванкамерасы аймағында суды бір уақытта салқындату үшін осы Әдістемелік нұсқаулықтың 112 тармағымен сәйкес мұздың пайда болуын қадағалау ұйымдастырылады;

      5) мұз қысымына есептелмеген запандар тіреулердің біріне арқанды бекітіп, жұмыс күйінен шешіледі немесе қарастырылған тұрақ орнына келтіріледі немесе шешіледі.

      35. Пайдалану тәжірибесі бойынша су деңгейінің іске қосылу режимінде қысқы кезінде пайдаланылатын, жіберілетін каналдар үшін аталмыш Әдістемелік нұсқаулардың 138-тармағымен сәйкес қабылданады.

      36. Анжыр түзілу кезеңінен басқа тоғандарды жылытуға су қысқы мерзімде турбина конденсаторларында конденсаттты қайта салқындату кезінде беріледі.

      37. Сорғыш станцияның су қабылдағышының қоқыс ұстайтын торлары судың толық биіктігіне орнатылады. 100 миллиметрден (бұдан әрі – мм) астам торда су деңгейінің ауытқуы кезінде оның тор тазалаушы машина көмегімен немесе (егер ол болмаса) қолмен (тырмамен) тазалау қажет.

      38. Су тазалайтын айналмалы торлар 100 мм торларда су деңгейінің айырмасына қол жеткізу бойынша немесе белгіленген уақыт аралығы арқылы қосылған автоматты режимде жұмыс істейді.

      39. Су қабылдайтын камераны бір уақытта босатуға рұқсат беріледі:

      1) 3-6 циркуляциялық сорғыштармен сорғыш станциясында бір циркуляциялық сорғыш;

      2) циркуляциялық сорғыштардың көп санымен сорғыш станцияларында екі өзара байланысты емес сорғыштар.

      40. Қақпақты дұрыс орнатпағаннан апаттарды болдырмас үшін оның секциялары нөмірленеді. Қақпақ секцияларын орнату және көтеру кезінде оларды жіктерге ілу екі таврлы арқалықтар көмегімен жасалады.

      41. Су қабылдағыштың қақпақтары, торлары, жіктері келесілерді қамтамасыз ете отырып, жарамды күйде болады:

      1) конструкцияның жалпы және оның жеке желілерінде беріктігі және төзімділігі;

      2) қақпақтардың және оның құрылыс бөліктерімен түйісу орындарының су өткізбейтіндігі;

      3) тұрған немесе ағынды суда еркін маневр жасау мүмкіндігі (қақпақтың мақсаты байланысты) жіктердің қисаюының болмауымен қамтамасыз етіледі.

      Қақпақтардың көрсетілген параметрлерінің ұйғарынды мәндері ҚР ҚНжЕ 3.04-01-2008 "Гидротехникалық құрылыс. Жобалаудың негізгі ережелері" сәйкес қабылданады.

      Сорғыш станциялардың жабындары, балкондары мен басқа құрылыстық конструкциялары белгілі біркелкі немесе шоғырланған жүктемеге есептелген, сондықтан оларды жабдықтармен, белгісіз салмақты және нормативті жүктемені арттыратын материалдармен жүктеуге рұқсат берілмейді.

      Құрылыс конструкцияларына қосымша жүктемелер тек есептік негіздемелер алғаннан кейін немесе осы конструкциядарды күшейткеннен кейін рұқсат беріледі.

      42. Келесі ақауларды жоюмен пайдалануға рұқсат беріледі:

      1) тесіп өтетін сызаттармен қиып өтетін конструкция элементтері;

      2) тотығу элементтерін кемінде 15% босатылатын конструкциялар;

      3) тігінен немесе бойлық бүгілістерінен ауытқуы болатын, олардың төзімділігіне қауіп төндіретін конструкциялар және құрылыстар;

      4) темірбетонды жабындары, аралықта немесе тіреу аймағында бойлық сызаттар алған салмақ түсіретін элементтері.

      43. Сорғыш станциядардың жер асты бөліктеріндегі деформациялық жіктер су өткізбейді.

      44. Тотығуға ұшыраған қабырға учаскелерінің жай-күйі бағаланады. Сорғыш станциялардың су асты бөліктерінің бетон тотығуы бетонға агрессивті су әсерімен оның жеткіліксіз тығыздық және құрылыс жіктері орындарында өтеді. Тотығудың сипатты белгілері – сүзгілеу, құрылыс қабырғаларының ішкі беттерінде ақ іздердің, ұлпалардың немесе сталактиттердің түзілімі. Қатты сүзгіленетін бетонда оның тығыздығы тотығу нәтижесінде шұғыл төмендейді, салдарынан бетонның беріктігі азаяды. Бетон конструкцияларын қалпына келтіру бетонды цементтеумен, полимерлік конструкциялармен қуат беру әдісімен тығыздау жүргізіледі. Жөндеу технологиясы және тәсілдері зақымдану сипаты мен көлеміне байланысты анықталады.

      45. Құрылыс конструкцияларын дірілдету кезінде санитариялық нормалар шегінде оларға қауіп төнбейді. Егер ауытқулар шектердің ұйғарынды санитариялар нормаларынан артса, діріл деңгейін азайту бойынша іс-шаралар әзірленеді.

      46. Циркуляциялық су таратқышты пайдалану кезінде:

      1) арынды су таратқыштардың аэрациялық құрылғылары (ауаны шығару және енгізу үшін) жарамды күйде ұсталады, бұл құрылғылардың жарамсыздығы циркуляциялық сорғыштардың тоқтауы кезінде вакуумның туындауына және су таратқыштың майысуына әкелуі мүмкін;

      2) өтемдік құрылғылардың сенімді жұмысы қамтамасыз етіледі;

      3) металл су таратқыштар тотығудан қорғалады; жер бетіне ашық салынған су таратқыштардың тотығуға қарсы жабыны болады;

      4) құбыр тіректерінің қалыпты жұмысы және жай-күйі қамтамасыз етіледі;

      5) су таратқыштардың жер асты учаскелерінің қатуы суық сумен қорғалады (диаметрі кемінде 600 мм);

      6) темірбетонды су таратқыштарында тұтас қабыршақтар мен тесіп өтетін саңылаулардың, сызаттар мен едәуір сүзгіленулердің темірбетонды элементтерінің қабырғалары мен жіктері арқылы түзілуіне жол берілмейді;

      7) су таратқыш диаметрінен 1% аспайтын болат су таратқыштардың сопақтығы бақыланады;

      8) арынды және ағызатын су таратқыштары жапқыштарының жұмыс уақытында толық ашылуына бақылау жүзеге асырылады (мұндайлар болған кезде);

      9) жіктерде ажыратылатын қақпақтардың, ағызатын су таратқыштардың бастиектерінің сақталуы жағдайын каналдардың жұмыс қимасының тарылуына жол берілмейді.

      47. Металлға қатысты циркуляциялық судың тотығу белсенділігі кезінде:

      1) аталмыш Әдістемелік нұсқаулардың 16-тармағының 16) тармақшасына сәйкес болат су таратқыштар мерзім сайын тексеріледі;

      2) су таратқыштар қабырғасында түзілімдердің химиялық талдауы жүргізіледі;

      3) ҚР ҚНжЕ 4.01-02-2009 "Сумен жабдықтау. Сыртқы желілер және құрылыстар" сәйкес кальций карбонатымен судың қанығу индексін анықтау жолымен судың тотығуға тұрақтылығы бағаланады.

      48. Салмағы есептіктен жоғары су таратқыштардың жолы бойынша көлік қозғалысына, материалдар мен топырақты қаттауға, жұмыс істейтін су таратқыштарды ашуға рұқсат берілмейді. ҚР ҚНжЕ 4.01-02-2009 "Сумен жабдықтау. Сыртқы желілер және құрылыстар" сәйкес көлік құралдарынан құбырға есептік жүктеме құрайды:

      1) 18 т – (бірлік автомобиль салмағы) автомобильдер легінде;

      2) 60 т – шынжыр табанды тракторлар үшін.

      49. Бүріккіш бассейндер салқындатылған су температурасын белгіленген жобамен қамтамасыз ететін режимде (бірақ 33°С жоғары емес) жұмыс істейді. Бүріккіш бассейндегі салқындатылған су температурасы бүріккіш құрылғылардағы суару тығыздығына, жылу жүктемесіне, метереологиялық факторлар мен су арынына тәуелді.

      50. Қысқы кезеңде бүріккіш бассейндердегі салқындатылған су температурасы анжыр түзілімінің алдын алу үшін 3-5°С төмен емес, сондықтан бассейндерге су бүріккіш құрылғыдан өтіп қайта айналу желілері бойынша беріледі.

      51. Қанағаттанарлықсыз күйде табылатын шүмектер жаңамен ауыстырылады немесе жөнделеді. Шүмектің бітелу белгілері су ағыны түрінің және мөлшерінің өзгеруі болып табылады.

      52. Жылдың жылы кезеңінде шүмектер сымды ілмектің көмегімен судың төмендетілген арынында тазаланады. Ауаның төмен температурасы кезінде шүмектер тазалау үшін шешіледі. Қақтарды жою кезеңділігі оның қабат қалыңдығы 11 мм аспайтын шарттармен анықталады.

      53. Бассейн су қоймасында лайдың көп мөлшерінің жиналуына жол берілмейді, себебі бұл тазалаушы торлардың, жылу алмасу аппараттарының, құбырлардың және бүріккіш қондырғылардың шүмектерінің ластануына әкеледі.

      Бассейнді тазалау таратушы құбырларды және шүмектерді жуғаннан кейін кемінде 2-4 жылда 1 рет жасалады.

      54. Бүріккіш бассейндерді сынау кезінде келесі негізгі пайдалану сипаттамалары анықталады:

      1) салқындатылған су температурасы;

      2) бүріккіш бассейндегі судың салқындамауы бүріккіш бассейнде жылу сипаттамасы бойынша тағайындалған есептік (нормативтік) мәнмен салқындатылған су температурасының іс жүзіндегі мәндерін салыстыру жолымен анықталады; бассейн жұмысы егер салқындамау 1°С аспаса, қанағаттанарлық деп саналады;

      3) су таратушы жүйелер мен шүмектердің өткізу қабілетін анықтайтын бүріккіш бассейіндегі су шығыны, су шығының іс жүзіндегі мәндерінің есептегіден ауытқуын ±4% арттыруға рұқсат берілмейді;

      4) судың тамшылы кетуі су шығынының 2% аспауы тиіс.

      55. ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жүйесінің бұрып жіберетін жолдары жабық және ашық бұрып жіберетін каналдардан, ажырататын бастиектерден, жылыту каналдарынан, су ағызушылардан, соңғы ұштастырылатын құрылыстардан, сифонды құрылыстар мен сарқырамалардан тұрады.

      56. Бұрып жіберетін жолдарды пайдаланудың қалыпты режиміне:

      1) есептік толтыру және судың жоғары деңгейі кезінде судың есептік шығындарын өткізуіне (есептікпен салыстырғанда су деңгейінің жоғарылауы канал қимасының лайлануымен, ластануымен немесе ұштасатын және су өткізетін құрылыстардың беріктігінің азаюына және техникалық сумен жабдықтау жүйелері жұмысының экономикалық көрсеткіштерінің нашарлауына әкелетін бастиектерде қақпақтарды орнатумен байланысты);

      2) каналдағы су жылдамдығы еңістер мен түбінің немесе тіреуішсіз каналдың топырағының тіреуішін шаюы мүмкін жылдамдықтан артпауына;

      3) конструкциялардың, олардың негіздерінің, топырақты үйінділердің, понурлардың, ұштасатын құрылғылардың ажыратқыштары мен рисбермдерінің, жабдықтардың тұтастығына сәйкес келеді.

      57. Каналдардың едәуір өткізу қабілеті кезінде суды жылытуға іріктеу және станция ішілік каналдағы су деңгейінің төмендеуі ағызатын циркуляциялық су таратқыштарды толтырудың ұйғарынды деңгейімен байланыстырылады.

      58. Бұрып жіберетін жолда шахталық су ағызу болған кезде оның жұмыс тәртібі арынды немесе арынсыз анықталады, ауаны қармаумен және шығарумен ілесетін орнатылмаған жұмыс режимінде су шығарудың конструкциясының кавитациялық бүліністері өтеді.

      59. Стационарлық көтергіш болмаған жағдайда жылыту каналының ажырататын бастиегіндегі қақпақтарды көтеру су қысымы мен басқа жүктемелерді есепке ала отырып (жобамен анықталады) қақпақты көтеру үшін ең аз тарту күшімен жүк көтерімді автокранмен жүргізіледі.

      Канал бастиегін ажырататын қақпақтарды ашу, су тоғанын жылыту биіктігі:

      1) циркуляциялық судың шамамен 25% шығынын құрайтын жылытуға кететін судың талап етілетін шығынының мәндеріне;

      2) қақпақтардың конструктивті ерекшеліктеріне, тіреуіш нүктелерінің орналасуына;

      3) бұрып жіберетін станция ішілік каналда су деңгейінің минималды ұйғарынды мәндеріне байланысты анықталады.

      60. Бұрып жіберетін каналдарға, су қоймалары мен өзендерге:

      1) тазартылмаған ағынды суды, шығарындыларды немесе өндіріс қалдықтары;

      2) мұнай өнімдерін;

      3) радиоактивті заттар мен ауру қоздырғыштардан тұратын ағын суды;

      4) адам ағзасына, балыққа және балықтың азықтық қорына тікелей немесе жанама әсер ететін улы заттарды тастауға рұқсат берілмейді.

      61. Салқындатқыш су қоймаларының құрылыстарын пайдалану:

      1) жобаның, қолданыстағы нормативтердің талаптарына және нақты жауын-шашынға, жылжуларға, күштерге, деформацияларға және сүзгілеуші параметрлерге байланысты бөгеттердің, дамбалардың, су ағызатын құрылыстардың беріктігі мен төзімділігіне жеткілікті қорын;

      2) су қоймасының қалыпты тірек деңгейі мен максималды тірек деңгейінен бөгет жотасының жобалық артуын;

      3) осы электр станциялары үшін бекітілген су ресурстарын қолдану жобасы мен ережелерінің талаптарына байланысты су ағызатын құрылыстардың қалдық өткізу қабілетін;

      4) еңіс пен оның негіздерінің тіреуішінің беріктігін және зақымданулардың болмауын;

      5) бетонды және жер құрылыстарының ұштасу аймақтарының тығыздығын, деформациялық жіктерді тығыздау дұрыстығын;

      6) механикалық жабдықтардың дұрыстығын;

      7) дренажды жүйенің дұрыстығын сақтаумен жүргізіледі.

      62. Арынды жер құрылғыларының немесе оған тікелей жақын жатқан жерінде бекітілмеген жобасыз шурфтар мен қазандықтарды қазуға рұқсат берілмейді.

      63. Бөгеттің дренажды сорғыш станциялары дренажды каналдағы су деңгейіне байланысты автоматты режимде жұмыс істейді.

      64. ҚР ҚНжЕ 3.04-01-2008 "Гидротехникалық құрылыстар. Жобалаудың негізгі ережелері" көрсетілген нормативпен сәйкес суффозды топырақтың төмен бьефінде сүзгілеу ағынының шығу аймағында JК арынның тұрақты сыни градиентінің ұйғарынды мәні дала жағдайларында модельдерде зерттеу жолымен анықталады. JК суффозды емес топырақтар үшін 0,3 артық емес, ал дренаж болғанда – 0,6 тең қабылдауға рұқсат беріледі.

      ҚР ҚНжЕ 3.04-01-2008 "Гидротехникалық құрылыстар. Жобалаудың негізгі ережелері" сәйкес ГТҚ негіздерінің жартасқа жазылған топырақтары үшін сүзгілеу ағындарының

орташаланған сыни арыны құрайды:

      1) батпақ үшін - 1,2;

      2) саздақтар үшін - 0,65;

      3) ірі құм үшін- 0,45;

      4) ұсақ құм үшін - 0,29.

      65. Электр станцияларда салқындатқыш су қоймаларында жайылма мен тасқындарды өткізу кезеңінде (жайылма, тасқын басталғанға дейін кемінде бір ай қалғанда) пайдалану қызметінің өкілдерінен комиссия құрылады.

      66. Метеоқызметтің күтілетін түсімі, жайылманың немесе тасқынның шығыны және мерзімдері туралы болжамы негізінде комиссия келесілерді қарастыратын суды өткізу бойынша іс-шараларын әзірлейді:

      1) бөгеттердің және тасқынды су ағызудың жай-күйін куәландыру;

      2) су қоймасында мұздың жай-күйін зерттеу, оның тасқынды су ағызуына немесе қақпақтарға әсер ету мүмкіндіктері;

      3) су ағызатын құрылыстарды жоспарлық жөндеуді аяқтау;

      4) тасқынды су ағызатын қақпақтарды (негізгі және жөнделетін), көтергіш механизмдер мен торларды сынамалау;

      5) құралдардың, механизмдердің, көлік және жүзу құралдарының апатты қорын толықтыру;

      6) құрылыс материалдарының қорын дайындау (қиыршық тас, тас, құм);

      7) жауапты тұлғалардың, жөндеу персоналы мен көлік құралдарының кезекшілік кестесін құру;

      8) тасқынды су ағызу және су қоймаларын толтыру жұмыстарының режимдерін анықтау;

      9) бөгеттің пьезометрі бойынша бақылау көлемін анықтау (тәулігіне кемінде бір рет шартынан);

      10) су қоймасын жуу ұзақтығын анықтау;

      11) жедел байланысты ұйымдастыру.

      67. Көктемде тасқын алдында:

      1) электр станциялардың ГТҚ жалпы тексеру өткізіледі, анықталған кемшіліктер жойылады;

      2) су ұрмасы мен тасқынды су ағызатын рисберма қалыпты гидравликалық режим мен түйіндесуді қамтамасыз ету үшін мұздан және қызылсу мұзынан тазартылады;

      3) тасқын басталғанға дейін 15 күнге дейін кешіктірмей дайындық жұмыстары аяқталады.

      68. Суды өткізу уақытында ашық қақпақтар биіктігі, жүйелігі мен саны жоба талаптарына сәйкес келеді және пайдалану тәжірибесін есепке ала отырып анықталады. Бұл ретте жабдықтардың дірілі, құрылыс рисбермасына біркелкі емес гидродинамикалық жүктемелер шығарылады. Қақпақтың астынан суды ағызу үшін қақпақтарды максималды ашу діріл шарттары бойынша шектеледі.

      Барлық су ағызатын және су жіберетін құрылыстардың қақпақтары қалыпты тірек деңгейінен жоғары су қоймасына суды көтеру кезінде толығымен жабылады.

      69. Су қоймаларын тазарту су ресурстары саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасының талаптарымен көктемгі жайылма кезеңінде жүргізіледі.

      70. Тасқын кезеңінде су қоймасын қалыпты тірек деңгейінің белгісіне дейін толтыру (мүмкіндігінше) қамтамасыз етіледі.

      71. Жайылмалар (немесе тасқындар) өткеннен кейін ГТҚ тексеріледі; анықталған бұзушылықтар жойылады.

6 бөлім. Гидротехникалық құрылғылардың жай-күйін және жұмысын пайдаланушылық бақылау

      72. ГТҚ жай-күйін және жұмысын пайдаланушылық бақылау ГТҚ және олардың жеке элементтерінде өтетін физикалық процестердің сипаттамасын бағалауға бағытталған техникалық іс-шаралардың кешенін көрсетеді.

      Пайдаланушылық бақылау:

      1) ГТҚ жай-күйі мен жұмыс жағдайлары туралы дұрыс мәліметтерді жүйелік алумен;

      2) ықтимал апаттардың немесе бас тартулардың алдын алу үшін шараларды уақытылы қабылдаумен;

      3) жөндеу номенклатурасын, көлемін анықтау және жөндеу жұмыстарының тиімді технологиясын таңдау үшін техникалық деректер алумен;

      4) жөндеу жұмыстарының тиімділігін бақылаумен қамтамасыз етіледі.

      73. ГТҚ жай-күйіне бақылау жүргізу туралы талаптар Қағидаларға сәйкес анықталады.

      74. ГТҚ жай-күйін заттай бақылау оларды салуды бастағаннан ұйымдастырылады және барлық пайдалану кезеңінде жалғасады. Бақылау-өлшеу аппаратурасының номенклатурасы мен орналастыру, заттай бақылаудың құрамы 75 әдістемесі және мерзімділігі жобалық ұйымдармен анықталады.

      75. ГТҚ пайдалануға тапсыру кезінде құрылыс ұйымдары ЖЭС дирекциясына бақылау-өлшеу аппаратурасын және ол бойынша барлық өлшеу деректерін, ал жобалық ұйым – өлшеуді талдау нәтижелерін жібереді.

      76. Жобалық ұйым әрбір арынды ГТҚ үшін құрылыстардың жай-күйі мен жұмысының шекті ұйғарынды көрсеткіштерін әзірлейді.

      77. ГТҚ жай-күйі мен жұмысының негізгі көрсеткіштеріне жатады:

      1) ГТҚ және олардың негіздерінің шөгулері және көлденең жылжулары;

      2) температуралық-тұнбалы және блокаралық жіктердің деформациясы;

      3) топырақты бөгеттер мен негіздердің су тіреуші элементтерінде оны шашыратудың саңылау қысымы және қарқындылығы;

      4) ГТҚ және негіздерінің (бетон, арматура, жартас, гранит және басқа) материалдарындағы кернеулер;

      5) бетон құрылыстарының тік және көлбеу жазықтықтарында, табанында түйіспелі кернеулер;

      6) топырақты бөгеттер мен олардың негіздерінің сүзгілеуші деформациялары;

      7) бетон құрылыстарының табанында сүзгілеуші қысым;

      8) сүзгілеудің пьезометриялық градиенттері;

      9) сүзгілеуші ағынның депрессиялық беттерінің белгілері;

      10) дренажды құрылғына түсетін немесе күндізгі бетіне шығатын судың сүзгілеуші шығыны;

      11) төменгі бьефтегі арнаның шайылуы;

      12) су қоймаларында салындылардың түзілуі;

      13) құрылыстарға мұздың әсер етуі және олардың мұздануы.

      78. ГТҚ жай-күйі көрсеткіштерінің заттай бақылауларымен бақыланатын құрамы құрылыстардың сыныбына, конструкция түріне, негіздердің ерекшеліктеріне, жұмыс жағдайларына байланысты жобалау кезінде анықталады.

      79. Жылу электр станцияларының ГТҚ жай-күйінің негізгі көрсеткіштерін бақылау мерзімділігі ҚР ҚНжЕ 3.04-04-2008 "Гидротехникалық құрылыстар. Жобалаудың негізгі ережелері" сәйкес қабылданады.

      80. ГТҚ жай-күйінен және оларда өтетін процестердің сипатына байланысты пайдаланушылық бақылау мерзімділігі энергия кәсіпорындарының шешімдері бойынша өзгертіледі.

      81. Заттай бақыланатын материалдарды алғашқы өңдеу пайдалануы персоналмен жүргізіледі.

      82. Жалпылама материалдар (сүзгілеу режимі, түйіспелі жағдайда құрылыстардың отыруы) процестің динамикасын көрнекі бағалауға мүмкіндік беретін кесте, графиктер, эпюрлер түрінде беріледі. Олардың жобалық деректермен және шекті ұйғарынды көрсеткіштермен сәйкестіктерін талдаулармен бұл материалдарды заттай бақылау және алғашқы өңдеу негізінде рпйдалану қызметі жыл сайын құрылыстардың жай-күйі туралы қорытындымен есеп дайындайды.

      83. ГТҚ жай-күйі бойынша аса күрделі және жауапты жұмыстарды орындау үшін, осы құрылғылардың қауіпсіздігі мен сенімділігін арттыру бойынша іс-шараларды әзірлеу үшін келісімшарт негізінде жобалық, мамандандырылған жөндеу және ғылыми-зерттеу ұйымдары тартылады.

      84. Бетон және темірбетонды ГТҚ шөгінділерімен және көлденең жылжулармен бақылау бойынша жұмыс көлемі құрылыс түрімен және өлшемімен, топырақ пен оны негізге және жанасу бортына құрастыратын сипатымен анықталады.

      85. ГТҚ шөгулерін анықтаудың негізгі әдісі геометриялық нивелирлеу болып табылады.

      86. Шөгулерді (нивелирлеуді) бақылау ұзақ уақытта ауаны бірдей температурасы анықталатын және бьефтерде су деңгейі тқрақты ұсталатын жыл маусымында өткізіледі. Шөгулерді бақылау кемінде:

      1) тасты негіздердегі құрылыстарда пайдаланудың алғашқы үш жылында – жылына 1 рет, одан әрі – екі жылда 1 рет;

      2) тасты емес негіздердегі құрылыстарда пайдаланудың алғашқы үш жылында – жылына 2 рет, одан әрі – екі жылда 1 рет өткізіледі.

      Көптеген жағдайларда шөгулердің белсендірілуі мүмкін және бақылау кезеңдері қайтамала белсенді кезеңнің басында белгілеуді есепке ала отырып орнатылады. Бақылау нәтижелері осы Әдістемелік нұсқауларға 1 қосымшаға сәйкес нысан бойынша шөгулерді және орын ауыстыруларды тіркеу журналына енгізіледі.

      87. Бетон бөгеттердің тарақтарын көлденең жылжытулар олардың жұмысы мен жай-күйін бақылау үшін маңызды сипаттамалардың бірі болып табылады. Бақылау болжамданатын экстремалды жылжулармен пайдалану уақытында өлшенген көлденең жылжуларды салыстыру жолымен жүзеге асырылады. Экстремалды жылжуларды болжамдау бастапқы пайдалану кезеңінде заттай бақылау нәтижелері негізінде мамандандырылған ғылыми-зерттеу ұйымдарымен орындалады.

      88. Деформациялық және құрылыс жіктері мен сызаттарын ашуды бақылау үшін бетонда саңылау өлшегіштер қолданылады. Жіктердің ашылуын өлшеу кезінде қоршаған ортаның температурасы өлшенеді.

      89. Топырақты бөгеттердің шөгулері ІІІ сыныпты тегістеумен өлшенеді. Топырақты емес экрандармен және диафрагмалармен бөгеттердің шөгуін бақылау кезінде, бөгеттің едәуір ұзындығы кезінде нивелирлеудің ең жоғары сыныбы қолданылады. Бөгет негіздерінің шөгулерін бақылау тереңдік марка көмегімен жүргізіледі. Бөгеттердің шөгулерін және көлденең жылжуларын бақылау мерзімділігі заттай бақылау жобасын құрастыру кезінде әрбір бөгет үшін жеке оның конструкторлық ерекшеліктерін есепке ала отырып тағайындалады.

      90. Бақылау мерзімділігінің І және ІІ сыныпты бөгеттер үшін (кемінде):

      1) бөгет негіздерінің шөгуі үшін – бөгет құрылысы аяқталғанға және су қоймасы толтырылғанға дейін айына 1 реттен тоқсанына 1 ретке дейін, одан кейін пайдалануға тапсырғаннан кейін бірінші жылы – 3 рет, екінші жылы – 2 рет, одан әрі – жылына 1-2 рет;

      2) тарақтар мен бермалардың шөгуі үшін – бірінші бақылау жылында айына 1 рет, одан кейін екінші бақылау жылында тоқсанына 1 рет, одан әрі жылына 1-2 рет құрайды. Бөгет ағаштарының ішінде биіктік жағдайы мен көлденең жылжуында тарақ пен бермада көлдеңен суықтықты бақылау бірдей мерзімде өткізіледі.

      Бөгеттерді пайдалану процесінде қандайда бір қолайсыз құбылыстарды анықтау кезінде (топырақты су деңгейін, сүзгілеуші шығындарды, сырғымаларды, орнықтыруларды арттыру) өте жиі өткізіледі.

      91. Судың сүзгілеуші шығыны депрессиялық бетінің жай-күйін бір уақытта бақылаумен өлшенеді. Сүзгілеудің өлшенген мәні жобалық және алдыңғы бақылау деректерімен салыстырылады.

      92. Сүзгілеуші бақылау мерзімділігі бөгет конструкциясына және материалына, негіздің қасиетіне, бөгеттердің маңыздылығына байланысты анықталады және І және ІІ сыныпты бөгеттер үшін (кемінде):

      1) депрессиялық беттерінің жай-күйі үшін – 5-10 күнде 1 рет;

      2) саңылау қысымы үшін – бастапқы кезеңде (бөгеттер салу, су қоймасын толтыру) 10-20 күнде 1 рет құрайды, аспаптардың көрсеткіштерін тұрақтандыру шамасы бойынша өлшеу арасындағы аралық (топырақты толық нығайтқаннан кейін) саңылау қысымын бақылау тоқтатылады.

      93. Сүзгілеуші шығынды өлшеу кезінде (3 айда кемінде 1 рет) өлшенген бірліктер (лайлығы) және судың химиялық құрамын анықтау үшін сынамалар іріктеледі. Бөгеттердің немесе оның негіздерінің ағашынан шығарылатын қатты бөлшектерді немесе суда еритін материалдарды анықтау кезінде нәтижесі бойынша шығаруды жоятын инженерлік іс-шаралар ұсынылатын тұрақты іс-шаралар ұйымдастырылады.

      94. Ерекше назар бөгет еңісіндегі сүзгілеуші судың шоғырланып шығу орындарына бөлінеді. Судың анықталған шығыстары каптирленеді, сүзгіленетін судың лайлылығын және химиялық құрамын, температурасын баұылау үшін сынамаларды іріктеумен су шығынын бақылау ұйымдастырылады. Өлшеулер алдымен күн сайын, одан кейін – процестердің дамуын немесе тұрақтануды ескеретін мерзімділікпен өткізіледі. Өлшеулер сүзгілеуші судың шығуын жойғанға дейін жалғасады.

      95. Бөгеттердің сүзгілеуші режимін бақылау кезінде анықталады және журналға тіркеледі:

      1) су қоймасындағы су деңгейі;

      2) дренажды арықтардағы су деңгейі;

      3) бөгет ағашында сүзгілеуші ағынның депрессиялық беттерінің жай-күйі;

      4) су қоймасындағы және дренажды каналдағы су температурасы;

      5) судың лайлылығы;

      6) сүзгілеуші шығын.

      96. Сүзгілеуші ағынның депрессиялық беттерінің жай-күйі пьезометриялық ұңғымадарда су деңгейлерін өлшеу жолымен анықталады.

      Арынсыз пьезометрдегі су деңгейін өлшеу үшін өлшегіш арқаны бар лоттар (ысқырық лот, шартылдақ лот, электрлі сигналды шамы бар лот), Гидрожоба ҒЗҚ конструкциясының су деңгейін өлшегіш, акустикалық деңгей өлшегіш, көрсеткіштерді қашықтан бермейтін немесе ПЦП аспабымен жиынтықта ішекті пьезодинамометр және басқалары қолданылады. Лоттар көмегімен өлшеу дәлдігі - ±20 мм, басқа аспаптардыкі - ±100 мм.

      97. Пьезометр сағасын белгілеу су қоймасын толтырар алдында; одан әрі – жылына бір рет немесе пьезометр бүлінген жағдайда анықталады.

      98. Әрбір пьезометрде су деңгейі екі рет анықталады. Нәтижелердің кемінде 20 мм айырмашылық жағдайында өлшеулер қайталанады.

      Бір жарманың барлық пьезометрінде су деңгейі жүйелі өлшенеді, ал одан кейін келесі жармаға өтеді.

      Өлшеу нәтижелерін осы Әдістемелік нұсқаулыққа 2 қосымшада келтірілген нысан бойынша пьезометриялық деңгейлерді тіркеу журналында тіркеу қажет.

      99. Бөгет арқылы жалпы сүзгілеуші шығынды каналдарды, тарирленген жармалардағы астауларды толтыру тереңдігі бойынша анықталады. Бұл ретте ең үлкен сүзгілеумен бөгет учаскелері анықталады. Су қоймасындағы сүзгілеу суын қайтаратын сорғыш станциялар болған кезде арынды құбырларда орнатылған шығын өлшегіштер көмегімен сүзгілеу шығыны өлшенеді.

      100. Өлшеу нәтижелері бойынша келесі графиктерді құрумен бөгеттердің немесе басқа тірек құрылыстарының сүзгілеу режимін талдау жүргізіледі:

      1) сүзгілеу шығындарының арыннан тәуелділігі;

      2) жыл бойы сүзгілеу шығындары;

      3) жыл бойы жоғары және төмен бьефтердің деңгейлері ауытқуының қосарды графигі.

      Графиктерде өлшеу жауын-шашын түскеннен кейін 1-2 тәулік сайын жасалатын жауын-шашын кезеңдерін шығарады.

      101. Есептік депрессиялық беттерінен жоғары деңгейлерді арттыру үстіңгі еңісті монолитті тіреуіштің қопырау мүмкіндіктері немесе дренажды құрылғының қанағаттанарлықсыз жұмысы туралы куәландырады.

      102. Жылына бір рет пьезометрдің дұрыстығы (сезімталдығы) тексеріледі. Пьезометрдің дұрыстығы деңгейді келесі өлшеумен және оны қалпына келтірудің ұзақтығымен суды ағызумен немесе құюмен тексеріледі. Егер пьезометрдегі судың бастапқы деңгейі тіптен немесе есептік уақыттан кейін қалпына келтірілмесе, пьезометр жарамсыз саналады.

      103. Тоғандағы және су жіберетін каналдардағы су деңгейі күн сайын бақыланады. Су қоймаларындағы су деңгейі бөгеттің жай-күйін бақылау кезінде өлшенеді.

      Каналдарда және су қоймаларында деңгей өлшеу үшін су өлшегіш рейкалар немесе деңгей өлшегіштер орнатылатын су өлшегіш бекеттер жабдықталады. Су деңгейін өлшеу дәлдігі ±10 мм.

      104. Су жіберетін каналдардағы су деңгейі тексеру кезеңінде онда сифонды және түйіспелі құрылыстар болған кезде өлшенеді.

      105. Мерзім сайын (жарты жылда бір рет) нивелирлеу көмегімен бағаналарды белгілеу (өлшегіш рейкалардың деңгейі негізінде) тексеріледі.

      Су өлшегіш бекеттердің тексеруші нивелирленуі бағаналар немесе бекет рейкалары зақымданған және жөндеудің барлық жағдайларында жүргізіледі.

      106. Жылу электр станцияларының суды тұтынуы ҚР СТ 2.36-2002 "Қазақстан Республикасының өлшем бiрлiгiн қамтамасыз етудiң мемлекеттiк жүйесi. Арын құбыржолдарындағы судың жұмсалуы. Аумақ-жылдамдық әдісімен өлшеулер орындау әдістемесі" көрсетілген нормативпен сәйкес әдістеме бойынша қайталама тіркеуші аспаптармен жиынтықта өлшегіш тарылтқыш құрылғылар көмегімен арынды су таратқыштарда өлшенеді.

      Тікелей ашық каналдарда су шығыны гидрометриялық айналма көмегімен өлшенеді.

      107. Салқындатқыштарда (су қоймаларында, бүріккіш бассейндерде) машина залында (машзалда) жылу алмасу жабдығына оның түсу орнында тікелей жүзеге асырылады.

      ГТҚ-да су температурасы өлшенеді:

      1) су жіберетін каналдарда немесе тоғандарда мұз қатар алды кезеңде және ыстық онкүндікте;

      2) су қоймаларында, оның төменгі бьефінде немесе сүзгілеу ошақтарында бөгет жай-күйін бақылау кезінде.

      108. Су температурасын өлшеу үшін сынапты шыны термометрлер немесе 0,5°С бөлу құны болаты болатын басқа термометрлер қолданылады.

      109. Су ағызушылардың жіберетін каналында түптері мен еңістерін тіреуіштің тірек бөліктерінің шайылуын бақылау өлшеу нәтижелерін салыстыру мүмкіндігі үшін тұрақты кесе-көлденең ендерінде тереңдікті өлшеу жолымен жүзеге асырылады. Өлшеулер сабада өткізіледі, олардың дәлдігі 5-10 сантиметрді құрайды. Бақылаулар шөміште және рисберма шөмішімен тасты нобайымен және төсеумен бекітілген икемді рисберма мен учаскелердің барлық ауданы бойынша су ұрма тісінің мен қатты рисберманың желісі бойынша жүргізіледі. Иірім мен ағыс шалысында бетонды тіреуіш учаскелері жыл сайын сүңгуірлермен тексеріледі. Қатты шайылу учаскелерінде өлшеулер шайылулардың максималды тереңдігінің шекаралары мен орналасқан орны белгіленетіндей есеппен қосымша нүктелерде жасалады.

      110. Жел толқындары, әсіресе оны пайдаланудың бірінші жылдарында қарқынды толқындар әсерімен су қоймасының жағалауының деформациясын бақылау жағалаудың жер асты және жер беті бөліктерін нивелирлеумен және өлшеулермен жүргізіледі.

      111. Дауылдан кейін жер құрылыстары еңістерінің тіреуіштерінің жай-күйі, тіреуіш жіктерінен, тіреуіш плиталарының астындағы, оларды отырғызатын тығыздамалардың шайылуы тексеріледі. Плиталар арасында қуыстың болуы соққылаумен анықталады.

      112. Егер қалдықтар ЖЭС жұмысында қиындықтар тудырса (салқындатқыш су қоймаларының және аванкамералардың лайлануы, сорғыштардың, құбырлардың тозуы), арнайы әзірленген бағдарлама бойынгша қатты ағызу режимін бақылау жүргізіледі. Лайлануды бақылау тұрақты кесе-көлденең енінде күзгі саба кезінде жүргізіледі. Кесе-көлденең енінде өлшеу және сынама алу жолымен қабаттардың гранулометриялық құрамы белгіленеді.

      113. Қысқы бақылаулар көлемі тұрақты жағдайларға байланысты және пайдалану бойынша тұрақты нұсқаулықтармен анықталады.

      Қысқы кезеңде осы ЖЭС құрылыстарындағы сипатты құбылыстарды бақылау жүргізіледі:

      1) мұз қатудың басталуы және ерекшеліктері;

      2) анжырдың пайда болуы;

      3) мұз жабынының еруінің басталуы және оның ерекшеліктері;

      4) бөгет арқылы мұз жүру ерекшеліктері;

      5) ГТҚ мұздануы;

      6) қоршаған ортаның және су температурасы.

      Бақылау мақсаты – мұз құбылыстарын болжамдау деректерін және қысқы қиындықтармен табысты күресу тәжірибесінің жиналуы.

      114. ТҚ визуалды бақылау кезінде құрылыстарды аралап шығу маршруты оларды толық тексерумен қамтамасыз етіледі және қатаң сақталады.

      115. Бөгеттер мен каналдарды аралап шығу кезінде тексеріледі:

      1) құрылыс еңістерінің, тарақтары мен бермаларының жай-күйі (шайылу, сырғымалардың және топырақты төгілуінің болмауы);

      2) қиыршық тасты және тасты тіреуіштердің жай-күйі;

      3) темірбетонды тіреуіштің және конструкциялардың жай-күйі (бетон зақымдарының болмауы);

      4) сүзгілеу суының бөгеттің төменгі еңісіне шығысының болмауы;

      5) су қоймасы жағалауларының жай-күйі (бұзушылықтар мен таяз сулардың көбеюінің болмауы);

      6) дренажды жүйелер жұмысы (сүзгілеу суын бұрып жіберу немесе тартып алу, ластанулардың болмауы);

      7) бақылау-өлшеу аппаратурасының жай-күйі (отырғызу маркалары мен пьезометрлер).

      8) визуалды бақылау нәтижелері жайма карталарында тіркеледі және визуалды бақылау журналында ГТҚ бүліністері сипатталады;

      9) жер құрылыстарының және деформациялық жіктердің зақымдану өлшемдері;

      10) темірбетонды тіреуіштерінің зақымдану ауданы және тереңдігі;

      11) сүзгілеу сипаты (тамшылы, сорғалаушы, дымқыл дақтар);

      12) механикалық жабдықтардың тотығу ауданы және тереңдігі.

      Жайма карталарда ГТҚ ақаулары ҚР ҚНжЕ 3.04-01-2008 "Гидротехникалық құрылыстар. Жобалаудың негізгі ережелері" көрсетілген нормативпен сәйкес белгіленеді.

      116. Тексеру кезінде су ағынымен жұмыс істейтін, ауыспалы деңгейдегі аймақтардағы конструкциялардың және темірбетонды жабындарының (бөгеттер, тасқынды су ағызушы, сорғыш станциялар) жай-күйіне ерекше көңіл бөлінеді.

      117. ГТҚ темірбетонды конструкцияларды визуалды бақылау және техникалық тексеру кезінде анықталды:

      1) қорғаушы жабындардың жай-күйі (қаптайтын, лак-бояу, сылақ, жылу оқшаулаушы және басқалары);

      2) конструкцияда ағып кетудің және ылғалды учаскелердің, сілтісіздендірудің болуы;

      3) қорғаныш қабат тығыздығының жай-күйі (көрінетін ақаулар: қабыршақтар, кеуектілігі және басқалары);

      4) қорғаныш қабатта сызаттардың және қопарылулардың болуы, олардың ұзақтығы, тереңдігі, орналасқан орны;

      5) арматураның бетонмен ілінісуінің бұзылуы; арматура тотығуының болуы (қорғаныш қабаттың бақылау сынықтары жолымен).

      118. Тексеру процесінде сызаттардың келесі түрлері анықталады және тіркеледі:

      1) бағаналарда – тік, қабырға маңында немесе қырларында;

      2) көлденең, қамыттардың орналасуымен сәйкес келетін;

      3) арқалықтарда - көлбеу, тік және аралық учаскелерде көлбеу;

      4) плиталарда – плитаның ортаңғы бөлігінен, төменгі (төбелік) бетінен ашумен.

      119. Көрінетін деформацияларды зерттеу барлық зақымдануларды, ақаулар мен жобадан ауытқуларды (бүгілулерді, жылжуларды, қисаюларды, шөгулерді, ашуларды және олардың тереңдігін зондылаумен сызаттардың ұзақтығын, геометриялық өлшемдерді өзгертумен) өлшеулермен қолдау алады.

      120. Электр станцияларының ГТҚ кезекті көктемгі және күзгі техникалық тексерулері тұрақты жұмыс істейтін комиссиямен өткізіледі. Комиссия құрамы ЖЭС техникалық басшысымен немесе директоорымен тағайындалады.

      121. Көктемгі техникалық тексеру қар ерігеннен немесе қысқы жаңбырлардан кейін құрылғылардың техникалық жай-күйін куәландыру мақсатымен өткізіледі.

      Көктемгі тексеру кезінде жазғы кезеңде орындауға белгіленген ағымдағы жөндеу бойынша жұмыс көлемдері анықталады және оларды келесі жылдың жоспарына немесе жөндеу жұмыстарының перспективалық жоспарына (3-5 жылға) енгізу үшін күрделі жөндеу бойынша жұмыс көлемдері анықталады.

      122. Құрылғыларды күзгі техникалық тексеру жыл сайын аяз басталғанға дейін 1,5 ай қалғанда өткізіледі. Осы уақытта ғимараттар мен құрылыстардың қысқы кезеңде қалыпты пайдаланылуын қамтамасыз ететін ағымдағы және күрделі жөндеу бойынша барлық жазғы жұмыстар аяқталады.

      Тексеріледі:

      1) су таратқыштарды тазарту және жылылау;

      2) қақпақ камералары мен бақылау-өлшеу аспаптарын жылылау;

      3) бетон плиталардың астына канал тіреуіштерінің топырақпен шөгуінің болмауы;

      4) жылыту каналдары мен механикалық жабдықтардың жарамдылығы.

      123. Ағымдағы техникалық тексерулер бекітілген график бойынша өліарада өткізіледі.

      Техникалық тексеру нәтижелері осы Әдістемелік нұсқауларға 3 қосымшаға сәйкес нысан бойынша гидротехникалық құрылыстарды техникалық тексеру актісімен рәсімделеді.

      124. Бір реттік аспаптық өлшеулер ГТҚ жай-күйі туралы ақпараттарды жедел алу, ұзақ мерзімдік бақылаулар өткізу, апатты зақымданулардың қаупін жоюға шұғыл шаралар қабылдау үшін немесе әр түрлі ұйымдармен орындалған жөндеу немесе құрылыс-монтаждық жұмыстардың сапасын бақылау үшін мамандандырылған ұйымдарды шақыруды негіздеу үшін өткізіледі.

      125. Бір реттік аспаптық өлшеулер:

      1) конструкциялардың өлшемінің, каналдар тереңдігінің, су өткізетін саңылаулардың және су қабылдағыш жіктерінің жобалық мәндерден ауытқуларын;

      2) сызаттардың ұзындығын, ашылу енін және тереңдігін;

      3) жеке құрылыстық конструкциялардың немесе құрылыстардың тігінен ауытқуларын;

      4) жеке элементтердің қисаюын, бүгілуін және иілуін;

      5) конструкциялардағы бетонның, ерітіндінің беріктігін;

      6) жөндеу және құрылыс-монтаждық жұмыс өндірісінің техникалық шарттарының бұзылуын;

      7) жабдықтардың іргетасының, жабындардың, арқалықтардың, ригельдердің, бағаналардың діріл деңгейін анықтау үшін жүргізіледі.

      126. Жеткілікті дәлдікпен бір реттік өлшеулер жүргізуді қамтамасыщ ету үшін:

      1) құрылыс немесе конструкция элементтерінің нақты геометриялық өлшемдерін өлшеу үшін - МЕМСТ 7502-98 "Өлшегіш металл өлшегіштер. Техникалық шарттар. Мемлекетаралық стандарт" сәйкес метр, өлшегіш рулетка;

      2) шағын ұзындықтағы конструкцияның негізгі элементтерінің майысуын, бүгілуін, иілуін өлшеу үшін – МЕМСТ 8026-92 "Тексеру сызғыштары. Техникалық шарттар" сәйкес қосымша құрылғы ретінде болат сым, керіп кигізілетін құрылғысы бар капрон бау (динамометр, жүк), өлшегіш сызғыш;

      3) сорғыш станция ғимараттарының тігінен (қисаю) ауытқуларын өлшеу үшін – МЕМСТ 10529-96 "Мемлекетаралық стандарт. Теодолиттер. Жалпы техникалық шарттар" сәйкес болат сымды, капрон баулы тіктеуіштер және болат өлшегіш сызғыш, дәл өлшеулер үшін – теодолит;

      4) көрінетін сызаттарды (ашылу енін және тереңдігін) өлшеу үшін - микрометр, масштабты бөлінетін өлшегіш лупа, микроскоп, микрометрлік тереңдік өлшегіш;

      5) бетон, ерітінді беріктігін анықтау үшін – Қашқаров эталон балғасы немесе Боровый серіппелі тапаншасы, ГМ балғасы немесе УК-10П ультрадыбысты аспабы;

      6) ригельдерде, бағаналарда, жабындарда дірілді өлшеу және табылған сызаттарды анықтау үшін – осциллографы бар дірілді датчик;

      7) лайлану дәрежесін анықтаумен каналдардың, тоғандардың тереңдігін өлшеу үшін – өздігінен жазып отыратын эхолот, қол лоты, шағын тереңдікте – дециметрлік бөлінген сырық, гидрометриялық жүкшығыр сияқты өлшеу құралдары қолданылады.

      127. Сызаттардың таралу немесе деформациялық жіктердің ашылу шекаралары бояумен белгіленеді, олардың ұзындықтары өлшенеді.

      128. ГТҚ арынды және салмақ түсіретін конструкцияларда сызат түзілуін бақылау сызат (ашылу) ені 0,3 мм және одан артық болғанда жүргізіледі. Егер маяк көмегімен сызаттардың ашылуы жалғасатыны анықталса, саңылау өлшегіш көмегімен жүйелі бақылау өткізіледі. Сызаттардың туындауынан және маяктарды орнатудан кейін 20 күн ішінде оларды тексеру күн сайын, ал одан кейін деформацияны толық тұрақтандырғанға дейін апта сайын жүргізіледі. Саңылау өлшегіш бақылаулар ±0,1 мм дәлдікпен жүргізіледі.

      129. Жоғарыда аталған механикалық құралдар көмегімен бетонның беріктігін анықтау МЕМСТ 17624-2012 "Мемлекетаралық стандарт. Бетондар. Бақылау үлгілері бойынша беріктікті анықтау әдістері" сәйкес жүргізіледі.

      130. ГТҚ пайдаланылатын конструкцияларда бетонның беріктігін анықтау ультра дыбысты аспаптар көмегімен ҚР СТ 937-92 "Бетон және темірбетонды құрама конструкциялар және бұйымдар. Жалпы техникалық шарттар" сәйкес жүргізіледі.

      131. Құрылыс кезеңінде дайындалған үлгілерді және конструкциядан іріктелген кернді сынау жолымен конструкция бетонының беріктігін зертханалық анықтау ҚР СТ 937-92 "Бетон және темірбетонды құрама конструкциялар және бұйымдар. Жалпы техникалық шарттар" сәйкес жүргізіледі.

7 бөлім. Техникалық қызмет көрсету және жөндеу

      132. ГТҚ техникалық қызмет көрсету олардың бастапқы пайдаланушы сипаттамаларын қолдау үшін жүргізіледі.

      ГТҚ орнатылған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету дайындаушылардың нұсқаулықтарымен сәйкес жүргізіледі.

      133. Шұқанақтарды, сырғымаларды, шөгулерді, топырақтың қаңсуын және оның дренажға шайылуын, құрылыс ағашында каверн мен сызаттарды, жауын суын бұру құрылғысының бүлінуін анықтау кезінде олардың пайда болу себептерін анықталады және жойылады.

      134. Құрылыс ағаштарында анықталған жер қазатын жанауарлардың жүрістерін жою қажет. Жер қазатын жануарлармен күресу үшін мамандандырылған ұйымдар тартылады.

      135. Жер құрылыстарының тарағында немесе жағалауында судың іркілісі анықталған кезде суды бұрып жіберу ұйымдастырылады.

      136 Жер бөгеттерінің еңістері жобалық деректерді сақтаумен жарамды күйде болады, тіреуіш қалыңдығы нақты толқынды және мұз жүктемелерімен сәйкес келеді. Дренажды құрылғы қалқаны, аймақтары болатын бөгеттің үстіңгі еңістері ағаштардан және тал-шіліктерден тазартылады.

      137. Еңістердің бетонды тіреуіштерінің немесе оларды мұзбен жабу нәтижесінде ГТҚ басқа бөліктерінің ықтимал деформациясы немесе зақымдануы жағдайында бөренелерді, запандарды немесе мұзды жару жолымен бетонды қорғау жүргізіледі.

      138. ГТҚ дрейсен ұлуларының өсуінен қорғау үшін ХВ-53 бояумен өсуге қарсы жабынды қолдану ұсынылады.

      139. Салқындатқыш су қоймасы жұмысының тиімділігін арттыру үшін келесі іс-шараларды өткізу ұсынылады:

      1) су өсімдіктерінің едәуір өсуі кезінде механикалық қамыс шапқышпен немесе биологиялық әдіспен – салқындатқыш су қоймасында өсімдік қоректі балықтарды өсірумен жою;

      2) қалқыма жертезекті келтірілген учаскелердегі жағалау аймағына бағаналармен кейін қоршаумен немесе қазып алумен шамшық тоқырау аймақтарына катермен сүйреп апару;

      3) арнаның лайланған учаскелерде түп тереңдету жұмыстарын жүргізу;

      4) дамбаның едәуір ауданы кезінде ағын бағыттаушы құрылғы жолымен тоқырау аймақтарын жою; көрсетілген іс-шаралар мамандандырылған ұйымдармен бірлесіп орындалады.

      140. Тасымалдаушы каналдарда дрейсендердің қақпандары (мұндайлар болғанда) оларды кемінде биіктік жартысына толтыруға жол бермей, уақытылы тазартылады.

      141. 100 мм және одан артық деңгейге судың ауытқуы кезінде торлы балық бөгеушілер тазартылады.

      142. Сорғыштар станциялардың су қабылдағыштар ауданында қалқымалы бөренелерді көтеру және жою "Полип" типті грейфермен немесе көп күлтелі шөміштермен жабдықталған көтергіш крандар көмегімен, жүзбе ағаштарды ағызумен, белгілі орындарға бұрумен және бекітумен жүргізіледі.

      143. Қағидаларға және ҚР ҚНжЕ 1.03-03-2001 "Кәсіпорындардың, ғимараттардың құрылыстарын және оларды күрделі жөндеуді жоба әзірлеушілерінің авторлық қадағалауы туралы ереже" сәйкес электр станциялар ГТҚ ағымдағы және күрделі жөндеу үнемі жүргізіледі.

      ГТҚ күрделі жөндеу кезінде ГТҚ сенімділігі мен қауіпсіздігін азайтатын немесе жөнделетін объектілердің пайдалану мүмкіндігін жақсартатын ұқсас немесе ең берік және үнемді көрсеткіштерге олардың пайдалану көрсеткіштерін шектейтін тозған конструкциялар мен детальдерді ауыстыру жүргізіледі.

      144. Техникалық сумен жабдықтаудың тұрақты жұмыс істейтін жүйелері жағдайында ГТҚ күрделі жөндеу жөндеу жобасы және жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру жобасы бойынша орындалады. ГТҚ ең жауапты элементтерін күрделі жөндеу жобасы жобалық ұйымдармен орындалады. Іріктеме күрделі жөндеулерге жобалық құжаттамадар энергия кәсіпорындарының жобалық-конструкторлық бөлімшелерімен орындалады. Күрделі жөндеулердің орындау үшін мамандандырылған жөндеу-құрылыс және құрылыс-монтаждық ұйымдар тартылады.

      145. ГТҚ ағымдағы жөндеу кезінде ұсақ зақымдануларды жою жолымен ГТҚ элементтерінің жұмысқа қабілеті қалпына келтіріледі. Ағымдағы жөндеу энергия кәсіпорындарымен жасалған жоспар бойынша жыл бойы жүргізіледі. Ағымдағы жөндеу жоспары құрылғылардың жалпы, жартылай және кезектен тыс тексерулерінен кейін жасалған бағалау тізілімі негізінде әзірленеді.

      146. Жеке құрылыстар үшін жөндеу мерзімділігі техникалық тексеру және жүйелік бақылау нәтижелері негізінде олардың жай-күйіне байланысты анықталады. Күрделі жөндеу ГТҚ құрылыстары үшін ЖЭС техникалық сумен жабдықтау жұмысына кедергі жасамай іріктемелі жүргізіледі.

      Күрделі жөндеудің болжамды мерзімділігі:

      1) бөгеттер, дамбалар, каналдар, тоғандар, су шашқыштар - 15-25 жыл;

      2) бүріккіш бассейндер - 4 жыл;

      3) циркуляциялық болат су таратқыштар - 15 жыл.

      147. Күрделі жөндеуден ГТҚ қабылдауды ЖЭС басшылығымен тағайындалған комиссия жүргізеді.

      Жөндеу жұмыстарын қабылдау кезінде олардың жобамен және сметамен сәйкес орындалуы, ГТҚ сыртқы жай-күйі тексеріледі. Құрылыстарды олардың қалыпты пайдалануына кедергі келтірілетін және гигиеналық жағдайлар мен персоналдың еңбек қауіпсіздігін нашарлататын ақаулармен пайдалануға қабылдауға жол берілмейді. ГТҚ күрделі жөндеу кезінде орындалған барлық жұмыстар акт бойынша қабылданады. Қабылдау актісіне жөндеу бойынша техникалық құжаттамадар қоса беріледі.

8 бөлім. Гидротехникалық құрылыстарды қауіпсіз пайдалану шекараларына жақындау кезінде персоналдың әрекеттері

      148. Жеткізу жолдарының құрылысы үшін пайдаланудың шекаралық шарты сорғыш станциялардың ЖЭС су беруді шектеуге немесе тоқтатуға әкелетін минималды ұйғарындыдан төмен судың деңгейін іске қосу болып табылады. Жеткізу жолдарында су деңгейін минималды ұйғарындыға дейін төмендету кезінде салқындатқыш су қоймаларын 1 жүргізіледі.

      149. Тереңдік тоғанның саңылауларының анжырмен бітелуі жағдайында оны жою үшін бағытталған жарылыстар қолданылады.

      150. Салқындатқыш су қоймаларында су деңгейін максималды есептік мәннен жоғары арттыру және су ағызатын құрылғылар қақпағының сыналануы кезінде жер бөгеттерінің ағашында прорандарды ұйымдастыруға жол берілмейді. Сүңгуірлерді тартумен ең қуатты жүк көтеретін механизмдердің көмегімен қақпаларды көтеру жүзеге асырылады.

      151. Арынды ГТҚ бақыланатын көрсеткіштердің бір немесе бірнешеуі шекті ұйғарынды мәндерге қол жеткізетін жағдайларда ЖЭС пайдалану қызметінің, сәйкес жобалық, ғылыми-зерттеу ұйымдарының өкілдерінен комиссия құрылады. Комиссия себептерін анықтайды және құрылыстардың қалыпты жай-күйінің бұзылуының ықтимал салдарларының бағалары беріледі. Егер комиссиямен апатты жағдайлардың туындау мүмкіндігі танылса, оны сақтандыру бойынша ұсыныстар әзірленеді.

      152. Сорғыш станцияларды босату үшін оның апатты су басуы жағдайында "ГНОМ" типті резервті тасымалданатын сорғыштар қолданылады.

      153. ГТҚ апатты жағдайларының туындау кезінде персонал әрекеттері апаттың алдын алуға, ал алдын алу мүмкін болмаған жағдайда – апаттан шығынды азайтуға бағытталады.

      154. Кез-келген апатты жағдайлардың туындау кезінде қызмет көрсететін персонал:

      1) оның туындауы туралы директорға, бас инженерге, ауысым бастығына және цех бастығына хабарлауға;

      2) апатты жағдайларды таратуға тез арада кірісуге міндетті.

      155. ГТҚ апап кезінде персонал өміріне және денсаулығына қауіп төнген жағдайда персонал қауіпті аймақтан кетуге міндетті.

  Жылу электр станцияларының
техникалық жабдықтау
жүйесінің гидротехникалық
құрылыстарын пайдалану
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
1 қосымша
  Нысан

Шөгулер мен жылжуларды тіркеу
журналы

      Құрылыс _____________                        Бастапқы (марканы абсолютті

      Жарма № ________________                  белгісі), м__________

      Марка № ________________                  Шөгудің немесе жылжулардың

                                                сыни мәндері, мм _________

Күні

Деңгей белгісі, м

Температура, 0С

Марканың өлшенген белгісі, м

Алдыңғы өлшеу сәтінен шөгу мәні, мм

Шөгудің жиынтық мәні, мм

ІБ

СБ

су қоймасындағы сулар

сыртқы ауа








  Жылу электр станцияларының
техникалық жабдықтау
жүйесінің гидротехникалық
құрылыстарын пайдалану
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
2 қосымша
  Нысан

Пьезометриялық деңгейлерді
тіркеу журналы

Күні

Жарма нөмірі

Ұңғымадағы су деңгейінің максималды ұйғарынды мәні, м

Пьезометр сағасының (бастиегінің) биіктік белгісі, м

Ұңғымадағы су деңгейіне дейін тереңдігі, м

Ұңғымадағы су деңгейінің белгісі, м

Ауа температурасы, 0С

Ескерту








  Жылу электр станцияларының
техникалық жабдықтау
жүйесінің гидротехникалық
құрылыстарын пайдалану
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
3 қосымша
  Нысан

Гидротехникалық құрылыстарды тексеру
АКТІСІ

      _____________________________
электр станциясының атауы

      Комиссия құрамында:_______________________________________________________

                                          тегі, аты, лауазымы

      ________________________________________________________________________________

      "____"___________________20_____жылғы __________________________________________

      ______________________________________________________ ұйым бұйрығымен бекітілген

                  электр станциясының атауы

      ________________________________________________________________________________

                        тегі, аты

      ________________жылдан __________________20___жылға дейін кезеңде № _____________

      келесі құрылыстардың жалпы техникалық тексеруін жүргізді

      _______________________________________________________________________________

      және "___"__________________20____жылғы жағдай бойынша келесілерді атап көрсетті:

      1. Құрылғыларды тексеру нәтижелері


р/с

Гидротехникалық құрылыс

Техникалық жай-күйі (бетонның зақымдануы, сүзгілеу режимінің бұзылуы, материал беріктігінің азаюы, сызаттардың болуы және т.б.

Болжамды зақымдану, тозу, деформация себептері

Комиссия шешімі, жөндеу түрі, жұмысты орындау жылы





      2. ГТҚ жабдықтарын тексеру нәтижелері (механикалық және көтергіш жабдықтардың

      әрбір бірлігінің техникалық жай-күйін көрсету)

      ________________________________________________________________________________

      ________________________________________________________________________________

      Тексеру және сынау нәтижелері негізінде комиссия санайды:

      2.1. Құрылыстар ___________________________ күйде табылады.

                        (қанағаттанарлық/қанағаттанарлықсыз)

      Ағымдағы жөндеу ________________________________орындауды талап етеді.

                                    ГТҚ атауы

      Күрделі жөндеуге ______________________________________орындауды талап етеді.

                                    ГТҚ атауы

      Тез арада қалпына келтіруді талап ететін апатты жағдайда табылатын

      _______________________________________________________________________________

      _______________________________________________________________________________

      ГТҚ объектілері анықталды.

      2.2. Құрылыстардың жай-күйін қосымша куәландыру үшін

      _______________________________________________________________________________

                                    куәландыру түрлерінің атауы

      _________________________ мамандандырылған ұйымға хабарласуы қажет.

                  атауы

      Комиссия төрағасы                              _____________________________

                                                            қолы

      Комиссия мүшелері:                              _____________________________

                                                      қолы

                                                _____________________________


                                                _____________________________     

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
9 қосымша

Жылу электр станциялары бу турбиналарының күректі аппараты, дискілері мен роторлары металының зақымдану себептерін тексеру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар

1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Жылу электр станциялары бу турбиналарының күректі аппараты, дискілері мен роторлары металының зақымдану себептерін тексеру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар (бұдан әрі – Әдістемелік нұсқаулар) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Аталмыш әдістемелік нұсқауларда келесі түсініктер мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) питтингтік тотығу – питтингтердің түзілуіне әкелетін металдар тотығуы, яғни оның сыртқы қабатынан басталатын металдағы қуыс, ойықтар;

      2) турбоагрегат вибрациясы – мәжбүрлі тербелістер, жиілігі әртүрлі бірнеше ауытқушы күштердің бір уақыттағы әсерінен туындайды және полигармониялық сипатқа ие;

      3) тапталатын борпылдақтық – бұрыс формадағы тұтассыздықтың жиналуы;

      4) флокендер – құрамында сутек көп металда пайда болатын ішкі транскристаллиттік жарықшақтар;

      5) жарықшақтар – металдағы тұтассыздық (алшақтықтар), бұзылу қабатына (термикалық жарықшақтар) еркін бағытталған немесе өзгеріс бағыты бойынша тартылған (өзгерген жарықшақтар);

      6) қуыстылық – ірі және ұсақ түйіршіктердің немесе құрылымға кіретін түрлі фазалық құрауыштардың кезектесіп ауысуы;

      7) тозған ойықтар – жарықшақтың локальды даму бағытына перпендикуляр бағытталған қайталанатын тартылған шұңқырлар мен дөңестер (дөңес немесе иілген).

2 бөлім. Қолданылу саласы

      3. Пайдалану процесінде мемлекет тарапынан да, сонымен кәсіпорын тарапынан да бақылауға жататын технологиялық бұзулықтар туындайтын жағдайлар пайда болады.

      4. Тексеруді ұйымдастыру және актілерді ресімдеуге, апаттар мен ауытқулар жіктемесіне қойылатын жалпы талаптар Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 20 ақпандағы № 121 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 10558 тіркелген) Бірыңғай электр энергетикасы жүйесінің, электр станцияларының, аудандық қазандықтардың, электр және жылу желілерінің жұмысындағы технологиялық бұзушылықтарға тергеп-тексеру жүргізу және оларды есепке алу қағидаларына (бұдан әрі – Қағида) сәйкес белгіленген.

      5. Қағидаға сәйкес белгіленген тәртіпте тағайындалған, бұзылу себептерін тексеру бойынша комиссия құрамына турбоқондырғыны пайдалану, металтану, беріктікті есептеу бойынша мамандар мен дайындаушының өкілдері кіреді. Бұзылу сипатына байланысты оның құрамына вибрация, су-химиялық режим, тотығу, эрозия, жылу қорғаныс құрылғылары, автоматика бойынша мамандар кіреді.

      6. Бөлшектер металының бұзылу себептері талданып, тексеру нәтижелері бойынша анықталады.

      Соңғы шешім қабылдау үшін неғұрлым терең зертханалық зерттеулер жүргізу қажет болған жағдайда мамандардың қатысуымен бірыңғай бағдарлама жасалады. Комиссия алдын ала қорытындылар жасап, бұзылу себептері туралы соңғы қорытындыны ұсыну мерзімін белгілейді.

      7. Комиссия дайындаушыдан техникалық құжаттарды алады: бұзылған бөлшекті (бөлшектерді) жеткізуге қойылатын техникалық шарттар, төлқұжат мәліметтері, сызбалар, беріктік есептеулері.

      8. Электр станциясының басшысы комиссия жұмысы басталғанға дейін бұзылу орын алған жердегі жағдайды сақтау бойынша шараларды орындап, қызметкерлерден сұрау алады, Қағидаға және Қазақстан Республикасының Энергетика министрінің 2015 жылғы 30 наурыздағы № 247 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 11066 тіркелген) Электр станциялары мен желілерін техникалық пайдалану қағидасына сәйкес турбина жұмысының бұзылуы туралы комиссияға баяндама дайындайды.

      Бұзылу сипатына байланысты баяндамада комиссияға келесі құжаттар ұсынылады:

      1) қазан-турбиналық цехтың жедел журналы;

      2) турбоқұрылғының тәуліктік тізімдемесі;

      3) қорғанысты, тосқауылды және дабыл жүйесін сынап көру сызбасы;

      4) турбина формуляры;     

      5) құрылғыны жөндеу және ақаулар журналы;

      6) вибрацияны тіркеу журналы;

      7) су мен буды химиялық талдау журналы;

      8) бөлшектер дефектоскопиясы туралы электр станциясы металдар зертханасының мәліметтері және бұрын жүргізілген металдың бір типті зақымдануларын зерттеулер, соның ішінде дайындаушы немесе саланың ғылыми ұйымдары жүргізген зерттеулер;

      9) шығын мен бу параметрлерін, ротордың біліктік қозғалу шамасын тіркейтін өздігінен жазатын құрылғылар диаграммасы, турбоқұрылғының жылу механикалық параметрлері, мойынтіректерді маймен жабдықтау жүйесінің температуралық режимі;

      10) бу, ауыз су мен қазандық суының сапасы, мойынтіректер мен білік сымдар вибрациясы, конденсатордағы қысым, шығарылым температурасы туралы мәліметтер;

      11) конденсатордағы қысым мен ротордың айналу жиілігінің көрсеткіші берілген іске қосулар мен тоқтаулар кестесі.

      9. Бұзбайтын бақылаудың барлық түрлерін, бөлшектерді өлшеуді, механикалық ерекшеліктерді анықтауды, бұзылған бөлшектердің беріктігін есептеуді мемлекеттік стандарттардың талаптарына, дайындаушылардың құрылғыны пайдалану бойынша нұсқаулығына сәйкес жүргізеді.

      10. Жоспарлы бақылау кезінде аппаратура нормативтік құжаттардың талаптарына, бақылаудың нақты түрлеріне сәйкес және белгіленген мерзімдерде тексерістен өтуіне тексеріледі.

3 бөлім. Комиссияның бұзылулар себебін тексеруі

      11. Бастапқы техникалық құжаттарды талдау комиссия бастапқы құжаттарда қарастыратын бұзылу себептерін анықтаудан басталады. Келесілерге ерекше назар аударылады:

      1) бұзылған бөлшектер жұмысы туралы мәліметтер: олардың орналасқан жері (жоғары қысым цилиндрі, орта қысым цилиндрі, төменгі қысым бөлігі, орта қысым цилиндрі немесе төменгі қысым цилиндрі (бұдан әрі – ТҚЦ)), фазалық ауысым аймағындағы жұмыс күректері мен дисктер сатысының нөмірлері, іріктеме, ылғалды бу, реттейтін басқыштар, күректерді немесе дисктерді соңғы рет ауыстырған сәттен бастап олардың жұмысының сағат саны, бөлшектерді бұзылғанға дейінгі жөндеу, ақаулардың болуы және сипаты, бұзылған бөлшектерді қалпына келтіру немесе ауыстыру бойынша іс-шаралар, мерзімділік және жүргізілген бақылау нәтижелері;

      2) турбинаны пайдалану шарттары: будың нормативтік параметрлерін сақтау, желі жиілігі, турбинаның жүктемемен немесе будың артқан шығынымен, конденсатордағы жоғары қысыммен жұмыс істеу мүмкіндігінің ұзақтығы, реттеуші басқыштағы бу қысымы уақытындағы өзгеріс, іске қосу және тоқтау режимі, турбинаны іске қосу және тоқтау саны, вибрация өзгерісінің деңгейі мен ерекшеліктері және мойынтіректер металының температуралық күйі;

      3) консервация әдістері, тәсілдері және ағынды бөліктің шаю жиілігі, блоктың су-химиялық режимі туралы мәліметтер;

      4) түсіру және салқындатқыш құрылғылар жұмысы;

      5) аталмыш және басқа электр станцияларының осындай турбиналарындағы басқыштардың бұзылуы туралы мәліметтер.

      12. Бұзылу ошағын, бұзылу сипатын (тозғандық, статикалық жүктемеден, тотығулық) анықтау үшін бұзылған бөлшектерді комиссия алдын ала қарайды. Тексеру қорытындыларының негізінде комиссия шағын комиссия жұмысының бағыты мен мазмұнын анықтайды.

1-параграф. Зақымдануларды тексеруге қойылатын талаптар

      13. Тағайындалған шағын комиссия бұзылған бөлшектерді мұқият тексереді. Тексеру бұзылған жеке элементтердің бұзылу себептерін анықтау үшін ағынды бөлік дефектациясын қамтиды. Тексеру мақсаты: бұзылу көлемін анықтау, оның пайда болу себептерінің тізімін жасау, осы себептерді растайтын немесе теріске шығаратын мәліметтер жинау.

      14. Зақымдану орын алған жерлер (ошақ, жалпы түрі) шөгінділерден тазалағанға дейін де, кейін де суретке түсіріледі. Олардың орналасу сызбасы жасалады. Үлгі ретінде осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның 1-суретінде басқыштағы бұзылған күректердің орналасу сызбасы келтірілген. Химиялық талдау жүргізу үшін шөгінділері бар сынамалар алынады.

      15. Тазалағананнан кейін зақымданған аймақ металының күйі тексеріліп, әрі қарай зерттеу жоспары жасалып, қаттылықты өлшеу және механикалық ерекшеліктерді сынау, микро- және макроқұрылымды зерттеу үшін бөлу үлгілерінің сызбасы жасалады.

      Ерекшеліктерді сынауға арналған үлгілер бұзылған бөлшектің өзгеріске түспеген бөлігінен алынады, мысал үшін егер қалақша басы өзгеріске түскен болса, сабынан. Үлгілер бұзылу орнынан алыс та, жақын да алынады, сондай-ақ бөлшек дефектоскопиясын жүргізу мүмкіндігі қарастырылады.

      16. Шағын комиссия бұзылған күрек аппаратын тексеру кезінде:

      1) осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның 1, 2, 3 формулярларына сәйкес алдыңғы жөндеу уақытынан бері пайдалану кезіндегі өзгерістер анықталады;

      2) механикалық зақымдар;

      3) жапырылған, тесілген, қажалған, өзгерген жерлер;

      4) күректердің биіктігі бойынша үзілуі, олардың сап бөліктерінің дұрыс салынбауы, күректердегі, бандаждардағы, орамалардағы, дисктердегі үзілулер мен жарықшақтар;

      5) күректерді радиалды және аксиалды бағыттарда соғу және сипаты;

      6) тұз күртіктерінің деңгейі мен сипаты, әсіресе бандаж астында, демпферлік сым астындағы қабатта, эрозиядан, тотығудан тозу;

      7) күректердің қалдық пластикалық өзгерісінің болуы (жалпы ұзару немесе мойын, бұрылыс, бүгілістің қалыптасуы).

      17. Тексеру кезінде қосымша назар аударылады:

      1) күректердің профилді бөлігінен сап бөлігіне ауысу немесе басының жоғарғы бөлігіндегі фрезерлік бандажға ауысу;

      2) төменгі бөлікте белдіктің болуы – жергілікті кернеулердің концентраторлары болып табылатын технологиялық сипаттағы ақаулар;

      3) күректің бар ұзындығы бойынша кіріс және шығыс жиектер;

      4) қылқанға және байланыс астындағы саңылау маңайына жалғас аймақтар;

      5) бандаж лентасы, әсіресе қылқан бастарындағы;

      6) бандаж сымын жалғау жерлері, онда үзілу, жарықшақтың болуы және сынық сипаты;

      7) демпферлік сым қалыбы, оның жинау сызбаларының талаптарына сәйкестігі, онда үзілулер мен жарықшақтардың болуы, сымдағы қажалу іздері;

      8) температуралық саңылаулардың және тұтас фрезерлік бандаж бойынша саңылаулардың құрама сызбалар талаптарына сәйкестігі;

      9) электр ұшқындау тәсілімен салынған, эрозиядан қорғайтын жіктер мен стеллиттік пластина жапсары, жарықшақтар мен металдың төсеме салдарынан қараюы;

      10) күректер мен бандаж лентасындағы біліктік және радиалды тығыздағыштар.

      18. Сыну сипаты күштік әсер типі бойынша анықталады: тайғанақтық, тотығулық тозу, кернеу ықпалында немесе статикалық жүктемеден тотығулық шытынау, осы Әдістемелік нұсқауларға 3 қосымшаға сәйкес бөлшектердің сыуына талдауды басшылыққа алынады.

      19. Қабаттың тазалығы, бағыттаушы күректерде өзгерістердің, механикалық бұзылулардың жоқтығы, күректердің төсем мен диафрагма тоғынына бекіту күйі тексеріледі.

      20. Диск саңылауында күрек ілгегінде сынық анықталған кезде егер басқыш күректерінің типтік сынулары аталмыш турбинада немесе басқа электр станцияларында пайдаланылатын басқа турбиналарда бірнеше мәрте орын алса барлық басқыш күрексіздендіріліп, осы Әдістемелік нұсқауларға 3 қосымшасына сәйкес күректер тексеріледі.

      21. Бақыланатын басқыштың немесе ағымдық турбиналардың ұқсас басқыштарының бір күрегі бұзылғаны анықталған жағдайда бақылаудың бұзбайтын әдістерінің бірімен басқыштардың барлық күректеріне (100%) дефектоскопия жүргізіледі.

      22. Бұзылған жұмыс күректері және оларды байланыстырушы элементтерді қалпына келтіретін жөндеу жұмыстары жүргізіледі, ал олар болмаған жағдайда ауыстырылады.

      23. Толық соғылған роторлар мен қондырма дисктерді тексеру кезінде көрсетілген аймақтардағы мүмкін ақауларға (жарықшақтар, ойықтар, эрозиялық тозу) назар аударылады: біліктердің ұштық бөліктерінде, қырларында, тоғындарда, төсемдерде, күпшектерде, түсіру қабаттарында және бекітпе астында, буатты саңылау қабатының маңайында (алынған дисктерде). Осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның 1 формасы толтырылады.

      24. Роторларды тексерген кезде келесі факторларға назар аудару қажет:

      1) сынық сипаты (ескіргендік, статикалық);

      2) бұзылу ошағы;

      3) статор ротор бөліктерінің шаншылуы;

      4) жылу жырашықтарының сызбалық өлшемдерге сәйкестігі және жарықшақтардың жоқтығы;

      5) ауыспалы галтелдер радиусының сызбалық өлшемдерге сәйкестігі.

      25. Толық соғылған роторлардың бұзылған дисктерінде тоғын, бекіту аймақтары, түсіру қабаттары, төсем, күпшек, галтелдер, күректер тексеріледі.

      26. Ротор бұзылған кезде жылдар бойынша турбинаны іске қосу туралы мәлімет, электр станциясында жазылған пайдалану кезіндегі режимдердің бұзылу сипаты (іске қосулар саны, оның ішінде бос, суымаған және ыстық қалыптағы, апатты тоқтаулар саны, біліктің майысуы, жоғары вибрация, мойынтіректердің бұзылуы, босау, бөгде заттардың түсуі, пайдалану режимінің бұзылуы, температураның бірден ауытқуы) ұсынылады. Мәліметтер осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның 1 формасында көрсетіледі.

      27. Металды зерттеу мақсатымен роторды кесу сызбасын дәл жасау үшін ақаудың орналасқан жері мен анықталған жарықшақтардың өлшемдері белгіленеді. Қосымша ақаулар мен жарықшақтардың болу мүмкіндігіне байланысты бұзылу орнына жақын аймақты көрсету үшін ротор дефектоскопиясы жүргізіледі.

      28. Бөлшектердің фазалық ауысым аймағында тотығулық қажалуына жауапты факторлар шарттар жиынтығымен анықталады:

      1) турбиналар мен бөлшектер (күректер, дисктер, роторлар) конструкциясымен;

      2) турбиналарды пайдалану шарттарымен;

      3) бу мен ауыз судың су-химиялық режимінің күйімен;

      4) металл күйімен (қорыту тәсілі, механикалық ерекшеліктер, химиялық құрамы, құрылымы).

      29. Бұзылған бөлшектерді қарау кезінде питтингтік тотығудың бар-жоқтығына, жарықшақтарға назар аударылады, шөгінділер мөлшері мен сипаты анықталады. Питтинг сыртта металл қабатында ойықтар түрінде пайда болады. Питтингтер қорғаныс қабатында (салынған немесе табиғи түрде қалыптасқан) түрлі ақаулардың (ішкі кернеуден болған жарықшақтар, жік, микроқосылымдар, шектік қабатқа шығу, дислокация) орындарында пайда болады. Прокаттық қақтар немесе болат қабаттардағы оның қалдықтары ойықтық тотығудың бір себебі болып табылады.

      30. Химиялық талдау үшін тұз шөгінділері бөлшектерді тазалағанға дейін алынады.

      31. Күректерді егжей-тегжейлі тексеру кезінде:

      1) шөгінділерден босатылған және арнайы қорғалған бөлшектердің тотығулық бұзылу көлемі сипатталады;

      2) ілгектің ортасы мен шетінде негізгі қимада ілгектің дөңес және еңіс жағынан қабат күйі белгіленеді;

      3) максималды питтингтердің диаметрі мен олардың тығыздығы бағаланады;

      4) күрек ілгегі немесе диск бойынша тотығулық зақымданулардың бөлінуіне сапалық сипаттама жасалады;

      5) күректердің кіріс және шығыс жиектерінің күйі жеке сипатталады.

      32. Жұмыс күректерінің шығыс шеттеріндегі жарықшақтар, дисктердің біліктік буатты саңылауларының аймағындағы жарықшақтар ультрадыбысты дефектоскопия әдісімен анықталады. Күрек сырты мен дисктердегі жарықшақтар мен питтингтердің орналасу орындары мен олардың өлшемдері комиссия материалына қоса берілетін эскиздерге салынады.

      33. Тотығулық шытынау, дискте жалпы тотығу немесе профилді жоғалтатын питтингтік тотығу анықталған жағдайда соңғысы бұзбайтын бақылау әдістерімен дефектоскопия жүргізу және оны әрі қарай пайдалану мүмкіндігін анықтау үшін жөнделеді.

      34. Түрлі дайындаушылар турбиналарының фазалық ауысымы аймағындағы басқыш дисктері мен күректерінің металын бақылау нормалары МЕМСТ Р ISO 9934-2-2011 "Бұзбайтын бақылау. Магнит-ұнтақты әдіс. 2-бөлім. Дефектоскопиялық материалдар" келтірілген.

      35. Бұзылған бөлшектерді тексеру нәтижелері комиссия хаттамасымен ресімделеді. Оған бұзылған күректер мен диск бөлшектерінің сынықтары сипатталып, қабат жағдайы мен бұзылу ошақтары сипатталып, фотосуреттері мен эскиздері қоса беріледі.

      36. Ротордың бұзылған бөлшектерін тексеру нәтижелері бойынша және бұзылу сипатына байланысты осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның формалары толтырылады:

      1) 1 форма – Пайдалану және жөндеу процесінде ротор бөлшектерінің бұзылуы мен өзгеруі;

      2) 2 форма – Күректер мен дисктердің эрозиялық тозуы;

      3) 3 форма – Күректер мен дисктердің тотығулық тозуы;

      4) 4 форма – Бұзылған бөлшектер металының химиялық құрамы мен механикалық ерекшеліктерін талдау;

      5) 5 форма – Бұзылған бөлшектер металының микроқұрылымын талдау;

      6) 6 форма – Күректерді вибрацияға сынау нәтижелері;

      7) 7 форма – Турбинаның ағынды бөлігіндегі шөгінділер құрамы;

      8) 8 форма – Мойынтіректер тіреуінің вибрация мәліметтері.

2-параграф. Металл сапасы мен сынықтарын талдау

      37. Зақымдалған бөлшек сынығының құрылысы сипатталады: бұзылу ошағының (ошақтарының) орналасуы, жарықшақтың таралу бағыты. Сынық бұзушы жүктеме сипаты бойынша жіктеледі, егер бұзушы жүктеме бағаланса, бұзу себебі туралы мүмкін нұсқа анықталады. Әрі қарай зерттеу жоспары жасалады егжей-тегжейлі микрофрактографиялық зерттеу және оның жіктемесі туралы қорытынды жасау үшін сынықты кесу сызбасы жасалады. Сынық түрлері осы Әдістемелік нұсқауларға 3 қосымшада көрсетілген.

      38. Зақымдалған бөлшектер металының сапасын анықтау үшін:

      1) стилкөшіру немесе химиялық талдау әдісімен бұзылған күректер, дисктер мен роторлар металының химиялық құрамының техникалық талаптарға сәйкестігі анықталады, бұл кезде күректер, дисктер мен роторлар туралы құрылғыны дайындаушының сертификат мәліметтері алынады;

      2) зақымдалған бөлшек қорытпасының немесе болаттың механикалық ерекшеліктері анықталады;

      3) микроқұрылымдық жағдайын, микрожарықшақтардың бар-жоқтығын, питтингтерді немесе микропиттингтерді, олардың орналасу сипатын және металл тереңдігі бойынша дамуын анықтау үшін күректер, дисктер мен роторлар металына металлографикалық талдау жүргізіледі.

      39. Күректі аппарат, дисктер мен роторлар материалының химиялық құрамы мен механикалық ерекшеліктері туралы нормативтік мәліметтер осы Әдістемелік нұсқауларға 4 қосымшада келтірілген. Осы Әдістемелік нұсқауларға 5 қосымшада үлгілерді дайындау және металл беріктігін алдын ала бағалау үшін нұсқаулар берілген.

      40. Химиялық талдау, күректер, дисктер мен роторлар металының механикалық сипаттамалары мен микроқұрылымын зерттеу металды бұзатын және бұзбайтын бақылау бойынша жұмыстар өндірісіне құқығы бар мамандандырылған зертханада жүргізіледі. Талдау үшін бұзылған және бұзылмаған күректер металы алынады, ал дисктер мен роторларда – аталмыш бөлшектің бұзылу орнына жақын және алыс алынады. Дисктер мен роторлардың мұқалған орындарында металл қаттылығы өлшенеді. Оның шамасы мұқалу орнынан алыс алынған осындай шамамен салыстырылады. Мүмкіндігіне қарай түйрелген қабат тазалау арқылы жойылады. Ол жойылғаннан кейін металл қаттылығына бақылау өлшеу жүргізіледі.

      Металл күйін талдау нәтижелері осы Әдістемелік нұсқауларға 3 қосымшаның 4 және 5 формаларының түрінде беріледі.

      41. Осы Әдістемелік нұсқауларға 6 қосымшада бөлшектердің бұзылуына әкелетін болаттарды термоөңдеу кезіндегі және күрекшелердің бүлінуіне әкелетін дайындау технологиясындағы тәртіптерде ауытқуы мен металлургиялық ақаулар үлгілері келтірілген.

      42. Күректердің беріктігін бағалау үшін олардың есептеу мәліметтері пай даланылады, онда оң бүгілістің статикалық кернеуі туралы және орталық күш туралы мәліметтер қамтылады.

      Егер күректің сынуы кернеудің конструктивтік концентраторы бойынша орын алса (мысал үшін ауыспалы галтелдер, ұштар радиусы) нақты орындалған радиустардың құрылғы дайындаушысының талаптарына сәйкестігі анықталады.

      43. Күректер профилінің зауыттық сызбаларға сәйкестігін анықтау үшін осы Әдістемелік нұсқауларға 1 қосымшаның 2-суретіне сәйкес а ең үлкен профиль қимасы, в күрек хордасы, б шығыс шетінің қалыңдығы бойынша бұзылған және бұзылмаған күректер профилі өлшенеді.

      44. Күректердің дұрыс орнатылғанын тексеру үшін радиалды және аксиалды басқылардың құрылғы дайындаушысының талаптарына сәйкестігі тексеріледі.

      45. Басқыштың вибрациялық сенімділігін бағалау үшін құрылғы дайындаушысының мәліметтері мен жиілік сипаттамалары, бұзылған басқыштың вибрациялық құрылысы туралы станциялық мәліметтер пайдаланылады. Жиілік сипаттамалары минималдыдан бастап жұмыс жиілігінің аймағына дейінгі өзіндік тербеліс жиіліктерінің спектрін қамтиды:

      n * ZH,                                                                        (1)

      мұндағы n – айналудың жұмыс жиілігі,

      ZH – бұзылған басқыштың бағыттағыш күректерінің саны.

      46. Егер бұзылу себебін анықтау үшін күректі аппараттың нақты вибрациялық күйін анықтау талап етілсе электр станциясындағы аталмыш басқыш үшін бақылау нормаларын жүзеге асыру үшін қалақшалар тербелісінің өзіндік жиіліктерінің спектрін алу арқылы егжей-тегжейлі вибрациялық сынақтар жүргізіледі.

      47. Сынақтар нәтижелері бойынша осы Әдістемелік нұсқауларға 7 қосымшада салуға жататын қалақшалардың тербелісінің үлгісіне сәйкес вибрациялық құрылысқа баға беріледі.

      Құрылымданатын тербеліс формаларымен қатар құрылымданбайтын жоғары жиілікті формалар ескеріледі, оларда белгілі бір жағдайларда турбинаның ағынды бөлігінде күректер сынады.

      Бандаж байланыстарының орналасуының өзгерістері, күректерді пакеттеу өзгерістері, құрылғыны дайындаушымен келісілмеген, басқыштың бұзылуына әкелген күректердің басқадай реконструкциясы анықталады.

      48. Күректі аппараттың вибрациялық сипаттамалары туралы барлық мәліметтер осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның 6 формасына сәйкес ұсынылады.

      49. Турбоқұрылғының жалпы вибрациясын бағалау үшін осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның 8 формасына сәйкес мойынтіректер тіреуінің вибрациясы туралы мәліметтер жиналады. Аталған мәліметтер жиналатын кезең бұзылулар сипатымен анықталады. Ерекше жағдайларда мәліметтер турбоқондырғы тіреулерінің вибрация спектрінде стационарлық және ауыспалы аппаратурамен жиналады.

      Күректі аппараттың бұзылу себептерін анықтау үшін турбоагрегаттың вибрациялық күйін талдау бойынша ұсыныстар осы Әдістемелік нұсқауларға 8 қосымшада берілген.

3-параграф. Су-химиялық режим талдау турбинаның ағынды бөлігі бөлшектерінің тотығулық бұзылу механизмдерін анықтаудың барлық жағдайларында жүргізіледі.

      50. Су-химиялық режимді талдау үшін жиналады:

      1) бу-су жолдарын бу-су-оттекпен тазалау жиілігі мен әдістері;

      2) ағынды бөлікті шаюдың реагентті және реагентті емес жиілігі мен әдістері;

      3) турбинаны тоқтаулар кезеңінде консервациялау әдістері;

      4) блоктық тұзсыздандыратын құрылғы жұмысының режимдері;

      5) блоктық тұзсыздандыратын құрылғы қасынан конденсат өткізу шамасы;

      6) аралас қозғалыс сүзгілері регенерациясының жиілігі мен тәсілдері (тым жоғары қысым блоктары үшін);

      7) майдың турбина жолына түзу көздері мен жағдайлары;

      8) әлеуетті қышқыл органикалық қосылыстардың болуы;

      9) будың, ішетін, қазандық және тұзсыздандырылған су сапасы;

      10) турбина конденсатының сапасы;

      11) турбинаның ағынды бөлігінде түзілген шөгінділерді сандық және сапалық бағалау мәліметтері. Мәлімет осы Әдістемелік нұсқауларға 2 қосымшаның 7 формасына енгізіледі;

      12) концентрацияланған сынамалардың тұздық құрамын автоматты бақылау мәліметтері және бастапқы конденсатты бақылау нәтижелері.

      51. Бу сапасын турбина алдында МемСТ Р ISO 9934-2-2011 "Бұзбайтын бақылау. Магнит-ұнтақты әдіс. 2-бөлім. Дефектоскопиялық материалдар" сәйкестендіреді.

4 бөлім. Тексеріс материалдарын талдау және комиссия қабылдаған шешімдер

      52 Қағиданың және барлық өткізілген жұмыс кешенінің негізінде комиссия Тексеру актісін жасайды, онда құрылғының тексеру кезіндегі сипаттамасы мен тексеру сәтінде құрылғының техникалық күйінің деңгейі көрсетіледі.

      53. Комиссия тексеру кезінде зақымдануларды анықтап, пайда болу және даму себептерін, олардың арасындағы себеп-салдарлық байланыстарды сипаттайды. Комиссия қондырғыны қалыпқа келтіру бойынша барлық ұсынылған материалдарды талдау нәтижелері бойынша ұсыныстар беруге құқылы:

      1) бұзылған күректерді, дисктерді, роторларды жөндеп, бақылаудан өткізгеннен кейін пайдалануға рұқсат беру бойынша;

      2) күректерді және дөңгелектер орамасы, қондырма дисктерді ішінара немесе толық ауыстыру туралы шешім қабылдау бойынша;

      3) қондырғыны пайдаланудан шығару туралы;

      4) ротор бөлшектерінің металына бақылау тағайындау және шектеулі мерзімге пайдалануға енгізу туралы;

      5) зақымдалу себебі анықталмаған жағдайда қосымша тексерулер тағайындау туралы.

      54. Комиссия ұсыныстарына қабылданған шешімдер негізделетін техникалық құжаттар қоса беріледі. Техникалық тексеру актісінің көшірмелері барлық қосымшаларымен бірге комиссия мүшелеріне Қағидаға сәйкес ұсынылады.

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
1 қосымша

     


      1-4      - күректер нөмірі;

     

      - сымды бандаждың үзілуі;

      х      - сымды бандажды дәнекерлеу;

     

      - күректердегі жарықшақтар;

     

      - тотығу;

     

      - эрозия.

            1 сурет. Басқыштағы жұмыс күректерінің бұзылу сызбасы

     


                        2 сурет. Жұмыс күрегінің профилі

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
2 қосымша
  1 үлгі

Зақымданған бөлшектер туралы формулярлар типі

      Электр станциясы________________                   Күні____________________

______________________20__ж. орын алған технологиялық зақымдануларға байланысты пайдалану және жөндеу процесіндегі ротор бөлшектерінің бұзылуы және өзгеруі

      Турбиналар типі____, №___, зау.№____. Дайындаушы_______. Пайдалануға _____жылы жіберілді. Басқыш №___

Күні

Тоқтау себебі

Тоқтау сәтіндегі атқарым, мың сағ.

Іске қосулар саны

Пайдалану кезеңіндегі бұзылулар

Жөндеу кезеңдерінің арасында немес жылдар бойынша бұзылулар

Толық соғылған роторлар

Қондырма дисктер

Күректер

орамдар

Бұзылулар себебі

Орындалған жұмыстар

Жөндеу жүргізген ұйым

Нәтижелері

Нәтижелері

Нәтижелері

Нәтижелері

Тексеру

Бақылау

Тексеру

Бақылау

Тексеру

Бақылау

Тексеру

Бақылау


















      Бұзылған бөлшектің қысқаша сипаттамасы ___________________________________________

      Негізгі өлшемдер_________________________________________________________________

      Роторда бұзылған жерлердің өзара орналасуы (сызба)__________________________________

      Сынық түрі (сипаттамасы, фото немесе эскиз)_________________________________________

      Формулярды комиссия жасады (шағын комиссия) _____________________________________

  2 үлгі

      Электр станциясы_________                                     Күні_________

Күректердің эрозиялық тозуы

      Турбина типі

      Станциялық №

      Басқыш №

      Дайындаушы

      Атқарым, мың сағат

      Пайдалануға енгізген күн

      Іске қосулар саны

      Айналу жиілігі, айн/мин

      Күректер ұзындығы, мм

      Бекітуші байланыстар

      Эрозиялық тозу сипаттамасы (фото немесе эскиз)

      Эрозиялық тозу аймағындағы күректің

      көлденең қимасының ең аз ауданы

      Формулярды комиссия (шағын комиссия) жасады_______________________

                                                _______________________

  3 үлгі

      Электр станциясы_________                                     Күні_________

Күректер мен дисктердің тотығулық тозуы

      Турбина типі                        Дайындаушы                        Станциялық

      Басқыш №                        Атқарым, мың сағат

      Іске қосулар саны

      Айналу жиілігі, айн/мин.

      Тотығулық тозу сипаттамасы (орналасқан жері, тығыздық, питтингтер өлшемі мен тереңдігі; фото немесе эскиз)

      Формулярды комиссия (шағын комиссия) жасады _______________________

                                                _______________________

  4 үлгі

      Электр станциясы_________                                     Күні_________

Зақымдалған бөлшек металының механикалық ерекшеліктері мен химиялық құрамын талдау

      Турбина типі            Станциялық №            Басқыш №            Атқарым, мың сағ.

Химиялық талдау нәтижелері, %

Механикалық ерекшеліктері

Ескерту

Шегі

Салыстырмалы

Соққылы тұтқырлық, кДж/м2

Қаттылық, МПа

Аққыштық, МПа

Беріктік, МПа

Ұзарту

, %

Тарылу, %

      Формулярды комиссия (шағын комиссия) жасады _______________________

                                                _______________________

  5 үлгі

      Электр станциясы_________                                     Күні_________

Зақымдалған бөлшектер металының микроқұрылымын талдау

      Турбина типі                        Станциялық №                  Басқыш №

Бұзылған бөлшек атауы

Металл микроқұрылымын зерттеу нәтижелері

Ескерту

бұзылған жерден алыс

бұзылған жерге жақын

      Формулярды комиссия (шағын комиссия) жасады _______________________

                                                _______________________

  6 үлгі

Күректер вибрациясын сынау нәтижелері

      Басқыш дискінде бекітілген

      Турбина типі            Станциялық №            Айналу жиілігі, айн/мин

      Сынақ жүргізілді _________________________________________________________________

                                    (күні, күрделі жөндеу кезінде,

      ________________________________________________________________________________

                                          апатты тоқтау, ашу)

      Жиілікті анықтау тәсілі____________________________________________________________

      1. Күректер туралы негізгі мәліметтер

      Күрек профилі №____________                        Байланыс конструкциясы __________

      Артқы ілмек профилі №_____________

      Басқыштың бағыттағыш күректерінің саны_______________________

      Күректеуден кейін күректер жұмысының сағат саны _______мың сағ.

      Соңғы күректеу күні ______________

      Вибросипаттамаларды анықтау жөндеуге дейін (кейін) жүргізілді.

      2. Күректер пакетін сынау

Көрсеткіштер

Пакеттер нөмірі

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

      1. Пакеттегі күректер саны _________

      2. Тербеліс формасы __________________

      Формулярды комиссия (шағын комиссия) жасады _______________________

                                                _______________________

  7 үлгі

      Электр станциясы_________                                     Күні_________

Турбинаның ағынды бөлігіндегі шөгінділер құрамы

      Турбина типі

      Станциялық №

      Басқыш №

      Айналу жиілігі, айн/мин

      Шөгінділердің сандық және сапалық құрамдарының сипаттамасы

      Олардың күректер биіктігі мен профилі бойынша бөліну сипаты

      Формулярды комиссия (шағын комиссия) жасады _______________________

                                                _______________________

  8 үлгі

      Электр станциясы_________                                     Күні_________

Мойынтіректер тіреуінің вибрациясы

      Турбина типі

      Станциялық №

Күні

Уақыт,
сағ., мин

Жүктеме

Мойынтірек вибрациясы
№ …

Мойынтірек вибрациясы №...


Na, МВт

Np, МВт


тік

көлденең

біліктік

тік

көлденең

біліктік






Vе
2A1
F

Vе
2A1
F

Vе
2A1
F

Vе
2A1
F

Vе
2A1
F

Vе
2A1
F













      Ескерту. Вибрациялар туралы мәліметтерді көлденең бағанда орта квадраттық виброжылдамдықты Vе виброауысу пәрменін (1-ші гармоника) 2А1 және фазаны (1-ші гармоника) F көрсетіп беру қажет.

      Формулярды комиссия (шағын комиссия) жасады _______________________

                                                _______________________

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
3 қосымша

Бөлшектер сынығын талдау
(күректер, дисктер мен роторлар)

      Турбина бөлшектерінің сынғанын зерттеу олардың бұзылу себептерін тексеру бойынша жұмыстардың құрамдас бөлігі болып табылады.

      Қағида бойынша тексеруді бұзылу ошағын анықтаудан бастайды. Аталған бөлшектердің бұзылу қабаттарының негізгі түрлерін сыныптау және егжей-тегжейлі талдау Бүкілодақтық жылутехникалық институты, Мәскеу, 1993. "Сықтарды зерттеу: Турбиналардың ағысты бөлік бөлшектерінің зақымдарының атласы және әдістемелік ұсыныстар" басылымында келтірілген. Өзгеріске түскен металдағы металлургиялық ақаулармен байланысты сынықтарды ажыратады, оларға қарастырылып отырған бөлшектер жатады (күректер, дисктер, роторлар, бандаждар). Тапталатын борпылдақтық бұрыс формадағы тұтассыздықтың жиналуы ретінде болады. Жеке бөліктерінің айқын көрінбейтін пластикалық өзгеріс белгілерінсіз саңылаулы құрылымы бар.

      Бұзылу қабатының металдың көптеген микроқабатталуынан туындаған ірі талшықты құрылымы болатын ағашқа ұқсас сыну түрі өлшемі едәуір қоспалармен бағытталған металдың дендриттік құрылысымен шартталған.

      Флокендердің қабырға қабаттары тегіс күміс түсті кристалл болады. Әсіресе қосындыланған конструкциялық орташа көміртекті болатқа тән. Күректерде білік бойында металдың қабаттануы түрінде болады.

      Бөлшектің сыртқы қабаттарында көміртексіздендірілген аймақтың болуы қауіпті. Микроқұрылымда олар ақ уланбаған аймақтар сиқты болады. Дегенмен олар сирек кездеседі, себебі бөлшектің сыртқы қабаттары көміртексіздендірілген қабатты жойып, механикалық өңдеуден өткізілуі тиіс. Жекелеген жағдайларда көміртексіздендірілген металдан технологиялық жарықшақтар қалады.

      Жарықшақтар.

      Термикалық жарықшақтар болат бұйымның сыртқы және орталық қабаттарындағы фазалық айналымдардың бір уақыттық ағысымен және термикалық өңдеу кезінде оның қимасы бойынша температуралардың үлкен градиентімен байланысты құрылымдық және термикалық кернеулерден туындаған. Әдетте бұл ақаулар зауыттық жағдайларда дайындау сатысында анықталады.

      Өзгеріске түскен жарықшақтар жоғары сығу деңгейлерінің кезінде өзгерістің жағымсыз жағдайларында, өзгерістің оңтайлы температураларының ауытқуында, шлакты қоспалар түріндегі ішкі кернеу концентраторлары болған кезде, борпылдақтық, оксидтер және т.б. жағдайлар кезінде пайда болады және созылымдылығы жоғары металдарға тән. Жарықшақтар шетінің ереже бойынша көміртексіздендірілген металл қабаты болады, ал көлденең сынықтарда – өрмекші тәрізді немесе крест тәрізді түрге ие болады.

      Бөлшектердің макросынықтарының негізгі типтері статикалық жүктеме ықпалынан болған және циклдық жүктеме ықпалынан (тозу) болған сынықтар болып табылады. Соңғылары вибрациялық жүктеме жағдайларында жұмыс істейтін тоғындар аймағындағы дисктер мен жұмыс күректеріне тән. Сатикалық жүктеме ықпалынан туындайтын сынықтар (күштік сынықтар) қарастырылып отырған барлық бөлшектерге тән. Дисктер мен роторларда статикалық кернеудің және тотығулық ортаның (кернеу ықпалындағы тотығу) ұзақ уақыттық әсерінің нәтижесінде пайда болады. Күректерде бұзылудың екі механизмі де бір уақытта пайда болады.

      Статикалық жүктеме ықпалынан болған сынықтар шартты аққыштық шегінен жоғары кернеулер кезінде немесе шартты аққыштық шегінен төмен кернеулер кезінде қысқа уақыттық жүктемеден болады. Соңғысына 0,4Тпл тең болатын температура кезіндегі ұзақ уақыттық статикалық жүктеме нәтижесіндегі сырғығыштық сынықтары жатады, мұндағы Тпл еру температурасы.

      "Күштік" сыныққа тұтқыр материал үшін созылмалы өзгеріс іздері бар немесе сынғыш материал үшін біртекті ірі кристалды біртекті талшықты құрылым тән. Соңғы жағдайда сынық аяқ астынан болған жарылудан болады және оның сыртқы қабаты күректің, ротордың, бандаж сымының бойлық білігіне перпендикуляр бағытталған. Дисктерде аяқ астынан болатын жарылу білікті түрлі бұрыштар жасап түседі, сегмент немесе сектор бөлігі жұлынады. Тұтқыр материалда бұзылу кесу арқылы орын алады, оған қалыпты созылмалы жүктеме ықпалынан созылмалы өзгеріс себеп болады; бұл кезде әдетте күректің, ротордың, бандаж байланысының бойлық білігінің бұрышына бағытталған бір немесе бірнеше үзілу қабаттары қалыптасады.

      Тозудан болатын сынықтар концентраторлардан жақын қабатта басталады: бату, эродияланған жырашық, жапырылған жерлер. Оларға айрықша микроқұрылым немесе жеке фрагменттер тән, мысал үшін бөліну. Олар мерзімді түрде немесе көп мәрте өзгеретін жүктеме ықпалынан туындайды. Жарықшақтардың таралу жылдамдығы бұзылудың түрлі кезеңдерінде әртүрлі болады. Сынықта екі аймақ көрінеді: бірі тығыздалған (түрлі дәрежеде), тозған, екіншісі – кристалдық, статикалық (күштік) сыну.

      Серпінді өзгеріс кезінде тозудан болатын көп циклды сынықтар, серпінді-созылмалы өзгеріс кезінде аз циклды, тотығулық ортаның әсері болған кезде тотығу-тозудан болатын сынықтар, термоциклдар кезінде пайда болатын ауыспалы кернеулер ықпалынан пайда болатын термотозу сынықтары болады.

      Типтік тозудан болатын сынықта тозған ойықтар көрінеді. Ойықтар арасындағы қашықтық және олардың бағыттылығы жүктеме шарттарымен және жарықшақтың даму жылдамдығымен корреляцияланады. Тозған жүктеменің тегістігі кернеудің бөлшекке әсер ету білігіне перпендикуляр.

      Тозған жарықшақтың даму аймағының жатықтық деңгейі статикалық жүктемеге (сыну аймағы) және бөлшек қимасының бұзылуына дейін әсер ететін белгі-ауыспалы жүктеме циклдарының санына байланысты. Циклдар саны көп болған кезде кернеу металл төзімділігінің шегінен шамалы асса (бөлшек беріктігінің конструктивті шегі) сынық фарфор тәрізді құрылысқа ие болады, ал циклдар саны әрі қарай артқанда – жарқыраған тегіс түрге ие болады. Төзімділік шегінен айтарлықтай асатын кернеулер кезінде тозудан болған жарықшақ бөлшектің шағын қима ауданында жылдам дамиды, қалған ауданын сынық алады. Нәтижесінде жарықшақтың даму қабаты тегістелгеннен кем болып, айқын ойық іздері болады.

      Тозудан болатын бұзылулардың ошағы бірнешеу болады, әсіресе роторлар мен дисктерде.

      Тозғандық (ойық) фронтының орналасу желілерінің сипаты бойынша сынуға әкелген басым тербелістер (мысал үшін қалақшалар) бағыты анықталады.

      Аксиалды бағыттағы тербелістер кезінде металдың тозу фронтының желілері күрек хордасына перпендикуляр орналасады, ал тангенциалды бағыттағы тербелістер кезінде хордаға параллель орналасады.

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
4 қосымша

Күректі аппараттың, дисктердің және роторлар материалының химиялық құрамы және механикалық ерекшеліктері туралы нормативтік мәліметтер

      Турбиналардың күректері үшін белгілі бір уақыт бойы жоғары температуралар кезінде (550ͦ С дейін) жұмыс істеуге қабілетті және ыстыққа төзімділігі жақсы, ыстыққа тотығуға төзімді (тот баспайтын) болаттар қолданылады.

      Құрылымына байланысты мартенситтен басқа 10% кем болмайтын феррит бар мартенситтік-ферриттік және құрылымы шынықтырғаннан кейін 100 % мартенситтен мартенситтік болатты қолданады.

      Жұмыс күректері үшін негізінен келесі болат маркалары қолданылады:

      12Х13-Ш (КП-45), 20Х13-Ш, (КП-50, КП-60), 15Х11МФ-Ш (КП-60, КП-70), 18Х11МНФБ-Ш (КП-60, КП-65, КП-70), 13X11Н2В2МФ-Ш (КП-70), 20Х12ВНМФ-Ш (КП-60, КП-70).

      Шектеу арқылы қолданылатын болат маркаларын пайдалануға болады 12X13 (КП-55), 13X11Н2В2МФ-Ш (КП-75), 15Х12ВНМФ-Ш (КП-60, КП-70).

      Ылғалды буда жұмыс істейтін күректер материалы ретінде турбиналарды дайындаушылардың келісімі бойынша ВТ6, ТС5, ВТ20, ВТЗ-1 титан қорытпаларын пайдалануға болады.

      Күректік болаттар мен титан қорытпаларының химиялық құрамы мен механикалық ерекшеліктеріне қойылатын талаптар 1-5 кестелерде келтірілген.

      Роторлар мен қондырма дисктер үшін перлиттік кластағы хромомолибденованадилі немесе хромоникельмолибденованадилі болаттарды қолданады.

      Олардың химиялық құрамы мен механикалық ерекшеліктеріне қойылатын талаптар 6, 7-кестелерде келтірілген.

      1 кесте – Күректік болаттардың химиялық құрамына қойылатын талаптар

Болат класы

Болат маркасы

Химиялық элементтер мөлшері, %

С

Si

Mn

Cr

Ni

W

Mo

Nb

V

S

P

Мартенситноферритнтік

12Х13-Ш

0,09-0.15

0,8

0,8

12-14

-

-

-

-

-

0,025

0,030

15Х12ВНМФШ (ЭИ 802)

0,12-0,18

0,4

0,9

11,0-13,0

0,4-0,8

0,7-1,1

0,5-0,7

-

0,15-
0,30

0,025

0,030

Мартенситтік

20Х12ВНМФШ
(ЭП428)

0,17-0,23

0,6

0,5- 0,9

10,5-12,5

0,5-0,9

0,7-1,1

0,5-0,7

-

0,15-
0,30

0,025

0,030

13X11Н2В2МФШ (ЭИ961)

0,10-0,16

0,6

0,6

10,5-12,0

1,5-1,8

1,6-2,0

0,35-0,50

-

0,18-
0,30

0,025

0,030

20Х13-Ш

0,16-0,25

0,8

0,8

12,0-14,0

-

-

-

-

-

0,025

0,030

15Х11МФ-Ш

0,12-0,19

0,5

0,7

10,0-11.5

0,6

-

0,6-0,8

-

.0,25-0,40

0,025

0,030

18Х11МНФБ-Ш

0,15-0,21

0.6

0,6-1,0

10,0-11,5

0,5-1,0

-

0,8-1,1

0,20-0,45

0,2-0,4

0,025

0,030

08Х16Н13М2Б

0,6-0,12

0,8

15,0-17,0

5,0-17,0

12,5-14,5

-

2,0-2,5

0,9-1,3

-

0,02

0,035

*Егер шектер көрсетілмесе, элементтердің үлес салмағы максималды. Мыс мөлшері шектеулі 0,3 %. Болат негізін темір құрайды.

      2 кесте – Күректерге арналған титан қорытпаларының химиялық құрамына қойылатын талаптар.

Қорытпа маркасы

Химиялық элементтер мөлшері, %

Al

Sn

Mo

Zn

V

Cr

Si

Fe

C

N2

H2

O2

Басқа қоспалар сомасы

ТС5

4,5-6,0

2,5-4,0

-

1,5-3,5

1,5-2,5

-

0,15

0,3

0,1

0,05

0,015

0,12

0,30

ВТ20

5,5-7,0

-

0,5-2,0

1,5-2,5

0,8-2,5

-

0,15

0,25

0,1

0,05

0,015

0,15

0,30

Ескерту
1. Қорытпа негізін титан құрайды
2. Егер шектер көрсетілмесе, элементтердің үлес салмағы максималды.

      3 кесте – Болат күректерді дайындайтын металлдың механикалық ерекшеліктеріне қойылатын талаптар

Беріктік санаты

Болат маркасы

Бойлық үлгілердегі механикалық ерекшеліктер

шек

Салыстырмалы ұзарту

, %

Салыстырмалы тарылу

, %

Соққылы тұтқырлық КСU 20 0С кезінде, кДж/м2, (кг.м/см2)

Бринелль бойынша қаттылық, НВ

Таңба ди аметрі,мм, аталған беріктікке сәйкес

Аққыштық

, МПа (кгс/мм2)

Беріктік

МПа (кгс/мм2)

Кем емес

КП-45

12Х13-Ш

441-637 (45-65)

617,4
(63)

20

60

784(8)

192-229

4,35-4,0

КП-50

20Х13-Ш

490-657
(50-67)

666,4
(68)

18

50

686(7)

207-241

4,2-3,9

КП-55

12Х13-Ш

539-686
(55-70)

686
(70)

15

50

588(6)

217-255

4,1-3,8

КП-60

20Х13-Ш
15Х11МФ-Ш
18Х11МНФБ-Ш

568,4-755
(60-77)

755
(77)

14

50

588(6)

248-293

3,85-3,55

20Х12ВНМФ-Ш
15Х12ВНМФ-Ш

735
(75)

15

40

КП-65

18Х11МНФБ-Ш

617,4-764,4
(63-78)

764,4
(78)

14

45

490(5)

235-277

3,95-3,65
 

КП-70

15Х11МФ-Ш
18Х11МНФБ-Ш
20Х12ВНМФ-Ш
15Х12ВНМФ-Ш

666,4-813,4
(68-83)

784
(80)
835,4
(85)

13

40

392(4)

241-285

3,9-3,6

15Х11Н2В2МФ-Ш

617,4-764,4
(68-83

784
(80)

13

40

392(4)

241-285

3,9-3,6

833,4
(85)

15

40

588(6)

248-302

3,7-3,44

13Х11Н2В2МФШ

813,4
(68-83)

833,4
(85)

15

50

588(6)

241-285

3,9-3,6

КП-75

13Х11Н2В2МФ-Ш

705,6-852,6
(75-87)

862,4
(88)

15

50

588(6)

269-313

3,85-3,5

1. *Қалыңдығы 60 мм асатын құлып бөлігі бар болаттан жасалатын күректер дайындамасы үшін құлып бөлігіндегі механикалық ерекшеліктерді азайтуға болады: абсолютті шаманың 1% ұзаруы, 686 кДж/м2 (7 кг.м/см2) және асатын нормада соққылы тұтқырлық 98 кДж/м2 (1 кг.м/см2) және кестелік мәнмен салыстырғанда абсолютті шамалардың 5% тарылуы.
2. Бойлық үлгілерді дайындау мүмкін болмаған жағдайда механикалық ерекшеліктер көлденең үлгілерде анықталады. Бұл кезде ұзарту абсолютті шамалардың 3%, тарылтуды абсолютті шамалардың 20% және соққылы тұтқырлықты 196 кДж/м2 (2 кг.м/см2) азайтуға болады.
3. КП-70 және ұзындығы 1400мм асатын жұмыс бөлігі бар жұмыс күректерінің дайындамасы үшін аққыштық шегі

637 бастап 813,4 Мпа дейін (65 бастап 83 кгс/мм2 дейін), қаттылық – 235-285 НВ бастап, таңба диаметрі – 3,6 бастап 3,95мм дейін белгіленеді. Аққыштық шегінің шамасы 784 МПа (80 кгс/мм2) асатын кезде соққылы үлгілер сынығындағы тұтқыр құрамдасты бақылау міндетті болып табылады, ол 20% кем болмайды).
4. Қимасы 13мм кем болатын күректер дайындамасының соққылы тұтқырлығы сыналмайды, бұл кезде қосымша өткізу сипаттамасы қаттылық болып табылады.
5. 13Х11Н2В2МФ-Ш (ЭИ961-Ш) КП-75 болаттан ұзындығы 600м асатын күректер дайындамасы үшін соққылы тұтқырлығы 490 кДж/м2 (5 кг.м/см2) кем болмайды.
6. Ұзындығы 1200мм кем болатын және хордасы 280мм аспайтын күректің жұмыс бөлігінің дайындамасы үшін қаттылық шамаларындағы айырмашылық 20 НВ аспайды, ал жұмыс күрегінің дайындамасы үшін 1200 мм - 30НВ аспайды (яғни 0,2 және 0,3 мм сәйкесінше таңба диаметрі бойынша).

      4 кесте – ВТ20 титан қорытпасынан жасалатын күректер дайындамасы металының механикалық ерекшеліктеріне қойылатын талаптар

Беріктік санаты

20 °С кезіндегі ВТ20 дайындалатын қалақшалар қалыптамасының бойлық үлгілерінің механикалық ерекшеліктері

шек

салыстырмалы

Соққылы тұтқырлық КСU 20 0С кезінде, кДж/м2, (кг.м/см2

Бринелль бойынша қаттылық,
НВ

Таңба ди аметрі,мм, аталған беріктікке сәйкес

Аққыштық

, МПа (кгс/мм2)

Беріктік

, МПа (кгс/мм2)

Ұзарту

, %

Тарылу е

, %

кем емес

КП-80-85

850
(86,7)

930
(94,9)

17

30

705
(7,2)
764
(7,8)

332

3,35

      5 кесте – ТС5 титан қорытпасынан жасалатын күректер дайындамасы металының механикалық ерекшеліктеріне қойылатын талаптар

Күрек ұзындығы,
мм

20 °С кезіндегі ТС 5 дайындалатын күректер қалыптамасының бойлық үлгілерінің механикалық ерекшеліктері

шек

салыстырмалы

Соққылы тұтқырлық КСU 20 0С кезінде, кДж/м2, (кг.м/см2

Бринелль бойынша қаттылық, НВ

Таңба ди аметрі,мм, аталған беріктікке сәйкес

Аққыштық

, МПа (кгс/мм2)

Беріктік

, МПа (кгс/мм2)

Ұзарту

, %

Тарылу

, %

кем емес

<1300

720-790
(72-79)

830
(83)

8

20

0,45
(4,5)

255-341

3,3-3,8

>1300

750-900
(75-90)

830
1 (83)

8

20

0,4
(4,0)

269-341

3,3-3,8

      6 кесте – Бу турбиналарының роторлары мен қондырма дисктеріне арналған болат маркаларының химиялық құрамы

Болат маркасы, ТШ

Химиялық элементтердің үлес салмағы, %

С

Si

Мп

Сг

Ni

Мо

W

V

Си

S

Р

Р2МА (25Х1М1ФА),ТШ 108.1029

0,21-0,29

<0,37

0,3-0,6

1,5-1,8

0,4

0,9-1,05

-

0,22-0,32

0,2

0,022

0,025

ЭИ415 (20ХЗМВФА), ТШ 108.1029

0,17-0,24

<0,4

0,25-0,60

2,4-3,3

<0,5

0,35-0,55

0,3-0,5

0,65-0,85

0,2

0,022

0,025

34ХН1МА,
ТШ 108.1028

0,3-0,4

0,37

0,5-0,8

1,3-1,7

1.3-1,7

0,2-0,3

-

-

0,25

0,022

0,025

34XH3MA, ТШ 108.1028

0,3-0,4

0,37

0,5-0,8

1,1-1,3

2,75-3,25

0,25-0,40

-

-

0,25

0,022

0,025

35ХНЗМФА, ТШ 108.1028

0,32-0,40

0,37

0,5-0,8

1,3-1,7

3,0-3,5

0,4-0,6

-

0,1-0.2

0,25

0,022

0,025

ЗОХНЗМ2ФА, ТШ 108.1028

0,26-0,32

0,37

0,2-0,5

1,2-1,7

3,0-3,5

0,4-0,65

-

0,1-0,2

0,25

0,022

0,025

26ХНЗМ2ФА (УВРВ),
ТШ 108.11.847

0,25-0,30

<0,04

0,3-0,6

1,3-1,7

3,4-3,8

0,5-0,7

-

0,12-0,18

0,20

0,012

0,01

      Ескерту – Егер шектер көрсетілмесе, элементтердің үлес салмағы максималды.

      7 кесте – Роторлар мен қондырма дисктер дайындамасы металының механикалық ерекшеліктеріне қойылатын талаптар

Болат маркасы

НТҚ, беріктік санаты

Бойлық үлгілердегі механикалық ерекшеліктер

шек

салыстырмалы

Соққылы тұтқырлық КСU 20 0С кезінде, кДж/м2, (кг.м/см2)

Қаттылық, НВ

Бұрылыс бұрышы, град

Аққыштық

, МПа (кгс/мм2)

Беріктік


МПа (кгс/мм2)

ұзарту

, %

тарылу

, %

Кем емес

Р2МА
(25Х1М1ФА)

ТШ 108.1029, Ша

490-667
(50-68)

618
(63)

16

40

400
(4,1)

-

180

ЭИ415
(20Х3МВФА)

ТШ 108.1029,
V

589-736
(60-75)

736
(75)

13

40

500
(5.1)

-

150

34ХН1МА
34ХН3МА
35ХН3МФА
27ХН3М2ФА
30ХН3М2ФА

ТШ 108.1028,
V

664-833
(68-85

815
(83)

12

40

600
(6,1)

-

120

35ХН1М2ФА

ТШ 108.1028,
V

680-850
(69-87)

830
(85)

12

40

500
(5.1)

-

120

      "Турбоатом" ААҚ және "ТМЗ" ААҚ-да 26ХН3М2А (УВРВ) жаңа буындағы болаттан жасалатын роторлар мен дисктер қондырмаларының дайындамалары олар жеке әзірлеген жеткізуге қойылатын техникалық талаптарға сәйкес жүргізіледі (7а, 7б кестелері).

      7 а кесте – 26ХНЗМА болатынан дайындалған роторлар мен қондырма дисктер дайындамасы металының химиялық ерекшеліктеріне қоятын "Турбоатом" ААҚ талаптары.

НТҚ, беріктік санаты

200С кезіндегі механикалық ерекшеліктер

шек

салыстырмалы

Соққылы тұтқырлық КСU 20 0С кезінде, кДж/м2, (кг.м/см2)

Қаттылық, НВ

Бұрылыс бұрышы, град

Аққыштық

, МПа (кгс/мм2)

Беріктік

МПа (кгс/мм2)

ұзарту

, %

тарылу

, %

ТШ 108.11.847,
III

840-960
(86-98)

900
(92)

13

44

540-550 (5,51-5,61)

2410-2850

120

      7 б кесте. 26ХНЗМА болатынан дайындалған роторлар (біліктер) мен қондырма дисктер дайындамасының химиялық ерекшеліктеріне қоятын "ЛМЗ" ААҚ талаптары.

Бөлшек атауы

НТҚ, беріктік санаты

Бойлық үлгілердегі механикалық ерекшеліктер

шек

салыстырмалы

Соққылы тұтқырлық КСU 20 0С кезінде, кДж/м2, (кг.м/см2)

Үлгілер иілімінің бұрышы, град

Аққыштық

, МПа (кгс/мм2)

Беріктік

,МПа (кгс/мм2)

ұзарту

, %

тарылу

, %

Бойлық

тангенциалды

Кем емес

Роторлар білігі

ТШ 302.02.155

590-760
(60-77)

710
(72)

15

40

780
(8)

150

120

Қондырма дисктер

740-800
(75-90)

780
(80)

14

40

580
(6)

-

120

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
5 қосымша

Үлгілерді дайындау және металл беріктігін алдын ала бағалау бойынша нұсқаулар

      Металл күйін бағалау үшін немесе күректі аппаратты қыздырумен байланысты операциялар (стеллиттік пластиндерді, бандаж орамдарын дәнекерлеу, стеллитпен немесе басқа материалмен электр ұшқынмен өңдеу және т.б.) кезінде оның түйрелуін анықтау үшін бұзылу орын алған жерге жақын және алыс жерден алынған үлгіні зерттейді.

      Егер шағын габаритті күректер үшін стандартты үлгіге жеткілікті дайындаманы кесу мүмкін болмаса микоүлгілерді дайындауға болады.

      Үзілуге

, МПа (кгс/мм2 ) уақытша қарсылықтың болжамды мәнін

= 0,35 НВ + 0,2 формуласы бойынша анықтауға болады.

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
6 қосымша

Күректердің бұзылуына әкелген дайындау технологиясында және болаттарды термоөңдеу режиміндегі металлургиялық ақаулар мен ауытқулардың үлгілері

      1. Құрылымның металлургиялық ақаулары мен ауытқулары 12X13 және 20X13 хромды болаттан дайындалған күректердің беріктігін төмендетеді:

      1) Металда беріктік пен созылғыштықты төмендететін түкшелердің болуы.

      2) Қалыптаудан кейін күректерді термикалық өңдеу режимдеріндегі температуралық-уақыттық ауытқулар салдарынан қалыптасатын карбидтік құрауыштың түрлі деңгейдегі коагуляциясының ферриттік-карбидтік қоспасы (оңтайлы емес микроқұрылым) металл қаттылығының (беріктігінің) төмендеуіне әкеледі. Хромды болаттар үшін оңтайлы құрылым – артық дельта-ферриттің жекелеген қоспаларының 15% дейін болатын сорбит тәрізді перлит.

      Бастапқы түйіршіктер шегі бойынша орналасқан ірі карбидтік немесе ферриттік тор (15 % дельта-ферриттен асатын) хромды болаттардың демпфирлік қабілетенің айтарлықтай төмендеуіне әкеледі.

      2. Келесі құбылыстарға әкелетін термикалық өңдеу режимінен ауытқу:

      1) Күректің белдікті және ілмекті бөліктерінің едәуір қалған пластикалық өзгерісін, егер есептік кернеу 500 °С дейінгі жұмыс температурасы кезінде материал аққыштығының шегінен асатын болса;

      2) 500°С асатын жұмыс температурасы кезінде металдың ұзаққа беріктігін тауысу нәтижесінде күрек уақытынан бұрын бұзылса.

      ЭП291 -Ш, ЭИ961 -Ш сияқты қосындыланған мартенситтік хромды болаттардан және титан қорытпаларынан дайындалған күректер металының механикалық беріктігін термоөңдеу режимдерінен ауытқу айқын көрінеді. Металл қызған жағдайда стеллиттік пластиндерді дәнекерлеу кезінде ТҚЦ соңғы басқыштарының жұмыс қалақшаларын дайындау процесінде кіріс жиектерде микрожарықшақтар пайда болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда қызу белгісі пластинаны дәнекерлеу аймағында қалақшаның ішкі профилінде металдың жоғары өңделу дағы болып табылады.

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
7 қосымша

Құрылымдауға жататын күректер тербелісінің формалары

      Айналу жиілігі 50с-1 болатын турбиналар үшін 300 Гц дейінгі диапазонда және айналу жиілігі 25с-1 болатын турбиналар үшін 150 Гц дейнгі диапазонда құрылымдауға жатады:

      1) байланыссыз күректер және тербелістік барлық формалары бойынша пакеттер;

      2) сақиналық немесе шахматтық байланыстары бар күректер, дисклопатка жүйесі – тораптық диаметрлі тербелістердің барлық формалары бойынша.

      Құрылымдау динамикалық жиілікке жақын бағыттағыш аппараттың шеткі импульстерінің жиілігінде де орындалады:

      1) бүгіліс тербелістерінің бірінші, екінші және үшінші екпіні, айналмалы тербелістердің бірінші және екінші екпіні – байланыссыз орнатылатын күректер үшін;

      2) тангенциалды тербелістердің бірінші және екінші екпіні, пакет ішілік бүгіліс тербелісінің бірінші екпіні, пакет ішілік айналмалы тербелістің бірінші екпіні – күректер пакеті үшін;

      3) тангенциалды тербелістің бірінші екпіні – парциалдық басқыштар күректерінің пакеті үшін.

      Пакеттік көбейткіш шамасы аз болған жағдайда тангенциалдық тербелістердің бірінші және екінші екпіні бойынша пакет құрылымдауды жүргізуге рұқсат етілмейді.

  Жылу электр станциялары
бу турбиналарының күректі
аппараты, дискілері мен
роторлары металының
зақымдану себептерін тексеру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға
8 қосымша

Күректі аппараттың бұзылу себептерін анықтау үшін турбоагрегаттың вибрациялық күйін талдау бойынша ұсыныстар

      1. Мүмкіндіктермен танысыңыз:

      1) турбоагрегатта орнатылған вибрациялық бақылаудың штаттық жүйесі;

      2) вибрациялық диагностика жүйесі, егер ол турбоагрегатта болса.

      Бұл жүйеге турбиналық құрылғы вибрациясы бойынша маман қызмет көрсетеді.

      Энерго-жөндеу кәсіпорны электр станциясының вибрациясы бойынша мамандарды тарта отырып келесілерді анықтау қажет:

      1) вибродиагностикалық кешеннен алынатын турбоагрегаттың вибрациялық күйі туралы ақпарат көлемі;

      2) турбоагрегаттың су желісіндегі қалған теңсіздік деңгейі.

      2. Танысу қажет:

      1) турбоагрегаттың бос жүрістегі және жүктеме ықпалындағы вибрациялық күйімен;

      2) амплитудадағы және турбоагрегатты іске қосу және тоқтату кезіндегі мойынтіректер мен су желісінің фазожиілік сипаттамаларымен;

      3) турбоагрегаттың қалыпты вибрациялық күйінің орын алған бұзылуларымен және олардың өту шарттарымен;

      4) турбоагрегаттың жылу механикалық сипаттамаларымен;

      5) турбоагрегаттың кеңею сипаттамаларының нормативтік мәндерден ауытқуларымен;

      6) жүргізілген виброжөндеу жұмыстарының ерекшеліктерімен және виброжөндеу кезіндегі турбоагрегат жұмысымен;

      7) білік желісі мен тіреудің басқа вибрациялық сипаттамаларымен;

      8) мойынтірек тіреулерінің температуралық күйімен.

      3. Қосымша электр станциясының виброжөндеу қызметінен немесе турбоагрегатқа қызмет көрсеткен жөндеуші кәсіпорыннан алынған мәліметтер бойынша турбоагрегаттың вибрациялық сипаттамаларымен танысу қажет.

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
10 қосымша

Градирнялары бар электр станцияларының сумен жабдықтаудың айналым жүйесін оңтайландыру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар

2 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Градирнялары бар электр станцияларының сумен жабдықтаудың айналым жүйесін оңтайландыру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар (бұдан әрі – Әдістемелік нұсқаулар) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Аталмыш Әдістемелік нұсқаулар бірыңғай суландыру ауданы 10 мың шарты метр (бұдан әрі – мың м2) мұнаралы градирняларды пайдалану, ретке келтіру және сынау тәжірибесі негізінде құрастырылған және осындай градирнялардың жұмыс тиімділігі мен сенімділігін арттыруға бағытталған. Әдістемелік нұсқауларда берілген мұнаралы градирнялардың жеке элементтерін жаңарту бойынша техникалық шешімдер желдеткіш градирнялар үшін де қолданылуы мүмкін.

      3. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда келесі терминдер мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) айналымды сумен қамту жүйесі (циркуляциялық) – салқындатқыш су бірнеше мәрте пайдаланылатын сумен қамту жүйесі;

      2) айналымды су (циркуляциялық) – айналымды сумен қамту жүйесінде циркуляцияланатын су;

      3) гидросалқындатқыш- циркуляциялық суды салқындатуға арналған жылу алмасу құрылғысы;

      4) градирня – салқындатылатын су температурасын тиімді төмендету үшін ауа тартылысы қолданылатын гидросалқындатқыш;

      5) мұнаралы градирня – тартылыс тартпа мұнара көмегімен қалыптасатын градирня;

      6) желдеткіш градирня – ауырлық желдеткіш көмегімен қалыптасатын градирня;

      7) гидросалқындатқыштың гидравликалық жүктемесі (градирня) – салқындатқышқа түсетін су қысымы.

      Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда пайдаланылатын өзге ұғымдар мен анықтамалар Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласындағы заңнамаға сәйкес қолданылады.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      4. Электр станцияларының айналымды сумен қамту жүйелерінде негізінен салқындатқыш ауаның табиғи тартылысы бар мұнаралы градирнялар кеңінен таралған. Желдеткіш градирнялар аз таралған және негізінің елдің оңтүстік аудандарында пайдаланылады.

      5. Электр станцияларының айналымды сумен қамту жүйесінде пайдаланылатын градирня құрылымдық жасалуы мен пайдалану жағдайына негізгі құрылғы жұмысының экономикалық көрсеткіштері тәуелді болатын технологиялық агрегат болып табылады. Жаз мезгілінде градирняда судың салқындату температурасы 1°С артқан жағдайда электр энергиясын шығаруға шартты меншікті отын шығыны бу турбинасының түрі мен жаңа будың бастапқы параметрлеріне тәуелді 1,2-2,0 г/(кВт*с) жоғарылайды. Градирнялар құрылымын жақсы пайдалануға жарамды қалпында ұстау тұрақты қадағалауды қажет етеді.

3 бөлім. Градирняларды сыныптау, олардың жағдайы туралы жалпы мәліметтер

      6. Электр станцияларында мұнаралы градирнялардың төрт түрі пайдаланылады:

      1) қабықшалы,

      2) тамшылы,

      3) тамшылы-қабықшалы;

      4) бүріккіш.

      Аталған градирня түрлері салқындату бетін қалыптастыру белгілері бойынша жіктеледі: суды шүмектері арқылы бүрку жолымен – бүріккіштер, суландыру құрылғыларымен – қабықшалы, тамшылы және тамшылы-қабықшалы.

      7. Қабықшалы типті суландыру құрылғыларында жылу бөлу суландырғыш бетінде түзілетін сулы қабықша бетінен жүзеге асырылады, ал тамшылы типті суландырғыштарда – су тамшылары бетінен жүзеге асырылады.

      8. Энергетикалық кәсіпорындарда қабықшалы суландырғышы бар градирнялар кең таралған, мұнда суландыру тығыздығы 10 м3/(м2*с), тамшылы градирняларда - 3-4 м3/(м2*с) болады.

      9. Бүріккіш градирнялар конденсациялық жүктемесі аз жекелеген электр станцияларында немесе тиімділігі төмен болуына байланысты шекті режимдерде қосымша салқындатқыш ретінде қолданылады.

      10. Градирнялар суландырғыштары ағаш жақтауларынан және кесектерінен немесе тегіс асбестцементті беттерден дайындалады.

      11. Жекелеген градирняларда тәжірибелік түрде құрылымы әр түрлі пластмасса суландырғыштар орнатылады.

      12. Судың суландырғыш ауданы бойынша таралуы өздігінен ағынды науалар арқылы немесе бүріккіш шүмектері бар суландырғыш үстіне орнатылған қысымды құбырлар көмегімен жүзеге асырылады.

      13. Ең тиімдісі қысымды су тарату жүйесі болып табылады, себебі бұл жағдайда су суландыру ауданы бойымен біркелкі таралады және бұл салқындату тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

      14. Градирняларды пайдалану барысында ең осал құрылым ағаш суландырғыш болып табылады, ол сүректің шіруіне байланысты 10-12 жылдан кейін, кейде ерте алмастыруды қажет етеді, ал асбестцементті суландырғыштың қызмет мерзімі 30 жылдан асады.

      15. Градирнялардың тартқыш мұнаралары темір-бетон немесе қапталған металл қаңқамен жасалады. Қаптама ретінде ағаш қалқандар, асбестцемент немесе толқынды кескінді алюминий беттер пайдаланылады. Бұл қаптамалардың қызмет мерзімі 20-25 жылды құрайды, ағаш қаптамаларды антисептикпен толықтырған жағдайда бұзылу үдерісі баяулайды және қызмет мерзімі 1,5 есе артады.

      16. Ең ұзақ уақытқа жарамды түрлері градирнялардың темірбетон тартпалы мұнаралары болып табылады, алайда, оларды қолдану ең суық бес күндік температурасынан минус 28°С төмен болады. Аталмыш құрылымды ауыстырылатын ағаш қалыпқа орнату көптеген тығыз емес жапсарлардың қалыптасуына алып келеді, олар арқылы конденсат өтеді және қату кезінде бетонды бұзады. Аталмыш құбылыс барлық градирняларда орын алуы мүмкін, бұл олардың әрбір 5 жыл сайын ұзақ уақытқа сөндіру арқылы жөндеу қажеттілігіне алып келеді.

      17. Градирнялардың темірбетон тартпа мұнараларының айтарлықтай дәрежеде бұзылуына негізінен климаты қатаң аудандарда қатуға қарсы жетілдірілген құрылғылардың болмауы әсер етеді.

4 бөлім. Градирняларды оңтайландыру барысындағы техникалық шешімдер

      18. Градирняларды оңтайландыру салқындату тиімділігін арттыру, сенімділігін арттыру, қызмет мерзімін көбейту үшін құрылымын жетілдіру мақсатында жүзеге асырылады.

      19. Оңтайландыру барысында турбоагрегаттардың қызмет көрсетілетін нақты және болашақтағы конденсациялық жүктемелері ескеріледі, сонымен қатар, метеофакторларды ескере отырып олардың жұмыс режимдері реттеледі, жаңарту сызбасын таңдаудың техникалық-экономикалық негіздемесі жасалады.

      20. Градирняларды пайдалану тәжірибесі оларды оңтайландыру негізінен су тарату жүйесін астаушалы түрден түтікті жүйеге ауыстыру, бұзылу, тозу немесе жартылай істен шығу нәтижесінде суландырғышты алмастыру, суландырғыштың құрылымы ұзақ мерзімді салмақ түсірмейтін қаңқасын алмастыру және қатудың алдын алу қажет болған жағдайда жүзеге асырылатынын көрсеткен. Градирняларды қысымды су таратуға ауыстыру градирнялардағы су берілісі белгісін өзгертпестен бүріккіш шүмектері бар су таратқыш құбыр жүйелерін астаудағы су көкжиегінен 2 метр (бұдан әрі - м) төмен орнату және оңтайлы бүркі үшін қажетті 1,2-1,5 м тең санақтық қысым қалыптастыру арқылы жүзеге асырылады (гидравликалық шығынды ескере отырып).

      21. Су тарату жүйесінің орталық және шекті бөліктерінің дербес жұмысы олардың бір-біріне тәуелсіз нақты технологиялық режимдерді ескере отырып суландыру тығыздығын реттеуге мүмкіндік береді.

      22. Бірқатар градирняларда су тарату жүйесі суландырғыштың салмақ түсірмейтін қаңқасымен үйлестіріледі, бұл жағдайда суландыру блоктарына арналған арнайы тіреу құрылғыларын жасақтау қажеттілігі болмайды.

      23. Суландырғыштарды оңтайландырған жағдайда ағаштан жасалған антисептикалық бөлшектердің неғұрлым жетілдірілген құрылымдары немесе асбестцемент беттер пайдаланылады, бұл салқындату тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

      24. Қалқан асты бөлігі жетілдірілген тамшылы градирняларды оңтайландыру барысында суланландырудың айтарлықтай ауданын азайтып, суландырғышты құрылымдық тұрғыда ағынға қарсы түрге келтіре алады.

      25. Осындай градирнялардағы жаңартылған суландырғыштарды суландыру ауданы бастапқы шамадан 60% тең болады. Бұл жөндеу шығындарын біршама азайтуға және сонымен бір мезгілде, олардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Жаңартылған суландырғыштың суландыру тығыздығы салқындату аймағы 8-9°С болғанда 6,5-7,0 м3/(м2*с) тең болады, жоба бойынша ол екі қабатты асбестцементті суландырғыш бетінде 14-16 м2/(м3*с) болады.

      26. Турбиналарың компенсациялық жүктемелерін төмендеткенде немесе қарсы қысымға ауыстырғанда градирняларды бүріккіш түріне ауыстыра отырып жаңартуға болады.

      27. Бүріккішті мұнаралы градирняның ең қарапайым және тиімді құрылымдық шешімі бүріккіш құрылғыны эвельвентті бүріккіш шүмектер қолдану арылы жасау болып табылады. Бұл жағдайда бүріккіш шүмектердің шығыс саңылаулары градирняның су жинау бассейнінің ортасында 45° бұрышпен бағытталады. Осындай бүріккіш градирняның есепті меншікті жылулық жүктемесін ауданы осындай кабықшалы градирнямен салыстырғанда 30-35% төмен етіп алу керек.

      28. Судың жоғары шығарылымын ескере отырып, бүріккіш градирнялар су аулағышпен жабдықталады.

      29. Салқындату аймағының ені аз болғанда (шамамен 4°С) және құрылымдық шешімі дұрыс болған жағдайда бүріккіш градирнялар қажетті салқындату әсеріне қол жеткізу үшін циркуляциялық сорғыштардың қысымын арттыруды қажет етеді.

      30. Жылу электр орталығының (бұдан әрі – ЖЭО) айналымды сумен қамту жүйесінде аталмыш Әдістемелік нұсқауларға 1 қосымшадағы суретке сәйкес бүріккіш градирнияның болуы осындай градирнияны пайдалануға беру мерзімін біршама қысқартуға мүмкіндік береді, бұл жағдайда қыс мезгілінде Т немесе ПТ типті бірінші турбиналарды пайдалануға беруде немесе игеруде қиындықтарға жол бермеуге болады, бұл ЖЭО негізгі құрылғыларының экономикалық көрсеткіштерінің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Жаз мезгіліндегі нақты конденсациялық жүктеме жағдайында салқындатылған сулар температурасы бүріккіш градирняда қабықшалы градирнямен салыстырғанда 5-6°С жетеді. Градирняларды бүріккіш түріне ауыстырған жағдайда экономикалық негіздеме орындалады.

      31. Желдеткіш градирняларды жаңарту барысында су таратқыш және суландыру құрылғылары бойынша мұнаралы градирнялар жағдайындағыдай негізгі техникалық шешімдер қолданылады. Желдеткіш градирняны жаңарту барысындағы міндетті элемент су тарату жүйесінің үстінде екі қатарлы жалюзді су аулағыштың болуы және 1ВГ-47 немесе ВГ-70 желдеткіштерін жаңартылған редукторсыз тартпалары бар ВАСВ сериясына жататын дыбыссыз электрлік қозғалтқышы бар 1ВГ-50 немесе 1ВГ-70 желдеткіштеріне алмастыру болып табылады.

      32. Мұнаралы және желдеткіш градирняларды жаңартуды жоғарыда аталған техникалық шешімдер көмегімен жүзеге асыру электр станцияларының айналымды сумен қамту жүйелерінде салқындатқыш су температурасын орта есеппен 2,5-3,0°С төмендетуге және олардың жөндеуге жұмсалатын шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.

      33. Өнімділігі жоғары мұнаралы градирняларда салқындатқыш суды берудің блокты сызбасын (бір сорғыш – суландырғыштың бір жақ жартысы) пайдалану тиімді болып табылады: екі сорғыштың бірін жөндеуге бергенде немесе градирняға су беруді апатты жағдайда тоқтатқанда тартылыстың болмауына байланысты салқындатқыш су температурасы күрт артады. Қыс мезгілінде градирняға су беруге арналған екі сорғыштың бірі апатты тоқтатылған жағдайда жоба бойынша тік секцияларға бөлетін қалқалардың болмауына байланысты градирняның жұмыс істеп тұрған және тоқтатылған бөліктері арасында қарқынды мұздану орын алады және осы аймақтағы суландырғыштың асбестцементті блоктарының бұзылу қаупі туындайды.

      34. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда замануи мұнаралы градирнялардың аталған кемшіліктерін жою бойынша шешімдер, сонымен қатар, құрылымдық элементтерді жаңарту бойынша нұсқаулар берілген.

      35. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда берілген техникалық шешімдерді пайдалану жаңа және жылу мен масса беру бойынша тиімді суландырғыштарды енгізумен қатар (оның ішінде полимерді материалдан жасалған) пайдаланылатын және жасалатын градирнялардың жұмыс тиімділігін арттырады.

1 параграф. Су тарату жүйесі

      36. Су тарату жүйесін жаңарту суды суландырғыш ауданы бойынша біркелкі таратуды жақсарту үшін жүзеге асырылады. Жаңарту барысында қысымсыз су тарату жүйесі қысымды түрімен алмастырылады. Барлығы астаушаларды бөлшектеуге және оарды құрылымы әр түрлі бүріккіш шүмектермен алмастыруға негізделеді.

      37. Қабықшалы градирнялар үшін су тарату жүйесін болат немесе асбестцементті құбырлардан жасау ұсынылады, бүріккіш шүмектерді эвольвентті немесе шағылыстырғыш типті, шығыс саңылауының диаметрі 25-40 миллиметр (бұдан әрі – мм) болуы керек.

      38. Қазіргі кезде пайдалану тұрғысынан ең тиімді эвольвентті шүмектер болып табылады, оларды кез келген құрылымдағы мұнаралы градирняларды жаңарту үшін ұсынуға болады.

      39. Қолданыстағы пластмасса шүмектердің ішінде градирняларды жаңарту үшін үш тұтқасы бар шүмектерді пайдалану керек. Аталмыш түрдегі басқа шүмектер (екі тұтқасы бар немесе ажыратылатын құрылымды) сынғыштығы мен түрін өзгертуге бейімдігіне байланысты пайдалану тұрғысынан тиімсіз болып табылады.

      40. Ең тиімді бүркуге шағылыстырғыш шүмектің жаңа түрі – тесікті шүмек арқылы қол жеткізуге болады.

      41. Осындай шүмектің тостағаншалы шағылыстырғышы келте құбырға аталмыш Әдістемелік нұсқаулық қосымшасындағы 2 суретке сәйкес шеңбер бойымен 120° бұрыш жасап бекітіледі. Тостағаншалы шағылыстырғыш шүмекті тесікті түрде жасау шүмекпен суды бүрку радиусында суландырылатын ауданды біршама азайтады, ал тостағаншалы шағылыстырғышты келте құбырға үш тұтқа көмегімен бекіту құрылым қаттылығын арттырады.

      42. Шүмектің тесікті шағылыстырғышы және диаметрі 28 мм келте құбырдың шығыс саңылауы болады. Шүмек алдындағы судың оңтайлы қысымы 0,15 кгс/см2 (15 кПа).

      43. Айналымды су тарату жүйесі лайлы немесе басқа да қоспалармен жүйелі түрде ластанған жағдайда градирнялардың қысымды су таратуы үшін аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшадағы 3 суретке сәйкес төмен қысымды орталықтан тепкіш шүмектер қолданылады,

      44. Градирняларды жағдайының қанағаттанарлықсыз болуына байланысты жаңартқан жағдайда су тарату жүйесі бар су өткізгіш қаңқа құрылысы ағаштан немесе темірбетоннан жасалған суландыру құрылғылары қаңқаларымен алмастырылады.

      45. Суландырғыштың тіреу құрылымдары ретінде су тарату жүйесінің құбыр жүйелері пайдаланылады, бұл өздік тіреу құрылымдатын орнатудан бас тартуға мүмкіндік береді.

      46. Бүріккіш құрылғы суландыру блоктарының үстінен орнатылады.

      47. Мұндай техникалық шешімдердің тиімділігіне градирняның суландырғыш құрылғыларын дайындау мен құрастыруды жеңілдету, орнату уақытын қысқарту, градирняларды қайта құру барысындағы құны мен еңбек шығындарын азайту есебінен қол жеткізуге болады.

      48. Жоғарыда сипатталған құрылым ағаштан жасалған суландырғышты орнату барысында неғұрлым тиімді болып табылады. Бұл жағдайда суландыру ауданы 1520 м2 градирнялар үшін 60 тонна металл құбыр жүйелері және су өткізгіш қаңқа мен су тарату жүйелері қажет болады.

      49. Асбестцементті беттерден жасалған суландырғышты орнату барысында су өткізгіш қаңқаға жүктеме 2,0-2,5 есе артады және сәйкесінше бұл жағдайда металл құбырлар шығыны да артады.

      50. Су өткізгіш қаңқаның құбыр жүйелерін тотығуға қарсы қорғау әрбір 5-10 жыл сайын циркуляциялық судың күшті әсері дәрежесіне тәуелді қайта қалпына келтіріледі.

      51. Суландырғыш құрылғының темірбетон құрылғыларын сақтаған жағдайда градирняларды астаушалы түрден қысымды су таратуға ауыстырған жағдайда судың шүмексіз бүріккіш қондырмалар және тарату қалқандары арқылы бүркілуі орын алады.

      52. Судың таратылуы ағызу қондырмалары бар төмен қараған қиғаш бөлікті штуцерлер арқылы жүзеге асырылады. Штуцерлер тарату қалқандарына перпендикуляр орналасады. Су қалқанға түскеннен кейін ені шамамен 1 м болатын су қабықшасын түзеді. Судың қалқан ауданы бойымен біркелкі таралуын қамтамасыз ету үшін 50х10 мм тақташалардан ағызу құрылғылары қарастырылған, олар көлденең жазықтыққа 30° бұрышпен бекітіледі.

      53. Қондырмаларды су бұру қалқандарына қатысты бекіту үшін соңғысына (қондырмаларды орнатқаннан кейін) қондырманы қалқанмен бекітуге арналған саңылаулар жасалады.

      54. Шүмексіз су тарату құрылымы сынақ стендінде тексерілген және жоғары тиімділігін көрсеткен.

      55. Шүмектердің орнына ағызу құрылғыларын қолдану судың суландырғыш ауданында бірқалыпты таралуын қамтамасыз етеді және оның шығысын азайтады.

      56. Су тарату жүйелері темірбетон астаушалардан жасалған градирнялардың жекелеген ескі түрлерін жаңартқан жағдайда оны қысымды таратуға жұмыс астаушаларына бүріккіш қондырғылары бар шүмекті түтіктерді ауыстыру жүйесі қолданылады. Бүріккіш қондырма типтік шағылыстырғыш пластмасса шүмек түрінде болады, оған арнайы бүріккіш орнатылады. Бүріккіш жиектері 30-40° қайырылған дөңгелек пішінді болып жасалады және тостағаншалы шағылыстырғышқа диаметрі 3 мм болатын үш бұрандамен бекітіледі.

      57. Салқындатқыш суды өнімділігі жоғары градирняның суландырғышына берудің блокты сызбасы жағдайында (бір сорғыш – суландырғыштың бір жақ жартысы) осындай градирняның қысымды су жолдары арасында тұйықтауды жүзеге асыру керек және оған суды жылдың жылы маусымында беру мүмкін болуы үшін тіреу арматурасы орнатылады, сонымен қатар, градирняның ішіне тік секцияларға жіктейтін қалқа орнатылады, бұл градирняны қыс мезгілінде суландырғыштың бір жақ жартысын сөндіру жағдайында пайдалану мүмкіндігін береді.

2 параграф. Суландырғыш құрылғылар

      58. Жаңарту кезінде салқындату тиімділігін жақсартатын және салқындату құрылғыларын пайдалану мерзімін арттыратын жаңа техникалық шешімдерді қолдану керек. Суландырғыштың биіктігі мен түрін техникалық-экономикалық есептеулер негізінде турбоагрегаттың қызмет көрсетілетін градирнясының конденсациялық жүктемесін ескере отырып қабылдау қажет.

      59. Суландырғыштар асбестцементті беттерден, ағаш қалқандардан және пластмассадан дайындалады.

      60. Ең ұзақ мерзімге жарамды суландырғыштар қалыңдығы 6 мм тегіс асбестцементті беттерден дайындалған суландырғыштар мен пластмассадан жасалған суландырғыштар болып табылады.

      61. Градирняға беттерді орнату алдында блоктар құрастырылады. Беттер арасындағы арақашықтық 25-40 мм аралығында болады, бұл есептеулер арқылы негізделеді.

      62. Нақты конденсациялық жүктеме жағдайында суландырғыштың жалпы биіктігі 2400 мм болады.

      63. Егер жаңартылуы тиісті градирняның ағаштан жаслаған суландырғыш жүктемесіне ғана есептелген темірбетон қаңқасы болса (оның биіктігі асбестцементпен бірдей болған жағдайда 2,5 есе жеңіл болады) блокты суландырғышты ені 300-500 мм асбестцементтен қалыңдығы 8 мм сәйкес стандартты беттерді кесу арқылы жасау ұсынылады. Жолақ блогын құрастыру барысында аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 4 суретіне сәйкес биіктікте орнатады.

      64. Ағаштан жасалған суландырғыш блоктар мырышпен қапталған шегелер немесе металл түйреуіштер (шегесіз құрылым) көмегімен құрастырылады.

      65. Суландырғыш блоктардың ағаштан жасалған шегесіз құрылымдарының ішінде ең тиімдісі қабықшасы шахмат тәртібімен орналасқан орналасқан тамшылы-қабықшалы типті (бұдан әрі – ТҚШ) құрылым болып табылады, ол 100x10 мм қабықшалардан диаметрі 2,5х3 мм мырышталған шегелермен құрастырылады. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 5 суретіне сәйкес қабықшалар арасындағы биіктігі бойынша арақашықтық 200 мм, ал қатар бойынша 48 мм тең болады.

      66. Түйреуіштер көмегімен құрастырылған ағаштан жасалған блоктар да пайдалануға өте тиімді.

      67. Градирняларды жаңарту үшін қабықшалары ағаштан жасалған блоктар құрылымын таңдау барысында ТҚШ типімен орналасқан түйреуішті блок артықшылыққа ие болуы керек. Нақты конденсациялық жүктеме жағдайында осындай блоктарды қолдану ұсынылады. Типтік құрылыммен салыстырғанда суландырғыштың бірдей биіктігінде түйреуішті блокқа арналған ағаш материалдарының шығыны орта есеппен 25% төмен болады.

      68. Жылдың ең ыстық мезгілінде турбиналардың конденсациялық жүктемесі жағдайында (қалыпты шамадан 50% кем) жұмыс қабықшалары ромб тәрізді орналасқан және шегесіз түйреуішті құрылымды ағаш суландырғыш жасалады. Бұл типтегі блоктардың қызмет мерзімі 12-15 жыл, ағаштан кесілген материалдар шығыны типтік шегелі құрылыммен салыстырғанда 50% дейін төмен болады. Блоктардың ағаш элементтеріне минералды антисептик сіңіріледі.

      69. Шетелдік тәжірибеге сәйкес ағаш немесе асбестцемент суландырғыштармен салыстырғанда салқындатылатын су бетінің көлем бірлігіне шаққанда көбірек жұғыстылығын қамтамасыз ететін полимерлі материалдардан жасалған суландырғыш құрылымы неғұрлым оңтайлы болып табылады және ол градирнядан шығысында су температурасын төмендетуге мүмкіндік береді.

      70. Отандық тәжірибеде полимерлі материалдардан жасалған суландырғыштар негізінен желдеткіш градирнялар құрылысында қолданылады. Градирняларды жаңарту барысында бұл материалдар тек тәжірибелік түрде қолданылады. Тәжірибелік блок құрылымы көпіршітілген полиэтилен салмамен толтырылған гофрирленген және тегіс беттер үйлесімінен құралады.

      71. Гофрирленген полиэтилен беттер биіктігі 0,5 м дайын блоктарға жиналады. Суландырғыштың жалпы биіктігі 2 м.

      72. Блоктың бойлық қаттылығын қамтамасыз ету үшін тегіс полиэтилен беттер қолданылады.

      73. Суландырғыш беттер арасындағы қашықтықты бекіту қашықтықты полиэтилен тығындар көмегімен жүзеге асырылады.

      74. Блоктарды құрастыру аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 6 суретіне сәйкес элементтерін тізбекті құрастыру арқылы жүзеге асырылады.

      75. Жаңа градирнялар жобасын дайындағанда және қолданыстағы градирняларды қайта жаңартқанда суландырғыш түрін таңдау әр нақты жағдай үшін өндіріс технологиясын, суландырғыштың жылулық және аэродинамикалық сипаттамаларын, оны дайындауға қажетті материалдардың болуын және құрылымның материалдарды минималды қажет етуі мен айналымдық су сапасын ескере отырып техникалық-экономикалық есептеулер негізінде жүзеге асырылады.

3 параграф. Мұзданудың алдын алу

      76. Қыс мезгілінде пайдаланылатын градирнялардың мұздану ошақтары ауа енгізу терезелері, суландырғыштың шеткі аймағы мен тартқыш мұнараның жоғарғы бөлігі болып табылады.

      77. Суландыру ауданы 4200 м2 дейінгі мұнаралы градирнялардың ауа енгізу терезелерінің мұздануының алдын алу үшін аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 7 суретке сәйкес аралас мұздануға қарсы құрылғы қолдану керек. Құрылғы градирня суландырғыштарына жапсарлас айналмалы қалқандары бар тамбурдан және ауа енгізу терезелері жақтауында орналасатын және эвольвентті немесе жарықшақты бүріккіш шүмектермен жабдықталған шығыршықты жылытқыш құбыр жүйесінен құралады. Шығыршықты құбыр жүйемін градирняға су беруге арналған қысымды су жолдарына жалғайды. Құрылғы жұмысының тиімділігін арттыру үшін мұнара қаптамаларының тығыздығын суландырғыш биіктігі шегінде қамтамасыз ету керек, бұл су тікелей шығыршықты жылытушы құбыр жүйесіне түсу үшін қажет. Атмосфералық ауаның теріс температурасы жағдайында шығыршықты жылытқыш құбыр жүйесін іске қосады, ал тамбурдың айналмалы қалқандарын тамбурдағы температура 5-10°С жеткенге дейін жартылай жабады.

      78. Жетілдіру тәртібімен құрылым тік ауа бұру арнасымен толықтырылады, бұл оның тиімділігін арттырады.

      79. Сыртқы ауа температурасы теріс болғанда және ауа бұру арнасы бар болған жағдайда шығыршықты жылытқыш құбыр жүйесін іске қосады, тік арна қалқандарын ашып, тамбурдың айналмалы қалқандарын жабады. Бұл жағдайда салқындатушы ауа градирняға тік ауа бұру арнасы арқылы келіп түседі.

      80. Сыртқы ауа температурасы оң болған жағдайда тік арнаны қалқандармен жауып, тамбур қалқаларын тік қалыпта бекітеді және шығыршықты құбыр жүйесін сөндіреді.

      81. Мұздануға қарсы құрылғының тік ауа бұру арнасы бар құрылымы неғұрлым тиімді болып табылады.

      82. Аралас мұздануға қарсы құрылғы жасау барысында суландырғыш қаптамасыз мұқият тығыздау керек, бұл қаптамадан ағатын су тікелей шығыршықты жылытқыш құбыр жүйесіне түсуі үшін керек.

      83. Қыс мезгілінде тамбурдың айналмалы қалқандарын тұрақты жабық қалпында ұстау қажет, ал төменгі және ортаңғы қалқандарда мерзімді түрде градирняға ауаны суландырғыштың мұздануын болдырмайтындай мөлшерде реттеп отыру керек.

      84. Аралас мұздануға қарсы құрылғыны пайдаланумен қатар градирняға гидравликалық жүктемені суландыру аймақтары бойынша қайта таратуды жүзеге асыру қажет; суландырғыштың орталық бөлігіне су шығысын азайту және шеткі бөлігіне су шығысын арттыру керек. Градирняның шеткі бөлігінлегі суландыру тығыздығын қарсы ағынды суландырғыш жағдайында 6 м3/(м2.с) кем емес және орталық бөлігінде 4,0-4,5 м3/(м2.с) деңгейде ұстау керек. Градирнядан шығыстағы су температурасын 10 °С төмен емес деңгейде сақтау керек, бұл градирняның қарсы ағынды су тарату сызбасы суландырғыштың ауданы бойынша 6 м3/(м2.с) кем емес тығыздықты қамтамасыз ете алмаған жағдайда суландырғыштың мұздануының алдын алу үшін қажет.

      85. Суландырудың оңтайлы тығыздығын, сонымен қатар, градирнядағы салқындатылған судың минималды рұқсатты температурасын қыста тәжірибелік жолмен градирнялар орналасқан ауданның климаттық ерекшеліктеріне тәуелді белгілеу керек.

      86. Қыс мезгілінде градирняда салқындату қажет болған жағдайда арнайы шешімдер қабылдау қадет, оның ішінде, суландырғышты немесе салқындатқыш судың тиімді циркуляция жүйесін градирняның су жинау жүйесі арқылы секцияларға бөлу; бұл жағдайда градирняның ауа енгізілетін терезелерін тығыздар жабу керек.

      87. Суландыру ауданы 4200 м2 және жоғары болатын мұнаралы градирнялар үшін аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 8 суретіне сәйкес жылулық-сулы бүркеме мұздануға қарсы құрылғы қолданылады.

      88. Құрылғы градирняның тартпа мұнарасының ішінен суландырғыштың шеткі бөлігінің үстінен жасалады және ағынды суды шашыратқыш айналма қалқандары мен тұтас ауаны шектеуші қабырғаларынан, қалқандардың төменгі бөлігіне қараған ағынды бағыттаушы қондырғылары бар құбыр желілерінен және қалқандар айналымын шектеушіден құралады. Аталмыш құрылғының қыс мезгіліндегі жұмысы кезінде шеткі аймағында суландыру тығыздығы 25-30 м3/(м2*с) дейін жетеді, ал көлденең қалыпқа орнатылатын айналма қалқандар және ауа шектеуші қабырға осы аймақта салқындатқыш ауаның суландырғыш арқылы өтуіне кедергі келтіреді. Нәтижесінде шеткі аймақта жылулық-сулы бүркеме пайда болады, ол суландырғыштың мұздануына кедергі келтіреді. Жаз мезгілінде шығыршықты құбыр желілеріне су берілу тоқтатылады, қалқандар тік қалыпта орнатылады және салқындатқыш ауа суландырғыштың шеткі аймағы арқылы еркін өтеді.

      89. Суландырғыш периметрі бойынша салу арқылы жылулық-сулы бүркеме жасаған жағдайда олардың бүріккіш қондырмаларға орнатқан дұрыс. Бүріккіш қондырғыларды қолдану суландырылатын аймақтың шеткі бөлігін кеңейтуге және құрылғы жұмысының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

      90. Жылулық-сулы бүркеме жасаған жағдайда суландырғыштың периметрі бойымен судың тартқыш мұнараның қабықшасына (қаптамасына) түсуінің алдын алу үшін суландырғыш биіктігі шегінде су босатқыштар орнату және градирняның ауа жолы терезесін мұз басудың алдын алу керек. Қажет болған жағдайда қыс мезгілінде салқындатқыш ауа шығынын градирня суландырғышы арқылы арттырып, қосымша тамбурдың төменгі қалқандарын толық немесе жартылай ашады. Атмосфералық ауа температурасы оң болғанда шығыршықты құбыр жүйесін қысымды су жолдарынан ажыратады, ал тамбур қалқандарын көлденең орнатып, осы қалыпта бекітеді.

      91. Градирняның тартқыш бағанасын мұз басуы ең суық бес күндігінің температурасы минус 30° және одан төмен болатын аудандарда пайдаланған жағдайда орын алады. Бұл жағдайда тартпалы мұнара сағасында түзілген мұз сеңдері су тарату және суландыру құрылғыларының құрылымын бұзады, бұл көктем кезінде қалпына келтіру жұмыстарының біршама көлемін қажет ететін болады.

      92. Жөндеу жүргізу негізінен градирняны сөндірумен байланысты болады, бұл қолданыстағы қуатты уақытша шектеуге алып келеді.

      93. Темірбетон қабықшалар мен градирнялардың қапталған қаңқалы тартқыш мұнараларында мұз басудың алдын алу үшін арнайы шаралар жүргізіледі, олар экран мен мұнара арасында желдетілетін саңылау құрылғысы бар ішкі экранды орнатуға негізделеді

      94. Экран қалыңдығы 0,5-0,6 мм тегіс алюминий беттерден жасалады және кезектескен саңылауы 200 мм бастап (төменде) 50 мм дейін (жоғарыда) бар қабықшаның тұтас ішкі бетіне орнатылады. Саңылауда түсетін сыртқы ауа мен оның табиғи жылуы есебінен қарсы қысымды табиғи желдету орын алады.

      95. Газдық тығыздықты қамтамасыз ету үшін әрбір кейінгі таңбаның беттері алдыңғы таңбадағы беттердің үстіне орнатылады, ал жапсар орындары саңылаусыздандырылады.

      Экрандық қорғанысы бар градирнялардың темірбетонды қабықшаларын пайдаланудың ұзақ уақыттық тәжірибесі 8 жыл ішінде аталмыш шараның тартқыш мұнараны бұзылудан тиімді қорғайтынын және климаттық жағдайлары қатаң аймақтарда темірбетон қабықшаларды кеңінен қолдануға мүмкіндік беретінін көрсетті.

      96. Қаптамалы градирняларды экрандық қорғау барысында тартқыш мұнара сағасында мұз пайда болмайды және суландырғыш пен су тарату құрылымын жыл сайын қалпына келтіру қажет болмайды.

      Экран құрылғысына арналған алюминий беттер шығыны суланлыру бету 1600 м2 градирнялар үшін 10-12 тоннаны құрайды.

4 параграф. Су аулағыш құрылғылар

      97. Су аулағыштар тартпалы мұнара арқылы атмосфераға шығарылуымен байланысты су шығындарын төмендету үшін пайдаланылады. Осы шығындардың шамалары орта есеппен градирняға келіп түсетін жалпы су шығынының 0,5 % құрайды.

      98. Су аулағыштарды желдеткіш немесе бүріккіш градирняларға олардың құрылымы мен өнімділігіне тәуелсіз орнату ұсынылады, сонымен қатар, қабықшалы типті суландыру ауданы 2 мың шаршы метрден артық мұнаралы градирняларға да орнатылады.

      99. Су аулағыштардың қолданылған түрлерінің ішінде ең қарапайым және қол жетімсіз жалюзді типті ағаштан жасалған су аулағыш болып табылады, ол екі қатар антисептикпен өңделген тақташалардан жасалады. Тақташалардың көлбеулік бұрышы арақашықтығы 60-70 мм болған жағдайда 60-70° тең болады. Су аулағыштардың биіктігі – 200 мм. Пайдалану барысында су аулағыштың аталмыш түрінің түр өзгеріске ұшырауын ескере отырып, бұл су аулағыш элементтерінің түсіп қалуына алып келеді, бұл жағдайда оны аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 9 суретіне сәйкес кергіш бұрандалармен қатайту керек.

      100. Қатайтылған су аулағыштың қызмет мерзімі 5-6 жыл (типтік 3-4 жыл).

      101. Су аулағыш құрылғылардың тиімділігі мен ұзақ мерзімге жарамдылығын арттыру үшін оларды аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 10 суретіне сәйкес толқынды немесе тегіс кескінде полимер материалдардан дайындаған дұрыс.

      Осындай су аулағыштың биіктігі беттер арасындағы арақашықтық 30-50 мм болған жағдайда 150-250 мм құрайды.

      Су аулағыш құрылғы қалыңдығы 2 мм арнайы пішінді элементтерден құрастырылады. Бұл жағдайда су аулағыштың су аулағыш элементтерінің өздік әсерін пайдаланатын жақтаусыз құрылымы қолданылады.

      102. Шыныпластик су аулағыш элементтері қолданыстағы темірбетон қаңқаға сүйеп үздіксіз қатарлармен салынады. Су аулағыш элементтері арасындағы қажетті арақашықтықты сақтау үшін осындай кескіндері бекіткіш элементтерді пайдалану керек.

      Элементтерді жалғастыру "кертік-ойық" ұстанымы бойынша жүзеге асырылады, ол үшін жұмыс элементтерінің ұштарында ені 2 мм құрайтын арадық ойықтар жасалады.

      103. Шыныпластик су аулағыштарды пайдаланған жағдайда жалпы аэродинамикалық кедргі төмендеп, су аулағыш аймағын тиімді жабу жүзеге асырылады.

      104. Басқа ұзақ мерзімге жарамды материалдар болмаған жағдайда су аулағыштар дайындау үшін алюминий беттер қолданылады.

      Алюминийден жасалған су аулағыш блогы қалыңдығы 2 мм және биіктігі 130 мм аралығындағы қашықтығы 30 мм тең бойлық жолақтар жиынтығы түрінде болады.

      105. Градирняға су аулағышты орнату градирнядағы жалпы су шығынын шығарылумен байланысты 0,02-0,05 % дейін төмендетуге мүмкіндік береді.

      106. Су аулағыш түрін таңдау барысында полимер материалдан немесе алюминийден жасалған құрылымдар артықшылыққа ие болуы керек, себебі ағаштан жасалған құрылғылармен тиімділігі бірдей болған жағдайда олар біршама жеңіл болады және ауыр тіреу құрылымдарын орнатуды талап етпейді.

  Градирнялары бар электр
станцияларының сумен
жабдықтаудың айналым жүйесін
оңтайландыру жөніндегі
әдістемелік нұсқауларға
қосымша

      1 сурет. Бүріккіш градирня

      1 - корпус; 2 - ауа жолдары терезесі; 3 - су тарату жүйесі; 4 - бүріккіштер; 5 – су жинау бассейні; 6 – желдеткіш; 7,8 – конфузорлы және диффузорлы ернеушелер 9 – су аулағыш құрылғы; 10 – тамшы аулағыш құрылғы.

      Бүріккіш градирняның жұмыс ұстанымы

      Бүріккіш градирня корпустан 1, төменгі бөлігінде ауа жолдары терезесінен 2, су тарату жүйесінен 3, шығыс саңылаулары жоғары бағытталған бүріккіштерден 4 және тартқыш мұнараның бойлық өсіне симметриялы корпустың 1 астында орналасқан су жинау бассейнінен, корпустың 1 үстінде орналасқан және желдеткіш түрінде жасалған конфузорлы немесе диффузорлы ернеушесі бар, сәйкесінше 7 және 8 тартқыш құрылғыдан 6, су тарату жүйесі 3 мен конфузорлы ернеуше арасына орнатылған су аулағыш құрылғыдан 9 құралады.

      Ауа жолдары терезесінің жоғарғы шегінен 2 +0,1 һ арақашықтықта тамшы аулағыш құрылғы (бұдан әрі - ТАҚ) 10 орналасады. ТАҚ ауа жолы терезесіне қатысты биіктігі 0,01һ кем болмайды.

      Бүріккіш градирня келесі түрде жұмыс жасайды. Желдеткіш 6 ауаның ауа жолдары терезесі 2 арқылы сорылуын жүзеге асырады. ТАҚ 10 алып жатқан орынға түскенде ауа ағыны өзінің жылдамдық өрісін теңестіреді және ТАҚ кейін корпустың 1 пайдалы ауданына біркелкі таралады. Бұдан әрі ауа бүріккіштермен 4 жабдықталған су тарату жүйесі 3 арқылы су аулау құрылғысына 9, конфузорлы ернеушеге 7, желдеткішке 6 бағытталады және диффузорлы ернеуше арқылы атмосфераға шығарылады.

      Су арату жүйесі арқылы 3 ыстық су беріледі, оны шығыс жолына бағытталған саңылаулары арқылы барлық бүріккіштер 4 төменнен келіп түсетін суық ауа ағынына бүркеді. Бұл жағдайда су салқындайды және тамшылы ағын түрінде ТАҚ 10 келіп түседі. Мұнда судың қосымша бүркілуі жүзеге асады, тамшылы ағынның түсуі баяулайды, су арқылы сулы тамшылы ағын ауа ортасына шығарылады.

      Бұл жағдайда ТАҚ 10 негізгі тағайындалуы су жинай бассейніне 5 түсетін тамшылы ағынды ұстауға, қосымша тамшылар бүркуге негізделеді және тамшылы ағынның ауа ағыны құрамында болуы уақытын арттырады. Сонымен бір мезгілде ТАҚ 10 ауаға қосымша кедергі ретінде жұмыс жасап, ауа ағынының жылдамдық өрісін теңестіруге мүмкіндік береді, осы арқылы бүріккіш градирнялардың салқындатушы қабілетін арттыруға болады.

      Аэродинамикалық кедергісі аз және биіктігі шектеулі тамшы аулағыш құрылғы арқылы бүріккіш градирнялардың жұмыс тиімділігі біршама артады. ТАҚ желдеткіш градирнялар үшін ғана емес, мұнаралы типті бүріккіш градирнялар үшін пайдаланылады.

     


      2 сурет. Градирняға арналған тесілген тостағаншалы шағылыстырғышы бар бүріккіш шүмек:

      1 – тесілген тостағаншалы шағылыстырғыш; 2 – шүмек келте құбыры; 3 – шағылыстырғыш тұтқасы

     


      3 сурет. Орталықтан тепкіш бүріккіш шүмек

     


      4 сурет. Асбестцементті жолақтардан жасалған суландырғыш

     


      5 сурет. КПШ типті шегелі байланысты ағаштан жасалған суландырғыш блогы

     


      6 сурет. Полимер материалдардан жасалған суландырғыш блогы

      1 – гофрирленген бет; 2 – тік гофрлер; 3 – полиэтиленді тегіс қырлар; 4 – қалған қырлары; 5 – гофр тереңдігі; 6,7 – ирек тәрізді гофрлардың жоғарғы және төменгі бөліктері; 8 – клиптер; 9 – тегіс жиектер; 10 – клипстер.

      Полимерлі материалдардан жасалған суландырғыш блогының сипаттамасы және жұмыс ұстанымы.

      Градирняның суландырғыш блогы тік орналастырылған өзара жалғанған гофрирленген беттер 1 жинақтарынан, полимерлі материалдан жасалған параллель тік гофрлардан 2 құралады. Жинақталған түрле гофр беттер1 алты қырлы призма түріндегі тік арналар түзеді, олар суландырғыштың беттері 1 қималары бойымен орналасады, ал қалған қырлары 4 тегіс қырларға 45° бұрыш жасап орналасады және осы қырларында П-тәрізді, синусоидалы немесе трапеция тәрізді ені мен тереңдігі тең гофрлар 5 жасалады, олар суландырғыш блогының тік гофр беттеріне перпендикуляр орналасады.

      Тегіс градирнялардың 3 ені П-тәрізді горфдың еніге 5 тең болады, ал аралас гофрирленген суландырғыш беттері 1 өзара тегіс градирнялармен 3 жалғастырылған.

      Параллель тік гофрлар жоғарғы 6 және төменгі 7 ирек тәрізді гофрлармен соңғысымен жоғарғы және төменгі зигзаг тәрізді арна түзе отырып және тік арналармен 2 ортақ бола алады.

      Тегіс градирнялар 3 қарама қарсы жақтарына кезектестіріліп орналастырылған клипстермен 8 жасалған, бұл жағдайда көршілес гофрирленген беттердің клипстері 8 жинаққа құрастыру барысында бір-біріне қатысты бекіту мүмкіндігіне ие болады. Клипстердің 8 көлденең қимасы тік бұрышты, шаршылы немесе сопақ болуы мүмкін.

      Гофрлы беттер 1 тегіс бүйір жиектермен 9 жабдықталған, оларда кезектестіріліп дөңес және қарама-қарсы клипстер 10 орналастырылған, бұл жағдайда көршілес гофрирленген беттердің 1 бүйір жиектердің 9 клипстері 10 жинақталғанда бір-біріне қатысты бекітілу мүмкіндігімен жасалады.

      Градирняның суландырғыш блогы келесі тәсілмен жұмыс жасайды.

      Салқындатқыш ауа градирняның төменгі бөлігінен мұнаралы градирнядағы табиғи тартылыс есебінен және желдеткіш градирнялардағы мәжбүрлі қозғалыс есебінен келіп түседі. Салқындатылатын суды суландырғыштың жоғары жағынан 1 суландырғыштың гофрирлі беттері блоктарымен қалыптасқан аудан бойынша шашады. Суландырғышта қарсы ағындағы қозғалыстағы су тамшылары мен ауа арасында жылу алмасу жүзеге асырылады, аталмыш құбылыс су тамшылары түзілгне гофрларың 2 қабырғаларымен жанасқаннан кейін 2, 7 және 8 арналардағы судың толқынды қабықшасы бетінде су тамшылары гофр дөңестері мен ойықтарынан толқынды ағып өткен жағдайда орын алады, дөңестермен және ойықтармен жанасқан ауа ағыны турбулизденеді. Ауаның негізгі массасы градирня арналарының орталық бөлігінде қозғалады, ал ауа анығы мен арналар қабырғаларының өзара әрекеттестігі нәтижесінде арналар қабырғасына шөгеді және арна қабырғаларының бойымен қабықша түрінде қозғалады.

      Аталмыш өнертабыс градирня суландырғышы блогын қалыптастыруға байланысты міндеттің шешімін табуға мүмкіндік береді, ол құрастыру мен тасымалдауға қолайлы, құрастыру және жөндеу жұмыстары жеңіл әрі арзан болады, сонымен қатар, өнеркәсіптік кәсіпорындардың су айналымды жүйелердегі суды салқындатуға арналған қондырғыларда пайдаланылады.

     


      7 сурет. Мұнаралы градирняның бөлінуге қарсы аралас құрылғысы:

      а – суландырғыш бойынша қима; б – градирняға су келтіру жағынан қараған түрі.

      1 - тамбур; 2 – айналмалы қалқан; 3 – шығыршықты жылытқыш құбыр жүйесі; 4 – эвольвентті бүріккіш шүмек; 5 – қалқандардың айналу өсі; 6 – бүріккіш шүмектердің орналасу өсі; 7 – суландырғыш қаптамасы; 8 – градирняның қысымды су тарату жүйесі; 9 – градирня суландырғыштары; 10 – қалыңдығы 1мм суландырғыш шегінде градирня периметрі бойынша мырышпен қапталған темір; 11 – қысымды келтіргіш су құбырлары; 12 – шығыршықты құбыр жүйесін сөндірушіге арналған тиектер; 13 – тік бағандарды босатуға арналған вентиль.

     


      8 сурет. Градирняның су жинау бассейнін жылыту сызбасы:

      1 – салқындатқыш суға келтіретін құбыр жүйесі; 2 – салқындатқыш суды бассейнге шығару бұрғыштары; 3 – бассейннің бөлу қалқасы; 4 – салқындатылған суды градирняға жіберу; 5 – салқындатылған суды градирняға келтіру.

     


      9 сурет. Жалюзді типті ағаштан жасалған су аулағыш құрылғы:

      1 – бекіткіш жақтау; 2 – жұмыс тақташалары; 3 – кергіш мырышталған түйреуіш.

     


      10 сурет. Пластмасса су аулағыштар элементтерінің кескіндері:

      1 –ПР-50 торлы төрт қабатты элемент; 2 –ПР-50 торлы үш қабатты элемент.

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
11 қосымша

Жылу электр станцияларының техникалық сумен жабдықтау жүйелерін ретке келтіру
жөніндегі әдістемелік нұсқаулар
1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Жылу электр станцияларының техникалық сумен жабдықтау жүйелерін ретке келтіру жөніндегі әдістемелік нұсқаулар (бұдан әрі – Әдістемелік нұсқаулар) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда техникалық сумен жабдықтаудың бар жүйелері және сызбалары, салқындатқыштардың типі және оларды пайдалану шарттары, жабдықтар мен құрылыстардың қысқаша сипаттамасы берілген.

      3. Әдістемелік нұсқауларда құрылыстар мен жабдықтарды пайдалану мәселелері, ақауларды жою тәсілдері, техникалық сумен жабдықтау жүйелерінің трактілерінің сипаттамаларын анықтау мәселелері, циркуляциялық суды өңдеу және су қоймаларына өсімдіктер өсіп кетпеуі үшін күрес жүргізу, трактілердің жоғары кедергісін жою тәсілдері, сифонның қолданыстағы биіктігін ұлғайту және циркуляциялық сораптардың жұмысын бақылау қарастырылады.

      4. Әдістемелік нұсқауларды техникалық сумен жабдықтау жүйелерін пайдаланатын (бұдан әрі – тех сумен жабдықтау), станцияны энергетикалық басқаруды ретке келтіру қызметімен айналысатын, ұйымдар (бұдан әрі – энергия басқару) және мамандандырылған ретке келтіру ұйымдары қолданады.

      5. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда келесі ұғымдар мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) сумен жабдықтаудың айналымдық жүйесі (циркуляциялық) – салқындатқыш су бірнеше рет пайдаланылатын, сумен жабдықтау жүйесі;

      2) айналымдық су (циркуляциялық) - сумен жабдықтаудың айналымдық жүйесінде циркуляцияланатын, су;

      3) тура ағынды техникалық сумен жабдықтау жүйесі – жылу электр станциясының мұқтаждығын қамтамасыз ететін, өзендерден, көлдерден немесе теңіздерден табиғи температурадағы салқындатқыш су алумен сипатталады;

      4) аралас жүйе – тура ағынды және айналымдық жүйелердің (салқындатушы – су қоймалары, градирнялары немесе шашыратқыш құрылғылары бар) үйлесімінен құралады және сумен жабдықтау көздері жылдың кейбір кезеңдерінде электр станциясын салқындатқыш судың жеткілікті мөлшерімен қамтамасыз ете алмаған жағдайларда қолданылады;

      5) айналымдық судың шығысы – градирняларда салқындатылғаннан кейін немесе басқа пайдаланудан кейін конденсаторларға немесе басқа жылу алмастырғыштарға түсетін, судың мөлшері;

      6) салқындатылған су – градирняларда салқындатылғаннан кейінгі айналымдық су;

      7) салқындатқыш су – конденсаторлардың немесе басқа жылу алмастырғыштардың кіре берісіндегі айналымдық су;

      8) қосымша су – кеміген суды толықтыру үшін сырттан айналымдық жүйеге берілетін, су;

      9) циркуляциялық су таратқыштар – циркуляциялық судың бұрмасын беруге арналған құбырлар, тоннельдер немесе арналар;

      10) жеткізуші су таратқыштар – конденсаторларға және қосалқы жабдықтарға салқындатқыш суды беруге арналған циркуляциялық су таратқыштар;

      11) шығарушы су таратқыштар – конденсаторлардан және қосалқы жабдықтардан жылыған суды шығаруға арналған циркуляциялық су таратқыштар;

      12) градирня – салқындауды жақсарту үшін ауаның күші пайдаланылатын, гидросалқындатқыш;

      13) мұнаралы градирня – күш тарту мұнарасының көмегімен құрылатын, градирня;

      14) желдеткішті градирня - күш желдеткіштің көмегімен құрылатын, градирня;

      15) буландырғыш градирня – жылу алмасу буландыру және конвекция арқылы іске асырылатын, градирня;

      16) радиаторлы (құрғақ) градирня – жылу алмасу тек конвекциямен іске асырылатын, градирня;

      17) гидросалқындатқыштың (градирняның) жылулық жүктемесі – атмосферадағы салқындатқышпен шашыратылған жылу мөлшері;

      18) гидросалқындатқыштың (градирняның) гидравликалық жүктемесі – салқындатушыға түсетін, су шығысы.

2 бөлім. Қолданылу саласы

      6. Енгізілетін техникалық сумен жабдықтау жүйесінің қосылу кезеңінде ретейтін жұмыстар өткізу үшін оны дайындау бойынша іс-шаралар өткізіледі.

      7. Жылу электр станцияларын техникалық сумен жабдықтау жүйесі мақсаты – барлық тұтынушыларды қажетті мөлшердегі және сападағы сумен үздіксіз жабдықтау болып табылатын, әр түрлі құрылыстар мен жабдықтар кешенінен құралады.

      8. Булы турбиналармен жасақталған, жылу электр станцияларында су өңделген буды конденсациялау үшін қазандықтардағы суды өндіруге, су мен ауаны салқындатуға, күл мен қожды тасымалдауға (қатты отын жаққан кезде), әкетуші газдарды тазалауға, шаруашылық, өртке қарсы және басқа да қажеттіліктер үшін шығындалады. Судың басым бөлігі конденсациялауға және салқындатуға жұмсалады.

      9. 1 кВт белгіленген қуатқа арналған салқындатқыш судың меншікті шығысы конденсациялық турбиналармен жасақталған, электр станцияларында 0,16-0,20 үшінші дәрежелік метр/сағат (бұдан әрі – м3/сағ.) құрайды.

      10. Техникалық сумен жабдықтау жүйесінің жай-күйінің төлқұжаттық техникалық сипаттамалардың талаптарына сәйкес келмеуі турбиналар конденсаторындағы вакуумның нашарлауына және электр қуатын өндіруге арналған отынның артық шығындалуына, циркуляциялық сораптардың беруінің азаюынан немесе салқындатқыш судың температурасының жоғарылауынан туындаған, конденсаторлардағы температуралық арынның ұлғаюының салдарынан электр станцияларының қуаттарын шектеуге алып келеді.

      11. Техникалық сумен жабдықтау жүйесінің жұмысының сенімділігі мен үнемділігін қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының Энергетика министрінің 2015 жылғы 30 наурыздағы № 247 бұйрығымен бекітілген (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 11066 тіркелген) Электр станциялары мен желілерін техникалық пайдалану қағидасына сәйкес, қызметкерлерлің тұрақты міндеті болып табылады.

      12. Айналымдық судың температурасына өте қатаң талаптар қойылады: әдетте 28оС жоғары емес, салқындатылған жабдықтағы суды жылытқан кезде ыстық кезеңде, жазда 8-10оС. Осы температураны жоғарылату өнімнің өнімінің төмендеуіне және оның сапасының нашарлауына алып келеді.

3 бөлім. Техникалық сумен жабдықтау жүйелері және сызбалары

      13. Жылу электр станцияларында сумен жабдықтаудың тура ағынды, айналымдық және аралас жүйелері және блоктық және магистралдық су таратқыштары бар екі негізгі сызбалары қолданылады.

      14. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 1 а суретіне сәйкес техникалық сумен жабдықтаудың тура ағынды жүйесі жылу электр станциясының қажеттілігін қамтамасыз ететін, өзендерден, көлдерден немесе теңіздерден табиғи температурадағы салқындатқыш су жинаумен сипатталады. Жылу алмастырғыш аппараттарда жылытылған су су жинаушыға қайтып келмей, ағыстың бойымен төмен қарай шығарушы желі арқылы лақтырылады.

      15. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 1 б суретіне сәйкес техникалық сумен жабдықтаудың айналымдық жүйесі циркуляциялық суды оны гидросалқындатқыштарда суыту арқылы, жүйедегі су шығынын сумен жабдықтау көздерінің есебінен орнына келтіру арқылы бірнеше рет пайдаланумен сипатталады. Сумен жабдықтаудың айналымдық жүйелеріндегі циркуляциялық суды салқындатушылар ретінде салқындатушы – су қоймалары, градирнялар, шашыратқыш құрылғылар немесе олардың үйлесімі, салқындатушы – су қоймалары және градирнялар не шашыратқыш құрылғылар, градирнялар және шашыратқыш құрылғылар қолданылады.

      16. Трактілердің ластануын және циркуляциялық судағы тұз құрамының артуын болдырмау үшін оған өңдеу және үрлеу жүргізіледі.

      17. Булануға кететін қосымша шығындар және салқындатқыштардағы ұсақ су тамшыларын желдің алып кетуі айналымдық жүйені сумен жабдықтау жүйесінің көздерінен толықтыру арқылы компенсацияланады.

      18. Аралас жүйе тура ағынды және айналымдық жүйелердің (салқындатушы – су қоймалары, градирнялары немесе шашыратқыш құрылғылары бар) үйлесімінен құралады және сумен жабдықтау көздері жылдың кейбір кезеңдерінде электр станциясын салқындатқыш судың жеткілікті мөлшерімен қамтамасыз ете алмаған жағдайларда қолданылады. Бұл салқындатқыштардың барлығын немесе жартысын жұмысқа қосу арқылы айналымдық жүйеге толықтай немесе жартылай өту қажеттілігін тудырады.

      19. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 2 а суретіне сәйкес Блоктық сызба тура ағынды сумен жабдықтау кезінде және су салқындатқыштар ретінде салқындатушы – су қоймаларын пайдаланған кезде қолданылады. Әрбір құбырлық қондырғыға жеке су таратушылардың болуын талап ететіндіктен, бұл сызба жағалаулық сорап корпусын басты корпустан шамалы алыстату кезінде орынды. Бұл ретте аталмыш сызбаның сенімділік және пайдаланудағы қарапайымдылығы бойынша артықшылығы бар.

      20. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 2 б суретіне сәйкес магистралды су таратқыштары бар сызбада жағалаулық сорап станциясындағы сораптар электр станциясының барлық конденсаторларына су берілетін, екі және одан да көп магистралды су таратқыштарға қатар жұмыс істейді. Мұндай сызба жағалаулық сорап корпусы басты корпустан аулақта орналасқан жағдайда қолданылады, бұл блоктық сызбамен салыстырғанда су таратқыштарға жұмсалатын шығындарды елеулі үнемдейді.

      21. Конденсаторларға су беруді тек сорап қалақшаларын орнату бұрышын өзгерту арқылы ғана емес, сондай-ақ жұмысқа қосылған сораптар санының есебінен де реттеуге мүмкіндік беретіндіктен, магистралды су таратқыштары бар сызба тура ағынды сумен жабдықтау кезінде, салқындатқыш – су қоймалары немесе градирнялары бар айналымдық сумен жабдықтау кезінде және конденсаторлардың күрт өзгеретін жылулық жүктемесі кезінде қолданылады. Бұл сызба кезінде әрбір жұмыс істеп тұрған құбырлық генераторға қатаң байланбаған, жұмыс істейтін градирнялар саны өзгеруі мүмкін. Сызбаның кемшілігі – екі және одан да көп сораптардың бір су таратқышқа қатар жұмыс істеуі болып табылады, бұл осьтік сораптарға біршама қиыншылықтар келтіреді.

      22. Жылу электр станцияларында сумен жабдықтаудың басқа сызбалары да қолданылады:

      1) су сораптармен екі рет көтерілетін тура ағынды жүйе кезіндегі сызба электр станциясының орналасу белгісінде және сумен жабдықтау көздеріндегі судың деңгейінде зауыттармен шығарылған сораптардың барынша мүмкін болатын арынынан артық болатын, үлкен айырма болған жағдайда қолданылады. Мұндай жағдайда сораптардың екі сатысы белгіленеді: бірінші сорап станциясында суды аралық су қоймаларына айдау арқылы және екінші сорап станциясында сумен жабдықтаудың негізгі трактісі бойынша судың берілуін қамтамасыз ететін, турбиналар конденсаторы арқылы;

      2) аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 3 суретіне сәйкес сораптардың бірінші тобы конденсаторлар арқылы суды айдайтын, ал сораптардың екінші тобы суды градирняларға беретін, градирнялары бар айналымдық сумен жабдықтау кезіндегі сызба. Градирнялардың су жинау бассейндеріндегі және суды градирняларға беретін, сораптардың қабылдау камерасындағы белгілер айырмасы үлкен болған кезде судың конденсаторлар арқылы ағысы кейбір жағдайларда өз бетімен ағудың есебінен қамтамасыз етілуі мүмкін, әрі бұл жағдайда ҚР СНжЕ 3.04-01-2008 "Гидротехникалық құрылыстар. Жобалаудың негізгі ережелері" сәйкес сораптардың бірінші тобы алып тасталады.

4 бөлім. Салқындатқыштардың типтері және оларды пайдалану жағдайлары

      23. Айналымдық сумен жабдықтау жүйелерінде негізінен буландырушы салқындатқыштар қолданылады. Буландыру кезінде қарқынды жылу беретіндіктен, салқындатқыштардың бұл типі өте тиімді және үнемді. Ауадағы бу қысымы шамалы болған кезде, бұл оның аз салыстырмалы ылғалдылығына сәйкес келеді, судың салқындау шегі ауа температурасынан едәуір төмен болуы мүмкін, бұл буландырушы салқындатқыштарға тән артықшылық болып табылады.

      24. Буландырушы салқындатқыштар ретінде салқындатушы-су қоймалары, шашырату құрылғылары, мұнаралы және желдеткішті градирнялар қолданылады.

      25. Кейбір жағдайларда беттік салқындатқыштар, яғни салқындатылатын су өзінің жылуын жылу алмастырғыштардың (радиаторлардың) беттері арқылы айналадағы ауаға беретін, радиаторлық (құрғақ) градирнялар қолданылады. Беттік салқындатқыштардың салқындау шегі ауаның температурасы болып табылады, сондықтанда олардың салқындату қабілеті буландырушы салқындатқыштарға қарағанда төмен.

      26. Төменде айналымдық сумен жабдықтау жүйелерінде қолданылатын салқындатқыштардың қысқаша сипаттамалары келтірілген.

      27. Салқындатушы – су қоймаларында суды салқындату су қоймасының белсенді аймағы болып табылатын, жылу алмасуға қатысатын, су айдынының бетінен жүргізіледі. Салқындатқыш – су қоймалары жылу шоғырландырушы қабілетінің үлкен болуына орай тәулік бойғы температураның ауытқуы аз болған кезде градирнялар мен шашыратқыш бассейндерге қарағанда, салқындатылған судың біршама төмен температурасын қамтамасыз етеді. Турбиналар конденсаторындағы температура 8-10°С түсіп кеткен кездегі және Қазақстанның метеорологиялық жағдайы кезіндегі жылу электр станцияларының жағдайлары үшін су қоймасының 1 м2 белсенді аймағына берілетін гидравликалық жүктеме әдетте 0,04 м3 құрайды. Бұл ретте су қоймасының тиімділік коэффициенті су ағызғыш, ағын таратқыш, ағын бағыттаушы және су жинаушы құрылыстардың формасына және орналасу сызбасына байланысты 0,5-0,85 шегінде болуы мүмкін. Салқындатушы – су қоймаларын қолданған кезде суды шашырату үшін арынның болуы талап етілмейді (салқындатуды жақсарту үшін қалқымалы шашырату қондырғыларын орналастыру жағдайларын қоспағанда), бұл циркуляциялық сораптардың қуатын төмендетуге және жеке мұқтаждықтарына жұмсалатын электр қуатының шығыстарын азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар су қоймасы үлкен ауданды және оларды салуға едәуір капиталдық шығындар жұмсауды талап етеді. Су қоймасының белсенді аймақтарын максималды пайдалану үшін салқындату үшін ағызылған судың арналар тармағы бойынша оңтайлы таратылуы қамтамасыз етіледі, су қоймасының транзитті ағынының аймағында жоғары сатыдағы су өсімдіктерінің өсуіне, балық шаруашылығы құрылыстарын, белсенді аймақтың ауданын азайтатын, басқа да құрылыстарды орналастыруға рұқсат етілмейді.

      28. Шашыратқыш құрылғыларындағы суды салқындату шүмектерінің көмегімен шашырату кезінде түзілетін, су тамшыларының бетінде жүргізіледі. Шашыратқыш құрылғылар шашырататын шүмектер орнатылатын, құбырлар жүйесінен және салқындатылған суды жинауға арналған бассейндерден құралады.

      29. Шашыратқыш құрылғылардың гидравликалық жүктемесі 0,8-1,0 м3/(м2сағ) құрайды, бұл құрылыстардың желдің бағытына және жылдамдығына байланысты болатын, салыстырмалы түрде төмен және тұрақсыз салқындату қабілеті бар. Сондықтанда жазда желсіз күндер ұзақ болатын аудандарда шашыратқыш құрылғыларды құрылыс оларға ауаның еркін енуіне кедергі келтіретін, аумақтарға орналастырған кезде, оларды қолдану шектеулі болады.

      30. Шашыратқыш құрылғыларда су арыны 5-8 м су бағанына (бұдан әрі – м.су бағ.) тең деп қабылданады және биік шырақ түзетін, шөлмек типіндегі шашыратқыш тангенциалды тұмсықшалардың көмегімен іске асырылады. Шашыратқыш құрылғылардың магистралды су таратқыштарындағы бекітпелердің барлығы ашық болады.

      31. Гидравликалық жүктемені төмендеткен кезде барлық секциялардағы суландыру тығыздығының біркелкі болуын қамтамасыз ету үшін әрбір секциядан бір немесе екі тарату құбырлары ағытылады.

      32. Шашыратқыш құрылғылардағы салқындатылған судың температурасы қыста 10°С-ден төмен болмайды, ал бос су шығарушылар арқылы су жинау бассейніне магистралды құбырлардан судың бір бөлігін ағызу арқылы судың шығарылуын азайту үшін және көршілес құрылыстардың, жолдардың және электр беруші желілердің мұзданып қатып қалуын болдырмау үшін тұмсықшалардағы жұмыс арыны есептемелік 1/3 дейін төмендетіледі.

      33. Буландырушы градирнялардағы суды салқындату тарту мұнараларымен (мұнаралы градирнялар) немесе желдеткіштермен (желдеткішті градирнялар) құрылатын, ауа күшінің есебінен іске асырылады.

      34. Мұнаралы градирнялардың салқындату қабілеті шашыратқыш құрылғыларға қарағанда, біршама жоғары және тұрақты, әрі оларды орналастыру үшін үлкен аудан қажет болмайды. Бумен қаныққан ауаны алып кететін, тарту мұнараларының болуы градирняларды өндірістік ғимараттардың маңына жақын орналастыруға мүмкіндік береді.

      35. Градирнялар мынадай негізгі элементтерден тұрады: тарту мұнарасы, суландырғыш, жеткізуші арынды су таратушылар, су бөлуші құбырлар, суды ұстап қалушылар су жинау бассейндері, мұз басуға қарсы құрылғы. Мәжбүрлі тартқыштары бар градирнялар желдеткіштермен жабдықталған. Мұнаралы градирнялардың гидравликалық жүктемесі 7-10 м3/(м2сағ) тең.

      36. Шашыратқыш тұмсықшалардың көмегі арқылы шашырату нұсқасы кезінде, яғни суландырушы және суды салқындатушы болмаған кезде суландыру тығыздығы (гидравликалық жүктеме) 5 м3/(м2сағ) артық қабылданбайды.

      37. Желдеткішті градирнялар басқа типтегі салқындатқыштарға қарағанда, суды біршама тереңірек салқындатады. Олар жекелеген желдеткіштерді ағытудың немесе олардың айналу жиілігін өзгертудің есебінен салқындатылған судың температурасын реттеуді іске асыруға мүмкіндік береді. Салқындатылған судың температурасының біршама төмен болуымен байланысты, электр станциясымен қосымша өндірілген энергияның құны желдеткіштермен шығындалған энергияның құнынан көп болған жағдайда, желдеткішті градирняларды қолдану экономикалық тұрғыдан орынды болады.

      38. Ауа-райының суықтығына байланысты қатып қалатындықтан, мұнаралы және желдеткішті градирняларды Қазақстанның солтүстік аудандарында пайдалану қиындық тудырады.

      39. Суландырғышы бар таспалының орнына шашыратқыш градирняларды қолдану тәжірибесі тұмсықшалардағы арын 5-6 м су бағ. болған кезде судың жете салқындамауы барлық өзге осындай жағдайлар кезінде 3-4°С құрайтындығын көрсетті. Бұл ретте мұнарадан шығатын ауа ағындарымен бірге судың ұсақ тамшыларының көбірек шығуы да орын алады. Соңғысы тұмсықшаның арынының жоғарылау мүмкіндігін шектейді және суды ұстап қалатын қондырғыларды орнатумен байланысты болады, ағаштан жасалған су ұстағыштардың қызмет көрсету мерзімі 4-5 жылды құрайды. Градирняларда шашыратқыш суландырғыштарды қолдануға конденсациялық жүктеме шектеулі болған кезде және электр станциясындағы сумен жабдықтау жүйесінде екі градирнядан кем болмаған кезде рұқсат етіледі.

      Радиаторлық градирнялар салқындатқыш су циркуляцияланатын, беттік жылу алмастырғыштардан (радиаторлардан) құралады. Радиаторлар арқылы ауаны тарту (сору) желдеткіштермен немесе тарту мұнараларымен іске асырылады. Жылу алмасу қарқынын арттыру үшін радиаторлар жылуды жақсы өткізетін металдан дайындалады. Жылу алмастырғыштардың қабырғалары арқылы берілетін жылу коэффициентінің мәнінің төмен болуына байланысты салқындатудың қажетті бетін алу үшін металды көбірек шығындау қажет болады, сондықтанда радиаторлы градирнялардың құны буландырғыш градирняларға қарағанда, 1,5-2,0 есе жоғары. Радиаторлы градирнялардың артықшылығы – су шығынының болмауы, қысқы кезде салқындатылған су температурасының кәдімгі градирняларға қарағанда, біршама төмен болуы. Заттай сынау көрсеткендей, жазғы уақытта олардың салқындату эффектісі буландырғыш градирняларға қарағанда едәуір төмен болады. Радиаторлы градирняларды қолдану ҚР СНжЕ 3.04-01-2008 "Гидротехникалық құрылыстар. Жобалаудың негізгі ережелері" сәйкес, қосымша су құны жоғары болған кезде оларды суы аз аудандарда орнату жағдайларында шектеледі.

5 бөлім. Жабдықтар мен құрылыстардың қысқаша сипаттамасы
және пайдалану жағдайлары

      40. Техникалық сумен жабдықтау жүйесіне мынадай құрылыстар мен жабдықтар кіреді:

      1) су жинайтын және су тазалайтын құрылыстар;

      2) жеткізуші су таратушылар;

      3) су тазалаушы жабдықтар;

      4) сорап агрегаттары және қосалқы жабдықтар орнатылған, сорап станциялары;

      5) арындық және ағызатын су таратушылар;

      6) турбиналар конденсатының сулы тракті;

      7) әкетуші арналар;

      8) сифондық және ұштастырушы құрылыстар;

      9) циркуляциялық суды салқындатқыштар.

      41. Жабдықтарды, құрылыстарды және гидросалқындатқыштарды қалыпты пайдаланудың негізгі шарттары – олардың жұмысының сенімділігін және олардың электр станциясының негізгі жабдықтарына қызмет көрсету үнемділігін қамтамасыз ету болып табылады.

      42. Техникалық сумен жабдықтау жүйесінің конструктивтік элементтері жоба бойынша орындалады және пайдалану барысында тиісті түрде қолданады.

      43. Суға, жер бедерінің жағдайына, су көздерінің ластану дәрежесі мен сипатына қойылатын, талаптарға байланысты су жинаушы беттік немесе тереңдік болуы мүмкін.

      44. Жүйенің ластануын болдырмау үшін су жинаушыға сүзгілеуші бөгеттер не қабылдау терезелерін өзеннің түбінен жоғары орналастыру арқылы табалдырық, су қоймасы немесе жеткізетін арналарда қуыс жасалады.

      45. Жеткізуші су таратушылар трапециялы және тік үшбұрышты қимадағы жабық және ашық арналар түрінде қолданылады. Жеткізуші құбырларды және тоннельдерді пайдалануға рұқсат етіледі.

      46. Су тазалау жабдықтары ретінде:

      1) судың бетінде қалқып жүрген, қиқымдарды, мұзды және қабыршақ мұзды ұстап қалуға арналған жүзіп жүретін қоршау;

      2) қалқып жүрген заттарды және тереңдегі өсімдіктерді ұстап қалу үшін қоқыстарды ұстап қалатын, торлар;

      3) суды қоқыстардан және балықтардан өте мұқият тазалауға арналған, маңдайлық, ішкі және сыртқы су жеткізушілері бар қоқыстан тазалаушы айналмалы темір шілтерлер;

      4) конусты айналмалы темір шілтерлер қолданылады.

      47. Қоқыстарды ұстап қалатын, торлар қоқыстан кранның көмегі арқылы қоқыс тазалаушы машинамен, ал қоқыстан тазалаушы айналмалы темір шілтерлер судың белгіленген айырмасы оларға жеткен кезде қолмен немесе автоматты түрде басқарылатын, жуғыш құрылғылармен не белгілі бір уақыттан кейін әлсін-әлсін тазаланады.

      48. Су жинау және су тазалау құрылыстары су көздерінен судың есептемелік шығысының, соның ішінде қолайсыз гидрологиялық жағдайлар кезінде минималды гидравликалық шығындармен өтуін қамтамасыз етеді.

      49. Су қабылдау терезелерінің табалдырығының алдындағы қуыстар лайлы түзілістерден тазартылады. Қыс мезгілінде су жинау және су тазалау құрылыстарына қабыршақты мұздармен және су ішіндегі мұзбен күресу үшін жылы су жеткізіледі. Су жинаушыдағы судың температурасы 3-5°С-ден төмен болмайды.

      50. Сорап станциясының су қабылдау құрылыстарының механикалық жабдықтары (жүзіп жүретін қоршау, қоқыс ұстаушы торлар, айналмалы темір шілтерлер) сораптармен суды үздіксіз алуды, суды механикалық тазалауды қамтамасыз етеді.

      51. Сорап станциясының құрылысы қоқыстар (су өсімдіктері, лай, қалқып жүрген шөп-шаламдар, қабыршақты мұз) барынша аз болатын, су алуды қамтамасыз етеді және су қабылдау құрылыстарына балықтың түсіп қалуын болдырмайды.

      52. Циркуляциялық ретінде ортадан тепкіш, осьтік және диагоналды сораптар пайдаланылады.

      53. Екіжақты сору типінде горизонталды орындалған ортадан тепкіш сораптар жұмыс дөңгелегінің диаметрлері әр түрлі болған кездегі айналыстың түрлі жиілігінде шығарылады. Беруінің (өнімділігінің) салыстырмалы түрде аз болуы сораптардың бұл түрлерін циркуляциялық ретінде қолдануды шектейді.

      54. Жұмыс дөңгелектері бір жақтан шығатын вертикалды орындалған ортадан тепкіш сораптар айналымдық градирнялары бар сумен жабдықтау жүйелері болатын жылу электр станцияларында қолданылады.

      55. Бұрылатын қалақшалары бар осьтік типтегі вертикаль циркуляциялық сораптар беруді 70%-ға дейінгі шекте реттеуге мүмкіндік береді. Қалақшалардың бұрылу механизмінің типіне байланысты оларды орнату бұрышын өзгерту бұрылу механизмінің гидравликалық немесе электрлі жетектерін пайдалану арқылы жұмыс істейтін, орнатылған сорапта қолмен жүргізіледі.

      56. Циркуляциялық сораптар жүйенің есептемелік гидравликалық сипаттамасының шегіндегі арын кезінде турбиналардың конденсаторлары мен қосалқы жабдықтарға салқындатқыш судың оңтайлы шығындалуын қамтамасыз етеді. Сораптың жұмыс нүктесі дайындаушымен ұсынылған сипаттамалар аймағында болады.

      57. Жұмыс дөңгелегінің қалақшалары бірдей бұрышқа орнатылады (ауытқу 0 градус 30 минуттан артық болмайды).

      58. Қалақшалармен жұмыс дөңгелегінің камераларының арасындағы саңылау жұмыс дөңгелегінің 0,1% диаметріне (Дж.д.) тең немесе сорапты дайындаушымен ұсынылған мәннен асырмау керек.

      59. Арындық және ағызатын су таратқыштар турбиналар конденсаторларына, қосалқы жабдықтарға, градирнялар мен шашыратқыш қондырғыларға су беруге және олардан бұрып әкетуге арналған.

      60. Сифонды зарядтау үшін турбиналар конденсаторларының ағызатын су таратқыштары немесе ағызатын су камералары циркуляциялық жүйенің эжекторларына немесе оның іске қосатын эжекторларына жалғанады.

      61. Циркуляциялық трактідегі сифонның қызметін қолдау үшін ағызатын су таратушылар сифондық ұштастырушы құрылымдар арқылы ашық әкетуші каналмен түйіндескен. Су таратушылардан су ағызу жабық темір бетонды арналарға не сифонды құдықтарға тікелей орындалады.

      62. Техникалық сумен жабдықтау жүйелерінің трактілері сейілту арқылы жұмыс істейтін, учаскелерде тесіктердің пайда болуын және ауаның сорылуын болдырмайтындай, қалың болады.

      63. Ағызатын су таратқыштарға сумен бірге қосалқы жабдықтан ауаның түсуіне рұқсат берілмейді. Қарама-қарсы жағдайларда ауа құбырлардың үстіңгі бөлігінде ауа қабаттарын түзе отырып, ағызатын циркуляциялық трактілерге жиналады, соның салдарынан олар толық емес қимада және жоғары гидравликалық кедергімен жұмыс істейді. Ағызатын су таратқыштардағы ауаны шығару үшін әуе крандары қойылады.

      64. Әкететін арналардағы сифондық және ұштастыратын құрылыстар деңгейлердің дірілсіз түйіндесуін, негізді және құрылыстың бекіткіштерін бұзуды және шайып кетуді, циркуляциялық трактідегі сифонның жобалық биіктігін қолдауды қатамасыз етеді.

      65. Мұнаралы және желдеткішті градирнялар: суландырғыштың және тарту мұнарасының қаптамасының қалыңдығын; судың суландырғыштың ауданы бойынша біркелкі таралуын; суландырғыштың блоктарымен толмаған, ойықтарды тұтас қалқандармен жабуды; су босатқыш қалқандарды су бөлу құрылғысының деңгейінде мұнараның периметрі бойынша орнатуды; биологиялық өсінділердің пайда болуын, карбонатты шөгінділердің түзілуін, суландырғыш пен ауа енетін терезелерге мұз қатуын болдырмауды қамтамасыз етеді.

      66. Қыс мезгілінде тамбурдың мұз қатудан қорғайтын қалқандары мұз қатуды болдырмау үшін ауа енетін терезелерді тығыз жауып тұрады және жазда горизонталь жағдайда бекітіледі.

      67. Шашыратқыш құрылғының құрамына сорап станциясы, шашыратқыш тұмсықшалармен жабдықталған, арындық магистралды бөлу құбырлары, соңында ұштастырушы құрылыстары бар ашық әкету каналы немесе су жинау бассейні кіреді. Тұмсықшалары бар тарату құбырларын салқындатушы-су қоймасының үстіне орналастыруға рұқсат беріледі.

      68. Градирнялар мен шашыратқыш құрылғылардың су жинау бассейндеріндегі судың деңгейі сораптармен берілетін судың биіктігін төмендету және бассейннің төсемінің бұзылуын азайту үшін аударып құю құбырларының белгісінен 0,5-0,10 төменде тұрақты қолданады.

      69. Гидросалқындатқыштардың салқындату әсері ҚР СНжЕ 3.04-01-2008 "Гидротехникалық құрылыстар. Жобалаудың негізгі ережелері" сәйкес, нормативтік сипаттамалардың немесе жобалық көрсеткіштердің деңгейінде сақталады.

6 бөлім. Техникалық сумен жабдықтаудың қайта енгізілген жүйелерін
іске қосу кезеңіндегі ретке келтіру жұмыстары

      70. Орындалатын жұмыстардың шеңберіне:

      1) жобалық шешімдерді талдау;

      2) объектідегі техникалық құжатты (дайындаушының іске қосу – ретке келтіру, ғылыми зерттеу және жобалау құжаттарындағы өзгерістер) талдау;

      3) персоналды дайындау;

      4) құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасын бақылау; іске қосу бағдарламаларын және сызбаларын жасау;

      5) құрылыстар мен жабдықтарды іске қосуға дайындау;

      6) желілер бойынша сынақ жүргізу, сынау үшін және кешенді іске қосу;

      7) айқындалған ақауларды жою бойынша шаралар әзірлеу үшін сынау;

      8) қабылдау кезіндегі сынақ және салқындатқыштарды ретке келтіру;

      9) пайдалану режимі бойынша ұсыныстар әзірлеу;

      10) техникалық құжаттарды (пайдалану бойынша нұсқама, оперативтік сызбалар) жасау, тексеру және түзету кіреді.

      71. Жобалық шешімдерді талдау жабдықтың осы жүйенің параметрлеріне сәйкестігін, гидротехникалық құрылыстарды, негізгі және қосалқы жабдықтарды үйлестіруді, циркуляциялық суды салқындатқыштардың типтері мен параметрлерін таңдауды, қыздыру бетінің ластануын және салқындатқыш су трактілерін шөп басып кетуін болдырмау жөніндегі іс-шараларды қоса алғанда, орын алған олқылықтар мен мүмкін болатын қателіктерді жою, қабылданған техникалық шешімдердің дұрыстығын бақылау мақсатында іске асырылады.

      72. Талдау нәтижелері бойынша жобалық шешімдерді жетілдіру жөнінде ұсыныстар ұсына отырып қорытынды жасалады, ол электр станциясының немесе жобалау ұйымдарының дирекциясына жіберіледі. Ұсыныстар талқыланғаннан кейін хаттама жасалып оған тапсырыс берушінің, жобалау және ретке келтіру ұйымдарының өкілдері қол қояды.

      73. Хаттамада ретке келтіру ұйымдарының қандай ұсыныстарының жобаға енгізу үшін қабылданатындығы көрсетіледі. Енгізуге қабылданбаған ұсыныстар бойынша дәлелденген негіздеме беріледі.

      74. Талдау барысында:

      1) гидротехникалық құрылыстарды үйлестіру және құрылымдау сызбалары олардың жұмысын жақсарту тұрғысынан, салқындату эффектісін және пайдалану сенімділігін арттыру, бақылау-өлшеу аппаратураларының болуы, капитал салымын жүйенің жұмыс көрсеткішіне нұқсан келтірмей төмендету мүмкіндігі;

      2) жеткізуші және әкетуші арналардың конструкциясы, ондағы судың жылдамдығы, бөктерлердің минималды тереңдігі, типі және бекітілуі; қорғау бөгеттерінің сүзгіленуі, гидротехникалық құрылыстардың қауіпсіздігі;

      3) циркуляциялық сораптардың сору жағындағы ірі темір шілтерлер мен айналмалы торларды орнату кезінде жеткілікті нығыздалуы, темір шілтерлі тазалау машиналарының темір шілтерлердің габариттік өлшеміне сәйкестігі;

      4) жүйені іске қосу және ажырату технологиясы, сорап станцияларының, арындық және ағызатын су таратқыш жабдықтарының үйлесімі, арматураға қызмет көрсету кезінде кедергілердің болмауы, люктердің ашылуы, жақын маңда басқа жүйелердің, аппараттардың, құрылыс конструкцияларының болуы, жабдықтың жөндеуге жарамдылығы;

      5) жабдықтар мен жүйелердің жұмыстық сипаттамалары – циркуляциялық трактінің және оның элементтерінің гидравликалық кедергісі, салқындату дүркінділігі, циркуляциялық сораптардың беруін реттеу мүмкіндігі және сифонды максималды пайдалану. Бұл ретте ағызу құбырлары ағызатын судың деңгейінде олардың кез келген бөлігіне тереңдете орналастырылады; ағызатын құбырларға басқа сырғымалардың конденсаторларын жалғау орынсыз;

      6) штаттық бақылау-өлшеу аспаптарының, бұғаттамалардың, белгі беру жүйелерінің және сораптарды қорғаудың болуы;

      7) жағалаулық сорап станцияларының су беру бойынша маймен жабдықтау бойынша, сорапты іске қосу үшін ауаны сору бойынша олардың сораптары мен электрлі қозғалтқыштарының мойынтіректерін салқындату және майлау параметрлерін ескере отырып қосалқы жабдықтарының технологиялық сызбасы;

      8) конструкцияда пайдаланылған құрылыс материалдарының түрлері және жемірілуге қарсы шаралар, олардың жобаға және пайдалану жағдайларына сәйкестігін айқындау;

      9) дренаждық (құрғату) желісі, таза су камерасын босату, тексеріп-қарауды, жөндеу жұмыстарын және жағалаулық сорап станцияларының жабдықтарының консервациялануын, бекітпелердің тығыздығын қамтамасыз ететін, жөндеу люктерінің, екі қатар болып орналасқан жалпақ бекітпелердің және басқа құрылғылардың болуы;

      10) конденсаторларды қосалқы жүйелермен және жабдықтармен (шарикті тазалау жүйелерімен, циркуляциялық жүйенің эжекторларымен) жарақтау;

      11) жобада қабылданған салқындатқыштардың электр станциясының нақты жұмыс жағдайы үшін салқындату тиімділігі қарастырылады.

      75. Су қоймасының салқындату тиімділігі жеткіліксіз болған жағдайда ең алдымен шығын аз жұмсалатын шаралар, мысалы, су ағызушылардың арасындағы су шығысын қайта бөлу жолымен циркуляциялау сызбасын өзгерту, гидроқұрылыстардың үйлесімін, су жинау су шығару орындарын, су қоймасының жекелеген аймақтарын тереңдетуді өзгерту қарастырылады. Аталған іс-шаралар жеткіліксіз болған жағдайда, су қоймасының жалпы ауданын немесе тереңдігін ұлғайту, қосымша салқындатқыштар орнату мүмкіндігі қарастырылады, модельдегі гидротермиялық режимге зерттеу жүргізу қажеттілігі анықталады.

      76. Су қоймасының градирняларының немесе шашыратқыш құрылғыларының салқындату тиімділігі жеткіліксіз болған жағдайда, көлемі үлкен немесе басқа конструкциядағы градирняларды қолдану нұсқалары қарастырылады:

      1) шашыратқыш тұмсықшалардың орналасуы мен конструкциясын өзгерту;

      2) шашыратқыш құрылғылардың тарату құбырларының арасында ұлғайтылған әуе дәліздерін құру;

      3) мұздың қатуын болдырмау тұрғысынан шашыратқыш құрылғыларды жақын орналасқан электр беру желілеріне, ашық қосалқы станцияларға, ғимараттарға, жолдарға, коммуникацияларға орналастыру;

      4) желмен жақсы үрленуін қамтамасыз ету;

      5) жел алып кететін су шығысын азайту бойынша шаралар;

      6) салқындатқыштардағы мұз қатуға қарсы шаралар;

      7) максималды толқынның әсерін ескере отырып су қоймаларының жағалаулары мен бөктерлерін, жеткізу және әкету арналарын, бассейндерді сенімді бекітуді, құрылыс арқылы сүзгілеуге жұмсалатын су шығынының рұқсат етілетін мәнін. Градирняның, шашыратқыш құрылғының су жинау бассейінен сүзгілеуге жұмсалатын су шығыны оның суланатын бетінің 1 м2-ның 0,003 м3 /тәу. нормасынан аспайды;

      8) жылулық есептеулер, гидрохимиялық және гидробиологиялық болжамдар, жылу алмастырғыштар мен циркуляциялық трактілердің бетінің ластануын болдырмау бойынша шаралар, табиғатты қорғау шаралары; салқындатқыштың жазғы жылулық режимі;

      9) су қоймасының ложасын дайындау және тазалау бойынша шаралар, оған шөптердің өсуін болдырмау;

      10) құбырларды, жабдықтарды және құрылыстарды жемірілуден қорғайтын және шөп өсуден қорғайтын жабындарды қолдану дұрыстығы және жеткіліктілігі;

      11) су балансының сызбасы және жүйені толықтырудың жеткіліктілігі;

      12) балықтарды қорғау шаралары;

      13) гидротехникалық құрылыстарды жөндеу және техникалық қызмет көрсету жүйесі.

      77. Объектідегі техникалық құжатты талдау жобаны нақтылау, пайдалану нұсқаулары мен сызбаларын, персоналдарды дайындау бағдарламаларын жасау үшін материалдар іріктеу, іске қосу бағдарламаларын және сызбаларын жасау, құрылыс-монтаждау жұмыстарының орындалу сапасын бақылау, штаттық кестені оңтайландыру мақсатында орындалады.

      78. Ретке келтіру және пайдалану қызметкерлері пайдалану бойынша нұсқамалар және сорап станциясының жабдықтарына, техникалық сумен жабдықтау жүйелерінің циркуляциялық сулары мен гидротехникалық құрылыстарына қызмет көрсету бойынша технологиялық сызбалар, іске қосу бағдарламалары мен сызбаларын, жабдықтарды жеке және кешенді сынау бағдарламаларын жасайды. Пайдалану бойынша нұсқамалар және сызбалар электр станциясының техникалық басшысымен бекітіледі. Жабдықты игеру кезеңінде нұсқаулар мен сызбаларға түзету жүргізіледі, персоналдарды дайындауға дирекцияға көмек көрсетіледі.

      79. Құрылыс-монтаждау жұмыстарының сапасын бақылау жұмыстарына:

      1) орындалған жұмыстардың жұмыс сызбаларына және жобалау ұйымдарымен келісілген техникалық шешімдерге сәйкестігін тексеру;

      2) жұмыс сапасын тексеру;

      3) құрылыс нормалары мен ережелерін, жабдықтарды монтаждауға қойылатын, талаптарды орындау кіреді.

      80. Табылған барлық ақаулар мен кемшіліктер бойынша мерзімі және оларды жоюды қамтамасыз ететін, адамдар көрсетіліп ақаулар тізімдемесі жасалады.

      81. Құрылыс-монтаждау жұмыстары кезеңінде гидротехникалық құрылыстарды және салқындатқыштарды салу кезінде қолданылатын, құрылыс материалдары мен конструкцияларының сапасына (цемент маркасы, ірі және ұсақ толтырғыштардың сапасы, бетонның қалыңдық бойынша маркасы, су өткізгіштігі және аязға тұрақтылығы) құрылысқа жеткізілетін, дайын бұйымдардың (құрастырылатын темір бетонды бұйымдар, металл бұйымдар) сапасына бақылау жүргізіледі:

      1) жасырын, әсіресе құрылыстардың жерасты және суасты учаскелеріндегі, жабдықтардағы және құбырлардағы жұмыстардың сапасына;

      2) фланецті қосылыстардың, дәнекерленген жіктердің сапасына; жабдықтардың, құрылыстардың және салқындатқыштардың жоба бойынша орналасуына;

      3) градирнялардың және осьтік сораптардың желдеткіштерінің қалақшаларын орнату бұрыштарына, сораптардың жұмыс дөңгелектерінің диаметрлеріне;

      4) орнатылатын бақылау-өлшеу аспаптарына; су таратушылардың монтаждаудан кейінгі тазалығына;

      5) градирнялар конструкциясын монтаждау сапасына;

      6) салқындатушы – су қоймаларының ложаларын дайындауға;

      7) сүзгіленген және ағынды суларды тарату жүйесін монтаждау сапасына.

      82. Іске қосу бағдарламасын жасау кезінде орындалуға тиісті ұйымдастырушылық шаралар, жұмыс бағдарламалары, жұмыс жүргізу әдістемелері бойынша орындалатын, тапсырмалар тізбесі, іске қосу сызбасы, ұйымның атауын, жұмыстың орындалу сапасы мен мерзімін қамтамасыз ететін, орындаушыларды көрсету арқылы іске қосылуға тиісті құрылыстар мен жабдықтардың тізбесі кіргізіледі.

      83. Бағдарламаның ұйымдастырушылық шараларында мынадай қағидалар жатады:

      1) жұмысқа қолма-қол басшылық жүргізуді электр станциясының басшысының бұйрығымен тағайындалған, адам, не оның тапсырмасы бойынша басқа адам іске асырады.

      2) бағдарламаның дұрыс орындалуын бақылауды монтаждау, іске қосу – ретке келтіру және пайдалану ұйымдарының өкілдері іске асырады;

      3) өкілдердің өкімі қолма-қол басшылық жүргізуші арқылы вахталық персоналмен жүзеге асырылады;

      4) жабдықтардағы іске қосу алдындағы операцияларға қолма-қол басшылық жүргізуді монтаждау бойынша техникалық құжатты, жасырын жұмыстарға және жабдықтардың элементтерін тексеріп-қарау мүмкіндігіне арналған актіні ұсынатын және табылған ақаулар мен кемшіліктерді жедел жоюды қамтамасыз ететін, монтаждау ұйымы іске асырады;

      5) бекітпе арматуралардың жарамдылығын және қорғаныс құрылғыларының іске қосылуын тексеру;

      6) электр сызбаларды құрастыру;

      7) сыналатын жабдықты монтаждау және іске қосу бойынша дайындаушының нұсқаулығында көрсетілген, дайындау шараларын орындау;

      8) дайындаушының нұсқаулығына сәйкес сынау жүргізілетін, жүктемені қамтамасыз ету;

      9) аталмыш Әдістемелік нұсқаулардың 70 тармағында көзделген, жұмыстарды аяқтау;

      10) жабдықтың сынауға және іске қосуға дайын екендігі туралы құжат ресімдеу.

      84. Жұмыстарды жүргізу бағдарламасына:

      1) жүйелер мен жабдықтарды сынауға дайындау;

      2) пайдалану бойынша нұсқамаға сәйкес іске қосу операцияларын орындау тәртібі;

      3) жабдық сынаққа жатқызылатын, жүйелердің тұрақты немесе уақытша сызбалары;

      4) уақытша сызба бойынша жабдықтың жұмысын сынауды негіздеу;

      5) іске қосу операцияларын жүргізу кезіндегі мүмкін болатын ақаулықтарды, апаттық жағдайларды талдау және персоналдың осындай жағдайлар кезіндегі іс-қимылы бойынша нұсқаулықтар;

      6) бақыланатын параметрлердің және олардың шекті мәндерінің тізбесі, параметрлерді бақылауға арналған өлшеу құралдары мен құрылғылардың тізбесі, олардың метрологиялық және техникалық сипаттамалары;

      7) сынау уақыты және ұзақтығы;

      8) құжаттар (акті, хаттама) ресімдеу арқылы сынау кезіндегі техникалық көрсеткіштерді тіркеу кіреді.

      85. Құрылыстар мен жабдықтарды іске қосуға дайындау кезінде оларды сумен толтырғанға дейін:

      1) сүзгілеу суы каналдан шығатын аймақтағы арынның рұқсат етілетін градиентінің жобалыққа сәйкес келуі;

      2) су түбін қысымға қарсылықтан бұзылудан сақтандыру мақсатында градирнялардың су жинау бассейндерінің, шашыратқыш құрылғылардың және бетон қаптамалары бар басқа да құрылыстардың астындағы жерасты суы деңгейінің су түбінен төмен болуы;

      3) сорап станцияларының және басқа да бетонды құрылыстардың гидрооқшаулануы және қуыстарының бітелуі;

      4) сорап станцияларының су қабылдағыштарының, ағызушы су таратқыштардың жақтауларының, құрылыстардың бекітпелерінің ойықтарының өлшемінің және басқа да сипаттамаларының жобаға сәйкес келуі;

      5) сорап станцияларының су қабылдағыштарының, су жинау және ағызу құрылыстарының қоқыстардан тазалайтын торларының, балықтарды қорғау жабдығының және балықтарды тасымалдау жүйесінің жұмыс күйіне қойылу жағдайларының сақталатындығы ескеріледі.

      Аталған жағдайлардың алғашқы екеуі бұзылған кезде суды тереңірек төмендету іске қосылады, бекітушідегі дренаж жеңілдетіледі немесе басқа да тиімді шаралар орындалады.

      86. Су қоймаларын, арналарды және бассейндерді толтыру бөктерлердің мүжіліп кетуін, түбінің және тіреуіштерінің шайылып кетуін болдырмайтындай жылдамдықта, бірте-бірте жүргізіледі.

      87. Толтырудың рұқсат етілетін жылдамдығы жоба бойынша қабылданады. Мұндай деректер болмаған кезде бөктерлері темір бетонды тіреумен бекітілген құрылыстар үшін толтыру жылдамдығы тәулігіне 1 метрге дейін, топырақты бөктерлер үшін тәулігіне 0,5 метрден артық емес деп қабылданады.

      88. Сорап станцияларының су қабылдау тесіктері және арналар мен су таратушылардың ағызу тесіктері ашық, ал олардың бекітпелері ойықтарға орналасқан.

      89. Гидротехникалық құрылыстарды алғаш толтырған кезде сорап станциялары ғимараттарының, градирнялардың, шашыратқыш құрылғылардың және әзірленген бағдарлама бойынша басқа да сыйымдылық құрылыстардың су астындағы бөліктерінің, судан қорғалуына алдын ала немесе бір мезгілде сынақ жүргізген орынды.

      90. Сорап станцияларының су қабылдағыштарын, жабық темір бетонды арналарын, шашыратқыш құрылғылар мен градирнялардың су жинау бассейндерін және басқа да сыйымдылықтарды алдын ала 1 метрге толтыру, 3 тәулік бойы ұстау және темір бетонды түптердің, бөктерлердің және қабырғалардың беттерінің 3 л/м2 дейін сулануына рұқсат етілетін, деңгейінің 3 тәуліктің ішіндегі өзгеруін анықтау. Ақаулар табылған жағдайда оларды жою, құрылысты жобалық деңгейге дейін сумен толтыру, әрі судың сүзгілену дәрежесін тұрақты бақылау.

      91. Арналардағы уақытша құрылыстық тосқауылдар судың деңгейін тосқауылға дейін және олардан кейін теңестіргеннен соң толықтай бөлшектенеді.

      92. Техникалық сумен жабдықтау жүйесін жұмысқа қосқан сәтте салқындатушы – су қоймасы электр станциясының енгізілген қуатының айналымдық суды есептемелік температураға дейін салқындатуын қамтамасыз ететін, су айдынының ауданын құру арқылы рұқсат етілгеннен төмен болмайтын, судың деңгейіне дейін толады.

      93. Аязды кезең басталғанға дейін арналар мен су жинаушыларды, ауа үрлеуші қондырғыларды және электрлі қызатын бекітпелерді қыздыру үшін электр станциясындағы жылы су беретін жүйені жұмысқа дайындау.

      94. Сынау үшін іске қосқанға дейін градирнялар мынадай күйде болады:

      1) қызмет көрсетуші персоналдың түсуі үшін ауыстырып-қосқыш құдықтар қапсырмалармен жабдықталған және жайма болаттан жасалған, тығыз жабылатын люктері болады;

      2) құдықтардың қабырғалары сыланған және жалаңаштанған арматуралар, жарықшақтар және түскен сылақтары болмайды;

      3) құдықтар қоқыстан және тысқары заттардан тазартылған, онда су жоқ.

      95. Шашыратқыш тұмсықшалардың сандары мен диаметрлері жобаға сәйкес келеді, ал тұмсықшаның өзі тысқары заттардан тазартылған.

      96. Арынды су бөлу кезінде тұмсықшалардың шығатын тесіктері жоғары бағытталады.

      97. Суландырғыштың блоктарының арасында саңылаулар пайда болған жағдайда олардың тарататын тікқұбырлармен және тарту мұнараларымен жанасқан учаскелеріндегі осы орындарға ауаның бытыраңқы өтуіне және мұнаралардың ішінде құйындардың пайда болуына кедергі келтіретін, тақтайлар не жаймалар қосымша салынады және бекітіледі.

      98. Су жинау бассейінін жекелеген бөліктерге бөлген кезде бөліктердің арасында бекіткіш құрылғысы бар қайта шығару құбырының болуы тексеріледі. Қайта шығару құбыры су жинау бассейінінің бөлетін қабырғаларымен тығыз ұштасқан, бекіткіш құрылғы ақаусыз, еркін ашылады және жабылады.

      99. Сынау үшін іске қосар алдында су жинау бассейіні және су ағызу құбырлары, арналар және су жеткізуші құрылыстар толық толғанға дейін градирняға арынды құбырлардың бойымен басқа көздерден су беріледі. Бұл ретте жетектердің жұмысы, тиектердің, шандорлардың тығыздығы және торлардың қозғалғыштығы тексеріледі.

      100. Циркуляциялық су таратушыларды толтырғаннан кейін су 24 сағат бойы су бөлу жүйесінде циркуляцияланады.

      101. 24 сағат бойы сынап болғаннан кейін жылдың жылы мезгілінде градирняның су жинау бассейінін, жеткізу арналарын және құбырларын босату керек. Тығыз орналаспау мүмкіндігі айқындалған жағдайда арналардың, су жинау бассейндерінің және су тасушылардың темір-бетонды беттерін тексеріп-қарау қажет.

      102. Түйіндер бойынша сынау нәтижелері хаттамамен ресімделеді. Хаттамада жүргізілген бақылау тексерістері және өлшемдер көрсетіледі, жабдықты сынау нәтижелерінің кестесі және нақты сипаттамалары келтіріледі, табылған ақауларды жою бойынша және жабдықтың жұмыс режимі бойынша ұсыныстар беріледі.

      103. Табылған ақауларды жойғаннан кейін электр станциясының дирекциясымен бекітілген, жабдықты сынау актісі жасалады.

      104. Сынау үшін іске қосқан кезде техникалық сумен жабдықтау жүйесімен бірге циркуляциялық сораптардың жұмыс қабілеттілігі, оларды пайдалану қауіпсіздігі тексеріледі, автоматты реттегішті, бұғаттағыштарды, қорғаныс құралдарын, белгі беру және бақылау-өлшеу аспаптарын ретке келтіру тексеріледі, айқындалған ақауларды жою бойынша шаралар әзірленеді. Ақауларды жойғаннан кейін қайтадан іске қосылады, жабдықтар мен жүйелердің кешенді сынауға дайындығы тексеріледі.

      105. Сынау үшін іске қосу нәтижелері жабдықтар мен құрылыстардың сапасын жақсарту, олардың жұмысының сенімділігін және үнемділігін арттыру жөніндегі ұсыныстар беріле отырып, құжатта көрсетіледі.

      106. Жүйені кешенді сынау кезінде жабдықтар мен жүйелердің бірлескен жұмысы тексеріледі, жабдықтардың, гидроқұрылыстардың және циркуляциялық суды салқындатқыштардың жұмыс көрсеткіштері бақыланады.

      107. Жабдықтарды, ғимараттарды, құрылыстарды, трактілерді, техникалық сумен жабдықтау жүйесіндегі циркуляциялық су салқындатқыштарды пайдалануға берген кезде қолданыстағы нормативтік құжаттармен көзделген, қабылдау жөніндегі тізбеге сәйкес түзетілген техникалық құжат ресімделеді және электр станциясының дирекциясына беріледі.

7 бөлім. Әрекеттегі жылу электр станцияларының техникалық сумен жабдықтау
жүйесін ретке келтіру
1 параграф. Жұмыстар көлемі

      108. Орындалатын жұмыстардың көлеміне:

      1) жобалық және техникалық құжатты оқып шығу;

      2) жабдықтар мен құрылыстардың жұмысының жағдайы мен тиімділігін тексеру;

      3) пайдалану деректерін жинау, оларды өңдеу және талдау;

      4) қолданыстағы құрылыстар мен техникалық сумен жабдықтау жүйесінің жабдықтарының нақты сипаттамаларын, олардың жобаға сәйкестігін, электр қуаты және өз мұқтаждықтарына жұмсалатын отын шығыны минималды болған кезде пайдаланудың оңтайлы режимдерін қамтамасыз ету арқылы ретке келтіру жұмыстарын анықтау;

      5) пайдалану жөніндегі нұсқаманы нақтылау үшін пайдалану режимін оңтайландыру бойынша ұсыныстар беру кіреді.

      109. Су жинаушылар, сорап станциялары, шлюздер, арналар, құбырлар, гидросалқындатқыштар, жылыту және қорғаныс құрылыстары сияқты техникалық сумен жабдықтау жүйесінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ететін, гидротехникалық құрылыстардың барлығы тексеруге жатқызылады. Зерттеу қолданыстағы әдістемелер және нұсқамалар бойынша орындалады. Зерттеудің міндеті – құрылыстың жағдайын, олардың жұмыс қабілетін және өзінің міндетін орындау мүмкіндігін бағалау болып табылады.

      110. Егер пайдалану персоналы жекелеген жұмыстарды өз күшімен орындай алмайтын жағдайда болса, осы мақсат үшін ғылыми-зерттеу және басқа мамандандырылған ұйымдар тартылады.

      111. Сораптардың жұмысын зерттеу және бақылау арын, беру және қуат бойынша нақты деректерді анықтауға, дайындаушының сипаттамалары бар сораптардың жұмысының нақты көрсеткіштерін салыстыруға, қалақшалары орнатылған жағдай кезіндегі сораптардың жұмысының параметрлерін, оның сипаттама бойынша параметрлерімен салыстыруға әкеп саяды.

      112. Гидросалқындатқыштарды зерттеу кезінде тексеріледі және нақтыланады:

      1) су жинау бассейндерінің, тарту мұнарасы мен суландырғыштардың төменгі және жоғарғы жағындағы ауа енетін терезелердің, су бөлушілердің, тұмсықшалардың шығу тесіктерінің, суды ұстап қалушылардың, ағын бағыттаушы және ағын бөлуші құрылыстардың ұзындықтары мен қималарының белгілерін қоса алғанда, конструктивті элементтердің орналасуының геодезиялық белгілері

      2) құрылыс барысында жіберілген, жобадан ауытқуды анықтау;

      3) градирнялардың суландырғыштарының, шашыратқыш тұмсықшалардың жағдайы, құбырлардың жалғану тығыздығы, тарту мұнарасының тығыздығы, тұмсықшалар мен суландырғыштардың бетінде түзілістердің болуы;

      4) пайдаланудың белгіленген режимі кезіндегі, әсіресе жылдың ең ыстық кезеңіндегі номиналды конденсациялық жүктеме кезіндегі салқындату тиімділігі;

      5) желдеткішті градирняларды қолдану кезінде қолда бар желдеткіштерді, олардың жұмысынан экономикалық эффект алатындай түрде жүктеу орынды болатын, оңтайлы режим;

      6) қысқы мезгілде салқындатқыштардың пайдалану сапаларының нашарлауына жол бермейтін, қатуға қарсы шаралардың тиімділігі;

      7) электр станциясында қолданылатын, турбиналар конденсаторларында түзілістердің түзілуіне жол бермейтін әдістер (хлорлау, шарикпен тазалау, қышқылдандыру, фосфаттау) турбиналар конденсаторларын ластанудан (қышқылдық жуу, термиялық кептіру, механикалық, гидравликалық тазалау) тазалау әдістері және мерзімділігі, турбиналар конденсаторларын тазалау әдістерінің тиімділігін бағалау, конденсаторға тазалау жүргізілетін, температуралық арынды арттыру бойынша нұсқама;

      8) су жинау құрылыстарының ластану сипаты (жоғары сатыдағы су өсімдіктерінің, балдырлардың, механикалық заттардың, биологиялық түктердің болуы), негізгі және қосалқы жабдықтардың құбырларының ластануы (ұлулармен, майлы шөптермен, органикалық және минералды заттармен), оларды тазалау әдістері және мерзімділігі;

      9) салқындатқыш – су қоймасын сулы өсімдіктердің басып кетуі (өсімдіктердің түрлік құрамы, олардың биомассасы, қопаның су қоймасының акваторийі бойынша таралу орны).

      113. Зерттеу кезеңінде циркуляциялық судың толық салқындамауының мүмкін болатын себептерін талдау үшін:

      1) конденсаторларды тазалау арасындағы кезеңде температуралық арынның жоғарылау дәрежесін;

      2) турбиналар конденсаторларындағы вакуумның нормативтіден ауытқу мәнін және осы себепке байланысты отынның артық шығысын анықтау керек.

2 параграф. Құрылыстар мен жабдықтардың жұмысындағы
пайдалану қиыншылықтары

      114. Су жинау құрылыстарын пайдалану кезіндегі қиыншылықтардың себебі:

      1) өзен арнасының тұрақсыздығы, сол себепті негізгі ағын су қабылдау құрылыстары орналасқан жерден ауытқуы мүмкін;

      2) өзен суында асылып тұрған сораптардың көп болуы, бұл аралық тұндырғыш болмаған жағдайда су қабылдау және су тазалау құрылғыларының құммен бітеліп қалуын тудырады;

      3) оқтын-оқтын тереңдік мұздарының пайда болуы, осыған орай тазалайтын темір шілтерлер мен торларды мұз басады және су қабылдағыштардың ену терезелері бітеледі;

      4) су қабылдау құрылғыларының су бетінде қалқып жүрген - жаңқалар, балдырлар сияқты заттармен ластануы;

      5) өздігінен ағатын құбырларға шөптердің және басқа металл бөліктерге бакалшықтардың қаптап кетуі, өздігінен ағатын құбырлардың балшықтануы;

      6) су қабылдаушылардың ену терезелеріндегі және құбырларындағы бекітпелердің жұмысының жетілмеуі және мардымсыз жұмыс істеуі.

      115. Су қабылдау құрылыстары мен жабдықтарының ластануының, сумен жабдықтау трактілерінің қимасының жетіспеушілігінің, оның құбырларының жоғарғы бөлігінде ауаның болуының және құбырлардың толық емес қимамен жұмыс істеуінің нәтижесінде су жинаушылардағы судың деңгейі төмендейді және жеткізуші магистралдардағы гидравликалық кедергі артады. Су тазалау құрылыстарының ластануы сору трактісіндегі арынның жоғалуына байланысты сору жағындағы деңгейдің төмендеуінің нәтижесінде сору биіктігінің және сораптың арынының ұлғаюын тудырады.

      116. Циркуляциялық трактілеріне шөп өсіп кетуімен, құбырлар тақтайлары мен конденсаторлар құбырларының, шарикпен тазалау торларының, шашыратқыш тұмсықшалардың ластануымен, сифонның биіктігін жеткілікті пайдаланбаумен, құбырлардың диаметрінің төмен болуымен байланысты арындық және ағызушы су таратушылардың және жабдықтардың ластануы, арынның ұлғаюына және сораптардың беруінің кемуіне алып келеді.

      117. Ауа циркуляциялық трактілерге келесі жолдармен түседі:

      1) жүйені сумен толтыру кезінде жоғарғы бөлігінде қалып қояды;

      2) сейілуі бар учаскелердегі тығыз емес жерлер арқылы сорылады;

      3) қосалқы жабдықтардағы сумен бірге ағызушы су таратушыларға енеді.

      118. Ағызушы су таратушылардың жоғары гидравликалық кедергісінің, олардың бекітпе арматураларының толық ашылмауының, конденсатордың ағызатын сулы камерасының жоғарғы бөлігінде ауаның болуының, судың лықсу шығысының ұлғаюы кезінде сифондық құрылыстың қайта құйылу табалдырығының үстіндегі су деңгейінің ұлғаюының нәтижесінде сифонның биіктігі кемиді.

      119. Тура ағынды сумен жабдықтау жүйелері үшін өзендердегі су деңгейінің маусымдық өзгерісі, салқындатқыш – су қоймалары бар жүйелер үшін – су алмасу барысында деңгейдің мерзімдік тасқын алдындағы іске қосылуы назарға алынуы тиіс. Бұл өзгеріс 5-7 метрге жетуі мүмкін, бұл сораптың арындық сипаттамасы бойынша жұмыс нүктесінің жағдайына елеулі ықпалын тигізеді.

      120. Сораппен жасалатын арынның елеулі ұлғаюымен байланысты циркуляцилық сумен жабдықтау трактісінің қанағаттанарлықсыз жағдайда болуы орталықтан тебетін сораптар үшін сораптың жұмыс нүктесінің дайындаушымен ұсынылған, оңтайлы жұмыс аймағының шегінен шығып кетуіне алып келуі мүмкін. Осыған байланысты сораптың беруінің азаюы оның ПӘК-нің төмендеуін, турбиналар конденсаторындағы вакуумның нашарлауын және тиісінше турбогенератор мен электр станциясының үнемділігінің төмендеуін тудырады, бұл тұтастай алғанда, сораптың жұмыс сенімділігінің елеулі төмендеуін тудыра қоймайды.

      121. Осьтік және диагональдық типтегі сораптар үшін арынның дайындаушымен ұсынылған сипаттамалар аймағының шегінен тыс өзгеруі тек турбогенераторлар мен электр станцияларының үнемділігінің жоғалуына ғана емес, сорап режимінің сипаттаманың жұмысқа жарамсыз бөлігіне өтуіне алып келуі мүмкін, бұл сораптың беруінің күрт кемуінен, сораптың шыға берісінде тарсылдың, шудың, дірілдің, қысымның соғысының пайда болуымен және жүктеменің ауытқуынан байқалады. Осындай режимде ұзақ жұмыс істеген кезде сорап қалақшаларының сынуына, бағыттаушы мойынтіректерінің бұзылуына байланысты қатардан шығады.

      122. Сораптың беруі олардың техникалық күйінің қанағаттанарлықсыз болуының нәтижесінде, келесілерге байланысты азаяды:

      1) бұрылыс механизмдерінің (ұяшығы, май өткізгіштерге май беру клапаны бүлінгенде, май өткізгіштердің байланысқан жерлерінде ағулардың пайда болуы, гидрожетектерден май ағу, бір-екі қалақшаның кинематикасында механикалық сынықтардың орын алуы, серіппелерге зақым келу, клапандардың нашар ысқылануы) бүлінуінің нәтижесінде қалақшалардың өз бетімен жылжуына;

      2) жұмыс дөңгелегінің қалақшаларының бірдей орналаспауына (бұрыштардың 0°30‘ артық ауытқуы);

      3) жұмыс дөңгелегінің қалақшаларының, камераларының тозуына (сонымен біруақытта сораппен күшейетін, қысымның төмендеуі байқалады);

      4) камера мен жұмыс дөңгелегінің арасындағы саңылаудың, дайындаушының мәндерімен салыстырғанда ұлғаюына;

      5) жұмыс дөңгелегінің қалақшаларының, камераларының дайындалу сапасының төмен болуына;

      6) біліктің ағызғыштарының сыдырылуы;

      7) резеңке мойынтіректердің сапасыз дайындалуы;

      8) сораптың электрлі қозғалтқышының өткізгішіндегі кернеудің номиналды кернеумен салыстырғанда төмендеуі.

      123. Сораптардың беруі сондай-ақ айналып тұратын тордың жұмысындағы кемшіліктерге байланысты да азаяды. Айналып тұратын торлардың барлық типтерінің жалпы кемшіліктері – тасымалдайтын аунақшалы тізбектерінің, жуатын және тазалайтын құрылғыларының жұмысының сенімсіздігі болып табылады.

      124. Тізбектердің шарнирлі қосылыстары іске қосылған кезде торлар ұзарады және салбырап қалады, уақытылы тартылмаған жағдайда бұл су өтетін бос жерлердің және ені 100 мм және одан да артық болатын, бүйірлік нығыздаушылар кеңістігінің пайда болуына алып келеді.

      125. Т және ТН типіндегі торларда секциялардың арасындағы саңылау өте үлкен (вертикаль учаскелерде 10-15 мм және бұрылыстарда 20-25 мм). Бұл торларда секцияларды өз бетімен нығыздау қағидаты қолданылған. Шарнирлі қосылыстар тозған кезде секция қисаяды, бұл олардың сыналануына және өздігінен нығыздалуының бұзылуына әкеледі.

      126. Секциялардың тасымалдау торына қатаң бекітілуіне байланысты аталмыш Әдістемелік нұсқаулардың 122 тармағында көрсетілген ТА типіндегі торларда мұндай кемшіліктер жоқ, бірақ тордың бетінде алынбай қалып қойған қоқыс таза сулар камерасына баратындықтан, олар жуатын және тазалайтын құрылғылардың біршама тиімді жұмыс істеуін талап етеді.Тордың бүкіл ені бойынша төменгі бұрылысында тор төсемінен бөлек су өтуге арналған саңылау да болады.

      127. Істен жылдам шығатындықтан, електердің төсемін бекіту үшін ағаш жақтауларды қолдану тордың жұмысының сенімділігін елеулі төмендетеді.

      128. Сорап арынының есептемелік мәндерден артып кетуінің мүмкін болатын себептері:

      1) конденсаторлардың құбыр тақтайлары мен құбыр жүйелерінің ластануы, бұл олардың гидравликалық кедергісінің ұлғаюына әкеледі. Конденсаторлардың есептемелік гидравликалық кедергісі 3,5-6 м су бағ. болған кезде конденсатор ластанған, әсіресе құбыр тақтайлары бітелген жағдайда сорап арынының ұлғаюы 2-3 м су бағ. жетеді.

      2) судың сораптардың аванкамерасына шығатын жеріндегі су тазалау жүйелерінің кедергісінің жоғарылауы, бұл қоқыстарды ұстап қалатын құрылғылардың уақытылы тазаланбауымен байланысты болады;

      3) ағызатын жердегі бекіту шүмегінің толық ашылмауына байланысты тура ағынды сумен жабдықтау жүйелеріндегі және салқындатушы - су қоймаларындағы сифондарды толық пайдаланбау және сулы камералардың бірінші және екінші жүрісіне вертикалды бөлумен және салқындатушы судың төменгі жеткізушісі мен әкетушісіне, мысалы, К-300-240 ЛМЗ турбиналарының конденсаторларына байланысты конденсаторлардың ағызатын сулы камераларында ауаның жиналуы.

      129. Теориялық сифонның максималды мәні конденсатордың ағызу камерасының сулы нүктесінің белгісіне және сифондық құдықтағы деңгейге байланысты 8-8,5 м құрайды, жоғарыда аталған себептерге байланысты кейде сейілту 5-6 м су бағ. құрайды, бұл тиісінше сорап күшейтетін арынды 2-3 м. су бағ. ұлғайтады.

      130. Сумен жабдықтау көздерінің гидрологиялық жағдайының өзгеруімен байланысты су көздеріндегі судың деңгейінің маусымдық өзгерісінің шегі де өзгереді, бұл судың көтерілуінің геодезиялық биіктігінің ұлғаюына байланысты сорап күшейтетін арынның ұлғаюына әкеледі. Бұл ретте сорапты дайындаушының сипаттамасында көзделген, сораптың кіре берісіндегі рұқсат етілген кавитациялық қор қамтамасыз етілмей қалады.

      131. Градирнялардың циркуляциялық сумен жабдықтау сызбасында трактінің жоғары гидравликалық кедергісінің пайда болуын су бөлу жүйелерінің құбырлары мен тұмсықшалардың ластануы, олардың өту қимасының кішіреюі, арындық су таратушылардағы бекітпелердің толық ашылмауы тудырады.

      132. Циркуляциялық су трактісіндегі гидравликалық кедергінің жоғарылауының себебі – салқындатқыш суда өлшенген бөлшектердің, құмның, органикалық заттардың болуы болып табылады. Су таратушының түрлі учаскелеріне өлшенген бөлшектердің түсуі қиманың тарылуына және гидравликалық кедергінің ұлғаюына әкеледі.

      133. Градирняның жұмысындағы кемшіліктер:

      1) суландыру құрылғысының жұмысының мардымсыздығы – қалқандардың болмауы немесе бүлінуі, ағаш, асбестцемент немесе пластмасс блоктардың түсіп қалуы, асбестцементті жаймалардың вертикалды жағдайдан ауытқуы, суландырғыштың конструкциясының жобадан ауытқуы, суландырғыштың жаймаларында олардың арасындағы жарықтың арақашықтығын азайтатын, карбонатты қабаттардың түзілуі. Ең жиі кездесетін ақаулар – құрылыс немесе реконструкциялау кезінде блоктардың градирнялары орнатылмағандықтан, не мұз басудың нәтижесінде осы жерлердегі суландырғыштың бұзылуына байланысты бүкіл периметрі бойынша 2 метрге дейінгі ендікте тарту мұнарасына жалғасып жататын, суландырғыштың шеткі аймағында ойықтардың болуы. Соңғысы мұздануға қарсы құрылғының болмауы немесе бүлініп қалуы немесе жылдың суық мезгілінде ауа енетін терезелердің уақытылы жабылмауының нәтижесінде суды суландыру кеңістігіне суық ауаның енуі кезінде орын алады;

      2) жұмыстың технологиялық режимінің бұзылуына байланысты гидравликалық жүктеменің төмендеуі, суландырғыштың жағдайының нашарлауына, оның конструкциясының жетілдірілмеуіне орай салқындату бетінің жетімсіздігі, градирнялардың жұмыс жағдайының оған қызмет көрсететін, жылулық-күштік жабдыққа сәйкес келмеуі;

      3) жекелеген аймақтарда тұмсықшалардың болмауының немесе ластануының, олардың конструкцияларының жетілдірілмеуінің нәтижесінде судың суландыру ауданына біркелкі бөлінбеуі; судың нақты арынының тұмсықшаның контрукциясына сәйкес келмеуі; су бөлу құбырларын жобалау және монтаждау кезіндегі, оларды орнату белгісін қоса алғандағы, ақаулары; бытыраңқы ағулардың болуы. Науалы су бөлу кезінде науалардың қисаюына және олардың сумен біркелкі толмауына байланысты; су шашырататын тәрелкелердің ағызу қондырмаларына қатысты алғанда, жеткілікті орталықтандырылмауына; қондырмалар мен науалардың ластануына;

      4) тарту мұнарасының тығыздалмауы, бұл тартқыштың жиі істен шығуын тудырады.

      5) болмауына не күйінің немесе мұздануға қарсы құрылғы конструкциясының нашар болуына орай ауа енетін терезелерді мұз басуы. Оларға тән кемшілік – бұратын қалқандарды бекіту механизмдерінің болмауы, бұл жазда олардың горизонталь күйден ауытқуына байланысты ауа енетін терезелердің жиі жабылып қалуына әкеледі, нәтижесінде градирняға сырттан ауаның кіруі шектеледі, салқындату эффектісі нашарлайды;

      6) суды әкететін күнқағарларының болмауы;

      7) желдеткіштің қалақшаларын дайындаушының сипаттамасынан айрықшаланатын, бұрышқа орнатудың, айналу жиілігінің төмендеуінің, желдеткіштердің конструкцияларының нашар болуының салдарынан желдеткішті градирнялармен жеткілікті салқындатылмауы.

      134. Салқындатқыш – су қоймаларының жұмысындағы кемшіліктер:

      1) су өсімдіктерінің басып кетуі, соның нәтижесінде іркілген аймақтардың түзілуі және салқындату қабілетінің нашарлауы. Су жинау құрылыстарына түскен су өсімдіктері су қабылдаушылардың тазалау торларын бітейді және турбиналар конденсаторларының құбырларының үстін ластайды. Су қоймаларын шөп басып кету қарқындылығы олардың тереңдігіне, су деңгейжиегінің ауытқуына, топырақтың түріне, судың химиялық құрамы мен температуралық режиміне байланысты болады;

      2) транзитті ағын құратын, ағын бағыттаушы және ағын бөлуші құрылыстардың жұмысындағы бұзылулар, бұл белсенді аймақтың ауданын және тиісінше су қоймасының ауданын салқындатқыш ретінде пайдалануды едәуір дәрежеде азайтады;

      3) жылы судың шығысының ағызу клапандары бойынша дұрыс бөлінбеуі, нәтижесінде салқындатқыш су қоймасының түрлі аймақтарындағы жылулық жүктеменің біркелкілігі бұзылады. Бұл негізінен кейбір турбиналарды жөндеуге тоқтатқан кезде не қалған жұмыс істеп тұрған агрегаттардан каналға аққан суды бөлмей реконструкциялау кезінде болады;

      4) жағалауларға толқындық ықпал ету, жағалау аймақтарындағы топырақтардың шайылуы, батпақты бөлшектердің қабатталуы арқылы жағалаулардың қайта өңделуінің нәтижесінде салқындатқыш – су қоймалардың батпақтануы;

      5) транзитті ағынның аймағында балық өсіру шаруашылығын орналастыру оны су өсімдіктерінің басып кетуіне және сол себепті белсенді аймақтың азаюына ықпал етеді;

      6) су ағызатын, су жинайтын және ағын бағыттаушы құрылыстарды орналастыруға қатысты жобадағы кемшіліктер, циркуляциялау сызбасын таңдаудағы қателіктер, салқындатқыш – су қоймасының орналасу нұсқаларының жеткілікті пысықталмауы;

      7) ауа енетін терезелердің, саңылаулардың, батпақтану және ластану мүмкіндігін ескеретін, сораптардың сору жағындағы судың деңгейінің төмендеуіне оптималды жылдамдықты таңдау арқылы біршама жылы сулы жоғарғы қабаттарды сормай судың төменгі суық қабатын жинау бөлігіне қатысты тереңдіктегі су жинаушылардың жұмысының бұзылуы.

      135. Шашыратқыш құрылғылардың жұмысындағы кемшіліктер:

      1) сораптардың жұмыс режимінің өзгеруіне байланысты, тұмсықшалардың алдындағы су қысымының жетімсіздігі;

      2) жылулық жүктеменің ұлғаюына және сораптардың беруінің жетімсіз болуына байланысты су температурасында үлкен айырманың пайда болуы;

      3) суландыру тығыздығының жоғары болуына байланысты тұмсықшалардың нашар үйлестірілуі;

      4) ғимараттар мен құрылыстарға жақын орналасқан, жер бедеріндегі жазда үстемдік құратын желге қатысты алғанда шашыратқыш бассейннің жайсыз орналасуы;

      5) оны дұрыс орналастырған кездегі бассейннің үлкен ені;

      6) бассейннің ұзындығы және ені бойынша тұмсықшалардың арасындағы әуе дәліздерінің жетімсіздігі;

      7) шашыратқыш тұмсықшалардың конструкциясының нашар болуы немесе дайындау сапасының төмендігі;

      8) тұмсықшалардың ластануы немесе олардың ішкі беттерінің жемірілуі, нәтижесінде сулы шырақтың пішіні бұрмаланады.

      136. Аталмыш Әдістемелік нұсқаулардың 135 тармағында аталған себептердің бірнешеуінің қатар әсер етуімен кездесіп қаламыз. Салқындатқыштардың жұмысын жақсарту бойынша шаралар әзірлеу кезінде ең алдымен олардың ішінен оң нәтиже беретін, қарапайымын қолдану арқылы қажетті эффектіге қол жеткізу, тек содан кейін ғана үлкен капиталдық салымдарды және материалдық шығындарды қажет ететін, салқындатқыштар мен техникалық сумен жабдықтау жүйелерін реконструкциялауға байланысты шараларға өткен абзал.

3 параграф. Сумен жабдықтау жүйесінің циркуляциялық трактісінің сипаттамасын
анықтау

      137. Судың белгіленген көлемін конденсатор арқылы беру кезінде сораппен құрылатын, арын трактінің сипаттамасын анықтайды. Арын судың геодезиялық көтерілуінен Нгеод және трактінің жекелеген учаскелерінің осы учаскелер арқылы ағатын судың шығысына байланысты болатын, гидравликалық кедергісінен құралады.

      138. Трактінің алынған сипаттамасымен тракті бойынша минималды шығындардың сәйкестігін айқындау үшін 0,5 немесе 1,0 дәлдік класындағы тексерілген серіппелі манометрлердің көмегімен трактінің жекелеген учаскелерінің, кері клапандардың, арматуралардың гидравликалық кедергісі анықталады.

      139. Сумен жабдықтаудың блокты сызбасы кезінде сораппен берілетін су трактісі учаскелерге бөлінеді, олардың гидравликалық кедергісі солар арқылы өтетін, судың шығысына байланысты болады. Мысалы, тазалау құрылғылары ірі темір шілтерлер, айналмалы торлар) арындық су таратқыш – конденсатор – ағызатын су таратушы, су таратушы – құю межесі, ағызу каналының тесіктері.

      140. Сумен жабдықтаудың блоктық сызбасының судың деңгейі, қысымы және сиреу деңгейінің өлшенген нүктелері берілген циркуляциялық су трактісінің көлденең тілігі аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшаның 4 суретінде келтірілген.

      141. Сынау алдында сорап станциясының қоқыстарды ұстап қалатын темір шілтерлері мен айналмалы торлары, конденсатордың құбыр тақтайлары мен құбыр жүйелері тазаланады, конденсатордың ағызу желісіндегі бекіту органының толықтай ашылуы қамтамасыз етіледі, арындық және ағызатын су таратушылар шөп-шаламнан, құмнан мүмкіндігінше тазартылады, сумен жабдықтау жүйесі сифонының қалыпты жұмысы реттеледі.

      142. Осындай жағдайларда алынған нәтижелер, яғни трактінің және оның жекелеген учаскелерінің гидравликалық сипаттамасы пайдалану барысында толықтай циркуляциялық су трактісінің және оның жекелеген учаскелерінің жағдайын алдағы уақытта да бақылауға мүмкіндік береді, табылған ақауларды жою бойынша шаралар белгіленеді.

      143. Жұмыс істейтін құрал-жабдықтар құрамының нұсқаларының соншалықты саналуандығына, қатарласа жұмыс істейтін сораптардың, конденсаторлардың, сандары әр түрлі жұмыс істейтін градирен немесе шашыратқыш хауыздардың санының әр түрлі болуына байланысты магистралды су таратушылары бар сумен жабдықтау жүйесінің циркуляциялық трактісінің сипаттамасы бір қисық түрінде мүлдем бола алмайды. Сумен жабдықтаудың блоктық сызбасы кезіндегідей, трактінің сипаттамасын циркуляциялық сораптардың бірін сынаумен қоса жүргізу мүмкін емес, сондықтанда трактінің сипаттамасын алу үшін жеке сынақ жүргізу талап етіледі. Бұл ретте сорап станциясының суды салқындататын қабылдау камерасындағы деңгей белгісінен, трактінің жекелеген учаскелерінің судың осы учаскелер арқылы ағу шығысына байланысты болатын, айнымалы гидравликалық кедергісінің жиынын және тұмсықша (сопло) арқылы шашырату үшін қажетті ағынды ескере отырып градирнялардың су тарату құбырларының белгісіне дейін судың геодезиялық көтерілуінен Нгеод осы сызбалар бойынша іске қосылған турбиналар конденсаторы арқылы салқын су беруге арналған сорап тудыратын, ағынның құралатындығы ескеріледі (аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшадағы 5 сурет).

      144. Трактінің сипаттамасын алу үшін циркуляциялық сораптардың арынды су таратушыларының оған жалғанған конденсаторларымен қоса біреуі үшін және градиреннің арынды су таратушыларының оған жалғанған градирняларымен қоса біреуі үшін сумен жабдықтау жүйесінің бір жартысына сынақ жүргізу жеткілікті.

      145. Магистралды су таратушылары бар сызбалар үшін трактінің сипаттамасының есебіне арындық су таратушыға соңғы жалғанған конденсаторға дейінгі және әрі қарай тракті бойынша арындық су таратушыға соңғы жалғанған градирняға дейінгі тракті учаскелерінің гидравликалық кедергісінің жиынтығы кіреді, сумен жабдықтаудың аталмыш жүйесі үшін гидравликалық кедергінің ең үлкен мәні анықталады.

      146. Трактінің сипаттамасын анықтауға арналған бастапқы жағдай, осы су таратушыға жалғанған конденсаторлардың соңғысынан басқасының бәрінде конденсаторға дейінгі бекітпелердің жабық екендігін және одан кейін конденсаторлардың барлығындағы су шығысының тең болуын қамтамасыз ету үшін және осы арындық су таратушыға жалғанған градирнялардың шеткісінен басқасының барлығындағы не шашырату хауыздарындағы су шығысының тең болуын қамтамасыз ету үшін арындық бекітпелердің жабық екендігін, білдіреді.

      147. Трактінің алынған сипаттамасының трактідегі қысымның шығыны минималды болатын, оптималдымен сәйкестігін айқындау үшін трактінің жекелеген учаскелерінің гидравликалық кедергісі анықталады және есептемелікпен салыстырылады.

      148. Сынақ жүргізу алдында қатарласа жұмыс істейтін осьтік және диагоналдық сораптардың барлығында қалақшалардың бұрылысының бірдей бұрышын белгілейді, конденсатордың құбыр тақтайлары мен құбыр жүйелерін тазалайды, сораптың арындық жағындағы кері клапандардың толықтай ашылуы қамтамасыз етіледі, арындық және ағызатын су таратушылар шөп-шаламнан, құмнан мүмкіндігінше тазартылады, циркуляциялық судың осы трактінің бойындағы бекітпесінің (конденсаторлар мен градирнялар бойынша су шығысын реттейтін, бекітпелерден басқа) толықтай ашылуы қамтамасыз етіледі.

      149. Осындай жағдайларда алынған нәтижелер, яғни трактінің және оның жекелеген учаскелерінің гидравликалық сипаттамасы пайдалану барысында толықтай циркуляциялық су трактісінің және оның жекелеген учаскелерінің жағдайын алдағы уақытта да бақылауға мүмкіндік береді, табылған ақауларды жою бойынша шаралар белгіленеді.

4 параграф. Сифонның жоғары кедергісін жою және қолданыстағы биіктігін ұлғайту

      150. Құбыр тақтайлары мен құбыр жүйелерінің ластануының салдарынан конденсаторда пайда болған жоғары кедергі конденсаторларды тазалау, оларды судың кері ағынымен жуу және басқа да шаралар арқылы жойылады.

      151. Су тазалау жүйелерінің жоғары кедергісі жабдықтың осы типі үшін рұқсат етілгеннен басым болатын, деңгейлердің айырмасын тұрақты бақылау, темір шілтерлер мен айналмалы торларды уақытылы тазалау арқылы жойылады.

      152. Трактілердің жоғары кедергісі бекітпе арматураны оны толық ашылғанға дейін жөндеу, қималары кішірейген құбырлар учаскесін, фасондық элементтерін және кедергілік коэффициенті жоғары бұрмаларды айырбастау, айналмалы және конустық қоқымды ұстап қалатын торлардың, шашырататын тұмсықшалардың, құбырлардың темір шілтерлерінің сүзгілерін тазалау арқылы жойылады.

      153. Ағызу трактілерінің жоғары кедергісін жою үшін ағызатын су таратушылардың горизонталь орналасқан учаскелерінің жоғарғы жағындағы, конденсатордан шыға беріске жиналатын, ауа шығарылады.

      154. Ауаны шығару тәсілдерінің бірі – судың конденсатордан шығатын жеріне конденсатордың сулы кеңістігімен бірнеше тесіктермен жалғасқан және деңгей реттеушімен жабдықталған, диаметрлері 800-1000 мм және биіктігі 400-600 мм болатын, ауа жинақтаушы-бак орнату болып табылады. Жинақтаушы-бактан ауаны шығару циркуляциялық жүйе эжекторының не іске қосу эжекторының көмегімен жүргізіледі. Горизонталь орналасқан су таратушылардан ауаны шығару үшін олардың қиылысқан жерінің жоғары бөлігін диаметрі 60-80 мм құбыр арқылы жинақтаушы-бакпен қосу керек (аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшадағы 6 сурет).

      155. Пайдалану барысында ағызу трактісіндегі ауа су деңгейі төмендеген, жинақтаушы-бакка жиналады, деңгей реттеушіден эжекторды іске қосуға белгі беріледі, бұл жүйенің ағызу трактісінен ауаны толықтай алып шығуды қамтамасыз етеді.

      156. Сифонның қолданыстағы биіктігін ұлғайту үшін сифондық құдықшалардың құятын қабырғаларын құю межесінің шегінің белгісін өзгерту мүмкіндігін қамтамасыз ететін, құрастырмалы – бұылмалы элементтерден жасаған орынды (аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшадағы 7 сурет), пайдаланудың ауыспалы режимі жағдайындағы сифонның оңтайлы биіктігі техникалық сумен жабдықтау жүйесінің сынақтарының нәтижесі бойынша анықталады.

5 параграф. Циркуляциялық трактілерді өңдеу

      157. Егер салқындатқыш су қақ түзуге бейім болса, судың сол химиялық құрамы және пайдалану жағдайлары үшін ең оңтайлы тәсілмен оған өңдеу жүргізіледі. Турбиналар конденсаторында пайда болған қақты қолданылған тәсілмен кетіру тиімсіз болған жағдайда, салқындату беттерінде түзілген қақты кетіру үшін қышқылдық жуу жүргізіледі.

      158. Турбиналар конденсаторы органикалық сипаттағы түзілістермен ластанған жағдайда салқындатқыш суды дүркін-дүркін хлорлап отырады, құбырларды механикалық тәсілмен тазалауды қолданады, не оларды шарикпен тазалайды.

      159. Градирня элементтерінде, әсіресе суландырғыштарда және су тарату құбырларында түзілген қақты кетіру үшін: циркуляциялық суды үрлеу, судың кермектігін оны химиялық өңдеу арқылы төмендету, реагенттер қосу немесе салқындатқыштардан кейін суды көмірқышқылымен байыту қолданылады.

      160. Осы тәсілдердің кез-келгенінде мынадай шарттар орындалады: циркуляциялық судың максималды карбонаттық кермектігі оның басым болуы бикарбонаттардың ыдырауына және ерітіндіден карбонатты тұздардың түсуіне әкелетін, шекті кермектіліктен аз немесе тең.

      161. Техникалық сумен жабдықтау трактісі биологиялық өсінділермен (түктермен), әсіресе дрейсенмен ластанған кезде оны жою шаралары жекелеген учаскелер бойынша іске асырылады.

      162. Су жеткізуші немесе су жинау каналына су түсетін учаскеге ұстап қалатын – орлар салу жолымен су жеткізуші немесе су жинау каналына су түсетін аудан, жағалаулық сорап станциясының су жинайтын шөміші механикалық заттардан және дрейсенадан ластанудан қорғалады. Судың шамалы ғана мөлшерін алған кезде сүзгілеу тұрпатындағы су жинаушы салған орынды.

      163. Дрейсеннің қаптап кетуін болдырмау үшін шандорлардың, темір шілтерлердің, су тазалайтын торлардың және жағалаулық сорап станциясының басқа да элементтерінің беттерін өсінділерге (түктерге) қарсы бояулармен, мысалы, ХС-522, ХВ-5153 типіндегі эмальдармен жабады.

      164. Суды қабылдау және сору камераларындағы және арынды су таратушылардағы дрейсендерді жою үшін нысан қабырғасының бетіне өскен дрейсендер 40-45°С температурадағы сумен өңделетін, термиялық тәсіл қолданылады.

      165. Дрейсендерді термиялық тәсілмен жою мүмкін болмаған жағдайда, су қабылдау камералары мен арынды су таратушыларды тазалау механикалық тәсілмен немесе қысымның астындағы су ағынымен іске асырылады.

      166. Техникалық сумен жабдықтау трактісінің қосалқы жабдықтарының, құбырларының, арматураларының және жылу алмастырушыларының бетінде пайда болған дрейсендерді циркуляциялық суды дүркін-дүркін хлорлау немесе ыстық желілік сумен жуу арқылы жойған орынды.

6 параграф. Сораптардың қалақшаларын есептемелік бірдей бұрышқа орнатуды
бақылау әдістері

      167. Тәжірибеде кездесетін, осьтік және диагоналдық айналмалы-қалақшалы сораптардың жұмыс дөңгелектерінің қалақшаларын орнату бұрыштарының бірдей болмауы крестовинаға тікелей орнатылған және әрбір қалақшаны орнату бұрышын жеке-жеке өзгертуге мүмкіндік беретін, реттеу шайбасының көмегімен орнына келтіріледі.

      168. Реттеудің нақты ауқымының, қалақшаларды орнату бұрышының паспорттық мәнге сәйкес келмеуі крестовинаның жүріс ұзындығын өзгертуге мүмкіндік беретін, ұштық шектеуші - тіреудің көмегімен орнына келтіріледі.

      169. Реттеуді орындауды бастамас бұрын қалақшаларды қалақшалардың барлығы үшін бірдей есептемелік бұрышқа орнату мақсатында оның нақты мәні өлшенеді.

      170. Қалақшалар мен жұмыс дөңгелегінің камерасының арасындағы саңылау 0,001∙Дж.д. тең немесе сорапты дайындаушымен ұсынылған мәннен артық болмайды. Саңылаудың 0,001-ден 0,003 Дж.д. дейін ұлғаюы сораптың ПӘК-ін 3,5%-ға, ал арынын 5%-ға төмендетеді; саңылаулардың симметриялы болмауы сораптың ПӘК-ін 1%-ға қосымша төмендетеді. Саңылаудың 0,001∙Дж.д. кем мәнге дейін азаюы сораптың ПӘК-не жағымсыз әсерін тигізеді, өйткені бұл кезде саңылаулық кавитация пайда болады.

      171. Жұмыс дөңгелегінің қалақшасын орнату бұрышын оны бұзбай өлшеу және нақты орнату бұрышын көрсеткіштің шкаласымен сәйкестендіру үшін құрылғыны пайдаланған орынды (аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшадағы 8 сурет). Өлшеу рейкасының және бұрыш өлшегіштің көмегімен әрбір қалақшаның орнату бұрышы тексеріледі. Ол үшін тексерілетін қалақшаның диаметрі шағын доғасының ұшына (А және Б нүктелерінде) өлшеу рейкасы үшкір шетімен қойылады. Содан кейін бұрыш өлшегіштің деңгейі бойынша 0 градус 15 минут дәлдікте қалақшаларды айналдыру механизмімен сорапты дайындаушының сипаттамасында келтірілген бойынша нөлге сәйкес келетін, шартты бұрышы қойылады. Әрі қарай қалақшаларды айналдыру механизмінің көмегімен қалақшаларды бұрып жұмыс дөңгелегіндегі қисаюын тексереді және көрсеткіш шкаласына сорапты дайындаушының сипаттамасында көрсетілген, бұрыштар белгіленеді (мысалы, ОПВ2-1 10 сорабы үшін қалақшалардың көрсетілген бұрылу бұрышы -10°, -8°, -6°, -2°, 0°, +2° тең).

      172. Алынған өлшеу нәтижелері бойынша штаттық аспаппен бұрыштардың көрсеткіш шкаласына түзету жүргізіледі.

      173. Жұмыс дөңгелегінің қалақшасын орнату бұрышының 0 градус 30 минуттан артық сәйкес келмеуі байқалған жағдайда, қалақшалар оларды бірдей бұрышқа орнату арқылы реттеледі.

      174. Көрсеткіш шкаласының мәндерінің жұмыс дөңгелегінің қалақшасын нақты орнату бұрышына сәйкестігін тексеру үшін мынадай тәсілдер қолданылады: қалақшаларды орнату бұрышының максималды және минималды қалпы өлшенеді, содан кейін бұрамдықтың (червяк) айналу жиілігін және қалақшаның оның бір айналымына келетін, бұрылу бұрышын анықтау арқылы оларды айналдыру механизмінің көмегімен қалақшалардың қалпы реттеудің бүкіл ауқымына өзгертіледі. Қалақшаларды нақты орнату бұрышының мәні белгілі болған жағдайда көрсеткіш бірнеше (5-6) қалыпта бөлінеді.

      175. Қалақшалардың барлығын бірдей бұрышпен орнату үшін әрбір қалақшаның айналу иінтірегіне шайбалар орнатылады.

      Шайбалардың қалыңдығын таңдау келесі түрде орындалады:

      1) жұмыс дөңгелегі жұмыс алаңындағы нығыз бекітілген үстел-сүйеуішке жалғастыратын фланеці төмен қаратылып орнатылады. Жұмыс дөңгелегіндегі әрбір шығыршықтың реттеуші шайбалары және крестовиналарының қалпы дөңгелекті құрастыру кезінде қалақшалардың шығыршықтарын бұрынғы орнына орнатуға болатындай түрде, таңбаланады. Үстел-сүйеуіштің тірек тақтасы ватерпас бойынша горизонталь қалыпта орнатылады. Бұл ретте жұмыс дөңгелегінің осі вертикаль қалыпта орналасады;

      2) қалақшаға картон қағаз парағы қойылады, оған қалақшаның кескіні сызылады және ватерпастың көмегімен горизонталь жүргізу үшін белгі салынады (аталмыш Әдістемелік нұсқауларға қосымшадағы 9 сурет);

      3) қағаз жазылады, белгілер бойынша горизонталь жүргізіледі, қалақшаның кескінінің жаймасы алынады, кескіннің шеткі нүктелері түзу сызықпен қосылады.

      176. Тік және горизонтальдың арасындағы

бұрышы жұмыс дөңгелегінің қалақшасын нақты орнату бұрышы болып табылады және мынадай формула бойынша анықталады:

     

                                                            (1)

      177. Қалақшалардың барлығын бірдей бұрышпен орнату үшін әрбір реттеуші шайбалардың қалыңдығы мынадай формула бойынша анықталады:

     

                                          (2)

      мұндағы l1, - қалақшаның осінен шығыршықтың осіне дейінгі арақашықтыққа тең болатын, қалақшалардың айналу иінтірегінің ұзындығы, мм;

     

- жұмыс дөңгелегінің қалақшаларын орнататын максималды шартты бұрыш, град;

     

- қалақшаны максималды мүмкін болатын бұрышпен орнату кезінде (крестовинаны шектеушіге тіреген кездегі) ретке келтіргенге дейін өлшенген, қалақшаның кескінінің жаймасындағы хорда мен горизонталдың арасындағы бұрыш, град;

     

- сорапты дайындаушының сипаттамасы бойынша 0°-қа сәйкес келетін, шартты бұрыш, град (аталмыш Әдістемелік нұсқауға қосымшадағы 8 сурет).

      1) реттеу шайбаларын дайындағаннан және орнатқаннан кейін сомындардың шығыршықтары тартып бұралады және қалақшалардың нақты көлбеу бұрышы тексеріледі. Егер бұрыштың орташа мәннен ауытқуы +0°30артық болмаса, ретке келтіру аяқталған, қалақшалар бірдей қалыпта орнатылған болып табылады.

      2) жұмыс дөңгелегі қалақшасының айналу ауқымы дайындаушының сипаттамасы бойынша жұмыс аймағына сәйкес келеді. Ол қалақшалардың айналуын шектеушінің соңғы қалпымен анықталатын, крестовинаның жүріс ұзындығына байланысты болады.

      178. Крестовина жүрісінің мәні мынадай формула бойынша анықталады:

     

                                                                  (3)

      мұндағы

— дайындаушының сипаттамасы бойынша қалақшалардың минималдыдан максималды қалыпқа дейін айналу бұрышы, град.

      179. Сорапты ретке келтіру барысында қалақшалардың айналу ауқымын өзгерту үшін шектеушілердің көмегімен крестовинаның жүрісіне түзету жүргізіледі.

8 бөлім. Циркуляциялық суды салқындатушылардың сенімділігін және тиімділігін
арттыру шаралары
1 параграф. Градирнялар

      180. Градирнялардың су тарату және суландыру құрылғыларының элементтерін суландыратын жеке аймақтарды ағыту арқылы тыңғылықты тексеру жылына кем дегенде екі рет – жазғы және қысқы пайдалану алдында, жапсырмалы градирнялардың соратын мұнараларының металл қаңқаларын тыңғылықты тексеру – 10 жылда кем дегенде бір рет, темір бетонды қаптамаларын 5 жылда кем дегенде бір рет жүргізіледі.

      181. Су ағынды хауыздың тесіктері жоқ. Оның қалыңдығын тексеру пайдаланудың алғашқы екі жылында жыл сайын, одан кейін 3 жылда кем дегенде бір рет жүргізіледі. 1 м2 суландыратын бетті 3 л артық сүзгілеген кезде су жинау бассейні жөндеуге жатқызылады. Зақымданған учаскені жөндеу үшін ерітінді немесе құрамында 5-10% мөлшерінде белсенді минералды қосымшалары және ірілік модулі 1,5 төмен болмайтын құм болатын, 500 маркалы, МЕМСТ 22266-2013. "Мемлекетаралық стандарт. Сульфатқа тұрақт цементтер. Техникалық шарттар" сәйкес сульфаттарға тұрақты портландцементте дайындалған, торкрет қолданылады.

      182. Науалы су тарататын градирняларда судың қалыпты таралуын қамтамасыз ету үшін ағызу қондырмасына қатысты алғанда шашырататын тәрелкелерді тіктеуіштің көмегімен қондырманың ортасы тіктеуіш бойынша шашырататын тәрелкелердің ортасымен сәйкес келетіндей түрде орнатады.

      183. Суландыру ауданына су шашыратуды жақсарту және салқындату эффектісінің тұрақтылығын қамтамасыз ету науалы су таратқышты арындық металл немесе асбестцементті құбырмен және тойтарғыш не эвольвентті типтегі шашырататын тұмсықшалармен алмастыру арқылы іске асырылады.

      184. Құбырлардың ұштарындағы су тарату құбырларының ластануын болдырмау үшін жуып-шаятын тұмсықшалар орнатылады.

      185. Тойтарғыш типтегі негізгі шашырату тұмсықшалары немесе диаметрі 25 мм су тарататын эвольвентті тұмсықшалар жуып-шаятын тұмсықшалардың болуына қарамастан, үсті-үстіне ластана беретін болса, негізгі тұмсықшаларды сулы шырақты айырғыштары бар, шығу тесігінің диаметрі 40 мм ортадан тепкіш тұмсықшамен алмастыру қажет.

      186. 104. Градирняның сору мұнарасы арқылы суды механикалық алып кету ұлғаймауы үшін су тарату жүйесінің шашырататын тұмсықшаларының алдындағы судың арынының 1,5 м су бағ. артық болуына рұқсат етілмейді.

      187. Егер электр станциясының циркуляциялық жүйесіндегі салқындатқыштар қатар жұмыс жасаған жағдайда тұмсықшалардың алдындағы судың арыны 1,5 м су бағ. артып кететін болса, градирняға су ұстағыштар орнатылады.

      188. Градирнялардың су тарату сызбасында салқындатуға түскен суды орталық және шеткі аймақтарға тәуелсіз беру мүмкіндігі қарастырылады, бұл ретте берілетін судың мөлшерін реттеу градирнядан тыс орналасқан, электрофикацияланған тиектермен іске асырылады.

      189. Ағаш суландырғыштың (қимасы 100x10 мм тақтайлар) жарамсыз болып қалған жекелеген элементтерін жиі айырбастаған кезде қайтадан орнатылатын элементтер қалқанға шегеленеді және блоктарға қиюластырылады.

      190. Асбестцементті суландырғыштарды пайдалану асбестцементті жаймаларды вертикалды қалыпқа қоюды талап етеді, өйткені шамалы ғана көлбеу болған жағдайда олардың суландыру беттері азаяды, бұл салқындату эффектісінің азаюына әкеледі. Градирняны пайдалану барысында суландыру жаймалары вертикалды қалыптан ауытқыған жағдайда суландырғыштың қаңқасының конструкциясына бекіту арқылы қатты кергіштер орнатқан абзал.

      191. Суландырғыштың блоктарының арасында саңылау пайда болған жағдайда олар мен сору мұнараларының арасына сол жерлерге ауаның берекесіз өтуіне және градирнядағы сорғының бүлінуіне кедергі келтіретін, қалқандар бекітіледі.

      192. Қыс мезгілінде асбестцементті суландырғышы бар градирняны ағытуға болмайды, бұл жаймалардың шытынап кетуіне және олардың уақытынан бұрын бұзылуына алып келеді.

      193. Салмақ түсетін қаңқасы массасы ағаш суландырғыштан 2,5-2,7 артық болатын, асбестцементті суландырғышқа есептелмеген, жарамсыз болып қалған ағаш суландырғыштарды алмастырған кезде торлы құрылымдағы пластмасс суландырғыш орнатқан орынды.

      194. Пластмасс суландырғышы бар градирнялар, осы құрылымдарды мұз қатып қалудан сақтандыру үшін әсіресе қысқы уақытта едәуір мұқият пайдалануды талап етеді. Суландырғышта пайда болған қызылсу мұзы өте қауіпті, бұл суландырғыштың полимерлі элементтерінің деформациялануына, пластмассалы блоктарының бұзылуына және олардың опырылуына алып келуі мүмкін. Бұл ретте, градирняның құрылымындағы мұзданудан қорғайтын құрылғылардың (тамбурлар, қыздыратын құбырлар) жарамды күйде болуы және тиісті түрде пайдаланылуы маңызды. Осы құрылғыларды тиісті түрде пайдаланғанның өзінде де, суландырғыштағы судың біркелкі таралмауына және жылулық жүктеменің жетіспеушілігіне байланысты градирняларды қыста мұз басатындығын, тәжірибе көрсетіп отыр.

      195. Градирняларды қыста мұз басатындығы жайлы фактіні ескере отырып ағаш немесе асбестцементті суландырғыштарды кез келген типтегі пластмассалымен алмастырған кезде, ағаш немесе асбестцементті суландырғыштар орнатылған бар арқалықтарға қосымша құбырлардан, арматуралық болаттан жасалған, аралық салмақ түсетін конструкциялар көзделеді.

      196. Металл құрылымның коррозиялық қалқаны болған кезде олардың нақты салмақ көтеру қабілеті және қаңқаның жекелеген элементтерін күшейту қажеттілігі анықталады, бұл әсіресе сору мұнарасының металл қаңқасына қатысты.

      197. Градирняның темір-бетонды қаптамасының бетінде ақшыл дақтардың болуы бетонның сілтісіздену үдерісі жайлы мәлімдейді бұл оның бұзылуына себеп болады. Бұл жағдайда үдерістің дамуы бақыланады және қаптамаға уақытылы жөндеу жүргізіледі.

2 параграф. Шашыратқыш құрылғылар

      198. Шашыратқыш құрылғының салқындату эффектісін арттыруға тұмсықшадағы су арынын ұлғайту арқылы қол жеткізіледі, бұл ретте арынды таңдау қызмет көрсетілетін аппараттардың үнемділігіне және сумен жабдықтау жүйесі бойынша шығындардың өзгеруіне су температурасының әсерін ескеретін, техникалық – экономикалық есептеулердің негізінде жүргізіледі.

      199. Гидравликалық жүктеменің азаюымен байланысты жұмыс істеп тұрған таратушы құбырлардың арасында ұлғайтылған ауа дәліздерін құра отырып, және тұмсықшадағы судың ұсынылған қысымын қолдай отырып, тарату қүбырларының бір бөлігі ағытылады.

      200. Салқындату эффектісінің нашарлау себебін болдырмау үшін тұмсықшалардың, құбырлардың, бекітпе арматуралардың таза және жарамды болуы қарастырылады.

      201. Жауын тығыздығы 1,2-1,4 м3/(м2сағ) артық болған кезде оны азайтуға, тұмсықшаны ол бар бөлікте біруақытта айыра отырып және тұмсықшаның босаған бөлігін қосымша алаңға (сыйымсыз секциялар) ауыстыру арқылы шашырату құрылғысының ауданын ұлғайту жолымен қол жеткізіледі.

      202. Жазда үстемдік құратын желдер шашырату құрылғысының ұзын жағының бойымен бағытталған кезде, үстемдік құратын желдер бағытының бойында салқындататын ауаның жұмыс істеп тұрған тұмсықшаларға енуін жеңілдететін, бос әуе дәліздері қалатындай түрде, тұмсықшаларды топтастыру арқылы шашырату құрылғысының жұмысын жақсартуға қол жеткізіледі.

      203. Ауаның енуіне кедергі келтіретін, құрылыстар болған жағдайда оларды мүмкіндігінше алып тастау, тұтастай ағаш немесе кірпіш қоршауларды металл торлармен алмастыру, материалдарды шашырату құрылғысынан аулаққа апарып тастау қажет.

      204. Жағалауы биік табиғи су қоймаларындағы су айдынының үстіндегі тұмсықша төмен орналасқан кезде тұмсықшаны су қоймасындағы су деңгейіне қатысты көтеру жолымен ауаның енуі жақсартылады.

      205. Бұл ретте тұмсықшалар үшін олардың алдындағы бос су арыны ұсынылған мәннен төмен түспейтіндей, едәуір қолайлы орналасу биіктігі таңдалады.

      206. Орнатылған тұмсықшалардың құрылымы немесе дайындалу сапасы нашар болып судың қысымы болған кездің өзінде оның жеткілікті шығындалуын және қанағаттанарлықтай ыдырауын қамтамасыз ете алмаған жағдайда, тұмсықшалар айырбасталады немесе қайтадан жөнделеді.

      207. Тұмсықшалардың орналасуы сулы шырақтардың желмен максималды үрленуін, суландырудың рұқсат етілетін тығыздығын және циркуляциялық сораптарда қысым болған кезде судың тамшыларға тиімді ыдырауын қамтамасыз етеді.

3 параграф. Салқындатқыш су қоймалары

      208. Су қоймаларындағы суды салқындату оның айдынының бетінің пайдалы ауданына байланысты болады. Су қоймасының белсенді аймағының ауданын ұлғайтуға ықпал ететін, ағынды таратушы және ағынды бағыттаушы құрылғыларды жарамды күйде ұстау маңызды, Оны өсімдік жабындарының басып кетпеуіне немесе балдырлардың дамуының нәтижесінде гүлденбеуіне қарсы шаралар қабылданады және бар су қорының істен шығуынан қашқақтайды.

      209. Белсенді аймаққа жоғары сатыдағы су өсімдіктері өсіп кеткен жағдайда механикалық тәсілмен оның мөлшерін реттеу іске асырылады, ол үшін қамыс шабатын машиналарды, су өсімдіктерін кесетін құрылғыларды қолданады, биологиялық тәсілмен – су қоймасына мелиоратор – балықтарды жібереді.

      210. Таяздану немесе батпақтану орын алған жағдайда түбін тереңдету жолымен немесе ұсақ жағалау учаскелерін топырақ үйіп бекіту және төгу арқылы жояды.

      211. Өзенде су қоймасының алдында су қоймасына өсімдіктердің және басқа да қоқыстардың шығарылуына кедергі келтіретін, тұндырғыш болған жағдайда толқынның әсерінен шайылуға бейім су қоймаларының жағалауларындағы учаскелерде оның дұрыс жарамды күйде болуы қамтамасыз етіледі, жағалауды бекіту жұмыстары жүргізіледі – бұталар егіледі, тастар үйіледі.

      212. Транзитті ағындар құратын, гидротехникалық құрылыстарға, яғни бөгеттерге, су бұратын арналарға уақытылы жөндеу жүргізіледі.

      213. Қолдағы ағын тарату құрылғысының тиімділігіне күмән пайда болғант жағдайда. оның жұмысын тексеру үшін ағын тарату құрылғысынан шамамен 100 м төмен орналасқан, жарманың бойымен әрбір 10-15 м сайын су ағысының бағыты және температура бақыланып өлшем жүргізіледі. Судың бетіндегі, ортасындағы және түбіндегі температура өлшенеді. Егер судың орташа температурасы жарма бойынша орташадан 1,0-1,5°С шамалы ғана ауытқыған, ал жарманың бойындағы су ағыны су қабылдаушыға бағытталған болса, ағын бағыттаушы құрылғының жұмысы қалыпты болып есептеледі.

      214. Су қоймаларының гидротехникалық құрылғылары көктемгі су тасқынының өтуіне және сеңнің жүруіне алдын ала дайындалады. Су тасқыны су қоймасындағы су көкжиегінің барынша аз ауытқуымен өтеді.

9 бөлім. Салқындатқыш су қоймаларына өсімдіктердің өсіп кетуімен
және батпақтануымен күрес жүргізу

      215. Жоғарғы сатыдағы су өсімдіктерімен, яғни тамыр жүйесі, сабағы, жапырағы бар өсімдіктермен күрес механикалық, биологиялық және химиялық әдістермен жүргізіледі. Механикалық әдістерге – жүкшығырлардың, тырнауыштардың, драгалардың, су асты шөп шабатын машиналардың көмегімен болат тростарды өткізу арқылы су қоймасын тазалау жатады. Қопаларды шабу өсімдіктің белгілі бір даму кезеңінде, мысалы, гүлдену немесе тұқымдар пісіп жетілер алдындағы кезеңде жақсы нәтижелер береді.

      216. Өсімдіктермен химиялық күрес жүргізу әдістері дегеніміз су қоймасына гербицидтер деп аталатын химиялық заттарды енгізу болып табылады. Су қоймасына енгізілген гербицидтер судың техникалық және санитарлық-гигиеналық сапасына ықпалын тигізбейді. Арналардың бөктерлеріндегі және су қоймаларының жағалауларындағы қопалармен күресу үшін оларға гербицид ерітінділерін бүрку қолданылады.

      217. Өсімдіктермен биологиялық күрес жүргізу әдістеріне су өсімдіктерін ақ амур, дөңмаңдай, тұқы, сазан, мөңке, қара балық сияқты өсімдік қоректі балықтармен құрту жатады. Бір биологиялық әдіспен үлкен аумақтағы су өсімдіктерін бірден құрту мүмкін емес. Сондықтанда бұл әдіс алдын алу шарасы ретінде қарастырылады.

      218. Төменгі сатыдағы су өсімдіктерінің – планктондық балдырлардың дамуы су қоймаларындағы судың гүлденуіне әкеледі. Су қабылдаушылардың су тазалайтын торларының және конденсатор түтіктерінің ластануына ықпал ететін, судың гүлденуімен күрес суды тотияйындау жолымен жүргізіледі.

      219. Су қоймасының ауданы шектеулі болған кезде тотияйын қаптарға салынып, қайықтармен судың үстіне тасылады. Су қоймасының ауданы үлкен болған кезде тотияйындау ұсақталған тотияйынды ұшақтан бүрку арқылы жүргізіледі. Тотияйынның қажетті мөлшері 1 м3-ке шаққанда 0,2-0,3 кг құрайды.

      220. Су қоймаларының батпақтану себептері: өзенмен ағып келген, үйінділердің түзілуі, су қоймасының өзінің ауданынан түскен пайдаланған сулар; жағалаулардың шайылуы; су өсімдіктерінің тіршілігін жоюы.

      221. Су қоймаларын тазалау және тереңдету жұмыстары қалқымалы топырақ сорғыштың көмегімен жүргізіледі. Су қоймаларын тазалау жұмыстарының күрделілігі және құнының жоғары болуы оларды жобалау кезінде батпақтанудан сақтандыратын, іс-шаралар кешенін көздеуді талап етеді. Оларға: шайылуға бейім учаскелердегі жағалауларды бекіту жұмыстары, су бұру орларын құру жолымен су қоймаларында нөсер суларының суағарларын ұйымдастыру, су қоймаларына үйінділер (қоқыстар) түсуі мүмкін болатын жерлерге тұндырғыштар салу жатады.

  Жылу электр станцияларын
техникалық сумен жабдықтау
жүйелерін ретке келтіру
жөніндегі әдістемелік
нұсқауларға қосымша



      а)                                                б)

      1 сурет – Техникалық сумен жабдықтау жүйесі:

      а — тура ағынды; б — салқындатқыш су қоймасы бар айналымдық;

      1 — су жинайтын шөміш; 2 — су қабылдағыш; 3 — жағалаулық сорап станциясы; 4 — арынды магистралды су таратушылар; 5 — арынды құбырлар; 6 турбинаның конденсаторы; 7 — ағызу құбырлары; 8 — молодец; 9 — әкетуші өз бетімен ағатын жабық канал; 10 — жабық әкетуші каналдағы су деңгейін сақтап тұруға арналған сифонды ұштастырғыш құрылыс; 11 — ашық әкетуші канал; 12 — су ағызу құрылғысы; 13 — қысқы уақытта су жинаушының құбырын қыздыру;14 — өзен арнасы; 15 — су қоймасының аймағындағы өзеннің батып кеткен арнасы; 16 — ағындарды бөлу құрылғысы; 17 — салқындатқыш су қоймасы; 18 — бөгет; 19 — жүйедегі тоғанның қосымша (тасқындық) су ағызғышы және жаңа сумен толтыру.



                        а)                                    б)

      2 сурет – Техникалық сумен жабдықтау сызбасы:

      а — блоктық сызба; б — орталықтандырылған сызба (магистралды су таратушылармен);

      1 — жағалаулық сорап станциясы (ЖСС); 2 — турбина конденсаторы; 3 — арындық магистралдық су таратушылар; 4 — конденсатордың арындық су таратушылары; 5— ағызушы су таратқыш; 6 — жабық әкететін су таратушылар (арналар); 7 — ұштасушы құрылыс; 8 — кететін арналар; 9 — ашық жеткізу каналы ; 10 — машина залындағы жылу алмастырғыш; 11 — салқындату су қоймасы.



                        а)                                    б)

      3 сурет – Мұнаралы градирнялары бар техникалық сумен жабдықтау жүйесі: а – бір көтергішті; б- екі көтергішті;

      1 — турбина конденсаторы; 2 — арындық құбырлар; 3 —ағызу құбырлары; 4 — циркуляциялық сораптарға өздігінен ағатын жеткізуші су таратушылар; 5 — градирняға апаратын жеткізуші құбырлар; б — жүйені толықтыру құбырлары; 7 — градирня; 8 — салқындатылған су бассейіні; 9 — жүйелерді үрлеу құбырлары; 10 — блокты сорап станциясы; 11 — су қабылдағыш; 12 — ашық канал; 13 — қайта құйылатын бөгет; 14 — градирняның сорап станциясы; 15 — градирняның сорап станциясының су қабылдау шөміші; 16 — жабық арналар; 17 — жабық әкетуші канал.

     


      4 сурет – сумен жабдықтаудың блоктық сызбасының циркуляциялық су трактісінің көлденең тілігі:

      1 — су жинайтын шөміш, 2 — тазалау құрылыстары (темір шілтерлер, айналмалы торлар); 3 — аванкамера; 4 — циркуляциялық сорап; 5 — арындық су таратушы; 6 — конденсатор, 7 — бекітпе органы бар (бекітпе, тиек) ағызушы су таратушы, 8 — сифондық құдық, 9 — жабық ағызу каналы, 10 — қайта құйылу межесі, 11 — ашық ағызу каналы, ҚЖД — қалыпты жобалық деңгей, , а, б, және, л трактілері бойынша өзгеру нүктелері—, в,г,д деңгейлері— қысым, е, ж — сейілту.

     


      5 сурет – Магистралды су таратушылары және мұнаралы градирнялары бар сумен жабдықтау сызбасындағы циркуляциялық су трактісінің көлденең тілігі:

      1 — салқындатқыш суды қабылдау камерасы; 2 — циркуляциялық сорап; 3 — сораптың арындық құбыры; 4 — арындық су таратушылар; 5 — конденсаторға су беру құбырлары конденсатордың жартысына; 6 — конденсатор, 7 — конденсатордың ағызу құбыры; 8 — градирнялардың арындық су таратушылары, 8 — градирнялардың жеткізгіш құбырлары; 10 — градирня, 11 — градирняның тік құбыры; 12 — градирнялардың су бөлу құбырлары; 13 — градирняның тығырығы; 14 — градирняның ағызу каналы; 15 — конденсаторға су беру құбырлары (конденсатордың екінші жартысына); 16 — конденсатордың алдындағы шығын өлшегіш құрылғы ; 17 — градирняның алдындағы шығын өлшегіш құрылғы.

     


      6 сурет – Циркуляциялық жүйеден ауаны шығару сызбасы:

      1 — турбина конденсаторы; 2 — ағызушы су таратқыш; 3 — циркуляциялық жүйелердің эжекторы; 4 — деңгей реттегіші бар жинақтаушы-бак; 5 —60…80 мм диаметрлі құбырлар.

     


      7 сурет – Сифондық құдық:

      1 — сифондық құдықтың қабырғасы; 2 — қайта құйылу межесінің алынатын арқалығы; 3 — тұтас темір бетонды қайта құйылу межесі; 4 — ағызатын циркуляциялық құбыр; 5 — сифондық құдықтың ағызу құбыры; 6 — салқындатқыш судың энергиясын тоқтатқыш; 7 — әкету каналының қаптамасы; 8 — қоршау.



      8 сурет – жұмыс дөңгелегінің қалақшаларын орнату бұрышын бұрыш өлшегіш құрылғымен УУБ-VI тексеру:

      1 — сораптың жұмыс дөңгелегі; 2 — қалақша; 3 — рейка; 4 — бұрыш өлшегіштің жұмыс беті; 5 — шкала; б — бұрылу конусы; 7 — деңгей ампуласы.

      1 кесте – Жұмыс дөңгелегінің қалақшаларын орнату бұрышы

Сорап моделі

2

3

5

6

10

11

16

Бұрыш

210

17050

19040

13053

230

210

130

     


      9 сурет – Реттеу шайбаларының қалыңдығына есеп жүргізу сызбасы:

      1 — қалақша; 2 — айналдырушы иінтірек; 3 — шайба; 4 — айналдырушы иінтіректің тартқышы; 5 — ватерпас.



      10 сурет – шығу тесігінің диаметрі 40 мм болатын, орталықтан тебетін эвольвентті тұмсықша.

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2017 жылғы 6 қаңтардағы
№ 2 бұйрығына
12 қосымша

Жылу электр станцияларының отын берудің аспирациялық қондырғыларын
пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар
1 бөлім. Жалпы ережелер

      1. Жылу электр станцияларының отын берудің аспирациялық қондырғыларын пайдалану жөніндегі әдістемелік нұсқаулар (бұдан әрі – Әдістемелік нұсқаулар) "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңы 5-бабының 70-14) тармақшасына сәйкес әзірленді.

      2. Әдістемелік нұсқаулар жылу электр станцияларының қатты отынмен жұмыс істейтін отын берудің аспирациялық қондырғылары (белгіленген қуаты 300 мегаватт (бұдан әрі – МВт) және одан жоғары), олардың жұмыс ұстанымдары, сонымен қатар, осы Әдістемелік нұсқауларға 1, 2 қосымшаларға сәйкес, қондырғылардың тиімді әрі сенімді жұмысын қамтамасыз ету, жұмысқа қабілетті жағдайда ұстау үшін қажетті техникалық және басқа да мәліметтерден тұрады.

      3. Әдістемелік нұсқауларда шаң ұстағыш ретінде, тамшы ұстағышы бар Вентури құбыры пайдаланылады, себебі, қазіргі таңда жалпыға белгілі, отын беру қондырғыларында қолданылатын шаң ұстағыштар сенімді емес әрі ауаны тазартудың санитарлық нормаларын қамтамасыз етпейді және қайта құрастыруға немесе ауыстыруға жарамсыз.

      4. Әдістемелік нұсқаулар қызметі отын беру қондырғыларын құрастыру, пайдалануды ұйымдастыру және жөндеу болып табылатын, электр станцияларындағы инженерлік-техникалық қызметкерлерге арналған.

      5. Қондырғылармен жұмыс істейтін қызметкер отын беру жұмысының жергілікті шарттарын есепке ала отырып, осы Әдістемелік нұсқауларды басшылыққа алады.

      6. Аталмыш Әдістемелік нұсқауларда келесі терминдер мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) аспирациялық қондырғылар (Қондырғылар) – көліктік-технологиялық қондырғылардың орны мен жұмыс аймақтарындағы шаң басқан ауаны жоюға арналған, шаңнан тазартатын желдеткіш қондырғы;

      2) Вентури құбыры – газ бен сұйықтық ағындарының шығыны немесе жылдамдығын өлшеуге арналған, құбыр желілерінің ажыраған жеріне жалғанған аузы бар құбыр. Шығын өлшеуіштердің тарылтушы ағындары арасында ең аз қысымды жоғалту қасиетіне ие;

      3) тамшы ұстағыш – ауадан сұйылтылған тамшыларды жоюға арналған, әртүрлі желдеткіш қондырғыларға жалғанатын құрылым. Тамшы ұстағышты тамшылардың айырғышы деп те атайды;

      4) сорғыш ауа өткізгіш – сору жүйесінің ауа өткізгіші. Сорғыш ауа өткізгіш колл