Қазақстан Республикасының Парламентi және оның депутаттарының мәртебесi туралы

Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 16 қазандағы N 2529 Конституциялық заңы.

      Қазақстан Республикасының Парламентi және оның депутаттарының мәртебесi туралы

      

      МАЗМҰНЫ

      Осы Конституциялық заң Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес Қазақстан Республикасының Парламентiн ұйымдастыруды және оның қызметiн, оның депутаттарының құқықтық жағдайын белгiлейдi.

      Ескерту. Тақырыбы мен кіріспе жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377 Заңымен.

I тарау
Жалпы ережелер

1-бап. Республика Парламентiнiң мәртебесi

      Парламент – Қазақстан Республикасының заң шығару билігiн жүзеге асыратын Республиканың ең жоғары өкiлдi органы.

      Ескерту. 1-бап жаңа редакцияда - ҚР 15.06.2017 № 75-VI Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

2-бап. Республика Парламентiнiң өкiлеттiк мерзiмi

      1. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі - алты жыл, Мәжіліс депутаттарының өкілеттік мерзiмi - бес жыл. Кезекті сайланған Парламенттің өкілеттігі оның бірінші сессиясы ашылған кезден басталады және келесі сайланған Парламенттің біріншi сессиясы жұмысының басталуымен аяқталады. Бұл орайда Парламент сайланымының кезектiлігі Мәжіліс сайланымының кезектілігімен айқындалады. Парламенттің өкілеттік мерзімі кезекті сайланған Мәжіліс депутаттарының өкілеттік мерзімімен айқындалады.

      2. Парламенттiң және Парламент Мәжілісінің өкiлеттiгi Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен мерзiмiнен бұрын тоқтатылуы мүмкiн.

      Ескерту. 2-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377, 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

3-бап. Республика Парламентi қызметiнiң құқықтық негiздерi

      Парламенттiң ұйымдастырылуы мен қызметi, оның депутаттарының құқықтық жағдайы Республика Конституциясымен, осы Конституциялық заңмен және Республиканың басқа да заң актiлерiмен белгiленедi.

      Ескерту. 3-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377 Заңымен.

4-бап. Республика Парламентiнiң құрамы мен құрылымы

      1. Парламент тұрақты негiзде жұмыс iстейтiн екi Палатадан:

      Сенаттан және Мәжiлiстен тұрады.

      2. Сенат конституциялық заңда белгіленген тәртіппен әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан өкілдік ететін депутаттардан құралады. Сенаттың сайланатын депутаттарының жартысы әрбір үш жылда қайта сайланады.

      3. Сенатта қоғамның ұлттық-мәдени және өзге де елеулі мүдделерінің білдірілуін қамтамасыз ету қажеттілігі ескеріліп, Сенаттың он бес депутатын Республика Президенті тағайындайды.

      4. Мәжіліс конституциялық заңда белгіленген тәртіппен сайланатын жүз жеті депутаттан тұрады.

      Мәжілістің тоқсан сегіз депутаты саяси партиялардан партиялық тізімдер бойынша бірыңғай жалпыұлттық сайлау округінен жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Мәжілістің тоғыз депутатын Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлайды.

      5. Парламент депутаты бiр мезгiлде екi Палатаға бiрдей мүше бола алмайды.

      6. Сенат пен Мәжiлiс депутаттарын сайлау тәртiбi конституциялық заңмен белгiленедi.

      Ескерту. 4-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377, 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

II тарау
Республика Парламентiнiң құзыретi және оны
жүзеге асырудың ұйымдық нысандары

5-бап. Республика Парламентiнiң құзыретi

      Парламенттiң Сенат пен Мәжiлiстiң бiрлескен және бөлек отырыстарындағы құзыретiн, Палаталардың ерекше құзыретiн Республика Конституциясы белгiлейдi және Парламенттiң сессияларында, Парламент Палаталарының, оның органдары мен депутаттардың қызметiнде жүзеге асырылады.

6-бап. Республика Парламентiнiң сессиялары

      1. Парламенттiң сессиясы оның Палаталарының бiрлескен және бөлек отырыстары түрiнде өткiзiледi.

      2. Парламенттiң бiрiншi сессиясын Республика Президентi сайлау қорытындылары жарияланған күннен бастап отыз күннен кешiктiрмей шақырады.

      3. Парламенттiң бiрiншi сессиясында, Сенат Төрағасы мен Мәжiлiс Төрағасы сайланғанға дейiн, Сенат пен Мәжiлiс отырыстарында тиiсiнше Республика Президентi және Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы төрағалық етедi.

      4. Парламенттiң кезектi сессиялары жылына бiр рет қыркүйектiң бiрiншi жұмыс күнiнен бастап, маусымның соңғы жұмыс күнi бiткенше өткiзiледi.

      Жұмыс күндері деп демалыс немесе мереке (ұлттық және мемлекеттік мерекелер) күндері болып табылмайтын күндерді түсіну керек.

      5. Парламенттiң сессиясы Сенат пен Мәжiлiстiң бiрлескен отырыстарында ашылып, жабылады. Парламенттiң сессиясын, әдетте, Республика Президентi ашады, ал ол болмаған кезде Мәжiлiстiң Төрағасы ашады.

      6. Парламенттiң сессиялары аралығындағы кезеңде Республика Президентi өз бастамасымен, Палаталар Төрағаларының немесе Парламент депутаттары жалпы санының кемiнде үштен бiрiнiң ұсынысымен Парламенттің кезектен тыс сессиясын шақыра алады. Онда сессияны шақыруға негiз болған мәселелер ғана қаралуы мүмкiн.

      Ескерту. 6-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 03.10.2013 № 133-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңдарымен.

7-бап. Республика Парламентiнiң сессияларындағы кворум

      Палаталардың бiрлескен және бөлек отырыстары оларға әр Палата депутаттарының жалпы санының кемiнде үштен екiсi қатысқан жағдайда құқылы болады.

8-бап. Республика Парламентi сессияларының жариялылығы

      1. Палаталардың бiрлескен және бөлек отырыстары ашық отырыстар болып табылады. Регламенттерде көзделген реттерде жабық отырыстар өткiзiлуi мүмкiн.

      2. Республиканың Президентi, Премьер-Министрi мен Үкiмет мүшелерi, Ұлттық Банк Төрағасы, Бас Прокуроры, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң Төрағасы, сондай-ақ Мемлекеттiк Хатшысы мен Республика Президентi Әкiмшiлiгiнiң Басшысы кез келген, ашық, сондай-ақ жабық отырыстарға қатысуға және сөз сөйлеуге хақылы.

      3. Мемлекеттiк органдардың және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының лауазымды тұлғалары, олардың сессияға қатысу қажеттiгi туралы Парламенттiң немесе оның Палаталарының шешiмi қабылданса, Парламентке келiп өздерiнiң құзыретiне кiретiн мәселелер бойынша қажеттi түсiнiктер беруге мiндеттi. Парламент пен оның Палаталарының Республика Президентiне қатысты осындай шешiмдер қабылдауға хақы жоқ.

9-бап. Республика Парламентi Палаталарының Төрағалары

      1. Палаталарды мемлекеттiк тiлдi еркiн меңгерген өз депутаттарының арасынан Палаталар депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен жасырын дауыс беру арқылы Сенат пен Мәжiлiс сайлаған Төрағалар басқарады.

      2. Сенат Төрағасының қызметiне кандидатураны Республика Президентi ұсынады. Сенат қабылдамаған кандидатураның орнына жаңа кандидатура енгiзудi Республика Президентi жүзеге асырады.

      3. Мәжiлiс Төрағасының қызметiне кандидатураларды Палатаның депутаттары ұсынады.

      4. Палаталардың төрағалары, егер бұл үшiн Палаталар депутаттары жалпы санының көпшiлiгi дауыс берсе, қызметтен керi шақырылып алынуы мүмкiн, сондай-ақ олар өз еркiмен орнынан түсуге хақылы.

      5. Парламент Палаталарының төрағалары:

      1) Палаталардың отырыстарын шақырып, оларға төрағалық етедi;

      2) Палаталардың қарауына енгiзiлетiн мәселелердi әзiрлеуге жалпы басшылық жасайды;

      3) Палаталар қызметiнде регламенттiң сақталуын қамтамасыз етедi;

      4) Палаталардың үйлестiру органдарының қызметiне басшылық жасайды;

      5) Палаталар шығаратын актiлерге қол қояды;

      6) Палаталарға Конституциялық Кеңестің екі мүшесінің, Орталық сайлау комиссиясының екі мүшесінің, Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің үш мүшесінің қызметіне тағайындау үшін кандидатуралар ұсынады;

      7) өздерiне Парламент Регламентiмен жүктелетiн басқа да мiндеттердi атқарады.

      6. Егер тиiстi палатада дауыс беру кезiнде депутаттардың дауыстары екiге тең бөлiнген жағдайда Палаталардың төрағалары шешушi дауыс құқығын пайдаланады.

      7. Мәжiлiс Төрағасы:

      1) Парламент сессияларын ашады;

      2) Палаталардың бiрлескен кезектi отырыстарын шақырады, Палаталардың кезектi және кезектен тыс бiрлескен отырыстарына төрағалық етедi.

      8. Сенат Төрағасы мен Мәжіліс Төрағасының Палата төрағасының ұсынуымен Палата депутаттары жалпы санының көпшiлiк даусымен тиiстi Палата сайлаған екі-екіден орынбасарлары болады. Палаталар төрағаларының орынбасарлары Палаталар төрағаларының уәкiлдiк беруiмен олардың жекелеген функцияларын атқарады, сондай-ақ төрағалар орнында болмаған немесе өз мiндеттерiн жүзеге асыруы мүмкiн емес жағдайда олардың міндетін атқарады. Палаталар төрағаларының орынбасарлары Палаталар төрағаларының ұсынысы бойынша, егер бұл үшiн тиiстi Палата депутаттары жалпы санының көпшiлiгi дауыс берсе, қызметтен керi шақырылып алынуы мүмкiн.

      9. Палаталардың төрағалары өз құзыретiндегi мәселелер бойынша өкiмдер шығарады.

      Ескерту. 9-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

10-бап. Республика Парламентiнiң үйлестірушi органдары

      1. Парламенттiң үйлестiрушi органдары Палаталар төрағаларының жанынан құрылатын Сенаттың Бюросы және Мәжiлiстiң Бюросы болып табылады.

      2. Палаталар Бюроларының құрамына Палаталар төрағаларының орынбасарлары, Палаталардың тұрақты комитеттерiнiң төрағалары кiредi. Мәжіліс Бюросының құрамына Мәжілісте өкілдік ететін саяси партиялар фракцияларының жетекшілері де енеді.

      3. Палаталардың Бюролары:

      1) Палаталардың комитеттерi мен комиссияларының жұмысын үйлестiрудi жүзеге асырады;

      2) Палаталар үшiн заңдардың жобаларын және Парламент пен оның Палаталарының өзге де шешiмдерiн қараудың кезектiлiгi жөнiнде ұсыныстар дайындайды;

      3) бiрнеше комитеттердiң құзыретiне жататын мәселелер бойынша комитеттердiң бiрлескен жұмысын ұйымдастыруға көмек көрсетедi;

      4) Осы Конституциялық заңмен Парламенттiң басқа органдары мен лауазымды тұлғаларының құзыретiне жатқызылмаған Палаталар жұмысын ұйымдастырудың өзге де мәселелерiн шешедi.

      4. Палаталар Бюроларының отырыстарын Палаталардың төрағалары қажетiне қарай шақырады және олар өз мүшелерiнiң жалпы санының кемiнде үштен екiсi қатысқан ретте құқылы болады.

      Ескерту. 10-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377, 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

11-бап. Республика Парламентiнiң жұмыс органдары

      1. Парламенттiң жұмыс органдары Сенат пен Мәжiлiстің тұрақты комитеттерi, сондай-ақ Палаталардың бiрлескен комиссиялары болып табылады.

      2. Палаталардың тұрақты комитеттерi заң жобалары жұмысын жүргiзу, Палаталардың құзырына қатысты мәселелердi алдын-ала қарап, дайындау үшiн құрылады. Тұрақты комитеттер құрылған кезде Палаталар олардың тiзбесi мен сандық құрамын белгiлейдi, содан кейiн тұрақты комитеттердiң мүшелерiн сайлайды. Сенат пен Мәжiлiс құратын тұрақты комитеттердiң саны әр Палатада жетiден аспауға тиiс.

      3. Палаталардың бiрлескен қызметiне қатысты мәселелердi шешу үшiн Сенат пен Мәжiлiс тепе-тең негiзде бiрлескен комиссиялар құруға хақылы, олардың сандық құрамы Палаталар арасында келiсу бойынша белгiленедi. Комиссиялардың мүшелерiн сайлауды әр Палата өздiгiнен жүзеге асырады.

      4. Парламент пен оның Палаталарының Конституцияның 47-бабының 1 және 2-тармақтарында, 57-бабының 5) және 6)-тармақшаларында көзделген өкiлеттiктерiн жүзеге асыру мақсатында Парламент Палаталары арнаулы уақытша комиссиялар құрады.

      5. Тұрақты комитеттер мен комиссиялардың отырыстары олардың мүшелерi жалпы санының кемiнде үштен екiсi қатысқан ретте құқылы болады.

      6. Тұрақты комитеттер мен комиссиялар өз құзыретiндегi мәселелер бойынша қаулылар шығарады.

      7. Тұрақты комитеттер мен комиссиялардың өкiлеттiктерi мен қызметiнiң тәртiбi заңмен белгiленедi.

      Ескерту. 11-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 2006.12.11. N 200 Заңымен (ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

11-1-бап. Республика Парламенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар

      1. Парламенттің және оның Палаталарының құзыретіне жатқызылған мәселелер бойынша ұсыныстарды талдап жасау үшін Республика Парламенті мен оның Палаталарының жанынан шешімдері ұсынымдық сипатта болатын консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін.

      2. Консультативтік-кеңесші органдарды құру тәртібі Парламенттің және оның Палаталарының регламенттерімен айқындалады.

      3. Парламент Палаталарының аппараттары Республика Парламенті мен оның Палаталары жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың жұмыс органдары болып табылады.

      Ескерту. 11-1-баппен толықтырылды - Қазақстан Республикасының Конституциялық 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

12-бап. Парламенттiк тыңдаулар

      1. Парламент Палаталары өз құзыретiндегi мәселелер бойынша Парламенттiк тыңдаулар өткiзедi.

      2. Парламенттiк тыңдауларды Палаталар Бюроларының шешiмдерi бойынша Палаталардың тұрақты комитеттерi өткiзедi әрi олар ашық және жабық нысанда өткiзiлуi мүмкiн.

      3. Палаталардың бiрлескен немесе бөлек пленарлық отырыстары болатын күндерi Парламенттiк тыңдаулар өткiзiлмейдi.

13-бап. Қазақстан Республикасы Парламентiнiң актiлерi

      1. Парламент Республиканың бүкiл аумағында мiндеттi күшi бар Қазақстан Республикасының заңдары, соның iшiнде Конституциялық заңдар, Парламенттiң қаулылары түрiндегi заң актiлерiн қабылдайды. Сенат пен Мәжiлiс өз құзыретiндегi мәселелер бойынша қаулыларды қабылдайды.

      2. Парламент пен оның Палаталары өз құзыретiндегi мәселелер бойынша үндеулер, декларациялар, мәлiмдемелер және заң сипаты болмайтын өзге де актiлер қабылдауға хақылы. Оларды қабылдау Парламент пен оның Палаталарының регламенттерi белгiлеген шарттар мен талаптар сақтала отырып жүзеге асырылады.

      3. Парламент Сенат пен Мәжiлiстiң бiрлескен отырысында заңдар мен өзге актiлердi қабылдаған ретте дауыс беру Палаталар бойынша бөлек өткiзiледi.

      4. Республиканың заңдары, Парламент пен оның Палаталарының қаулылары Республика Конституциясына қайшы келмеуге тиiс. Парламент пен оның Палаталарының қаулылары заңдарға қайшы келмеуге тиiс.

      5. Республиканың заң және өзге де нормативтiк құқықтық актiлерiн әзiрлеу, ұсыну, талқылау, қолданысқа енгізу және жариялау тәртiбi арнаулы заңмен және Парламент пен оның Палаталарының регламенттерiмен реттеледi.

      Ескерту. 13-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының 1999.05.06. N 377, 2006.12.11. N 200 (ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңдарымен.

14-бап. Республика Парламентi мен оның Палаталарының Регламентi

      1. Парламент Регламенті, оның Палаталарының регламенттері:

      1) Сенат пен Мәжілістің бірлескен және бөлек отырыстарын өткізудің шарттары мен тәртібін;

      2) Парламенттің және оның Палаталарының жұмыс органдарын құру тәртібін;

      3) Парламенттің және оның Палаталарының, олардың жұмыс органдарының қызметін ұйымдастыруды;

      4) Парламент депутаттарының және лауазымды адамдарының өз өкілеттіктерін жүзеге асыруының шарттары мен тәртібін белгілейді.

      Мәжіліс Регламенті, осы тармақта көзделген ол реттейтін мәселелерден басқа, саяси партиялардың фракцияларын ұйымдастырудың және жұмыс тәртібінің ерекшеліктерін айқындайды.

      2. Парламенттiң Регламентi, Сенат пен Мәжiлiстiң регламенттерi тиiсiнше Парламенттiң қаулысымен, оның Палаталарының қаулыларымен бекiтiледi.

      3. Парламент депутаттарының оның конституциялық өкiлеттiгiн жүзеге асыруды мақсат етiп, регламенттермен белгiленген шарттар мен рәсiмдер сақталмай өткiзiлетiн кез келген отырысы заңсыз болып табылады. Мұндай жиналыс қабылдаған актiлер жарамсыз болып табылады.

      Ескерту. 14-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

III тарау
Республика Парламентiндегi заң шығару процесi

15-бап. Заң шығару бастамашылығы

      1. Заң шығару бастамашылығы құқығы субъектiнiң Парламент қарауға мiндеттi заң жобасының және Парламенттiң өзге заң актiсiнiң мәтiнiн ресми енгiзуi заң шығару бастамашылығы болып табылады.

      2. Заң шығару бастамашылығы құқығы тек Мәжiлiсте ғана жүзеге асырылады және ол:

      1) заңнамалық актінің жобасын Мәжіліске енгізу туралы шешімін арнайы жолдаумен ресімдейтін Республика Президентіне;

      1-1) заңнамалық актінің жобасын Мәжіліске енгізу туралы шешімін тиісті ұсынумен ресімдейтін Парламент депутаттарына;

      2) заң құжатының жобасын Мәжiлiске енгiзу туралы шешiмiн Үкiметтiң тиiстi қаулысын шығару жолымен қабылдайтын Республика Үкiметiне берiледi.

      3. Республика Президенті, депутаттар және Үкiмет енгiзген заң актiлерiнiң жобалары Мәжiлiс қаулысымен Мәжiлiстiң тиiстi тұрақты комитеттерiне қарауға жiберiледi әрi бұлар жөнiнде Мәжiлiстiң тұрақты комитеттерiнiң тұжырымдары болған ретте ғана оның пленарлық отырысында қаралуы мүмкiн.

      4. Мемлекеттiк кiрiстi қысқартуды немесе мемлекеттiк шығысты арттыруды көздейтiн заңдардың жобалары Республика Үкiметiнiң оң тұжырымы болғанда ғана енгiзiлуi мүмкiн. Республика Президентінің заң шығару бастамасы тәртібімен Парламент Мәжілісіне енгізілген заңнамалық актілердің жобалары үшін мұндай қорытындының болуы талап етілмейді.

      5. Заң шығару бастамасы құқығын жүзеге асыру тәртiбiне байланысты өзге мәселелердi Мәжiлiс Регламентi шешедi.

      Ескерту. 15-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

16-бап. Парламенттiң заңдар қабылдау жөнiндегi құзыретi

      1. Парламент аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтiн, мыналарға:

      1) жеке және заңды тұлғалардың құқықтық субъектiлiгiне, азаматтық құқықтар мен бостандықтарға, жеке және заңды тұлғалардың мiндеттемелерi мен жауапкершiлiгiне;

      2) меншiк режимiне және өзге де мүлiктiк құқықтарға;

      3) мемлекеттiк органдар мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарын ұйымдастыру мен олардың қызметiнiң, мемлекеттiк және әскери қызметтiң негiздерiне;

      4) салық салуға, алымдар мен басқа да мiндеттi төлемдердi белгiлеуге;

      5) республикалық бюджетке;

      6) сот құрылысы мен сотта iс жүргiзу мәселелерiне;

      7) бiлiм беруге, денсаулық сақтауға және әлеуметтiк қамсыздандыруға;

      8) кәсiпорындар мен олардың мүлкiн жекешелендiруге;

      9) айналадағы ортаны қорғауға;

      10) республиканың әкiмшiлiк-аумақтық құрылысына;

      11) мемлекет қорғанысы мен қауiпсiздiгiн қамтамасыз етуге қатысты негiзгi принциптер мен нормаларды белгiлейтiн заңдар шығаруға хақылы.

      2. Өзге қатынастардың барлығы заңға тәуелдi актiлермен реттеледi.

17-бап. Республика Парламентiнiң заң актiлерi жобаларын қарауының кезектiлiгi мен мерзiмiн белгiлеу

      1. Заңдар мен Парламенттiң өзге актiлерiнiң жобаларын қараудың кезегiн Парламент, оның Палаталары, сондай-ақ Конституцияда белгiленген реттерде Республика Президентi белгiлейдi.

      2. Республика Президентiнің Парламентке арнайы жолдауымен заңдар жобаларын қараудың басымдығын белгiлеуге құқығы бар, бұл тиісті заң жобалары бірінші кезектегі тәртіппен екі ай ішінде қабылдануға тиіс екенін бiлдiредi.

      Республика Президенті қаралуы басым деп белгілеген заң жобаларын Парламент Палаталарының қарау тәртібі Республиканың Конституциясында және Парламент Палаталарының регламенттерінде айқындалады.

      Ескерту. 17-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 15.06.2017 № 75-VI Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

18-бап. Заңдарды қабылдау

      1. Мәжiлiс депутаттары қараған және жалпы санының көпшiлiк дауысымен мақұлданған заң жобасы Сенатқа берiледi, ол онда жобаны Сенат алған күннен бастап әрi кеткенде алпыс күннiң iшiнде қаралады. Сенат депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен қабылданған жоба заңға айналады және Президенттiң қол қоюына берiледi. Тұтас алғанда Сенат депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен қабылданбаған жоба Мәжiлiске қайтарылады. Егер Мәжiлiс депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң көпшiлiк даусымен жобаны қайтадан мақұлдаса, ол Сенатқа қайта талқылау және дауысқа салу үшiн берiледi. Сенат қайта қабылдамаған заң жобасын сол сессия барысында қайтадан енгiзуге болмайды.

      2. Сенат депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен заң жобасына енгiзiлген өзгертулер мен толықтырулар Мәжiлiске жiберiледi. Егер Мәжiлiс депутаттарының жалпы санының көпшiлiк даусымен ұсынылған өзгертулермен және толықтырулармен келiссе, заң қабылданды деп саналады. Егер Мәжiлiс нақ сондай көпшiлiк дауыспен Сенат енгiзген өзгертулер мен толықтыруларға қарсы болса, Палаталар арасындағы келiспеушiлiк келiсу рәсiмдерi арқылы шешiледi.

      2-1. Мәжіліс депутаттары қараған және олардың жалпы санының кемінде үштен екісінің даусымен мақұлданған конституциялық заң жобасы Сенатқа беріледі, онда алпыс күннен асырылмай қаралады. Сенат депутаттарының жалпы санының кемінде үштен екісінің даусымен қабылданған жоба конституциялық заңға айналады және он күн ішінде Республика Президентіне қол қоюға ұсынылады. Конституциялық заң жобасын тұтастай қабылдамауды Мәжіліс немесе Сенат Палата депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен жүзеге асырады. Қабылданбаған Конституциялық заң жобасы оның бастамашысына қайтарылады.

      Сенат депутаттарының кемінде үштен екісінің даусымен конституциялық заң жобасына енгізілген өзгерістер мен толықтырулар Мәжіліске жіберіледі. Егер Мәжіліс депутаттардың кемінде үштен екісінің даусымен Сенат енгізген өзгерістермен және толықтырулармен келіссе, конституциялық заң қабылданды деп есептеледі.

      Егер Мәжіліс, Сенат енгізген өзгерістер мен толықтырулар бойынша дауыс беру кезінде олармен депутаттардың кемінде үштен екісінің даусымен келіспесе, онда палаталар арасындағы келіспеушіліктер келісу рәсімдері арқылы шешіледі.

      3. Үкiмет енгiзген заң жобасының қабылданбауына байланысты Премьер-Министр Парламент Палаталарының бiрлескен отырысында Үкiметке сенiм бiлдiру туралы мәселе қоюға хақылы. Бұл мәселе бойынша дауысқа салу сенiм бiлдiру туралы мәселе қойылған сәттен бастап қырық сегiз сағат өтпейiнше өткiзiлмейдi. Егер сенiмсiздiк бiлдiру туралы ұсыныс Палаталардың әрқайсысының депутаттары жалпы санының көпшілік даусын ала алмаса, заң жобасы дауысқа салынбай қабылданды деп саналады. Алайда Үкiмет бұл құқықты жылына екi реттен артық пайдалана алмайды.

      "Жыл" деген уақыт кезеңі деп осы тармаққа қатысты алғанда ағымдағы жылды (1 қаңтар - 31 желтоқсан аралығы) түсіну керек.

      Ескерту. 18-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 03.10.2013 № 133-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңдарымен.

19-бап. Республиканың заңдарын Республика Президентiне қол қоюға ұсыну

      1. Республиканың заңдары Республика Президентi қол қойғаннан кейiн күшiне енедi.

      2. Парламент қабылдаған заңдар қабылданған күнiнен бастап он күннiң iшiнде Парламент Палаталарының әрқайсысы Төрағасының қолдарымен, сондай-ақ егер заң жобасын Үкiмет енгiзсе, Премьер-Министрдiң қолымен алдын ала бекемделiп, Республика Президентiнiң қол қоюына ұсынылады, ол Парламент Сенаты ұсынған заңға бір ай iшiнде қол қояды, оны жариялайды не заңды немесе оның жекелеген баптарын қайта талқылау және дауысқа салу үшiн Парламентке қайтарады. Қазақстан Республикасы Президентінің заңдарға қол қоюы үшін берілетін бір айлық мерзім Қазақстан Республикасының Президенті заңды алған күннен бастап есептеледі және келесі айдың тиісті күнінде (күн санында) аяқталады. Егер мерзімнің аяқталуы тиісті күн саны жоқ айға тура келетін болса, онда мерзім осы айдың соңғы күнінде аяқталады.

      3. Осы баптың 2-тармағында көрсетiлген мерзiмнiң iшiнде қайтарылмаған заң қол қойылды деп саналады.

      4. Егер Парламент сессиясы заңды Президенттiң қайтаруы ықтимал мерзiм бiткенше жабылған болса, Президент заңды Парламенттiң кезектi сессиясының алғашқы күнi қайтарады.

      Ескерту. 19-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 03.10.2013 № 133-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңдарымен.

20-бап. Республика Парламентiнiң Республика Президентiнiң қарсылықтарын қарауы

      1. Республика Президентінің қарсылығын туғызған заңдар немесе заңның баптары бойынша қайта талқылау және дауысқа салу бір ай мерзім ішінде өткізіледі, бұл мерзім қарсылықтар жіберілген күннен басталады және келесі айдың тиісті күнінде (күн санында) аяқталады. Егер мерзімнің аяқталуы тиісті күн саны жоқ айға тура келетін болса, онда мерзім осы айдың соңғы күнінде аяқталады. Қазақстан Республикасы Конституциясы 59-бабының 4-тармағында және 61-бабының 2-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, бір айлық мерзім, егер ол уақыты жағынан Қазақстан Республикасы Конституциясының 59-бабының 3-тармағында белгіленген Парламент жұмысының сессия өтетін кезеңімен сәйкес келмейтін болса, үзіледі.

      Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылықтарының қабылданғанын білдіреді.

      2. Республика Президентінің қарсылықтарымен қайтарылған заң немесе оның баптары Мәжілістің тиісті тұрақты комитеті қорытынды әзірлегеннен кейін Палатаның шешім қабылдауы үшін Мәжілістің жалпы отырысына шығарылады.

      Егер Мәжіліс дауыс беру қорытындылары негізінде заң бойынша Парламент бұрын қабылдаған шешімді растамайтын болса, онда Президент қарсылықтарын Парламент Палаталарының одан әрі қарауы тоқтатылады және заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп есептеледі.

      Егер Мәжіліс Палата депутаттарының жалпы санының үштен екі көпшілік даусымен заң бойынша бұрын қабылданған шешімді растайтын болса, онда заң Президент қарсылықтарын қоса әрі қарай қарау үшін Сенатқа беріледі.

      Сенаттың тиісті тұрақты комитеті қорытынды әзірлегеннен кейін заң немесе оның баптары Мемлекет басшысының қарсылықтарын қоса Сенаттың жалпы отырысына шығарылады. Егер Сенат дауыс беру қорытындылары негізінде заң бойынша Парламент бұрын қабылдаған шешімді растамайтын болса, онда заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп есептеледі.

      Егер Сенат Палата депутаттарының жалпы санының үштен екі көпшілік даусымен заң бойынша бұрын қабылданған шешімді растайтын болса, онда Президенттің заң бойынша қарсылығы еңсерілді деп есептеледі. Бұл жағдайда заң немесе тиісінше оның баптары Парламент бірінші рет қабылдаған редакциясында қабылданды деп есептеледі және Президент осы заңға ол қол қоюға ұсынылған кезден бастап бір ай ішінде қол қояды.

      3. Қарсылықтарды Мәжілісте қарау барысында Республика Президенті депутаттардың ұсыныстарын ескере отырып, өзі қарсылықтарда ұсынған заңның тұтастай не оның тиісті жекелеген баптарының редакциясын өзгертуге құқылы.

      4. Парламент Палаталарының отырыстарында заң немесе оның жекелеген баптары қайтадан талқыланған және дауысқа салынған кезде дауысқа салу, егер Президенттің қарсылықтары заңға тұтастай туындаған болса, - заң бойынша тұтас, не Республика Президентінің қарсылықтарын туғызған баптар бойынша өткізіледі.

      5. Егер Республика Президентінің қарсылықтары Парламент қабылдаған конституциялық заңдарға енгізілген жағдайда, онда бұл қарсылықтар заңдарға қарсылықтарды қарау үшін көзделген тәртіппен қаралады. Бұл ретте Парламент Президенттің конституциялық заңдарға қарсылығын әр Палата депутаттарының жалпы санының кемінде төрттен үшінің даусымен еңсереді.

      Ескерту. 20-бап жаңа редакцияда - ҚР 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Конституциялық заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 03.10.2013 № 133-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңымен.

IV тарау
Парламент Палаталарының Президентке Республиканың лауазымды адамдарын қызметке тағайындауға келісім беру, қызметке сайлау, тағайындау және оларды қызметтен босату жөніндегі өкілеттіктерді жүзеге асыруы, Үкімет мүшелерін қызметке тағайындау үшін кандидатуралар бойынша Парламент Мәжілісімен консультациялар өткізу

      Ескерту. IV-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР 15.06.2017 № 75-VI Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).
      Ескерту. IV-тарау жаңа редакцияда - ҚР Конституциялық 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

21-бап. Парламент Палаталарының келісімімен Президент қызметке тағайындайтын, Парламент Палаталары қызметке сайлайтын, тағайындайтын және қызметтен босататын лауазымды адамдар

      Парламент Палаталарының келісімімен Республика Президенті қызметке тағайындайтын, Парламент Палаталары қызметке сайлайтын, тағайындайтын және қызметтен босататын Республика лауазымды адамдарының тізбесі Республика Конституциясында айқындалады.

22-бап. Парламент Палаталарының Республиканың лауазымды адамдарын қызметке тағайындау, қызметке сайлау және қызметтен босату жөнінде Республика Президентіне келісім беру тәртібі

      1. Республика Президенті Премьер-Министрді қызметке тағайындауға Парламент Мәжілісінің келісімін, сондай-ақ Республиканың Ұлттық Банк Төрағасын, Бас Прокурорын және Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасын қызметке тағайындауға Сенаттың келісімін алу үшін, Сенаттың Республика Жоғарғы Сотының Төрағасын, судьяларын және Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілді қызметке сайлауы және қызметтен босатуы үшін Парламент Палаталарына тиісті жазбаша ұсынулар енгізеді, солардың негізінде тиісті мәселені Парламенттің тиісті Палатасының таяудағы отырысының күн тәртібіне енгізу туралы шешім қабылданады.

      2. Премьер-Министрді тағайындауға Парламент Мәжілісінің келісімі Палата отырысында беріледі.

      2-1. Республика Президенті Республиканың Ұлттық Банкі Төрағасын, Бас Прокурорын және Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасын тағайындауға Сенаттың келісімі алдын ала не кейінгі сипатта болады және Палата отырысында беріледі.

      3. Сенаттың Жоғарғы Сот Төрағасын, судьяларын және Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілді қызметке сайлауы мен қызметтен босатуы үшін ұсынылған кандидатуралар мәселе Палатаның отырысында қаралғанға дейін Сенат Бюросының шешімімен белгіленген Сенаттың тиісті комитетінің отырысында талқылануға тиіс. Кандидатураларды қараудың нәтижелері негізінде комитет әрбір талқыланған кандидатура бойынша Палата отырысында жария етілетін қорытынды шығарады.

      4. Тиісті Палата отырысында қызметке тағайындауға келісім беру туралы, қызметке сайлау және қызметтен босату туралы мәселе қаралған кезде қызметке кандидатураларды Республика Президенті немесе ол уәкілеттік берген Республиканың лауазымды адамы таныстырады.

      5. Тиісті Палатаның отырысында:

      1) кандидатқа және кандидатты таныстырушы адамға сұрақтар қойылуы;

      2) депутаттар ұсынылған кандидатты "жақтап" немесе "қарсы" пікірлер білдіруі мүмкін.

      6. Егер депутаттар ұсынылған кандидатура бойынша жарыссөз ашуды талап етпесе, жарыссөз ашылмауы мүмкін.

      7. Егер Парламенттің тиісті Палатасы Президент ұсынған кандидатуралар бойынша қызметке тағайындауға келісім беру туралы, қызметке сайлау туралы шешімдер қабылдамаған жағдайда, Президент тиісті Палатаға нақ осы адамдарға немесе жаңа кандидатураларға жазбаша ұсынулар енгізеді.

      8. Егер Сенат Жоғарғы Сот Төрағасын, судьяларын және Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілді қызметтен босату туралы шешім қабылдамаған жағдайда, Президент Сенатқа осы мәселе бойынша қайта ұсыну енгізуге хақылы.

      Ескерту. 22-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 15.06.2017 № 75-VI Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

22-1. Үкімет мүшелерін қызметке тағайындау үшін кандидатуралар бойынша Парламент Мәжілісімен консультациялар өткізу

      1. Үкімет мүшелерін қызметке тағайындау үшін Республика Президентіне ұсынылатын кандидатуралар бойынша Парламент Мәжілісімен оның тиісті бейінді тұрақты комитеттерінде консультациялар өткізіледі.

      2. Тиісті комитеттің отырысында консультациялар өткізу кезінде қызметке кандидатураларды Республиканың Премьер-Министрі немесе ол уәкілеттік берген лауазымды адам ұсынады.

      3. Консультациялардың қорытындысы бойынша тиісті комитет талқыланатын әрбір кандидатура бойынша консультативтік (ұсынымдық) сипатта болатын қорытынды шығарады.

      Ескерту. IV-тарау 22-1-баппен толықтырылды - ҚР 15.06.2017 № 75-VI Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

23-бап. Парламент Палаталарының ұсынылған кандидатуралар бойынша шешімдер қабылдауы

      1. Парламент Мәжілісі мен Сенаты қызметке тағайындауға, қызметке сайлауға және қызметтен босатуға келісім беру туралы шешімдерді Парламенттің тиісті Палатасы депутаттарының жалпы санының көпшілік даусымен қабылдайды.

      2. Егер тиісті Палата дауыс берудің өзгеше тәртібін белгілемесе, шешімдер әр кандидатура бойынша ашық дауыс беру арқылы қабылданады.

      3. Шешімдер тиісті Палатаның қаулыларымен әр кандидатура бойынша жеке ресімделеді.

      4. Қызметке тағайындауға, қызметке сайлауға және қызметтен босатуға келісім беру үшін Президент ұсынған кандидатуралар қабылданбаған жағдайда тиісті Палатаның шешімінде қабылдамаудың толық дәлелдемесі болуға тиіс.

23-1-бап. Парламент Палаталарының Республика лауазымды адамдарын қызметке тағайындау тәртібі

      1. Парламенттің әр Палатасы дербес, басқа Палатаның қатысуынсыз Конституциялық Кеңестің екі мүшесін қызметке тағайындайды; Орталық сайлау комиссиясының екі мүшесін, Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің үш мүшесін бес жыл мерзімге қызметке тағайындайды.

      2. Осы баптың 1-тармағында аталған адамдарды қызметке тағайындау Палатаның отырысында жүзеге асырылады. Палатаның қызметке тағайындауы үшін осы баптың 1-тармағында аталған адамдардың ұсынылған кандидатуралары мәселе Палатаның отырысында қаралғанға дейін Палата Бюросының шешімімен белгіленген Палатаның тиісті комитетінің отырысында талқылануға тиіс.

      Кандидатураларды қараудың нәтижелері негізінде комитет әрбір талқыланған кандидатура бойынша Палата отырысында жария етілетін қорытынды шығарады.

      3. Тиісті Палата отырысында қызметке тағайындау туралы мәселе қаралған кезде қызметке кандидатураларды тиісті Палатаның Төрағасы таныстырады.

      4. Тиісті Палатаның отырысында:

      1) кандидатқа және кандидатты таныстырушы адамға сұрақтар қойылуы;

      2) депутаттар ұсынылған кандидатты "жақтап" немесе "қарсы" пікірлер білдіруі мүмкін.

      5. Егер депутаттар ұсынылған кандидатура бойынша жарыссөз ашуды талап етпесе, жарыссөз ашылмауы мүмкін.

      6. Егер Парламенттің тиісті Палатасы ұсынылған кандидатуралар бойынша қызметке тағайындау туралы шешімдер қабылдамаған жағдайда, Төраға тиісті Палатаға нақ осы адамдарға немесе жаңа кандидатураларға жазбаша ұсынулар енгізеді.

      7. Парламент Мәжілісі мен Сенаты осы баптың 1-тармағында аталған адамдарды қызметке тағайындау туралы шешімдерді Парламенттің тиісті Палатасы депутаттарының жалпы санының көпшілік даусымен қабылдайды.

      8. Егер тиісті Палата дауыс берудің өзгеше тәртібін белгілемесе, шешімдер әр кандидатура бойынша ашық дауыс беру арқылы қабылданады.

      9. Шешімдер тиісті Палатаның қаулыларымен әр кандидатура бойынша жеке ресімделеді.

      10. Қызметке тағайындау үшін Палата Төрағасы ұсынған кандидатуралар қабылданбаған жағдайда тиісті Палатаның шешімінде қабылдамаудың толық дәлелдемесі болуға тиіс.

V тарау Республика Парламентi депутаттарының мәртебесi

24-бап. Республика Парламентiнiң депутаты

      1. Парламент депутатының өкілеттігі оны Республиканың Орталық сайлау комиссиясы Парламент депутаты ретінде тіркеген кезден басталады. Депутаттар Қазақстан халқына мынадай ант береді: "Қазақстан халқына адал қызмет етуге, Қазақстан Республикасының тұтастығы мен тәуелсіздігін нығайтуға, оның Конституциясы мен заңдарына қатаң бағынуға, депутаттың өзіме жүктелген мәртебелі міндеттерін адал атқаруға ант етемін". Ант қабылдауды Президент өзі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырады.

      2. Парламент депутатының басқа өкілді органның депутаты болуға, оқытушылық, ғылыми немесе өзге де шығармашылық қызметтен басқа, ақы төленетін өзге де жұмысты атқаруға, кәсіпкерлік қызметпен шұғылдануға, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге құқығы жоқ. Осы ереженің бұзылуы Республика Орталық сайлау комиссиясының ұсынуымен депутаттың өкілеттігін тоқтатуға әкеп соғады.

      3. Парламент депутатының өкілеттігі орнынан түскен, ол қайтыс болған, соттың заңды күшіне енген шешімі бойынша депутат іс-әрекетке қабілетсіз, қайтыс болған немесе хабарсыз кеткен деп танылған жағдайларда және Конституция мен осы Конституциялық заңда көзделген өзге де жағдайларда тоқтатылады.

      4. Парламент Мәжілісінің Қазақстан халқы Ассамблеясы сайлаған депутаттарының өкілеттігі оның шешімі бойынша мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.

      5. Парламент Сенатының тағайындалған депутаттарының өкілеттігі Республика Президентінің шешімі бойынша мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.

      Тиісінше облыстың, республикалық маңызы бар қаланың және Республика астанасының барлық мәслихаттары атынан өкілдік ететін депутаттар болып табылатын таңдаушылардың бірлескен отырысында сайланған Парламент Сенаты депутаттарының өкілеттігі осы таңдаушылардың шешімі бойынша мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.

      6. Парламент депутаты:

      1) ол Қазақстаннан тысқары жерге тұрақты тұруға кеткен;

      2) оған қатысты соттың айыптау үкімі заңды күшіне енген;

      3) Қазақстан Республикасының азаматтығын жоғалтқан кезде өз мандатынан айырылады.

      7. Парламент Мәжілісінің депутаты:

      1) депутат конституциялық заңға сәйкес өзін сайлаған саяси партиядан шыққан немесе шығарылған;

      2) конституциялық заңға сәйкес депутатты сайлаған саяси партия қызметін тоқтатқан кезде өз мандатынан айырылады.

      8. Парламент депутатының өкілеттігі осы баптың 3 және 6-тармақтарында көзделген негіздер бойынша тоқтатылған кезде Орталық сайлау комиссиясы Парламент депутатының өкілеттігін тоқтатуға әкеп соғатын негіздердің басталу фактісін көрсетіп қаулы қабылдайды және Парламенттің тиісті Палатасына Парламент депутатының өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтату туралы ұсыну енгізу туралы шешім қабылдайды.

      Орталық сайлау комиссиясының ұсынуы негізінде Парламент Палатасы тиісті Парламент депутатының өкілеттігін тоқтатады.

      9. Парламент депутатының өкілеттігі осы баптың 4, 5 және 7-тармақтарында көзделген негіздер бойынша тоқтатылған кезде Орталық сайлау комиссиясы тиісті адамның Парламент депутатының өкілеттігін жоғалтқаны жөніндегі фактіні көрсетіп қаулы қабылдайды.

      10. Парламент және Парламент Мәжілісі депутаттарының өкілеттігі тиісінше Парламент немесе Парламент Мәжілісі таратылған жағдайларда тоқтатылады.

      Ескерту. 24-бап жаңа редакцияда - ҚР 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Конституциялық заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 15.06.2017 № 75-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңымен.

25-бап. Республика Парламентi депутатының өкiлеттiгi

      1. Депутат Парламент сессиясында және өзi құрамына кiретiн оның органдарының отырыстарында қаралатын барлық мәселелер бойынша шешушi дауыс құқығын пайдаланады.

      2. Парламент депутаты:

      1) Парламент пен оның Палаталарының үйлестiрушi және жұмыс органдарын сайлауға және оларға сайлануға;

      2) сессияның күн тәртiбi, талқыланатын мәселелердi қарау тәртiбi мен олардың мәнi жөнiнде ұсыныстар мен ескертпелер енгiзуге;

      3) Парламент Палаталары сайлайтын немесе тағайындайтын не Парламент Палаталары тағайындауға келiсiм беретiн лауазымды тұлғалардың кандидатуралары жөнiнде өз пiкiрiн айтуға;

      4) Парламент Палаталарының бiрлескен және бөлек отырыстарында қарау үшiн ұсынылатын мәселелер бойынша Палаталар Бюросына ұсыныстар енгiзуге, ал оның ұсыныстары қабылданбаған жағдайда оларды Палаталардың пленарлық отырыстарының қарауына енгiзуге;

      5) Парламент пен оның Палаталары органдарының отырыстарында қарау үшiн мәселелер ұсынуға;

      6) Парламент Палаталарына есептi лауазымды тұлғалардың есебiн немесе хабарламасын Парламент сессиясында тыңдау туралы ұсыныстар енгiзуге;

      7) заңда белгiленген тәртiппен депутаттық сұрау салуға;

      8) жарыссөздерге қатысуға, баяндамашыларға, сондай-ақ отырысқа төрағалық етушiге сауалдар беруге;

      9) дауысқа салу себептерi бойынша өзiнiң ұсыныстарын негiздеп сөйлеуге, анықтама беруге;

      10) Парламент қабылдайтын заңдардың, қаулылардың, басқа да актiлердiң жобаларына түзетулер енгiзуге;

      11) Парламент депутаттарын азаматтардың қоғамдық маңызы бар үндеулерiмен таныстыруға;

      12) Парламент отырыстарының стенограммалары мен хаттамаларындағы депутаттардың сөйлеген сөздерiнiң мәтiндерiмен танысуға;

      13) осы Конституциялық заңға, Парламент пен оның Палаталарының регламенттерiне сәйкес басқа да өкiлеттiктердi жүзеге асыруға хақылы.

      Ескерту. 25-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377, 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

26-бап. Депутаттың Парламент сессияларына, оның Палаталарының отырыстарына қатысуы

      1. Депутат Парламенттiң және өзi құрамына сайланған оның органдарының жұмысына қатысуға мiндеттi. Парламентте дауыс берудi депутаттың жеке өзi ғана жүзеге асырады.

      2. Палатаның Төрағасы, не тиiсiнше депутат мүшесi болып табылатын органның басшысы регламентпен белгiленген мерзiмде депутатқа сессиялардың, орган отырыстарының өткiзiлетiн уақыты мен орны туралы, сондай-ақ олардың қарауына енгiзiлетiн мәселелер туралы депутатқа хабарлайды, оған осы мәселелер бойынша қажеттi материалдарды бередi.

      3. Депутат мәжiлiске келуге мүмкiндiгi болмаған жағдайда бұл туралы Палатаның Төрағасына не тиiсiнше Парламент органының немесе оның Палатасының басшысына күнiбұрын хабарлайды.

      4. Депутаттың Палаталар мен олардың органдарының отырыстарына дәлелдi себептерсiз үш реттен артық қатыспауы, сол сияқты дауыс беру құқығын басқаға беруi депутатқа осы Конституциялық заңда белгiленген жазалау шараларын қолдануға әкеп соғады.

      5. Палаталар Бюроларының, олардың тұрақты комитеттерiнiң, Парламент комиссияларының және оның Палаталарының құрамына кiретiн депутат кез келген мәселелер мен ұсыныстарды қарауға енгiзуге, мәселелердi қарауға әзiрлеуге, олар бойынша шешiмдердi талқылап, қабылдауға, сондай-ақ қабылданған шешiмдердiң жүзеге асырылуын ұйымдастыруға, олардың орындалуын бақылауға қатысуға хақылы.

      6. Өзi құрамына кiретiн Парламент органының шешiмiмен келiспеген депутат Парламент сессиясында өз көзқарасын баяндауға немесе ол туралы төрағалық етушiге жазбаша түрде хабарлауға хақылы.

      7. Палаталар Бюроларының, олардың тиiстi тұрақты комитеттерiнiң, Парламент комиссияларының және оның Палаталарының құрамына кiрмейтiн депутат аталған органдардың отырыстарына қатысып, ұсыныстар енгiзе алады, қаралатын мәселелердi талқылауға және кеңесшi дауыс құқығымен шешiмдердi қабылдауға қатыса алады. Депутат Палаталар Бюроларының, тұрақты комитетiнiң немесе комиссиясының шешiмiмен келiспеген жағдайда өз ұсыныстарын заң жобасына, қаулы жобасына түзетулер ретiнде енгiзе алады. Депутат енгiзген түзетулер Парламент сессиясында қаралады әрi оларды дауысқа салу өткiзiледi.

      Ескерту. 26-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377 Заңымен.

27-бап. Депутаттық сауалдар мен сұрақтар

      Ескерту. 27-баптың тақырыбына өзгеріс енгізілді - ҚР 04.07.2014 № 232-V Конституциялық заңымен (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі).

       1. Депутаттық сауалдар Парламент Палаталарының бiрлескен және бөлек отырыстарында депутаттың мемлекеттiк органдардың лауазымды тұлғаларына осы органның немесе лауазымды тұлғаның құзыретiне кiретiн мәселелер жөнiнде Парламент сессиясында негiзделген түсiнiктеме беруiн немесе өз көзқарасын баяндауын ресми сұраған талабы болып табылады.

      2. Парламент депутатының Премьер-Министр мен Үкiмет мүшелерiне, Ұлттық Банк Төрағасына, Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы мен мүшелерiне, Бас Прокурорға, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң төрағасына, Республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылау жөнiндегi есеп комитетiнiң төрағасы мен мүшелерiне сауал жолдауға құқығы бар. Бұл ретте, Бас Прокурорға не құқық қорғау органдарының және арнаулы мемлекеттік органдардың бірінші басшыларына жолданған сауал қылмыстық қудалау функцияларын жүзеге асырумен байланысты мәселелерге қатысты бола алмайды. Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң төрағасына жолданған сауалдарды қарау Парламенттің немесе оның палаталарының жабық отырыстарында жүргізіледі.

      3. Сауал жазбаша түрде енгiзiлуi мүмкiн және Парламент сессиясында жария етiлуге тиiс.

      4. Өздерiне сауал жолданған лауазымды тұлғалар Парламент сессиясында ол жөнiнде ауызша немесе жазбаша жауап қайтаруға мiндеттi. Сауалға жазбаша жауап әрi кеткенде бiр ай мерзiмде табыс етiлiп, сессияда жария етiледi. Сауалға қайтарылған жауап бойынша жарыссөз өткiзiлуi мүмкiн. Депутат сауалға қайтарылған жауапқа өз пiкiрiн бiлдiруге хақылы.

      5. Қажет болған кезде сауалға берiлген жауап пен оны талқылау нәтижелерi бойынша Парламенттiң немесе оның тиiстi Палатасының қаулысы қабылданады. Сауал мен оған берiлген жауап бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануы мүмкiн.

      6. Депутаттар Палаталардың бiрлескен және бөлек отырысында Қазақстан Республикасының Премьер-Министрi мен Үкiметi мүшелерiне, Ұлттық Банкi Төрағасына, Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы мен мүшелерiне, Бас Прокурорына, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң Төрағасына, Республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылау жөнiндегi есеп комитетiнiң Төрағасы мен мүшелерiне ауызша сұрақтар қоюға хақылы. Сұраққа жауап осы отырыста, ал жауап беру үшiн қосымша даярлық қажет болған ретте үш күн мерзiм iшiнде қайтарылады.

      Ескерту. 27-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 04.07.2014 № 232-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі); 15.06.2017 № 75-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңдарымен.

28-бап. Депутаттың лауазымды тұлғалармен кiдiрiссiз қабылдану құқығы

      1. Депутаттық қызмет мәселелерi бойынша депутат мемлекеттiк органдарға, қоғамдық бiрлестiктерге, мемлекеттiк ұйымдарға бөгетсiз кiру құқығын, сондай-ақ олардың басшыларымен және басқа да лауазымды тұлғаларымен кiдiрiссiз қабылдану құқығын пайдаланады.

      2. Қызметi мемлекеттiк құпияларға байланысты ұйымдарға депутаттың кiрiп-шығу тәртiбi заңмен белгiленедi.

29-бап. Депутаттардың қызметiн ақпараттық қамтамасыз ету

      1. Республика Парламенті Палаталарының аппараттары депутатты Парламент қабылдаған құжаттармен, сондай-ақ Парламент пен оның органдарының, басқа да мемлекеттiк органдар мен қоғамдық бiрлестiктердiң ресми таратылатын ақпараттық және анықтамалық материалдарымен қамтамасыз етедi.

      2. Мемлекеттiк органдар мен ұйымдар, олардың лауазымды тұлғалары депутатқа оның депутаттық қызметiнде туындаған мәселелер жөнiнде консультациялық көмек көрсетедi.

      Ескерту. 29-бапқа өзгеріс енгізілді - ҚР 15.06.2017 № 75-VI Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

30-бап. Депутаттардың қызметiн материалдық, қаржылық және әлеуметтiк-тұрмыстық жағынан қамтамасыз ету

      1. Парламент депутаттарына жалақы Республика Конституциясының 66-бабының 9-1) тармақшасында көзделген тәртiппен белгiленедi.

      2. Республика астанасынан тыс жерде тұратын депутаттарға олардың өкiлеттiгi мерзiмiне тегiн пайдалану шартымен мемлекеттiк тұрғын-үй қорынан және заңдарда белгiленген нормалар бойынша тұрмысқа жайлы және жиhазбен жабдықталған тұрғын үй берiледi.

      3. Парламент депутатының өз сайлаушыларымен өзара қарым-қатынас жасауы, оларды Парламент қызметi туралы ұдайы хабардар етiп отыруы, Парламенттiң, оның Палаталары мен органдарының тапсырмаларын орындауы үшiн әрбiр депутатқа:

      1) көлiкпен жол жүру құжаттарын кезектен тыс алу;

      2) сайлау округтерiне iссапарларға шығып тұру құқығы берiледi. Бұл ретте iссапар шығыстары Республика Конституциясының 66-бабының 9-1) тармақшасында көзделген тәртiппен бөлiнетiн қаражаттан өтеледi.

      4. Парламенттiң, оның Палаталары мен олардың органдарының тапсырмаларын орындау үшiн депутат iссапарларға жiберiлген жағдайда оған заңдарда белгiленген нормалар бойынша iссапар шығыстары төленедi.

      5. Депутаттарға Қазақстан Республикасының астанасы шегiнде автомобиль көлiгiмен қызмет көрсету, оларға емдеу-сауықтыру және санаторийлік-курорттық қызмет көрсету Республика Президентi белгiлеген тәртiппен жүзеге асырылады.

      5-1. Парламенттің депутатына оның өкілеттік мерзімі аяқталған соң, сондай-ақ ол отставкаға кеткен немесе Парламент немесе Парламент Мәжілісі таратылған жағдайда және ол жұмысқа орналасқан немесе зейнеткерлік жасқа жеткен кезге дейiн ай сайын орташа айлық жалақысы мөлшерiнде, бiрақ өкілеттігі тоқтатылған немесе отставкаға кету туралы өтініш қанағаттандырылған күннен бастап үш айдан аспайтын уақыт жәрдемақы төленедi.

      Ескерту. 30-бапқа өзгерістер енгізілді - ҚР 1997.04.11. N 91-I, 1999.03.12. N 348-І, 1999.05.06. N 377, 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз); 15.06.2017 № 75-VI (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңдарымен.

31-бап. Депутаттың өкiлеттiгiн жүзеге асыруының кепiлдiктерi

      1. Депутаттық қызметiн атқаруына бөгет жасау мақсатымен депутатқа немесе оның жақын туыстарына қандай түрде болмасын ықпал жасау Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауаптылыққа әкеп соғады.

      2. Мемлекеттiк органдар мен қоғамдық бiрлестiктердiң, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының, ұйымдардың депутат алдындағы өз мiндеттерiн орындамаған, оған көрiнеу жалған ақпарат берген, депутаттық қызметтiң кепiлдiктерiн бұзған лауазымды тұлғалары Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапқа тартылуға тиiс.

32-бап. Депутатқа ешкiмнiң тиiспеуі

      1. Қылмыс үстінде ұстап алынған не ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаған жағдайлардан басқа кезде, Парламент депутатын өз өкiлеттiктері мерзiмi iшiнде тиiстi Палатаның келiсiмiнсiз ұстап алуға, күзетпен ұстауға, үйқамаққа алуға, күштеп әкелуге, сот тәртiбiмен қолданылатын әкiмшiлiк жазалау шараларын қолдануға, қылмыстық жауаптылыққа тартуға болмайды.

      2. Депутатты қылмыстық жауаптылыққа тартуға, ұстап алуға, күзетпен ұстауға, үйқамаққа алуға, күштеп әкелуге немесе сот тәртiбiмен қолданылатын әкiмшiлiк жазалау шараларын қолдануға келiсiм алу үшiн Бас Прокурор Сенатқа не Мәжiлiске ұсыну енгiзедi, мұны палаталар тиiстi Палатаның отырысында қарауға әзірлеу үшiн Орталық сайлау комиссиясына жiбередi. Ұсыну күдіктінің іс-әрекеттерін саралау туралы қаулымен депутатты таныстырудың алдында, ұстап алудың, оны күзетпен ұстауға, үйқамаққа алуға санкция беру туралы өтінішхатпен сотқа жүгінудің, күштеп әкелудің, сондай-ақ әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iстi сотқа жiберудiң алдында енгiзiледi.

      Бас Прокурордың ұсынуы және Орталық сайлау комиссиясының қорытындысы олар келiп түскен күннен бастап екi апта мерзiмнен кешiктiрiлмей қаралады және Палата тиiстi лауазымды адамдардан қосымша ақпарат беруді талап етуге құқылы. Палата уәждi шешiм қабылдайды және оны Республиканың Бас Прокурорына және анықтау мен алдын ала тергеп-тексеруді жүзеге асыратын мемлекеттiк органының басшысына үш жұмыс күні iшiнде жiбередi. Депутат өзiне ешкiмнiң тиiспеуі туралы мәселенi Палата қараған кезде қатысуға құқылы.

      3. Сотқа дейінгі тергеп-тексерудің басталуына себеп сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің бірыңғай тізілімінде тіркелгеннен кейін сотқа дейінгі тергеп-тексеру Бас Прокурордың келісімімен ғана жалғастырылуы мүмкін. Парламент депутаты қылмыс үстінде ұстап алынған не ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасауға дайындалу немесе оқталу фактісі анықталған не ол ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаған жағдайларда, оған қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеру Бас Прокурордың келісімін алғанға дейін, бірақ бір тәулік ішінде оны міндетті түрде хабардар ете отырып, жалғастырылуы мүмкін. Істі тергеп-тексеру барысында заңдылықтың сақталуын қадағалауды Бас Прокурор жүзеге асырады.

      4. Орталық сайлау комиссиясы iс бойынша шешiм қабылдаған тиiстi соттан Парламент депутатын айыптау бойынша iстi қарау нәтижелерi туралы ақпаратты сұратып алады және оған қатысты айыптау үкімі заңды күшіне енген жағдайда, тиiстi Палатаға депутаттық мандаттан айыру туралы ұсыну енгiзедi.

      Ескерту. 32-бап жаңа редакцияда - ҚР 04.07.2014 № 232-V Конституциялық заңымен (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі).

33-бап. Депутатқа қолданылуы мүмкiн жазалау шаралары

      1. Депутат Палаталар мен оның органдарының отырыстарына дәлелдi себептерсiз үш реттен артық қатыспаған жағдайда оған қатыспаған күндерi үшiн жалақы төлеуден бас тартылады. Депутат Палаталар мен оның органдарының отырыстарына дәлелдi себептерсiз бiр айдан артық қатыспаған жағдайда ол осы Конституциялық заңның 30-бабының 1, 3, 4, 5-тармақтарымен өзiне берiлген барлық материалдық, қаржылық және әлеуметтiк-тұрмыстық қамтамасыз ету жағдайларынан айырылады. Бұл жөнiндегi шешiмдi депутат Палата отырысына немесе Палаталардың бiрлескен отырысына қатыспаған жағдайда тиiстi Палатаның Төрағасы, ал Палата органдарының отырыстарына қатыспаған жағдайда тиiстi Палатаның Бюросы қабылдайды.

      2. Депутат өзiнiң даусын басқа бiреуге берген жағдайда Палата Бюросының шешiмiмен оған дауысты басқа бiреуге беруге жол берiлген күн үшiн жалақы төлеуден, ал дауыс басқа бiреуге қайталап берiлген жағдайда айлық жалақысын төлеуден бас тартылады.

      3. Парламент пен оның Палаталарының регламенттерiмен белгiленген депутаттық әдеп ережелерiн бұзған жағдайда тиiстi Палата Төрағасының шешiмiмен депутатқа мынадай жазалау шаралары қолданылуы мүмкiн:

      1) парламенттiк мiнеу;

      2) көпшiлiк алдында кешiрiм сұрауға мәжбүр ету;

      3) Палаталардың бiрлескен немесе бөлек бiр отырысының бойында сөз бермеу;

      4) Палаталардың бiрлескен немесе бөлек үш отырысының бойында сөз бермеу;

      5) Палаталардың бiрлескен немесе бөлек бiр отырысының уақытына отырыс залынан шығарып жiберу;

      6) Палаталардың бiрлескен немесе бөлек үш отырысы уақытына отырыс залынан шығарып жiберу;

      7) бiр күндiк еңбекақысынан айыру.

      4. Депутатқа аталған шараларды қолдануға байланысты мәселелердi әзiрлеудi Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы жүзеге асырады. Депутаттардың Палаталар мен олардың органдарының отырыстарына келуiн, сондай-ақ депутаттың өз даусын басқа бiреуге беруiне жол берiлмеуiн бақылауды Орталық сайлау комиссиясының мүшелерi жүзеге асырады.

      5. Мәжіліс депутаттарына осы бапта көзделген жазалау шараларын қолдану туралы мәселеге Мәжілісте өкілдік ететін, құрамына депутаттар кіретін саяси партиялардың фракциялары бастамашы болуы мүмкін.

      Ескерту. 33-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N N 377, 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңдарымен.

34-бап. Республика Парламентiндегi депутаттық бiрлестiктер

      1. Парламент депутаттары саяси партиялардың фракциялары мен депутаттық топтар түрінде депутаттық бірлестіктер құруға құқылы.

      2. Саяси партияның фракциясы - заңда белгіленген тәртіппен тіркелген саяси партиядан өкілдік ететін депутаттардың ұйымдасқан тобы, ол тиісті саяси партияның мүдделерін білдіру мақсатында Парламент Мәжілісінде құрылады. Саяси партия фракциясындағы ең аз адам саны Парламент Мәжілісінің Регламентімен айқындалады. Саяси партия фракциясының құрамына Парламент Мәжілісінің депутаттары кіре алады. Депутаттың бір ғана саяси партия фракциясының құрамында болуға құқығы бар.

      3. Депутаттық топ - депутаттардың өз өкілеттіктерін бірлесіп жүзеге асыруға арналған бірлестігі. Депутаттық топтың құрамында Парламенттің кемінде он бес депутаты болуға тиіс.

      4. Саяси партиялардың фракцияларын тіркеу - Парламент Мәжілісінің Бюросында, депутаттық топтарды тіркеу Парламент Палаталарының Бюроларында жүзеге асырылады. Саяси партиялардың фракциялары мен депутаттық топтарды тіркеу келіп тіркелу тәртібімен жүргізіледі.

      5. Парламент Мәжілісіндегі саяси партиялардың фракциялары мен Парламенттегі депутаттық топтардың өкілеттігі, ұйымдастырылуы мен қызметі, олардың жұмысын қамтамасыз ету Парламент пен оның палаталарының регламенттерінде айқындалады.

      Ескерту. 34-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының Конституциялық 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

35-бап. Депутаттық куәлiк және депутаттың омырауға тағатын белгiсi

      1. Депутаттың депутаттық куәлiгi және депутаттың омырауға тағатын белгiсi болады, бұларды оған сайланған депутат ретiнде тiркелгеннен кейiн Республиканың Орталық сайлау комиссиясы бередi. Депутат депутаттық куәлiк пен омырауға тағатын белгiнi өз өкiлеттiк мерзiмi iшiнде пайдаланады.

      2. Республика Парламентi депутатының куәлiгi мен омырауға тағатын белгiсi, олардың үлгiлерi мен сипаттамасы туралы ережелердi Республиканың Орталық сайлау комиссиясы бекiтедi.

VI тарау
Қорытынды ережелер

36-бап. Республика Парламентінің және Парламент Мәжілісінің өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату

      1. Республика Президенті Парламент палаталары төрағаларымен және Премьер-Министрмен консультациялардан кейін Парламентті немесе Парламент Мәжілісін тарата алады.

      2. Парламентті және Парламент Мәжілісін төтенше немесе соғыс жағдайы кезеңінде, Президент өкілеттігінің соңғы алты айында, сондай-ақ осының алдындағы таратудан кейінгі бір жыл ішінде таратуға болмайды.

      Республика Президентінің Парламентті немесе Парламент Мәжілісін тарату туралы актісі қолданысқа енгізілген күн көрсетілген бір жылдық мерзімнің басталу кезі болып табылады. Бұл мерзім келесі жылдың тиісті айында және күн санында аяқталады. Егер мерзімнің аяқталуы тиісті күн саны жоқ айға тура келетін болса, онда мерзім осы айдың соңғы күнінде аяқталады.

      3. Мәжіліс таратылған жағдайда Парламенттің конституциялық заңдар мен заңдар қабылдау жөніндегі қызметін уақытша, Мәжілістің жаңа құрамы сайланғанға дейін Сенат атқарады.

      Мұндай жағдайда Сенаттың конституциялық заңдар мен заңдар қабылдау тәртібі Сенат Регламентінде айқындалады.

      Ескерту. 36-бап жаңа редакцияда - ҚР 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Конституциялық заңымен; өзгеріс енгізілді - ҚР 03.10.2013 № 133-V (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) Конституциялық заңымен.

37-бап. Республика Парламентiнiң жұмыс тiлдерi

      Парламент жұмысында тiлдердi пайдалану Республика Конституциясына және Республикадағы тiл туралы заңдарға сәйкес жүзеге асырылады.

38-бап. Республика Парламентiнiң қызметiн қаржыландыру

      Республика Парламентiнiң қызметiн қаржыландыру республикалық бюджет қаражатынан жүзеге асырылады.

39-бап. Республика Парламенті Палаталарының Аппараттары

      1. Парламент қызметін ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзгедей қамтамасыз етуді Сенат пен Мәжілістің бөлек аппараттары жүзеге асырады.

      2. Сенат пен Мәжіліс аппараттарының құрылымы мен штат санын белгілеуді, оларды жасақтауды Парламент қызметін қаржыландыруға бөлінген бюджет қаражаты шегінде Палаталардың Бюролары жүзеге асырады.

      3. Сенат пен Мәжіліс аппараттарының қызметі Республиканың мемлекеттік қызмет туралы нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес жүзеге асырылады.

      4. Парламенттің немесе Парламент Мәжілісінің өкілеттік мерзімдерінің аяқталуына байланысты, Парламент немесе Парламент Мәжілісі таратылған және оның депутаттары жаңа құрамының сайлануы жағдайында Сенат пен Мәжілістің аппараттарындағы мемлекеттік қызметшілердің жұмысы тоқтатылмайды.

      5. Сенат пен Мәжіліс аппараттарының қызметкерлері жалақы мөлшері, материалдық, қаржылық және әлеуметтік-тұрмыстық қамтамасыз етудің өзге жағдайлары бойынша Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің тиісті қызметкерлеріне теңестіріледі.

      Ескерту. 39-бап жаңа редакцияда - Қазақстан Республикасының Конституциялық 2007.06.19. N 266 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-баптан қараңыз) Заңымен.

40-бап. Осы Конституциялық заңды күшiне енгiзу тәртiбi

      Осы Конституциялық заң жарияланған күнiнен бастап күшiне енедi.

      Ескерту. 40-бапқа өзгерту енгізілді - Қазақстан Республикасының Конституциялық 1999.05.06. N 377 Заңымен.

Қазақстан Республикасының
Президентi



О Парламенте Республики Казахстан и статусе его депутатов

Конституционный закон Республики Казахстан от 16 октября 1995 года N 2529.

      ОГЛАВЛЕНИЕ

      Сноска. Заголовок в редакции Конституционного закона РК от 06.05.1999 N 377.

      Настоящий Конституционный закон в соответствии с Конституцией Республики Казахстан определяет организацию и деятельность Парламента Республики Казахстан, правовое положение его депутатов.

      Сноска. Преамбула в редакции Конституционного закона РК от 06.05.1999 N 377.

Глава I
Общие положения

Статья 1. Статус Парламента Республики

      Парламент Республики Казахстан является высшим представительным органом Республики, осуществляющим законодательную власть.

      Сноска. Статья 1 в редакции Конституционного закона РК от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 2. Срок полномочий Парламента Республики

      1. Срок полномочий депутатов Сената - шесть лет, срок полномочий депутатов Мажилиса - пять лет. Полномочия Парламента очередного созыва начинаются с момента открытия его первой сессии и заканчиваются с началом работы первой сессии Парламента следующего созыва. При этом очередность созыва Парламента определяется очередностью созыва Мажилиса. Срок полномочий Парламента определяется сроком полномочий депутатов Мажилиса очередного созыва.

      2. Полномочия Парламента и Мажилиса Парламента могут быть прекращены досрочно в порядке, предусмотренном Конституцией Республики Казахстан.

      Сноска. Статья 2 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 06.05.1999 N 377; от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 3. Правовые основы деятельности Парламента Республики

      Организация и деятельность Парламента, правовое положение его депутатов определяются Конституцией Республики, настоящим Конституционным законом и другими законодательными актами Республики.

      Сноска. Статья 3 с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 06.05.1999 N 377.

Статья 4. Состав и структура Парламента Республики

      1. Парламент состоит из двух Палат: Сената и Мажилиса, действующих на постоянной основе.

      2. Сенат образуют депутаты, представляющие в порядке, установленном конституционным законом, по два человека от каждой области, города республиканского значения и столицы Республики Казахстан. Половина избираемых депутатов Сената переизбирается каждые три года.

      3. Пятнадцать депутатов Сената назначаются Президентом Республики с учетом необходимости обеспечения представительства в Сенате национально-культурных и иных значимых интересов общества.

      4. Мажилис состоит из ста семи депутатов, избираемых в порядке, установленном конституционным законом.

      Девяносто восемь депутатов Мажилиса избираются от политических партий по партийным спискам по единому общенациональному избирательному округу на основе всеобщего, равного и прямого избирательного права при тайном голосовании. Девять депутатов Мажилиса избираются Ассамблеей народа Казахстана.

      5. Депутат Парламента не может быть одновременно членом обеих Палат.

      6. Порядок избрания депутатов Сената и Мажилиса устанавливается конституционным законом.

      Сноска. Статья 4 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 06.05.1999 N 377; от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Глава II
Компетенция Парламента Республики и
организационные формы ее осуществления

Статья 5. Компетенция Парламента Республики

      Компетенция Парламента в совместном и раздельном заседаниях Сената и Мажилиса, исключительная компетенция Палат устанавливаются Конституцией Республики и реализуются на сессиях Парламента, в деятельности Палат Парламента, его органов и депутатов.

Статья 6. Сессии Парламента Республики

      1. Сессия Парламента проходит в форме совместных и раздельных заседаний его Палат.

      2. Первая сессия Парламента созывается Президентом Республики не позднее тридцати дней со дня опубликования итогов выборов.

      3. На первой сессии Парламента, до избрания Председателя Сената и Председателя Мажилиса, на заседаниях Сената и Мажилиса председательствуют соответственно Президент Республики и Председатель Центральной избирательной комиссии.

      4. Очередные сессии Парламента проводятся раз в год, начиная с первого рабочего дня сентября и заканчивая последним рабочим днем июня.

      Под рабочими днями следует понимать дни, которые не являются выходными или праздничными (национальный и государственные праздники).

      5. Сессия Парламента открывается и закрывается на совместных заседаниях Сената и Мажилиса. Сессия Парламента, как правило, открывается Президентом Республики, а в случае его отсутствия - Председателем Мажилиса.

      6. В период между сессиями Парламента Президент Республики по собственной инициативе, по предложению председателей Палат или не менее одной трети от общего числа депутатов Парламента может созвать внеочередную сессию Парламента. На ней могут рассматриваться лишь вопросы, послужившие основанием для ее созыва.

      Сноска. Статья 6 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 19.06.2007 № 266 (порядок введения в действие см. ст. 2); от 03.10.2013 № 133-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 7. Кворум на сессиях Парламента Республики

      Совместные и раздельные заседания Палат правомочны при наличии не менее двух третей от общего числа депутатов каждой из Палат.

Статья 8. Публичность сессий Парламента Республики

      1. Совместные и раздельные заседания Палат являются открытыми. В случаях, предусмотренных регламентами, могут проводиться закрытые заседания.

      2. Президент, Премьер-Министр и члены Правительства, Председатель Национального Банка, Генеральный Прокурор, Председатель Комитета национальной безопасности Республики, а также Государственный секретарь и Руководитель Администрации Президента Республики вправе присутствовать на любых, как открытых, так и закрытых заседаниях и имеют право быть выслушанными.

      3. Должностные лица государственных органов и органов местного самоуправления, о необходимости присутствия которых на сессии принято решение Парламента или его Палат, обязаны прибыть в Парламент и дать необходимые пояснения по вопросам, входящим в его компетенцию. Парламент и его Палаты не вправе принимать подобных решений в отношении Президента Республики.

Статья 9. Председатели Палат Парламента Республики

      1. Палаты возглавляют Председатели, избираемые Сенатом и Мажилисом из числа их депутатов, свободно владеющих государственным языком, тайным голосованием большинством голосов от общего числа депутатов Палат.

      2. Кандидатура на должность Председателя Сената выдвигается Президентом Республики. Внесение новой кандидатуры взамен отклоненной Сенатом осуществляется Президентом Республики.

      3. Кандидатуры на должность Председателя Мажилиса выдвигаются депутатами Палаты.

      4. Председатели Палат могут быть отозваны от должности, а также вправе подать в отставку, если за это проголосовало большинство от общего числа депутатов Палат.

      5. Председатели Палат Парламента:

      1) созывают заседания Палат и председательствуют на них;

      2) осуществляют общее руководство подготовкой вопросов, вносимых на рассмотрение Палат;

      3) обеспечивают соблюдение регламента в деятельности Палат;

      4) руководят деятельностью координационных органов Палат;

      5) подписывают акты, издаваемые Палатами;

      6) представляют Палатам кандидатуры для назначения на должности двух членов Конституционного Совета, двух членов Центральной избирательной комиссии, трех членов Счетного комитета по контролю за исполнением республиканского бюджета;

      7) выполняют другие обязанности, возлагаемые на них Регламентом Парламента.

      6. Председатели Палат пользуются правом решающего голоса в случае, если при голосовании в соответствующей Палате голоса депутатов разделятся поровну.

      7. Председатель Мажилиса:

      1) открывает сессии Парламента;

      2) созывает очередные совместные заседания Палат, председательствует на очередных и внеочередных совместных заседаниях Палат.

      8. Председатель Сената и Председатель Мажилиса имеют по два заместителя, избираемых соответствующей Палатой по представлению Председателя Палаты большинством голосов от общего числа депутатов Палаты. Заместители председателей Палат выполняют по уполномочию председателей Палат отдельные их функции, а также исполняют обязанности председателей в случае их отсутствия или невозможности осуществления ими своих обязанностей. Заместители председателей Палат могут быть по предложению председателей Палат отозваны от должности, если за это проголосовало большинство от общего числа депутатов соответствующей Палаты.

      9. По вопросам своей компетенции председатели Палат издают распоряжения.

      Сноска. Статья 9 с изменениями, внесенными Конституционным законом РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 10. Координационные органы Парламента Республики

      1. Координационными органами Парламента являются Бюро Сената и Бюро Мажилиса, образуемые при председателях Палат.

      2. Бюро Палат включают в себя заместителей председателей Палат, председателей постоянных комитетов Палат. В состав Бюро Мажилиса также входят руководители фракций политических партий, представленных в Мажилисе.

      3. Бюро Палат:

      1) осуществляют координацию работы комитетов и комиссий Палат;

      2) подготавливают для Палат предложения по очередности рассмотрения проектов законов и иных решений Парламента и его Палат;

      3) оказывают содействие в организации совместной работы комитетов по вопросам, относящимся к компетенции нескольких комитетов;

      4) решают иные вопросы организации работы Палат, не отнесенные настоящим Конституционным законом к компетенции других органов и должностных лиц Парламента.

      4. Заседания Бюро Палат созываются председателями Палат по мере необходимости и правомочны при наличии не менее двух третей от общего числа их членов.

      Сноска. Статья 10 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 06.05.1999 N 377; от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст. 2).

Статья 11. Рабочие органы Парламента Республики

      1. Рабочими органами Парламента являются постоянные комитеты Сената и Мажилиса, а также совместные комиссии Палат.

      2. Постоянные комитеты Палат образуются для ведения законопроектной работы, предварительного рассмотрения и подготовки вопросов, относящихся к ведению Палат. При образовании постоянных комитетов Палаты определяют их перечень и количественный состав, а затем избирают членов постоянных комитетов. Число постоянных комитетов, образуемых Сенатом и Мажилисом, не должно превышать семи в каждой Палате.

      3. Для решения вопросов, касающихся совместной деятельности Палат, Сенат и Мажилис вправе на паритетных началах образовывать совместные комиссии, численный состав которых определяется по согласованию между Палатами. Избрание членов комиссий осуществляется самостоятельно каждой из Палат.

      4. В целях осуществления полномочий Парламента и его Палат, предусмотренных пунктами 1 и 2 статьи 47, подпунктами 5) и 6) статьи 57 Конституции, Палатами Парламента образуются специальные временные комиссии.

      5. Заседания постоянных комитетов и комиссий правомочны при наличии не менее двух третей от общего числа их членов.

      6. Постоянные комитеты и комиссии по вопросам своей компетенции издают постановления.

      7. Полномочия и порядок деятельности постоянных комитетов и комиссий определяются законом.

      Сноска. Статья 11 с изменениями, внесенными Конституционным законом РК от 11.12.2006 N 200 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 11-1. Консультативно-совещательные органы при Парламенте Республики

      1. При Парламенте Республики и его Палатах для выработки предложений по вопросам, отнесенным к компетенции Парламента и его Палат, могут создаваться консультативно-совещательные органы, решения которых носят рекомендательный характер.

      2. Порядок образования консультативно-совещательных органов определяется регламентами Парламента и его Палат.

      3. Рабочими органами консультативно-совещательных органов при Парламенте Республики и его Палатах являются аппараты Палат Парламента.

      Сноска. Закон дополнен статьей 11-1 в соответствии с Конституционным законом РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2)

Статья 12. Парламентские слушания

      1. Палаты Парламента по вопросам своей компетенции проводят парламентские слушания.

      2. Парламентские слушания проводятся по решению Бюро Палат постоянными комитетами Палат и могут проводиться в открытой и закрытой формах.

      3. Парламентские слушания не проводятся в дни совместных или раздельных пленарных заседаний Палат.

Статья 13. Акты Парламента Республики Казахстан

      1. Парламент принимает имеющие обязательную силу на всей территории Республики законодательные акты в форме законов Республики Казахстан, в том числе конституционных, постановлений Парламента. Сенат и Мажилис по вопросам своей компетенции принимают постановления.

      2. Парламент и его Палаты вправе по вопросам своей компетенции принимать обращения, декларации, заявления иные акты, не носящие законодательного характера. Их принятие осуществляется с соблюдением условий и требований, установленных регламентами Парламента и его Палат.

      3. При принятии Парламентом законодательных и иных актов в совместном заседании Сената и Мажилиса голосование проводится раздельно по Палатам.

      4. Законы Республики, постановления Парламента и его Палат не должны противоречить Конституции Республики. Постановления Парламента и его Палат не должны противоречить законам.

      5. Порядок разработки, представления, обсуждения, введения в действие и опубликования законодательных и иных нормативных правовых актов Республики регламентируется специальным законом и регламентами Парламента и его Палат.

      Сноска. Статья 13 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 06.05.1999 N 377; от 11.12.2006 N 200 (вводится в действие со дня его официального опубликования).

Статья 14. Регламент Парламента Республики и его Палат

      1. Регламент Парламента, регламенты его Палат устанавливают:

      1) условия и порядок проведения совместных и раздельных заседаний Сената и Мажилиса;

      2) порядок формирования рабочих органов Парламента и его Палат;

      3) организацию деятельности Парламента и его Палат, их рабочих органов;

      4) условия и порядок осуществления депутатами и должностными лицами Парламента своих полномочий.

      Регламентом Мажилиса, кроме предусмотренных настоящим пунктом предметов его регулирования, определяются особенности организации и порядка работы фракций политических партий.

      2. Регламент Парламента, регламенты Сената и Мажилиса утверждаются соответственно постановлением Парламента, постановлениями его Палат.

      3. Всякое заседание депутатов Парламента, которое, имея целью осуществление его конституционных полномочий, проводится без соблюдения установленных регламентами условий и процедур, является незаконным. Акты, принятые таким собранием, недействительны.

      Сноска. Статья 14 с изменениями, внесенными Конституционным законом РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2)

Глава III
Законодательный процесс в Парламенте Республики

Статья 15. Законодательная инициатива

      1. Законодательной инициативой является официальное внесение субъектом права законодательной инициативы текста проекта закона или иного законодательного акта Парламента, обязательного к рассмотрению Парламентом.

      2. Право законодательной инициативы реализуется исключительно в Мажилисе и принадлежит:

      1) Президенту Республики, который решение о внесении проекта законодательного акта в Мажилис оформляет специальным посланием;

      1-1) депутатам Парламента, которые решение о внесении проекта законодательного акта в Мажилис оформляют соответствующим представлением;

      2) Правительству Республики, которое решение о внесении проекта законодательного акта в Мажилис принимает путем издания соответствующего постановления Правительства.

      3. Проекты законодательных актов, внесенные Президентом Республики, депутатами и Правительством, постановлением Мажилиса направляются для рассмотрения в соответствующие постоянные комитеты Мажилиса и могут быть рассмотрены на его пленарном заседании лишь при наличии по ним заключений постоянных комитетов Мажилиса.

      4. Проекты законов, предусматривающие сокращение государственных доходов или увеличение государственных расходов, могут быть внесены лишь при наличии положительного заключения Правительства Республики. Для проектов законодательных актов, вносимых в Мажилис Парламента в порядке законодательной инициативы Президента Республики, наличие такого заключения не требуется.

      5. Иные вопросы, связанные с порядком осуществления права законодательной инициативы, решаются регламентом Мажилиса.

      Сноска. Статья 15 с изменениями, внесенными Конституционным законом РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 16. Компетенция Парламента по принятию законов

      1. Парламент вправе издавать законы, которые регулируют важнейшие общественные отношения, устанавливают основополагающие принципы и нормы, касающиеся:

      1) правосубъектности физических и юридических лиц, гражданских прав и свобод, обязательств и ответственности физических и юридических лиц;

      2) режима собственности и иных вещных прав;

      3) основ организации и деятельности государственных органов

      и органов местного самоуправления, государственной и воинской службы;

      4) налогообложения, установления сборов и других обязательных платежей;

      5) республиканского бюджета;

      6) вопросов судоустройства и судопроизводства;

      7) образования, здравоохранения и социального обеспечения;

      8) приватизации предприятий и их имущества;

      9) охраны окружающей среды;

      10) административно-территориального устройства Республики;

      11) обеспечения обороны и безопасности государства.

      2. Все иные отношения регулируются подзаконными актами.

Статья 17. Определение очередности и сроков рассмотрения проектов законодательных актов Парламентом Республики

      1. Очередность рассмотрения проектов законов и иных актов Парламента определяется Парламентом, его Палатами, а также, в установленных Конституцией случаях, Президентом Республики.

      2. Президент Республики имеет право специальным посланием Парламенту определять приоритетность рассмотрения проектов законов, означающее, что соответствующие законопроекты должны быть приняты в первоочередном порядке в течение двух месяцев.

      Порядок рассмотрения Палатами Парламента законопроектов, рассмотрение которых определено Президентом Республики приоритетным, определяется Конституцией Республики и регламентами Палат Парламента.

      Сноска. Статья 17 с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 18. Принятие законов

      1. Законопроект, рассмотренный и одобренный большинством голосов от общего числа депутатов Мажилиса, передается в Сенат, где рассматривается в течение не более шестидесяти дней со дня получения Сенатом проекта. Принятый большинством голосов от общего числа депутатов Сената проект становится законом и представляется Президенту на подпись. Отклоненный в целом большинством голосов от общего числа депутатов Сената проект возвращается в Мажилис. Если Мажилис большинством в две трети голосов от общего числа депутатов вновь одобрит проект, он передается в Сенат для повторного обсуждения и голосования. Повторно отклоненный Сенатом проект закона не может быть вновь внесен в течение той же сессии.

      2. Внесенные большинством голосов от общего числа депутатов Сената изменения и дополнения в законопроект направляются в Мажилис. Если Мажилис большинством голосов от общего числа депутатов согласится с предложенными изменениями и дополнениями, закон считается принятым. Если Мажилис тем же большинством голосов возражает против внесенных Сенатом изменений и дополнений, разногласия между Палатами разрешаются путем согласительных процедур.

      2-1. Проект конституционного закона, рассмотренный и одобренный не менее чем двумя третями голосов от общего числа депутатов Мажилиса, передается в Сенат, где рассматривается не более шестидесяти дней. Принятый не менее чем двумя третями голосов от общего числа депутатов Сената проект становится конституционным законом и в течение десяти дней представляется Президенту Республики на подпись. Отклонение в целом проекта конституционного закона осуществляется Мажилисом или Сенатом большинством голосов от общего числа депутатов Палаты. Отклоненный проект конституционного закона возвращается его инициатору.

      Внесенные Сенатом не менее чем двумя третями голосов его депутатов изменения и дополнения в проект конституционного закона направляются в Мажилис. Если Мажилис не менее чем двумя третями голосов его депутатов согласится с внесенными Сенатом изменениями и дополнениями, конституционный закон считается принятым.

      Если Мажилис при голосовании по внесенным Сенатом изменениям и дополнениям не согласился с ними не менее чем двумя третями голосов депутатов, то разногласия между Палатами разрешаются путем согласительных процедур.

      3. В связи с непринятием внесенного Правительством проекта закона Премьер-Министр вправе на совместном заседании Палат Парламента поставить вопрос о доверии Правительству. Голосование по этому вопросу проводится не ранее, чем через сорок восемь часов с момента постановки вопроса о доверии. Если предложение о вотуме недоверия не наберет большинства голосов от общего числа депутатов каждой из Палат, проект закона считается принятым без голосования. Однако Правительство не может пользоваться этим правом более двух раз в год.

      Под периодом времени "год" применительно к настоящему пункту следует понимать текущий год (с 1 января по 31 декабря).

      Сноска. Статья 18 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 19.06.2007 № 266 (порядок введения в действие см. ст. 2); от 03.10.2013 № 133-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 19. Представление законов Республики на подпись Президенту Республики

      1. Законы Республики вступают в силу после их подписания Президентом Республики.

      2. Принятые Парламентом законы в течение десяти дней со дня их принятия, предварительно скрепленные подписью Председателя каждой из Палат Парламента, а также, если проект закона вносился Правительством, подписью Премьер-Министра, представляются на подпись Президенту Республики, который подписывает представленный Сенатом Парламента закон в течение одного месяца, обнародует его либо возвращает закон или отдельные его статьи в Парламент для повторного обсуждения и голосования. Месячный срок для подписания законов Президентом Республики Казахстан исчисляется со дня получения Президентом Республики Казахстан закона и заканчивается в соответствующий день (число) следующего месяца. Если окончание срока приходится на месяц, в котором нет соответствующего числа, то срок истекает в последний день этого месяца.

      3. Невозвращенный в течение названного в пункте 2 настоящей статьи срока закон считается подписанным.

      4. Если сессия Парламента закрывается до истечения срока, в течение которого закон может быть возвращен Президентом, закон возвращается Президентом в первый день очередной сессии Парламента.

      Сноска. Статья 19 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 19.06.2007 № 266 (порядок введения в действие см. ст. 2); от 03.10.2013 № 133-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 20. Рассмотрение Парламентом Республики возражений Президента Республики

      1. Повторное обсуждение и голосование по законам или статьям закона, вызвавшим возражения Президента Республики, проводятся в месячный срок, который начинается со дня направления возражений и заканчивается в соответствующий день (число) следующего месяца. Если окончание срока приходится на месяц, в котором нет соответствующего числа, то срок истекает в последний день этого месяца. Месячный срок прерывается, если он по времени не совпадает с сессионным периодом работы Парламента, установленным пунктом 3 статьи 59 Конституции Республики Казахстан, за исключением случаев, предусмотренных в пункте 4 статьи 59 и пункте 2 статьи 61 Конституции Республики Казахстан.

      Несоблюдение этого срока означает принятие возражений Президента.

      2. Возвращенные с возражениями Президента Республики закон или его статьи после выработки заключения соответствующим постоянным комитетом Мажилиса выносятся на пленарное заседание Мажилиса для принятия Палатой решения.

      Если Мажилис по итогам голосования не подтверждает ранее принятого Парламентом решения по закону, то дальнейшее рассмотрение возражений Президента Палатами Парламента прекращается и закон считается непринятым или принятым в редакции, предложенной Президентом.

      Если Мажилис большинством в две трети голосов от общего числа депутатов Палаты подтвердит ранее принятое по закону решение, то закон с возражениями Президента передается для дальнейшего рассмотрения в Сенат.

      После выработки заключения соответствующим постоянным комитетом Сената закон или его статьи с возражениями Главы государства выносятся на пленарное заседание Сената. Если Сенат по итогам голосования не подтверждает ранее принятого Парламентом решения по закону, то закон считается непринятым или принятым в редакции, предложенной Президентом.

      Если Сенат большинством в две трети голосов от общего числа депутатов Палаты подтвердит ранее принятое по закону решение, то возражения Президента по закону считаются преодоленными. В этом случае закон или, соответственно, его статьи считаются принятыми в той редакции, в которой он был принят Парламентом в первый раз, и Президент подписывает данный закон в течение одного месяца с момента его представления на подпись.

      3. В ходе рассмотрения возражений в Мажилисе Президент Республики вправе с учетом предложений депутатов изменить предложенную им в возражениях редакцию закона в целом либо соответствующих отдельных его статей.

      4. При повторном обсуждении и голосовании закона или отдельных его статей на заседаниях Палат Парламента голосование проводится по закону в целом, если возражения Президента вызвал закон в целом, либо по статьям, вызвавшим возражения Президента Республики.

      5. В случае если возражения Президента Республики внесены на принятые Парламентом конституционные законы, то в этом случае возражения рассматриваются в порядке, предусмотренном для рассмотрения возражений на законы. При этом возражения Президента на конституционные законы преодолеваются Парламентом не менее чем тремя четвертями голосов от общего числа депутатов каждой из Палат.

      Сноска. Статья 20 в редакции Конституционного закона РК от 19.06.2007 № 266 (порядок введения в действие см. ст. 2); с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 03.10.2013 № 133-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Глава IV. Осуществление Палатами Парламента полномочий по даче Президенту согласия на назначение на должность, избранию, назначению на должность и освобождению от должности должностных лиц Республики, проведение консультаций с Мажилисом Парламента по кандидатурам для назначения на должности членов Правительства

      Сноска. Заголовок главы IV в редакции Конституционного закона РК от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).
      Сноска. Глава IV в редакции Конституционного закона РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 21. Должностные лица, назначаемые на должность Президентом с согласия Палат Парламента, избираемые, назначаемые на должность и освобождаемые от должности Палатами Парламента

      Перечень должностных лиц Республики, назначаемых на должность Президентом Республики с согласия Палат Парламента, избираемых, назначаемых на должность и освобождаемых от должности Палатами Парламента, определяется Конституцией Республики.

Статья 22. Порядок дачи Палатами Парламента Президенту Республики согласия на назначение на должность, избрания на должность и освобождения от должности должностных лиц Республики

      1. Президент Республики для получения согласия Мажилиса Парламента на назначение на должность Премьер-Министра, а также согласия Сената на назначение на должность Председателя Национального Банка, Генерального Прокурора и Председателя Комитета национальной безопасности Республики, для избрания Сенатом на должности и освобождения от должностей Председателя, судей Верховного Суда Республики и Уполномоченного по правам человека в Республике Казахстан вносит в Палаты Парламента соответствующие письменные представления, на основании которых принимается решение о включении соответствующего вопроса в повестку дня ближайшего заседания соответствующей Палаты Парламента.

      2. Согласие Мажилиса Парламента на назначение Премьер-Министра дается на заседании Палаты.

      2-1. Согласие Сената на назначение Президентом Республики Председателя Национального Банка, Генерального Прокурора и Председателя Комитета национальной безопасности Республики носит предварительный либо последующий характер и дается на заседании Палаты.

      3. Предложенные кандидатуры для избрания Сенатом на должности и освобождение от должностей Председателя, судей Верховного Суда и Уполномоченного по правам человека в Республике Казахстан до рассмотрения вопроса на заседании Палаты подлежат обсуждению на заседании соответствующего комитета Сената, определяемого решением Бюро Сената. По итогам рассмотрения кандидатур комитет выносит заключение по каждой обсуждаемой кандидатуре, оглашаемое на заседании Палаты.

      4. При рассмотрении вопроса о даче согласия на назначение на должность, об избрании на должность и освобождении от должности на заседании соответствующей Палаты кандидатуры на должности представляет Президент Республики или уполномоченное им должностное лицо Республики.

      5. На заседании соответствующей Палаты могут быть:

      1) заданы вопросы кандидату и лицу, представляющему кандидата;

      2) высказаны мнения депутатов "за" или "против" предложенной кандидатуры.

      6. Прения по предложенной кандидатуре могут не открываться, если на этом не настаивают депутаты.

      7. В случае, если соответствующая Палата Парламента не приняла по предложенным Президентом кандидатурам решений о даче согласия на назначение на должность, об избрании на должность, Президент вносит в соответствующую Палату письменные представления на тех же лиц или на новые кандидатуры.

      8. В случае, если Сенат не принял решения об освобождении Председателя, судей Верховного Суда и Уполномоченного по правам человека в Республике Казахстан от должностей, Президент вправе внести в Сенат повторное представление по данному вопросу.

      Сноска. Статья 22 с изменениями, внесенными Конституционным законом РК от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 22-1. Проведение консультаций с Мажилисом Парламента по кандидатурам для назначения на должности членов Правительства

      1. По кандидатурам, представляемым Президенту Республики для назначения на должности членов Правительства, проводятся консультации с Мажилисом Парламента в его соответствующих профильных постоянных комитетах.

      2. При проведении консультаций на заседании соответствующего комитета кандидатуры на должности представляет Премьер-Министр Республики или уполномоченное им должностное лицо.

      3. По итогам консультаций соответствующий комитет выносит заключение по каждой обсуждаемой кандидатуре, носящее консультативный (рекомендательный) характер.

      Сноска. Глава IV дополнена статьей 22-1 в соответствии с Конституционным законом РК от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 23. Принятие Палатами Парламента решений по представленным кандидатурам

      1. Мажилис и Сенат Парламента решения о даче согласия на назначение на должность, об избрании на должность и освобождении от должности принимают большинством голосов от общего числа депутатов соответствующей Палаты Парламента.

      2. Решения принимаются отдельно по каждой кандидатуре путем открытого голосования, если соответствующая Палата не определит иной порядок голосования.

      3. Решения оформляются постановлениями соответствующей Палаты отдельно по каждой кандидатуре.

      4. В случае отклонения кандидатур, представленных Президентом для дачи согласия на назначение на должность, на избрание на должность и освобождение от должности, решение соответствующей Палаты должно содержать развернутую мотивировку отклонения.

Статья 23-1. Порядок назначения на должность должностных лиц Республики Палатами Парламента

      1. Каждая из Палат Парламента самостоятельно без участия другой Палаты назначает на должности двух членов Конституционного Совета; назначает на пятилетний срок на должности двух членов Центральной избирательной комиссии, трех членов Счетного комитета по контролю за исполнением республиканского бюджета.

      2. Назначение на должность лиц, указанных в пункте 1 настоящей статьи, осуществляется на заседании Палаты. Предложенные кандидатуры для назначения Палатой на должность лиц, указанных в пункте 1 настоящей статьи, до рассмотрения вопроса на заседании Палаты подлежат обсуждению на заседании соответствующего комитета Палаты, определяемого решением Бюро Палаты. По итогам рассмотрения кандидатур комитет выносит заключение по каждой обсуждаемой кандидатуре, оглашаемое на заседании Палаты.

      3. При рассмотрении вопроса о назначении на должность на заседании соответствующей Палаты кандидатуры на должности представляет Председатель соответствующей Палаты.

      4. На заседании соответствующей Палаты могут быть:

      1) заданы вопросы кандидату и лицу, представляющему кандидата;

      2) высказаны мнения депутатов "за" или "против" предложенной кандидатуры.

      5. Прения по предложенной кандидатуре могут не открываться, если на этом не настаивают депутаты.

      6. В случае, если соответствующая Палата Парламента не приняла по предложенным кандидатурам решений о назначении на должность, Председатель вносит в соответствующую Палату письменные представления на тех же лиц или на новые кандидатуры.

      7. Мажилис и Сенат Парламента решения о назначении на должность лиц, указанных в пункте 1 настоящей статьи, принимают большинством голосов от общего числа депутатов соответствующей Палаты Парламента.

      8. Решения принимаются отдельно по каждой кандидатуре путем открытого голосования, если соответствующая Палата не определит иной порядок голосования.

      9. Решения оформляются постановлениями соответствующей Палаты отдельно по каждой кандидатуре.

      10. В случае отклонения кандидатур, представленных Председателем Палаты для назначения на должность, решение соответствующей Палаты должно содержать развернутую мотивировку отклонения.

Глава V
Статус депутатов Парламента Республики

Статья 24. Депутат Парламента Республики

      1. Полномочия депутата Парламента начинаются с момента его регистрации в качестве депутата Парламента Центральной избирательной комиссией Республики. Депутаты приносят народу Казахстана следующую присягу: "Клянусь верно служить народу Казахстана, укреплять целостность и независимость Республики Казахстан, строго подчиняться ее Конституции и законам, добросовестно выполнять возложенные на меня высокие обязанности депутата". Принятие присяги осуществляется Президентом в порядке, им определяемом.

      2. Депутат Парламента не вправе быть депутатом другого представительного органа, занимать иные оплачиваемые должности, кроме преподавательской, научной или иной творческой деятельности, осуществлять предпринимательскую деятельность, входить в состав руководящего органа или наблюдательного совета коммерческой организации. Нарушение настоящего правила влечет за собой прекращение полномочий депутата по представлению Центральной избирательной комиссии Республики.

      3. Полномочия депутата Парламента прекращаются в случаях подачи в отставку, его смерти, признания депутата по вступившему в законную силу решению суда недееспособным, умершим или безвестно отсутствующим и в иных случаях, предусмотренных Конституцией и настоящим Конституционным законом.

      4. Полномочия депутатов Мажилиса Парламента, избранных Ассамблеей народа Казахстана, могут быть досрочно прекращены по ее решению.

      5. Полномочия назначенных депутатов Сената Парламента могут быть досрочно прекращены по решению Президента Республики.

      Полномочия депутатов Сената Парламента, избранных на совместном заседании выборщиков в лице депутатов, представляющих все маслихаты соответственно области, города республиканского значения и столицы Республики, могут быть досрочно прекращены по решению выборщиков.

      6. Депутат Парламента лишается своего мандата при:

      1) его выезде на постоянное место жительства за пределы Казахстана;

      2) вступлении в законную силу в отношении его обвинительного приговора суда;

      3) утрате гражданства Республики Казахстан.

      7. Депутат Мажилиса Парламента лишается своего мандата при:

      1) выходе или исключении его из политической партии, от которой в соответствии с конституционным законом он избран;

      2) прекращении деятельности политической партии, от которой в соответствии с конституционным законом он избран.

      8. При прекращении полномочий депутата Парламента по основаниям, предусмотренным пунктами 3 и 6 настоящей статьи, Центральной избирательной комиссией принимается постановление, в котором констатируется факт наступления оснований, влекущих прекращение полномочий депутата Парламента, и принимается решение о внесении в соответствующую Палату Парламента представления о досрочном прекращении полномочий депутата Парламента.

      На основании представления Центральной избирательной комиссии Палата Парламента прекращает полномочия соответствующего депутата Парламента.

      9. При прекращении полномочий депутата Парламента по основаниям, предусмотренным пунктами 4, 5 и 7 настоящей статьи, Центральной избирательной комиссией принимается постановление, констатирующее факт утраты соответствующим лицом полномочий депутата Парламента.

      10. Полномочия депутатов Парламента и Мажилиса Парламента прекращаются в случае роспуска соответственно Парламента или Мажилиса Парламента.

      Сноска. Статья 24 в редакции Конституционного закона РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2); с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 25. Полномочия депутата Парламента Республики

      1. Депутат пользуется правом решающего голоса по всем вопросам, рассматриваемым на сессиях Парламента и заседаниях его органов, в состав которых он входит.

      2. Депутат Парламента вправе:

      1) избирать и быть избранным в координационные и рабочие органы Парламента и его Палат;

      2) вносить предложения и замечания по повестке дня сессии, порядку рассмотрения и существу обсуждаемых вопросов;

      3) высказывать свое мнение по кандидатурам должностных лиц, которые избираются или назначаются Палатами Парламента либо согласие на назначение которых дается Палатами Парламента;

      4) вносить в Бюро Палат предложения по вопросам, предлагаемым для рассмотрения на совместных и раздельных заседаниях Палат Парламента, а в случае непринятия его предложений - вносить их на рассмотрение пленарных заседаний Палат;

      5) предлагать вопросы для рассмотрения на заседаниях органов Парламента и его Палат;

      6) вносить предложения о заслушивании на сессии Парламента отчета или информации должностных лиц, подотчетных Палатам Парламента;

      7) в установленном законом порядке обращаться с депутатскими запросами;

      8) участвовать в прениях, задавать вопросы докладчикам, а также председательствующему на заседании;

      9) выступать с обоснованием своих предложений по мотивам голосования, давать справки;

      10) вносить поправки к проектам законов, постановлений, других принимаемых Парламентом актов;

      11) знакомить депутатов Парламента с обращениями граждан, имеющими общественное значение;

      12) знакомиться с текстами выступлений депутатов в стенограммах и протоколах заседаний Парламента;

      13) осуществлять другие полномочия в соответствии с настоящим Конституционным законом, регламентами Парламента и его Палат.

      Сноска. Статья 25 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 06.05.1999 N 377; от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 26. Участие депутата в сессиях Парламента, заседаниях его Палат

      1. Депутат обязан участвовать в работе Парламента и его органов, в состав которых он избран. Голосование в Парламенте осуществляется депутатом только лично.

      2. Председатель Палаты, либо соответственно руководитель органа, членом которого является депутат, в сроки, установленные регламентом, сообщают депутату о времени и месте проведения сессий, заседаний органа, а также о вопросах, вносимых на их рассмотрение, представляют ему необходимые материалы по этим вопросам.

      3. В случае невозможности прибыть на заседание депутат заблаговременно сообщает об этом Председателю Палаты либо соответственно руководителю органа Парламента или его Палаты.

      4. Отсутствие депутата без уважительных причин на заседаниях Палат и их органов более трех раз, как и передача права голоса, влечет за собой применение к депутату установленных настоящим Конституционным законом мер взыскания.

      5. Депутат, входящий в состав Бюро Палат, их постоянных комитетов, комиссий Парламента и его Палат, вправе вносить любые вопросы и предложения на их рассмотрение, участвовать в подготовке вопросов к рассмотрению, в обсуждении и принятии по ним решений, а также в организации проведения в жизнь принятых решений, в контроле за их выполнением.

      6. Депутат, не согласный с решением органа Парламента, в состав которого он входит, вправе изложить свою точку зрения на сессии Парламента или сообщить о ней в письменной форме председательствующему.

      7. Депутат, не входящий в состав Бюро Палат, их соответствующих постоянных комитетов, комиссий Парламента и его Палат, может участвовать на заседаниях указанных органов, вносить предложения, участвовать в обсуждении рассматриваемых вопросов и принятии решений с правом совещательного голоса. В случае несогласия с решением Бюро Палат, постоянного комитета или комиссии депутат может внести свои предложения в качестве поправок к законопроекту, проекту постановления. Поправки, внесенные депутатом, рассматриваются на сессии Парламента и по ним проводится голосование.

      Сноска. Статья 26 с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 06.05.1999 N 377.

Статья 27. Депутатские запросы и вопросы

      1. Депутатский запрос является официально обращенным на совместном и раздельном заседании Палат Парламента требованием депутата к должностным лицам государственных органов дать на сессии Парламента обоснованное разъяснение или изложить позицию по вопросам, входящим в компетенцию этого органа или должностного лица.

      2. Депутат Парламента имеет право обратиться с запросом к Премьер-Министру и членам Правительства, Председателю Национального Банка, Председателю и членам Центральной избирательной комиссии, Генеральному Прокурору, Председателю Комитета национальной безопасности, Председателю и членам Счетного комитета по контролю за исполнением республиканского бюджета. При этом запрос, обращенный к Генеральному Прокурору либо первым руководителям правоохранительных и специальных государственных органов, не может касаться вопросов, связанных с осуществлением функций уголовного преследования. Рассмотрение запросов, обращенных к Председателю Комитета национальной безопасности, проводится на закрытых заседаниях Парламента или его Палат.

      3. Запрос может быть внесен в письменной форме и подлежит оглашению на сессии Парламента.

      4. Должностные лица, к которым обращен запрос, обязаны дать по нему устный или письменный ответ на сессии Парламента. Письменный ответ на запрос представляется в срок не более месяца и оглашается на сессии. По ответу на запрос могут быть открыты прения. Депутат вправе выразить свое отношение к ответу на запрос.

      5. При необходимости по ответу на запрос и результатам его обсуждения принимается постановление Парламента или его соответствующей Палаты. Запрос и ответ на него могут быть опубликованы в средствах массовой информации.

      6. Депутаты вправе на совместном и раздельном заседании Палат обращаться с устными вопросами к Премьер-Министру и членам Правительства, Председателю Национального Банка, Председателю и членам Центральной избирательной комиссии, Генеральному Прокурору, Председателю Комитета национальной безопасности Республики Казахстан, Председателю и членам Счетного комитета по контролю за исполнением республиканского бюджета. Ответ на вопрос дается на данном заседании, а при необходимости дополнительной подготовки к ответу - в трехдневный срок.

      Сноска. Статья 27 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 04.07.2014 № 232-V (вводится в действие с 01.01.2015); от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 28. Право депутата на безотлагательный прием должностными лицами

      1. По вопросам депутатской деятельности депутат пользуется правом беспрепятственного посещения государственных органов, общественных объединений, государственных организаций, а также правом безотлагательного приема их руководителями и другими должностными лицами.

      2. Порядок посещения депутатом организаций, деятельность которых связана с государственными секретами, устанавливается законом.

Статья 29. Информационное обеспечение деятельности депутатов

      1. Аппараты Палат Парламента Республики обеспечивают депутата документами, принятыми Парламентом, а также официально распространяемыми информационными и справочными материалами Парламента и его органов, других государственных органов и общественных объединений.

      2. Государственные органы и организации, их должностные лица оказывают депутату консультативную помощь по вопросам, возникающим в его депутатской деятельности.

      Сноска. Статья 29 с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 30. Материальное, финансовое и социально-бытовое обеспечение деятельности депутатов

      1. Заработная плата депутатам Парламента устанавливается в порядке, предусмотренном подпунктом 9-1) статьи 66 Конституции Республики.

      2. Депутатам, проживающим вне столицы Республики, на срок их полномочий предоставляется на условиях безвозмездного пользования из государственного жилищного фонда и по нормам, установленным законодательством, благоустроенное и меблированное жилье.

      3. Для поддержания взаимоотношений депутата Парламента со своими избирателями, систематического информирования их о деятельности Парламента, выполнения поручений Парламента, его Палат и их органов каждому депутату предоставляется право:

      1) внеочередного приобретения транспортных проездных документов;

      2) выезда в командировки в избирательные округа. При этом командировочные расходы возмещаются из средств, выделяемых в порядке, предусмотренном подпунктом 9-1) статьи 66 Конституции Республики.

      4. В случае командирования депутата для выполнения поручений Парламента, его Палат и их органов ему оплачиваются командировочные расходы по нормам, установленным законодательством.

      5. Обслуживание депутатов Парламента автомобильным транспортом в пределах столицы Республики Казахстан, их лечебно-оздоровительное и санаторно-курортное обслуживание осуществляются в порядке, установленном Президентом Республики.

      5-1. Депутату Парламента по истечении срока его полномочий, а также в случае подачи в отставку или роспуска Парламента или Мажилиса Парламента и до момента его трудоустройства или достижения пенсионного возраста ежемесячно выплачивается пособие в размере его среднемесячной заработной платы, но не более трех месяцев со дня прекращения полномочий или удовлетворения заявления об отставке.

      Сноска. Статья 30 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 11.04.1997 N 91; от 12.03.1999 N 348; от 06.05.1999 N 377; от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2); от 15.06.2017 № 75-VI (вводится в действие со дня его первого официального опубликования).

Статья 31. Гарантии осуществления полномочий депутата

      1. Воздействие в какой бы то ни было форме на депутата или его близких родственников с целью воспрепятствовать исполнению депутатских обязанностей влечет ответственность в соответствии с законами Республики Казахстан.

      2. Должностные лица государственных органов и общественных объединений, органов местного самоуправления, организаций, не выполняющие своих обязанностей перед депутатом, предоставляющие ему заведомо ложную информацию, нарушающие гарантии депутатской деятельности, подлежат ответственности в соответствии с законами Республики Казахстан.

      Сноска. Статья 31 с изменениями, внесенными Конституционным законом РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 32. Депутатская неприкосновенность

      1. Депутат Парламента в течение срока своих полномочий не может быть задержан, подвергнут содержанию под стражей, домашнему аресту, приводу, мерам административного взыскания, налагаемым в судебном порядке, привлечен к уголовной ответственности без согласия соответствующей Палаты, кроме случаев задержания на месте преступления либо совершения тяжкого или особо тяжкого преступления.

      2. Для получения согласия на привлечение депутата к уголовной ответственности, задержание, содержание под стражей, домашний арест, привод или применение мер административного взыскания, налагаемых в судебном порядке, Генеральный Прокурор вносит представление в Сенат либо Мажилис, которое направляется Палатами в Центральную избирательную комиссию для подготовки его рассмотрения на заседании соответствующей Палаты. Представление вносится перед ознакомлением депутата с постановлением о квалификации деяний подозреваемого, перед задержанием, обращением в суд с ходатайством о санкционировании его содержания под стражей, домашним арестом, приводом, а также направлением дела об административном правонарушении в суд.

      Представление Генерального Прокурора и заключение Центральной избирательной комиссии рассматриваются не позднее чем в двухнедельный срок со дня их поступления и Палата вправе потребовать от соответствующих должностных лиц предоставления дополнительной информации. Палата принимает мотивированное решение и в течение трех рабочих дней направляет его Генеральному Прокурору и руководителю государственного органа Республики, осуществляющего дознание и предварительное расследование. Депутат вправе участвовать в рассмотрении Палатой вопроса о его неприкосновенности.

      3. После регистрации повода к началу досудебного расследования в Едином реестре досудебных расследований досудебное расследование может быть продолжено только с согласия Генерального Прокурора. В случаях, когда депутат Парламента задержан на месте преступления либо установлен факт приготовления или покушения на совершение тяжкого или особо тяжкого преступления либо им совершено тяжкое или особо тяжкое преступление, досудебное расследование в отношении него может быть продолжено до получения согласия Генерального Прокурора, но с обязательным его уведомлением в течение суток. Надзор за соблюдением законности в ходе расследования дела осуществляется Генеральным Прокурором.

      4. Центральная избирательная комиссия запрашивает в соответствующем суде, принявшем решение по делу, информацию о результатах рассмотрения дела по обвинению депутата Парламента и, в случае вступления в законную силу в отношении его обвинительного приговора, вносит представление в соответствующую Палату о лишении депутатского мандата.

      Сноска. Статья 32 в редакции Конституционного закона РК от 04.07.2014 № 232-V (вводится в действие с 01.01.2015).

Статья 33. Меры взыскания, которые могут быть применены к депутату

      1. В случае отсутствия депутата без уважительных причин на заседаниях Палат и их органов более трех раз ему отказывается в выплате заработной платы за дни отсутствия. В случае отсутствия депутата без уважительных причин на заседаниях Палат и их органов более одного месяца он на срок отсутствия лишается всех предоставляемых ему пунктами 1, 3, 4, 5 статьи 30 настоящего Конституционного закона условий материального, финансового и социально-бытового обеспечения. Решение об этом при отсутствии депутата на заседании Палаты или на совместном заседании Палат принимается Председателем соответствующей Палаты, а при отсутствии на заседаниях органов Палаты - Бюро соответствующей Палаты.

      2. При передаче депутатом своего голоса ему решением Бюро Палаты отказывается в выплате заработной плате за день, в который была допущена передача голоса, а при повторной передаче голоса - в выплате месячной заработной платы.

      3. В случае нарушения правил депутатской этики, установленных регламентами Парламента и его Палат, решением Председателя соответствующей Палаты к депутату, могут быть применены следующие меры взыскания:

      1) парламентское порицание;

      2) понуждение к принесению публичного извинения;

      3) лишение слова в течение одного совместного или раздельного заседания Палат;

      4) лишение слова в течение трех совместных или раздельных заседаний Палат;

      5) удаление из зала заседаний на время одного совместного или раздельного заседания Палат;

      6) удаление из зала заседаний на время трех совместных или раздельных заседаний Палат;

      7) лишение однодневной заработной платы.

      4. Подготовка вопросов, связанных с применением к депутатам указанных мер, осуществляется Центральной избирательной комиссией Республики Казахстан. Контроль за явкой депутатов на заседания Палат и их органов, а также недопустимостью передачи депутатом своего голоса осуществляется членами Центральной избирательной комиссии.

      5. Вопрос о применении к депутатам Мажилиса предусмотренных настоящей статьей мер взыскания может быть инициирован фракциями политических партий, представленных в Мажилисе, в состав которых входят депутаты.

      Сноска. Статья 33 с изменениями, внесенными Конституционными законами РК от 06.05.1999 N 377; от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 34. Депутатские объединения в Парламенте Республики

      1. Депутаты Парламента вправе создавать депутатские объединения в виде фракций политических партий и депутатских групп.

      2. Фракция политической партии - организованная группа депутатов, представляющих политическую партию, зарегистрированную в порядке, установленном законом, которая в целях выражения интересов соответствующей политической партии создается в Мажилисе Парламента. Минимальная численность фракции политической партии определяется Регламентом Мажилиса Парламента. В состав фракции политической партии могут входить депутаты Мажилиса Парламента. Депутат имеет право состоять только в одной фракции политической партии.

      3. Депутатская группа - объединение депутатов для совместного осуществления своих полномочий. В составе депутатской группы должно быть не менее пятнадцати депутатов Парламента.

      4. Регистрация фракций политических партий осуществляется в Бюро Мажилиса Парламента, регистрация депутатских групп осуществляется в Бюро Палат Парламента. Регистрация фракций политических партий и депутатских групп производится явочным порядком.

      5. Полномочия, организация и деятельность фракций политических партий в Мажилисе Парламента и депутатских групп в Парламенте, обеспечение их работы определяются регламентами Парламента и его Палат.

      Сноска. Статья 34 в редакции Конституционного закона РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 35. Депутатское удостоверение и нагрудный знак депутата

      1. Депутат имеет депутатское удостоверение и нагрудный знак депутата, которые выдаются ему Центральной избирательной комиссией Республики после регистрации в качестве избранного депутата. Депутатским удостоверением и нагрудным знаком депутат пользуется в течение срока своих полномочий.

      2. Положения об удостоверении и нагрудном знаке депутата Парламента Республики, их образцы и описание утверждаются Центральной избирательной комиссией Республики.

Глава VI
Заключительные положения

Статья 36. Досрочное прекращение полномочий Парламента Республики и Мажилиса Парламента

      1. Президент Республики после консультаций с председателями Палат Парламента и Премьер-Министром может распустить Парламент или Мажилис Парламента.

      2. Парламент и Мажилис Парламента не могут быть распущены в период чрезвычайного или военного положения, в последние шесть месяцев полномочий Президента, а также в течение одного года после предыдущего роспуска.

      Моментом начала указанного годичного срока является день введения в действие акта Президента Республики о роспуске Парламента или Мажилиса Парламента. Этот срок истекает в соответствующие месяц и число следующего года. Если окончание срока приходится на месяц, в котором нет соответствующего числа, то срок истекает в последний день этого месяца.

      3. В случае роспуска Мажилиса функции Парламента по принятию конституционных законов и законов временно, до избрания нового состава Мажилиса, выполняет Сенат.

      Порядок принятия в таком случае Сенатом конституционных законов и законов определяется Регламентом Сената.

      Сноска. Статья 36 в редакции Конституционного закона РК от 19.06.2007 № 266 (порядок введения в действие см. ст. 2); с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 03.10.2013 № 133-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).

Статья 37. Языки работы Парламента Республики

      Использование языков в работе Парламента осуществляется в соответствии с Конституцией Республики и законодательством о языках в Республике.

Статья 38. Финансирование деятельности Парламента Республики

      Финансирование деятельности Парламента осуществляется из средств республиканского бюджета.

Статья 39. Аппараты Палат Парламента Республики

      1. Организационное, правовое, информационно-аналитическое и иное обеспечение деятельности Парламента осуществляют раздельные аппараты Сената и Мажилиса.

      2. Определение структуры и штатной численности аппаратов Сената и Мажилиса, их формирование осуществляются Бюро Палат в пределах бюджетных средств, выделенных на финансирование деятельности Парламента.

      3. Деятельность аппаратов Сената и Мажилиса осуществляется в соответствии с нормативными правовыми актами Республики о государственной службе.

      4. С истечением сроков полномочий Парламента или Мажилиса Парламента, в случае роспуска Парламента или Мажилиса Парламента и выборов нового состава его депутатов деятельность государственных служащих в аппаратах Палат Парламента не прекращается.

      5. Работники аппаратов Сената и Мажилиса по уровню заработной платы, иным условиям материального, финансового и социально-бытового обеспечения приравниваются к соответствующим работникам Канцелярии Премьер-Министра Республики Казахстан.

      Сноска. Статья 39 в редакции Конституционного закона РК от 19.06.2007 N 266 (порядок введения в действие см. ст.2).

Статья 40. Порядок вступления в силу настоящего Конституционного закона

      Настоящий Конституционный закон вступает в силу со дня опубликования.

      Сноска. Статья 40 с изменением, внесенным Конституционным законом РК от 06.05.1999 N 377.

      
      Президент
Республики Казахстан