Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы

Қатені түзеу

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің м.а. 2016 жылғы 12 тамыздағы № 499 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2016 жылы 14 қыркүйекте № 14235 болып тіркелді.

      Ескерту. Тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 29.12.2018 № 721 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 6) тармақшасына сәйкес және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартын іске асыру мақсатында БҰЙЫРАМЫН:

      1. Мыналар:

      1) осы бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы;

      2) осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар (сөйлеу тілі жалпы дамымаған) балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы;

      3) осы бұйрыққа 3-қосымшаға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар (көру қабілеті бұзылған) балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы;

      4) осы бұйрыққа 4-қосымшаға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар (есту қабілеті бұзылған) балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы;

      5) осы бұйрыққа 5-қосымшаға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі (зерде бұзылыстары) бар балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы;

      6) осы бұйрыққа 6-қосымшаға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар (тірек-қимыл аппараты бұзылған) балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы;

      7) осы бұйрыққа 7-қосымшаға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі (дамуында күрделі бұзылыстары) бар балаларға арналған мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бекітілсін.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 29.12.2018 № 721 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Мектепке дейінгі және орта білім департаменті (Ж.А. Жонтаева) заңнамада белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;

      2) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмелерін "Әділет" ақпараттық-құқықтық жүйесінде және мерзімді баспа басылымдарында ресми жариялау үшін электрондық тасымалдағышта елтаңбалы мөрмен куәландырылған қағаз данасын қоса бере отырып жолдауды;

      3) тіркелген осы бұйрықты алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мөрімен расталған және осы бұйрыққа қол қоюға уәкілетті адамның электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған баспа және электрондық түрдегі көшірмелерін Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің Эталондық бақылау банкіне енгізу үшін жолдауды;

      4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің ресми интернет-ресурсында орналастыруды;

      5) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Заң қызметі және халықаралық ынтымақтастық департаментіне осы тармақтың 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Білім және ғылым вице-министрі Э.А. Суханбердиеваға жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
Білім және ғылым министрінің
міндетін атқарушы
Э. Суханбердиева

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
міндетін атқарушының
2016 жылғы 12 тамыздағы
№ 499 бұйрығына 1-қосымша

      Ескерту. Оң жақтағы жоғарғы бұрышы жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 29.12.2018 № 721 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы

1-тарау. Түсіндірме жазба

      1. Бағдарлама "Білім туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5 және 14 баптарына, Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына (бұдан әрі - Стандарт) сәйкес әзірленді.

      2. Бағдарламаның мақсаты: мектеп жасына дейінгі балалардың жас ерекшеліктері мен жеке мүмкіндіктеріне сәйкес білім, білік, дағдыларын, рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру, "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеясына негізделген жалпыадамзаттық құндылықтарға, ұлтжандылыққа және толеранттылыққа тәрбиелеу, сондай-ақ баланың мектепте оқуға әлеуметтік-психологиялық, тұлғалық, ерік-жігерлік, физикалық және зияткерлік даярлығы.

      3. Бағдарламаның міндеттері: баланың өмірін қорғауды және денсаулығын нығайтуды қамтамасыз ететін заттық-кеңістіктік дамытушы орта құру, мектепке дейінгі білім берудің сабақтастығы мен үздіксіздігі ұстанымдарын қамтамасыз ету, балалардың дене, зияткерлік, коммуникативтік, адамгершілік, эстетикалық дамуына бағытталған білім беру салаларын кіріктіру, әр жас тобында бағдарлама материалының мазмұнын игеруде балалардың дамуы мониторингін ұйымдастыру, мектепке дейінгі ұйым мен отбасының бірлескен ынтымақтастығы, мектеп жасына дейінгі балаларды тәрбиелеуде ата-аналар қауымдастығының қажеттілігін қанағаттандыру.

      4. Бағдарлама баланың коммуникативтік дағдыларының қалыптасуына, танымдық және әлеуметтік мотивтерінің көрінуіне, қызығушылығы мен білім алуға деген құштарлығының дамуына ықпал етеді.

      5. Әр саладағы күтілетін нәтижелер сабақтардағы оқу мақсаттарының жүйесі арқылы беріледі.

      6. Бағдарламаның мазмұны балалардың физикалық және психикалық дамуының келесі жас кезеңдерін қамтиды және келесі топтарда іске асырылады:

      Бөбек жасы – 1-3 жас:

      ерте жас – 1 жастан бастап (ерте жас тобы);

      кіші жас – 2 жастан бастап (кіші топ);

      Мектепке дейінгі жас – 3 жастан 1-сыныпқа қабылданғанға дейін:

      мектепке дейінгі орта жас – 3 жастан бастап (ортаңғы топ);

      мектепке дейінгі ересек жас – 4 жастан бастап (ересек топ);

      мектепалды жас (мектепалды топ, сынып) - 5 жастан бастап.

      Ескерту. 6-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 06.03.2020 № 88 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      7. Бағдарлама меншік нысанына қарамастан, мектепке дейінгі ұйымдардың барлық түрлері мен типтеріне және мектепалды даярлық сыныптарына ұсынылады.

2-тарау. Ерте жас тобы (1 жастан бастап)

      Ескерту. 2-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 06.03.2020 № 88 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-параграф. "Денсаулық" білім беру саласы

      8. "Денсаулық" білім беру саласының базалық мазмұны дене шынықтыру ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      9. Мақсаты денсаулықтысақтау технологиясын қолдана отырып, балалардың толыққанды денесін және психикасын дамытатын, ағзаны шынықтыратын, негізгі қимылдарды дамытатын жағдайлармен қамтамасыз ету болып табылады.

      10. Міндеттері:

      балалардың өмірін қорғауға және денсаулықты нығайтуға жағдай жасау;

      жүру, жүгіру, өрмелеу, лақтыру, секіру, тепе-теңдікті жетілдіруге мүмкіндік беретін негізгі қимыл түрлерін дамыту және үйлестіру;

      денсаулықты нығайтуға ықпал ететін мәдени-гигиеналық дағдыларын қалыптастыру;

      дербестікке, дене жаттығуларын орындауға ынтасын тәрбиелеу.

      11.Дене шынықтыру (1 жастан 1 жас 6 айға дейін).

      Негізгі қимыл түрлерін дамыту және үйлестіру біліктер мен дағдыларды қалыптастыратын ойын барысында қамтамасыз етіледі.

      1) жүру тура жолдың бойымен (ені 25-30 см, ұзындығы 2–3 м және ені 30 см, ұзындығы 3–5 м) жүру, ересектің көмегімен және көмегінсіз гимнастикалық тақтай бойымен (ені 25-30 см) жүру, ересектің көмегімен жәшікке (биіктігі 10–15 см) шығу және одан түсу, еденде жатқан лентадан (арқаннан, таяқтан) аттап өту;

      2) еңбектеу. Орындықтың, үстелдің, арқанның (биіктігі 50 см), доғаның астынан төрттағандап еңбектеп өту, бөренелер арқылы өту, параллель жатқан арқандардың арасынан (жол бойымен) еңбектеу. 2 м қашықтыққа дейін еңбектеу, құрсаудан еңбектеп өту. Шағын саты бойымен жоғары, төмен (биіктігі 1 м) өрмелеу;

      3) лақтыру, домалату. Допты бір қолмен және қос қолмен ұстау; түрлі көлемдегі доптар мен шарларды жинау, оларды өздігінен себетке (жәшікке) салу, шарларды домалату, допты екі қолмен алға лақтыру, допты алға домалату (отырып, тұрып), допты төменге, алысқа лақтыру;

      Мәдени-гигиеналық дағдылар.

      1) баланы жуынудың қарапайым дағдыларына, киінуге, шешінуге және түбекке сұрануға үйрету;

      2) ұқыптылыққа, тазалыққа тәрбиелеу, бетінің, қолының, мұрнының ластығын байқауға, оларды жууға, сүртуге, дымқыл киімін шешуге үйрету.

      Балаларды шынықтыру ауа, су шараларымен, серуен кезінде ультракүлгін сәулелердің әсерлерімен жүзеге асырылады. Ата-аналардың тілектерін ескере отырып, 2-3 минут бойы жылы құмның үстінде жалаң аяқ жүруге рұқсат ету.

      Ауа ванналары күніне бірнеше рет киіну-шешіну кезінде қолданылады, ауа ванналарының ұзақтығы 2-3 минуттан, 6-10 минутқа дейін ұзартылады.

      Күтілетін нәтижелер:

      негізгі қимыл түрлерінің алғашқы дағдыларына ие;

      өз-өзіне қызмет көрсету дағдыларына ие;

      дене жаттығуларын орындауға ықылас танытады, ересектердің көмегімен өзін ретке келтіреді;

      тазалық пен ұқыптылыққа қанағаттанған сезімін білдіреді;

      12.Дене шынықтыру (1 жас 6 айдан 2 жасқа дейін).

      1) жүрудің түрлі дағдыларын қалыптастыру: бірқалыпты, аяқтың ұшымен, жұппен, шағын және бүкіл топпен және керісінше бағытты өзгертіп, белгі бойынша тоқтап жүру, жолмен (ені 30 см, ұзындығы 3-5 м), орындықтардың, текшелердің, таяқтардың, кегльдердің арасымен, текшелерден, құрсаулардан, таяқшалардан аттап жүру, құрсаудан құрсауға өту, жоғары, төмен қойылған көлбеу тақтай үстімен, тәрбиешімен бірге гимнастикалық орындықтың үстімен жүру;

      2) жүгірудің түрлі дағдыларын қалыптастыру: жай, шашырап, берілген бағыт бойынша, түрлі қарқында; заттардың арасымен, аяқтың ұшымен, белгі бойынша тоқтап, бір-бірінің артынан, шағын топпен және барлық топпен, бағытты өзгертіп жүгіру;

      3) еңбектеу. Гимнастикалық орындықтың үстінен, астынан өрмелеп еңбектеу, домалаған доптың артынан еңбектеу, жоғары қойылған көлбеу тақтайдың, гимнастикалық орындықтың бойымен еңбектеу. Бір аяқты екінші аяқтың жанына қойып, бөренеден асып өту;

      4) домалату, лақтыру. Допты шағын төбешіктен домалату, допты тәрбиешіге домалату және лақтыру; допты алға, жоғары лақтыру, баланың кеудесінің деңгейінде тартылған лентадан допты асыра лақтыру.

      Жалпы дамытушы жаттығулар: қолды жоғары көтеріп, төмен түсіру, қолды алға созу, қолды арқаға қою, бүгу және қайта жазу, қолдың білектерін сермеу, айналдыру, қолдың алақандарын жоғары, төмен бұру, қолдың саусақтарын бүгу, ашу, саусақтарды жұмып, ашу, ұсақ заттарды саусақтарымен іліп алу, заттарды бір-біріне беру арқылы отырып және тұрып оңға, солға қарай бұрылу, алға еңкейіп және түзулену, сүйемелдеу арқылы жүрелеп отыру, секіруге ұмтылу. Ұйымдастырудың түрлері – жұптасу, шағын топпен, топпен жұмыс.

      Мәдени-гигиеналық дағдылар.

      Гигиеналық талаптарды сақтау:

      1) тамақтану кезінде: үстел басына қолды жуғаннан кейін отыру, орындыққа өзі отырып, одан өзі тұру; тамақты төгіп-шашпай ұқыпты ішу, майлықты қолдану, тамақтан соң алғыс айту;

      2) жуыну кезінде: қолдарын (алақандарын бір-біріне үйкелеу) және бетінің төменгі жағын алақанымен жуу, ересектердің көмегімен беті-қолдарын сүрту;

      3) киініп-шешіну кезінде: киімдерін белгілі тәртіппен шешу және кию, оларды дұрыс жинау, киіміне арналған шкафты білу;

      4) баланың түбекке сұрана білу дағдыларын қалыптастыру, өзінің түбегінің орнын білу; тек өз түбегіне отыру;

      5) бет орамалмен ескерткен кезде мұрнын сүрту, оны қалтасынан өзі алу және салу;

      6) өзінің заттарын, сүлгісін сақтайтын орынды білу, үстел басындағы өзінің орнын, киімге арналған шкафты білу.

      Дербес қимыл белсенділігі.

      Балалардың дербес ойындарында қимыл белсенділігін реттеуге ықпал ететін жағдайлар жасау.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары:

      1) балаларды шынықтыруды күні бойы және ұйқыдан соң киіндіру кезінде де жүзеге асыру;

      2) киіміндегі олқылықты байқай білуге тәрбиелеу, ересектердің көмегімен өзін ретке келтіруді, ұқыптылыққа және тазалыққа рахаттану сезімдерін дамыту;

      3) медицина қызметкерінің жетекшілігімен ауада және суда шынықтыру шараларын жүргізу;

      4) күнделікті шынықтырудың бір түрі - суды ағызып, қолын шынтаққа дейін жуу. Бөлме температурасы +22°С төмен емес жағдайда баланың денесі толық немесе денесінің бір бөлігі сумен шынықтырылады;

      5) арнайы шынықтыру шаралары (ұсынылған тәсілдердің біреуі қолданылады): беліне дейін және бүкіл денесін дымқыл шүберекпен сүрту. Судың температурасын +36°С бастап +28°С жеткенге дейін біртіндеп төмендету (4–5 күн сайын 2 градусқа төмендету). Денесінің белгілі бір бөлігін сүртінуде су температурасын +35°С бастап +23°С дейін (4 күн сайын 2 градусқа төмендету) төмендету, қарама-қарсы температурадағы жылы, салқын су құю: басында су температурасы +36°С бастап +25°С дейін, соңында +38°С бастап+18°С дейін төмендетіледі.

      Күтілетін нәтижелер:

      қимылды үйлестірудің бастапқы дағдыларына ие;

      жаттығуларды көзбен бағдарлау арқылы ойын түрінде (жануарлардың қимылдарына еліктеу) педагогпен бірге орындайды;

      күнделікті шынығу тәсілдерін біледі;

      ересектердің көмегімен өзіне-өзі қызмет етудің қарапайым дағдыларын сақтайды.

2-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      13. "Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны-сөйлеуді дамыту, көркем әдебиет ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      14. "Коммуникация" білім беру саласының мазмұны баланың тілін дамытуды, коммуникативтік дағдыларын қалыптастыруды, белсенді және пассивті сөздік қорын, тілдің грамматикалық құрылымын, дыбыстық мәдениетін, баланың байланыстырып сөйлеуін басқа білім салаларымен кіріктіру арқылы жетілдіруді қамтамасыз етеді.

      15. Мақсаты тілдік қарым-қатынасқа қажеттілікті қалыптастыратын жағдайлармен қамтамасыз ету болып табылады.

      16. Міндеттері:

      қарым-қатынастың коммуникативтік дағдыларын және тыңдау мәдениетін қалыптастыру;

      тілдің сөздік қорын дамыту;

      тілдің грамматикалық құрылымына, сөзді дыбыстау мәдениетіне және байланыстырып сөйлеуге үйрету.

      17. "Сөйлеуді дамыту" ұйымдастырылған оқу қызметінде Бірінші жартыжылдықтың маңызды міндеті ересектердің сөйлеу тілін түсінуін дамыту болып табылады. Екінші жартыжылдықта белсенді сөйлеуін дамытуға баса назар аудару.

      18. Сөйлеуді дамыту (1 жастан 1 жас 6 айға дейін). Бірінші жартыжылдықта балалардың сөздік қоры заттардың атын, тіршілік иелерінің қимыл-әрекетін (ұйықтайды, тамақ жейді, ән айтады, тыңдайды және тағы басқа), сонымен қатар, балаларға таныс заттардың белгілерін білдіретін (үлкен, кіші, қызыл және тағы басқа) сөздермен кеңейтіледі.

      Балалар:

      1) өзінің, жақын туыстарының есімін, киім, жиһаз, ыдыс-аяқтардың, кейбір көлік құралдарының, бірнеше таныс жануарлар мен өсімдіктерді атауды;

      2) өзінің (қол, аяқ, бас, ауыз, көз, құлақ) және ойыншық-жануарлардың дене мүшелерін ажыратып, атай білуді;

      3) құрылымы және мазмұны бойынша қарапайым сөз тіркестерін түсінуді, өтініштерді орындауды, ойыншықтармен күрделі емес шағын қойылымдар көрсетуді,тұрмыстық және қызықты жағдайларды суреттейтін 1-3 әрекетті;

      4) тілді көрнекіліксіз түсіну, заттарды табу және оларды суреттен тану, елеулі белгілері бойынша заттарды іріктеуді, тапсырмаларды орындауды;

      5) сәйкес суреттерді, ойы ншықтарды, іс-әрекеттерді көрсету арқылы кейіннен көрнекіліксіз мазмұны бойынша шағын, қарапайым әңгімелерді, өлеңдерді, санамақтарды түсінуді;

      6) шығармаларды тыңдау, оны қабылдау, мазмұнына эмоционалды жауап беруді үйренеді.

      Белсенді сөйлеуді дамыту

      1) белсенді сөйлеу қажетті ақпаратты түрлі жолдармен жеткізу негізінде дамиды: ыммен, қимылмен, былдыр сөздермен, таңдануды, қуанышты, наразылықты, өкінуді және тағы басқа білдіретін кейбір эмоциялық екпіндерді қайталайды;

      2) сөздік қор туыс адамдардың атауын (ата, әже, әке, ана), таныс заттар мен ойыншықтарды (шыныаяқ, кереует, үстел, қонжық, қуыршақ), кейбір тағам түрлерін (ботқа, сүт), белгілі қимылдарды (ал, тұр, жібер) білдіретін сөздермен толықтырылады. Ересектердің сөздерін тыңдай білуге, "Бұл не?", "Не істеді?" сұрақтарына жауап беруге, сұрақ қоя білуге, жеңіл тапсырмаларды орындай білуге, "болмайды", "рұқсат" сөздерін түсініп, дұрыс әрекет жасауға үйрету.

      19. Сөйлеуді дамыту (1 жас 6 айдан 2 жасқа дейін). Аталған жастағы балалардың сөйлеу тілін түсінуі: бөлмедегі және бөлмеден тыс заттар, кейбір жануарлар, олардың қимылдары, ойыншықтар (көжек, қонжық, балық, құс), заттардың белгілері, заттардың жай-күйлері, орны, мезгілдік және сандық қатынастар; қалауына байланысты (су ішкісі, тамақ жегісі, ұйқысы келеді) іс- әрекеттер; дене күйі, көмек, қуаныш, жанашырлық сезімі, жасы мен жынысына сәйкес айналасындағы адамдарға қатысты сөздер есебінен кеңейтіледі.

      Дағдыларды:

      1) тұрғын үй бөлмелерінің атауын, бұл бөлмелерде еркін бағдарлай білуді және олардың неге арналғандығын;

      2) таныс заттарды атауы, түстері, дыбысталуы бойынша топтастыра білуді;

      3) ересектердің айтқанын мұқият тыңдау, оның нұсқауларын орындау, екі-үш әрекеттен тұратын жеңіл тапсырмаларды есте сақтап, орындау, жалғаулары бар сөйлемдерді түсінуді;

      4) қоршаған ортамен қарым-қатынасты реттеуге және қалауларын білдіруге қажетті сөздерді (алғым келеді, берші, жібер, әрі жылжы) қолдана білуді қалыптастыру.

      Баламен тілдесу барысында сергек, қуанышты көңіл-күйді, ересектермен әңгімелесу ниетін қолдау, олардың нұсқауларын орындау, олардың әрекеттері мен сөздеріне еліктеу үшін тақпақтарды, әзілді тапқыр сөздерді, ертегілердің күлкілі кіріспесі қолданылады.

      Мәнерлі сөйлеуде: шығарманың мазмұнына қатысты айтылатын сұраулы, бұйрықты, лепті интонацияны түсінуді дамыту бойынша жұмысты жалғастыру.

      Белсенді сөйлеу ересектердің сөйлеген сөздерін қайталау арқылы жеке сөздер мен тіркестерді жаңғырта білу, ән, өлең, тақпақтарды тыңдай отырып, жекелеген сөздерді дауыстап және әндетіп айту арқылы дамиды.

      Белсенді сөздікті байыту, былдыр сөздер мен дыбыстарға еліктеуді біртіндеп жалпы қолданатын тілдік формамен ауыстыру, заттар мен іс-әрекеттерді білдіретін жаңа сөздерді енгізу, пассивтік сөздік қордағы сөздерді айтуға үйрету.

      Табиғи жағдайда айналасындағы, суреттердегі заттарды атауды, ересектер мен құрбыларына жүгіне білуді (сұрашы, алғыс айт, қара, кім келді және тағы басқа), еліктеу бойынша жаңа сөздерді, екі-үш сөзден тұратын сөйлемдерді айту, түсінікті сұрақтарға жауап беруді жалғастыру.

      Айналасындағы адамдардың сөзін мұқият тыңдау, олардың ауызша талаптарын орындау қабілеттерін дамыту.

      Дұрыс үлгілік сөйлеу дағдыларын, ана тілінің грамматикалық ережелерін ескеріп, сөйлемдерді құруды қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      өзінің, жақын адамдарының есімдерін біледі, киімні, жиһазды, ыдыстарды, кейбір қозғалыс құралдарын атай біледі;

      кейбір жануарлар мен олардың қимылдарын біледі, заттардың белгілерін, жай-күйлерін, орналасқан орындарын атайды;

      өзінің дене мүшелерін ажыратады және атайды, дыбыстық еліктеуіш сөздерді жалпы қолданылатын сөздермен ауыстырады;

      мазмұны қарапайым сөз тіркестерін, ойыншықтармен күрделі емес шағын қойылымдарды түсінеді;

      сөзбен немесе қысқа сөз тіркесімен өз өтінішін білдіреді;

      дауысты дыбыстарды және түсінікті артикуляциялық қатынастағы дауыссыз дыбыстарды анық айтады;

      тұрғын үй бөлмелерін атайды, бөлменің ішін бағдарлай алады;

      атауы,түсі,айтылуы бойынша таныс заттарды топтастырады;

      үлкендерді мұқият тыңдай алады, оның нұсқауын орындайды, екі-үш іс-әрекеттен тұратын күрделі емес тапсырмаларды есте сақтайды және орындайды, онда, оған көмекші сөз құрылымдарын түсінеді;

      қоршаған ортамен (керек болып тұр, бер, жібер, жылжы) өзара қарым-қатынасты реттеу мен қалауын білдіру үшін қажетті сөздерді қолданады.

      20. Көркем әдебиет

      1) сабақтың негізгі міндеті шығармаларды тыңдау, мазмұны бойынша түсінікті ертегілер, әңгімелер, өлеңдер, тақпақтарды түсіну үшін жағдайлар жасау;

      2) шығарма кейіпкерлеріне деген жанашырлық дағдыларын, халықтық шығармалар, тақпақтар, өлеңдердің ырғағы мен әуенділігіне эмоциялы түрде жауап беруді қалыптастыру;

      21. Көркем әдебиет (1 жастан 1 жас 6 айға дейін).

      1) шағын қарапайым мазмұнды әңгімелерді, тақпақ, бесік жырларын сурет, ойыншық, түрлі әрекеттер және аудио-бейнематериалдар арқылы тыңдау мәдениетін және оларды түсіну дағдыларын қалыптастыру;

      2) көркем мәтінді тыңдау және оның мазмұнын белсенді қабылдау дағдыларын дамыту;

      22. Көркем әдебиет (1 жас 6 айдан 2 жасқа дейін).

      1) мәнерлі сөйлеудегі: көркем шығарманың мазмұнына қатысты айтылатын сұраулы, бұйрықты, лепті интонацияларды түсінуін дамыту. Мәтінді қайталап оқу, көрсету арқылы сөздерді айта білуге үйрету;

      2) балаларға ойын әрекеттерін, оқу, айтып беру, көрсету барысында мәтінге сәйкес таныс әуендерді орындай білуге, халық шығармаларының, тақпақтар мен әндердің ырғақтығы мен әуезділігін эмоциялы қабылдауға баулу;

      3) адамдар мен жануарлардың әрекеттері бейнеленген шағын әңгімелерді, ертегілерді, өлеңдерді тыңдауға және эмоционалды көңіл-күйлерін білдіруге, балалардың түсінуіне жеңіл табиғат құбылыстарын: қар, жаңбыр, жел, шалшық тағы басқа атауға үйрету;

      4) оқу, айтып беру және көрсету барысында балаларды шығарма кейіпкерлеріне жанашырлық танытуға, мәтіннің сөздерін айтуға баулу;

      5) балаларды ойын әрекеттеріне қатысуға, халық шығармаларының, тақпақтардың, әндердің музыкасы мен ырғағына көңіл күйін білдіруді үйрету;

      6) кітаптардағы суреттерді қарастыруды үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      қысқа, қарапайым әңгімелер, өлеңдер, тақпақтарды тыңдайды және түсінеді;

      көркем туындылардың мазмұнындағы сұраулы, мақұлданған, лепті интонацияларды түсінеді;

      қайталап оқу кезінде мәтіндегі сөздерді айта алады;

      шағын өлеңдер, ертегілер, әңгімелерге эмоционалды көңіл-күй танытады;

      шығарма кейіпкерлеріне жанашырлық танытады.

3-параграф "Таным" білім беру саласы

      23. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны сенсорика, жаратылыстану ұйымдастырылған оқу қызметінде іске асырылады.

      24. "Таным" білім беру саласын ұйымдастыруда баланың қоршаған ортаны бағдарлау аясы кеңейтіледі және байытылады, сезімдік тәжірибесі қалыптасады, түйсіктері және қабылдауы жетілдіріледі.

      25. Мақсаты табиғат құбылыстары, адамдардың өмірі туралы түсініктерін, танымдық қабілеттерін қалыптастыруға арналған жағдайлармен қамтамасыз ету болып табылады.

      26. Міндеттері:

      қоршаған орта туралы білімін кеңейту және байыту;

      сенсорлық қабілеттерін қалыптастыру;

      өлі және тірі табиғат құбылыстары жайлы бастапқы түсініктерін қалыптастыру;

      жануарлар әлеміне қамқор қарым-қатынас жасауға тәрбиелеу;

      бейнелі-қимылдық ойлауды, есті, қиялды, зейінді, қабылдауды дамыту.

      27. Сенсорика. Сенсорлық саланы қалыптастыру, зейін, қабылдау, ойлау, затты қолдану әрекеттері, түсті, пішінді және көлемді бағдарлауды дамыту.

      28. Сенсорика (1 жастан 1 жас 6 айға дейін).

      Балаларда заттарды сырғымалы лентаның көмегімен, ауа шарын, ойыншық машинаны, арбаны жібінен тарту, жібінен тарта отырып, дыбысын шығара білу қабілеттерін дамыту.

      Орындауға үйрету:

      1) бір-бірімен байланысты тура және кері әрекеттерді орындау: жаю және жинастыру, алу және салу, шарлардың түрлі түсті тығындарын қорапқа, шелекке ауыстырып салуды, оларды еңіс жазықпен сырғанату;

      2) заттарды өлшемі немесе пішіні бойынша сәйкес ұяларға орналастыра отырып, салыстыруға арналған тапсырмаларды орындау;

      3) екі бөліктен тұратын ойыншықтарды, түрлі өлшемдегі 2–3 сақинадан тұратын конустық негіздегі (өзекшесі) пирамидаға, кейіннен тік өзектегі пирамидаға бір өлшемді бірнеше сақинаны, содан кейін түрлі өлшемді екі топтағы сақиналарды белгілі бірізділікпен жинастыру;

      4) қызыл, сары, жасыл, көк, ақ және қара түске боялған: біртекті заттарды тану және жұмыс жасау;

      5) түрлі материалдардан жасалған заттардың шығаратын дыбыстарын, сонымен бірге музыкалық тембрлердің дыбыстарын ажырату.

      29. Сенсорика (1 жас 6 айдан - 2 жасқа дейін).

      Қабілеттерді:

      1) заттар-құралдарды қолдану, олармен әрекет ету, пішінді, көлемді, түсті, дыбысты ажырата білуді;

      2) неғұрлым күрделі заттармен әрекеттерді орындау – таяқшалары бар сақинамен, аулағышпен, қарпығышпен сәйкес келетін ойыншықтар мен шарларды жылжыту, алу және орындарын ауыстыра білуді;

      3) қазықшаларды ылғал құмға балғамен қағып кіргізе білуді;

      4) біртекті заттарды ортақ белгісі: пішіні, түсі бойынша топтастыра білуді;

      5) ұсақ қол моторикасын дамыту үшін заттармен нәзік қимылдар жасауды, дидактикалық ойындарда және тұрмыста балалардың сенсомоторлық "көз-қол" үйлесімділігін қалыптастыруды;

      6) естуді дамыту үшін түрлі дыбыс шығаратын заттармен (қоңыраулар, аспалы металл таяқшалар, шиқылдайтын ойыншықтар, музыкалық ойыншықтар) таныстыруды;

      7) қабылдауды дамыту үшін бір мезгілде екі қасиетті: түс пен өлшемді, пішін мен өлшемді, пішін мен түсті, негізгі төрт түсті (қызыл, көк, сары, жасыл) ажыратуды;

      8) логиканы дамыту үшін пішіні, түсі, көлемі бойынша бір-біріне ұқсас заттарды сәйкестендіру мен топтастыруды қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      ересектердің көмегімен қарапайым құрылыстарды құрастыра алады;

      іс-әрекет орындауға болатын қарапайым заттар-құралдарды қолданады;

      біртекті заттарды ортақ белгісі (өлшемі, пішіні) бойынша топтастыра біледі;

      түсі мен көлеміне қарамастан таныс заттарды таниды және көрсетеді;

      негізгі төрт түсті ажыратады;ересектердің нұсқауларын түсінеді және айналасындағы кеңістіктен заттарды таба алады.

      30. Жаратылыстану (1 жастан 1 жас 6 айға дейін).

      1) тірі және өлі табиғат құбылыстары туралы бастапқы түсініктерін қалыптастыру;

      2) заттарды, олардың белгілерін, қарапайым әрекеттерді тани білуге, табиғат бұрышындағы аквариумдағы балықтарды, жемсауытқа ұшып келетін құстарды, үй құстары мен жануарларды (ит, мысық, қоян, тотықұс) бақылауға, шөпті, гүлдерді, ағаштарды (бұталарды) ажыратуға үйрету;

      3) өсімдіктер мен жануарларға деген қызығушығын дамыту.

      31. Жаратылыстану (1 жас 6 айдан - 2 жасқа дейін).

      Қоғам өміріндегі кейбір нақты жағдаяттар жайлы қарапайым ұғымдарды қалыптастыру.

      Балаларды:

      1) қоршаған ортадағы және суретте берілген заттарды, көлік түрлерін,үй жануарларын танып, олардың дауыстарына еліктеуді;

      2) жануарлардың ерекшеліктерін, іс-қимылдарын, белгілерін ажырату және атауды;

      3) табиғат құбылыстарын бақылап, оларды атауды;

      4) гүлдеп тұрған бөлме өсімдіктерінің әсемдігіне көңіл бөлуді;

      5) кейбір көкөністер мен жемістер жайлы біліп, оларды суреттерде және шынайы тани білуге үйрету.

      43. Күтілетін нәтижелер:

      кейбір жануарларды шынайы тұрғыда, суреттерден таниды және атайды;

      кейбір көкөністер мен жемістер жайлы біледі, оларды суреттерде және шынайы таниды;

      табиғат құбылыстарын атайды.

4-параграф. "Шығармашылық" білім беру саласы

      32. "Шығармашылық" білім беру саласының базалық мазмұны: сурет салу, мүсіндеу, музыка ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      33. Мақсаты балалардың танымдық, шығармашылық, музыкалық қабілеттерін қалыптастыру болып табылады.

      34. Міндеттері:

      өнімді әрекеттерге қызығушылықтарын ояту;

      балалардың байқампаздығын дамыту;

      көрнекі-қимылдық ойлауды, есті, қиялды, зейінді, қабылдауды дамыту;

      қоршаған орта туралы түсініктерін және сенсорлық қабілеттерін қалыптастыру.

      35. Сурет салу

      1) бейнелеу құралдары арқылы балалардың шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру;

      2) бейнелеу тәсілдерін үйрету.

      36. Сурет салу (1 жастан 1 жас 6 айға дейін).

      1) сурет салуға балалардың қызығушылығын тәрбиелеу;

      2) балаларды бояулардың ашық түстерін эмоциялы қабылдауға, қарындаштармен, фломастерлермен сурет салуға, қағаз бетін ашық түсті дақтармен, жақпалармен толтыруға бояу жағылған саусақпен қағазға сурет салуға үйрету.

      37. Сурет салу (1 жас 6 айдан - 2 жасқа дейін).      

      Балаларды: 4 негізгі түстерді (қызыл, көк, сары, жасыл) қолдануға, қағаз бетіне бейнелерді дұрыс орналастыруға; қарындашпен, фломастермен жұмыс жасау техникасына, бояу жағылған саусақпен және алақанмен қағазға сурет салуды үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      қарындашпен, фломастермен сурет салуға ынта білдіреді;

      бояулардың ашық түсіне эмоционалды көңіл-күй танытады;

      қағаз парағын ашық түсті дақтармен, жақпалармен ырғақты түрде толтырады;

      қағаз бетіне алақанымен ұқыпты баса біледі.

      38. Мүсіндеу (1 жастан 1 жас 6 айға дейін).

      Сазбалшықпен, оның қасиеттерімен таныстыру. Балаларды ермексаздың, сазбалшықтың кесектерін алақан арасында домалатуды, алақан арасында "шарлар" жасауды, жалпақ, дөңгелек пішіндерді мүсіндей білуге үйрету.

      39. Мүсіндеу (1 жас 6 айдан - 2 жасқа дейін).

      Балаларға ермексазды, сазбалшықты алақан арасына ала білуді, өз қалауы бойынша алынған пішіндерді құрастыруды, жалпақ, дөңгелек пішіндерді мүсіндей білуге, қолданылған материалдарға ұқыпты қарым-қатынас жасай білуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      сазбалшықты алақан арасында домалата алады;

      жалпақ дөңгелек пішіндерді мүсіндейді;

      тәрбиешінің көрсетуі бойынша алынған пішіндерді құрастыра біледі.

      40. Музыка

      Музыкаға, ән салуға, музыкалық-ырғақтық қимылдарға қызығушылықтарын қалыптастыру.

      41. Музыка (1 жастан 1 жас 6 айға дейін).

      Балаларға мазмұны бойынша жақын әндерді тыңдауды, олардың көңіл- күйіне эмоционалды үн қатуды, оларды сәйкесінше қимылдармен көрсетуді;

      фортепианода 3–4 минуттық үзілістермен орындалатын көңілді және баяу әуендерді тыңдауды, дыбысқа еліктеулерді қайталау, әндегі жекелеген сөздерді айтуды, ересектердің созылыңқы айтқан екпіндеріне еліктеу, тіркестердің соңын қосылып айтуды, әндегі қайталанып айтылатын интонацияларды әндетіп айтуды, сүйемелдейтін әннің сөздеріне байланысты екі қимылдың ауысуын есте сақтау, осы қимылдарды алдымен ересектің көрсетуімен, кейіннен әннің сөзі бойынша орындауды үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      музыкамен жүре біледі;

      ересектердің орындаған әндерін тыңдайды;

      ойын әрекеттерін музыкалық сүйемелдеумен орындауды біледі;

      би әуендерінің көңілді сипатын күрделі емес қимылдармен: аяқтан аяққа ауысу, өкшелерін соғу, қолдың буынын айналдыру,орнында айналуды біледі.

      42. Музыка (1 жас 6 айдан 2 жасқа дейін).

      Балаларға әннің әуені мен сөздерін тыңдау және оларды тануды, музыкалық шығармаға эмоционалды үн қатуды, ересектердің орындауында ән тыңдау және одан соң қайталау, ересектермен қосылып айтуға, жоғары және төмен дыбыстарды тыңдауды, ойын әрекеттерін беруді, музыка сипатының ауысуына жауап беруді үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      музыкамен жүре біледі;

      ересектердің орындаған әндерін тыңдайды және одан соң қайталайды; ересектермен қосылып айтуды, әнді орындағанда интонацияларын қайталауды біледі;

      ойын әрекеттерін музыкалық сүйемелдеумен орындауды біледі;

      би әуендерінің көңілді сипатын күрделі емес қимылдармен: аяқтан аяққа ауысу, өкшелерін соғу, қолдың буынын айналдыру,орнында айналуды біледі.

3-тарау. Кіші топ ( 2 жастан бастап)

      Ескерту. 3-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 06.03.2020 № 88 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-параграф. "Денсаулық" білім беру саласы"

      43. "Денсаулық" білім беру саласының базалық мазмұны дене шынықтыру ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      44. Мақсаты денсаулық сақтау технологиясын қолдана отырып, дене дағдылары мен негізгі қимыл түрлерін қалыптастыру болып табылады.

      45. Міндеттері:

      жалпы дамытушы жаттығуларды, қимылды ойындарды, шынықтыру шараларын қолдану арқылы балалардың денсаулығын нығайту;

      негізгі қимыл түрлерін дамыту;

      салауатты өмір салты туралы бастапқы түсініктерін қалыптастыру.

2-параграф. I жартыжылдық

      46. Дене шынықтыру

      Жалпы дамытушы жаттығулар. Бұрылу (оңға-солға), қолды кеуде тұсында айқастыру және екі жағына жазу, қолды шапалақтау; қолды алға, жоғары, жан-жаққа көтеру, оларды бүгіп жазу, саусақтарын ашып жұму; тізені бүгіп жазу (екіншісіне тұрып), еденде отырған қалпында, таяныштан ұстап отырып аяқтың ұшымен тұру, алға, жанына, артқа қадам жасау, аяқты алға, өкшеге қою; табандарды бүгу (жазу), қатарында тұрған – отырған адамға қолындағы затты бере отырып, тұлғасын оңға-солға бұру, шалқасынан жатқан қалыпта қолдары мен аяқтарын бірдей қимылдатып, аяқтарын көтеру және түсіру, арқасынан бүйіріне, ішіне және кері қарай аударылу, алға, жан-жағына қарай еңкею.

      Негізгі қимылдар:

      1) педагогтың артынан жүру, жұптасып жүру, шеңбер бойымен қол ұстасып жүру, қарқынды өзгерте отырып жүру, бағытты өзгерте отырып жүру, жүруден жүгіруге ауысу, бағдар бойынша жүру (кілемнің бойымен, жіпке дейін), кедергілерден аттап жүру. Ұзындығы 2,5-2 м, ені 25 см (2 жаста), 20 см (3 жаста) тақтай бойымен жүру, жіптен немесе таяқтан аттап өту;

      2) бірқалыпты жүгіру, шашырап, берілген бағытта, әртүрлі қарқынмен, заттардың арасымен шеңбер бойынша, аяқтың ұшымен, белгі бойынша тоқтап, бірінің соңынан бірі (20м дейін), шағын топқа бөлініп және бүкіл топпен, бағытты өзгертіп, 30-40 сек бойына үзіліссіз жүгіру, жүруден жүгіруге және керісінше ауысу;

      3) секіру. Бір орында тұрып екі аяқтап секіру, алға қарай ұмтыла екі аяқтап секіртпемен, лентамен еденде 10-20 см қашықта (2 арқаннан тұратын жолақ арқылы) жатқан арқаннан секіру; 10-15 см биіктен секіру;

      4) еңбектеу, өрмелеу. Кедергілі жазықтың бетімен, еңіс тақтайдың үстімен, жол бойымен, әртүрлі заттардың: доғаның, орындық, үстел, арқанның астымен нысанаға дейін төрттағандап (алақанымен, тіземен тіреп) еңбектеу. Ауданы 50 х 50 см, биіктігі 10 см мінбеге өрмелеу;

      5) лақтыру, қағып алу, дәлдеп лақтыру. Екі қолмен 1-1,25 м арақашықтықтағы (көлденең) нысанаға (кеуде тұсынан, төменнен, жоғарыдан (қағып алмай), баланың көзінің және кеудесінің тұсынан әртүрлі заттардың астымен 0,5-1,5 м арақашықтыққа доптарды домалату, доптарды бір-біріне домалату;

      6) тепе-теңдік сақтау. Жиектері шектелген тура жолақпен (ені 20-25 см, ұзындығы 2-2,5 м) гимнастикалық орындықтың үстімен жүру, заттарға шығу (гимнастикалық орындыққа, жұмсақ модульге және тағы басқа), тұру, қолын жоғары көтеру, түсу; заттардан ( биіктігі 10-15см), шеңберден шеңберге аттау; төрттағандап тақтаның үстімен 20 см арақашықтықта орналасқан бірнеше кедергіден (ленталардан, текшелерден және тағы басқа) аттау, орнында баяу айналу.

      Мәдени-гигиеналық дағдылар.

      1) мәдени-гигиеналық ережелерді орындау білімін бекіту. Дербес қимыл әрекетін қамтамсыз ету;

      2) дербес ойындардағы қимыл белсенділігін реттеуге ықпал ететін жағдайларды жасау.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары.

      1) балаларды серуен кезінде ультракүлгін сәуленің әсерінен ауа, су шараларының үйлесімділігімен шынықтыру;

      2) сумен шынықтыруда ұсақ тастары бар ванна қолданылады. Су температурасы +30°С градустан +18°С, +16°С-қа дейін әр үш күн сайын 2 градусқа төмендетіліп отырады.

      Дербес қимыл белсенділігі.

      Ересектердің көрсетуі бойынша кейбір қимылдарды орындайды, қимыл белсенділігіне жағымды эмоциялық қарым-қатынас білдіреді, бұрын игерген қимылдарды өздігінен орындай алады.

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау. Ересектердің баланы сырғанатуы; шанаға отырғызып, төбешіктен сырғанату, шананы жіппен сүйрету, баланың ойыншығын шанамен сырғанатуы;

      2) велосипед тебу. Үш дөңгелекті велосипедке отырғызу, ересектердің көмегімен және көмегінсіз түсіру, ересектердің көмегімен және өзбетімен рөлді басқару;

      3) мұз жолдармен сырғанау: ересектер балалардың қолынан жетелеп сырғанатуы.

      Күтілетін нәтижелер:

      ересектермен бірге дене жаттығуларын орындай алады;

      негізгі қимыл түрлерін: жүгіру, өрмелеу және секіру, тепе-теңдік сақтауды игерген;

      спорттық жаттығуларды орындайды;

      жеке бас гигиенасының бастапқы дағдыларын игерген;

      шынықтыру шараларын өткізу кезінде жағымды көңіл-күй танытады және сақтайды.

3-параграф. II жартыжылдық

      47. Дене шынықтыру

      Жалпы дамытушы жаттығулар. Қолды кеудеде айқастыру және екі жағына жазу, артына жіберу, шапалақтау. Таяныштан ұстап отырып аяқтың ұшымен тұру, алға, жанына, артқа қадам жасау, аяқты алға, өкшеге қою, табандарды бүгу (жазу), қатарында тұрған – отырған адамға қолындағы затты бере отырып, тұлғасын оңға-солға бұру, шалқасынан жатқан қалыпта қолдары мен аяқтарын бірдей қимылдатып, аяқтарын көтеру және түсіру, арқасынан бүйіріне, ішіне және кері қарай аударылу, алға, жан-жағына қарай еңкею.

      Негізгі қимылдар

      1) бірқалыпты жүру, жан-жаққа және берілген бағытқа шеңбер бойынша қолдарының әртүрлі қалыптарымен, аяқтың ұшымен, шағын топқа бөлініп және бүкіл топпен, жұптасып, қарқынды өзгерте отырып, белгі бойынша тоқтап, ирелеңдеген баудың бойымен еркін жүру, едендегі немесе еденнен 15-30 см көтерілген арқаннан, бөренеден, текшеден, гимнастикалық таяқшадан аттап жүру;

      2) бірқалыпты жүгіру, шашырап, берілген бағытта, әртүрлі қарқынмен, заттардың арасымен шеңбер бойынша, аяқтың ұшымен, белгі бойынша тоқтап, бірінің соңынан бірі (20м дейін), шағын топқа бөлініп және бүкіл топпен, бағытты өзгертіп, шашырап, 30-40 сек бойына үзіліссіз жүгіру, жүруден жүгіруге және керісінше ауысу;

      3) секіру. Бір орында тұрып екі аяқтап секіру, алға қарай ұмтыла затқа дейін екі аяқтап секіру (10-15см), орнынан ұзындыққа (20-50см) секіру, 10-15 см биіктен секіру, еденде 10-20 см қашықтықта (2 арқаннан тұратын жолақ арқылы) жатқан арқаннан, таспадан секіру, секіртпеден секіру;

      4) еңбектеу, өрмелеу. Кедергілі жазықтың бетімен, еңіс тақтайдың үстімен, жол бойымен, әртүрлі заттардың: доғаның, орындық, үстел, арқанның астымен нысанаға дейін төрттағандап (алақанымен, тізесімен тіреп) еңбектеу. Ауданы 50 х 50 см, биіктігі 10 см мінбеге өрмелеу;

      5) лақтыру, қағып алу, дәлдеп лақтыру. Екі қолмен 1-1,25 м арақашықтықтағы (көлденең) нысанаға (кеуде тұсынан, төменнен, жоғарыдан (қағып алмай), баланың көзінің және кеудесінің тұсынан әртүрлі заттардың астымен 0,5-1,5 м арақашықтыққа отырған және тұрған қалыптан доптарды домалату, доптарды бір-біріне домалату, бір және екі қолымен допты еденге ұру;

      6) тепе-теңдікті сақтау. . жиектері шектелген тура жолақпен (ені 20-25 см, ұзындығы 2-2,5 м), гимнастикалық орындықтың үстімен, еңіс тақтайдың үстімен (ені 25 см, бір басы 15-20 см көтерілген) жүру, заттарға шығу гимнастикалық орындыққа, жұмсақ модулге және тағы басқа) тұру, қолын жоғары көтеру, түсу, заттардан (биіктігі 10-15 см), шеңберден шеңберге аттау, төрттағандап тақтаның үстімен 20 см арақашықтықта орналасқан бірнеше кедергіден (таспалардан, текшелерден және тағы басқа) аттау, орнында баяу айналу.

      Мәдени-гигиеналық дағдылар.

      1) мәдени-гигиеналық ережелерді қолдану білімін бекіту. Дербес қимыл әрекетін қамтамасыз ету;

      2) дербес ойындарында қозғалыс белсенділігін реттеуге мүмкіндік беретін жағдайларды жасау.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары.

      1) балаларды шынықтыру серуен кезінде ультракүлгін сәуленің әсерімен ауа, су шараларының үйлесімділігімен қамтамасыз етіледі. Жергілікті және жалпы шаралар қолданылады;

      2) балалар жылдың салқын мезгілінде, ауа температурасы 15°С төмен болмағанда, 4–5 қабат киіммен далаға шығып, серуендей алады;

      3) ауа ваннасы бала күніне бірнеше рет киінгенде жүргізіледі, ұзақтығы 2–3 минуттан 6–10 минутқа дейін артады;

      4) сумен шынықтыруда бала ұсақ тастары бар ваннада жүреді.Су температурасы +35°С ден +34°С-ге дейін +23°С ден +22°С-ге дейін әр үш күн сайын 2 градусқа төмендетіліп отырады. Басқа күнделікті шараларда су температурасы +30°С градустан +18°С, +16°С-қа дейін біртіндеп төмендетіледі.

      Дербес қимыл белсенділігі.

      Ересектердің көрсетуі бойынша кейбір қимылдарды орындайды, қимыл белсенділігіне жағымды эмоциялық қарым-қатынас білдіреді, бұрын игерген қимылдарды өздігінен орындай алады.

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау. Ересектердің баланы сырғанатуы, шанаға отырғызып, төбешіктен сырғанату, шананы жіппен сүйрету, баланы ойыншығымен шанада сырғанату, бір-бірін сырғанатуға талпыну;

      2) велосипед тебу. Үш дөңгелекті велосипедке отырғызу, ересектердің көмегімен және көмегінсіз түсіру, ересектердің көмегімен және өзбетімен рөлді басқару:

      3) мұз жолдармен сырғанау: ересектер балалардың қолынан жетелеп сырғанатуы.

      Күтілетін нәтижелер:

      ересектермен бірге дене жаттығуларын орындай алады;

      негізгі қимылдардың түрлерін игерген;

      спорттық жаттығуларды орындаудың алғашқы техникасы туралы түсініктерге ие;

      жеке бас гигиенасының бастапқы дағдыларын меңгерген;

      шынықтыру шараларын өткізу кезінде жағымды көңіл-күй танытады.

4-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      48. "Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны сөйлеуді дамыту, көркем әдебиет ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      49. Мақсаты тілдік қарым-қатынас дағдыларын, сөздік қорын, әдеби шығармалар мен халық ауыз әдебиеті шығармаларына қызығушылығын қалыптастыру болып табылады.

      50. Міндеттері:

      дыбыстардың дұрыс айтылуын, байланыстырып сөйлеуін қалыптастыру;

      халық ауыз әдебиеті шығармашылығына баулу;

      пассивті және белсенді сөздік қорын кеңейту;

      балалардың түрлі әрекеттердегі және алуан түрдегі ауызша және байланыстыра сөйлеуін дамыту.

5-параграф. І жартыжылдық

      51. Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті

      Қалыптастыру:

      1) айналасындағы адамдардың сөзін есту және тыңдау, түрлі дыбыстарды саралау, дауыстың қаттылығы мен айтылу жылдамдығын ажырата білуді;

      2) дыбысқа еліктеу сөздерін қолданып, дауысты дыбыстарды дұрыс айтуды;

      3) дыбыстарды, сөздерді және сөз тіркестерін дауыстың биіктігін, екпінін, күшін есепке алып, дыбыстарды дәл айтуды.

      Сөздік қор

      Балаларды заттардың қасиеттерінің және олармен әрекеттердің атауын айтуды, тілдік қарым-қатынасқа, сөйлеу тіліне, зат есімдерді, сын есімдерді қолданып, заттарды (киімдер, ыдыстар) сипаттауға үйрету.

      Тілдің грамматикалық құрылымы

      Балаларды тәрбиешінің сөзін түсінуге, сөйлегенде заттарды сипаттау үшін зат есімдерді етістіктермен, сын есімдермен бірге қолдануға, зат есімнің көпше түрін пайдалануға, сөздерді дұрыс айтуды ескере отырып, сөз тіркестерін (сын есім + зат есім, зат есім + етістік) жасай білуге үйрету.

      Байланыстырып сөйлеу

      Балаларды ересектердің сөзін тыңдай білуге; ересектермен және құрдастарымен тілдік қарым-қатынас жасауды дамыту; қарапайым (Кім? Не? Не істейді? және тағы басқа) және бірте-бірте күрделі (Нені ұстады? Нені әкеледі?) сұрақтарға жауап беруге, көркем сөзді эмоциалы қабылдауды, балалар әдебиеті шығармаларының бейнесін және мазмұнын түсінуге, қысқа тақпақтар мен санамақтарды жатқа айта білуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      тілдегі дыбыстар мен сөздерді айта алады, дауысты және дауыссыз дыбыстарды дұрыс дыбыстай алады;

      адамның дене мүшелерін (қол, аяқ, бас), тұрмыстық және ойын әрекетін (қыдыру, тамақтану), әртүрлі өлшемді (үлкен, кіші) білдіретін сөздерді түсінеді; зат есімдерді, есімдіктерді етістікпен байланыстыра алады;

      берілген сұрақтарды түсінеді және тыңдайды, оларға жауап береді; жақсы таныс ертегілердің үзінділерін есте сақтайды.

      52. Көркем әдебиет

      Балаларды:

      1) ертегілердің, әңгімелердің, тақпақтардың мазмұнын түсінуге және олардағы әрекеттердің дамуын қадағалауға;

      2) тақпақтардың интонациясын қабылдауды;

      3) кейіпкерлердің пайда болуын, олардың өзара әрекеттерін қадағалауға;

      4) ертегілердегі, әңгімелердегі, өлеңдердегі қарама-қарсы бейнелерді түсінуді;

      5) таныс тақпақтарды қайталауды;

      6) ойыншықтарды қолданып, мазмұны күрделі емес ойындарға қатысуды үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      тыңдалым және айтылым дағдыларын игерген;

      қысқа тақпақтарды, өлеңдерді жатқа біледі;

      шығармалардың мазмұнына эмоционалды көңіл-күй таныта біледі;

      жақсы таныс шығармаларды көрнекі құралдарсыз тыңдайды;

      кейіпкерлердің бейнелерін ойындарда қарапайым түрде бейнелей алады.

6-параграф. ІІ жартыжылдық

      53.Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) сөйлеудің дыбыстық мәдениетін;

      2) ана тіліндегі дыбыстар мен сөздерді анық айту, дыбыс аппаратын дамыту.

      Дағдыларын бекіту:

      1) түрлі дауыс жоғарылығымен, қарқынымен, биіктігімен дыбыстарға еліктеуші сөздерді айту;

      2) сөйлеу тілінің екпіні мен ырғағына сәйкес жаңғырту;

      3) сөз тіркесінде, сөйлемде сөздер мен дыбыстарды айту.

      Сөздік қор

      Балалардың белсенді сөздік қорын байытуды жалғастыру: заттардың қасиеттерін және олармен әрекеттерді атау.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) тілдік қатынасты, сөйлеу тілін;

      2) ыдыс-аяқ, киім, жиһаздарды және күнделікті өмірде олармен әрекет жасауды білдіретін сөздерді, сөз таптарын қолдану;

      3) заттардың белгілерін білу, жануарлар мен олардың төлдері, көкөністер, жемістер, өсімдіктер, еңбек әрекеттерін білдіретін сөздерді қолдану.

      Тілдің грамматикалық құрылымы

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) қарапайым сұрақтарға жауап беру;

      2) сөздің интонациямен аяқталуын меңгеру.

      Байланыстырып сөйлеу

      Дағдыларды бекіту:

      1) сөйлеудің диалогтық түрлерін дамыту;

      2) оқығандары және көргендері туралы сұрақтар қоя білу, ойыншықтар, суретте бейнеленгендер туралы айтып беру;

      3) айналасындағылардың      сөздерін, тұрмыстық немесе ертегілер тақырыптарындағы әңгімелерді көрнекіліксіз тыңдау;

      4) сөз тіркестерін айту (3–5 сөзбен), таныс шығармалардан үзінді ойнай білу;

      5) кітаптағы суреттерді қарау, олардың мазмұны бойынша сұрақ-жауаптар құрастыру, көлемі бойынша шағын өлеңдер мен тақпақтар жаттау.

      Күтілетін нәтижелер:

      қысқа сөйлемдерден неғұрлым күрделі сөйлемдерге ауыса біледі;

      өзі, отбасы мүшелері, сүйікті ойыншықтары жайлы сұрақтарға жауап береді;

      қалауларын, сезімдерін, ойларын білдіретін сөздерді қолдана алады;

      дауысты және дауыссыз дыбыстарды дұрыс дыбыстай алады;

      ақпаратпен бөліседі, жайсыздыққа (шаршадым, ыстықтадым) және құрдастарының әрекетіне (ойыншығын бермейді) шағымданады.

      54. Көркем әдебиет

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ертегі, әңгіме кейіпкерлеріне, оқиғаларға жанашырлық білдіру;

      2) кейіпкерлермен тақпақтардың мазмұнын, ырғақты ойындарды қайталауды эмоциалы қабылдау;

      3) ересектердің тақпақтарды, өлеңдерді, әңгімелерді оқуына, кітаптарды көрсету, ертегілерді әңгімелеуіне тұрақты қызығушылық таныту;

      4) шығарманың мазмұнын түсіну және эмоциалы қабылдау, ойында кейіпкерлер бейнесін қарапайым түрде бейнелеу;

      5) мереке туралы қуаныш, мақтаныш сезімдері берілген қысқа тақпақтарды жаттау;

      6) таныс шығармалардың қарапайым мазмұндарын ойнау;

      7) таныс өлеңдерді асықпай, анық айтуға баулу.

      Күтілетін нәтижелер:

      белсенді сөздікте барлық сөз таптарын қолданады;

      шағын әңгімелерді көрнекіліксіз тыңдайды;

      3–5 сөзден тұратын тіркестермен, сөйлемдермен сөйлейді, ақпараттармен бөліседі;

      қысқа өлеңдерді анық, асықпай айтады, олардың мазмұны      бойынша сұрақтарға жауап береді;

      ертегінің мазмұнын түсінеді және эмоциалы қабылдайды, құрдастарымен қарым-қатынасқа түседі.

7-параграф. "Таным" білім беру саласы

      55. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны сенсорика, құрастыру, жаратылыстану ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      56. Мақсаты балалардың танымдық қабілеттерін дамыту, ой-өрісін кеңейту болып табылады.

      57. Міндеттері:

      қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру;

      түрлі сенсорлық әсерлермен байыту;

      қарапайым құрылыстарды құрастыра білуге үйрету;

      табиғат құбылыстарына қызығушылықтарын тәрбиелеу;

      өсімдіктер мен жануарларға қамқорлық жасауға, олардың сұлулығын байқауға үйрету.

8-параграф. I Жартыжылдық

      58.Сенсорика

      1) заттар мен құралдарды қолдану дағдыларын жетілдіру, ауызша нұсқау мен үлгіге сүйене отырып, тапсырмаларды орындау;

      2) қимылдардың үйлесімділігін, қолдың ұсақ бұлшық еттерін, "көз-қол" сенсомоторлық кеңістіктік үйлесімділігін дамыту.

      Біліктерді жетілдіру:

      1) көлемі, пішіні, түсі бойынша ерекшеленетін біркелкі заттарды топтастыруды;

      2) түрлі көлемдегі геометриялық пішіндерді негізгі түсі, әртүрлі көлемі, неғұрлым ұқсас қасиеттері бойынша салыстырады және іріктейді.

      Күтілетін нәтижелер:

      үлгі мен сөздік нұсқауға сүйеніп, тапсырмаларды орындай алады;

      қимылдардың, қолдың ұсақ моторикасының үйлесімділік дағдыларын игерген;

      ересектердің нұсқауымен түсі, өлшемі бойынша заттарды табады;

      түрлі көлемдегі геометриялық пішіндерді негізгі қасиеттері бойынша топтастырады.

      59. Құрастыру

      Балаларды үйрету:

      1) құрылыс материалдарынан және ірі конструктор бөлшектерінен құрастыруды;

      2) құрылыс үлгілерін қарап, оның бөліктерін атап көрсетуге, қандай бөлшектерден құралғанын анықтауға, үй, машина, жиһаздар құрылысының жетіспейтін бөліктерін таба білу біліктерін қалыптастыру.

      Білімдерін қалыптастыру:

      1) әртүрлі түстегі және пішіндегі геометриялық пішіндерден тұратын ағаш, пластмасса құрылыс материалдары туралы;

      2) материалдар (текшелер, кірпіштер), олардың әртүрлі пішіндері, көлемі, үстел үстіндегі жазықтықта әртүрлі жағдайда орналасуы (кірпіш жатыр, тұр) туралы;

      3) кірпіштерді көлденеңінен орналастыру, кірпіштерді бірінің үстіне бірін қою, текшелерді кірпіштермен үйлестіру – үстел, орындық, диван, үйшік, трамвай, көпір, төбешік туралы;

      4) қарапайым бөгет жасай отырып, кірпіштерді түрліше үйлестіріп орналастыру туралы.

      Балаларға кеңістіктік белгілерді ескере отырып, бөлшектерді түзу сызық бойына орналастырып, ұқыпты біріктіру туралы дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      құрылыс материалдарынан және ірі конструктор бөлшектерінен (үстел, орындық, диван, үйшік, трамвай, көпір,төбешік) құрастыра алады;

      заттың қандай бөліктерден орындалғанын анықтай алады, үйшіктің, машинаның, жиһаздың құрылысындағы жетіспейтін бөлшектерін таба алады;

      құрылыс материалдарының қасиеттері туралы түсініктерді игерген;

      құрылыс материалдарын пішіні, көлемі бойынша топтастырады.

      60. Жаратылыстану

      1) өлі және тірі табиғат құбылыстары туралы білімдерін кеңейту. Жануарлар әлемі туралы бастапқы түсініктерін қалыптастыру. Өсімдіктер мен жануарларға қамқорлық жасауға тәрбиелеу. Жануарларға тән ерекшеліктермен таныстыру, дене бөліктерін (танау,құйрығы,аяқтары) ажыратып және атай білуге үйрету. Көкөністер мен жемістер туралы (қызанақ, қияр, алма) қарапайым түсініктерін қалыптастыру;

      2) ауладағы ересектердің еңбегін, аулаға ұшып келетін құстарды, маусымға тән табиғат құбылыстарын бақылау. Қоршаған табиғаттың сұлулығын қабылдауға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      көкөністер мен жемістердің бірнеше түрлерін сыртқы түрі және дәмі бойынша атайды және ажыратады;

      жануарлардың дене бөліктерін ажыратады және атайды, олардың мінез-құлқына, сыртқы түріне назар аударады;

      аулаға ұшып келетін құстарды атайды және ажыратады;

      табиғаттың маусымдық өзгерістерін атайды.

9-параграф. ІІ жартыжылдық

      61. Сенсорика

      Біліктерін:

      1) түрлі әрекеттерде заттардың сенсорлық қасиеттерін ескеруді: бейнелеуде, құрастыруда;

      2) берілген 3-4 сенсорлық қасиеттеріне байланысты таңдауды жүзеге асыра отырып, түсі, көлемі, өлшемі бойынша әр текті байланыс орната білу іскерлігін бекітуді;

      Күтілетін нәтижелер:

      көлемі, пішіні, түсі бойынша ұқсас біртекті заттарды топтастыра алады;

      заттардың көлемін, түсін және пішінін білдіретін сөздерді түсінеді;

      бірізділікпен азаятын 3 немесе одан да көп бөліктерден түрлі түсті пирамидалар құрастырады;

      кеңістікте бағдарлаудың бастапқы дағдыларын игерген.

      62. Құрастыру

      Құрылыс материалдарынан және ірі конструктор бөлшектерінен құрастыру.

      Біліктерді қалыптастыру:

      1) жеке жиһаз заттарын түрлі нұсқада құрастыру, бірден екі-үш құрылысты тұрғызу (үстел және орындық, үстел және диван), құрылыстық қасиетін ескере отырып материалды таңдау;

      2) құрылыс масштабына сәйкес сюжеттік ойыншықтарды қолдана отырып оларды ойнату және тұрғызылған қарапайым құрылыстарды атау, қорапқа құрылыс бөлшектерін ұқыптылықпен жинастыру;

      3) балалармен бірге қарапайым құрылысты құрастыру.

      Қарапайым құрастыру дағдыларын бекіту: қою, тіреу, басу.

      Күтілетін нәтижелер:

      пішіні, түсі, көлемі, қолданысы бойынша заттарды топтастырады және таңдайды;

      құрылыс материалдарының (текшелер, кірпіштер) негізгі пішінін ажырата алады;

      ересектердің көрсетуі бойынша қарапайым құрылыстар тұрғызады (қояды, тірейді, басады);

      тұрғызылған қарапайым құрылыстарды атайды және ойыншықтарды қолдана отырып ойнатады.

      63. Жаратылыстану

      Балаларды үйрету:

      1) тірі және өлі табиғат құбылыстарына қызығушылық танытуға;

      2) табиғи материалдардың қасиеттерімен (құм шашылады, құмнан қуыршақтарға ыдыс мүсіндеуге болады) таныстыру;

      3) суреттен жануарларды тауып, атауға;

      4) жануарлардың сипаттық ерекшеліктерімен таныстыру, дене бөліктерін (танау,құйрығы,аяқтары) ажыратып және атай білуге;

      5) көкөністер мен жемістер туралы (қызанақ, қияр, сәбіз,алма) қарапайым түсініктерін қалыптастыру;

      6) қоршаған табиғаттың сұлулығын байқауға үйрету.

      Бақылау:

      1) ауладағы ересектердің еңбегін (аула сыпырушының еңбегін);

      2) аулаға ұшып келетін құстарды (торғайлар, көгершіндер,қарғалар);

      3) үй құстарын (тауық, қораз,үйрек);

      4) маусымға тән табиғат құбылыстарын;

      5) өсімдіктер мен жануарларға қамқорлық көрсету.

      Күтілетін нәтижелер:

      суреттен жануарларды тауып, атайды, олардың сипаттық ерекшеліктерін атайды;

      көкөністер мен жемістердің бірнеше түрлерін сыртқы түрі және дәмі бойынша дұрыс атайды және ажыратады;

      үй құстарының өздеріне тән ерекшеліктерін атайды;

      ағаш, шөп, гүл сөздерін дұрыс қолданады;

      табиғи материалдардың қасиеттері туралы түсініктерге ие;

      өсімдіктер мен жануарларға қамқорлық жасайды.

10-параграф. "Шығармашылық" білім беру саласы

      64. "Шығармашылық" білім беру саласының базалық мазмұны сурет салу, мүсіндеу, аппликация, музыка ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      65. Мақсаты балалардың эстетикалық қабылдауын қалыптастыру, дербес тәжірибелік және шығармашылық әрекетті дамыту болып табылады.

      66. Міндеттері:

      бейнелеу өнеріне, музыкаға, ән айтуға, қарапайым аспаптарда ойнауға шығармашылық қызығушылықты қалыптастыру;

      қағазбен, қарындашпен, қылқаламмен, бояулармен, сазбалшықпен таныстыру;

      желімсіз жапсыру техникасын жетілдіру;

      бейнелерді қағаз парағына толық орналастыруды, дөңгелек, ұзын пішіндерге ұқсас заттарды бейнелеуге үйрету;

      суретшілердің суреттерімен таныстыру;

      материалға ұқыпты қарап, дұрыс қолдана білуге үйрету;

      балаларды музыкалық шығармашылыққа, жақсыны сезінуге тәрбиелеу.

11-параграф. І жартыжылдық

      67. Сурет салу

      1) балалардың бейнелеу әрекетіне деген қызығушылығын ояту;

      2) балалардың көркемдік қабылдауларын дамыту;

      3) сурет салу техникасын жетілдіру. Түзу, көлденең, тік, толқын тәрізді және тұйықталған дөңгелек сызықтарды жүргізуді, осы әрекеттерді ырғақты қайталауды үйрету (жаңбыр, қар, жол, түтін), парақ бетінде бейнені орналастыру;

      4) балалардың ашық түсті бояуларға деген эмоционалды - эстетикалық қатынасын тәрбиелеу.

      Күтілетін нәтижелер:

      дөңгелек, ұзын пішіндерге ұқсас заттарды бейнелей алады;

      қағаздың қасиеттерін біледі; қарындашты дұрыс ұстай алады (үш саусақпен);

      түстерді ажыратады және дұрыс атайды;

      өзінің салған суретіне қуанады, онда не бейнеленгенін айтады.

      68. Мүсіндеу

      1) балалардың сазбалшық, ермексаз және оның қасиеттері туралы білімдерін қалыптастыру;

      2) сазбалшықты дұрыс қолдану біліктерін жетілдіру;

      3) техникалық дағдыларды қалыптастыру: заттардың қарапайым және одан да күрделі пішіндерін мүсіндеу.

      Күтілетін нәтижелер:

      сазбалшықтың, ермексаздың қасиеттерін біледі;

      сазбалшықпен, ермексазбен жұмыстың бастапқы дағдыларына ие;

      мүсіндеудің қарапайым тәсілдерін меңгерген (үлкен кесектен кішкентай бөліктерді бөліп алады, оларды біртұтас етіп біріктіреді, сазбалшықты өздігінен илей алады);

      бірдей және түрлі көлемді шарларды біріктіру жолдарымен заттарды мүсіндейді.

      69. Аппликация

      Фланелеграфта бейнелеуді (сызықтарда, шаршыда), қағаз бетіне қоюға және құрастыруға үйрету.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) фланелеграфпен жұмыс: қарапайым композиция құру және орналастыру;

      2) фланелеграфтің кенебін қолдану арқылы геометриялық пішіндерді, машиналарды, үйлерді, доптарды, шарларды, гүлдерді, қазақтың ұлттық бас киімдерін, тағы басқа орналастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      қағаз бетіне геометриялық пішіндерден қарапайым пішіндер (машина, үй, қар адамы) құрастырады және орналастырады;

      фланелеграфта қарапайым композицияларды орналастырады және құрастырады;

      орындалған жұмысқа қуанады.

      70. Музыка

      Музыка тыңдау

      1) музыка тыңдауға қызығушылықты және түрлі жанрлы музыкалық шығармаларды: ән, полька, марш, вальс, баяу және көңілді әндер тыңдау ережесін сақтауды қалыптастыру;

      2) әннің мағынасын түсіну, қоңыраулардың жоғары және төмен дыбысталуын, фортепианоның дыбысталуын, түрлі ырғақты, түрлі музыкалық аспаптарда орындалған таныс әуендерді тыңдау, бұл әуендерді тани білу дағдыларын қалыптастыру;

      3) жаңа әндерді музыкалық-қимылдық көрсетусіз тыңдау.

      Ән айту

      1) ән айтуға қызығушылықты, тәрбиешінің дауыс ырғағына еліктеу, әннің сөздері мен жеке буындарды айту, созылыңқы дыбысталуға еліктей отырып ересекпен қосылып ән айту, аспаптардың шығаратын және ересектің ән айтуына келтіріп, әнді күш түсірмей, табиғи дауыспен, дауысты жылдамдатпай, жеке сөздерді айқайламай айтуды қалыптастыру;

      2) әнді жеке және топпен айту, әуеннің жеке екпінін және ырғақты дұрыс жеткізу дағдыларын қалыптастыру.

      Музыкалық-ырғақтық қозғалыстар

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) музыканың ашық берілген сипатына сай қимылдар жаса;

      2) пьесаның екі бөлімді формасының қимылдарын ауыстыру, басталуы мен аяқталуындағы дыбысталу күшін өзгерту (қатты-баяу);

      3) музыканың сүйемелдеуімен жүру және жүгіру, қол ұстасып, жұптасып, шеңбермен жүру;

      4) қарапайым би қимылдары: шапалақтау және бір уақытта аяқпен тарсылдату, жартылай отыру, аяқтан аяққа тербелу;

      5) әнді сахналауда қимылдардың жеке элементтерін қолдану, күрделі емес қимылдар бірізділігін есте сақтау;

      6) бубенмен, сылдырмақпен, бірқалыпты ырғақты, түрлі бейнелік- ойын қимылдарын бере отырып заттармен қимылдар жасау;

      7) жаттығулар мен билерде сүйемелдейтін музыканың қарама- қарсылығына сәйкес (ақырын-қатты, жоғары-төмен, баяу – жылдам) бір қимылдардан басқаларына ауысу;

      8) мазмұнды музыкалық ойындарда қимылдардың сипатын беру және оның кейіпкерлері мен қимылдарының музыкалық сипатын беруге сәйкес ойынның бір кезеңінен келесісіне өту.

      Күтілетін нәтижелер:

      музыкалық шығармалардың сипатын (баяу және көңілді әндер мен пьесаларды) ажыратады;

      музыкалық шығарманың мазмұнын түсініп, (кім, не туралы айтылатыны) көңіл- күйін білдіреді;

      әннің бөліктерін айта алады (ересекпен бірге), ересектердің көрсеткен қимылдарын қайталайды (шапалақтайды, аяқтарымен топылдатады, қол білектерімен айналдыруды орындайды);

      қимылдарын музыканың басталу сәтінен аяқталғанға дейін орындайды (қоян секіреді, көбелектер ұшады);

      музыка және әннің мазмұнына қарай би қимылдарын шеңберде тұрып орындайды;

      кейбір музыкалық аспаптарды атайды (барабан, бубен, сылдырмақ).

12-параграф.ІI жартыжылдық

      71. Сурет салу

      Біліктерін қалыптастыру:

      1) парақ бетіне бояу жағу арқылы қарама-қайшы түстегі дақтарды үйлестіріп бейнелей білу;

      2) қағаз бетіне тура, көлденеңінен, тік және толқын тәрізді сызықтарды бейнелеу, дәстүрден тыс тәсілмен сурет салу (шарлар, күннің көзі, балықтар және тағы басқа);

      3) бояулармен жұмыс жасау;

      4) қағазға, құмға саусақпен сурет салу;

      5) балаларды ересектермен бірге әрекет етуге (ересектердің салған суреттерін толықтыру) қызығушылықтарын тудыру;

      6) бейнелеу өнері әрекетінің нәтижесіне қызығушылық танытуын қалыптастыру: балалардың жұмысын қарау және талдау, таныс заттар мен кейіпкерлерді табу;

      7) қағаз бетін бағдарлай білуге үйрету.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) белгілі бір ережелерді орындау дағдыларын қалыптастыру: түзу отыру, тек қағаз бетіне сурет салу, қағазды жұмарламау, қарындашты тықылдатпау;

      2) жұмысты ұқыпты орындау.

      Күтілетін нәтижелер:

      қағазға және құмға сурет салудың (үздіксіз айналмалы сызықтар жүргізеді) бастапқы техникасын меңгерген;

      түрлі-түсті қарындаштармен, фломастердің, гуашьтің төрт түсімен сурет салу біледі;

      қағаз бетіне бояулармен штрихтар, жақпалар, сызықтар салады;

      қағаз бетін бағдарлай алады.

      72. Мүсіндеу

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) шыны аяқ, табақты илеп жасауда саз кесегін саусақпен басып, тереңдету;

      2) заттардың ұқсастықтарын табу;

      3) кесектерді біріктіруге үйрету;

      4) қуыршаққа арналған әшекейлерді мүсіндеу: білезік, жүзік, қол сағаттар;

      5) мүсіндеуге арналған материалдарды қолдану;

      6) арнайы тақтайша үстінде илеу;

      7) қолды дымқыл шүберекпен сүрту;

      8) дайын болған бұйымды тұғырға орналастыру, жұмыстан кейін материалдарды жинастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      сазбалшықтың кесегін алақан арасына салып илей алады (шар), жоғарғы бөлігін саусақпен басып тереңдетеді (қуыршақтарға арналған печенье);

      түрлі пішіндерді біріктіру әдісімен заттарды мүсіндейді (саңырауқұлақ);

      мүсінделген пішіндерді өзіне таныс заттармен салыстырады;

      мүсіндеу кезінде техникалық дағдыларды біледі және қолданады;

      халық ойыншықтарын қарастыру барысында қуаныш білдіреді, орындалған жұмыс туралы әсерлерімен бөліседі.

      73. Аппликация

      Симметриялық пішіндерді орналастыра білуді және жапсыру мен сурет салуды кіріктіруді қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      түрлі пішіндерді біріктіру арқылы заттарды фланелеграфта орналастырады (жіпке байланған шар, үйшік);

      дайын сұлбаға элементтерін салып аяқтайды (марғаудың құйрығын салады);

      бастапқы техникалық дағдыларды біледі және қолданады, қағаз бетіне симметриялық пішіндерді орналастырады .

      74. Музыка

      Музыка тыңдау

      Музыканы тыңдай білуді, таныс әндерді және оларға тән ерекшеліктерін тани білуді қалыптастыру. Музыкалық иллюстрациялармен сүйемелденген әңгімелерді қызығушылықпен тыңдауға баулу.

      Музыканы есте сақтау, кейіпкерлерді иллюстрация және әңгіме бойынша тану дағдыларын қалыптастыру.

      Ән айту

      1) әнді уақытында бастау және аяқтау, озып кетпеу немесе қалып қоймау, кідірісті сақтау;

      2) әндегі қайталанатын тіркестерді ересектердің дауыс интонациясына салып, айту дағдыларын қалыптастыру.

      Музыкалық-ырғақтық қозғалыстар

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) қол қимылдарын: "шапалақ - шапалақ", аяқ қимылдарын: "топ-топ" орындау, денені оңға, солға бұру, басты оңға, солға ию, қолдарды сермеу, шеңбер бойымен жүру;

      2) музыкалық-ырғақты қимылдарды: кезекпен аяқтың ұшымен, өкшемен қою, орнында тұрып топылдату, шеңбер бойымен бір орында, шашыраңқы топылдатып жүру;

      3) таныс қимылдарды жаңа музыкамен сәйкес есте сақтау, қайталау;

      4) ұйымдастырылған оқу қызметі кезінде үйренген әнді айта отырып, сәйкес қимылдарды қайталау;

      5) дербес ойындар мен әрекеттер кезінде ойнаған аспаптардан дыбыстар шығаруға талпыну (ересектердің қатысуымен);

      6) әндерді үйреніп айту және ересектердің қимылдарына еліктеп, қиялдағы аспапта сүйемелдеу;

      7) түрлі аспаптарда педагогтың орындауындағы және үнтаспадағы әндер мен пьесаларды тыңдау, таныс әндерді қосылып айту, күрделі емес қойылымдарға, ойындарға және билерге қатысу.

      Күтілетін нәтижелер:

      таныс әндерді таниды және дыбыстардың жоғарылығын ажыратады;

      әннің мағынасын түсінеді;

      ересекпен бірге ән айтуға ынта білдіреді;

      музыкалық аспаптарды атайды (сылдырмақ, барабан, домбыра);

      музыкалық фразалардың жоғары және төмен дыбысталуын ажыратады, ырғақты және әуеннің жеке екпінін дұрыс жеткізіп, әннің сөзін есінде сақтайды;

      музыка сипатына сәйкес қозғалады.

4-тарау. Ортаңғы топ (3 жастан бастап)

      Ескерту. 4-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 06.03.2020 № 88 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-параграф. "Денсаулық" білім беру саласы

      75. "Денсаулық" білім беру саласының базалық мазмұны дене шынықтыру ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      76. Мақсаты денсаулықсақтау технологиясын қолдана отырып балалардың қимылдық белсенділігін дамыту және дене жаттығуларын орындауға қызығушылықтарын қалыптастыру болып табылады.

      77. Міндеттері:

      қимыл белсенділігін дамыту мен үйлестіру және дене жаттығуларына қызығушылықтарын қалыптастыру;

      денсаулықты нығайтуға ықпал ететін дене сапаларын: ептілік, төзімділік, икемділік, шапшаңдық, үйлесімділікті дамыту;

      жүру, жүгіру, секіру, лақтыру мен қағып алу, еңбектеу мен өрмелеудің негізгі қимыл түрлеріндегі қарапайым дағдыларды орындауды қалыптастыру;

      мәдени-гигиеналық дағдыларын қалыптастыру;

      салауатты өмір салты туралы бастапқы түсініктерді қалыптастыру.

2-параграф. І жартыжылдық

      78. Дене шынықтыру

      Жалпы дамытушы жаттығулар. Көзбен бағдарлай отырып, ауызша нұсқаулармен ойын түріндегі жаттығуларды (жануарлардың қозғалысына еліктеу) педагогпен бірге орындауға үйрету. Жаттығуларды заттармен және заттарсыз орындау.Қолға және иық белдеуіне, денеге, аяққа арналған жаттығулар қолдарын жоғарыға және жанына көтеру, бір қолындағы затты алдына әкеліп екінші қолына ауыстыру; қолдарын шапалақтау. Допты бір-біріне беру, аяқты өзіне қарай тарту, қалаш тәрізді дөңгелету, отырған, жатқан қалыпта екі аяқты созу, түрегеліп тұрған қалыптан солға, оңға, алға қарай еңкею. Отырып, аяқтың ішкі қырымен құм салынған қапшықты алу, екі аяғымен секіру.

      Негізгі қимылдар

      1) жүру. Белгілі бір тапсырмаларды орындау арқылы еркін жүру және жүгіру дағдыларын қалыптастыру: сапта бір-бірлеп, бірінің артынан бірі, тізені жоғары көтеріп жүру, аралықты сақтай отырып, бағытты өзгертіп қол мен аяқ қозғалыстарын үйлестіру, шеңбер бойлап, қол ұстасып, арқаннан ұстап, тоқтай қалып, жүрелеп, бұрылып, "жыланша", заттарды айналып өтіп, төбешікке шығып және төбешіктен түсіп саппен жүру;

      2) жүгіру. Белгілі бір тапсырмаларды орындау арқылы жүгіру дағдыларын қалыптастыру: сапта бір-бірлеп, бірінің артынан бірі, аяқтың ұшымен, қол мен аяқ қозғалыстарын үйлестіру, аралықты сақтай отырып, бағытты өзгертіп, шеңбер бойлап, тоқтай қалып, "жыланша", заттарды айналып өтіп, алаңның бір жағынан екінші жағына және т.с.с. жүгіру;

      3) секіру. Екі аяқтап басты затқа тигізе отырып, жоғары қарай 2-3 метр қашықтықта алға қарай жылжи отырып, тұрған жерінен ұзындыққа, 5-10 см биіктіктегі зат арқылы жерде жатқан жалпақ шеңберге секіру дағдыларын қалыптастыру;

      4) лақтыру, тастау, қағып алу. Бір-бірінен 1,5–2 метр арақашықтықта отырып, аяқты алшақ ұстаған қалпында допты домалату, қақпадан асыра лақтыру, допты екі қолымен көкірек тұсынан кері, екі қолмен жоғары, бастан асыра, жоғарыға, еденге (жерге) қарай төмен лақтыру, допты қағып алу машықтарын қалыптастыру. Көлденең нысанаға, алысқа, тура нысанға лақтыру;

      5) еңбектеу, өрмелеу. Тура бағытта 4–6 метр арақашықтықта, "жыланша", арасы алшақтанған заттар арасымен, еденге қойылған тақта бетімен, 40 см биіктіктегі доғамен, арқанмен, еңіс тақта бойымен, бөрене арқылы орындық аяқтары арасымен еңбектеу дағдыларын қалыптастыру;

      6) тепе-теңдікті сақтау. Тепе-теңдікті сақтай отырып, бір-бірінен 10 см қашықтықта орналасқан тақтай бойымен, еңіс тақта бойымен (20-30 см) жүру дағдыларын қалыптастыру;

      7) сапқа қайта тұру. Сапқа бір-бірден, шеңберге кішігірім топтармен және тұтас топпен қайта тұру дағдыларын қалыптастыру (тәрбиешінің көмегімен, бағдар бойынша).

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау. Биік емес төбеден бір-бірін сырғанату біліктерін қалыптастыру;

      2) сырғанау. Ересектердің көмегімен мұзды жолдармен сырғанау дағдыларын қалыптастыру;

      3) велосипед тебу. Үш дөңгелекті велосипед тебу дағдыларын қалыптастыру;

      4) жүзуге дайындық. Суға түсу, судан шығу, суда ойнау дағдыларын қалыптастыру.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары. Шынықтыру шараларын жүргізу. Тыныс алу жаттығуларын жүргізу.

      Күтілетін нәтижелер:

      жануарлардың қимылдарына еліктеп, дене жаттығуларын орындай алады;

      негізгі қимыл түрлерін орындайды;

      биік емес төбешіктен сырғанайды, бір-бірін сырғанатады;

      үш дөңгелекті велосипедті тебудің дағдыларын меңгерген;

      өз-өзіне қызмет көрсетудің бастапқы дағдыларына, салауатты өмір салты туралы түсініктерге ие.

3-параграф.ІI жартыжылдық

      79. Дене шынықтыру

      Жалпы дамытушы жаттығулар: қолға және иық белдеуіне, денеге, аяққа арналған жаттығулар: қолдарын жоғары, екі жаққа созып көтеру; затты бір қолдан екінші қолға алдыңғы жақтан, арқа жақтан, бастан жоғары жақтан ауыстыру; қолды алға созып, бастан жоғары көтеріп, артқа шапалақтау. Допты бір-біріне бастан асыра беру (алға-артқа), шалқасынан жатып, екі аяғын бірге көтеру, түсіру, велосипед теуіп келе жатқандай аяқтарын қимылдату, түрегеліп тұрып солға, оңға, алға, артқа еңкею, шалқасынан етпетіне аунап түсу және керісінше. Қатарынан 2-3 рет жартылай отырып-тұру, қолды алға созып, қолды тізеге таянып отырып-тұру, тізеден бүгілген аяқты кезек-кезек көтеру; жерге отырып, құм салынған қапшықты табанмен қармау, екі аяқпен секіру.

      Негізгі қимылдар

      1) жүру. Нық қадаммен алға, нық қадаммен артқа жүру, тізені биікке көтере отырып жүру;

      2) жүгіру. Әртүрлі бағыттарда, жылдам (10-20 метр) және баяу (50-60сек.) қарқында жүгіру дағдысын қалыптастыру;

      3) секіру. Бір аяқтан бір аяққа секіру, тура секіру; екі аяқпен секіру (аяқтар бірге-аяқтар алшақ), тереңдікке (15–20 см биіктіктен) секіру дағдыларын қалыптастыру;

      4) лақтыру, тастау, қағып алу. Көлденең нысанаға, алысқа лақтыру, тура нысанға оң және сол қолмен тік нысанаға көздеп лақтыру, допты тәрбиешіден 1–1,5 метр арақашықтықта лақтыру, үлкен допты екі қолмен арқаннан, тордан өткізе лақтыру дағдыларын қалыптастыру;

      5) еңбектеу, өрмелеу. Еденге тігінен тұрған құрсаудан еңбектеу, доғаның астымен өрмелеу, гимнастикалық қабырға бойымен жоғары өрмелеу және одан төмен түсу дағдыларын қалыптастыру;

      6) тепе-теңдікті сақтау. Тура жолмен, тақтай бойымен, арқан бойымен жүру кезінде тепе-теңдікті сақтау дағдыларын қалыптастыру;

      7) сапқа қайта тұру. Өз бетінше сапқа тұру, шеңбердегі өз орнын табу (бағдары бойынша) дағдыларын қалыптастыру.

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау. Биік емес төбеден бір-бірін сырғанату біліктерін қалыптастыру;

      2) велосипед тебу. Үш дөңгелекті велосипед тебу дағдыларын жетілдіру;

      3) жүзуге дайындық. Суға түсу, судан шығу, суда ойнау дағдыларын қалыптастыру.

      Дербес қимыл белсенділігі

      Дербес қимыл әрекеттеріне, дене шынықтыру жабдықтары мен құралдарын пайдалану қызығушылығына қолдау көрсету.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары.

      Шынықтыру шараларын жүргізу, жаттығулар мен массаж жасау.

      Күн тәртібіне сәйкес балалардың күн сайын таза ауада болуын қамтамасыз ету.

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) мәдени-гигиеналық шараларды орындау;

      2) ересектердің көмегімен шынығу тәсілдерін орындау.

      Күтілетін нәтижелер:

      негізгі қимылдарды орындайды;

      бір-бірден, шеңберге қайта тұрады, саптағы өз орнын табады;

      денені жалпы дамытушы жаттығуларды орындағанда қажетті бастапқы қалыпты қабылдайды, жаттығулардың орындалу ретін сақтайды;

      биік емес төбеден сырғанайды, бір-бірін сырғанатады;

      үш дөңгелекті велосипед тебе алады;суға түседі, суда ойнайды;

      мәдени-гигиеналық дағдыларды орындауда дербестік танытады.

4-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      80. "Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны сөйлеуді дамыту, көркем әдебиет, орыс тілі (қазақ тілінде оқытылатын топтарда) ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      81. Мақсаты инновациялық әдістер мен технологияларды қолдана отырып, әлеуметте қарым-қатынас жасау үшін тілді игеру және коммуникативтік дағдыларды дамыту болып табылады.

      82. Міндеттері:

      балалардың іс-әрекетінің түрлі нысандары мен түрлерінде ауызекі сөйлеуін дамыту;

      әдеби тілде сөйлеуді дамыту;

      сөз өнеріне баулу;

      қарым-қатынас мәдениетіне, көркем қабылдау мен эстетикалық талғамға тәрбиелеу;

      дидактикалық және дамытушы ойындар мен жаттығуларды қолдану арқылы сөздік қорын байыту.

5-параграф. І жартыжылдық

      83. Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) дыбыстарды айта білуге;

      2) дыбыстардың артикуляциясын нақтылау және бекіту;

      3) артикуляциялық аппаратты дамыту.

      Сөздік қор:

      1) ойын мен ойын жаттығулары арқылы сөздік қорын кеңейту;

      2) заттардың бөлшектерін ажыратуға және атауға үйрету;

      3) балалардың сөйлеу тілін заттардың қасиеті мен сапасын білдіретін сөздермен байыту;

      4) жалпы белгілері бойынша заттарды топтастыру (ойыншықтар, киімдер, аяқкиімдер, ыдыстар, жиһаздар).

      Тілдің грамматикалық құрылымы:

      1) сөздерді жіктелуіне, септелуіне қарай байланыстыру,

      2) зат есімдерді үстінде, астында, артында, жанында тәрізді көмекші сөздермен бірге қолдану;

      3) сөйлеуде зат есімдерді жекеше, көпше түрде қолдану.

      Байланыстырып сөйлеу:

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) суреттерді, заттарды қарастыруда, тірі және өлі табиғат нысандарын бақылау кезінде байланыстырып сөйлеу;

      2) шағын тақпақтар мен өлеңдерді жаттау;

      3) ересектердің сөзін тыңдау және түсіну;

      4) сөйлеу әдебінің сәйкес түрлерін дұрыс қолдану;

      5) ересектермен әңгімелесу кезінде берілген сұрақтарды тыңдау және түсіне білу;

      6) кейіпкерлерді сипаттау үшін дауыс ырғағының мәнерлі қарапайым тәсілдерін қолдану;

      7) сөз және сөз ұйқастарына құрылған ойындарға қызығушылыққа, назар аударуға тәрбиелеу;

      8) таныс ертегілерді ойнауға және сахналауға ынталандыру, қызығушылығын ояту.

      Күтілетін нәтижелер:

      дауысты және дауыссыз дыбыстарды анық айтады;

      дұрыс сөйлеу қарқынына ие;

      қоршаған ортаға қатысты түрлі сұрақтарға жауап береді;

      барлық сөз таптарын қолданады;

      қажетті сөздер мен сөз тіркестерін қолданады;

      сөздерді жекеше, көпше түрде және септік жалғауларын қолданады.

      84. Көркем әдебиет

      Оқу, әңгімелеу

      Балаларды:

      1) ертегілердің мазмұнын түсінуге, тыңдауға, бейнелі сөздерді есте сақтауға;

      2) кейіпкерлерді ойнағанда мінез-құлқын бере білуге, интонациясын қабылдауға;

      3) тақпақтарды, өлеңдерді мағыналы, асықпай және дыбыстарды анық айтуға;

      4) кейіпкерге, оқиғаларға өзінің көзқарасын білдіруге баулу.

      Күтілетін нәтижелер:

      әдеби шығармалардың мазмұнын тыңдайды және түсінеді;

      бейнелі сөздерді қолданады;

      таныс ертегілерді сахналауға қатысады;

      әдеби шығарма кейіпкерлерінің дауыс ырғағы мен мәнерлігін сақтайды;

      сюжетті эмоционалды қабылдайды, кейіпкерлерге жанашырлық танытады;

      тақпақтарды, өлеңдерді мәнерлеп оқиды.

      85. Русский язык

      Звуковая культура речи:

      Научить детей слушать, запоминать и правильно произносить русскую речь. Развитие артикуляционного аппарата. Обучение произношению гласных звуков русского языка: а,о,у,е,е,и,ы,э,ю,я.

      Словарный запас

      Формирование навыков:

      1) понимания и восприятия названий игрушек, некоторых предметов быта, овощей и фруктов, животных;

      2) выполнения просьбы воспитателя, дальнейшее расширение словарного запаса детей и правильное произношение слов на русском языке;

      3) названия некоторых предметов ближайшего окружения;

      Грамматический строй речи

      Обучение словам, обозначающим признаки предметов по величине, по цвету, действие предметов, пониманию словосочетаний и составление их способом согласования (существительное и прилагательное, существительное и глагол).

      Связная речь

      Составление простых предложений.

      1) понимания простых вопросов и правильного ответа на них в виде короткого предложения;

      2) запоминания детьми коротких стишков и песен.

      Развитие связной речи и умение правильно ставить ударение в словах при произношении.

      Ожидаемые результаты:

      умеет правильно произносить гласные звуки русского языка: а, о, у, е, е, и, ы, э, ю, я;

      умеет слушать и понимать простую речь;

      умеет составлять простые предложения;

      употребляет в речи      имена существительные в форме единственного и множественного числа;

      применяет необходимые слова и словосочетания при обыгрывании сказок;

      слушает, понимает, запоминает образные слова;

      умеет читать наизусть небольшие потешки и стихотворения при помощи взрослого, передавая свое отношение к содержанию;

      знает о качестве, свойствах, различии, названии предметов на русском языке и их предназначение;

      понимает простые вопросы и умеет правильно отвечать на них короткими предложениями на русском языке.

6-параграф. ІІ жартыжылдық

      86. Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті:

      1) тілдегі дыбыстарды дұрыс айта білуін және зейін қойып тыңдауын жетілдіру;

      2) сөздерде дауысты және кейбір дауыссыз (п-б, т-д, к-г, ф-в,с-з-ц) дыбыстарды анық айта білуін қалыптастыру;

      3) сөйлеу қарқынын өзгерте білуге үйрету: баяу сөйлеу, жаңылтпаштар оқу;

      Сөздік қор:

      1) сөздік қорын сөздік ойындар мен жаттығулар арқылы байыту;

      2) зат бөліктерін ажырату және атай білу;

      3) балалардың тілін заттың сапасы мен қасиеттерін білдіретін сөздермен байыту;

      4) заттарды жалпы және ерекше белгілері бойынша топтай білу;

      5) сөздерге қызығушылығын арттыру, зейінін жетілдіру, балалардың сөздік қорына антонимдер – мағынасы қарама-қарсы сөздерді енгізу.

      Тілдің грамматикалық құрылымы:

      1) қажетті сөздер мен сөз тіркестерін қолдану;

      2) сөздерді жіктелуіне, септелуіне қарай байланыстыру, зат есімдерді үстінде, астында, артында, жанында тәрізді көмекші сөздермен бірге қолдану;

      3) сөйлеуде зат есімдерді жекеше, көпше түрде қолдану.

      Байланыстырып сөйлеу

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) суреттерді, заттарды қарастыруда, тірі және өлі табиғат нысандарын бақылау кезінде байланыстырып сөйлеу;

      2) шағын тақпақтар мен өлеңдерді жаттау;

      3) тілдік қарым-қатынас мәдениетін дұрыс қолдану;

      4) ересектермен әңгімелесу кезінде берілген сұрақтарды тыңдау және түсіне білу;

      5) кейіпкерлерді сипаттау үшін дауыс ырғағының мәнерлі қарапайым тәсілдерін қолдану;

      6) сөз және сөз ұйқастарына құрылған ойындарға қызығушылық таныту;

      7) таныс ертегілерді ойнауға және сахналауға деген ынтасын, қызығушылығын ояту.

      Күтілетін нәтижелер:

      сөйлеу мәнерінің тәсілдерін (сөйлеу қарқыны, интонация) сақтайды;

      тілдегі барлық дыбыстарды анық айтады;

      заттарды, суреттерді қарастыруда сұрақтарға жауап береді;

      қысқа әңгімелерді және ертегілерді мазмұндайды, заттар мен құбылыстардың белгілері мен сапасын ажыратады;

      қажетті сөздер мен сөз тіркестерін қолданады;

      зат есімдер мен көмекші сөздерді қолданады "үстінде, астында, артында, жанында".

      87. Көркем әдебиет

      Оқу, әңгімелеу

      Балаларға:

      1) оқиғаны эмоционалды қабылдауға;

      2) кейіпкерлерге жанашырлық танытуға;

      3) шығарма жанрларын (тақпақ, ертегі, әңгіме және тағы басқа) ажыратуға;

      4) суреттер бойынша таныс шығармаларды тануға, сұрақтарға жауап беруге;

      5) мәнерлі, мағыналы, эмоционалды түрде жатқа айтуға;

      6) халық өлеңдерінің ырғағы мен ұйқасын білуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      шығарма жанрларын (тақпақ, ертегі, әңгіме және тағы басқа) ажырата алады;

      оқиғаны эмоционалды қабылдайды; суреттер бойынша таныс шығармаларды атайды, олар бойынша сұрақтарға жауап береді;

      өлеңдерді саналы, эмоционалды түрде жатқа айтады;

      ертегі кейіпкерлеріне жанашырлық танытады.

      88. Русский язык

      Звуковая культура речи.

      1) закрепление навыков слушания сказок, рассказов, коротких стихов и песен на русском языке и правильной постановки ударения при произношения слов.

      2) совершенствование навыков развития артикуляционного аппарата.

      Словарный запас

      Формирование навыков:

      1) произношения слов на русском языке, обозначающих названия некоторых предметов ближайшего окружения, признаки предметов по величине и по цвету;

      2) понимания и согласования слов в словосочетаниях. Закрепление умений:

      3) понимать простые вопросы и отвечать на них в виде короткого предложения.

      Грамматический строй речи

      1) составление простых предложений для описания игрушек, фруктов, предметов ближайшего окружения по образцу взрослого.

      2) употребления в речи имен существительных в единственном и множественном числе.

      Совершенствование навыков:

      1) запоминания коротких стишков и песен;

      2) понимания простого предложения из 2-3 слов.

      Связная речь

      Развитие связной речи и умения правильно ставить ударение в словах при произношении. Обучение умению слушать, понимать, рассказывать и читать наизусть короткие стихотверения.

      Ожидаемые результаты:

      произносит правильно слова, вслушивается в их звучание;

      рассматривает сюжетные картинки и составляет простые предложения;

      называет все действия, предметы и явления, их признаки и качества;

      слушает и понимает речь взрослого;

      отвечает на вопросы взрослого, касающиеся ближайшего окружения на русском языке;

      умеет составлять связную речь;

      пересказывает содержание сказок и коротких рассказов;

      читает наизусть небольшое стихотворение;

      умеет описать знакомые игрушки, фрукты, овощи простыми предложениями из 2-3 слов.

      знает и называет некоторые растения, животных и их детенышей на русском языке.

7-параграф. "Таным" білім беру саласы

      89. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру, құрастыру, жаратылыстану ұйымдастырылған оқу қызметінде іске асырылады.

      90. Мақсаты инновациялық әдістер мен технологияларды қолдана отырып, интеллектуалдық       қабілеттерін, логикалық      ойлауын дамыту және қоршаған ортаның біртұтастығы туралы білімдерін қалыптастыру болып табылады.

      91. Міндеттері:

      қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру;

      өз ойы бойынша құрылыстарды жасауға, оларды мазмұн бойынша біріктіруге және олармен ойнауға ынтасын тәрбиелеу;

      көрнекі-қимылдық ойлауды және шығармашылық қиялдауды дамыту;

      тірі және өлі табиғат туралы білімдерін, табиғатта өзін ұстау туралы ережелерді және қарапайым өзара байланыстар туралы білімдерін байыту;

      табиғатқа сүйіспеншілікке және ұқыпты қарауға баулу.

8-параграф І жартыжылдық

      92. Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру

      Сан. "Көп", "біреу", "бір-бірден", "бір де біреуі жоқ" ұғымдары туралы түсініктерін қалыптастыру.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) біртекті заттардан топтар құрастыру және олардың біреуін бөліп көрсету;

      2) бөлмедегі заттарды ажырату және олардың санын анықтау;

      3) заттарды салыстыру;

      4) заттардың бір тобын екіншісіне бірізділікпен беттестіру және қосу;

      5) заттарды бір қатарға, реті бойынша, бір бағытта солдан оңға қарай оң қолымен орналастыру.

      Шама. Шама бойынша заттардың әртүрлі болатыны туралы түсінік беру.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ұзындығы мен ені бойынша екі қарама-қарсы және бірдей заттарды салыстыру;

      2) биіктігі мен қалыңдығы бойынша екі қарама-қарсы және бірдей заттарды салыстыру.

      Геометриялық пішіндер. Балаларды геометриялық пішіндерді тануға және атауға үйрету: шеңбер, шаршы, үшбұрыш, түйсіну және көру арқылы пішін түрлерін зерттеуге үйрету.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) геометриялық пішіндерді тану және атау;

      2) пішін түрлерін зерттеу.

      Кеңістікте бағдарлау. Өзінің дене бөліктерінің орналасу бағдарын білуге үйрету.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) өзіне тікелей жақын кеңістік бағдарын анықтау, заттарды сол жақтан оң жаққа қарай орналастыру.

      2) өзінің дене бөліктерін (басы, аяғы, қолдары) бағдарлау және атау.

      Уақытты бағдарлау

      Дағдыларды қалыптастыру:

      тәулік бөліктерін тану және атау - таңертең, күндіз, кеш, түн.

      Күтілетін нәтижелер:

      бір затты топтан бөледі және топтарға біріктіре алады;

      біртекті заттарды құрастырады және бөліп алады;

      заттарды қатарға реті, шамасы бойынша оң қолымен солдан оңға қарай қояды;

      екі қарама-қарсы және бірдей заттарды ұзындығы мен ені, биіктігі бойынша беттестіру және тұстастыру арқылы салыстырады;

      геометриялық пішіндерді таниды және атайды: дөңгелек, шаршы, үшбұрыш; өзіне қатысты кеңістікті бағдарлай алады;

      тәулік бөліктерін – таңертең, күндіз, кеш, түнді таниды және атайды.

      93. Құрастыру

      Құрылыс материалдарынан құрастыру

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) әртүрлі түстегі және пішіндегі бөлшектерден қарапайым құрылыстар құрастыру;

      2) бөлшектерді орналастыру және кірпіштерді қалау, пластиналарды тік бағытта және көлденең орналастыру тәсілдерін пайдалану;

      3) ірі және ұсақ құрылыс материалдарынан құрастыру;

      4) көп түсті құрылым құрастыру;

      5) үлгі бойынша құрастыру;

      6) қағазды бүктеу, жырту, шиыршықтау тәсілдерін пайдаланып, қағаз беттерін көлемді пішіндерге түрлендіру.

      Күтілетін нәтижелер:

      әртүрлі түстегі және пішіндегі бөлшектерден қарапайым құрылыстар құрастыра біледі;

      құрылыс бөліктерін ажыратады және атайды; өзі құраған құрылысын қуыршақтың, ойыншықтардың өлшемдерімен үйлестіреді;

      сюжеттік ойын міндеттерін пайдалана отырып, ірі және ұсақ құрылыс материалдарынан заттар құрастыра алады;

      түрлі тәсілдерді пайдаланып, қағаз беттерін түрлендіреді.

      94. Жаратылыстану

      1) тірі және өлі табиғат құбылыстары туралы білімді қалыптастыру.

      2) ауа-райының жағдайын анықтау, табиғат құбылыстарын (маусымдық) бақылау дағдыларын қалыптастыру.

      Өсімдіктер әлемі

      Туған өлкенің кейбір өсімдіктері, көкөністері мен жемістері туралы қарапайым ұғымдарды қалыптастыру, бөлме өсімдіктерінің түрлері (шегіргүл, қазтамақ, бегония және тағы басқа) олардың айырмашылықтары туралы білімді қалыптастыру.

      Жануарлар әлемі

      Үй жануарлары мен олардың төлдері туралы білімдерін бекіту.

      Жабайы аңдар мен Қазақстанның жер аумағында тіршілік ететін үй жануарлары мен аңдар туралы ұғымдарды қалыптастыру, табиғат бұрышының тіршілік иелерін бақылау дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      ауа-райының жағдайын анықтай алады;

      туған өлкенің кейбір өсімдіктері туралы ұғымдарға ие;

      кейбір көкөністер мен жемістерді дәмінен ажыратады және атайды;

      жануарлар мен олардың төлдерін өздеріне тән белгілері бойынша ажыратады және атайды;

      құстардың мінез-құлқындағы ерекшеліктерге назар аударады;

      табиғат бұрышының тіршілік иелеріне қызығушылық танытады;

      табиғатта өзін ұстай білу ережелері туралы біледі.

9-параграф. ІI жартыжылдық

      95. Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру

      Сан. "Көп", "біреу", "бір-бірден", "бір де біреуі жоқ" ұғымдарын ажырату дағдыларын жетілдіру; екі тең немесе тең емес заттар тобын салыстыра білу, бір топтағы заттарды екінші топтағы заттарға беттестіру және тұстастыру тәсілдерін пайдалану.

      Шама. Екі қарама-қарсы және бірдей заттарды ұзындығы, ені, биіктігі мен жуандығы бойынша салыстыра білуді бекіту.

      Геометриялық пішіндер

      Геометриялық пішіндер туралы білімдерін нақтылау: дөңгелек, шаршы, үшбұрыш.

      Кеңістікті, уақытты бағдарлау

      Кеңістікті және уақытты бағдарлауға үйрету. Тәуліктің қарама-қарсы бөліктерін анықтауға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      "көп", "бір", "бір-бірден", "бірде-біреуі жоқ" түсініктерін біледі;

      ұзындығы, ені, биіктігі, жуандығы бойынша бірдей екі әртүрлі және бірдей заттарды салыстыруды біледі;

      салыстыру нәтижесін сөзбен жеткізеді;

      геометриялық пішіндерді біледі;

      кеңістік пен уақытты бағдарлай біледі;

      оң және сол қолдарын ажырата алады.

      96. Құрастыру

      1) құрылыс материалдарынан құрастыру

      2) құрылыс материалының негізгі бөлшектері, олардың бөлшектері туралы білімді қалыптастыру, оларды түсі, шамасы бойынша тану. Сюжеті бойынша біріктіру және ойнау арқылы құрылыс салу кезінде шығармашылық қиялды қалыптастыру.

      3) қағаздан құрастыру. Қағаз беттерін көлемді пішіндерге өзгертуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      құрылыс материалдарының бөліктерін біледі және атайды,оларды түрлі тәсілдермен орналастырады;

      түсі және көлемі бойынша ажырата алады;

      қарапайым құрылыстарды құрастырады;

      түрлі құрастыру       тәсілдерін қолдана отырып қағаз парағын түрлендіреді.

      97. Жаратылыстану

      Өсімдіктер әлемі

      1) туған өлкенің кейбір өсімдіктері, көкөністері мен жемістері туралы қарапайым ұғымдарды қалыптастыру. Жуа және гүлдердің және тағы басқа тұқымдарын (шырайгүл, барқытгүл) бақылау.

      2) бөлме өсімдіктерінің түрлері (шегіргүл, қазтамақ, бегония, қырмызыгүл, қоңыраугүл және тағы басқа) олардың айырмашылықтары туралы білімді қалыптастыру.

      Жануарлар әлемі

      Үй жануарлары мен олардың төлдері туралы білімдерін бекіту.

      Қазақстанның жер аумағында тіршілік ететін жабайы аңдар туралы ұғымдарды қалыптастыру.

      Табиғат бұрышының тіршілік иелерін бақылау дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      ауа-райының жағдайын анықтай алады;

      туған өлкенің кейбір өсімдіктері туралы біледі;

      гүлдейтін шөпті өсімдіктерді өзіне тән сипаты бойынша, көкөністер мен жемістерді дәмі бойынша атайды және ажыратады;

      жануарлар мен олардың төлдерін өздеріне тән белгілері бойынша атайды және ажыратады;

      қардың, судың, құмның қасиеттерін біледі;

      табиғатта өзін ұстай білу ережелерін түсінеді.

      10-параграф. "Шығармашылық" білім беру саласы

      98. "Шығармашылық" білім беру саласының базалық мазмұны сурет салу, мүсіндеу, аппликация, музыка ұйымдастырылған оқу қызметінде іске асырылады.

      99. Мақсаты балалардың шығармашылық қабілеттерін, эстетикалық талғамын дамыту болып табылады.

      100. Міндеттері:

      бейнелеу өнеріне қызығушылықты қалыптастыру, шығармашылық ойлауы мен қиялдауын дамыту;

      көзбен қол үйлесімін дамыту;

      қарапайым заттарды, құбылыстарды, ертегі кейіпкерлерінің пішінін, түстерін, бөліктердің орналасуын бере отырып, бейнелеу біліктері мен дағдыларды қалыптастыру;

      өнер туындыларымен, халық ойыншықтарымен, қазақ және басқа халықтардың сәндік-қолданбалы өнер туындыларымен таныстыруды жалғастыру;

      қоршаған шынайы әлемнің эстетикалық жағына қызығушылықты, балалардың өз ойын білдіруі мен музыкалық қабілеттіліктерін дамыту;

      балалардың өнімді іс-әрекетінің түрлерін дамыту;

      балаларды тұтас қағаз парағына бейнелерді орналастыруға үйрету.

10-параграф. І жартыжылдық

      101. Сурет салу

      Заттық сурет салу. Түрлі бағытта тура сызықтарды, олардың қиылысуын жүргізе білуді қалыптастыру.

      1) көкөністер мен жемістерді, ыдыстарды, ойыншықтарды, жануарларды бейнелеу, дөңгелек пішінді заттардың суретін салу (шарлар, бұлт, күн).

      2) бірнеше көлденең және тік сызықтардан заттар салуды (дуал); салынған пішіндерді бояуды, дәстүрден тыс сурет салу (саусақтарымен және алақандарымен, түрлі- түсті борлармен) дағдыларын қалыптастыру:

      Сәндік сурет салу. Элементтердің пішінін, реттілігін, олардың арасындағы қашықтықты ескере отырып, ою-өрнектерді жазықтыққа орналастыру дағдыларын қалыптастыру.

      Сюжеттік сурет салу, ойлауы бойынша сурет салу. Қоршаған әлемнің, өнер туындыларының әсемдігіне, тұрмыстық заттарға, қазақ және басқа ұлттардың ойыншықтарына эмоционалды-эстетикалық талғам дағдыларын қалыптастыру.

      Қарапайым табиғат құбылыстарын, ертегі кейіпкерлерін бейнелеуге баулу.

      Күтілетін нәтижелер:

      сурет салу техникасының бастапқы дағдыларына ие;

      сызықтарды, штрихтарды, дақтарды, бояуларды ретімен қолдана біледі;

      негізгі түстерді дұрыс атайды;

      қарапайым сюжеттік композицияларды құрайды, қағаз бетіне бейнені тұтас орналастыра алады;

      пішіндерді бояудың бастапқы дағдыларын игерген; сурет салудың дәстүрден тыс техникасына қызығушылық танытады.

      102. Мүсіндеу

      Заттық мүсіндеу

      1) сазбалшықтың, ермексаздың қасиеттерімен танысу дағдыларын жетілдіру. Сазбалшық, қамыр, ермексаз кесектерінен бөліп алу, дөңгелектеу, ширату, созу тәсілдерін пайдалана отырып, көкөністер мен жемістерді, кейбір заттарды, азық-түлік тағамдарын мүсіндеу дағдыларын қалыптастыру.

      2) алақандарының арасында, жазықтықта түзету және домалақтау қозғалыстары арқылы кесектерді жаю, элементтерді қарапайым заттарға (ыдыстар, ойыншықтарды мүсіндеу) біріктіру білігін жетілдіру.

      Күтілетін нәтижелер:

      сазбалшықтың, ермексаздың және қамырдың кейбір қасиеттерін біледі;

      мүсіндеудің әртүрлі тәсілдерін пайдаланады;

      1-3 бөліктен тұратын заттарды жая алады;

      мүсіндеуге қажетті негізгі техникалық дағдылар мен біліктерді игерген.

      103. Аппликация

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) дайын пішіндерден заттардың бейнесін жасауға үйрету;

      2) бейнеленген заттарға сәйкес түстерді таңдау;

      3) желімдеудің техникасы;

      4) ересектер даярлаған ірі және барынша ұсақ элементтерді орналастыру мен желімдей білуі;

      5) желімді қылқаламға ұқыпты түрде жағып алу,

      6) жаймадағы дайын пішіндерге жағу;

      7) желім қалдықтарын жою үшін майлықты пайдалану.

      Күтілетін нәтижелер:

      желімдеу техникасының бастапқы дағдыларын игерген;

      бейнеленетін заттарға сәйкес түрлі-түсті қағаздардан дайын пішіндерді таңдай алады;

      ересектер даярлаған ірі және барынша ұсақ элементтерді орналастырады және желімдейді;

      оюдың әсемдігін, орналасуын байқайды, оларды бөліктерге бөледі;

      желім қалдықтарын жою үшін майлықты пайдаланады.

      104. Музыка

      Музыка тыңдау

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) түрлі сипаттағы әндердің мазмұны мен көңіл күйін қабылдау;

      2) түрлі сипаттағы аспапта орындалған пьесаларды тыңдау, есте сақтау;

      3) пьесаның көңілді мазмұнына эмоциялы көңіл-күй танытады;

      4) балалар аспаптарының, музыкалық және шулы ойыншықтардың дыбысталуын ажыратады;

      5) ересектердің орындауындағы және аудио-бейне үн таспадан музыка тыңдау.

      Ән айту

      Дыбыстаудың бірыңғай күшімен бірдей қарқында ән салу, ересектермен бірге ән салу, аспаптың сүйемелдеуіндегі даусына бейімделу дағдыларын қалыптастыру.

      Музыкалық-ырғақтық қозғалыстар

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) бірінің артынан бірі жүру барысында би ырғағын, музыканың би сипатын игеру;

      2) әуенмен бірге би қозғалыстарының қарапайым элементтерін орындау;

      3) әуен сипатына үн қату, оның бөліктерінің өзгеруін байқау;

      4) жоғары және төмен дыбыстауды ажырату, оны ойын әрекеттерінде байқау;

      5) сылдырмақтарды тыңдау және олардың дыбыстау динамикасын ажырату.

      Күтілетін нәтижелер:

      таныс әндерді, пьесаларды біледі;

      музыканың сипатын сезінеді: ән, марш;

      музыкалық және шулы ойыншықтардың, балаларға арналған аспаптардың дыбысталуын ажыратады;

      билейтін әуендерге сәйкес қарапайым қимылдар орындайды.

12-параграф ІI жартыжылдық

      105. Сурет салу

      Заттық сурет салу

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) төртбұрышты пішіндегі заттарды бейнелеу, оларды дөңгелек пішіндегілермен үйлестіру;

      2) бірнеше тік және көлденең сызықтардан заттарды салу (дуал, ағаш);

      3) жануарлардың суретін салу дағдыларын жетілдіру;

      4) салынған пішіндерін бояуды (штрихтау, мақталы таяқшаларымен бояу);

      5) дәстүрден тыс сурет салуды (құмда саусақпен немесе таяқшамен, алақандарымен, асфальтта түрлі-түсті борлармен) салуды.

      Сәндік сурет салу

      Бейнелеу әрекетіне, халық шығармашылығының туындыларына деген қызығушылықты тәрбиелеу. Қазақ ою-өрнектері элементтерінің суретін салу дағдыларын бекіту. Қазақ мәдениетінің тұрмыстық заттарымен таныстыру.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) түстерді тану мен ажырату: қызыл, сары, жасыл, көк, қара, ақ;

      2) бормен асфальтқа, таяқпен құмға сурет салу, жолақта және бұрыштарға қазақ ою-өрнектерінің қос элементін салу.

      Сюжеттік сурет салу, ойлауы бойынша сурет салу

      Дағдыларды қалыптастыру.

      1) сурет салудың дәстүрлі емес тәсілдерін қолдану;

      2) қарындаш, қылқалам, бояу, гуашьты пайдалану;

      3) негізгі түстер мен олардың реңктерін пайдалану;

      4) таяқпен құмға, бормен асфальтқа сурет салу;

      5) ойлау бойынша дербес сурет салу.

      Күтілетін нәтижелер:

      сурет салу кезінде қарындашты, фломастерді, қылқаламды қолында еркін ұстай біледі;

      түстерді таниды;

      төртбұрышты пішіндегі заттарды, оларды дөңгелек пішіндегі бейнелермен сәйкестендіріп бейнелей алады;

      күрделі емес сюжеттік композициялар құрастыра біледі;

      бормен асфальтқа, таяқпен құмға сурет салады;

      пішіндерді бояудың бастапқы дағдыларын игерген.

      106. Мүсіндеу

      Заттық мүсіндеу

      1) бірнеше бөліктен тұратын күрделі емес заттарды, жануарларды мүсіндеу дағдыларын қалыптастыру. Сазбалшықтан, ермексаздан мүсіндеуге қызығушылығын тудыру.

      2) табиғи материалдан мүсіндеу дағдыларын бекіту.

      Сюжеттік мүсіндеу

      Жеке жұмыстарын ұжымдық композицияларға біріктіру дағдыларын қалыптастыру.

      Сәндік мүсіндеу

      Әшекей заттарды мүсіндеу дағдыларын қалыптастыру. Өз ойынан мүсін құрау. Ересектің көмегімен шығармашылық ойлауды дамыту.

      Күтілетін нәтижелер:

      сазбалшықтан, ермексаздан, қамырдан мүсіндеуге қызығушылық танытады;

      алақанға салып тік және дөңгелетіп есе біледі;

      мүсіндеудің түрлі әдістерін қолданып, 1-3 бөліктерден тұратын түрлі заттарды мүсіндей алады (аққала, поезд, шарбақ, моншақ,сырға).

      107. Аппликация

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) заттардың орналасу, олардың арасында арақашықтықтың сақталу заңдылығы;

      2) түрлі пішіндегі қазақ оюының кейбір элементтерін қағазға орналастыру;

      3) желімді қылқаламға, мұқият жағып алу, жаймадағы дайын үлгіге жағу, желімнің қалдықтарын сүртуге майлықты қолдану;

      4) табиғи материалмен жұмыс істеу, олардан зат жасау;

      5) қағаздың мүмкіндіктері туралы түсініктерді жетілдіру: жыртылады, мыжылады, оңай мыжылады.

      Сюжеттік аппликация

      Балаларды жалпы композиция құрастыруға үйрету.

      Сәндік аппликация

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ересектер дайындаған ірі және өте ұсақ ою элементтерін орналастыру және жапсыру;

      2) шаршының ортасына, бұрыштарына қазақ ою өрнектерін жапсыру;

      3) пішінін, түсі мен көлемін, ескере отырып, заттар мен ою-өрнектерді орналастыру;

      4) геометриялық элементтерден өрнек құрастыруға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      бейнелеу өнеріне қажетті негізгі техникалық дағдыларды меңгерген;

      қағаздың қасиеттері жайлы біледі: жыртылады, мыжылады, оңай мыжылады;

      белгілі ретпен түрлі пішінді, көлемді түстегі бөліктерді орналастырып, дайын бейнені қағазға жапсыра біледі;

      ересектер дайындаған түрлі пішінді қағаз бетіне заттарды орналастырады;

      дайын пішіндерден қарапайым композицияларды құрастыруға қатысады;

      ұқыпты жұмыс жасай алады: желімнің қалдықтарын сүртуге майлықты пайдаланады.

      108. Музыка

      Музыка тыңдау.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) түрлі қарқындағы музыканы тыңдау;

      2) музыкалық шығарманы эмоциямен қабылдау.

      Ән айту.

      Музыкалық сүйемелдеумен және сүйемелдеусіз ре-ля бірінші октавасының диапазонында ән салу, дыбыстарды биіктігіне қарай ажырату (октава шегінде), әуеннің басталуы мен аяқталуына мән беру дағдыларын қалыптастыру.

      Музыкалық-ырғақтық қимылдар.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) қимыл қарқынын өзгерте отырып қимылдау, бір-бірлеп, жұптаса отырып би қиылдарын орындау, жануарлардың би қимылдарын ұқсату;

      2) ойындарға, хор айтуға қатысу, таныс би қимылдарын қайталай білу.

      Күтілетін нәтижелер:

      музыканы тыңдау дағдысын меңгерген;

      музыкалық шығарманың қарқынын ажыратады;

      әуеннің басталуы мен аяқталуына мән береді;

      бір-біреуден, жұптаса ауыса отырып, би қимылдарын орындайды, жануарлардың қимылдарын ұқсатады;

      балаларға арналған музыкалық аспаптарды ажыратады және атайды;

      музыкалық шығарманы эмоциямен қабылдайды.

13-параграф. "Әлеумет" білім беру саласы

      109. "Әлеумет" білім беру саласының базалық мазмұны қоршаған ортамен танысу, экология негіздері ұйымдастырылған оқу қызметінде іске асырылады.

      110. Мақсаты балаларда қоршаған ортаға жағымды мінез-құлық пен қарым-қатынасын, эмоционалды елгезектік пен әлеуметтік мәдениет негіздерін қалыптастыру болып табылады .

      111. Міндеттері:

      балаларды қоршаған ортадағы заттардың атауларымен және олардың міндеттерімен таныстыру, таныс заттарды ажыратуға үйрету;

      Қазақстанның халық ауыз әдебиеті шығармашылығын қолдану арқылы Отанға, отбасына деген сүйіспеншілікті, ересектерге құрмет көрсете білуге тәрбиелеу.

14-параграф. I Жартыжылдық

      112. Қоршаған ортамен танысу

      Менің отбасым

      1) отбасылық суреттерді қарастыруға және отбасы мүшелері мен олардың әрекеттерін атауға үйрету. "Отбасы", "Үй", "Демалыста" және басқа мазмұнды-рөлдік ойындарды ұйымдастыру;

      2) қоршаған ортаны қабылдау, кеңістікте бағдарлау;

      3) заттар мен олардың шамасын, түсін, пішінін ажырату және атау,қарастыру мен зерттеу дағдыларын қалыптастыру;

      4) қазақ және басқа халықтардың тұрмыс заттарымен таныстыру;

      5) заттар, ойыншықтар, кітаптар және ыдыстарға ұқыптылықпен қарауға тәрбиелеу.

      Көлік, байланыс құралдары

      Көлік құралдарының түрлерімен таныстыру.

      Ересектердің еңбегі

      Балабақша, балабақша қызметкерлері туралы ұғымдарын кеңейту.

      Жануарлар мен құстарға күтім жасауға баулу.

      Қазақстан - менің Отаным

      Балалар тұратын қала мен ауыл, Қазақстан Республикасының астанасы, мемелекеттік рәміздері туралы білімдерін қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      отбасы мүшелері мен өзіне жақын адамдардың есімдерін атайды;

      мазмұнды-рөлдік ойындарда отбасы мүшелерінің рөлдерін сомдайды;

      қазақ халқының тұрмыстық заттарын атайды;

      көлік құралдарын атайды;

      балабақша, балабақша қызметкерлері туралы түсінігі бар;

      өздері тұратын қала мен ауыл туралы, Қазақстан Республикасының астанасы, мемлекеттік рәміздері туралы бастапқы түсініктерге ие.

      113. Экология негіздері

      Өлі және тірі табиғат құбылыстары мен заттары

      Өлі және тірі табиғат жайлы білімдерін қалыптастыру. Табиғат құбылыстарына қызығушылықтарын тәрбиелеу.

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) ауа райының жағдайларын анықтай білу;

      2) табиғат құбылыстарын (маусымдық) бақылау.

      Өсімдіктер әлемі

      1) туған өлкенің кейбір өсімдіктері, көкөністері мен жемістері туралы қарапайым түсініктерін қалыптастыру. Жергілікті аймақта өсетін 2-3 ағаштардың түрлерін танып, атауға үйрету;

      2) бөлме өсімдіктерінің түрлері, олардың ерекшеліктері туралы білімдерін қалыптастыру;

      3) табиғат құбылыстарына қызығушылықты, өсімдіктерге сүйіспеншілікпен және қамқорлықпен қарауға тәрбиелеу.

      Жануарлар әлемі

      1) үй жануарлары және олардың төлдері туралы білімдерін бекіту. Қазақстанды мекендейтін жабайы жануарлар жайлы түсініктерін қалыптастыру. Табиғат бұрышын мекендеушілерді бақылау дағдыларын қалыптастыру;

      2) Табиғат бұрышының тіршілік иелері мен қыстап қалатын құстарға (торғай, шауқарға, қарға, кептер) және жыл құстарына (ұзақ, қараторғай) қамқорлықпен қарауға тәрбиелеу.

      Күтілетін нәтижелер:

      табиғаттың маусымдық өзгерістерін анықтайды;

      табиғатқа қамқорлық жасауға ынталанады;

      бірнеше ағаштардың түрлерін, бөлме өсімдіктерін, көкөністер мен жемістерді таниды және атайды;

      үй және жабайы жануарларды, құстарды, жәндіктерді таниды және атайды;

      табиғаттағы және ауа райындағы қарапайым өзгерістерді байқайды.

15-параграф. II жартыжылдық

      114. Қоршаған ортамен танысу

      Менің отбасым

      1) өзінің отбасы, отбасылық қарым-қатынас туралы әңгімелеп беру дағдыларын қалыптастыру;

      2) қоршаған ортадағы заттарды, кеңістікті бағдарлауды меңгерту;

      3) заттардың сапалары мен қасиеттерін:сипап сезу, дәмін көру, есту арқылы тануды қалыптастыру;

      4) балаларға түрлі заттардың атауларын сөйлегенде белсенді қолдануды, бейтаныс заттардың атқаратын қызметтерін түсіндіру, заттардың тобын білдіретін түсініктерді меңгерту;

      5) балаларды өзге адамдардың іс - әрекеттерін бақылауға үйрету.

      Көлік, байланыс құралдары

      Жерде жүретін және ауада ұшатын қозғалыс құралдары туралы білімдерін бекіту. Жаяу жүргіншілерге және жолаушыларға арналған қарапайым ережелермен таныстыру.

      Ересектедің еңбегі

      Балаларды ересектердің еңбегін бақылау негізінде ойын әрекетіне ынталандыру. Мүмкіндіктеріне қарай күтушіге, аула сыпырушыға көмек көрсетуді ұйымдастыру. Өзгенің еңбегінің нәтижесіне құрметпен қарауға тәрбиелеу, көмек көрсету ниеттерін қолдау.

      Қазақстан - менің Отаным, еліміздің рәміздері

      Қазақ халқының дәстүрлі тұрғын үйімен таныстыруды жалғастыру. Қазақстанның туы туралы түсінік беру.

      Күтілетін нәтижелер:

      отбасы мүшелері туралы әңгімелейді, оларға өзінің қарым-қатынасын білдіреді;

      айналасындағы заттардың міндеттерін біледі;

      заттардың сапасы мен қасиеттерін: сипау, дәмін тату және есту арқылы таниды;

      көлік құралдарын атайды;

      ересектерге көмек көрсетуге ынта білдіреді;

      Қазақстан Туын таниды және атайды.

      115. Экология негіздері

      Өлі және тірі табиғат құбылыстары мен заттары

      Балалардың өлі табиғат нысандары жайлы білімдерін бекіту. Табиғат құбылыстарына қызығушылық таныту дағдыларын жетілдіру.

      Табиғаттағы маусымдық өзгерістер

      1) көктем мезгілінде ауа райының жағдайларын бақылау және анықтай білуді жетілдіру;

      2) жаз мезгілінің кейбір сипаттық ерекшеліктері жайлы білімдерін жетілдіру. Жаз мезгілінде табиғатты бақылау дағдыларын қалыптастыру.

      Өсімдіктер әлемі

      Туған өлкенің өсімдіктері туралы қарапайым түсініктерін жетілдіру. Ағаштарды, дала гүлдерін, кейбір көкөністер мен жемістерді, бөлме өсімдіктерін тану және атау, өсімдіктердің бөліктерін тану дағдыларын қалыптастыру.

      Жануарлар әлемі

      1) балалардың үй жануарлары және олардың төлдері, жабайы жануарлар туралы, өздеріне таныс жануарлардың сыртқы ерекшеліктері туралы білімдерін бекіту;

      2) табиғат бұрышын мекендеушілерді бақылау, оларға қамқорлық жасау дағдыларын жетілдіру;

      3) құстар мен жәндіктер туралы қарапайым түсініктерін қалыптастыру;

      4) табиғат бұрышының тіршілік иелері мен қыстап қалатын құстарға (торғай, шауқарға, қарға, кептер) және жыл құстарына (ұзақ, қараторғай) ұқыптылықпен қарауға тәрбиелеу;

      5) қоршаған ортаның нысандарына эмоционалды, жағымды, қамқорлықпен қарауды қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      табиғаттың сипаттық маусымдық өзгерістерін анықтайды және атайды;

      таныс ағаштарды, бөлме өсімдіктерін, көкөністер мен жемістердің
3-4 түрін, үй жануарларын және жабайы жануарларды, құстарды, жәндіктерді таниды және атайды;

      табиғаттағы және ауа райындағы қарапайым өзгерістерді байқайды және атайды;

      ересектермен бірге өсімдіктерге күтім жасаудың қарапайым еңбек тапсырмаларын орындай алады

      табиғат бұрышының тіршілік иелеріне қамқорлық танытады.

5-тарау. Ересектер тобы (4 жастан бастап)

      Ескерту. 5-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 06.03.2020 № 88 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-параграф "Денсаулық" білім беру саласы

      116. "Денсаулық" білім беру саласының базалық мазмұны дене шынықтыру ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      117. Мақсаты баланың денсаулығын сақтау және нығайту, дене шынықтыруға қызығушылығын арттыру, денсаулық сақтау технологиясын пайдалана отырып, қозғалыс біліктері мен дағдыларын қолдануға баулу болып табылады.

      118. Міндеттері:

      балалардың қимыл әрекеттерін ұйымдастырудың түрлі нысандарында қимылдарды дұрыс орындау біліктері мен дағдыларын қалыптастыру;

      жүру мен жүгіруде, секіру мен лақтыруда, қағып алуда, еңбектеу мен өрмелеуде негізгі қимыл түрлерін, жеке гигиена дағдыларын және денсаулықты сақтау негіздерін жетілдіру;

      дене қасиеттерін қалыптастыру: ептілік, қозғалыстарды үйлестіру, шыдамдылық, тепе-теңдікті сақтау, икемділік;

      дене шынықтыру жаттығуларын орындауға қызығушылықты, салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу.

2-параграф. I жартыжылдық

      119. Дене шынықтыру

      Жалпы дамытушы жаттығулар.Қолды алға, екі жаққа, жоғары көтеру, тұрған қалыпта қолдарын арқасына апару; саусақтарын бүгіп, қолдарын айналдыра қимылдауды орындау. Екі қол белде, кезекпен екі жаққа бұрылғанда екі қолды екі жаққа жіберу. Оңға, солға иілу, еңкею, шалқаю; алға еңкею, қолдың ұшын аяқтың ұшына жеткізу. Екі қолды белге қойып, екі жаққа иілу. Отырған және тізерлеп тұрған күйі допты өз айналасында домалату.Аяқтың ұшымен көтерілу; екі аяқты кезекпен алға өкшемен, содан кейін ұшымен қою, топылдату. Қатарынан 4–5 рет жүрелеп, екі қол белде, екі қолды алдыңғы жақ пен екі тұсқа көтеріп, отыру. Аяқтың ұшын созу, табанды бүгу.

      Негізгі қимылдар

      1) жүру. Сапта бір-бірлеп жүру, жүруді жүгірумен, секірумен, басқа қимылдармен кезектестіру, қол мен аяқ қимылын үйлестіру, бой түзулігін дұрыс сақтау;

      2) жүгіру. Бірқалыпты, аяқтың ұшымен,тізені жоғары көтеріп жүгіру, кіші және үлкен қадаммен жүгіру, сапта бір-бірлеп, түрлі бағытта жүгіру. Түрлі тапсырмалармен жүгіру: шапшаң және баяу қарқынмен, жетекшімен ауыса отырып жүгіру. 1–1,5 минут ішінде баяу қарқынмен үздіксіз жүгіру; орта жылдамдықпен жүруді кезектестіре отырып, 40–50 метрге жүгіру;

      3) секіру. Бір орында тұрып, екі аяқпен секіру (2–3 рет жүрумен кезектестіре отырып, 10 рет секіру), 2–3 метрлік қашықтықта алға ұмтыла қос аяқпен секіру; бір орында оңға, солға бұрылып секіру, баланың қолын көтергендегі биіктіктен жоғары ілінген нәрсеге орнынан секіру арқылы затты жанап өту, 4–5 сызық арқылы орнынан ұзындыққа секіру (сызықтардың арақашықтығы 40–50 см), 20–25 см биіктікке секіру; бір аяқпен секіру (шамамен 4–5 рет оң және сол аяқпен). Қысқа секіртпемен секіру (демалу үзілістері бар 2–3 реттен 10 секіру) ;

      4) домалату, қағып алу, лақтыру. Заттар арасымен доптарды, құрсауларды домалату. Допты бір-біріне төменнен лақтыру және қағып алу (1,5 м қашықтықта), допты екі қолымен бастан асыра кедергі арқылы лақтыру (2 м қашықтықтан). Допты жоғары лақтыру және екі қолымен қағып алу (қатарынан 3–4 рет). Алысқа дәлдеп лақтыру (3,5–6,5 м кем емес). Оң және сол қолымен көлденең нысанаға (2–2,5 м қашықтықтан), 1,5 м қашықтықтан тігінен (нысана ортасының биіктігі 1,5 м) нысанаға дәлдеп лақтыру;

      5) еңбектеу, өрмелеу. 8 м дейінгі қашықтықта заттар арасымен тура бағыт бойынша төрттағандап еңбектеу, тақтайда, орындықта көлденеңінен еңбектеу. Табан мен алақанға сүйеніп төрт тағандап еңбектеу. 50 см жоғары көтерілген арқанның астынан оң және сол бүйірмен алға еңбектеп кіру; құрсаудан еңбектеп өту; гимнастикалық қабырға бойынша жоғары-төмен кезектескен қадаммен өрмелеу, аралықтан аралыққа, оңға, солға ауысу;

      6) тепе-теңдікті сақтау. Сызықтар арасымен (15 см арақашықтық), сызықпен, арқанмен, тақтаймен, гимнастикалық орындықпен, бөренемен жүру. Басқа қап киіп, заттарды аттап өту, бұрылу. Тепе-теңдікті сақтау: қолын жоғары көтеріп, аяқтың ұшымен тұру; қолын беліне қойып, бір аяқпен тұру; қолын беліне қойып, екі жаққа айналу. Ойлы-қырлы тақтаймен жүру, көлбеу тақтаймен (ені 2 см, биіктігі 30-35 см) жоғары және төмен жүру мен жүгіру. Еденнен 20–25 см көтерілген баспалдақ тақтайдан, қолдың түрлі қалпымен үрленген доптан (бір-бірінен қашық қойылған 5–6 доп арқылы кезекпен) аттап өту;

      7) сапқа тұру, сапқа құрылымын өзгертіп қайта тұру. Қатарға бір- бірден сапқа тұру. Қатарға екеуден, үшеуден тұрып, сапты қайтадан құру, бағдар бойынша түзелу.

      Музыкалық-ырғақтық жаттығулар. Музыкалық сүйемелдеуге сәйкес түрлі қарқында таныс дене жаттығуларын орындау.

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау. Төбешіктен сырғанау; бір-бірін сырғанату, шаналармен төбешікке көтерілу, төбешіктен түскенде тежеуге, мұзды жолдармен өздігінен сырғанау;

      2) щаңғымен жүру. Шаңғымен бірінің артынан бірі сырғымалы қадаммен жүру. Төбешікке қосалқы қадаммен, қырымен көтерілу. Ересектердің көмегімен шаңғыны киіп, шешеді;

      3) велосипед, самокат тебу. Үш дөңгелекті және екі дөңгелекті велосипед тебу. Оңға, солға бұрылыстарды орындау;

      4) жүзуге дайындық. Суға түсу, суда ойнау; суда отырып, аяқтарын жоғары және төмен көтеріп, қимылдар орындау; иекке дейін, көздеріне дейін суда отыру,судан шығу; бетін суға түсіру; басын суға түсіру;еркін әдіспен жүзуге талпыну.

      Спорттық ойын элементтері

      1) кегль ойындарына үйрету. Бастапқы қалыпта дұрыс тұрып, допты лақтыру. 1,5-2 метр арақашықтықтан кегльдерді қағып түсіру;

      2) футбол. Берілген бағытта допты домалату. Допты аяқтарымен бір-біріне домалату;

      3) хоккей. Берілген бағытта шайбаны таяқпен домалату, оны қақпаға енгізу.

      Дене шынықтыру ойын-сауығы 2 айда 1 рет өткізіледі, ұзақтығы - 20 минут.

      Дене шынықтыру мерекесі жылына 2 рет (жазда және қыста) өткізіледі, ұзақтығы - 45 минут.

      Денсаулық күні 2 айда 1 рет өткізіледі, ұзақтығы - 30 минут.

      Дербес қимыл белсенділігі

      Балалардың доптармен ойындарын жетілдіру, денешынықтыру құралдарын, спорттық және қимылды ойындар үшін атрибуттарды пайдалануға ынталандыру. Балаларды педагогпен бірге жаттығуларды орындауға, қимылды ойындарға қатысуға ынталандыру. Ауа райының жағдайын ескере отырып, балалардың таза ауадағы қимыл белсенділігі үшін жағдайлар жасау.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары

      Шынықтырудың барлық түрлерін жалғастыру. Жалпы және жергілікті су шараларын жүргізуді жалғастыру: дымқыл шүберекпен сүртіну, аяқтарды, денені шаю. Тыныс алу жолдарын шынықтыру, жалаң аяқ жүру.

      Мәдени- гигиеналық дағдылар

      1) бұрын игерген біліктерін бекіту және олардың орындалу сапасын жоғарылату;

      2) ұқыпты тамақтану дағдыларын, ас құралдарын қолдануды жетілдіру. Гигиеналық шараларды орындау: жуыну, шашын тарау, қолды сабынмен жуу, қол орамалды қолдану.

      Күтілетін нәтижелер:

      дене жаттығуларын орындауға қызығушылық танытады;

      қимылды ойындардың ережелерін сақтайды;

      түрлі тапсырмалар орындап, бір-бірден сапта жүреді;

      екеуден, үшеуден қатарға қайта тұрады;

      спорттық ойындар мен жаттығулардың бастапқы техникасын игерген;

      жеке бас гигиенасының бастапқы дағдыларын сақтайды.

3-параграф. ІІ жартыжылдық

      120. Дене шынықтыру

      Жалпы дамытушы жаттығулар. Қолдарды басқа қою, оларды екі жаққа созу және түсіру, орындықтың арқасына, қабырғаға арқасымен сүйене отырып, қолды екі жақтан жоғары көтеру, таяқты (құрсау) жоғары көтеру, иықтан асырып түсіру, бастапқы қалыптан қолдарды буынынан жан-жағына айналдыру.Отырған күйі арт жаққа қолмен сүйене отырып, екі аяқты жоғары көтеру, бүгу және жазу, төмен түсіру, кезекпен аяқты бүгу және жазу, көтеру және түсіру, зат ұстаған қолдарын созған қалыппен шалқасынан жатқан күйі етпетіне бұрылып жату, етпетінен жатқан қалпы иығын, басын, қолдарын алға созып көтеру. Тізесін бүгіп тұрып, аяқтарды кезекпен көтеру;өкшемен таяқтың, арқанның үстіне, аяқтың ұшымен еденге сүйене отырып, қырындап жүру, аяқтың саусақтарымен жіпті жинау, құмы бар қаптарды іліп алып, бір орыннан басқа орынға ауыстыру, аяқ өкшесін айналдыру.

      Негізгі қимылдар

      1) жүру. Сапта бір-бірден, екеуден, аяқтың ұшымен, өкшемен, табанмен, табанның ішкі жағымен, тізені жоғары көтеріп, ұсақ және алшақ адымдап жүру. Қозғалыс бағытын өзгертіп жүру, "жыланша" ирелеңдеп жүру, бытырап,қосымша қадаммен алға, шет жағына жүру. Жүруді жүгірумен, секірумен кезектестіріп, бағытты, қарқынды өзгертіп жүру. Жүруді басқа қимылдармен кезектестіріп, белгі бойынша тоқтап жүру;

      2) жүгіру. Қалыпты, аяқтың ұшымен, тізені жоғары көтеріп; ұсақ және алшақ адыммен, сапта бір-бірден және жұппен, түрлі бағытта,бытырап жүгіру. Жетекшінің ауысуымен, қарқынды жылдамдатып және ақырын жүгіру. Жай қарқында үздіксіз жүгіру; 50–60 метрге жүгіру. 5 метрден 3 рет жүгіру. Түрлі бағытта жүгіру, қағып алып жүгіру;

      3) секіру. Бір орында тұрып екі аяқпен секіру, алға ұмтыла секіру, бір орында тұрып оңға, солға бұрылып секіру, аяқты бірге, алшақ қойып, біреуін – алға, екіншісін – артқа қойып, бір орында тұрып секіру. Затты жанау арқылы орнынан жоғары секіру; биіктігі 5–10 см 2–3 заттың үстінен кезектесе секіру; 20–25 см биіктіктен секіру; бір орында тұрып, ұзындыққа 4–6 сызықтың үстінен секіру (сызықтардың арақашықтығы 40–50 см);

      4) домалату, қағып алу, лақтыру. Доптарды, құрсауларды домалату. Допты бір-біріне төменнен лақтыру, басынан асыра лақтыру және оны қағып алу, допты екі қолымен басынан асыра және бір қолымен кедергі арқылы лақтыру (2 м арақашықтық). Допты жоғары лақтыру, еденге ұру және оны екі қолымен қағып алу, допты жерге ұру. Заттарды алысқа дәлдеп лақтыру (3,5–6,5 метрден кем емес); затты тігінен (нысана ортасының биіктігі 1,5 м) 1,5–2 м арақашықтықтан және көлденеңінен (2–2,5 м арақашықтықта) оң, сол қолмен лақтыру;

      5) еңбектеу, өрмелеу. Көлденең және көлбеу орындықта төрттағандап еңбектеу. Гимнастикалық орындықта қолдарымен тартылу арқылы ішімен еңбектеу. Табан мен алақанға сүйеніп, төрттағандап еңбектеу. 50 см жоғары көтерілген арқанның, доғаның, таяқтың астынан оң және сол бүйірмен алға еңбектеп кіру. Бөрене, гимнастикалық орындық арқылы еңбектеп өту. Гимнастикалық қабырға бойынша жоғары-төмен кезектескен қадаммен өрмелеу, оң аралықтан сол аралыққа ауысу;

      6) тепе-теңдікті сақтау. Сызықтар арасымен (10 см арақашықтық), сызықпен; арқанмен (диаметрі 1,5 см); тақтаймен, гимнастикалық орындықпен, бөренемен жүру. Қырлы тақтаймен жүру, көлбеу тақтайда жоғары-төмен жүру және жүгіру. Бір-бірінен қашық қойылған үрленген 5–6 доп арқылы кезекпен, қолдың түрлі қалпымен аттап өту. Түрлі жағдайда тепе-теңдікті сақтау;

      7) сапқа тұру, сап құрылымын өзгертіп қайта тұру. Қатарға бір-бірден сапқа, шеңберге тұру. Қатарға екеуден, үшеуден тұрып, сапты қайтадан құру, бағдар бойынша теңелу; оңға, солға айналу, бұрылыстар, ажырату және жақындату.

      Музыкалық-ырғақтық жаттығулар. Музыкалық сүйемелдеуге сәйкес түрлі қарқында әртүрлі таныс дене жаттығуларын орындау.

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау.Төбешіктен сырғанау, бір-бірін сырғанату;

      2) сырғанау. Мұзды жолдармен өздігінен сырғанау;

      3) велосипед,самокат тебу.Үш дөңгелекті велосипед және самокат тебу. Оңға, солға бұрылыстарды орындау;

      4) Жүзуге дайындық. Суға түсу, суда ойнау. Суда отырып, аяқтарын жоғары және төмен көтеріп, қимылдар орындау. Судан шығу.

      Спорттық ойын элементтері

      1) кегли. Дұрыс бастапқы қалыпта тұрып, түрлі бағытта қойылған доптарды лақтыру;

      2) футбол . Берілген бағытта допты домалату. Допты қақпаға домалату;

      3) хоккей. Берілген бағытта шайбаны таяқпен домалату, оны қақпаға домалатып кіргізу.

      Дербес қимыл белсенділігі

      Балалардың доптармен, құрсаулармен, ойыншықтармен ойындарын жетілдіру, денешынықтыру құралдарын, спорттық және қимылды ойындар үшін атрибуттарды пайдалануға ынталандыру. Балаларды педагогпен бірге жаттығуларды орындауға, қимылды ойындарға қатысуға ынталандыру.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары

      Шынықтырудың барлық түрлерін жалғастыру. Жалпы және жергілікті су шараларын жүргізуді жалғастыру: дымқыл шүберекпен сүртіну, аяқтарды, денені шаю, сауықтыруға арналған жүгіру. Тыныс алу жолдарын шынықтыру, жалаң аяқ жүру.

      Мәдени-гигиеналық дағдылар

      Бұрын игерген біліктерін бекіту және олардың орындалу сапасын жоғарылату. Ұқыпты тамақтану дағдыларын, ас құралдарын қолдануды жетілдіру. Гигиеналық шараларды орындау: жуыну, шашын тарау, қолды сабынмен жуу, қол орамалды қолдану.

      Күтілетін нәтижелер:

      негізгі қимылдарды орындаудың қимылдық дағдыларына және техникасына ие;

      дене жаттығулары мен сауықтыру шараларына қызығушылық танытады;

      педагогтың көрсетуімен ертеңгілік жаттығудың кешендерін орындайды;

      өздігінен түрлі ойындар ойнайды, ойын ережелерін сақтай алады;

      спорттық ойындардың элементтерін орындайды; шынықтыру түрлерін, өз-өзіне қызмет көрсетудің дағдыларын игерген.

4-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      121. "Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны сөйлеуді дамыту, көркем әдебиет, орыс тілі (қазақ тілінде оқытылатын топтарда), драма ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      122.Мақсаты инновациялық әдістер мен технологияларды қолданып, қоғамдық ортада ауызша қарым-қатынас жасау, диалог құру дағдыларын қалыптастыру болып табылады.

      123. Міндеттері:

      ересектермен және балалармен еркін қарым-қатынас жасау дағдыларын дамыту;

      балалар әрекетінің түрлі нысандары мен түрлерінде балалардың ауызша сөйлеуін дамыту;

      балалар әдебиетіне қызығушылықты дамыту.

5-параграф. I жартыжылдық

      124. Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті

      Дауысты, дауыссыз дыбыстарды дұрыс айту дағдыларын бекіту. Фонематикалық қабылдау дағдыларын қалыптастыру. Сөзді дыбыстау мәдениетін тәрбиелеуге арналған дидактикалық ойындарды қолдану.

      Сөздік қор

      Балалардың сөздік қорын адамдардың мамандықтарының атауларымен, заттардың бөліктерімен, заттардың сапалары мен қасиеттерін білдіретін зат есімдермен байыту.

      Келесі дағдыларды қалыптастыру:

      1) тұрмыстық заттар және қоршаған орта заттарының қолданылу маңыздылығын түсіну дағдыларын қалыптастыру;

      2) сөздік қорын жалпылаушы мағыналы сөздермен байыту;

      3) заттарды және олардың тұрған орнын анықтау дағдыларын жетілдіру;

      4) ойындарды қолдану арқылы сөздерге қызығушылығы мен зейінін дамыту.

      Тілдің грамматикалық құрылымы

      Дағдыларды жетілдіру:

      1) байланыстырып сөйлеу дағдыларын жетілдіру;

      2) жануарлар және олардың төлдерінің атауларын білдіретін сөздерді, сөздердің түрлі тәсілдермен жасалуын, зат есімдерді жекеше және көпше түрде қолдану дағдыларын дамыту;

      3) әртүрлі тәсілдермен жаңа сөздер құру;

      4) сан есімдерді ретімен атауға, оларды зат есімдермен бірге қолдану дағдыларын қалыптастыру;

      5) тілдің грамматикалық құрылымын қалыптастыруда ойындарды кеңінен қолдану.

      Байланыстырып сөйлеу

      Әңгімеге қатысу және тілді түсіну, тыңдау біліктерін, көлемі шағын тақпақтарды жатқа айту, сурет бойынша заттар және ойыншықтар туралы әңгіме, үлгі бойынша әңгіме құрастыру, шағын әңгімелер мен ертегілерді айтып беруге үйрету дағдыларын қалыптастыру. Ұсынылған мазмұн бойынша сахналауға үйрету.

      Шығармашылықпен сөйлеу қызметі

      Театрландырылған әрекетке, драматизация ойындарына және қуыршақ спектакльдеріне, саусақ ойындарына балаларға түсінікті "қуыршақты жүргізу" техникасын қолдана отырып, қатысу ниеттерін дамыту.

      Шығармаларды қабылдау

      Сөз және сөз ұйқастарына құрылған ойындарға қызығушылығын арттыру.

      Кейіпкерлердің бейнелерін сомдауға қажетті дауыс ырғағы және тілдің қарқынын қолдану дағдыларын қалыптастыру, ұсынылған тақырып бойынша әңгіменің басы мен соңын құрастыруға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      құрдастарымен және ересектермен қарым-қатынасқа түсе алады, олардың өтініштерін орындайды;

      сөйлемдердің түрлерін (жай және күрделі), сын есімдерді, етістіктерді, үстеулерді, қосымшаларды қолданады; адамдардың мамандықтарын, олардың ерекшеліктерін білдіретін сөздерді біледі, тұрмыстық заттар және қоршаған табиғат заттарының мәнін түсінеді;

      себеп-салдарлық байланыстарды орната біледі;

      жалпы мағыналас сөздерді (көлік, өсімдіктер, киім) қолданады;

      сан есімдерді ретімен атайды, оларды зат есімдермен септіктерде, жекеше және көпше түрде байланыстырады;

      отбасы, отбасындағы тұрмыс, халықтық дәстүрлер, қаласы (ауылы) туралы айтып бере алады;

      үлгі бойынша әңгіме құрастыра алады; шағын әңгімелер мен ертегілерді мазмұндайды.

      125. Көркем әдебиет

      1) оқу, әңгімелеу.       Көркем шығармаларды эмоционалды қабылдай білуді дамыту. Балаларды түрлі тақырыптағы көркем шығармалармен таныстыру. Кейіпкерлердің жағымды және жағымсыз қасиеттерін көруге, олардың әрекеттерін бағалауға, әңгіме, ертегілердің мазмұнын олардың атауымен салыстыруға үйрету;

      2) мәнерлеп оқу, мазмұндау.       Тақпақтар мен өлеңдерді түсініп, есте сақтауға үйрету. Таныс ертегілердің мазмұнын айтуда мазмұнның жүйелілігін сақтауға, кейіпкерлердің мінезін сипаттауға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      көркем шығармаларды эмоционалды қабылдай біледі;

      таныс ертегілердің мазмұнын айтып береді;

      өзіне ұнайтын бірнеше шығармаларды атайды;

      әдеби кейіпкерлердің қылықтарын бағалай алады;

      оқиғаларды ойдан құрастырады, таныс шығармалардан үзінділерді сахналайды.

      126.Русский язык

      Звуковая культура речи

      1) обучение правильному произношению гласных и согласных звуков русского языка;

      2) совершенствование навыков развития голосового и артикуляционного аппарата, речевого дыхания, четкой дикции.

      Словарный запас

      1) расширение знаний о предметах ближайшего окружения, животных, птицах, оващах и фруктах, временах года и явлениях природы;

      2) обучение на русском языке прямому и обратному счету до 10;

      3) формирование навыков называния некоторых свойств предметов: цвет, формы, признаки;

      4) формирование умений понимания и использования знакомых слов в повседневной жизни.

      Грамматический строй речи

      1) составление словосочетаний, предложений из 2-3 слов;

      2) формирование навыков использования в речи имен существительных единственного и множественного числа.

      Связная речь

      Умение отвечать на коротние вопросы простыми предложениями. Закрепление навыков правильного использования русских слов и выражений при ответе на вопросы. Обучение слушанию, пониманию и пересказу коротких произведений, стихотворений.

      Ожидаемые результаты:

      понимает русскую речь педагога в игровых ситуациях и в повседневной жизни;

      умеет считать на русском языке до 10 и обратно;

      произносит правильно свистящие, шипящие(ж,щ,с,з) и сонорные (р, л) звуки русского языка;

      называет группы предметов ближайшего окружения, их свойства, признаки; времена года и отдельные явления природы;

      употребляет в речи имена существительные единственного и множественного чисел.

      127. Драма

      Көркем әдебиет шығармалары бойынша драмалық дағдыларды дамыту.

      Коммуникативті –тілдік, ойын, артикуляциялық дағдылар

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) түрлі мәтіндерді дыбыстағанда дұрыс тыныс алу;

      2) түрлі эмоцияларды білдіру үшін интонациямен дыбыстау;

      3) таныс сюжеттер бойынша ертегілерді драмалау;

      4) ертегі желісін ретімен орындау.

      Адамгершілік нормалары туралы түсінік

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) ересектермен және құрдастарымен қарым-қатынас;

      2) адамдардың сезімі мен қарым-қатынасын көрсету;

      3) әдеби кейіпкерлердің әрекеттеріне өзінің көзқарасын білдіру;

      4) оны адамгершілік нормалары мен түсініктері тұрғысынан бағалау;

      5) достық қарым-қатынас және өзара көмек көрсету.

      Күтілетін нәтижелер:

      барлық дыбыстарды анық және әртүрлі қарқында дыбыстайды;

      дауыс күшін өзгертіп, түрлі интонацияда дыбыстайды;

      сезім ырғағы мен қозғалыс үйлесімін серіктесімен сәйкестендіре отырып, сақтайды;

      сахнаны, алаңды бағдарлайды; театрландырылған қойылымды дайындау барысында ересектермен және құрдастарымен өзара әрекет ете алады;

      әдеби кейіпкерлердің әрекеттеріне өзінің көзқарасын білдіреді;

      оны адамгершілік нормалары мен түсініктері тұрғысынан бағалайды;

      достық қарым-қатынас және өзара көмек көрсетеді.

6-параграф. II жартыжылдық

      128. Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті

      1) есту зейінін және тілдегі дыбыстарды дұрыс айту біліктерін жетілдіру;

      2) сөздердегі дауысты және кейбір дауыссыз дыбыстарды (п-б, т-д, к-г,ф-в,с-з-ц), анық айтуларын қалыптастыру;

      3) тілдің қарқынын өзгерту біліктерін бекіту: баяу сөйлеу,жаңылтпаштар оқу. Артикуляциялық аппаратты одан әрі жетілдіру.

      Сөздік қор

      1) тілдік ойындар мен жаттығуларды қолдана отырып, балалардың сөздік қорларын дамыту және байыту;

      2) заттар тобын білдіретін сөздерді балалардың сөздік қорына жалпылауыш сөздерді түсіну арқылы ендіру (ойыншықтар, киім, аяқ киім, ыдыс, жиһаз)

      3) балалардың сөздік қорын тұрмыстық электротехника заттарының және ұлттық заттардың атауларымен байыту, олардың атауларын, заттардың қолданысын түсіндіру;

      4) мағынасы қарама-қарсы антоним сөздерді балалардың сөздік қорына ендіру, сөзге қызығушылықтарын дамыту;

      5) тәулік бөліктерін атауға үйрету (таңертең, күндіз, кеш, түн).

      Күтілетін нәтижелер:

      ана тілінің барлық дыбыстарын дұрыс айтады;

      құрдастарымен және ересектермен қарым-қатынасқа түсе алады, олардың өтініштерін орындайды;

      тілде сөйлемдердің әртүрлі түрлерін, қосымшаларды қолданады;

      жеке тәжірибесінен суреттің мазмұны бойынша шағын әңгімелер құрастырады.

      129. Көркем әдебиет

      1) оқу, әңгімелеу.       Мазмұнды эмоционалды қабылдай білу, кейіпкерлерге жанашырлық таныта білу біліктерін, ертегіні баяндау ерекшелігін байқауды жетілдіру. Шығарма мен өлеңді ажырата білуді; көркем шығармаларда түрлі өмірлік жағдаяттар: мереке, өмірден алынған күлкілі және байсалды үзінділер бейнеленуі мүмкін екендігін түсіне білуге баулу. Таныс шығармаларда бағдар жасай білуді, оларды суреттерден танып, мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру біліктерін бекіту.

      2) мәнерлеп оқу, мазмұндау.       Балаларды жатқа эмоционалды, мәнерлі айта білуге, сөздерді анық айтуға, логикалық екпіндерді сақтауға, өлеңнің ұйқасын, халықтық тақпақтардың ырғағын, қуанышты, сүйсінуді бере білуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      әңгімелерді тыңдайды, мазмұндап бере алады, өлеңдерді жатқа айтады;

      шағын әңгімелер құрастырады;

      өзіне ұнайтын бірнеше шығармаларды айта алады;

      ойында әдеби бейнелерді қолданады;

      таныс шығармаларды мазмұндау кезінде мәтін мазмұнына, кейіпкерлерге, олардың қылықтарына өзінің қатынасын эмоционалды түрде білдіреді.

      130. Русский язык

      Звуковая культура речи

      1) обучение правильному произношению гласных и согласных звуков русского языка;

      2) совершенствование навыков развития голосового и артикуляционного аппарата, речевого дыхания, четкой дикции.

      Словарный запас

      1) расширение знаний о предметах ближайшего окружения, животных, птицах, оващах и фруктах, временах года и явлениях природы;

      2) обучение на русском языке прямому и обратному счету до 5;      

      3) формирование навыков называния некоторых свойств предметов: цвет, формы, признаки;

      4) формирование умений понимания и использования знакомых слов в повседневной жизни.

      Грамматический строй речи

      1) составление словосочетаний, предложений из 2-3 слов;

      2) формирование навыков использования в речи имен существительных единственного и множественного числа.

      Связная речь

      Умение отвечать на коротние вопросы простыми предложениями. Закрепление навыков правильного использования русских слов и выражений при ответе на вопросы. Обучение слушанию, пониманию и пересказу коротких произведений, стихотворений.

      Ожидаемые результаты:

      понимает русскую речь педагога в игровых ситуациях и в повседневной жизни;

      умеет считать на русском языке до 10 и обратно;

      произносит правильно свистящие, шипящие(ж,щ,с,з) и сонорные (р, л) звуки русского языка;

      называет группы предметов ближайшего окружения, их свойства, признаки; времена года и отдельные явления природы;

      употребляет в речи имена существительные единственного и множественного чисел.

      131.      Драма

      Коммуникативті - тілдік, ойын, артикуляциялық дағдылар

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) таныс сюжеттер бойынша ертегілерді драмалау;

      2) ертегі желісін ретімен орындау;

      3) театрландырылған әрекеттің басқа да жұмыс түрлері (саусақты, үстел үсті, көлеңкелі және тағы басқа);

      4) жұбымен келісе отырып, сезім ырғағы мен қозғалыс үйлесімін сақтау;

      5) әдеби кейіпкерлерді дене пластикасы, ым, дауыс, мимика арқылы құру;

      6) сахнада бағдарлану.

      Адамгершілік нормалары туралы түсінік

      1) ересектермен және құрдастарымен қарым-қатынас;

      2) адамдардың сезімі мен қарым-қатынасын көрсету;

      3) әдеби кейіпкерлердің әрекеттеріне өзінің көзқарасын білдіру;

      4) оны адамгершілік нормалары мен түсініктері тұрғысынан бағалау;

      5) өз ойын білдіріп, басқалардың пікіріне құлақ асып, ұлдар (күшті, батыл, еңбекқор және тағы басқа) мен қыздарға (қарапайым, әдемі және тағы басқа) тән мінез-құлық ерекшелігін талқылау.

      Күтілетін нәтижелер:

      таныс бірнеше шығармаларды атайды;

      вербалды емес құралдармен образдарды жасай алады;

      өз ойын құрдастарының ортасында білдіріп, басқалардың пікірін тыңдайды;

      ұлдар мен қыздардың мінез-құлық ерекшелігін біледі;

      ертегі желісін ретімен орындайды;

      театрландырылған әрекеттің түрлі жұмыс тәсілдерін меңгерген;

      өзінің қимылын серіктесінің қимылымен үйлестіреді; сахнада бағдарлайды;

      әдеби кейіпкерлердің әрекеттеріне өзінің көзқарасын білдіреді;

      адамгершілік нормалары мен түсініктері тұрғысынан бағалайды.

7-параграф. "Таным" білім беру саласы

      132. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру, құрастыру, жаратылыстану ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      133. Мақсаты математикалық, конструктивтік ойлау дағдыларын, танымдық қызығушылықтарын, экологиялық білім негіздерін қалыптастыру болып табылады.

      134. Міндеттері:

      сенсорлық қабілеттерін, алғашқы ойлау операцияларын, жиын туралы қарапайым түсініктерін дамыту;

      жаратылыстану бойынша түсініктерін, тірі және өлі табиғат жайлы білімдерін, танымдық қызығушылықтары мен шығармашылық қиялды қалыптастыру;

      табиғатта өзін ұстай білу ережелерімен және қарапайым өзара байланыспен таныстыру;

      тірі және өлі табиғат объектілеріне деген ұқыпты қарым- қатынасқа тәрбиелеу;

      эстетикалық талғамды қалыптастыру, балалардың ой - өрістерін кеңейту.

8-параграф. І жартыжылдық

      135. Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру

      Жиын

      1) әртүрлі түстен, өлшемнен тұратын заттардың жиыны туралы түсініктерді қалыптастыру;

      2) заттарды салыстырып қою арқылы оларды санамай-ақ жұптарын салыстыру салыстыру негізінде тең немесе тең еместігін анықтай білуді үйрету.

      Сан, санау

      1) 5 көлемінде санау, заттарды үлгісі бойынша және аталған саны бойынша санау дағдысын қалыптастыру. Сандарды тәртібі бойынша атауға және қорытынды санды атауға, "Барлығы қанша?" сұрағына жауап беруге үйрету. Бірінің астына бірі екі қатарда орналасқан заттардың екі тобын салыстыруды үйрету;

      2) теңдік және теңсіздік туралы ұғымдарды қалыптастыру. Салыстырылатын топтар: бір көп, бір және екі, екі және үш және төрт, төрт және бес;

      3) теңді кем топқа үстемелей отырып немесе артық топтан бір затты алып тастай отырып, екі тәсілмен орнатуға, "Қанша еді?", "Қаншасы қалды?" сұрақтарына жауап беруге үйрету;

      4) 5-ке дейін реттік санау дағдыларын дамыту, реттік сан есімдерді атау, "Нешінші?", "Саны бойынша қайсысы?" сұрақтарына жауап беру дағдыларын дамыту. Беске дейінгі сандармен таныстыру, сандық топты белгілеу;

      5) әртүрлі сезім мүшелерінің көмегімен санау дағдысын дамыту (көру, есту, иіс сезу). Тура және кері бағытта 5 көлемінде санатып жаттықтыру.

      Шама

      Заттар шамасы бойынша әртүрлі болатындығы жайлы түсінік беру.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ұзындығы және ені бойынша бірдей және екі түрлі заттарды салыстыру;

      2) биіктігі және жуандығы бойынша бірдей және екі түрлі заттарды салыстыру;

      3) шаманы салыстыруда беттестіру және тұстастыру тәсілдерін қолдану.

      Геометриялық пішіндер

      1) балаларды геометриялық пішіндерді: шеңбер және төртбұрыш, үшбұрыш сияқты геометриялық пішіндерді ажырату және дұрыс атай білуін; пішіндерді көру және сипап сезу арқылы іздену, зерттеу қызығушылығын дамыту.

      2) дағдыларды қалыптастыру: геометриялық пішіндерді тану және атау, пішіндерді зерттеу дағдыларын қалыптастыру.

      Кеңістікте бағдарлау. Өзінің дене бөліктерінің орналасуына қарай бағдарлай білуге үйрету. Дағдыларын қалыптастыру: өзіне қатысты кеңістік бағыттарын анықтай білу, заттарды оң қолымен солдан оңға қарай орналастыру, өзінің дене бөліктерін бағдарлау және атау (бас, аяқтар, қолдар).

      Уақытты бағдарлау. Таңертең, күндіз, кеш, түн тәулік бөліктерін ажырату және атай білу дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      5 көлемінде санай алады, сандарды ретімен атайды;

      теңдік және теңсіздік туралы ұғымдарға ие; шамасы әртүрлі 2-3 затты (ұзындығы, биіктігі, ені, жуандығы бойынша) өсу және кему ретімен орналастыра алады;

      геометриялық пішіндерді және геометриялық денелерді ажыратады және атайды; кеңістікті және уақытты бағдарлай алады.

      136. Құрастыру

      Құрылыс материалдарынан құрастыру

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) орналастыру тәсілдерін қолдана отырып, пластиналарды тігінен және кірпіштерді, бөлшектерді көлденеңінен орналастыру;

      2) схеманы қолданып, ірі және ұсақ құрылыс материалынан құрастыру;

      3) үлгі бойынша құрастыру;

      4) умаждау, жырту, шиыршықтауды қолданып, қағаз парақтарын көлемді пішіндерге айналдыру.

      Қағаздан құрастыру

      Қағаздан құрастыруға үйрету: қағазды тікбұрышты парағын жартысынан бүктеп, бұрыштарды және тараптарды біріктіру, детальдің негізгі түріне желімдеу. Қағаз парағын көлемді пішіндерге қайта келтіру, қағазды кесекке, орамдарға, ілмекке айналдыра білу дағдыларын бекіту.

      Табиғи, қалдық материалдардан құрастыру

      Балаларды табиғи материалдардан түрлі заттар даярлауға баулу.

      Конструктор бөлшектерінен құрастыру

      Конструктордан ойынға арналған ғимарат құрастыру дағдыларын қалыптастыру. Бөлшектерді бекіту тәсілдері мен ғимарат жасау туралы білімдерін жетілдіру.

      Күтілетін нәтижелер:

      құрылыс бөлшектерін атайды, оларды құрылымдық қасиеттерін ескере отырып, пайдаланады;

      құрылысты безендіру үшін түрлі түсті бөлшектерді қолданады;

      биіктігі, ұзындығы, ені бойынша құрылыстарды өзгертеді;

      бастаған ісін аяғына дейін жеткізеді;

      қағаздан көлемді пішіндерді жасай алады;

      табиғи материалдардан түрлі заттар дайындайды; конструктордан құрылыс жасайды.

      137. Жаратылыстану

      Өлі және тірі табиғат құбылыстары мен заттары. Тірі және өлі табиғат құбылыстары туралы түсініктерін қалыптастыру.Өлі табиғат нысандары туралы білімдерін кеңейту.

      Өсімдіктер әлемі

      1) балалардың бөлме өсімдіктері туралы білімдерін байыту;

      2) табиғаттағы, жыл мезгіліндегі маусымдық өзгерістер туралы түсініктерін қалыптастыру. Табиғаттағы ауа райының жағдайын бақылауға және бақылаудың нәтижелерін табиғат күн тізбесінде белгілеуге үйрету;

      3) балабақшаның ауласындағы және маңайдағы өсімдіктерді, көкөністер мен жемістердің 4-5 түрін, бөлме өсімдіктерін, ағаштар мен бұталарды атауға үйрету;

      4) қарапайым тәжірибелерді жүргізуге қызығушылықтарын, зейіндерін дамыту.

      Жануарлар әлемі

      Үй жануарлары және жабайы аңдар, олардың сыртқы келбеті, қозғалу және қоректену тәсілдері туралы білімдерін кеңейту. Үй жануарлаының (ит, мысық) сыртқы белгілері мен қылықтары туралы білімді бекіту. Сиырдың, жылқының және үй құстарының (қораз, мекен, қаз) сыртқы келбетіндегі ерекшеліктері туралы білімін нақтылау.

      Күтілетін нәтижелер:

      үй жануарларын және олардың төлдерін, үй құстарын атайды;

      кейбір жабайы аңдардың түрлерін біледі;

      бөлме өсімдіктерін, балабақшаның ауласындағы өсімдіктерді атайды;

      табиғаттағы маусымдық өзгерістерде қарапайым байланыстар орната алады;

      қарапайым тәжірибеге қызығушылық пен әуестік танытады;

      табиғатта өзін ұстаудың қарапайым ережесін біледі.

9-параграф. ІІ жартыжылдық

      138. Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру

      Жиын

      1) жиынтық сапасы бойынша әртүрлі заттардан тұратындығы туралы түсініктерін жетілдіру;

      2) осы заттардың сыңарларын қою негізінде салыстырып, теңдігін немесе теңсіздігін анықтау іскерліне жаттықтыруды жалғастыру.

      Сан, санау

      1) 5-ке дейін тура және кері санауды жетілдіру;

      2) Теңдікті кем топқа үстемелей отырып немесе артық топтан бір затты алып тастай отырып, екі тәсілмен орнатуға, "Қанша еді?", "Қаншасы қалды?" сұрақтарына жауап беруге үйрету. Топтарды салыстыру негізінде сандық мәндерді дұрыс талдап қорыта білуді дамыту;

      3) әртүрлі сезім мүшелерінің көмегімен санау дағдысын дамытуды жалғастыру(көру, есту, иіс сезу).

      Шама

      Ұзындығы, ені, биіктігі, жуандығы бойынша беттестіру және тұстастыру арқылы екі қарама-қарсы және бірдей заттарды салыстыру дағдысын бекіту.

      Геометриялық пішіндер

      Геометриялық пішіндерді; шеңбер, шаршы және үшбұрыш тану және атау, пішіндердің пішінін сипап-сезу және көру тәсілдерімен зерттеу.

      Кеңістікте бағдарлау. Өзінің дене бөліктерінің орналасуын бағдарлау дағдыларын бекіту, өзіне тікелей жақын кеңістік бағыттарын анықтау.

      Уақытты бағдарлау. Тәуліктің қарама-қарсы бөліктерін анықтау және тану дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      тәулік бөліктерін: таңертең, күндіз, кеш, күндер: бүгін, кеше, ертең, жылдам, баяу ұғымдарын атайды, өзіне қатысты кеңістіктегі заттардың орналасуын анықтай алады;

      жасалған әрекеттердің көмегімен түрлі мәселелерді шешудің әдістерін табады;

      қарапайым себеп-салдарлық байланыстарды анықтай алады.

      139. Құрастыру

      Құрылыс материалдарынан құрастыру

      1) құрылыс материалдарының негізгі бөліктерін, олардың бөлшектерін атауға үйрету, оларды көлемі, түсі бойынша ажырата білуге баулу;

      2) құрастыру кезінде сәйкес белгілері бойынша біріктіре білу және онымен ойнай отырып шығармашылық қиялдау дағдыларын қалыптастыру.

      Ұжымдық құрастыру

      Дағдыларды бекіту :

      1) олардың құрылымдық қасиеттерін ескере отырып пайдалану, құрылыс бөлшектерін ажырату және атау;

      2) жеке және ұжымдық іс-әрекет дағдыларын бекіту, құрылысты жалпы оймен біріктіру;

      3) құрдастар арасында міндеттерді бөлісу;

      4) қағаздан орамдар, жиектер, кесектер жасау;

      5) бөлшектерді өзара желімдеу, композиция құрастыру;

      6) әртүрлі "пластик" түріндегі үлгілер жасау;

      7) қағаздан "оригами" типі бойынша қарапайым пішіндер құрастыру.

      Табиғи, қалдық материалдардан құрастыру

      Балаларды қалдық материалдардан бұйым жасауға баулу. Бөліктерді біріктіру үшін желімді пайдалану. Шығармашылық қиялдауды дамыту, көрнекілікке сүйене отырып зат жасау.

      Конструктор бөліктерінен құрастыру

      Конструктормен ойындар үшін құрылыстарды құру дағдыларын жетілдіру, бөлшектерді бекіту мен құрылыстарды құру тәсілдерін жетілдіру.

      Күтілетін нәтижелер:

      заттарды атайды және ажыратады, олардың өлшемін, түсін, пішінін, жасалған материалын анықтайды;

      оларды топтастыра алады;

      құрылыс бөлшектерін ажыратады және атайды, олардың құрылымды қасиеттерін ескере отырып пайдаланады;

      өзінің құрылыстарымен ойнайды.

      140. Жаратылыстану

      Өлі және тірі табиғат құбылыстары мен заттары

      Табиғат құбылыстары туралы түсініктерін қалыптастыру, өлі табиғат нысандары туралы білімдерін байыту.

      Табиғаттағы маусымдық өзгерістер

      1) көктем, қыс, жаз, күз мезгілдерінде табиғатты бақылау дағдыларын дамыту;

      2) табиғаттағы ауа райының жағдайларын бақылау және бақылаулардың нәтижелерін табиғат күнтізбесіне белгілеу дағдыларын жетілдіру.

      Өсімдіктер әлемі

      Балабақша ауласындағы және маңайдағы өсімдіктер туралы білімдерін бекіту, оларды ажыратып,атауға үйрету.

      Көкөністер мен жемістердің 4-5 түрін, бөлме өсімдіктерін, ағаштар мен бұталарды танып, атай білу дағдыларын бекіту. Ағаштың және гүлдің бөліктерін атай білуге үйрету.

      Білімдерін қалыптастыру:

      1) көктем мезгілінде өсімдіктердің тіршілігі туралы;

      2) шөптесін өсімдіктер (4-5 түрін), жидектер, саңырауқұлақтар туралы;

      3) орманда, бақшада, далада өсетін өсімдіктер туралы;

      4) пияздың және шөптің бөлме жағдайында өсуі туралы.

      Жануарлар әлемі

      1) үй және жабайы жануарлар, олардың сыртқы келбеті, қозғалу және қоректену тәсілдері туралы түсініктерін кеңейту. Жабайы жануарлардың (түлкі, қасқыр, тиін) сыртқы белгілері мен әрекеттерін туралы білімдерін бекіту. Табиғат бұрышындағы тірі нысандар мен өсімдіктерге күтім жасау дағдыларын жетілдіру.

      2) жәндіктердің аттарын (қоңыз, көбелек, шыбын) бекіту, кейбір жәндіктер туралы (құмырсқа) қарапайым түсінік беру.

      3) бауырмен жорғалаушылар санатының өкілдерімен (кесіртке, тасбақа), олардың сыртқы түрімен және қозғалу әдістерімен таныстыру (кесірткенің денесі ұзын, құйрығы да ұзын ол оны тастап кете алады және ол тез қимылдайды).

      4) қарапайым экологиялық білімдерін қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      үй жануарларын және олардың төлдерін, үй құстарын атайды;

      бөлме өсімдіктерін, балабақшаның жер теліміндегі өсімдіктерді атайды;

      жәндіктерді атайды, олар туралы қарапайым түсініктерге ие;

      бауырымен жорғалаушыларды олардың сыртқы құрылысын және қозғалу әдістерін біледі:

      табиғаттағы маусымдық өзгерістердің қарапайым байланыстарын орнатады;

      қарапайым зерттеуге қызығушылық пен әуестік танытады;

      табиғатқа зиян келтіруі мүмкін жағдайлар мен әрекеттерді атайды;

      "Қызыл кітапқа" енгізілген және жойылып кету қаупі төнген жануарларды атайды;

      табиғатта өзін ұстау ережесін біледі.

10-параграф. "Шығармашылық" білім беру саласы

      141. "Шығармашылық" білім беру саласының базалық мазмұны сурет салу, мүсіндеу, аппликация, музыка ұйымдастырылған оқу қызметінде іске асырылады.

      142. Мақсаты инновациялық әдістер мен технологияларды қолданып, шығармашылық дағдыларды, эстетикалық талғамды дамыту және қалыптастыру болып табу.

      143. Міндеттері:

      сезімдік-эмоциялық қасиеттері мен эстетикалық талғамды,бейнелеу дағдылары мен музыкалық білімдерін қалыптастыру;

      шығармашылық ойлау мен қиялды дамыту;

      қарапайым заттар, құбылыстар, ертегі кейіпкерлерін бейнелеуде біліктер мен дағдыларды қалыптастыру, пішінді, түсті, заттардың орналасуын беруге үйрету;

      қоршаған ортадағы әсемдікті қабылдауға үйрету;

      өз ойын айтуға және шығармашылық қабілеттерін дамытуға сураныстарын қанағаттандыру;

      өзінің жұмыстарын және басқа балалардың жұмыстарын бағалауды үйрету.

11-параграф. І жартыжылдық

      144. Сурет салу

      Заттық сурет салу

      Балалардың дербес тәжірибелік әрекеттерімен байланысты эстетикалық қабылдауын дамыту. Бояулармен, қарындаштармен, борлармен дәстүрлі және дәстүрден тыс тәсілдермен сурет салудың техникасын жетілдіру.

      Біліктерін қалыптастыру:

      әртүрлі бағыттағы тура сызықтар мен олардың қиылысуын жүргізе білуді үйрету.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) көкөністер мен жемістерді, ыдыстар, ойыншықтар, жануарларды бейнелеу;

      2) дөңгелек пішінді заттарды салу;

      3) техникалық дағдылар мен біліктерді игеру.

      Сюжеттік сурет салу

      1) қоршаған ортаның әсемдігіне, өнер туындыларына, тұрмыстық заттарға, қазақ және басқа халықтардың ойыншықтарына эмоционалды-эстетикалық талғам дағдыларын қалыптастыру.

      2) қарапайым табиғат құбылыстарын, ертегі кейіпкерлерін бейнелеуге машықтандыру.

      Сәндік сурет салу

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) қазақ халқының және басқа халықтардың сәндік-қолданбалы өнер шығармаларымен таныстыру барысында эстетикалық қабылдауын дамыту.

      2) элементтердің пішінін, реттілігін, олардың арасындағы қашықтықты ескере отырып, жазықтықта оюларды орналастыру;

      3) қазақ оюларының кейбір элементтерін салу;

      4) элементтердің реттілігін, олардың арасындағы қашықтықты сақтау.

      Күтілетін нәтижелер:

      сурет салу техникасын игерген;

      үлгі бойынша пішінін, пропорциясын ескере отырып, сурет салады;

      көкөністер-жемістердің, ыдыстардың, ойыншықтардың, жануарлардың суреттерін салады;

      қазақ оюының бөліктері туралы ұғымдарға ие;

      өзінің жұмыстарын және басқа балалардың жұмыстарын бағалай алады.

      145. Мүсіндеу

      Заттық мүсіндеу

      Ермексаздың, сазбалшықтың, қамырдың кесектерінен мүсіндеу дағдыларын қалыптастыру:

      1) түрлі тәсілдерді қолданып бейнелеу;

      2) түрлі пішіндегі таныс заттарды және өзіне тән ерекшеліктерін ескере отырып, үлгісі мен елестетуі бойынша көлемін;

      3) пропорцияларды сақтап, саусақ пен алақан қозғалыстарын пайдалана отырып екі бөліктен тұратын заттарды;

      4) адам пішінін;

      5) заттарды толық пішіні алынғанға дейін немесе жайылған пішінінің жиектері иілгенге дейін сығымдау.

      Сюжеттік мүсіндеу

      Балалардың көлемді пішіндер мен қарапайым композицияларды мүсіндеуге қызығушылығын тәрбиелеу.

      Сәндік мүсіндеу

      1) Балаларды тұрмыстық заттар мен бейнелі ойыншықтарды мүсіндеуге қызығушылығын арттыру. Ұлттық ойыншықтар туралы білімдерін кеңейту, халық шығармашылығының желісі бойынша бейнелер жасау. Балаларды халық шеберлерінің еңбектерімен таныстыру, халық бұйымдарының желісі бойынша ыдыстарды мүсіндеуге үйрету.

      2) Кескішті қолдануды таныстыру. Кескіштің көмегімен жасалған бұйымды безендіруге тырысуын ынталандыру. Ұқыпты мүсіндеу әдістерін бекіту.

      Күтілетін нәтижелер:

      түрлі пішіндегі және көлемдегі таныс заттарды түрлі тәсілдерді қолданып, мүсіндей алады;

      адамның пішінін (дене бөліктерін: бас, кеуде, қолдары, аяқтары) мүсіндейді;

      халық шығармашылығының желісі бойынша тұрмыстық заттар мен ойыншықтардың бейнелерін мүсіндеуге қызығушылық танытады;

      кескішпен түрлі безендірулер жасайды.

      146. Аппликация

      Заттық аппликация

      1) қайшыны дұрыс ұстау және пайдалана білуді қалыптастыру. Түзу сызықпен алдымен қысқа содан соң ұзын жолақтарды қиюды үйрету.

      2) текшеден дөңгелек пішін, тікбұрыштан бұрыштарын бүктеу арқылы сопақ пішін қиюға үйрету. Ересектердің көмегімен бөліктерді желімдеуге үйрету. Желімді, сүлгіні қолдануды үйрету.

      Сюжеттік аппликация

      Барынша күрделі заттарды, жануарлар пішінін бейнелеу, заттарды қағаз бетінде орналастыру дағдыларын қалыптастыру. Композицияны құрастыру кезінде заттар мен нысандардың көлемі бойынша арақатынасын ескеру.

      Дөңгелектерді және сопақша пішіндерді қию дағдыларын жетілдіру. Тар жолақтарды көлденеңінен қию, шаршыдағы бұрыштарды қиюды бекіту.

      Сәндік аппликация

      Геометриялық пішіндерден ою-өрнектерді және жолақтағы өсімдік өрнектерін халықтық өнер түрлері бойынша бірізділігін ескере отырып құрастыру дағдыларын қалыптастыру. Қазақ халқының сәндік-қолданбалы өнерімен таныстыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      қайшыны дұрыс ұстайды және пайдаланады;

      қысқа және ұзын жолақтарды, дөңгелек пішіндерді қияды;

      жеке бөліктерді жапсырады;

      желімді, сүлгіні қолдана алады;

      композиция құрайды; жолаққа геометриялық пішіндер мен өсімдік өрнектерінен өрнектер жасай алады.

      147. Музыка

      Музыка тыңдау

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) әртүрлі сипаттағы, қарқындағы музыканы қабылдау, музыкаға деген өзіндік қатынасын, ол туралы пікірін айту;

      2) әуендерді немесе музыкалық шығармаларды орындау кезінде пьесаларды тану және атау;

      3) пьесалардың, әндердің жекелеген эпизодтарын көргендегі және музыкалық бейнелерінің арақатынасын тану және атау, тыңдауды иллюстрация көрсетумен қатар жүргізу;

      4) халықтық домбыра аспабының дауысын қабылдау.

      Ән айту

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) әртүрлі сипаттағы әндерді қабылдау, әуенді дұрыс, нақты интонациялау, сөздерді дәл айту дағдыларын қалыптастыру;

      2) дауыс пен есту қабілетін дамытуға арналған жаттығуларды қысқа әндер айту арқылы дағдыны жетілдіру, дауыстап және төмен дауыспен ән салу, қол қозғалысымен көрсету;

      3) ән сипатын ұғыну, әннің көңіл күйін бере білу;

      4) хормен, күш түсірмей, сөздер мен дыбыстарды таза және анық, музыкалық сүйемелдеуден кейін ән айту дағдыларын қалыптастыру.

      Музыкалық-ырғақтық қимылдар

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) би қимылдары, ойындық музыкалық қимылдарды орындау дағдыларын қалыптастыру;

      2) марш сипатын ырғақты жүріспен беру, музыканың қимылдық сипатын-жеңіл, ырғақты жүгірумен беру;

      3) жүрелеп отыруды ырғақты орындаумен, қимылды музыкамен сәйкестендіру, музыканың екінші бөлігінде қимылды өзгерту;

      4) музыканың ырғағын дәл бере отырып, қимылды ырғақпен екі аяқпен еркін және жеңіл секіру.

      Билер

      Музыканың көңілді би сипатын қабылдауға үйрету, музыканың кіріспесін ажырату, содан кейін қимылды бастау, музыканың сипатына сәйкес қимылдарды ауыстыру, би қимылдарын, билерді, ойындарды есте сақтау.

      Ойындар, хороводтар

      Әннің мәтініне сәйкес ойын қимылдарымен сүйемелдей отырып, әнді көңілді және емін-еркін әндету, хор айтуды шеңбер бойымен жүргізу, музыкалық фразаларға сәйкес қимылдарды өзгерту; шапшаңдық пен икемділік таныту, пьесаның соңын белгілеу, халық ойындарының көңілді сипатын беру, дыбыстарды жоғарылығы бойынша ажырату, үлкен шеңберге және шашырап тұру.

      Балалардың музыкалық аспаптарында ойнау

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) фортепиано сүйемелдеуіндегі балалар музыкалық аспаптарында ересектердің орындауындағы би әуенін тыңдау;

      2) әуеннің сипатын тану: әннің қайырмасын орындау кезінде күрделі емес ырғақтық бейнені орындап, сылдырмақтармен ойнау, музыканың тактісімен алақандарды соғу; түрлі жанрдағы музыканы қабылдау және анықтау.

      Күтілетін нәтижелер:

      әуен немесе музыканың кіріспесі бойынша таныс әндерді таниды;

      олардың мазмұндары туралы айта алады;

      сөздерді созыңқы және анық айтады;

      жоғары және төмен қолының қимылымен көрсетіп, әуенін және қайырмасын айтады;

      музыканың ырғағын дәл береді;

      би сипатындағы музыканы эмоционалды түрде қабылдайды;

      хор айтуға үлкен шеңберге тұра алады;

      музыка жанрларын ажыратады;

      музыкалық ойыншықтар мен аспаптарды таниды.

12-параграф. ІІ жартыжылдық

      148. Сурет салу

      Заттық сурет салу

      1) заттардың үлгі бойынша олардың өзіне тән ерекшеліктерін: пішінін, пропорциясын және заттар мен олардың бөліктерінің орналасуын ескере отырып сурет салуға үйрету;

      2) көлемі бойынша олардың арақатынасын ескеріп, заттар мен жануарлардың пішінін бейнелей білуге баулу;

      3) сурет салудың техникалық дағдыларын жетілдіру. Суретте ашық және солғын түстерді пайдалану.

      Сюжеттік сурет салу

      Заттарды қағаз бетіне тұтастай орналастыра отырып, мазмұнды композиция салу, дағдыларын дамыту. Ағаштар мен жануарларды олардың ерекшеліктерін ескере отырып, салуға үйрету.

      Сәндік сурет салу

      Дөңгелек және сопақша пішіндегі ою-өрнекті құрастыру, ұлттық ою-өрнектерді, қазақы ою-өрнектердің элементтерін пайдалану дағдыларын жетілдіру. Пішінін ескере отырып, ою-өрнекті орналастыру, элементтер бірізділігін олардың арасындағы арақашықтықтарды сақтау, 2-3 элементтерді түсі мен пішіні бойынша ұлттық оюларды ашық түстермен кезектестіру дағдыларын қалыптастыру. Қазақ халқының сәндік-қолданбалы өнері туралы білімдерін кеңейту.

      Күтілетін нәтижелер:

      сурет салу техникасын игерген;

      заттардың үлгі бойынша пішінін, түсін ескере отырып салады;

      заттар мен жануарлардың пішінін бейнелейді;

      мазмұнды композицияның бейнесін салу дағдыларын игерген;

      қазақ оюларының элементтерін қолданады.

      149. Мүсіндеу

      Мүсіндеу техникасын жетілдіру

      Заттық мүсіндеу

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) жануарлардың мүсінін жасаудың әртүрлі тәсілдерін пайдалану;

      2) бірнеше бөліктерден заттарды мүсіндеу, оларды орналастыру, пропорцияларды сақтау, бөліктерді біріктіру.

      Сюжеттік мүсіндеу

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ертегілер мен қоршаған өмір тақырыптарына мазмұндық композициялар құру;

      2) ұжымдық жұмыстарды орындау, міндеттемелерді өзара бөлісу;

      3) мүсіндеудің таныс тәсілдерін пайдалана отырып, сазбалшықтан, қамырдан, ермексаздан мусіндеу.

      Сәндік мүсіндеу

      Тұрмыстық заттарды мүсіндеуге қызығушылықты тәрбиелеу. Халық шеберлерінің еңбегі туралы білімін кеңейту, саздан жасалған халықтық бұйымдардың желісі бойынша ыдыстарды мүсіндеу дағдыларын бекіту. Жартылай пішінді алу үшін сазбалшықтың тұтас кесегінен мүсіндеу дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      мүсіндеуде кескішті қолдана біледі;

      жануарлардың мүсінін жасаудың әртүрлі тәсілдерін пайдаланады;

      ертегілер мен қоршаған өмір тақырыптарына мазмұндық композициялар құрастырады;

      ұжымдық жұмысқа қатысады, тұрмыстық заттарды бейнелеуге қызығушылық танытады;

      халықтық бұйымдардың желісі бойынша ыдыстарды мүсіндеу дағдыларын игерген;

      қоршаған әлемнің әсемдігін эмоционалды қабылдайды.

      150.      Аппликация

      Жапсыру мазмұнын күрделі ете және әртүрлі бейнелерді жасау үшін мүмкіндіктерді кеңейте отырып оған қызығушылықты тәрбиелеу.

      Заттық аппликация

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) күрделі заттар мен жануарлардың пішіндерін жапсыру;

      2) қағаз бетінде бейнелерді құрастыру, одан кейін оларды желімдеу;

      3) қайшымен жұмыс;

      4) шаршы мен төртбұрышты екі бөлікке қию, жіңішке жолақтарды көлденеңінен қию дағдыларын қалыптастыру. Желіммен жұмыс жасау дағдыларын жетілдіру.

      Сюжеттік аппликация

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ұжымдық мазмұнды композицияны құрастыру;

      2) заттарды қағаз бетіне тұтастай орналастыру;

      3) дөңгелектер мен сопақтарды қию;

      4) ұсақ элементтерді ересектердің көмегімен желімдеу, алдымен қағаз бетінде заттың бейнелерін құрастырып, содан кейін оны желімдеу.

      Сәндік аппликация

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ересектердің көмегімен қағаз бетінде дөңгелек және сопақша пішіндегі ою-өрнекті құрастыру;

      2) элементтер реттілігін, олардың арасындағы арақашықтықты сақтауды, пішінін ескере отырып ұлттық ою-өрнекті пайдаланып, ұлттық ыдыстарды безендіру.

      Қазақ халқының сәндік қолданбалы өнерімен таныстыру. Панно даярлау, сәндік композицияларды өз ойынша орындау дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      қайшыны дұрыс ұстайды және оны пайдалана алады;

      бірнеше бөліктерден тұратын заттарды орналастырады және желімдейді;

      қазақ оюларының бөліктерінен, өсімдік және геометриялық пішіндерден өрнектер жасайды, оларды кезектестіріп ретімен желімдейді;

      ұжымдық жұмыстарды орындауға қатысады;

      панно даярлау туралы ұғымдарға ие, сәндік композицияларды өз ойынша орындайды;

      бейнелеу өнерінің түрлері: көркем сурет, мүсіндеу, халық өнері туралы түсініктерге ие.

      151. Музыка

      Музыка тыңдау

      1) музыкалық мәнерлеу құралдарын ажырату, музыкалық шығармаларды соңына дейін тыңдау, оларды тану, шығарманың бөлімдерін ажырата білу, музыканың сипатын анықтау, өз әсері туралы әңгімелеу;

      2) сипаты мен мазмұны жағынан алуан түрлі екі шығарманы эмоциялық тұрғыдан қабылдай және салыстыра білу;

      3) тыңдауды қимыл көрсету арқылы сүйемелдей отырып, музыкалық бейне мен қимыл тәжірибесінің арақатынасын анықтау.

      Ән айту

      1) жеке және хормен ән айту дағдыларын, соза дыбыстауды, таза интонациялауды, бір қарқында ән айтуды дыбыстаудың бірдей күшімен ән айтуды жетілдіру. Әртүрлі сипаттағы әндерді орындау, дауыспен секіріс үлгісіндегі және төмендеуші әуен қарқынын бере білу;

      2) күш салмай ән айту, сөздер мен дыбыстарды таза және анық айту, музыкалық шығармадан кейін ән айту фразалар арасындағы тыныс алу, әнді бір мезгілде бастау және аяқтау, әуенді дұрыс бере білу, соңын мұқият әндетіп айту.

      Музыкалық-ырғақты қозғалыстар

      1) би қозғалыстарын, ойындық музыкалық әрекеттерді орындауға тәрбиелеу;

      2) музыкалық бейне мен қозғалыс тәжірибесін сәйкестендіру жаттығулары; қозғалыс бағытын өзгертіп адымдау, аяқты жоғары көтеріп жүгіру; әндердің қозғалыстық, көңілді сипатын қабылдау; мазмұны бойынша таныс әндерді сахналауға баулу.

      Билер

      1) музыканың биге тән сипатын қабылдау; жеңіл қозғалу, ырғақты, қозғалу; жұппен би қимылдарын орындау; биде ойындық музыкалық қимылдарды қолдану;

      2) би қозғалыстарының, ойындар мен хор атауларын білу. Музыканың сипатына сәйкес ойын әрекеттерін орындау, шеңбер бойымен хор айтып жүру, қозғалысты өзгерту, шапшаңдық пен ептілік таныту. Музыканың көңілді, ойнақы сипатын ажырата білу, қол орамалды баяу бұлғау, әуен сүйемелдеуімен жұбымен жүру, көңілді билеу;

      3) балалар музыкалық аспаптарында ойнай білу, әртүрлі музыкалық және шулы аспаптарда ересектің ойнағанын тыңдау;

      4) музыкалық аспаптарда қарапайым ырғақты суретті өздігінен орындау; шулы оркестрге қатысу; балалар музыкалық аспаптарын тану және атау.

      Күтілетін нәтижелер:

      әуені бойынша әндерді таниды, олардың мазмұны туралы баяндайды;

      әнді созып, сөздерін анық айтады, таныс әндерді сүйемелдеумен және сүйемелдеусіз орындайды;

      әнді бірге бастап, бірге аяқтайды;

      музыканың сипатына сәйкес қимылдарды музыкалық шығарманың түріне сәйкес өздігінен ауыстыра отырып орындайды;

      таныс емес музыкамен оның негізгі көңіл-күйін бере отырып, қимылдайды; әндерді, билерді сахналайды.

13-параграф. "Әлеумет" білім беру саласы

      152.       "Әлеумет" білім беру саласының базалық мазмұны қоршаған ортамен танысу, экология негіздері ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      153. Мақсаты жалпы адамзаттық құндылықтар мен ережелер негізінде жеке тұлғаның әлеуметтік дағдыларын қалыптастыру болып табылады.

      154.       Міндеттері:

      ересектердің еңбегі, оның қоғамдық өмірдегі рөлі туралы, жалпы қабылданған нормалар мен ережелер негізінде құрдастармен және ересектермен өзара қарым-қатынастары туралы білімдерін кеңейту;

      отансүйгіштік сезімдерін, еліміздің жетістігіне мақтаныш сезімін тәрбиелеу;

      өзінің еңбегіне, басқа адамдардың еңбегі мен оның нәтижелеріне құндылықты қатынасқа тәрбиелеу;

      құрдастарымен сыпайы қарым-қатынас жасауға тәрбиелеу.

14-параграф. І жартыжылдық

      155. Қоршаған ортамен танысу

      Бала, оның отбасы, үйі

      1) баланың өзі және өзінің жағдайы туралы түсініктерін кеңейту. Өзін-өзі тануға ұмтылысын қолдау. Баланың туыстық қатынастарды түсінуіне ықпал ету;

      2) балалардың отбасы мүшелері бейнеленген суреттерді қарастыру, отбасы мүшелерін, олардың әрекеттері мен өзара қарым-қатынастарын атау дағдыларын қалыптастыру.

      Заттық әлем

      Балаларды заттық әлеммен таныстыру және онымен әрекет жасау дағдыларын қалыптастыру. Жақын маңайдағы заттарды ажыратып, атай білу біліктерін жетілдіру.

      Білімдерін қалыптастыру:

      1) таныс емес заттардың қолданысы туралы;

      2) қоршаған ортадағы заттардың қолданысы, құрылысы, материалы арасындағы байланысы туралы;

      3) ұлттық киімді дайындау, әшекейлер туралы;

      4) көлік түрлерінің қолданысы (әуе, су, жерде жүретін көліктер);

      5) жүктің сипаты және қолданылуы машинаның құрылысына тәуелділігі туралы (жедел жәрдем, өрт сөндіру машинасы және тағы басқа);

      6) мамандықтар және ересектердің еңбегі туралы;

      7) телефон, компьютер, теледидардың қолданысы туралы білімдерін қалыптастыру және оларды пайдаланудың кейбір қарапайым ережелерімен таныстыру. Адамдарға еңбектері үшін алғыс айтуға және еңбектің нәтижесіне құрмет көрсете білуге тәрбиелеу.

      Әртүрлі мамандықтағы адамдар туралы ұғым

      Балабақша қызметкерлері мен олардың еңбек әрекеттері, адамның тұратын үйі, балабақша, мектеп, ересектердің еңбектері туралы білімдерін жетілдіру.

      Қалалар мен ауылдардың атаулары, олардың көрікті жерлері, ауыл мен қала өмірінің ерекшеліктері туралы білімдерін бекіту.

      Біздің еліміздің қорғаны әскер туралы білімдерін қалыптастыру.

      Қазақстан республикасының бас қаласы – Астана туралы білімдерін суреттерді, альбомдарды қолданып, қарастыру арқылы қалыптастыру.

      Балаларды мемлекеттік мерекелерге қатысуға баулу.

      Мемлекеттік рәміздер туралы (Ту, Елтаңба, Әнұран) білімдерін қалыптастыру.Өз елінің рәміздеріне құрметпен қарауға тәрбиелеу.

      Жолда жүру ережелері

      Көлік түрлері, жол бөліктері (тротуар, жолдың жүру бөлігі мен жаяу жүргінші өтетін жол және жерасты өту) ,бағдаршам белгілері, жолда жүру ережелері туралы білімдерін қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      өзі туған елді мекенін, туған елін атайды;

      қазақ киіз үйі оның құрылысы ішіндегі заттарды, ұлттық киімдер мен әшекейлерді атайды және ажыратады;

      еңбек адамдарына және олардың еңбектерінің нәтижелеріне құрмет көрсетеді;

      әскердің міндеті туралы түсініктерге ие;

      мемлекеттік және ұлттық мерекелерге қатысады;

      мемлекеттік әнұранды біледі және оны кеудесінің сол жағына қолын қойып айтады;

      бағдаршамның белгілері, көшеде, өткелде өзін дұрыс ұстауды біледі;

      халық дәстүрлеріне негізделген адамгершілік мінез-құлық нормаларын орындайды, ересектер мен кішілерге құрмет көрсетеді.

      156.Экология негіздері

      Өлі және тірі табиғат құбылыстары мен заттары

      1) балалардың өлі табиғат объектілері - су, жер, ауа, күннің көзі туралы білімдерін бекіту;

      2) табиғат құбылыстары: жел, жаңбыр, тұман туралы түсініктерін кеңейту.

      Табиғаттағы маусымдық өзгерістері

      1) күзгі, қысқы табиғатты, олардың қарапайым өзгерістерін бақылау дағдыларын дамыту;

      2) адамдардың күзгі, қысқы әрекеттеріне балалардың зейін аудару дағдыларын қалыптастыру.

      Өсімдіктер әлемі

      1) көкөністер мен жемістерді ажыратып, атау дағдыларын жетілдіру;

      2) бөлме өсімдіктері, олардың ерекшеліктері туралы білімдерін жетілдіру. Бөлме өсімдіктеріне және табиғат бұрышындағы жануарларға күтім жасау, өсімдіктердің өсіп-өнуі үшін қажетті жағдайлар туралы білімдерін қалыптастыру. Адамның табиғатқа деген қамқорлық қатынасының маңызы туралы білімдерін қалыптастыру;

      3) балалардың бөлме өсімдіктерін өсіріп, оларға күтім жасауға қызығушылықтарын және ынталарын тәрбиелеу. Оларға ұқыптылықпен және қамқорлықпен қарауға баулу;

      4) балабақша ауласындағы кейбір ағаштардың, бұталардың түрлері жайлы білімдерін қалыптастыру. Ағаштардың бөліктерін тауып, атай білу дағдыларын бекіту;

      5) өсімдіктерге арналған белгілі жағдайлардың қажеттілігін түсіну дағдыларын қалыптастыру.

      Жануарлар әлемі

      1) үй жануарлары және олардың төлдері; жабайы жануарлардың тіршілігі; табиғат бұрышын мекендеуші жануарлар туралы түсініктерін кеңейту. Тірі объектілерге күтім жасауға арналған құралдар және табиғат бұрышындағы өсімдіктер туралы білімдерін қалыптастыру;

      2) жабайы жануарлардың күз мезгіліндегі тіршілігі жайлы түсініктерін (сыртқы түрі, тіршілік ету ортасы, мекені, азығы, қысық дайындығы) кеңейту.

      3) үй және дала құстары туралы білімдерін кеңейту;

      4) қыстап қалатын және жыл құстары туралы білімдерін, оларды ажыратып, атай білулерін қалыптастыру;

      5) табиғаттағы қарапайым тәртіп ережелері туралы білімдерін қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      өлі табиғат объектілерін ажыратады және атайды;

      кейбір табиғат құбылыстарын, табиғаттағы және ауа райындағы маусымдық өзгерістерді ажыратады және атайды;

      4-5 ағаштардың түрлерін, бұталарды, шөптесін өсімдіктерді, гүлдерді, жидектерді, саңырауқұлақтарды, көкөністер мен жемістерді; үй және жабайы жануарларды атайды және ажыратады;

      өсімдіктер мен жануарларға күтім жасаудың қарапайым әдістерін біледі.

15-параграф. II жартыжылдық

      157.       Қоршаған ортамен танысу

      Бала, оның отбасы, үйі

      1) отбасы туралы, отбасының ересек мүшелерінің еңбегі туралы білімдерін жетілдіру. Отбасының ересек және кіші мүшелеріне сыйластықпен және қамқорлықпен қарым-қатынас жасауға тәрбиелеу. Отбасындағы сүйікті адамдары, отбасылық мерекелері, дәстүрлері туралы өздігінен әңгімелеу дағдыларын қалыптастыру. Балаларды отбасылық мерекелер мен салтанаттарға даярлыққа қатысуға баулу;

      2) заттық-кеңістіктік дамытушы ортада отбасылық қатынастарды және отбасындағы ересектер еңбегін сипаттайтын ойын әрекеттерін орындау.

      Заттық әлем

      1) қоршаған заттар, олардың қасиеттері және міндеттері туралы білімдерін кеңейту. Материалды ескере отырып, заттар мен нысандарды іріктеу, топтастыру, тану біліктерін қалыптастыру;

      2) балаларды ұлттық киімді, тұрмыс заттары мен әшекейлерді даярлаумен таныстыруды жалғастыру;

      3) ойыншықтарға, кітаптарға, ыдыстарға ұқыпты қарау дағдыларын тәрбиелеу.

      Байланыс, қозғалыс құралдары

      Қозғалыс ортасын ескере отырып, көлік құралдарын танып және атай білу дағдыларын қалыптастыру. Әртүрлі көлік құралдары мен оларды басқаратын адамдар туралы білімдерін жетілдіру. Көлікте жұмыс істейтін адамдарға сыйластықпен қатынас жасауға тәрбиелеу.

      Ересектердің еңбегі

      1) ересектер еңбегі туралы білімдерін жетілдіру. Ауыл шаруашылығындағы ересектер еңбегі туралы білімдерін қалыптастыру.Ауыл шаруашылығы жұмысшылары еңбегінің мәнін түсіну (қаламен ауылдың байланысы), диқанның еңбегі туралы білімін қалыптастыру. Нанға және азық-түлік өнімдеріне ұқыпты қарауға тәрбиелеу;

      2) балабақша қызметкерлерінің еңбегі туралы білімдерін нақтылау, оған сыйластықпен қарым-қатынас жасауға тәрбиелеу.

      Менің Отаным – Қазақстан

      1) фотосуреттерді, халық өмірі туралы картиналарды, ұлттық сәндік өнер бойынша альбомдарды, тұрмыстық заттар мен ұлттық үлгіде дайындалған киімдерді пайдалана отырып, Қазақстан Республикасы және онда тұратын әртүрлі ұлт өкілдері туралы түсініктерін қалыптастыру;

      2) Қазақстан әскері туралы түсініктерін кеңейту. Қазақстан мәдениетінің қайнар көзіне баулу. Халық музыкалық аспаптары туралы білімдерін қалыптастыру. Музыкалық шығармаларды тыңдау дағдыларын қалыптастыру.

      Жолда жүру ережелері

      Бағдаршам түсінің белгілеріне сәйкес көшеден өту дағдыларын жетілдіру. Жаяу жүргіншілер үшін ережелер, "Жаяу жүргінші өткелі" жол белгісі туралы білімдерін қалыптастыру.

      Іздеу зерттеу әрекеті

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) қарапайым тәжірибелер мен зерттеу жүргізу, қарапайым себеп-салдарлық байланыстарды орнату;

      2) заттарды белгілі реттілікпен орналастыру;

      3) түрлі материалдар олардың сапалары мен қасиеттері туралы білімін жетілдіру;

      4) бастаған ісін аяғына дейін жеткізу.

      Қарапайым тәжірибелерді жүргізуге қызығушылық пен зейін аударуға тәрбиелеу.

      Күтілетін нәтижелер:

      отбасының ересек мүшелерінің еңбегі туралы біледі;

      отбасында ересектер мен өзінен кішілерге сыйластық және қамқорлық қарым-қатынас танытады;

      материалды ескере отырып, заттар мен нысандарды тани алады;

      ойыншықтарға, кітаптарға, ыдыстарға ұқыпты қарайды;

      кейбір мамандықтардың маңызын, атауларын біледі;

      қарапайым тәжірибелерді жүргізуге қызығушылық танытады;

      қарапайым себеп-салдарлық байланыстарды орнатады.

      158. Экология негіздері

      Өлі және тірі табиғат құбылыстары мен заттары

      Өлі табиғат объектілері туралы білімдерін кеңейту және бекіту.

      Табиғаттағы маусымдық өзгерістер

      1) көктем, қыс мезгілдерінде табиғатты бақылау дағдыларын дамыту;

      2) өктем мезгілінде адамдардың іс-әрекетіне зейіндерін аудару дағдыларын дамыту;

      3) ауа райын бақылау дағдыларын жетілдіру және бақылау нәтижелерін табиғат күнтізбесіне белгілеу;

      Өсімдіктер әлемі

      1) балабақша ауласындағы және жақын маңайдағы өсімдіктер туралы білімдерін бекітуді жалғастыру, оларды ажыратып, атауға үйрету;

      2) 4-5 көкөністер мен жемістердің түрлерін, бөлме өсімдіктерін, ағаштар мен бұталарды танып, атай білу дағдыларын бекіту;

      3) ағаштың және гүлдің бөліктерін атай білу дағдыларын бекіту.

      Білімдерін қалыптастыру:

      1) өсімдіктер және олардың көктем мезгіліндегі тіршілігі жайлы;

      2) шөптесін өсімдіктер (4-5 түрлері), жемістер, саңырауқұлақтар туралы;

      3) өсімдіктердің орманда, бақта, бауда, далада өсетіндері туралы;

      4) пияздың және шөптің бөлмедегі жағдайда өсуі туралы;

      5) өсімдіктер әлеміне қамқорлық жасау туралы.

      Жануарлар әлемі

      1) үй жануарларын және жабайы жануарларды ажыратып, атай білуді бекіту. Табиғат бұрышындағы өсімдіктерге және жануарларға қамқорлық жасау дағдыларын жетілдіру;

      2) көктем, жаз мезгіліндегі жануарлардың тіршілігі жайлы түсініктерін жетілдіру;

      3) кейбір жәндіктердің түрлері туралы, олардың тіршілігі туралы түсініктерін кеңейту;

      4) кейбір бауырмен жорғалаушылар туралы түсініктерін қалыптастыру.

      Табиғаттағы өзін-өзі ұстау ережелері

      Табиғаттағы тәртіп ережесімен таныстыруды және балаларды табиғат бұрышындағы өсімдіктер мен жануарларға қамқорлық жасауға ынталандыруды жалғастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      өсімдіктер мен жануарлардың өсіп-өнуіне қажетті кейбір жағдайларды біледі;

      4-5 үй және жабайы жануарларды, қыстап қалатын және жыл құстарын, жәндіктерді, өсімдіктерді, бұталарды, ағаштарды атайды;

      жануарлардың табиғаттағы тіршілік етуі туралы түсініктері бар;

      табиғаттағы өзін-өзі ұстау қарапайым ережесін біледі;

      табиғат бұрышындағы өсімдіктер мен жануарларға күтім жасаудың қарапайым дағдыларын меңгерген;

      тіршілік иелеріне аяушылық, жанашырлық танытады.

6-тарау. Мектепалды топ/сынып (5 жастан бастап)

      Ескерту. 6-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 06.03.2020 № 88 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-параграф. "Денсаулық" білім беру саласы

      159. "Денсаулық" білім беру саласының базалық мазмұны дене шынықтыру, қауіпсіз мінез-құлық негіздері ұйымдастырылған оқу қызметінде іске асырылады:

      160. "Денсаулық" білім беру саласын ұйымдастыру және өткізу балалардың өмірін қорғауға, денсаулығын нығайтуға және негізгі қимыл түрлерін қалыптастыруға бағытталған.

      161. Мақсаты денсаулық сақтау технологиясын қолданып, ойындар мен жаттығулар арқылы денешынықтыруға қызығушылықты, қауіпсіз мінез-құлық негіздерін қалыптастыруболып табылады.

      162. Міндеттері:

      дене сапаларын қалыптастыру;

      тұрмыста, көшеде, табиғат жағдайларында қауіпсіз мінез-құлық дағдыларына жаттықтыру;

      негізгі қимылдарды жетілдіру арқылы балалардың қимыл тәжірибелерін байыту;

      шығармашылық, танымдық және сөйлеу қабілеттерін дене шынықтырудың түрлі нысандарында дамыту;

      балалардың дене қалыптарының дұрыс дамуына, қимылдарының үйлесімділігіне, жалпақ табандылықтың аладын-алуға медициналық- педагогикалық бақылау жүргізу.

2-параграф. І жартыжылдық

      163. Дене шынықтыру

      Бұрын үйретілген жаттығуларды қайталау, бекіту, қимыл біліктері мен дағдыларын жетілдіру.

      Жалпы дамытушы жаттығулар "Қол кеуденің алдында" қалпынан қолды жанына қарай созу, "қолды желкеге қою" қалпынан қолды жоғары көтеру және жанына қарай созу; қол саусақтарын айқастыру "құлып", алға-жоғары көтеру (алақанды сыртқа қарай айналдыру); қолды бір мезгілде жоғары-артқа бір мезгілде және кезектесіп көтеру.

      Допты басынан асыра (алға және артқа) бір-біріне беру. Қолды алға созып оңға, солға бұрылу, гимнастикалық қабырғаға қарап тұрып, белінің тұсынан жіңішке тақтайшаны ұстап, алға еңкейіп, иілу, гимнастикалық қабырғаға арқасымен тіреліп тұрып, қолын белінің тұсына сай рейкадан ұстап, аяқты кезектестіре бүгу және тік көтеру, алға еңкейіп, алақанын еденге тигізу, айқасқан қолдарын артына көтеру, екі жанына созылған қолдарын жоғары көтеру, тізерлеп тұрып, алға еңкею, отыру. 5 метрге дейін қолмен жүру (екінші бала бірінші баланың аяғынан ұстап жүреді).

      Іштің бұлшық еттеріне (пресс) арналған жаттығулар. Екі бала жұптасып жасайды: бірінші бала қолын желкесіне қойып, шалқасынан жатып, денесін көтереді, екіншісі оның аяғына отырады (5–6 рет); гимнастикалық қабырғада қолдарымен тартылып тұрып, аяқтарын қосып сермейді (5–6 рет). Топтасып отырған күйі алға, артқа "әткеншек" жасап домалау (5–6 рет), 3 метрге дейін қолдың көмегімен етпетінен жатып еңбектеу. Қолдарын алға созып, 6–7 рет қатарынан жартылай отырып, тұру. Аяқты кезекпен алға және жан-жаққа қойып, отыру; ұсақ заттарды аяқтың саусақтарымен қысып алып, орнын ауыстыру.

      Негізгі қимылдар

      1) жүру: Сапта бір қатармен, аяқтың ұшымен, өкшемен жүру; тізеден бүгілген аяқты жоғары көтеру, заттарды аттап өту, түрлі қарқында, тәрбиешінің белгісімен тоқтау, қозғалыс бағытын өзгерту, шашырап, заттар арасымен, адымдап алға қарай жүру, қадамды алмастыра жүру. Жүру мен жүгіруді қайталап кезектестіру;

      2) жүгіру: шашырап; жұптасып, бір қатармен, заттарды аттап, бір сызыққа қойылған заттар арасымен "жыланша" ирелеңдеп, кедергілерден өту арқылы, табиғи жағдайларда кедергілерден өту арқылы, түрлі жылдамдықпен – баяу, жылдам, орташа қарқынмен 1,5–2 мин тоқтаусыз жүгіру;

      3) секіру: бір орында тұрып, алға қарай 3–4 м қашықтыққа жылжу арқылы секіру, тізенің арасына қапшықты қысып, қос аяқтап; түзу бағытта (арақашықтығы 6 м); қос аяқтап заттар арасымен (арақашықтығы 4 м), оң және сол аяқтарымен кезектесіп заттар арасымен (арақашықтығы 3 м), орнынан биіктікке, арқаннан, сызықтан аттап секіру, оң және сол аяғын кезектестіріп секіру, биіктіктен секіру, 20 см дейінгі биіктіктікке секіру;

      4) лақтыру, қағып алу, домалату: қос қолмен допты жоғары, жіптің үстінен лақтыру, допты еденнен ыршытып жоғары лақтырып, қос қолмен қағып алу (4–5 рет), допты бір қатарға қойылған заттар арасымен домалату, допты қабырғаға ұрып және еденнен ыршытып қос қолмен қағып алу, 2–2,5 м арақашықтықтағы нысанаға құм салынған қапшықты, асықты дәлдеп лақтыру, допты екі қолымен бір- біріне (арақашықтығы 1,5–2 м) басынан асыра лақтыру, допты екі қолымен заттар арасымен жүргізу (арақашықтығы 4 м), алға қарай жылжып, қос қолмен допты лақтырып, қайта қағып алу (арақашықтығы 4–5 м);

      5) еңбектеу, өрмелеу. Биіктігі 40 см жіптің астынан қолды еденге тигізбей, бүйірімен еңбектеу, гимнастикалық орындық үстінде ішпен еңбектеу, көлбеу басқышпен өрмелеп гимнастикалық қабырғаға өтіп, сатыдан ұстай отырып қайта түсу, гимнастикалық орындық астынан еңбектеу, доға астымен еңбектеу (биіктігі 50 см), доғаның астымен қолына допты ұстап еңбектеу (биіктігі 50 см), құрсаудың ішіне кіру(биіктігі 50 см), көлбеу басқышқа шығу, доғаның астымен төрт тағандап, допты басымен итеріп еңбектеу, кедергілер арасынан және қолды еденге тигізбей доға астынан еңбектеу; қолды еденге, құрсаудың шетіне тигізбей оң және сол жақ бүйірімен топталып құрсаудың ішінен өту;

      6) тепе-теңдікті сақтау. Заттардан аттап жүру, шектелген беткей үстімен адымдап, аяқ ұшымен жүру, орындық үстімен текшелерден аттап, қосалқы қадаммен арқан бойымен (өкшені арқанға, аяқ ұшын еденге), әр қадам сайын допты алдынан немесе артынан қолдан-қолға ауыстыра отырып орындық үстімен, кедір-бұдыр тақтай үстімен жүру;

      7) сапқа тұру, сап құрылымын өзгертіп қайта тұру. Сапқа бір, екі, үш қатармен тұру, сап түзеуден бір және екі, үш қатармен қайта тұру, бір орында және қимыл үстінде оңға, солға бұрылу, қатарда – қолды алға, сап түзеп жүргенде және шеңбер жасағанда – қолды жан-жаққа созып тік тұру; оңға, солға бұрылу, тұрған орнында айналу.

      Музыкалық-ырғақтық қимылдар.. Музыка ырғағына сәйкес түрлі қарқында қимылдар жасау. Өздеріне таныс дене жаттығуларын музыка әуенімен әсем де, ырғақты етіп орындау. Аяқты өкшеге кезектестіріп қойып, топылдату. Бір қырымен тізе бүге отырып жүру. Қарапайым музыка ырғағына сай қолды шапалақтау. Түзу бағытта шоқырақтап жүру. Жұптасып, шеңбер бойымен қозғалу.

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау. Төбешіктен бір-бірлеп және екі-екіден шанамен сырғанау. Шанамен төбешікке көтерілу;

      2) сырғанау. Өздігінен мұзды жолмен жүгіріп келіп сырғанау; сырғанау кезінде тізені бүгіп және орнынан тұру;

      3) шаңғымен жүру. Оң және сол аяқтарымен сырғанай отырып, бірінің артынан бірі кезектескен адыммен алға жылжу. Қиылысқан бос жерлермен жүру. Бір орнында тұрып айналып оңға, солға аттау, екі жаққа шеңбер жасау;

      4) велосипед, самокат тебу. Шеңбер бойымен және тура жолмен қос дөңгелекті велосипед тебу. Оңға және солға бұрылу;

      5) жүзу. Судың таяз жерінде отырып және жатып аяқпен қимылдар жасау (жоғары және төмен). Судың ішінде қолымен алға, артқа жүру (аяғы денесімен деңгейлес созылған). Иек, көз деңгейіне дейін суға отыру, суға бетін батыру, суға үрлеу;

      6) судағы аэробика. Бұрылыстар жасай отырып, суда қимылдар жасау.

      Спорттық ойын элементтері

      1) баскетбол. Кеуде тұсынан қос қолмен допты бір-біріне лақтыру. Допты оң және сол қолмен алып жүру;

      2) бадминтон. Воланды ракеткамен белгілі бір жаққа бағыттай отырып қағып лақтыру;

      3) футбол. Берілген бағытқа допты оң және сол аяқпен домалату. Доппен затты айналдыра жүру. Допты шұңқырға, қақпаға домалату. Допты қатарынан бірнеше рет қабырғаға соғу;

      4) хоккей. Берілген бағытта, қақпаға доптаяқпен шайбаны сырғанату, оны қақпаға енгізу.

      Дербес қимыл белсенділігі

      Ойындарды дамытуға ықпал ететін, спорттық жабдықтармен және түрлі құралдармен қамтылған қозғалыстық ортаны жасау. Көпнұсқалық ойындар үшін кеңістікті ұйымдастыру. Құрдастарымен жарыстар ұйымдастыру, олардың ережелеріне бағыну дағдыларын қалыптастыру.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары

      Балалардың қарапайым су шараларын жүргізудің дербес дағдыларын бекіту. Ертеңгілік гимнастиканы таза ауада (10-12 минут) орындауға қызығушылықтарын ояту. Дене бітімін және аяқ өкшелерінің нығаюын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      ертеңгілік гимнастиканың жаттығулар кешенін орындай алады, негізгі қимылдардың алуан түрлерін орындауда сандық және сапалық көрсеткіштерге ие;

      қозғалыс ойындарында ойын ережелерін сақтайды;

      бір қатарға қайта тұра алады, сап түзеп жүруден бір және екі қатармен қайта тұра алады, бір орында бұрылады;

      спорттық ойын элементтерін және жаттығуларын меңгерген;

      гигиеналық шараларды дербес орындайды;

      шынықтыру шараларының маңыздылығы мен қажеттілігін түсінеді.

      164. Қауіпсіз мінез-құлық негіздері

      1) адамның дене құрылысы, оның маңызды мүшелері туралы білімдерін, жұқпалы аурулар туралы, аурулардың алдын алудың негізгі шаралары туралы түсініктерін қалыптастыру;

      2) негізгі азық-түлік тағамдары туралы білімдерін кеңейту. Үйде, көшеде, қоғамдық орындарда кейбір қауіпсіздік ережелерімен таныстыру;

      3) өзінің және басқа балалардың ауырғанын сезінген жағдайда ересектерден көмек сұрауға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      адамның дене құрылысы, маңызды мүшелері жайлы біледі;

      негізгі пайдалы азық-түліктерді атайды;

      аурулардың алдын алудың негізгі шаралары туралы түсінікке ие;

      үйде, көшеде, қоғамдық орындарда қауіпсіздіктің кейбір ережелерін біледі.

3-параграф. IІ жартыжылдық

      165. Дене шынықтыру

      Жалпы дамытушы жаттығулар.       Бір қолдан екінші қолға затты алға, арқаға, басынан асыра қайта қою. Қолды алда шапалақтау және арқа артына қою. Қолдың білектерін айналдыру. Қолдың саусақтарын жазып, жұму.

      Кеудеге арналған жаттығулар. Отыру, бұрылып затты артына қою, қайтадан артқа бұрылып затты алу. Шалқасынан жерде жатып, аяқты жоғары көтеру, велосипед тепкендей аяқты қимылдату. Тізерлеп отырған қалыптан оң және сол аяққа кезекпен салмақ түсіре отыру. Етпетінен жатып аяқты бүгу, қайта жазу (алдымен бір аяғын, содан соң екі аяғын бірге). Шалқасынан жату, етпетіне ауысу. Етпетімен жатып қолды жан-жаққа созу, иығын бүгу және аздап жоғары көтеру.

      Аяққа арналған жаттығулар. Аяқтың басын таяққа, арқанға тірей отырып, өкшемен бір жағымен қырындап жүру. Таяқ, білікше бойымен (диаметрі 6–8 см) табанның ортасын тірей отырып, бір қырындап жылжу. Табанды бүгу, түзулеу, айналдыру.

      Дене күшін арттыратын жаттығулар. 6 метрге дейін қолмен жүру (екінші бала бірінші баланың аяғынан ұстап жүреді).

      Іштің бұлшық еттеріне (пресс) арналған жаттығулар. Екі бала жұптасып жасайды: бірінші бала қолын желкесіне қойып, шалқасынан жатып, денесін көтереді, екіншісі оның аяғына отырады (7–10 рет); гимнастикалық қабырғада қолдарымен тартылып тұрып, аяқтарын қосып сермейді (7–10 рет).

      Арқаға арналған жаттығулар: топтасып отырған күйі алға, артқа "әткеншек" жасап домалау (7–10 рет), 5 метрге дейін қолдың көмегімен етпетінен жатып еңбектеу.

      Негізгі қимылдар

      Бұрын үйретілген жаттығуларды қайталау, қимыл дағдыларын бекіту және жаттықтыру.

      1) жүру. Белгі бойынша бір қатармен бір-бірлеп, екінші жаққа бұрылу арқылы жүру, тізені жоғары көтере отырып секіргіштен аттау арқылы, доптан аттап бір жанымен, кегльдер арасымен жүре отырып, 40 см қашықтықта қойылған жіптерден оң және сол аяқты алмастыра отырып, аттап жүру;

      2) жүгіру: Заттарды аттап өтіп бір-бірден бір қатарда, тізені жоғары көтере отырып, бағытсыз ирелеңдеп, 2 мин дейін заттардың арасымен үздіксіз жүгіру, жылдамдыққа, кегльдер арасымен жүре отырып, жүрумен алмастыра отырып 100–120 м қашықтыққа; белгіленген жерге дейін жылдамдыққа (ұзындығы 20 м) жүгіру; қырлы бөренелерден аттау арқылы орташа қарқынмен бір-бірлеп бір қатарда жүгіру; үш қатарға қайта сап түзеу арқылы (жолай кегльді алу); баяулатып, сап түзеу арқылы жылдамдыққа ирелеңдеп жүгіру; қиылысқан жерлермен баяу жүгіру;

      3) секіру: Ұзын және қысқа секіртпемен қос аяқтап, ыршып-ыршып, бір аяқтан екінші аяққа алға айналдыра отырып және қос аяқтап ыршып секіруді алмастырып алға, артқа секіру; бір орында және 6–8 м қашықтыққа алға қарай жылжу арқылы секіру; арақашықтығы 40 см құрсаудан келесі құрсауға бір аяқтап және қос аяқтап; екпінмен биіктікке; екпінмен ұзындыққа; бір орыннан ұзындыққа; қос аяқтап, аяқтың оң бүйірімен (3 рет), одан соң 180 градусқа бұрылып, сол бүйірімен секіруді жалғастыру;

      4) лақтыру, қағып алу, домалату: 4 м арақашықтықтан қапшықты тік нысанаға иықтан асырып, оң және сол қолмен лақтыру; допты бір қолмен еденнен ыршытып, қос қолмен қағып алу, бір қолымен жоғары лақтырып, бір қолымен қағып алу;

      5) еңбектеу, өрмелеу. Құрсауларды айналдырып, олардың ішінен өту; орындықтан еңбектеп өтуді жүрумен алмастыру. 3–4 доғаның астынан еңбектеп өту; гимнастикалық қабырғаның басына дейін сатыдан аттамай бір және бірнеше тәсілмен өрмелеп, басқа аралыққа ауысып төменге түсу, арқаға қапшық қойып төрт тағандап еңбектеу, қырынан қойылған сатының тақтайшалары арасынан еңбектеп өту;

      6) тепе-теңдікті сақтау. Арқан, жіптің бойымен басына қапшықты қойып, бір жақ жанымен қырындап адымдап жүру; гимнастикалық орындық үстімен арақашықтығы баладан екі қадам қашықтықта қойылған толтырылған доптардан аттап жүру, бір-бірінің қолдарынан ұстап жұптасып айналу, көтеріңкі заттың үстімен жүру, көлденең және көлбеу бөрене бойымен жүру және жүгіру, "Қарлығаш" жаттығуын орындау;

      7) сапқа тұру, сап құрылымын өзгертіп қайта тұру. Сап түзеу және сапқа қайта тұрудың бұрын игерілген әдістерін қайталау және жетілдіру. Жүру барысында жұптасып және қайтадан бір қатарға тұру; педагогтың тапсырмаларын орындай отырып, жүру және жүгіру кезінде сапта тұрып бір қатардан үш қатар құру, қимыл процесінде жұптасу және қайтадан бір қатарға тұру, саптағы бір қатардан үш, төрт қатарға қайта сап түзеп тұру.

      Музыкалық-ырғақты қимылдар. Музыка ырғағына сәйкес түрлі қарқында қимылдар жасау. Өздеріне таныс дене жаттығуларын музыка әуенімен әсем де, ырғақты етіп орындау. Түзу бағытта шоқырақтап жүру. Жұптасып шеңбер бойымен қозғалу. Жұптасып үйлесумен және айырылу арқылы сапқа қайта тұру. Басты екі жаққа еңкейту, "серіппелі" отырып-тұру арқылы қосалқы қадам басу, қолдың қимылдары бірге жасалады.

      Спорттық жаттығулар

      1) шанамен сырғанау. Шанамен төмен сырғанау кезінде тежеу. Бір-бірін сырғанату. Шанамен төбешікке көтерілу;

      2) сырғанау. Сырғанау кезінде тапсырмалар орындау;

      3) шаңғымен жүру. Тікелей, шырша адымдармен төбешікке шығу. Еңкейіп төмен түсу. Шаңғыны өздігімен алу, орнына қою, кию, шешу, қолтығының астында алып жүру;

      4) велосипед, самокат тебу. Оң және сол аяқпен итеріліп, самокат тебу;

      5) жүзу. Суға басын батырып отыру. Хауыздың қабырғасынан екі аяқтап күшпен алға ұмтылу жаттығуын жасау. Шалқасынан және кеудесімен сырғанау, суға дем шығару. Баланың өзіне ыңғайлы кез-келген тәсілмен жүзу;

      6) судағы аэробика. Бұрылыстар, секірулер жасай отырып судағы қимылдар, ернеуде тұрып, басқа да жалпы дамытушы жаттығуларды жасау.

      Спорттық ойын элементтері

      1) "Городки". Бастапқы қалыпты дұрыс ұстап тұрып, таяқты бір қырындап лақтыру. 3–4 пішінді білу. Қалашықты (2–3 м) және (5–6 м) аралықтан таяқ лақтырып құлату;

      2) баскетбол. Кеуде тұсынан қос қолдап допты лақтыру. Ойынды командамен ойнауға үйрену;

      3) бадминтон. Воланды ракеткамен белгілі бір жаққа бағыттай отырып, қағып лақтыру. Тәрбиешімен жұптасып ойнау;

      4) футбол. Жұптасып тұрып, допты аяқпен бір-біріне домалату, аяқпен қатарынан бірнеше рет қабырғаға соғу;

      5) хоккей. Жұптасып тұрып шайбаны бір-біріне сырғанату.

      Дербес қимыл белсенділігі

      Балалардың қимылды ойындарды дербес ұйымдастыруына жағдай жасау, игерген қимыл дағдыларын серуенде жетілдіру. Серуен өткізілетін орынды дұрыс жабдықтау.

      Қыс мезгілінде мұзды жолдармен сырғанауға, шаңғымен жүруге, хоккей ойындарына, шанамен сырғанауға, көктем, жаз мезгілдерінде велосипед тебуге, футбол, бадминтон, баскетбол ойындарына жағдай жасау.

      Айына 1 рет сауық-кеш, денешынықтыру мерекелері жылына – 2 рет, қыста және жазда ұйымдастырылады.

      Сауықтыру-шынықтыру шаралары

      1) қарапайым су процедураларын жүргізудің дербес дағдыларын бекіту. Жергілікті процедуралардың температурасын біртіндеп төмендету;

      2) қарама-қарсы температурадағы сумен шайыну. Балалардың денсаулықтарын ескере отырып, шынықтыру шараларына біртіндеп үйрету;

      3) ертеңгілік гимнастиканы (10-12 минут) орындауға қызығушылықтарын ояту, дене бітімін және аяқ өкшелерінің нығаюын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      негізгі қимылдарды орындау техникасын меңгерген;

      балалар тобымен қозғалыс ойындарын ұйымдастыру дағдыларын игерген;

      спорттық ойындардың элементтерін орындайды, спорттық жаттығуларды орындау техникасын біледі;

      шынықтыру шараларының маңыздылығы мен қажеттілігін түсінеді;

      таңертеңгі гимнастиканы орындауға қызығушылық танытады;

      дене бітімін дұрыс қалыптастыру мен аяқ табанын нығайтуға арналған жаттығуларды орындайды;

      негізгі қимылдарды орындауда шығармашылық танытады.

      166. Қауіпсіз мінез-құлық негіздері

      1) өзіңді таны. Сезім мүшелері. Олардың қызметі. Өз дене мүшелеріне күтім жасау;

      2) тамақтану. Дәрумендер туралы білім. Су және оның ағзаға қажеттілігі. Азық-түліктер, оларды қолдану тәсілдері;

      3) аурудың алдын алу. Табиғи факторлардың көмегімен шынықтыру. Ұйқы мен демалысты дұрыс ауыстыру – денсаулық кепілі. Зиянды және пайдалы әдеттер. Әртүрлі азық-түліктерді дайындаудың қарапайым тәсілдері және оларды қолдану. Өзінің және жолдасының сыртқы келбетіне қарап, денсаулық жағдайын анықтай білу, ересектерден көмек сұрау;

      4) өзіңе және өзгелерге көмектес. Шамалы жарақаттанғанда көмек көрсету ережесін білу. Дене шынықтыру жаттығулары арқылы босаңсу кезінде тыныштандыру кешені жайлы білу;

      5) табиғатты қорғау. Ағаштың түрлері туралы білу. Өсімдіктің түрлерін анықтай білу;

      6) әлеуметтік әлем. Үйде өзін қауіпсіз ұстаудың қарапайым ережелері. Төтенше қызметтердің телефондарын білу. Балабақшаның ойындық және спорттық орындарында құралдарды қажетіне қарай қолдана білу.

      Қоғамдық орындарда қарапайым мәдениеттілік және қауіпсіз мінез-құлық ережелерін меңгеру. Жалпыға ортақ құрал-саймандарды ұқыпты және дұрыс қолдана білу (жеделсатылар, лифттер, әткеншектер).

      Күтілетін нәтижелер:

      маңызды мүшелердің қызметін біледі, азық-түліктердің атауларын және оларды қолдану тәсілдерін біледі;

      жұқпалы аурулар мен олардың белгілері туралы ұғымдарға ие;

      үйде, көшеде, қоғамдық орындарда қауіпсіздік мінез-құлық ережелерін біледі және атайды;

      өзінде және өзгелерде алғашқы ауру белгілерін байқаған жағдайда ересектерден көмек сұрай алады.

4-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      167."Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны сөйлеуді дамыту,көркем әдебиет, сауат ашу негіздері, орыс тілі (қазақ тілінде оқытылатын топтарда) және шет тілдерінің бірі, драма ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      168. Мақсаты ересектермен және балалармен еркін қарым - қатынас жасау дағдыларын қалыптастыру, орыс тілін және басқа тілдерді үйрету, көркем әдебиетке қызығушылыққа баулу; балалардың шығармашылық белсенділігін және бастамашылдық танытуын дамыту болып табылады.

      169. Міндеттері:

      айналасындағы адамдармен еркін қарым-қатынас жасау дағдыларын қалыптастыру;

      қазақ халқының және басқа халықтардың салт-дәстүрлерін, мәдениетін құметтеуге тәрбиелеу;

      әрекеттердің алуан түрлі нысандары мен түрлерінде ауызша сөйлеуді дамыту;

      ойынды, биді қолдана отырып, көркем бейнені құруда шығармашылық дербестікті дамыту.

5-параграф. І жартыжылдық

      170. Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті

      1) тыңдауды, айтуды, оқуды, ана тіліне тән барлық дыбыстарды айта білуді жетілдіру;

      2) дыбыстардың нақты артикуляциясын, интонациялық мәнерлігін қалыптастыру;

      3) берілген дыбысқа сөз таңдауға, сөздерді дыбысталуы бойынша салыстыра білуге үйрету.

      Сөздерге дыбыстық талдау жасау дағдыларын қалыптастыру.

      Сөздік қор

      1) балалардың сөздік қорын зат есімдермен, етістіктермен, сын есімдермен,сан есімдермен, үстеулермен, жұрнақтар және жалғаулармен байыту;

      2) алуан түрлі заттарды сипаттауға, қарым-қатынас жасауға қажетті сөздерді қолдану және түсіну,оларды сөйлеуде белсенді қолдану дағдыларын қалыптастыру;

      3) жалпылауыш сөздерді және зат есімдерді дұрыс қолдану біліктерін дамыту;

      4) қоршаған орта жайлы білімдерін, ұғымдарды қалыптастыру барысында сөздік қорды байыту және дамыту.

      Тілдің грамматикалық құрылымы

      1) түбірлес сөздерді жасау және қолдану біліктерін, етістіктерді жалғаулармен қолдану, тілдік этикетті, жай және күрделі сөйлемдерді қолдану дағдыларын қалыптастыру;

      2) интонациясына байланысты сөйлемдерді (хабарлы, сұраулы, лепті) ажыратып, сөйлеуде қолдана білуді жетілдіру.

      Байланыстырып сөйлеу

      1) Тыңдау және тілді түсіну дағдыларын қалыптастыру, диалог түрінде тсөйлеуге үйрету. Негізгі ойды дұрыс жеткізуге, монологтық ойларын байланыстырып құра білуге, әнгімені бірізді және нақты айтуға, шағын сипаттау және хабарлау әңгімелерді құрастыруға үйрету;

      2) мазмұндылығын ескере отырып, балалардың диалогтік сөйлеуін дамытуға ықпал ететін тілдік ортаны құру.

      Шығармашылықпен сөйлеу қызметі

      Шығармашылық әңгімелеп беруді жетілдіру: ересектердің көмегімен әңгіменің жалғасын және соңын ойдан шығару; сипаттау және хабарлау әңгімелерін шығару, байланысқан бірізді сюжетті құрастыру, сөйлегенде бейнелеуіш сөздерді, эпитеттерді, салыстыруларды қолдану.

      Күтілетін нәтижелер:

      ана тіліндегі барлық дыбыстарды айта алады;

      дыбыстарды анық айтуды, интонацияны игерген;

      сөздерге дыбыстық талдау жасайды;

      алуан түрлі заттарды жалпылайды және сипаттайды;

      қоршаған орта туралы түсінігі бар;

      негізгі ойды дұрыс жеткізе алады;

      әңгімелерді бірізді айтып береді;

      әңгіменің жалғасы мен соңын құрастырады.

      171.      Көркем әдебиет

      1) оқу, әңгімелеу. Шығармалардың эмоционалды-бейнелік мазмұнын қабылдауға, баяндау сипатын сезінуге баулу. Әдеби жанр түрлерін түсіндіру: ертегі, әңгіме, өлең. Балаларды шығарма кейіпкерлерімен таныстыру. Әдеби шығармалардағы қоғамдық өмір оқиғалары туралы, қоршаған орта, табиғат туралы түсініктерін қалыптастыру, қазақ халқының, ұлттар мен ұлыстардың салт-дәстүрі, тұрмыс-тіршілігі, мәдениеті туралы ауыз әдебиеті шығармалары негізінде түсінік беру;

      2) мәнерлеп оқу. Балаларды дауыс ырғағымен мәнерлей оқи отырып, логикалық екпінмен, үзілістермен жаттауға, балалардың өлең мазмұнына деген қатынасын беруге, тілдік бейнелілігін сезінуге баулу;

      3) мазмұндау. Сюжеттік бірізділікті сақтай отырып, көңіл-күймен, қисынды мазмұндауға үйрету;

      4) шығармашылық әңгімелеу. Тәрбиешінің әңгімесінің жалғасы мен соңын ойлап таба білуге, бір-бірімен байланысқан сюжет бойынша құрастыруға, әңгімелеу барысында бейнелеуіш сөздерді, эпитеттерді, теңеулерді қолдануға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      баяндау сипатын сезініп, шығармалардың мазмұнын эмоциалы қабылдай алады;

      әдеби жанрларды ажыратады;

      өлеңді мәнерлеп жатқа оқиды;

      мазмұнның жүйесін сақтай отырып, шағын шығармаларды айтып бере алады;

      әңгіменің соңын ойдан шығарады;

      кітаптарға қызығушылық танытады.

      172. Сауат ашу негіздері

      1) "Сөз" және "дыбыс" терминдері туралы бастапқы түсініктерін қалыптастыру. Дауысты және дауыссыз дыбыстардың негізгі ерекшеліктерімен таныстыру. Балаларды сөздегі дыбыстардың бірізділігін белгілеуге үйрету. Жуан және жіңішке дыбыстарды ажырата білуге үйрету;

      2) дыбыстық құрылымы әртүрлі үш дыбысты сөздерге дыбыстық талдау жасауға, дыбыстардың айтылу және дыбысталу ерекшеліктерін талдауға үйрету;

      3) қолды жазуға дайындау. Жазу кезінде арқаны және қолдарды дұрыс ұстау ережелерімен таныстыру. Қаламды немесе қарындашты дұрыс ұстауға үйрету.Ұзын және қысқа таяқшалар мен ирек сызықтарды жазуға жаттықтыру арқылы ұсақ қол қимылдарын дамыту. Сызбаларды (штрих) салуға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      қатаң және ұяң дауыссыздарды ажыратады;

      үш дыбыстан тұратын сөздерге дыбыстық талдау жасайды, түрлі сызықтар, штрихтар жүргізеді;

      екпінді буынды естиді және анықтай алады.

      173      Русский язык

      Звуковая культура речи

      1) использование игровых упражнений для развития правильного произношения русских звуков;

      2) развитие голосовой и артикуляционный аппараты, речевое дыхание, чҰткую дикцию.

      Словарный запас

      1) расширение кругозора детей, читая сказки, рассказы, обсуждая поступки героев мультфильмов. Обучение умению называть группы предметов ближайшего окружения; признаки времен года и отдельные явления природы; предметы по величине и по цвету;

      2) Обучение прямому и обратному счету до 10.

      Грамматический строй речи

      1) развитие умения детей употреблять в речи имена существительные единственного и множественного числа, правильно ставить ударение при произношении слов;

      2) обучение составлению предложений из 4–5 слов;

      3) формирование умения понимать и применять знакомые слова в повседневной жизни.

      Связная речь

      1) обучение пониманию и использованию в речи русских слов и выражений, четко произносить их с правильным ударением;

      2) совершенствование умения задавать элементарные вопросы и отвечать на них;

      3) обучение умению рассказывать о себе, о родителях, называть домашний адрес;

      4) разучивание с детьми стихов, песен, поговорок и пословиц.

      Ожидаемые результаты:

      правильно произносит свистящие, шипящие(ж,щ,с,з) и сонорные (р, л) звуки русского языка;

      понимает и применяет знакомые русские слова и выражения в повседневной жизни;

      умеет правильно ставить ударение в словах при произношении;

      называет предметы близкого окружения, признаки времен года и отдельные явления природы;

      знает прямой и обратный счет до 10;

      задает вопросы и отвечает на русском языке;

      умеет рассказывать о себе, о родителях, называть домашний адрес;

      рассказывает стихи, поговорки и пословицы на русском языке;

      составляет короткие рассказы по картинке, по наблюдениям на экскурсии.

      174. Шет тілі (ағылшын тілі)

      Лексико-тематические области: цвета, размер, числа 1–5, члены семьи, игрушки, животные, части тела, одежда, пищевые продукты.

      Ситуации и функции коммуникации: приветствие и прощание (Hello, Hi, Goodbye, See you), просьба и благодарность (Give me ..., please, Come in, please, Thank you), извинение и прощение (I’m sorry, Excuse me, It’s O.K.), пожелания и поздравления (Happy Birthday), представление себя и других(I’m ......., My name is ...., This is ..., It’s my mum), информация о возрасте (I’m…), исполнение и подача коротких команд (jump, clap your hands, open), названия зверей и предметов (It’s a tiger, This is a ball), информация о месте жительства; описание людей, зверей и предметов (He’s tall, It’s big, It’s blue, It’s got a tail), счет и использование чисел от 1 до 10; ответы на простые вопросы, касающиеся личности и имущества (Who are you? What’s your name? What’s this? Who’s this? Is it ...? Have you got ...?);

      Грамматические структуры:

      1) глаголы:

      be;

      have got;

      can.

      2) существительные:

      имена;

      единственное число;

      регулярное множественное число;

      3) прилагательные:

      цвета, возраст, размер;

      4) притяжательные прилагательные: my, your (his, her);

      5) имя числительное: 1–10.

      Ожидаемые результаты

      слушает педагога одновременно реагирует на его обыденные команды, то есть: встань, сядь;

      слушает и выполняет команды, относящиеся к художественным и мануальным действиям;

      принимает участие в коротких сценках, разыгрываемых в группе (классе);

      умеет показать и назвать учебные принадлежности;

      умеет считать от 1 до 10; принимает активное участие в играх, заданиях;

      повторяет простые выражения, часто используемые на занятиях.

      175. Драма

      Балаларды театр мәдениетіне баулу.

      Коммуникативті –тілдік, ойын, артикуляциялық дағдылар

      1) балалардың театр ойындарына оң көзқарастарын;

      2) таныс сюжеттер бойынша ертегілерді сахналау;

      3) кейіпкердің ерекшеліктерін беру үшін мәнерлілік құралдарын қолдану;

      4) өзін - өзі көрсете білуде жеке шығармашылық қабілеттерін таныту.

      Балаларды үйрету:

      1) таныс сюжеттер бойынша қойылымдарды сахналауға;

      2) жаңа ойын әрекеттеріне ойыншықтармен, заттармен таныс әрекеттерді жеткізуге;

      3) театрландырылған әрекеттің алуан түрлі тәсілдерін және жанрларын (драмалық, музыкалық, қуыршақ, клоун және тағы басқа) меңгеру.

      Адамгершілік нормалары туралы түсінік

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ересектермен және құрдастарымен өзара әрекетте мәдениетті мінез-құлық дағдыларын;

      2) өз ойын айта білу, басқалардың пікірін тыңдай білу, ұл балаларға (мықты, батыл, еңбекқор және тағы басқа) және қыздарға тән мінез- құлық ерекшеліктерін (биязы, әдемі және тағы басқа) талқылау;

      3) әдеби кейіпкерлерді адамгершілік ережелері мен түсініктері тұрғысынан бағалау.

      Күтілетін нәтижелер:

      таныс сюжеттер бойынша қойылымдарды сахналай алады;

      кейіпкердің ерекшеліктерін беру үшін мәнерлілік құралдарын қолданады;

      ересектермен және құрдастарымен өзара әрекетте мәдениетті мінез-құлық дағдыларын меңгерген;

      өз ойын айта алады, басқалардың пікірін тыңдайды;

      әдеби кейіпкерлерді адамгершілік ережелері мен түсініктері тұрғысынан бағалайды.

6-параграф. II жартыжылдық

      176. Сөйлеуді дамыту

      Сөйлеудің дыбыстық мәдениеті

      1) дыбыстарды дұрыс айту дағдыларын дамыту және жетілдіру, дауыссыз с-з, с-ц, ш-ж, ч-ц, с-ш, ж-з, л-р дыбыстарды есту бойынша ажыратуға жаттықтыру;

      2) дыбыстардың сөздегі орнын, сөздегі буындардың санын,сөйлемдегі сөздердің санын анықтау дағдыларын қалыптастыру;

      3) Сөздерді дыбысталуы бойынша салыстыра білуді, берілген дыбысқа сөздерді таңдау, сөздерге дыбыстық талдау жасау дағдыларын дамыту. Сөздерді түрлендіруге сыни көзқарасын және қызығушылықты, дұрыс сөйлей білуге деген ұмтылысты тәрбиелеу.

      Сөздік қор.

      1) сөздік қорды жетілдіру.      Жалпылаушы сөздерді қолдана білуді жаттықтыру, түрлі логикалық топтарға жататын заттарды атай білуге үйрету;

      2) сөйлемде көп мағыналы, синоним, антоним сөздерін қолдануға, белгілі бір затқа белгілерін таңдауға, затпен әрекет етуді және берілген әрекетке заттарды таңдай білуге жаттықтыру;

      3) қажетті сөздерді дұрыс түсінуді және қолдануды қалыптастыру, оларды сөйлегенде белсенді қолдануға үйрету;

      4) сөзге қызығушылығы мен зейінін дамыту.

      Тілдің грамматикалық құрылымы

      1) грамматикалық дұрыс сөйлеуді жетілдіру. Етістіктерді дұрыс қолдана білуге, сөздерге көптік, септік, жіктік жалғауларын дұрыс жалғай білуді бекіту. Балаларды зат есім, сын есім, етістіктердің күрделі түрлерін жасауға жаттықтыру;

      2) сөздердегі дұрыс емес дауыс екпініндегі, дауыссыздардың ауысуындағы қателерді байқауды дамыту;

      3) сөздерді түрлі әдістермен құрай білу біліктерін бекіту; түбірлес сөздерді жасауды және қолдануды жаттықтыру, жай, күрделі сөйлемдерді, дауыс ырғағына қарай сөйлем түрлерін ажырата білу, оларды сөйлеуде қолдану;

      4) көпше түрдегі зат есімдерді атау, ілік септіктерінде, етістіктерді бұйрық райда, сын есім мен үстеулерді салыстырмалы шақта, септелмейтін зат есімдерді дұрыс қолдануға үйрету.

      Байланыстырып сөйлеу

      Негізгі ойды дұрыс жеткізе білу, монологтік мәтіндерді байланыстырып айту, мәтін мазмұнын дұрыс, рет-ретімен айту, белгілі бір түсінікті сипаттау, баяндау әңгімелері түрінде жеткізе білуге үйрету. Сөйлеу мәдениетіне үйретуді жалғастыру, таныс емес ортада, көпшілік алдында сөйлей білуге үйрету.

      Диалогтік сөйлеу тілін қалыптастыру.

      1) өзіне қаратылып айтылған сөздерді тыңдап, түсінуге, әңгімені қолдауға, сұрақтарға жауап беруге және сұрауға, әңгімелесу кезінде өзін мәдениетті, әдепті, байсалды ұстау іскерліктерін жаттықтыру;

      2) балаларды бір-бірімен еркін тілдік қарым-қатынасқа баулу;

      3) диалогтік сөйлеу тілін дамытуға негіз болатын түрлі әдістер мен тәсілдерді қолдану;

      4) өзге балалардың әңгімесінің маңыздылығына әсер етіп, бір-бірінен жаңалықты білуге ықыласын арттыру.

      Шығармашылық тілдік әрекет

      1) тәрбиешінің ұсынған тақырыптары бойынша әңгіменің жалғасы мен соңын ойлап табуға үйрету, ұсынылған тақырыптар негізінде бір-бірімен байланысқан мазмұн бойынша сипаттау және баяндау әңгімелерін құрастыруға, сөйлемдерінде бейнелеуіш сөздерді, эпитеттерді, теңеулерді қолдануға үйрету;

      2) бақылағандары және суреттер бойынша әңгімелер құрастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      дыбыстарды дұрыс ажыратады және атайды;

      дыбыстарды буынға қосады, сөз тіркесі мен сөйлемді құрастырады; жай және жайылма сөйлемдермен ойын жеткізе алады;

      суреттерге сүйеніп ертегі, әңгімелерді айтады;

      алуан түрлі оқиғаларды құрастырады және әңгімелеп бере алады,ертегілер ойлап шығарады;

      түрлі сөз таптарын,салыстыруларды қолданып, монолог құра алады;

      құрдастарымен және ересектермен тілдік қарым-қатынаста еркін сұхбаттасады, өз сезімдері мен ойларын тілдік және тілдік емес құралдар арқылы жеткізеді;

      ізеттілік, сыпайылық ережелерін меңгерген.

      177. Көркем әдебиет

      1) оқу, әңгімелеу.       Мазмұнына, мәнерлеу құралдарына байланысты әдеби шығармаларды қабылдауға үйрету;

      2) мәнерлеп оқу. Саздылықты, ырғақтылықты сезінуге, өз дауысын басқара білуге, шығарманың мазмұнына өз көзқарасын білдіруге үйрету;

      3) мазмұндау. Шығарма мазмұнының мағынасына байланысты интонациямен мазмұндауға үйрету. Кейіпкерлерге және олардың іс- әркеттеріне өз ойын айта білу;

      4) бақылағандары және суреттер бойынша әңгімелер құрастыра білуге үйрету.Шығармалардың мазмұны мен көркем туындылар түрінің арасындағы өзара байланысты көре білуге үйрету. Дербес әрекетте көркем тілдік дағдыларды қолдана білуді бекіту;

      5) шығармашылық әңгімелеу.       Тәрбиешінің ұсынған тақырыбына сюжеттік және сипаттау әңгімелерін құрау кезінде меңгерген көркем - тілдік дағдыларын қолдана білуді бекіту.

      Күтілетін нәтижелер:

      әдеби жанрларды атайды;

      көркем мәтінді тыңдайды, кейіпкерлерге жанашырлық танытады;

      мәтіннің мазмұнына сәйкес ойын әрекеттерін орындайды;

      шағын сахналық қойылымдарды ұжыммен көрсетуге қатысады;

      кітаптарға қызығушылық танытады, бірнеше белгілі әдеби шығармаларды, сондай-ақ қазақстан жазушыларының шығармаларын, халық ауыз әдебиеті үлгілерін атайды.

      178.      Сауат ашу негіздері

      1) дыбыстық құрылымы әр түрлі үш және төрт дыбыстардан тұратын сөздерге дыбыстық талдау жасауды жетілдіру;

      2) сөйлем туралы алғашқы түсініктерін қалыптастыру;

      3) қолды жазуға дайындау. Кеңістіктік қатынас орнатуды, қағаз бетінде бағдарлай білуді үйрету.

      Сурет салу арқылы ырғақты жекелеген элементтерді құрайтын қарапайым жиектерді сала білуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      барлық дыбыстар мен сөздерді анық және түсінікті айта алады;

      сөздердегі дыбыстарды ажыратады, белгілі дыбысы бар сөздерді табады;

      сөздегі дыбыстың орнын анықтайды;

      үш-төрт дыбысты сөздерге дыбыстық талдау жасайды;

      дыбыстарды сипаттайды;

      екпін мәнерін анықтайды және естиді.

      179.      Русский язык

      Звуковая культура речи

      1) постоянно упражнять в произношении изученных звуков русского языка через игры и упражнения;

      2) продолжать развивать голосовой и артикуляционный аппараты, речевое дыхание, чҰткую дикцию.

      Словарный запас

      1) расширение и обогащение словарного запаса; упражнение в умении называть группы предметов ближайшего окружения признаки времен года и отдельные явления природы. Упражнение в умении считать в прямом и обратном порядке до 10;

      2) закрепление умения называть некоторые свойства и цвета предметов;

      3) формирование умение понимать и применять знакомые слова в повседневной жизни.

      Грамматический строй речи

      Продолжать упражнять в умении составлять словосочетания (существительное и прилагательное, существительное и наречие); правильно ставить ударение в словах при произношении.

      Связная речь

      1) продолжать упражнять в умении задавать элементарные вопросы и отвечать на них; составлять короткое описание предмета из 2–3 предложений; рассказывать о себе, родителях, называть домашний адрес;

      2) закрепление умения вести элементарный диалог; составлять короткие рассказы по картинке и по наблюдениям. Совершенствование элементарной разговорной речи;

      3) продолжение работы по разучиванию стихов, песен, поговорок и пословиц.

      Ожидаемые результаты:

      произносит четко звуки и слова на русском языке;

      рассказывает о себе, родителях, называет домашний адрес;

      отвечает на вопросы, составляет предложения из 4–5 слов;

      употребляет в речи имена существительные единственного и множественного числа;

      умеет правильно ставить ударение в словах при произношении;

      знает прямой и обратный счет до 10;

      называет группы предметов ближайшего окружения; признаки времен года и отдельные явления природы;

      отличает признаки предметов по величине, цвету и называет их на русском языке.

      умеет вести элементарный диалог;

      рассказывает сказки, наизусть читает стихи, поговорки и пословицы.

      180. Шет тілі (ағылшын тілі)

      Лексико-тематические области: способности умственные и физические, эмоциональное состояние и чувства, повседневные действия, торжества и праздники, мир волшебства и сказок,

      Ситуации и функции коммуникации: выражение чувств и предпочтений (I like..., I love...), выражение эмоционального состояния (I’m happy, I’m sad), ответы на вопросы, информация о навыках и способностях (I can jump/I can’t fly), описание повседневных действий (I get up).

      Грамматические структуры:

      1) повелительное наклонение.

      Время Present Simple – ежедневные действия.

      2) местоимения:

      личные: I, you, she, he, it, we, they;

      указательные: this, that;

      вопросительные: what, who, where, when, how;

      3) предлоги: in, on.

      4) артикли: a, an, the, артикль нулевой.

      Ожидаемые результаты

      понимает услышанные команды: прыгай, хлопай в ладоши;

      умеет распознавать и называть на иностранном языке предметы из ближайшего окружения;

      умеет классифицировать слова по тематическим группам;

      понимает простые команды педагога и реагирует на них вербально или невербально;

      помнит и читает на память стихотворения и рифмовки, поет песенки из детского репертуара;

      понимает смысл услышанных историй, когда рассказ сопровождается картинками, жестами, предметами.

      181. Драма

      Коммуникативті –тілдік, ойын, артикуляциялық дағдылар

      1) балалардың театрландырылған ойындарға оң көзқарастарын;

      2) таныс сюжеттер бойынша ертегілерді сахналау;

      3) театрландырылған өнердің алуан түрлі тәсілдерін және жанрларын (драмалық, музыкалық, қуыршақ, аңдар театры және бағы басқа) меңгеру;

      4) кейіпкердің ерекшеліктерін беру үшін мәнерлілік құралдарын қолдану;

      5) өзін - өзі көрсете білуде жеке шығармашылық қабілеттерін таныту.

      Балаларды үйрету:

      1) театрландырылған әрекеттің алуан түрлі тәсілдерін және жанрларын (драмалық, музыкалық, қуыршақ, клоун және тағы басқа) меңгеруді;

      2) драматизация ойындарының және режиссерлік театрландырылған әрекеттің алуан түрлерін (қуыршақ-марионеткалар, "тірі қолды" қуыршақтар, ұзын бойлы қуыршақтар) меңгеру.

      Адамгершілік нормалары туралы түсінік

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) ересектермен және құрдастарымен өзара әрекетте мәдениетті мінез-құлық;

      2) өз ойын айта білу, басқалардың пікірін тыңдай білу;

      3) адамның теріс қылықтарын көре білу;

      4) әдеби кейіпкерлерді адамгершілік ережелері мен түсініктері тұрғысынан бағалау.

      Балалардың театр ойындары тәжірибелерін байыту.

      Күтілетін нәтижелер:

      таныс сюжеттер бойынша ертегілерді сахналай алады;

      мәнерлілік құралдарын меңгерген;

      жеке шығармашылық қабілеттерін танытады;

      режиссерлік әрекетке қызығушылық танытады;

      ересектермен және құрдастарымен өзара әрекетте мәдениетті мінез-құлық дағдыларын меңгерген;

      өз ойын айта алады, басқалардың пікірін тыңдай біледі;

      әдеби кейіпкерлерді адамгершілік ережелері мен түсініктері тұрғысынан бағалай алады.

7-параграф. "Таным" білім беру саласы

      182.      "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру, құрастыру, жаратылыстану ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      183. Мақсаты коммуникативтік-танымдық қабілеттерді, математикалық және логикалық ойлауды қалыптастыру болып табылады.

      184. Міндеттері:

      таным процестерін: зейінді, есті, қабылдауды, шығармашылық қабілеттерін, қиялды дамыту;

      ақыл-ой әрекетінің тәсілдерін жаттықтыру (талдау, біріктіру, салыстыру, жалпылау,топтастыру, құрастыру, модельдеу,себеп-салдарлық байланыстарды анықтау), қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру;

      табиғат әлеміне танымдық қызығушылықты, тірі табиғат нысандарына жанашырлық сезімді, қоршаған ортаға қарым-қатынасы бойынша өз әрекетінің кейбір қарапайым нәтижесін көре білуге жаттықтыру,

      экологиялық мәдениет негіздерін қалыптастыру.

                 

8-параграф. І жартыжылдық

      185. Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру

      Жиын.

      Санның белгілі бір заттың өлшемін көрсететін көрсеткіш екендігі, жиын түрлі элементтерден құрылатындығы жайлы түсінігін дамыту. "Бір" деген ұғым – бір ғана заттың санын ғана емес, сонымен қатар бүтін бір топтың жиынтығын да білдіретіндігін ұғындыру.

      Сан, санау.

      Математикалық терминдерді қолдана білуді қалыптастыру. 6 саны көлеміндегі сан мен цифр туралы ұғымдарын қалыптастыру, оларды тану және атай білуді үйрету. Көрнекілік негізінде 2, 3, 4, 5, 6 санының пайда болуымен таныстыру. 7 көлеміндегі санды тура және кері санауға үйрету. 7-ден 10-ға дейінгі сандар мен цифрлар туралы ұғымдарын қалыптастыру, оларды тану және атай білуді үйрету. Көрнекі негізінде 7, 8, 9, 10 сандарының пайда болуымен таныстыру. 10 көлеміндегі санды тура және кері санауға үйрету.

      Шама.

      Заттардың (5 және одан артық) ұзындығын, биіктігін, ені мен жуандығын белгілей білуге, заттарды шамасына қарай өсу және кему ретімен орналастыруға үйрету. Шамасы бойынша заттардың арасындағы қатынастарды білдіретін математикалық терминдерді қолдану.

      Геометриялық пішіндер.

      Дөңгелек және тіктөртбұрышпен салыстыру арқылы сопақшамен таныстыру. Геометриялық пішіндер (дөңгелек, сопақша, үшбұрыш, шаршы, тіктөртбұрыш) мен денелерді (шар, куб, цилиндр) дұрыс атап, оларды бір-бірінен ажырата білуге жаттықтыру.

      Кеңістікте бағдарлау.       Кеңістік ұғымдарын бекіту. Қағаз бетінде бағдарлай білу дағдыларын қалыптастыру.

      Уақытты бағдарлау. Уақыт ұғымдары туралы білімдерін бекіту. Таңертең, түс, кеш, түн мезгілдері тәулікті құрайтыны туралы ұғымдарын қалыптастыру. Апта күндерін, жыл мезгілдерін атау кезінде оларды ретімен дұрыс айта білуге үйрету.

      Салмақты бағдарлау. Заттардың салмағын өлшеміне қарай алдымен қарама-қарсы көрсеткішпен тең және тең еместігін алақанына салып өлшеп анықтауға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      "бір" сөзінің мағынасын біледі;

      10 көлеміндегі сандарды тура және кері санауды біледі;

      5 және одан артық заттардың өлшемдік қатынастарын анықтай біледі;

      геометриялық пішіндерді таниды және атайды;

      қағаз бетінде бағдарлай біледі, апта күндерін, жыл мезгілдерін ретімен атайды.

      186. Құрастыру

      Құрылыс материалдарынан, конструктор бөлшектерінен құрастыру. Құрастыру бөлшектерінің негізгі бөліктерін және оған тән бөлшектерін анықтай білуге үйрету.

      Дағдыларын қалыптастыру:

      1) болашақта жасалатын құрылысты талдай білу, оларды орындау реттілігін белгілеу және оның негізінде нысан жасау;

      2) шамасы бойынша әртүрлі құрылыстардың нұсқаларын жасай білу;

      3) ұжымдық құрылыстар салу;

      4) түрлі үйлестіру арқылы сіріңке қораптарынан заттар құрастыру.

      Үлкен емес жазықтықты үлкен етіп біріктіру, кірпіштердің, қырлы бөренелердің араларын бірін-біріне жиі қойып құрылысты берік ету, биіктігі күрделі құрылысты бөлу сияқты құрастырудың жаңа әдістерін үйрету.

      Қағаздан құрастыру. Қағазды ортасынан, төртке бөліп бүктеуге, түрлі бағытта, тегістеп бүктей білуге үйрету. 14 бірдей бөлікке қиғаштай бөлінген (бұрыштарының басын дәл қосу) ұсақ заттарды дайындауда шаршы қағазын бүктеу біліктерін қалыптастыру.

      Табиғи, қалдық материалдардан құрастыру.

      Табиғи және қалдық материалдардың түрлерімен таныстыру. Табиғи материалдардан ұсақ заттар дайындай білуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      құрылыс материалдарының негізгі бөлшектерін атайды және ажыратады;

      шамасы бойынша әртүрлі құрастырулар жасай біледі;

      ұсақ заттар дайындауда шаршы қағазды бүктей біледі;

      құрастырудың бірнеше және қарапайым жинақтау тәсілдерін біледі, түрлі нәтиже алу үшін бір тәсілді ғана қолданады;

      түрлі материалдардан заттарды құрастырады, олардың атауларын біледі.

      187.      Жаратылыстану

      Өлі табиғат құбылыстары мен заттары. Табиғат құбылыстары туралы білімдерін кеңейту, "өлі табиғат" ұғымымен таныстыру. Өлі табиғат заттарын адам қолымен жасалған заттардан ажырата білуге үйрету.

      Табиғаттағы маусымдық өзгерістер. Күздігүні табиғаттағы маусымдық өзгерістерді байқауға, айырмашылықтарын ажырата білуге үйрету.

      Өсімдіктер әлемі.

      1) балаларды бөлме өсімдіктерінің жаңа түрлерімен таныстыру: атауы, сыртқы түрі, құрылысы, күтім жасау тәсілдері, көбею түрлері. Гүлдейтін шөптесін өсімдіктерді (шырайгүл,барқытшөп) сипаттық белгілері бойынша атау және тани білу дағдыларын қалыптастыру.

      2) балалардың көкөністер мен жемістер, ағаштар туралы түсініктерін бекіту. Балаларды орман жидектері мен саңырауқұлақтарын тануға үйрету.

      3) бидай өсіру туралы балалардың білімін жетілдіру. Нанға деген ұқыпты қатынасқа тәрбиелеу, бидай өсіру мен нан өндіруге қатысатын адамдардың еңбегіне құрмет көрсету.

      Жануарлар әлемі.

      1) Қазақстан аумағында мекендейтін жануарлар мен олардың төлдеріне тән белгілерді атай алу және ажырату дағдыларын қалыптастыру;

      2) жабайы жануарлардың өмірі туралы түсінікті кеңейту. Жылдың түрлі мезгілінде жануарлардың сыртқы келбеті мен өмір сүру салтының ерекшеліктерін атап көрсету және сипаттауға үйрету;

      3) жыл құстары мен қыстайтын құстарды ажырата білу және атын атай алу, құстардың пайдасы туралы білімді бекіту;

      4) табиғат бұрышын мекендеушілер туралы (қалтауыз) білімді жетілдіру;

      5) табиғатты бақылау күнтізбесін жүргізе білуді жаттықтыру. Себеп-салдар байланыстарын орната білуді жетілдіру.

      Күтілетін нәтижелер:

      өлі табиғаттың кейбір құбылыстарын біледі;

      таныс материалдармен дербес эксперимент жасай алады;

      суреттерден орман жидектері мен саңырауқұлақтарын таниды және атайды;

      нанға, адамдардың еңбегіне ұқыпты қатынас танытады;

      Қазақстан аумағында мекендейтін жыл құстары мен қыстайтын құстарды, жануарлар мен олардың төлдерін атайды және ажыратады;

      тірі нысандардың өсіп, өнуі үшін су, жарық, ауа, қорек және айналасындағылардың қамқорлығы қажет екенін анықтайды.

9-параграф. ІІ Жартыжылдық

      188.      Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру

      Жиын.

      Жиын және оның құрамы арасындағы қатынастарды орната білуді дамыту; бүтін өзінің бөліктерінен үлкен екендігін, бірдей сандардың өзара бірыңғай сәйкестігі, үлкен және кіші бөліктерді анықтау.

      Сан, санау.

      1) 10 саны көлеміндегі сандар мен цифрлар туралы ұғымдарын қалыптастыру, оларды танып және атай білуге үйрету. 10 көлеміндегі санды тура және кері санауға жаттықтыру;

      2) тең туралы ұғымдарын қалыптастыру, топтағы әр түрлі заттардың тең мөлшерін анықтай білуге үйрету, топтарды санау мен салыстыру арқылы санның мағынасын дұрыс жалпылау;

      3) заттарды бірнеше бірдей бөлікке бөлуге болатыны туралы түсінікті қалыптастыру, бұл бөліктерді атап, бүтін мен бөліктерді салыстыруға үйрету. Бүтінді түсінуге баулу (бөліктен бүтін үлкен, ал бөлік бүтіннен кіші);

      4) қарапайым мысалдар мен есептерді шеше білу дағдыларын бекіту.

      Шама.

      Шартты өлшемнің көмегімен заттың шамасын салыстыруға үйрету. Арнайы ұйымдастырылған жағдайда заттардың ұзынырақ (қысқа), жоғары (төмен), кең (тар), қалың (жұқа) үлгісінде және оларға тең екендігін таба білуге баулу.

      Геометриялық пішіндер. Айналасына қарап геометриялық пішіндерді табу, оларға талдау жасай білуді меңгерту. Геометриялық пішіндер мен денелерді атап, ажырата білуге жаттықтыру.

      Кеңістікте бағдарлау. Заттың қай жерде, қалай, өзіне немесе қай затқа жақын орналасқандығын ауызша жеткізе білуге үйрету.

      Белгілі бір бағытта келе жатып, белгі бойынша бағытын өзгерте білуін қалыптастыру. Қағаз бетінде бағдарлай білу дағдысын бекіту.

      Уақытты бағдарлау. Түрлі оқиғалар, апта күндері, тәулік бөліктерінің реттілігі туралы білімдерін бекіту. Жыл айлары туралы түсініктерін қалыптастыру, олардың реттілігін білу және атау.

      Салмақты бағдарлау. Дүкендерде қолданылатын таразы туралы ұғымдарын қалыптастыру. Заттардың салмағын өлшеуге қызығушылықтарын дамыту.

      Күтілетін нәтижелер:

      жиынтықтың құрамдас бөліктерін ажырата алады;

      10 көлеміндегі сандарды біледі, оларды тура және кері санайды;

      қарапайым мысалдар мен есептерді шешеді, заттардың саны және шамасы бойынша арақатынастарын көрсететін математикалық терминдерді қолданады;

      геометриялық пішіндерді және денелерді біледі және ажыратады;

      кеңістікте және қағаз бетінде бағдарлайды;

      апта күндерін, жылды, айларды атайды;

      заттарды салмағы бойынша анықтайды, заттың салмағы оның өлшеміне байланысты емес екендігін біледі.

      189. Құрастыру

      Құрылыс материалдарынан, конструктор бөлшектерінен құрастыру.       1) берілген тақырып бойынша, сөзбен сипаттау, сурет, фотосурет бойынша құрылыс салуға үйрету;

      2) өз құрылысын талдай білуді бекіту және талдау негізінде құрылымдық шешімдер табу, оларды құру кезеңдерін жоспарлау.

      Қағаздан құрастыру. Қағаз цилиндрлерден, оларды қосу әдісімен жануарлардың, адамдардың пішіндерін жасай білуге үйрету. Пішіндердің түрлі күйлері мен қалыптарын бере білуді, оларды күрделі емес композицияларға біріктіруді қалыптастыру.

      Ұжымдық мазмұнды құрастыруға қозғау салу. Шығармашылық ойлауды және қиялдауды дамыту. Қағаздан құрастыру әдістерін қолданып, жазық материалды көлемді формаға өзгерте білуді бекіту.

      Дайын пішілген кескіндермен жұмыс жасау, күрделі емес сызба сызу, қайшымен нұсқаны тілік етіп кесу мен ойып ала білуді қалыптастыру.

      Табиғи, қалдық материалдардан құрастыру. Табиғи материалдарды мақсатты пайдалана білуді бекіту. Табиғи және қалдық материалдармен жұмыс кезінде өз қызметін жоспарлау дағдыларын жетілдіру; дербестік, шығармашылық танытып, мақсатты түрде жұмыс жасай білу. Шығармашылық қиялын, ұсақ заттар жасауды көрнекіліктерді қолдану арқылы және ойдан шығару, өзінің көз алдына елестету арқылы жасай білуді дамыту.

      Күтілетін нәтижелер:

      қалдық және табиғи материалдардан заттар құрастыра біледі;

      шарты бойынша, ойдан құрастырады;

      ұжыммен жұмыс жасай біледі;

      жазықтық қағаз пішіндерді көлемді пішіндерге өзгерте біледі;

      жұмыс орнындағы тәртіпті сақтайды.

      190. Жаратылыстану

      Өлі табиғат құбылыстары мен заттары

      Табиғат құбылыстары туралы білімді кеңейту. "Өлі табиғат" ұғымымен таныстыру, өлі табиғат заттары адам қолымен жасалған заттардан ажырата білуге үйрету.

      Табиғаттағы маусымдық өзгерістер.Табиғат туралы қарапайым білімдерін меңгеру. Күздігүні табиғаттағы маусымдық өзгерістерді байқауға, айырмашылықтарын ажырата білуге үйрету.

      Өсімдіктер әлемі.

      1) балаларды өсімдіктердің жаңа түрлерімен (шырайгүл, барқытшөп,бальзамин) таныстыру: атауы, сыртқы түрі, құрылысы, күтім жасау тәсілдері, көбею түрлері;

      2) көкөністер мен жемістер, ағаштар, бұталар туралы балалардың түсінігін бекіту. Балаларды орман жидектері мен саңырауқұлақтары тануға үйрету. Бидай өсіру туралы балалардың білімін жетілдіру. Нанға деген ұқыпты қатынасқа тәрбиелеу, бидай өсіру мен нан өндіруге қатысатын адамдардың еңбегіне құрмет көрсету.

      Жануарлар әлемі.

      1) жабайы жануарлардың өмірі туралы түсінікті кеңейту. Жылдың түрлі мезгілінде жануарлардың сыртқы келбеті мен өмір сүру салтының ерекшеліктерін атап көрсету және сипаттауға үйрету;

      2) жыл құстары мен қыстайтын құстарды ажырата білу және атын атай алу, құстардың пайдасы туралы білімді бекіту;

      3) табиғат бұрышын мекендеушілер туралы (қалтауыз, теңіз шошқасы) білімді жетілдіру;

      4) балалармен бірге табиғатты бақылау күнтізбесін жүргізуді жетілдіру.

      Күтілетін нәтижелер:

      таныс материалдармен дербес эксперимент жасай алады, себеп-салдар байланыстарын орната біледі;

      жыл құстары мен қыстайтын құстарды ажырата біледі және атын атай алады, құстардың пайдасы туралы біледі;

      Қазақстан аумағында мекендейтін жануарлар мен олардың төлдеріне тән белгілерді атайды және ажыратады;

      "Қызыл кітапқа" енгізілген және жойылып кету қаупі төнген жануарларды атайды;

      адамның табиғатпен өзара әрекетінің тәуелділігі арасында себеп-салдарлық байланысты анықтайды.

10-параграф. "Шығармашылық" білім беру саласы

      191. "Шығармашылық" білім беру саласының базалық мазмұны сурет салу, мүсіндеу, аппликация, музыка ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      192. Мақсаты шығармашылық қабілеттерін дамыту, қиялды, байқағыштықты және қоршаған ортаны бейнелі қабылдай білуді, өз ойларын, сезімдерін көркем түрде бере білу біліктерін қалыптастыру болып табылады.

      193. Міндеттері:

      балалардың шығармашылық қабілеттерін, қоршаған ортаға эстетикалық қызығушылығын арттыру;

      балалардың өнер туындыларын қабылдау қабілеттілігін, эмоционалды қатынасын дамыту;

      балалардың түсінуіне жақын 2-3 қазақ халқының өнерімен таныстыру;

      халық ойыншықтары туралы түсініктерін кеңейту;

      балаларды әртүрлі бейнелеу өнерімен таныстыруды жалғастыру (живопись, графика, скульптура, сәндік-қолданбалы өнер);

      бірлесіп жұмыс жасау, жұмысты ұжыммен орындау дағдыларын қалыптастыру;

      өз жұмысының нәтижесін бағалауға үйрету;

      живопись және скульпторлық мүсіндердің туындыларымен таныстыруды жалғастыру (картиналар жәңе репродукциялық картиналар);

      балаларды безендірудің мәнерлі құралдарымен, балалар кітаптарындағы иллюстрациялармен, олардың авторларымен таныстыру;

      балаларды өнер туындыларын, олардың түрлерін дербес қарастыруды, мәнерлік құралдарына және мазмұнына көңіл аударуға баулу (ырғақ, түс, пішін, композиция).

11-параграф. І жартыжылдық

      194.Сурет салу

      Заттық сурет салу

      1) балаларды елестету және заттарға қарап гүлдер, көкөністер, күрделі емес ойыншықтар сұлбасын өздеріне тән ерекшеліктерін сақтай отырып салуға үйрету. Серуен кезіндегі бақылаудан кейін - ағаштың күзгі жапырақтары, үй, трамвай, автобус; серуен мен саяхат кезінде алған әсерлерін суретте бейнелеу;

      2) пішіндер туралы білімдеріне сүйене отырып, негізгі пішінін, заттар мен олардың бөліктерінің үйлесімділігін нақты беруге, бөліктердің салыстырмалы көлемі мен орналасуына, түстер туралы біліміне сүйене отырып, заттардың түстеріне, өз талғамымен түстерді таңдауға үйрету;

      3) бірнеше біртекті заттардың мөлшеріндегі ерекшеліктерін жеткізе білу іскерліктерін қалыптастыру.

      Өздері білетін пішін жасау тәсілдерін бекіту:

      1) жемістер мен жидектер; балық, жануарлардың суретін салу барысында дөңгелек пішіндегі бірнеше заттардың көлеміндегі айырмашылықты;

      2) төртбұрыш пішіндегі бірнеше заттардың көлеміндегі айырмашылықты;

      3) көлік құралдары, адамдардың тұлғасы сияқты күрделі пішіндегі бірнеше заттардың көлеміндегі айырмашылықты көре білуі;

      4) балаларды суретке қарап салуға және елестете отырып (жануарлардың, адамдардың және ойыншықтардың) суретін салуға үйрету, күрделі емес қимылдарды бере білу, бейненің айқындылығына, қимыл барысында қолдың, аяқтың қалыптарының өзгеруіне қол жеткізу. Заттардың шамасы мен үйлесімділіктегі айырмашылығын бере білуге үйрету. Бояумен жұмысты жетілдіру (бояудың қажетті қоюлығын алу үшін, акварель бояуын сумен араластыру).

      Сәндік сурет салу.

      1) түзу, ирек, жіңішке, жалпақ сызықтарды, түрлі көлемдегі дөңгелектерді, жақпаларды, нүктелерді ырғақты орналастыра отырып, қарапайым пішіндерде өрнектерді құрастыра білу іскерліктерін бекіту. Түрлі өлшемдегі өрнекті элементтерді үйлестіру, ақ және түрлі түсті қолдана отырып, түстерді таңдауды қолдану;

      2) қылқаламмен қағазға басып салу тәсілдерін қолдануға; қағаздың ортасын, бұрыштарын, жоғарғы, төменгі, оң және сол жақтарын ажыратуға үйрету.

      Қарындаштармен сурет салу барысында саусақтарға күш түсірмей, көлбеу ұстау қажет, штрихтарды біркелкі жеңіл қимылмен бір бағытта әрі-бері сызу. Сызықты контурдың сыртына шығаруға болмайды.

      Сурет салу барысында қағазға жуан сызықтарды сызарда қылқаламды көлденең, ал жіңішке сызықтар мен нүктелерді сызу үшін тігінен ұстап, суреттерді бояғанда бір бағытта солдан оңға қарай, жоғарыдан төмен қарай, қиғашынан жүргізіледі.

      Балаларға түрлі материалдар: қарындаштарды, бояуларды қолдануды үйрету. Түзу сызықтардың түрлі байланыстарымен құрылған қазақтың (1–2) өрнектерінің суретін салу. Элементтерді пішіндер мен сұлбалардың ортасы мен шеттеріне орналастыра білу. Қазақ оюларының көптүрлілігі туралы түсініктерін кеңейту, ерекшеліктері мен оларға тән элементтерін қолдана отырып, құрастыра білу іскерліктерін дамыту. Ұжымда жұмыс жасай білуге тәрбиелеу.

      Сюжеттік сурет салу.

      1) бейнелерді бүкіл параққа, бір сызықтың бойына, жалпақ жолақшаға орналастыру біліктерін қалыптастыру. Бейнені айқындау құралдарын, ересектердің еңбегін, қоғамдағы оқиғаларды қолдана отырып, балаларды табиғаттан алған әсерлерін көрсете білуге үйрету. Ертегі желісі бойынша сурет салу;

      2) бір мазмұнға біріктіре отырып, бірнеше заттардың суреттерін бейнелей білуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      гүлдер, көкөністер, жемістерді шынайы бейнесінен және елестетуі бойынша суреттерін салады;

      суретті салуда мәнерлеу құралдарын, қазақтың ою-өрнек элементтерін қолданады;

      сюжетті суреттерді салады.

      195. Мүсіндеу

      Заттық мүсіндеу

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) балаларды затқа қарап немесе көз алдарына елестету арқылы көлемі мен пішіні әртүрлі таныс заттарды, көкөністер мен жемістерге тән ерекше бөліктерді бейнелеуде барлық қол білектері мен саусақтарын дұрыс қозғалту техникасын сақтай отырып, мүсіндеуге;

      2) қарапайым қатынастарды сақтай отырып адам мен жануарлардың пішінін мүсіндеуге үйрету;

      3) көшеде, үйде және балабақшада көрген заттарын бейнелей отырып, елестету арқылы мүсіндеу.

      Олар бақылау жасаған заттардың бейнесін жеткізе білуге, заттарды түрлі қалыпта мүсіндеуге, бейненің жеке шешімін өздігінен табуға үйрету. Сулы шүберекпен пішіннің үстінен тегістеуге және кескішті қолдануға үйрету.

      Сәндік мүсіндеу.

      Балаларды халық ойыншықтарымен таныстыру, ойыншықтарды мүсіндеуге үйрету. Халықтық ойыншықтар желісі бойынша бейнелер жасауға үйрету. Мүсінді бейнені безендірудің тәсілдерін өз қалауы бойынша таңдауды ұсыну.

      Сюжеттік мүсіндеу

      Балаларды мүсіндеудің таныс әдістерін қолдануды және заттардың өлшемдік қатынастарын бере білуге жаттықтыру. Бейненің ерекше қасиетін, адамның қимылын анық көрсетуге, сырт келбетін әдемі безендіруге үйрету.

      Кескішті қолданып, тұтас бөліктен мүсін жасауды жетілдіру.

      Затты тұғырға орналастыру техникасын қалыптастыру. Біртекті заттардан сюжеттер жасау, бірнеше пішінді бір тұғырға орналастыру.

      Кейіпкерлердің өзіне тән бөлшектерін мүсіндеуге, композиция мазмұнын қосымша заттар мен элементтердің көмегімен мейлінше көркемдеп жеткізуге үйрету.

      Біртекті заттардың бейнесін жасаудан, мазмұнға сәйкес әр қилы бейнелерді жасау білімдерін бекіту.

      Күтілетін нәтижелер:

      қарапайым үйлесімділікті сақтай отырып, адам мен жануарлардың пішінін мүсіндей біледі;

      халық ойыншықтары мен керамикалық бұйымдардың желісі бойынша бейнелерді бере біледі;

      заттармен және элементтермен толықтыра отырып, кейіпкерлер мен композицияларға тән бөлшектерді қолданады.

      196. Аппликация

      Заттық аппликация.

      Балалардың қайшыны қолдану біліктерін бекіту: жолақшаларды тікбұрыштар етіп қию, шаршыларды үшбұрышты етіп қию, шаршы немесе тікбұрыштың шеттерін қию арқылы дөңгелек пен сопақша пішіндерді қиып алу.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) екіге бүктелген қағаздан, түрлі қатпарлы бейнелерді қиюды;

      2) қатпарланып бүктелген қағаздан бірдей бірнеше пішіндерді және екіге бүктелген қағаздан симметриялы пішіндегі заттарды қиюды;

      3) елестету бойынша бірнеше бөліктерден заттар жасауды;

      4) жырту тәсілімен жапсыруды орындауға.

      Қағаздан дайындалған тікбұрыштардан дөңгелек пішіндерді қиып алу, заттарды бірнеше бөліктерден бейнелей білуді бекіту.

      Сәндік аппликация.

      1) түрлі пішіндегі қағазда таныс геометриялық элементтерден өрнек құрастыруды үйрету;

      Бөліктерден бейнелерді құрастыру, мерекелерге арнап үй-жайды безендіру үшін ұжымдық жұмыстарды орындау;

      2) ұлттық кілемдерді, ас тақтайшаларын, сүлгілерді, қуыршақтарға арналған ыдыс-аяқтарды, ыдыс-аяқ сақтайтын сөмкелерді, қымыз құятын ыдыстарды (торсық), бұйымдарды, шырша әшекейлері мен ойыншықтарын, жаңа жылдық құттықтау ашық хаттарын, топ бөлмесін безендіруге, қыс тақырыбындағы ұжымдық панно жасауға үйрету.

      Сюжеттік аппликация.

      Балаларға қағазға заттарды орналастыру дағдыларын үйрету. Жапсыруларды құрастыру барысында объектілердің көлемі бойынша қатынасын, заттардың бөліктерінің пішінін, құрылымын, қатынастарын көре білу іскерліктерін меңгерту.

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) әлеуметтік жағдайлар мен балалар өміріндегі оқиғаларды бейнелеу;

      2) үлгілер және трафареттермен, дайын киім үлгісімен жұмыс істеу;

      3) өзінің жұмысын композиция, перспектива ережелеріне сәйкес құру;

      4) қайшыны, желімді дұрыс қолдану;

      5) екі бүктелген қағаздан симметриялық пішіндер қию;

      6) геометриялық элементтерден (шеңберлер, шаршылар, сопақшалар) өрнектер құрастыру;

      7) заттарды қазақ ою-өрнектерімен безендіру;

      8) еңбек қауіпсіздігі және жеке гигиена ережелерін сақтау.

      Күтілетін нәтижелер:

      жұмыс тәсілдерін таңдайды және негіздейді;

      қағаздан симметриялық пішіндерді қия алады;

      бірнеше бөліктерден өрнек құрастырады;

      дайын үлгілермен, шаблондармен, трафареттермен жұмыс жасайды;

      геометриялық элементтерден өрнек құрастырады, заттарды қазақ өрнектерімен безендіреді;

      еңбек қауіпсіздігі және жеке бас гигиенасы ережесін сақтайды.

      197.      Музыка

      Музыка тыңдау.

      Шығармалардың эмоционалдық мазмұнын, олардың сипатын, көңіл күйін ажырату, әсерлі реңктерін ажырату. Музыкалық шығармаға өзінің қатынасын білдіру, оның мазмұны мен сипаты туралы пікірін айту, қазақтың ұлттық аспабының дыбысталуымен таныстыру. Ұлттық, домбырада және қобызда орындалатын "күй" жанрымен таныстыру, күйші-композитор: күйші Құрманғазы, қобызшы Қорқыт шығармашылығымен таныстыру.

      Ән айту.

      Дауысы мен есту қабілеттерін дамытуға арналған жаттығуларда қиын емес әуендерді 2–3 жақын үндестікте дауысын дәл келтіріп орындауға үйрету, септима мен терция дыбыстарын ажырату, қолымен бағытын (жоғары-төмен) көрсете отырып, әуеннің жоғарғы- төменгі қозғалысын ажырату.

      Әннің сипатын қабылдау, дауысын дұрыс келтіріп орындау, ырғақтық бейнесі мен динамикасын дәл беру, әннің кіріспесін, басын, қайырмасын ажырату. Мерекелік әннің шаттық көңілін көңілді жеткізіп, жеңіл, ширақ дауыспен шумақтардың соңын жұмсартып айту. Қазақ халқының музыкасын қабылдау.

      Музыкалық-ырғақтық қимылдар

      Музыка сипатын анық ырғақты жүріспен, музыканың ширақ сипатын жеңіл, ырғақты жүгіріспен беру жаттығуларын орындау.

      Ойындар , хороводтар

      Музыка сипатына сәйкес ойын әрекеттерін орындау: қол ұстасып шеңберде айтылатын әндермен шеңберді айналып жүру, музыкалық тіркестерге сәйкес қозғалыстарды өзгерту, жылдамдық пен ептілікті білдіру, пьесаның аяқталуын белгілеу, ұлттық ойындардың көңілді сипатын бере білу, дауыстардың биіктіктерін ажыратып, үлкен шеңберден кіші шеңберге қайта тұру.

      Билер

      Әуеннің би сипатын сезіну, би қимылдарының элементтерін орындау, халық биін үйрену арқылы көркем мұраның кейбір элементтерімен таныстыру.

      Би шығармашылығы

      Таныс би қимылдарын қолдана отырып, ойдан би шығару іскерліктерін мадақтау, мәтінге сәйкес әнді жеке сахналау мен шығармашылық тапсырмаларды орындауға үйрету.

      Балалардың музыкалық аспаптарында ойнау.

      Ересектердің орындауындағы музыкалық пьесаларды тыңдау, жоғарғы регистр, аспаптың дыбысталу тембрін ажырату. Әуеннің ырғақтық бейнесін ұрмалы аспаптарда жеке немесе кішігірім топпен ойнау. Қазақтың ұлттық ұрмалы аспаптарында ойнауға үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      қарапайым жанрларды ажыратады (күй, өлең, би, марш);

      қарапайым музыкалық терминдерді, ән айту дағдыларын игерген;

      пластикалық, ырғақты, мәнерлі қимылдарды орындайды;

      дыбысталуын тембрі бойынша ажыратады және оларды атайды;

      балаларға арналған музыкалық аспаптарда жеке және бүкіл топпен ойнай біледі.

12-параграф. ІI жартыжылдық

      198. Сурет салу

      Заттық сурет салу

      Қоршаған ортадағы болмысты, (заттарды, өсімдіктерді, ойыншықтар мен гүлдерді) елестету және заттарға қарап отырып, бейнелеу дағдыларын қалыптастыру. Олардың сипаттамалық белгілерін байқауға үйрету.

      Табиғаттың күрделі емес бейнесін суретте көрсету. Ағаштың бұтақтарына, бұталардың жапырақтарына немесе гүлдеріне, кейбір бөлме өсімдіктеріне қарап сурет салу.

      Біліктерді қалыптастыру:

      1) түрлі жануарлардың сипаттық ерекшеліктерін байқап және оларды суретте бейнелей білу;

      2) жануарлардың бейнелерін жеңіл қозғалыстар мен қалыптарды бейнелеу арқылы мәнерлі бере білу;

      3) жүн мен қауырсынға тән бейнелеу;

      4) қажетті түсті алу үшін қарындашты әртүрлі басып қолдану;

      5) табиғат нысандарын бейнелеу;

      6) түстерді жеткізу үшін қағаздың түсін және түстердің үйлесімділігін таңдау;

      7) өз жұмысының нәтижесін бағалау.

      Құстардың сыртқы бейнесі туралы жалпы ұғым қалыптастыру; барлық құстар сыртқы ерекшеліктеріне қарамастан құрылымы жағынан ұқсас болып келеді, түсіне, пішіні мен бөліктері жайлы түсініктерін қалыптастыру. Суретте түрлі құстарға тән ерекшеліктерін бере білуге үйрету.

      Заттар мен олардың суретін салу тәсілдері туралы жиналған ұғымдары балалардың сюжетті сурет салуына ауысады.

      Сәндік сурет салу.

      Түрлі пішінді қағазда симметриялық ою-өрнектерді құрастыра білуге тәрбиелеу, көлемді пішіндерді безендіру.

      Сұлбаларға орналастыра отырып, қазақ оюларының элементтерін құрастыру, қазақ оюларына тән түрлі түстердің үйлесіміне құрылған тапсырмаларды орындау, таныс элементтерден композициялар құрастыру, ұжымдық жұмыстарды орындау. Қазақ ою-өрнектерінің сипатын, түсінің үйлесімділігін бере отырып, көлемді пішіндерді безендіру.

      Өз ойлары бойынша сурет салу, алдыңғы сабақтардағы суреттерін үлгі ретінде қолдана отырып, жаңа композиция құру және заттарды әшекейлеу. Халықтың сәндік өнердің желісі бойынша сурет салу.

      Сюжеттік сурет салу.

      Бұлыңғыр немесе шуақты күнді, мерекелік от шашу, кешкі өзендегі кеме және тағы басқа қағаздың түсіне сәйкес бояуларды таңдауға үйрету.

      Қоғамдағы, қоршаған ортадағы жағдайлар, мерекелер, адамдардың еңбегі, ертегі, тақпақ, ән әуендері және тағы басқа сияқты күрделі емес сюжеттерді суретте көрсете білуге үйретуді жалғастыру.

      Қазақ халқының өмірін, еңбегін, тұрмысын көрсете отырып, қазақ ертегісінің, аңызының желісі бойынша сурет салу.

      Жаз мезгілінің табиғат құбылыстарын, жазғы демалыстағы оқиғаларды, қарапайым сюжеттерді суретте бере білу білігін бекіту. Ұжымдық жұмыстарды, ойдан сурет салуды қолдану.

      Күтілетін нәтижелер:

      сурет салуда түрлі техниканы дербес қолданады;

      күрделі емес ойыншықтардың, жануарлар мен адамдардың суретін салады, сурет салуда адамның қарапайым қимылдарын бере біледі;

      үшбұрыштар мен алтыбұрыштардың ортасын, бұрыштарын, жиектерін көрсете отырып, сәнді өрнектерді салады;

      қазақ оюларының элементтерін салады және олармен киімдерді, тұрмыстық заттарды безендіреді;

      мазмұнды суреттерді салады;

      ұжымдық жұмыстарды орындайды, өз ойы бойынша сурет салады.

      199. Мүсіндеу

      Заттық мүсіндеу

      Адамның бейнесін, жануарлардың қозғалыстағы мүсінін, үйлесімділікті, қол-аяқ қалпын дұрыс мүсіндеуге үйрету. Заттардың ұзын және қысқа, жуан және жіңішке белгілерін көрсете білуге, бөліктердің салыстырмалық көлемдерін сақтауға, мүсінделген пішіндердің бөліктерін нақтылауға, оларды бір-біріне қосып, біріккен жерлерін тегістеуге үйрету.

      Ортақ композиция жасау үшін ұжымдық мүсіндеудің, адамның, жануарлардың, ойыншықтардың, халық шығармашылығының заттарын қарап мүсіндеу дағдыларын дамыту.

      Кеуде, бас және басқа да бөліктерді мүсіндей білуге, мүсіндеу тәсілдерін іріктеуде дербестікті білдіру, сазбалшықты бөлуге, өз жұмысын алдында тұрған үлгімен салыстыруға үйрету.

      Мүсіндеудің түрлі әдістерін қолдану: құрылымдық (жеке бөліктерден) және мүсіндік (негізгі бөліктерді тұтас кесектен жасайды).

      Қарап мүсіндеуге ойыншықтарды, пішіні шағын мүсіндерді, халық шеберлерінің бұйымдарын қолдану.

      Сәндік мүсіндеу.

      Затқа қарап, ұсынылған және өз ойлары бойынша сәндік мүсіндеу дағдыларын қалыптастыру.

      Заттарды әсемдік элементтермен безендіру. Сәндік пластиналарды мүсіндеуге, жұмыс барысында әртүрлі пішінді кескіштерді қолдануға, сазбалшық тілімшелеріне бедерлер жасауға, түрлі ойыншықтарды, ыдыстарды халық бұйымдарының мәнерінде өздігінен мүсіндеуге, оларды өрнектермен әсемдеуге үйрету.

      Сюжеттік мүсіндеу.

      Ертегілер мен әңгімелердің мазмұны бойынша сюжеттік композиция жасау дағдыларын жетілдіру. Ұжымдық жұмыстарды орындауға баулу.

      Қалыптасқан іскерлік пен дағдыларды жеке мүсіндеуде, ұжымдық мүсіндеуді орындау барысында ойында, үйді және мереке күндері ауланы сәндеу үшін қолдану.

      Күтілетін нәтижелер:

      мүсіндеудің түрлі техникаларын қолданады;

      ортақ композиция жасау үшін ұжымдық мүсіндеу дағдыларын меңгерген;

      түрлі тәсілдерді қолдана отырып, заттардың пішіні мен бөлшектерін бере біледі;

      сәндік элементтермен заттарды безендіреді.

      200.      Аппликация

      Заттық аппликация

      1) түрлі пішіндерді қию дағдыларын бекіту: симметриялық емес сұлбаларға салынған немесе қиялдағы сұлбалармен қию дағдыларын қалыптастыру;

      2) күрделі жапсырмалар құрастыру біліктерін қалыптастыру, жырту тәсілімен ғажайып құс, алтын балық, алқызыл гүл бейнелерін жасауға үйрету;

      3) алған біліктері мен дағдыларын ойында, үйшікті, мереке күндері үй-жайды және учаскелерді безендіру үшін жеке және ұжымдық жапсырмаларды жасау кезінде қолдану, ойлауы бойынша жапсыру дағдыларын бекіту.

      Сәндік аппликация

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) аналар мен әжелерге сыйлықтарды, қуыршақтарға арналған киімдерді, ұлттық әшекейлерді, табақтарды, құмыралар мен вазаларды балалардың ойлауы бойынша безендіруде жапырақтар мен гүлдерден өрнектер құрастыруды;

      2) мүсіндерді қатпарланған қағаздан бірдей пішіндер және екіге бүктелген қағаздан симметриялы пішіндер қию арқылы ұлттық ою- өрнектермен безендіруді;

      3) бейнелерді айқын беру үшін сұлбаны қию және жыртып жапсыру тәсілдерін қолдануды ;

      4) "қошқар мүйіз" өрнегін түрлендіріп: жиектеме өрнек, қоймүйізді жұп шиыршықтар, геометриялық өрнектерді қолдануды;

      5) қазақ өрнектеріне тән: жасыл, қара, ақ, сұр, қызыл, ашық түстерді қолдануды;

      6) жеке, сондай-ақ шағын топпен композициялар жасауды.

      Сюжеттік аппликация

      Балалардың жапсыруда сюжетті композиция құрастыра білулерін жетілдіру, Қазақстанның табиғаты мен жерлестердің еңбегін бейнелейтін ұжымдық композицияларды орындау.

      Күтілетін нәтижелер:

      салынған немесе қиялдағы контур бойынша бейнелеуді игерген;

      ойлауы бойынша күрделі жапсыруларды құрастыра алады;

      екіге бүктелген симметриялы пішіндегі қағазды қияды;

      Қазақстанның табиғатын, адамдардың еңбектерін бейнелей отырып, копозицияларды орындайды;

      еске түсіру бойынша, затқа қарап, пішініне, пропорциясына, көлеміне, назар аудара отырып, заттарды бейнелейді;

      ойлауы бойынша жұмыс жасай алады.

      201. Музыка

      Музыка тыңдау.

      Музыкалық мәнерлілік құралдары мен сипатын егжей-тегжейлі ажырату қабілетін дамыту. Домбыраның дыбысталуы бейнеленген пьесаларды әсерлі реңкі мен музыкалық мәнерлілік құралдарын белгілей отырып тыңдау. Лирикалық, вальс ырғағындағы байсалды әуендерді қабылдап, пьесаның билеуге икемді сипатын сезініп, қарқындық өзгерісін белгілеу. Музыкалық дыбысталуының сипаттамасына сүйене отырып, бейненің мазмұны мен музыкалық мәнерліліктің элементтерімен байланыстыру, шығарманы сипаттай білу. Қазақстан композиторларының шығармашылықтарымен таныстыруды жалғастыру.

      Ән айту

      Дағдыларды қалыптастыру:

      1) бір дыбыста құрылған әуеннің бөліктерін дәл ырғағымен дербес орындау;

      2) терция дыбыстарын ажырату, қолымен бағытын көрсете отырып, әуеннің жоғарғы-төменгі қозғалысын ажырату;

      3) қолмен бағытын көрсете отырып, әуеннің жоғарғы-төменгі қозғалысын ажырату;

      4) фортепианоның сүйемелдеуімен немесе сүйемелдеуінсіз, жалғыз немесе топпен айту, оны металлофонда ойнау.

      Сезіммен, ырғаққа сәйкес, ырғақтық бейнесін сақтай отырып, сөздерді анық және фразалар арасында дұрыс дем алып, музыкалық кіріспеден соң бірден бастап айту. Динамикалық ерекшелікті көрсете отырып, эмоционалды түрде ән айту, тынысты дұрыс алу.

      Музыкалық-ырғақтық қимылдар, жаттығулар.

      Музыканың ширақ сипатын жеңіл, ырғақты жүгіріспен беру, тізені көтеріп жүгіруді орындау, ұлттық билердің элементтерін орындау, музыка сипатын би қимылдарында беру.

      Ойындар, хороводтар

      Түрлі сипаттағы музыкамен байланысты музыкалық-ойын бейнелерін: байсалды, баяу және көңілді, шаттанған, би күйін мәнерлі жеткізу. Музыкаға сәйкес заттармен қозғалу, саптағы орнын өзгерте отырып, кеңістікте еркін бағдарлау: екі шеңбер, үлкен шеңберге тұру. Сюжетті ойындарды сахналауға үйрету.

      Билер

      Музыкаға сәйкес қозғалыс бағытын жеңіл, еркін және нақты ауыстыра отырып орындау, би бейнелерін беру, бейнелік би қозғалыстарын қолдана отырып, әндерді сахналау.

      Би шығармашылығы

      Музыка сипатына сәйкес таныс би қимылдарын қолданып, би ойластыру.

      Балалардың музыкалық аспаптарында ойнау.

      Ересектердің орындауында халық әуендерін тыңдау, олардың сипаты мен қарқынын белгілеу. Жеңіл әуендерді ансамбльмен балаларға арналған музыкалық аспаптарда фортепианоның сүйемелдеуімен, уақытында қосылып айту, ырғақтық бейнесін анық бере отырып ойнау, әуенді ойынмен бірге сүйемелдеу.

      Күтілетін нәтижелер:

      музыкалық жанрларға тән белгілерді атайды;

      музыкалық мамандықтарды, атақты композиторлардың есімдерін біледі;

      жақсы таныс әнді дербес музыкалық сүйемелдеумен және сүйемелдеусіз орындайды;

      музыканың сипатына сәйкес қозғалады;

      балаларға арналған аспаптарда ойнаудың қарапайым дағдыларын игерген.

13-параграф."Әлеумет" білім беру саласы

      202.       "Әлеумет" білім беру саласының базалық мазмұны өзін-өзі тану, қоршаған ортамен танысу, экология негіздері ұйымдастырылған оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      203.      "Әлеумет" білім беру саласын ұйымдастыру мен жүргізу әлеуметтік сипаттың бастапқы ұғымын меңгеру мен балаларды әлеуметтік қатынас жүйесіне ендіру мақсатына жетуге бағытталған және барлық білім беру саласы арқылы жүзеге асырылады.

      204.      Мақсаты ересектермен және құрдастарымен қарым- қатынас жасауда, қоршаған ортамен таныстыру негізінде әлеуметтік дағдыларын дамыту және қалыптастыру болып табылады.

      205.      Міндеттері:

      жеке тұлғаның әлеуметтік қасиеттерін дамыту: ынтымақтастық, қоршаған ортаға қамқорлық көрсету,бастамашылдық, дербестік, тәуелсіздік, ашықтық, әлеуметтік икемділік, мәдениетті және экологиялық сауаттылық;

      құрдастары мен ересектердің арасындағы қарым-қатынастың жалпы қабылданған қарапайым нормалары мен ережелерін үйрету;

      өзін-өзі бақылау мен өзін-өзі реттеудің қарапайым қабілеттерін тәрбиелеу.

14-параграф. І жартыжылдық

      206. Өзін- өзі тану

      Мазмұны балаларды құндылықтармен таныстыруды, заманауи сананың құндылығын үйретуді және бекітуді, әлемді түсіну және әлемді түйсінуді қалыптастыруды ұсынады. Ізгілік педагогикасының маңызды қағидаттарын- ересек пен баланың, балалардың өзара, педагогтардың өзара, педагогтардың ата-аналармен сұхбатын жүзеге асырады.

      207. Мақсаты балаларда өз-өзіне, адамдарға, әлемге деген рухани - адамгершілік қатынас саласында бастапқы өмірлік маңызды құзыреттіліктерді қалыптастыру болып табылады.

      208.      Міндеттері:

      адамгершілік-рухани құндылықтарды қалыптастыру;

      басқаға бағытталған эмоциялар мен сезімдерді дамыту;

      адамгершілік мінез- құлық негіздеріне тәрбиелеу.

      Мектеп жасына дейінгі балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, "Мен - адаммын", "Қарым-қатынас қуанышы", "Адамгершілік әліппесі", "Мен және менің әлемім" тарауларының негізгі базалық бөлімдерін кіріктіру қағидасы негізінде барлық білім беру салалары арқылы жүзеге асырылады.

      Мен - адаммын

      "Өзін- өзі тану" әлеміне саяхат. Адам болуды үйренемін.Қыздар мен ұлдар. Менің есімім. Менің туған күнім. Менің сезімдерім. Мейірімді іс- әрекеттер. Мен осындай Адаммын.

      Қарым-қатынас қуанышы     

      Туғандар мен туыстар. Отбасылық мерекелер. Отбасының әлемі. Достық неден басталады? Адал достар. Дос әрдайым көмектеседі. Менің кішкентай достарым. Достар ғаламшары.

      Күтілетін нәтижелер:

      адами сапалар туралы: мейірімділік, махаббат, сыпайылық, адалдық түсініктерге ие;

      жақсы мен жаман әрекеттерді ажырата алады;

      туыстарына, құрдастарына, ересектерге эмоциялық көңіл күйін білдіріп, үлкенді сыйлап, мейірімділік таныта алады;

      табиғатқа қамқорлық танытудың қажеттілігін түсінеді және біледі;

      сурет салу, мүсіндеу, құрастыру арқылы өз көңіл күйін жеткізе алады;

      үйде, балабақшада, қоғамдық орындарда қарым-қатынастың жалпы қабылданған нормалары мен ережелерін сақтауға талпынады.

      209. Қоршаған ортамен танысу

      Бала, оның отбасы, үйі.

      1) туыстық байланыс, өзінің жасын, толық аты-жөнін, тегін, ата- анасының, отбасы мүшелерінің аты-жөнін, балабақша, топ атауын, нөмірін айта білу, үйден балабақшаға дейінгі жолды анықтау туралы түсініктерін қалыптастыру;

      2) балаларда өз отбасының мүшелеріне қамқорлық білдіру ниетін, үй тапсырмаларын орындау, өзінің мейірімділік сезімдерін отбасы мүшелеріне сөзбен айта білуді тәрбиелеу.

      Заттар әлемі, кеңістікте бағдарлау.

      1) заттар, олардың белгілері мен ерекшеліктері туралы ұғымдарын қалыптастыру. Балалардың сөйлеу тіліне түрлі заттардың атауларын нақтылап, енгізу, таныс емес заттардың қолданылуын түсіндіру. Заттардың қандай материалдан жасалғандығын анықтап, сипаттама беріп, оның сапасы мен ерекшелігін дұрыс анықтай білуге үйрету;

      2) айналадағы заттар, құрылыс материалдары арасындағы міндет пен байланысты, оның неден жасалғандығы туралы түсінік беру;

      3) балабақша жақын орналасқан шағын ауданда, балабақша ауласында еркін бағыт-бағдар ұстай білу іскерліктерін жетілдіру.

      Көлік, байланыс құралдары.

      1) көлік құралдарының көп түрлілігі, белгілі жұмыс түрін орындау үшін олардың жабдықтары жайлы түсінік беру;

      2) телефон, компьютер, теледидар, радионың қызметтерімен, оларды қолданудың бірнеше қарапайым ережесі туралы білімдерін бекіту.

      Ересектердің еңбегі.

      Ұғымдарды дамыту:

      1) әртүрлі мамандық иелері туралы;

      2) еңбектің мазмұны, сипаты және еңбек нәтижесінің маңызы туралы;

      3) балабақша қызметкерлерінің еңбегі туралы.

      Өз ата-анасының еңбегі жайлы әңгімелегенде, еңбек үдерісі туралы білімін қолдана білуге, адамдардың еңбектеріндегі өзара байланыстарды байқауға үйрету. Айналаны қоршаған заттар, ойыншықтар – адамдардың еңбегімен жасалғандығы туралы, оған ұқыпты қарау керек екендігін түсіндіру.

      Менің Отаным – Қазақстан. Еліміздің рәміздері.

      1) Отан туралы, мемлекеттік және халықтық мерекелер,еліміздің рәміздері туралы білімдерін кеңейту. Қазақстан Республикасының Президенті, оның халыққа қызмет ететіндігі, өз халқының түрлі мәселелерін шешетіндігі туралы түсінігін қалыптастыру;

      2) балалар Қазақстан Республикасының рәміздерін танып, мемлекеттік Әнұранды орындағанда орындарынан тұрып, оң қолдарын кеуделерінің сол жақ бөлігіне қоятынын, ер балалар бас киімдерін шешетінін білу керек. Мемлекеттік мереке Тәуелсіздік күні туралы түсініктерін қалыптастыру. Халықтық мерекелер туралы түсініктерін кеңейту, өлеңдерді, әндерді, билерді жаттатқызып, үйрету арқылы балаларды мерекелерге қатысуға белсенділік танытуға баулу.

      Қазақстан Республикасының әскері

      Ел қорғаудың ардақты міндет екендігін түсіндіру арқылы Қазақстан Республикасы әскері туралы түсініктерін кеңейту. Ұлы Отан соғысы жылдарында ел қорғаған қазақстан жауынгерлерімен таныстыру.

      Жолда жүру ережелері.

      Балалардың жолдың жүріс бөлігі, осьтік сызық туралы ұғымдарын бекіту. Қиылыс жолмен таныстыру, жол белгілерін бекіту. Бағдаршамның жарық белгілеріне сәйкес жолдан өтуге үйрету.

      Күтілетін нәтижелер:

      өз отбасының мүшелеріне қамқорлық танытады, үй тапсырмаларын орындайды;

      балабақшаның атауын, нөмірін атайды; үйден балабақшаға дейінгі жолды біледі;

      көлік құралдарын біледі және атайды;

      кейбір кәсіптік және ауылшаруашылық мамандықтары туралы біледі;

      Қазақстан Республикасы мемлекеттік әнұранын орындау кезіндегі өзін ұстау ережесін біледі;

      әскердің міндетін, Ұлы Отан соғысына қатысқан жауынгерлердің рөлі туралы біледі;

      жолда жүрудің негізгі ережелерін біледі және орындайды;

      қарапайым себеп-салдарлық байланысты орната алады.

      210.      Экология негіздері

      Мақсаты: қарапайым экологиялық білімдерді қалыптастыру.

      Міндеттері:

      табиғат әлеміне қамқорлықты, эмоционалды-жағымды қатынасты қалыптастыру;

      табиғатқа деген сүйіспеншілікке, оны қорғай білуге ынтасын тәрбиелеу;

      табиғат құбылыстарындағы себеп-салдарлық байланыстарды анықтай білу;

      шығармашылық белсенділікті, білуге құштарлықты дамытуға ықпал ету;

      табиғатта өзін ұстаудың қарапайым ережесін қалыптастыру;

      адам өміріне қажетті жағдайлар туралы білімдерін қалыптастыру.

      Тірі табиғат

      1) табиғи нысандар мен құбылыстарды бақылау білігі мен дағдыларын қалыптастыру;

      2) табиғат бұрышындағы өсімдіктер мен жануарларға күтім жасаудың қарапайым тәсілдерін меңгеру;

      3) жер бетіндегі барлық тіршілік иелеріне су, ауа, жылудың маңызы туралы түсініктерін қалыптастыру;

      4) балаларды қоршаған ортаның қоқыспен ластануы мәселелерімен таныстыру.

      Өлі табиғат

      1) табиғи нысандар мен құбылыстарды бақылау білігі мен дағдыларын қалыптастыру;

      2) аймақтарға тән өлі табиғат нысандарымен, өлі табиғаттың компоненттерімен (құм, тас және тағы басқа) және қасиеттерімен таныстыру;

      3) табиғатқа зиян келтіруі мүмкін жағдайлар мен әрекеттерді, ауа мен судың ластану себептерін, себеп-салдарлық байланыстарды түсіндіру.Қоршаған ортаға және табиғатқа эмоционалды-жағымды, қамқорлық қатынасты тәрбиелеу.

      Табиғатты қорғау

      1) табиғатқа деген сүйіспеншілікке, қамқорлық қатынасқа, табиғатты сақтауға жауапкершілік сезімдерін тәрбиелеу;

      2) өсімдіктердің өсіп, дамуы және өсімдіктердің өсіп, өнуіне судың маңызы туралы түсініктерін қалыптастыру. Табиғатта өзін ұстаудың қарапайым ережелері туралы білімдерін қалыптастыру;

      3) балаларды қоршаған ортаның қоқыспен ластану мәселелерімен және оларды тудыратын себептермен таныстыру.

      Экологиялық мәдениет негіздерін қалыптастыру.

      Табиғат бұрышын мекендеушілерге күтім жасау дағдыларын қалыптастыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      өзіне таныс және жаңа жануарлармен, өсімдіктермен қарым-қатынастан қуанышты сезінеді;

      адамның табиғатпен тығыз байланысы туралы түсінікке ие;

      өлі табиғат нысандарына қызығушылық, ұқыпты қатынас танытады;

      адамның табиғатпен өзара әрекетінің себеп-салдарлық байланысын анықтайды;

      адамның табиғатты қалай сақтауға болатыны туралы қорытынды жасайды;

      табиғатта қауіпсіз мінез-құлықтың бастапқы тәжірибесіне ие;

      өсімдіктер мен жануарларға күтім жасаудың қарапайым тәсілдерін біледі;

      тіршілік иелеріне жанашырлық, қамқорлық танытады;

      табиғатқа зиян келтіруі мүмкін жағдайлар мен әрекеттерді атайды.

15-параграф. II жартыжылдық

      211. Өзін-өзі тану

      "Өзін-өзі тану" бөлімінің мазмұны өзінің ішкі әлемін ашу, өзінің қайталанбас даралығын пайымдау арқылы әрбір баланың өз табиғи қабілеттері мен шығармашылық әлеуетін ашуға бағытталады.

      Адамгершілік әліпбиі

      Барлығы амандасудан басталады. Мейірімді іс-әрекеттер. Түсінуді және кешіруді үйренеміз. Бәрі түсіністіктен басталады. Қонақ- біздің үйдің қуанышы. Мен көмекшімін. Мен өз елімнің кішкентай азаматымын.

      Мен және менің әлемім

      Туған үй. Менің сүйікті балабақшам. Табиғат-ана. Табиғат және денсаулық. Табиғат және Адам. Наурыз жаңару мерекесі. Менің Қазақстаным. Ақ жол Өзін-өзі тану.

      Күтілетін нәтижелер:

      ересектер мен жақындарына мейірімділік, сыйластық білдіреді;

      салауатты өмір салтының бастапқы дағдыларын игерген; қыз бала ұла балаға құрметпен қарайды, ұл бала қыз балаға құрмет көрсетеді;

      табиғатқа қамқорлық жасаудың маңыздылығын түсінеді және біледі;

      өзінің көңіл-күйін сурет, мүсіндеу, құрастыру арқылы бере біледі;

      сөздердегі, мінез-құлықтағы жақсы мен жаманды ажыратады, үйде, балабақшада, қоғамдық орындарда қарым-қатынастың жалпы қабылданған нормалары мен ережелерін сақтауға талпынады;

      халықтық мерекелерге қатысады;

      еліміздің жеткен жетістіктеріне мақтаныш сезімдерін танытады.

      212.      Қоршаған ортамен танысу

      Бала, оның отбасы, үйі.

      Туыстық байланыстар туралы ұғымды, өз шежіресіне қызығушылықты жетілдіру. Балалардың бойында өз отбасы мүшелеріне қамқорлық жасау, үй тапсырмаларын орындау, отбасы мүшелеріне өзінің жақсы көру сезімдерін айта білуге тәрбиелеу.

      Заттар әлемі, кеңістікте бағдарлау.

      Заттар, олардың белгілері мен қолданысы туралы ұғымдарын бекіту. Балалардың сөйлеу тілінде түрлі заттардың атауларын нақтылау және белсендіру, таныс емес заттардың қолданылуын түсіндіру. Айналадағы заттардың атқаратын қызметінің, осы заттар жасалған материалдың құрылысының арасындағы байланысты түсінуге үйрету. Мектепке дейінгі ұйымның ғимаратында, жақын орналасқан мөлтек ауданда еркін бағдарлау дағдыларын қалыптастыру.

      Көлік, байланыс құралдары.

      1) арнайы көлік құралдарының көп түрлілігі, белгілі жұмыс түрін орындау үшін олардың жабдықтары жайлы түсініктерді қалыптастыру;

      2) тұрмыстық техниканың қызметтерімен оларды қолданудың бірнеше қарапайым ережесі туралы білімдерін бекіту.

      Ересектердің еңбегі.

      1) әртүрлі мамандық иелері, еңбектің мазмұны, сипаты және еңбек нәтижесінің маңызы туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      2) өз ата-анасының еңбегі жайлы әңгімелегенде, еңбек үдерісі туралы білімін қолдана білуге, адамдардың еңбектеріндегі өзара байланыстарды байқауға үйрету. Айналаны қоршаған заттар, ойыншықтар – адамдардың еңбегімен жасалғандығы туралы, оған ұқыпты қарау керек екендігін түсіндіру.

      Менің Отаным – Қазақстан. Еліміздің рәміздері.

      Қазақ халқының тарихи түп тамыры туралы: қазақ киіз үйінің құрылысы және ішкі жиһаздары туралы түсініктерін қалыптастыру. Қазақ халқының салт-дәстүрлері туралы білімдерін кеңейту. Қазақтардың көшпенді өмірі туралы көрнекі материалдар негізінде суреттеуді үйрету. Отан туралы, мемлекеттік және халықтық мерекелер, еліміздің рәміздері туралы білімдерін кеңейту. Қазақстан Республикасының Президенті, оның халыққа қызмет ететіндігі, өз халқының түрлі мәселелерін шешетіндігі туралы білімін жетілдіру.

      Қазақстан Республикасының әскері

      Қазақстан Республикасы әскері, Отан қорғаушылар туралы түсініктерін жетілдіру. Ұлы Отан соғысының ардагерлерінің ерлігіне құрмет білдіруге тәрбиелеу.

      Жолда жүру ережелері

      Балалардың жолдың жүріс бөлігі, осьтік сызық туралы ұғымдарын бекіту. Жолда жүру ережелері туралы білімдерін бекіту.

      Күтілетін нәтижелер:

      туыстық байланыстар туралы түсінікке ие;

      отбасы мүшелеріне өзінің жақсы көру сезімдерін білдіре алады;

      алуан түрлі материалдардың белгілері мен қасиеттері және қолданылуы арасындағы байланысты орнатады;

      мектепке дейінгі ұйымның бөлмелерінде, жақын мөлтекауданда еркін бағдар жасайды;

      арнайы көлік құралдарының атқаратын қызметін біледі;

      тұрмыстық техниканы пайдалану ережелерін игерген;

      өзінің ата-анасының еңбегі туралы әңгімелейді;

      түрлі кәсіп адамдарына құрмет көрсетеді,

      туған ел, мемлекеттік және халықтық мерекелер, ел рәміздері, Қазақстан Республикасының Президенті туралы білімдерді меңгерген;

      Қазақстан әскері туралы түсінікке ие, Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің ерлігіне құрмет көрсетеді;

      жол қозғалысы ережелерін біледі.

      210. Экология негіздері

      Тірі табиғат

      1) табиғи нысандар мен құбылыстарды бақылау білігі мен дағдыларын қалыптастыру;

      2) табиғат бұрышындағы өсімдіктер мен жануарларға күтім жасаудың қарапайым тәсілдерін, олармен қауіпсіз өзара әрекет ережелерін меңгеру;

      3) жер бетіндегі барлық тірі ағзалардың өсіп, өнуі үшін бұлақтардың және таза судың басқа көздері туралы түсініктерін қалыптастыру;

      4) жануарлар мен өсімдіктер әлеміне сүйіспеншілікке тәрбиелеу;

      5) балалардың табиғатқа деген қамқорлық қарым-қатынасын ынталандыру және қолдау.

      Өлі табиғат

      Өлі табиғаттың түрлі нысандарын бақылау. Табиғи нысандар мен құбылыстарды бақылау білігі мен дағдыларын қалыптастыру. Адам өміріндегі және өсімдіктер тіршілігіндегі судың маңызы туралы білімдерін қалыптастыру.

      Табиғи материалдардың қасиеттерін тануға ықпал ету. Экологиялық тәуелділік туралы білімдерін байыту; адамның табиғатпен байланысын және өзара әрекетін анықтау. Табиғатқа қамқорлық қатынасты тәрбиелеу.

      Табиғатты қорғау

      1) табиғатқа деген сүйіспеншілікке, қамқорлық қатынасқа, табиғатты сақтауға жауапкершілік сезімдерін тәрбиелеу, өсімдіктердің өсіп-дамуы және өсімдіктердің өсіп, өнуіне ылғалдың, жарықтың, жылудың маңызы туралы түсініктерін қалыптастыру, табиғатқа шыққанда өзін ұстай білудің экологиялық сауаттылық дағдыларын қалыптастыру;

      2) балаларды қоршаған ортаның қоқыспен ластану мәселелерімен және оларды тудыратын себептермен таныстыру.

      Күтілетін нәтижелер:

      табиғи нысандарға, олардың ерекшеліктеріне қызығушылық таныту;

      табиғат бұрышындағы өсімдіктер мен жануарларға күтім жасаудың бастапқы дағдыларын игерген;

      ересектердің табиғат бұрышындағы өсімдіктер мен жануарларға күтім жасауға деген ұсынысын орындайды;

      адам өміріндегі және өсімдіктер тіршілігіндегі судың маңызы туралы біледі;

      айналасындағы тірі және өлі табиғаттың нысандарына ұқыпты қатынас және эмоционалды ықыластылық танытады;

      табиғатқа зиян келтіруі мүмкін жағдайлар мен әрекеттерді атайды.

7-тарау. Мектепалды даярлық сыныбы (6 жастан 7 жасқа дейін)

      Ескерту. 7-тарау алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 06.03.2020 № 88 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
міндетін атқарушының
2016 жылғы 12 тамыздағы
№ 499 бұйрығына 2-қосымша

Сөйлеу тілі жалпы дамымаған балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Бұйрық 2-қосымшамен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 29.12.2018 № 721 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Түсіндірме жазба

      1. Сөйлеу тілі жалпы дамымаған балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі - Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5 және 14 - баптарына сәйкес әзірленді.

      2. Бағдарламаның мақсаты сөйлеу тілі жалпы дамымаған (бұдан әрі - СТЖД) балаларда бастауыш мектеп бағдарламасы бойынша әрі қарай ана тілін меңгеруге сапалы дайындыққа және қоршаған ортада әлеуметтік бейімделуге, жалпы дамуына ықпал ететін, қарым-қатынас мәдениетін және сөйлеу белсенділігінің базалық үрдістері мен қызметін қалыптастыру.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) қарым-қатынасты қажетсіну деңгейін жоғарылату және қоршаған ортадағы адамдарға қызығушылығын тәрбиелеу;

      2) импрессивті және экспрессивті сөйлеуді дамыту (енжар және белсенді сөздікті жүйелендіру және байыту);

      3) ауызша байланыстырып сөйлеуді дамыту (диалогтық және монологтық);

      4) ауызша коммуникацияның лексико-грамматикалық құралдарын белсендендіру және қалыптастыру;

      5) қызығушылықтарын үйлестіруге бағытталған ересектер және құрбыластарымен түрлі өмірлік жағдайлардағы вербалды және вербалды емес құралдарды дамыту;

      6) байланыстырып сөйлеудің түрлі бейнелерін және оның белгілерін тани алу икемділігін, әңгімені құрастыру және қайталап айту дағдысын қалыптастыру;

      7) артикуляциялық моторика қозғалыстарының кинестетикалық және кинетикалық негіздерін қалыптастыру;

      8) толыққанды дыбыс айту дағдыларын (сақталған дыбыстарды нақтылау, жоқ дыбыстарды шығару, бұрмаланып айтылатын дыбыстарды түзету, автаматтандыру және сөйлемдегі басқа дыбыстардан ажырату);

      9) шартты түрде есту және көру арқылы қабылдау мен назарды қалыптастыру;

      10) фонематикалық есту мен фонематикалық қабылдауды дамыту;

      11) сөйлеу кезінде интонациялық құралдарды меңгеру дағдыларын жетілдіру;

      12) коммуникативті, ойындық және түрлі әрекеттер процесінде ұйымдастырушылық әрекеттерді, дербестікті, белсенділікті дамыту;

      13) мектепке деген ынтаны қалыптастыру және мектепке дайындық.

      4. Бағдарлама сөйлеу бұзылыстары бар балаларда ауызша байланыстырып сөйлеудің дамуына, қарым-қатынастың лексико-грамматикалық және фонетико-фонематикалық құралдарының қалыптасуына, сөйлеу кемістіктерін дұрыстауға, эмоционалды-еріктік және танымдық аймақтарының жетілмеуін түзетіп, ЖСТД бар мектепке дейінгі балаларды мектепке оқуға дайындауға және мектепте туындаған мәселелердің алдын алуға ықпал етеді.

      5. Әр саладағы күтілетін нәтижелер сабақтардағы оқу мақсаттарының жүйесі арқылы беріледі.

      6. Бағдарламаның мазмұны балалардың дене және психологиялық дамуының жас кезеңдерін қамтиды:

      1) бірінші кіші топ - 2 - 3 жастағы балалар;

      2) екінші кіші топ - 3 - 4 жастағы балалар;

      3) ортаңғы топ - 4 - 5 жастағы балалар;

      4) мектепке дейінгі ұйымдағы ересектер - 5 - 6 жастағы балалар;

      5) жалпы білім беретін мектептегі, лицейдегі, гимназиядағы мектепалды даярлық сыныбы - 6 - 7 жастағы балалар.

2-тарау. Бірінші кіші топ (2-3 жастағы балалар)

1-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      7. "Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны бұл топта тіл дамыту арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      8. Мақсаты қолжетімді сөйлеу құралдарымен сөйлеу қарым-қатынас дағдыларын және қоршаған ортадағы адамдардың сөйлеуіне қызығушылықты дамыту болып табылады.

      9. Міндеттері:

      1) сөйлеуді түсінуді дамыту;

      2) енжар және белсенді сөздікті кеңейту;

      3) тілдің лексико-грамматикалық құралдарын қалыптастыру;

      4) түрлі формалар және іс-әрекет түрлерінде ауызша байланыстырып сөйлеудің алғышарттарын қалыптастыру;

      5) балаларды бір-бірімен қарым-қатынасқа итермелеу.

2-параграф. 1-жартыжылдық

      10. Тіл дамыту: импрессивті сөйлеуді дамыту, экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру, фонематикалық түсініктердің алғышарттарын қалыптастыру, жалпы сөйлеу дағдыларын тәрбиелеу.

      11. Импрессивті сөйлеуді дамыту:

      1) қолжетімді лексикалық тақырыптар бойынша енжар сөздікті жинақтау және қоршаған ортадағы адамдардың сөзін түсіну көлемін кеңейту;

      2) заттар мен әрекеттерді олардың ауызша атауымен сәйкестендіре алуға үйрету, түрлі әрекеттерді түсіне алуды қалыптастыру;

      3) "ма, ме" демеулік шылауларын пайдаланып болымды және болымсыз етістік бұйрықтарын дифференциациялау;

      4) "үстінде" және "жанында" үстеулерін қолдануды үйрету;

      5) зат есімнің жекеше және көпше түрін ажырата алуды дамыту;

      6) жай сөйлемдерді түсіне алуды дамыту: "бастауыш+баяндауыш", "бастауыш+толықтауыш+баяндауыш";

      7) жанама септіктер сұрақтарын түсінуді қалыптастыру;

      8) заттық және сюжеттік суреттер бойынша қарапайым сұрақтарды түсінуін балаларға оқыту.

      12. Экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру (бұнда сөйлеудің кез-келген фонетикалық рәсімделуі рұқсат етіледі):

      1) қысқа сөйлемдермен, сөз тіркестерімен, сөздермен ересектердің сөйлеуіне еліктеу қажеттілігін тудыру;

      2) ашық буынды бір буынды, екі буынды, үш буынды сөздерді айта алуды дамыту;

      3) өзінің есімін, топтағы балалардың, туғандарының есімдерін, лексикалық тақырыптар бойынша заттарды атай алуды дамыту;

      4) етістіктер сөздігін кеңейту;

      5) заттарды сипаттау үшін сын есімдердің көмегімен түсін, көлемін, дәмін атай алуды дамыту;

      6) қарапайым сұрақтарға жауап бере алуға оқыту;

      7) сұрақтар бойынша сөз тіркестерін құрастыра алуды қалыптастыру: "Қандай?";

      8) "үстінде" және "жанында" үстеулерін қолдануды үйрету;

      9) кішірейткіш-еркелету мәніндегі зат есімдерді құрастырып жасауға арналған жаттығу; зат есімдермен "менікі" есімдігін келістіруге арналған жаттығу;

      10) суреттер бойынша сөз тіркестерін сын есім + зат есім; зат есім+етістік сызбалары бойынша құрастыруды үйрету;

      11) кішігірім балалар тақпақтарының және өтірік өлеңдердің сөздерін аяқтап айта алуды үйрету;

      12) сұрақтарға қысқа сөз тіркесімен немесе 2-3 сөзден тұратын қарапайым сөйлеммен жауап бере алуды қалыптастыру.

      13. Фонематикалық түсініктердің алғышартын қалыптастыру:

      1) дыбыстың орнын және оның бағытын анықтай алу білігін қалыптастыру;

      2) дыбысталып жатқан заттың сипатын ажырата алуды дамыту;

      3) тілдік және тілдік емес дыбыстарға еліктеуге оқыту.

      14. Жалпы сөйлеу біліктерін тәрбиелеу:

      1) балаларға қарым-қатынас орнатушы сұрақтарды түсінуді үйрету;

      2) қарым-қатынастың вербалды емес құралдарын түсіне алуды дамыту: таңдану, тәнті болу, өкіну интонациясы, қарапайым эмоция, ым-ишара, қимыл-қозғалыс және мимика бар сұрақтар интонациясы;

      3) қолмен еліктеу қимыл-қозғалыстарын орындай алуға үйрету; ым-ишарамен сәлемдесу немесе қоштасу; интонация: ым-ишараға және мимикаға сәйкес, балаларға қолжетімді вербалды құралдарды белсендендіру.

      15. Күтілетін нәтижелер:

      1) құрбыластарымен қарым-қатынасқа түсе алады, ересектердің сөзіне құлақ салады және оның мазмұнын түсінеді;

      2) қарым-қатынастың қарапайым вербалды емес құралдарын түсінеді: таңдану, тәнті болу, өкіну интонациясы, сұрақ қою интонациясы;

      3) өткен лексикалық тақырыптар бойынша заттардың белгіленуін, тұрмыстық ойын әрекеттерін, заттарды сипаттау кезіндегі қарама-қарсы сапаларды білдіретін сөздерді түсінеді (үлкен-кіші);

      4) қарапайым қарым-қатынасты-орнатушы сұрақтарды түсінеді;

      5) сюжеттік, заттық суреттер бойынша қарапайым сұрақтарлы түсінеді;

      6) жанама септіктердің сұрақтарын түсінеді;

      7) атау септігіндегі зат есімдердің жекеше және көпше түрін ажыратады;

      8) бұйрық және ашық райдағы қарапайым етістіктерді сөйлеу кезінде қолданады;

      9) аса қарапайым сөйлемдерді түсінеді;

      10) қарапайым заттар мен әрекеттерді олардың сөйлеу белгілеуімен сәйкестендіре алады;

      11) тұрмыстық орта және өтілген лексикалық тақырыптар бойынша заттарды, топтағы балалардың, туған-туысқандардың, өзінің есімін атай алады;

      12) кез-келген фонетикалық рәсімделуінде қысқа сөйлемдермен, сөз тіркестерімен, сөздермен ересектердің сөйлеуіндегі тілдік және тілдік емес дыбыстарға еліктейді.

3-параграф. 2-жартыжылдық

      16. Тіл дамыту: импрессивті сөйлеуді дамыту, экспрессивті сөйлеуді дамыту, фонематикалық түсініктер алғышарттарын қалыптастыру, жалп сөйлеу дағдыларын тәрбиелеу.

      17. Импрессивті сөйлеуді дамыту:

      1) лексикалық тақырыптар бойынша енжар сөздікті жинақтауды жүзеге асыру және қоршаған ортадағы адамдардың сөзін түсіну көлемін кеңейту;

      2) заттарды белгілейтін сөздерді олардың күнделікті өмірдегі әрекетімен сәйкестендіре алуды бекіту;

      3) "астында", "артында" үстеулерінің мәнін түсінуді қалыптастыру;

      4) оқылған ертегінің мазмұны бойынша қарапайым сұрақтарды түсіне алуды балаларға оқыту;

      5) өткен шақтағы етістіктердің түрін сөйлеуде ажырата алуға арналған жаттығу.

      18. Экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру (сөйлеудің кез-келген фонетикалық рәсімделуімен):

      1) "астында", "артында" үстеулерін қолдану икеміне үйрету;

      2) ересектердің қарапайым сұрақтарына балалардың қысқа сөз орамдарымен жауап беруі негізінде сөйлеудің диалогтық түрін дамыту;

      3) сөйлеуге үстеулерді енгізу: "анда-мында";

      4) екі-үш сөзді сөйлемдерді қолдана алуды бекіту;

      5) ересекпен басталған сөйлемдерді аяқтай алуға үйрету (көруге сүйену негізінде);

      6) дыбыс еліктеуден тұратын, қарапайым өтірік өлеңдер мен тақпақтарды жаттау.

      19. Фонематикалық түсініктердің алғышартын қалыптастыру:

      1) заттардың дыбысталу ретін есте сақтай алуды қалыптастыру;

      2) балалардың дауысын, жануарлардың дауысын ажырата алуды дамыту;

      3) дыбысқа еліктеу тізбегін есте сақтай алуға оқыту.

      20. Жалпы сөйлеу біліктерін тәрбиелеу:

      1) сөйлеудің ритмикалық бейнесін, интонациясын сәйкесінше айтуға үйрету;

      2) буындарда, сөздерде, сөз орамдарында ерте онтогенез дыбыстарын және дауысты дыбыстарды айту дағдыларын қалыптастыру;

      3) сәлемдесу және қоштасу кезінде әдептілік формаларын қолдану дағдысын дамыту;

      4) суреттегі эмоциялық жағдайды және дене тұрысын, ым-ишара, мимика мағынасын анықтай алу икемін қалыптастыру;

      5) қарым-қатынастың вербалды құралдарын белсендендіру.

      21. Күтілетін нәтижелер:

      1) қоршаған ортадағы адамдардың сөзін түсінеді және құрдастарымен қарым-қатынасқа түседі;

      2) енжар қолданыста қарапайым әрекеттерді бейнелейтін сөздер және кейбір лексикалық тақырыптар бойынша сөздер бар;

      3) тұрмыстық қолданысты заттарды бейнелейтін сөздермен, олардың күнделікті өмірдегі әрекетімен сәйкестендіре алады;

      4) сөйлеудің қарапайым грамматикалық формаларын түсінеді;

      5) оқылған ертегінің мазмұны бойынша сұрақтарды түсінеді;

      6) балалардың дауыстарын, жануарлардың дауыстарын, дауысқа еліктеулерін ажырата алады;

      7) буындарда, сөздерде және сөз тіркестерінде ерте онтогенездегі дауысты және дауыссыз дыбыстарды айта алады;

      8) дыбысқа еліктеуі бар өтірік өлеңдер мен қарапайым тақпақтарды жаттай алады;

      9) өзі туралы, отбасы туралы, сүйікті ойыншықтары туралы сұрақтарға жауап бере алады;

      10) екі құрамды сөйлемдермен және бірнеше сөздерден құралған сөйлемдермен қолданады.

3-тарау. Екінші кіші топ (3-4 жастағы балалар)

1-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      22. Бұл топтағы "Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны тіл дамыту арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      23. Мақсаты қоршағандардың сөйлеуіне қызығушылықты және ауызша байланыстырып сөйлеуді дамыту, сөздік қорды кеңейту болып табылады.

      24. Міндеттері:

      1) сөйлеуді түсінуді дамыту;

      2) тілдің лексико-грамматикалық құралдарын қалыптастыру;

      3) фонематикалық естуді және сөйлеудің дыбыстық мәдениетін дамыту;

      4) байланыстырып сөйлеудің қарапайым дағдыларын қалыптастыру;

      5) балаларды құрдастармен қарым-қатынас жасауға ниеттендіру.

2-параграф. 1-жартыжылдық

      25. Тіл дамыту: импрессивті сөйлеуді дамыту, экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру, байланыстырып сөйлеуді дамыту, фонематикалық түсініктер алғышарттарын қалыптастыру, қарым-қатынас дағдыларын дамыту.

      26. Импрессивті сөйлеуді дамыту:

      1) лексикалық тақырыптар бойынша енжар сөздікті әрі қарай дамыту. "бір-көп" түсінігін сәйкестендіре алуды қалыптастыру;

      2) жекеше және көпше түрдегі зат есім мен етістіктерді түсіне алуды балаларға үйрету;

      3) кішірейткіш-еркелету мәніндегі сөздерді пайдалануды үйрету;

      4) жағдаяты бойынша ұқсас, іс-әрекет мағынасы және белгілері бойынша қарама-қарсы әрекеттерді ажырата алуға оқыту;

      5) тәуелдік сын есім түсінігіне оқыту;

      6) зат есім және етістіктердің жекеше және көпше түрдегі грамматикалық категорияларын түсінуді қалыптастыру.

      27. Экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру:

      1) тұтас заттың бөліктерін атауды және ажырата алуды қалыптастыру;

      2) жалпы белгілері бойынша заттарды топтастыра алуға үйрету;

      3) заттардың сапасын және ерекшеліктерін бейнелейтін сөздермен балалардың сөйлеу тілін молайту;

      4) екі буынды сөздерді екпінді бірінші буынға қоюмен айтуға үйрету;

      5) бір буынды сөздерді айтуға үйрету;

      6) екі құрамды сөйлемдер және бірнеше сөздерден құралған сөйлемдермен қолдана алуға үйрету;

      7) сөзжасамның алғашқы дағдыларына оқыту;

      8) кішірейткіш-еркелету мәніндегі заттарды атау мен ажырату;

      9) зат есімнің септік түрін меңгеруге оқыту (табыс, ілік, барыс, көмектес, жатыс септіктер);

      10) сөйлеуде бұйрық түрдегі етістіктерді қолдану және түсіну;

      11) зат есімдердің сын есіммен жақ түрінде, жекеше, көпше түрінде үйлестіре алуына үйрету ("үлкен доп", "жаңа кітаптар").

      28. Байланыстырып сөйлеуді қалыптастыру (сөйлеудің кез-келген фонематикалық рәсімделуімен):

      1) екі құрамды сөйлемді меңгеруге оқыту ("Анам отыр", "Әкем жүріп келеді");

      2) балалардың күнделікті әрекеті, сурет бойынша, қимыл-қозғалыстарды демонстрациялау негізінде қарапайым сөйлемді құрастыруға үйрету;

      3) сұрау сөйлемдерін құрастыруды оқыту "Бұл не?", "Бұл кім?", "Сенің есімін қалай?";

      4) тақпақтар, өтірік өлеңдерді айтуды аяқтайтын жаттығуларды орындау.

      29. Фонематикалық түсініктердің алғышартын қалыптастыру:

      1) тілдік және тілдік емес дыбыстарды ажырата алуды тәрбиеле;

      2) қарапайым артикуляциялық жаттығуларды орындауды үйрету;

      3) дұрыс айтылатын дыбыстардан құралатын, ашық және жабық буынды бір,екі,үш буынды сөздерді айта алуға үйрету.

      30. Коммуникативтік дағдыларды дамыту:

      1) ситуативті-іскерлік қарым-қатынас түрінде вербалды және вербалды емес құралдарды жаңғыртуға және қабылдай алу икемділігіне оқыту;

      2) ойын жағдаяттарын қолдана отыра, вербалды айқын сұрақтар бойынша диалогтік қарым-қатынасқа оқыту;

      3) қатынас орнатушы сұрақтарды қолдануды және түсіне алуды оқыту;

      4) мимика және пантомимика көмегімен достық сезімін білдіру, сыпайы түрде өтіну, алғыс білдіру формулаларға оқыту.

      31. Күтілетін нәтижелер:

      1) ересек адамдармен қарым-қатынасқа жасайды;

      2) заттарды олардың сапалық белгілері және функционалдық тағайындалуымен сәйкестендіре алады;

      3) кішірейткіш-еркелету, тәуелдік мәніндегі сын есімдерді ажырату;

      4) мағынасы бойынша қарама-қарсы және жағдайы бойынша жақын әрекеттер мен белгілерді ажырата алады;

      5) кейбір көмекші сөздердің, табыс, ілік, барыс, көмектес, жатыс септіктердің, зат есім және етістіктің жекеше, көпше түрінің грамматикалық категорияларын түсінеді;

      6) сөз тіркестерін, екі құрамды және қарапайым сөйлемдерді қолданады;

      7) сұрау сөйлемдерін құрастырады;

      8) қарапайым артикуляциялық жаттығуларды орындайды;

      9) дұрыс айтылатын дыбыстардан құралатын, ашық және жабық буынды бір,екі,үш буынды сөздерді айта алады;

      10) тақпақтар, өтірік өлеңдерді аяқтап айта алады.

3-параграф. 2-жартыжылдық

      32. Тіл дамыту: ипрессивті сөйлеуді дамыту, экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру, байланыстырып мөйлеуді дамыту, фонематикалық түсініктер алғышарттарын қалыптастыру, коммуникативтік дағдыларын дамыту.

      33. Импрессивті сөйлеуді дамыту:

      1) дидактикалық жаттығулар және ойын үрдісінде лексикалық тақырыптар бойынша енжар сөздік қорды кеңейту, нақтылау;

      2) жақтық және өздік етістіктері айқын әрекеттерді ажырата алуға оқыту;

      3) жекеше түрдегі өткен шақтағы етістіктерді ажырата алу икемін қалыптастыру;

      4) зат есімнің кейбір септік түрлерін түсіне алуды дамыту;

      5) етістіктердің мағынасын өзгертетін қосымшаларды түсігн алды дамыту;

      6) етістіктердің мағынасын өзгеруіне әсер ететін тәуелдік сын есімдерді, кішірейткіш-еркелету мәніндегі сөздерді ажырата алу икеміне үйрету.

      34. Экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру:

      1) дидактикалық жаттығулар және ойын арқылы лексикалық тақырыпты меңгеру үдерісінде белсенді сөздікті молайту;

      2) екінші буынға екпінді қоя отыра екі буынды сөздерді айтуға үйрету;

      3) үш буынды сөздерді айтуға үйрету;

      4) жай сөйлеммен ертегі мазмұны және сурет сюжеті бойынша сұрақтарға жауа бере алуды дамыту;

      5) жекеше түрдің 2 жағындағы бұйрық түріндегі етістіктерді осы шақ етістігіне өзгерте алуды қалыптастыру;

      6) екі сөзді және екі құрамды сөйлемдерде меңгерілген етістік формаларын қолдану;

      7) сөйлеуде "ішінде", "үстінде", "артында" үстеулерін қолдануға үйрету.

      35. Байланыстырып сөйлеуді қалыптастыру, бірақ балалардың сөйлеуінде морфологиялық элементтердің болуына көңіл аудару:

      1) жайылма сөйлемді құра алуға оқыту: ілік септігінің жалғауы және заттық суреттер мен сұрақтарға сүйене отыра басқа септіктердің жалғауларының көмегімен;

      2) қысқа тақпақтарды жаттау.

      36. Фонематикалық түсініктердің алғышартын қалыптастыру:

      1) жеке дыбыстардың айтылуы және жануарлардың дауысқа еліктеуін ажырату;

      2) дыбысты-буындық құрылымы бойынша ұқсас сөздерді естуге дифференциациялауға оқыту ("үйшік-күшік", "ойнайды-орайды");

      3) түрлі дыбыстық топтасудағы екі-үш буынды сөздерді айтуға үйрету.

      37. Коммуникативтік дағдыларды дамыту:

      1) сюжеттік бейнелеу кейіпкерлерінде эмоционалдық жағдайды анықтай алуға үйрету: сюжеттік бейнелеу кейіпкерлерінің эмоционалдық жағдайын қабылдай және көрсете алу икемділігі;

      2) ойын ситуацияларын қолдана отыра, отбасы мүшелерімен қарым-қатынас жағдайында коммуникативтік дағдыларды белсендіру;

      3) отбасы мүшелерінің іс-әрекетін және өзінің жеке іс-әрекетін сипаттап бере алу икемділігіне оқыту;

      4) ойын ситуациларын құра отырып, құрдастарымен қарым-қатынасқа балаларды итермелеу;

      5) мимика және пантомимика көмегімен қатынас-орнатушы сұрақтарды қолдану және түсіну, достық сезімін білдіру, сыпайы түрде өтіну, алғыс білдіру дағдыларын бекіту.

      38. Күтілетін нәтижелер:

      1) өзі туралы, отбасы туралы, сүйікті ойыншықтары туралы мағлұматты сұрақтарға жауап береді;

      2) кейбір жай көмекші сөздердің, етістіктердің ашық және бұйрық райдағы грамматикалық категорияларын түсінеді;

      3) етітіктің мғынасын өзгертетін қосымшаларды ажыратады;

      4) қарапайым сұрақтарды қояды;

      5) қарапайым ақпаратпен бөліседі;

      6) толықтыруларды пайдаланып жайылма сөйлемді қолданады;

      7) түрлі дыбыстық топтасудағы екі-үш буынды сөздерді айтады;

      8) саусақ гимнастикасының мәтіндерін, өтірік өлеңдер, қысқа тақпақтарды жаттайды.

4-тарау. Ортаңғы топ (4- 5 жастағы балалар)

1-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      39. Бұл топтағы "Коммуникация" білім беру саласы бағдарламасының базалық мазмұны "Тіл дамыту" арнайы түзету оқу әрекетінде жүзеге асырылады.

      40. Мақсаты - тілдің лексико-грамматикалық құралдарын белсендендіру болып табылады.

      41. Міндеттері:

      1) үстеу, сын есім, етістік, жалпы қолданыстағы зат есімдер есебінен балалардың енжар және белсенді сөздіктерін байыту;

      2) тілдің грамматикалық құралдарын белсендендіру;

      3) ересек адамдармен және балалармен еркін қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру;

      4) диалогтік фразалық сөйлеуін дамыту.

2-параграф. 1-жартыжылдық

      42. Тіл дамыту: импрессивті сөйлеуді дамыту, экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру, байланыстырып сөйлеуді дамыту, сөйлеудің дыбыстық мәдениетін дамыту, қарым-қатынастың вербалды және вербалды емес құралдарын дамыту.

      43. Импрессивті сөйлеуді дамыту:

      1) болымды және болымсыз бұйрықтарды түсіне алуға оқыту;

      2) мағынасы бойынша қарама-қарсы әрекеттерді ажырата алуға үйрету;

      3) мағынасы бойынша қарсы сын есімдердің орнын түсіну.

      44. Экспрессивті сөйлеуді дамыту:

      1) сөйлеу тілінде жай сөйлемдерді қолдана алуға үйрету;

      2) сөйлеу тілінде септікті қолдану икемін дамыту;

      3) "мен" жіктеу есімдігін зат есіммен келістіруді балаларға үйрету;

      4) жекеше, көпше түрінде зат есімнің сын есіммен келістіру дағдысын дамыту;

      5) тәуелдік сын есімді құрастыра алуды дамыту.

      6) мағынасы бойынша қарама-қарсы сын есімдерді қолдануды дамыту;

      7) кішірейткіш-еркелету мәніндегі заттарды атауды үйрету икемін бекіту.

      45. Байланыстырып сөйлеуді дамыту:

      1) өзіндік фразалық сөйлеуді қолдануға үйрету;

      2) пысықтауыш, анықтауыш, көмекші сөздер және көмекші сөздерсіз толықтаулармен сөйлемдерді жайылта алу икемін дамыту;

      3) кішігірім әңгіме немесе ертегі мазмұны бойынша сөз орамдар және сөйлемдерде сөздерді аяқтап айтуға оқыту;

      4) ертегілерден үзінді, көлемі бойынша үлкен емес, өтірік өлеңдер, тақпақтарды жатқа алу икемін дамыту.

      46. Сөйлеудің дыбыстық мәдениетін дамыту:

      1) сөйлеудің айтылым жағынын және фонематикалық түсініктердің алғышарттарын дамыту;

      2) берілген буындық құрылымдағы сөздерді айтуға үйрету: сөздің басында дауысты дыбысы бар сөздер "кітап", сөз ортасында "ыстық", сөз аяғында "қарт".

      47. Қарым-қатынастың вербалды және вербалды емес құралдарын дамыту:

      1) бала басқа балаларды тыңдай алатын, балалар, ересек адамдармен қарым-қатынас орната алатын жағдайлар жасау;

      2) диалог барысында сұрақтар қоя білуін және оларға жауап қайтара алуын бекіту, өтініш және алғыс білдіру кезінде қарапайым сыпайылықты көрсету алуға үйрету;

      3) диалогқа дер кезінде түсуді және әңгімені аяқтауды дамыту.

      48. Күтілетін нәтижелер:

      1) диалогтік- қарым-қатынастың негізгі түрін қолданады;

      2) үлкендерге "сіз" деп айта отыра, сұрақтарға және өтініштерге жауап береді, құрбыластарымен және ересек адамдармен қатынасқа түсе алады;

      3) мағынасы бойынша қарама-қарсы етістіктер мен сын есімдердің орнын түсінеді;

      4) үстеу, сын есім, етістік, жалпы қолданыстағы зат есімдерді қолданады;

      5) жекеше, көпше түрінде есімдікті зат есіммен, сын есімді зат есіммен келістіре алады;

      6) кейбір артикуляциялық жаттығуларды орындай алады;

      7) берілген буындық құрылымдағы сөздерді айтады: сөздің басында, сөз ортасында, сөз аяғында дауысты дыбысы бар сөздер;

      8) жайылма сөйлемдерді құрастыра алады.

3-параграф. 2-жартыжылдық

      49. Тілді дамыту: импрессивті сөйлеуді дамыту, экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру, байланыстырып сөйлеуді дамыту, өйлеудің дыбыстық мәдениетін дамыту, қарым-қатынастың вербалды және вербалды емес құралдарын дамыту.

      50. Импрессивті сөйлеуді дамыту:

      1) жалпылама сипаттағы сөздермен енжар сөздікті толықтыру: тәулік бөліктері, жыл мезгілдерінің атауы;

      2) көмекші есімдермен "астында", "жанында" айқындалған, кеңістік қатынасын түсінуіне үйрету;

      3) "астында-үстінде", "алдында-артында-жанында", "алыс-жақын" үстеу мәндерін түсінуді үйрету;

      4) ұқсас жағдайларды белгілейтін, іс-әрекеттерді ажырата алуды қалыптастыру;

      5) етістіктің болымды және болымсыз түрін ажыратуға үйрету.

      51. Экспрессивті сөйлеуді қалыптастыру:

      1) лексикалық тақырыптар бойынша үстеу, сын есім, етістік, жалпы қолданыстағы зат есім есебінен белсенді сөздікті молайту;

      2) сөйлеуде септікті сөз түрлендіруді қолдана алуды дамыту;

      3) үш көлемінде сан есімдерді зат есімдермен келістіруді, өздік етістіктерді құра алуға үйрету.

      52. Байланыстырып сөйлеуді дамыту:

      1) берілген графикалық схема бойынша сөйлемдерді құра алуға оқыту: "кім? - сипаты- зат - әрекет";

      2) "және", "содан соң" жалғаулық шылаулары бар салалас құрамалас сөйлемдерді құра алуға оқыту;

      3) схема және тірек суреттері бойынша қысқа сипатта әңгімелерді құрастыра алуға үйрету;

      4) схема және тіреу суреттері бойынша кішігірім ертегілер мен әңгімелерді қайта айтып беруге оқыту;

      5) ертегі ішінен ұсынылған сюжет бойынша сахналауға үйрету.

      53. Сөйлеудің дыбыстық мәдениетін дамыту:

      1) сөйлеудің айтылым жағынын және фонематикалық түсініктердің алғышарттарын дамыту;

      2) дауыссыз дыбыстары үйлескен екі - үш буынды сөздерді айтуға үйрету.

      54. Қарым-қатынастың вербалды және вербалды емес құралдарын дамыту:

      1) сөз сөйлеуді өз мағынасы және логикалық екпіні бар, сөйлеу бөліктеріне бөлуді үйрету;

      2) қарым-қатынастык элементарлы ситуацияларына үйрету.

      55. Күтілетін нәтижелер:

      1) құрбыластарымен және ересек адамдармен қатынасқа түседі, олардың өтініштерін орындайды;

      2) кейбір үстеулерді мағынасын түсінеді; ұқсас жағдайларды белгілейтін іс-әрекеттерді ажыратады;

      3) кейбір сөз жасам біліктерін меңгерген;

      4) дауыссыз дыбыстары үйлескен екі - үш буынды сөздерді айтады;

      5) сөйлеу тілінді жай көмекші сөздерді, жайылма сөйлемдерді қолданады;

      6) сюжетті суреттер бойынша сөйлемдер құрастырады, сипаттама бойынша қысқа әңгімелерді құрастырады және қайта айтып береді.

5-тарау. Ересектер тобы (5-6 жастағы балалар)

1-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      56. Бұл топтағы "Коммуникация" білім беру саласының базалық мазмұны тіл дамыту, сауат ашу және жазу негіздері, дыбыс айту қабілеті арнайы түзеу оқу қызметтерінде жүзеге асырылады.

      57. Мақсаты ауызша байланыстырып сөйлеуді және балалардың шығармашылық белсенділігін дамыту, фонемтикалық есту мен толыққанды айту дағдыларын дамыту, оқудағы қарапайым дағдыларын қалыптастыру болып табылады.

      58. Міндеттері:

      1) ауызша коммуникацияның лексико-грамматикалық құралдарын белсендендіру;

      2) қоршаған орта адамдарымен еркін қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру;

      3) түрлі іс-әрекетте ауызша байланыстырып сөйлеуді дамыту (диалогтік және монологтік);

      4) дұрыс дыбыс айтуды қалыптастыру;

      5) фонетикалық-фонематикалық түсініктерді қалыптастыру;

      6) қолдарды жазуға даярлау;

      7) түрлі тұрмыстық жағдайларда қарым-қатынас және жүріс-тұрыс мәдениетін тәрбиелеу;

      8) коммуникативті, ойын және түрлі іс-әрекет барысында шығармашылық белсенділікті, дербестікті, ұйымдастырушылық әрекетті дамыту.

2-параграф. 1-жартыжылдық

      59. Тілді дамыту: импрессивті және экспрессивті сөйлеуді ары қарай дамыту, дамыту, байланыстырып сөйлеуді дамыту (диалогтік және монологтік), комммуникативтік дағдларды дамыту.

      60. Импрессивті және эксперссивті сөйлеуді әрі қарай дамыту:

      1) қоршаған ортадағы түрлі заттарды сипаттау үшін қажетті заттардың атауын, әрекетін, сипаттамасын қолдана алуды дамыту;

      2) антонимдер, синонимдер, заттардың топталуы бойынша жалпылама сөздерді қолдану және түсіне алуды үйрету;

      3) лексикалық тақырыптар бойынша белсендікті сөздікті кеңейту, молайту және жалпылау;

      4) балаларды барлық сөз таптарын қолдануға ынталандыру;

      5) арнайы сөздер - терминдерді қолдануды және түсіне алуды үйрету, мысалы: "қайта айту", "сөйлем";

      6) белгілі бір затқа сипаттамалар мен әрекеттерді және берілген әрекетке заттарды таңдай алу икеміне үйрету.

      61. Диалогтік және монологтік байланыстырып сөйлеуді дамыту:

      1) сипаттама әңгімелеуді, заттарды салыстыру әңгімелеуін сюжетті сурет бойынша әңгімелеуді құрастыру және қайта айтуды, оқылған мәтінді қайта айтуға оқыту;

      2) әңгімені үлгі бойынша, жоспар бойынша, орындалған сурет құрастыруға үйрету;

      3) сызбаға сүйене отыра байланыстырылған, бірізді монологтік сөз айтуды құруға оқыту;

      4) кейіпкердің эмоционалдық күйін көрсете отыра, рөл бойынша оқылған шығарманың сюжетін ойнап бере алуды дамыту;

      5) ересек адамның көмегімен әңгіменің жалғасын және соңынын ойдан құрастыра алуға үйрету, қарапайым жайылма сөйлемдерді құрастыруға жаттығу;

      6) тәуелдік жалғаулы есімдіктерді қолдануды үйретуді дамыту;

      7) түрлі материалдар, өсімдіктер, азық-түлікке сәйкестендіру мағынасымен қатыстық сын есімдерді жасай алу икеміне оқыту;

      8) "үстінде", "астында", "ішінде", "одан", "оған", "сонымен" шылауларын зат есіммен қоса қолдану дағдыларын бекіту;

      9) сөйлемді бірыңғай мүшелермен жазуды қалыптастыру, сөйлемде жекеше және көпше түрдегі, септіктегі сөздерді келістіре алуды бекіту;

      10) етістіктерді қосымшалармен құрастыру білігіне үйрету;

      11) дауыс ырғағы бойынша сөйлемдерді ажырата алуға үйрету: сұрау, лепті, хабарлау дауыс ырғақтары;

      12) көпше түрдегі зат есімнің ілік септігінде дұрыс қолданылуын бекіту.

      62. Коммуникативтік дағдыларды дамыту:

      1) 3-4 сөзден тұратын сұрақтар бойынша диалогтік қарым-қатынасты дамыту;

      2) сөз сөйлеуді өз мағынасы және логикалық екпіні бар, сөйлеу бөліктеріне бөлуді дамыту;

      3) сөйлеу ағымында сұрау дауыс ырғағын ажырата алуды, сөйлеу кезінде сұрау сөздерін қолдана алуды үйрету.

      63. Күтілетін нәтижелер:

      1) жалпылама мағынасы бар сөздерді қолданады;

      2) дербес сөйлеу тілінде жай және күрделі сөйлемдерді қолданады;

      3) қатыстық сын есімдерді жасай алады;

      4) сөйлеу ағымында дауыс ырғағы бойынша сөйлемдерді ажыратады: үйрету: сұрау, лепті, хабарлау дауыс ырғақтары;

      5) жай және кейбір күрделі көмекші сөздерді қолданады;

      6) бірыңғай мүшелері бар сөйлемді құрастырып жаза алады;

      7) көрнекі материалдарға сүйене отыра сюжетті сурет бойынша хабарлы әңгімелерді, заттар және құбылыстар жайлы сипаттама және салыстырмалы әңгімелерді құрастырады және қайта айтып бере алады;

      8) сөйлеуді өз мағынасы және логикалық екпіні бар, сөйлеу бөліктеріне бөле алады;

      9) кейіпкердің эмоционалдық күйін көрсете отыра, рөл бойынша оқылған шығарманың сюжетін ойнап бере алады.

      64. Жазу мен сауат ашу негіздері: сөйлеудің бірлігі ретінде дыбыс туралы түсініктерді қалыптастыру, сөйлем құрылымын түсінуді қалыптастыру, ырғақ сезімін тәрбиелеу, сөздерді буынға бөлумен таныстыру, фонметикалық талдаудың қарапайым формаларын дамыту, фонематикалық түсініктерді қалыптастыру, дыбыстарды интонациялық ерекшелеу.

      65. Дыбыстың сөйлеу бірлігі ретінде түсінігін қалыптастыру:

      1) тілдік емес дыбыстарға назарын аудару, балаларда дыбысқа ерекше назарын аударуды қалыптастыру, дыбыстың шығып жатқан орнын анықтай алу икемділігіне үйрету;

      2) дыбысталуы бойынша бір-біріне жақын және қарама-қарсы тілдік емес дыбыстарды салыстыра алуға үйрету. Дыбысқа еліктеу, музыкалық аспаптар, шиқылдауыш ойыншықтарды қолданумен түрлі қаттылықтағы (қатты-ақырын), жоғарылықтағы (жоғары-төмен) дыбыстарды қабылдау кезіндегі есту зейінің дамыту;

      3) музыкалық аспаптарды қолдану арқылы "ұзын" және "қысқа", "қатты" және "ақырын дыбыстау" түсініктерін қалыптастыру, өйлеуге есту зейінін тәрбиелеу, есту зейініне, сөздің дыбыстық қатпарына есту зейінін дамыту, сөйлеу дыбыстарын тануға үйрету;

      4) дыбыстың нақты есту бейнесін қалыптастыру;

      5) бір сөзді қатты және ақырын айтуға болатыны жайлы түсінігін қалыптастыру, сөздер бірдей және әр түрлі айтылуы туралы түсініктерін қалыптастыру;

      6) дыбысталуы бойынша бірдей және әр түрлі "дос" сөздерді таңдай алуға балаларды үйрету, балаларды дыбыстың мағына ажыратушылық қызметімен таныстыру: сөздер бір-бірінен бір-ақ дыбыспен айырмашылықта болатынын түсіндіру.

      66. Сөйлем құрылымын түсінуін қалыптастыру:

      1) сөйлемдегі сөздерді естуге ажыратуын, олардың санын және ретін анықтай алуын қалыптастыру;

      2) жеке сөздерді көрнекі бейнелейтін, көмекші орнын басушы құралдар ретінде - ұсақ текшелер, қолдана алуын үйрету.

      67. Ырғақ сезімін тәрбиелеу.

      1) музыканың орындалу сипатына сәйкес ырғақ қимылдарына оқыту, еліктеу бойынша қарапайым ырғақты қолмен шапалақтау. Екі-үш ырғақты белгі материалынан есту зейінің және есту есін дамыту (бес ырғақты белгіге дейін);

      2) ауызша нұсқау және үлгі бойынша ырғаққа баға беруге және жаңғыртуға, қабылдауға үйрету, ұзын және қысқа паузалармен бөлінген, ерекше көрсетілмеген ырғақтық құрылымдарды бағалау және қабылдауға үйрету, және оларды ауызша нұсқау және үлгі бойынша жаңғырту;

      3) балалар әндерінің ырғағын тықылдатып ойнау, ырғақтық және музыкалы-ырғақтық ойындарда ырғақ сезімін дамыту.

      68. Сөздердің буындық бөлінуімен танысу.

      1) дауысты дыбыстарды белгілеу негізінде сөздердің буынға бөліну түсінігін балаларға үйрету;

      2) балаларды сөздердің буындық бөлінуіне, сөз ішінен буындарды белгілеуге, сөздердегі екпін белгісін қоюға, екпінді буынды табуға үйрету;

      3) балаларды "буын" терминімен және буынға бөлінудің графикалық жазбасымен таныстыру;

      4) бір буынды және екі буынды сөздерді ажырата алуға балаларды үйрету, балаларды қол шапалағымен, адыммен сөздің созылыңқылығын (сөздің буындық құрамын) анықтау икемділігіне үйрету;

      5) сөз жасам және сөз түрлендіруді қолдану негізінде сөздің дыбыстық қатпарының өзгеруі оның созылыңқылығының (буындар саны) және мағынасының өзгеруіне әсер ететіні жайлы балалардың түсініктерін қалыптастыру;

      6) келесі реттегі алдымен ашық, кейіннен ашық және жабық буындардан құралатын, екі буынды сөздердегі ырғақтық сурет және екпінді буынды дұрыс айтумен сөздің дыбысты буындық құрылымын қалыптастыру: дауысты дыбысқа екпінмен [А], [У], [И], [О], [Ы];

      7) бірге айтып және қолмен шапалақтап қарапайым сөздердің ырғағын жаңғырту және қабылдау;

      8) етістіктер жұбын айту кезінде 3-ші жақтың осы шақтағы жекеше түрдегі ашық рай формасындағы етістіктердің дыбыс буындық құрылымын жаңғыртуға үйрету. Бір, екі, үш буынды сөздердің ырғақты-буындық құрылымын тықылдату немесе адымдау, қолмен шапалақтау арқылы сөздерді бөліктерге бөлу кезінде арнайы дидактикалық ойындарды қолдану.

      69. Фонематикалық қабылдауды дамыту:

      1) сөздегі дыбыстың болуын анықтай алу икемділігін қалыптастыру;

      2) дыбысталуы бұзылмаған дыбыстарынын, кейіннен түзету жұмысы жүргізілген дыбыстардың есту және есту айту дифференциациясын жүзеге асыра алуын қалыптастыру. Атауы нақты берілген материалды, ажыратылатын дыбыстарды кірістіретін заттық суреттерді бөле алуға үйрету.

      70. Фонематикалық талдаудың қарапайым формаларын дамыту:

      1) айтқаннан сөзді ерекше белгілеп, сонан соң сөзді буындарға бөлу, сосын - жеңіл айқындамадағы сөз аясында бір дыбысты ерекше ажырату арқылы қарапайым фонематикалық талдау дағдысын қалыптастыру;

      2) сөздің басында екпінді дауысты дыбысты айқындап көрсету; сөзден дыбысты айқындап көрсету, сөздегі соңғы және бірінші дыбысты анықтау;

      3) дыбысты белгілеу үшін арнайы белгілермен балаларды таныстыру (бейтарап түсті текшелер: ақшыл сары немесе сұр), сөздің фонематикалық (дыбыстық) құрылымының негізгі ерекшеліктерімен балаларды таныстыру;

      4) П.Я. Гальперин бойынша ақыл-ой әрекеттерінің кезеңмен қалыптасуын ескере отырып, екі дауысты дыбыс тіркесі мен дауысты-дауыссыз және дауыссыз-дауысты түріндегі екідыбысты сөздерге фонематикалық талдау мен жинақтауды жасауға үйрету: графикалық сызбалар және текшелерге сүйене отыра фонематикалық талдаудың әрекетін орындау, сурет, дайын графикалық сызба, текшелер қолдану;

      5) жақын таныс сөздерді талдау кезінде дыбыстарды ретімен көрсетуге және торларды текшемен жаба алу икемділігіне балаларды үйрету;

      6) балаларды "дауысты" және "дауыссыз" дыбыстарды ажырата алуға үйрету. Дыбыстау кезінде ауа ауыз қуысынан еркін шығатын, дауыспен созып айтуға келетін, ән айтуға келетін "сиқырлы" дыбыстармен балаларды таныстыру ("ән айтуға келетін" (дауысты) дыбыстар). "Дауысты дыбыс" терминін және оның белгіленуі - қызыл текшені енгізу. Балаларда дыбыстау кезінде ауа кедергіге ұшырайтын (тіл, тіс, ерін) ән айтуға келмейтін "дауыссыз" дыбыстар жайлы түсініктерін қалыптастыру;

      7) дауыстың қатысуы бойынша дыбысты дифференциациялауға балаларды үйрету (қатаң-ұяң);

      8) жуан және жіңішке дыбыстарды естуге ажырату бойынша алғашқы біліктерін қалыптастыру;

      9) дыбысталуы бойынша сөздерді салыстыра алуға, дыбыс жұптарын жуандығы және жіңішкелігі жағынан ажырата алып, оларды "үлкен" және "кіші ағайындылар" деп атауына үйрету;

      10) балаларда "үлкен мотор" жуан (р-р-р) деп дыбысталатынын, ал "кішісі" - жұмсақ (рь-рь-рь) деп әндететіндігі жайлы түсініктерін қалыптастыру. Сөздердің атауында бар, берілген дыбыстарға сәйкес оларды топтастыра, балалардың заттық суреттерді негізге алатын ойын тапсырмасы және ойында аталған тапсырмасын шешу үшін қолдану;

      11) сөздің дыбыстық талдауын жасау кезінде сілтеу таяқшасын, текшелерді, сөздің дыбыстық құрылымының суретті-сызбасын қолдана алу икемділігіне үйрету;

      12) балаларда ересек адамның бақылауында түрлі күрделіліктегі шартты-белгілік модельді құра алуды қалыптастыру.

      71. Фонематикалық түсініктерін қалыптастыру: педагогпен берілген дыбыстарға сөздерді таңдауына және іріктей алуына үйрету.

      72. Дыбыстарды интонациялық ерекшелеп белгілеу:

      1) созылыңқы айтуға келетін дыбыстардың айтылуына назарын аударту: ысқырық, ызың, үнді және басқалары, аталған дыбыстарды созылыңқы айтуға балаларды үйрету;

      2) дауыспен созып айтуға келмейтін дыбыстардың айтылуына назарын аударту: үзілмелі, еріндік.

      3) кез-келген сапалы сипаттағы дыбысты ажыратуға мүмкіндік беретін, сөздердегі дыбыстарды интонациялық ерекшелеп белгілеуінің жалпылама тәсіліне балаларды үйрету;

      4) балаларға қолжетімді кішігірім тақпақ диалогтарын, арнайы ойындар, хормен жүру арқылы сөйлеу тілін интонациялы бейнелеу, еркін мәнерлеп сөйлеу, дауысты модульдеудің шығармашылық бастамашылдығын дамыту.

      73. Күтілетін нәтижелер:

      1) "дыбыс", "сөз", "сөйлем" терминдері жайлы алғашқы түсініктері бар;

      2) сөздерді буындарға бөле алады;

      3) қазақ тілінің екі негізгі тобының - дауысты және дауыссыз, айрықша, танымды сипаттары жайлы алғашқы түсініктері бар;

      4) ересек адамның көмегімен сөздегі дыбыстың ретін орната алады;

      5) белгілі дыбыстық құрылымдағы сөздердің және екі дыбысты сөз тіркестерінің дыбыстық талдауын жүргізе алады;

      6) сөздің және дыбыстың ақырын және қатты, жоғары және төмен дыбысталу ерекшеліктерін талдай алады;

      7) сөздердің және сөйлемдердің модельдерін (сызбаларын) қолданады және түсінеді;

      8) дыбыстарды көрсету үшін бейтарап және қызыл түсті текшелер арнайы белгілерді қолданады және түсінеді.

      74. Дыбыс айту: сөйлеу тіліндегі негативизмді жою, еркін есту арқыла қабылдау мен зейінді қалыптастыру, фонематикалы қабылдауды дамыту, жалпы және қол моторикасының даму процесінде қозғалыстың кинестетикалық және кинетикалық негіздерін қалыптастыру, артикуляциялық қозғалыстардың кинестетикалық негіздерін қалыптастыру, сөйлеу кезінде тыныс алуына үйрету, дауыс күшін дамыту, дыбыс айтуды қалыптастыру, сөздің буындық құрылымын қалыптастыру, фонематикалық анализ бен синтезге үйрету.

      75. Сөйлеу тіліндегі негативизмді жою:

      1) баламен эмоционалды қатынас орнату;

      2) баланы бірлескен әрекетке тарту және өзара әрекеттену дағдысын қалыптастыру. Баланы өз күшіне деген сенімділікке тәрбиелеу. Ойын әрекетіне деген қызығушылықты және ойынға қатыса білуді қалыптастыру;

      3) артикуляция мүшелерін дамыту.

      76. Еркін есту арқылы қабылдауды және зейінді қалыптастыру:

      1) сөйлеу тілдік емес дыбыстарға назар аудару:зейінін дыбысқа шоғырландыру; дыбыстың шығу көзін анықтау;

      2) дыбысталуы бойынша қарама-қарсы сөйлеу тілдік емес дыбыстарды салыстыру, дыбысталуы бойынша жақын сөйлеу тілдік емес дыбыстарды салыстыру;

      3) дыбыстың шыққан көзін және оның бағытын анықтау;

      4) заттардың дыбысталу дәйектілігін есте сақтау;

      5) есту зейінін ауыстыра білуді, әрекетті сигналдың әр түрлі дыбысталуына қарай орындау икемділігін дамыту;

      6) 2 сигналдың ішінен тұрмыстық шуды тани және ажырата білу икемділігін дамыту;

      7) музыкалық аспаптың ақырын және қатты дыбысталуын жіктей білу;

      8) музыкалық аспаптардың дыбысталу қарқынын (жылдам-баяу) жіктей білу, музыкалық аспаптардың дыбысталуының басталуы мен аяқталуына деген әсерін бекіту.

      77. Фонематикалық қабылдауды дамыту:

      1) контраст принципі бойынша оқшауланған дауысты дыбыстарды ажырату;

      2) артикуляциясы бойынша ұқсас оқшауланған дайысты дыбыстарды ажырату;

      3) дыбысталуы бойынша жақын буындарды ажырату,дыбысталуы бойынша ұқсас дыбыс еліктеулерді ажырату;

      4) екі буыннан құралған, дыбысталуы бойынша ұқсас сөздерді ажырату;

      5) басқа дауысты дыбыстар арасында дауысты дыбыстарды белгілеу.

      78. Жалпы және қол қимыл-қозғалысын дамыту процесінде қозғалыстың кинестетикалық және кинетикалық негіздерін қалыптастыру:

      1) қалып праксисін дамыту (еліктеу бойынша);

      2) арнайы жаттығуларда қол қимылын дамыту: қысу, жазу, сілкілеу, қимыл амплитудасын арттыра отырып, біртіндеп қол басын бұлғау.

      79. Артикуляция мүшелерін дамыту:

      1) аркуляциялық аппараттың негізгі мүшелері туралы түсініктерді бекіту;

      2) артикуляциялық аппаратты еліктеу бойынша орындалатын артикуляциялық ойын жаттығуларын орындау процесінде дыбысты дұрыс айтуды қалыптастыруға дайындау;

      3) еліктеу бойынша мимикалық бұлшық ет қимылын дамыту.

      80. Артикуляциялық қимылдың кинестетикалық негізін қалыптастыру:

      1) ерін қалпы туралы түсінікті нақтылау, дауысты дыбыстардың артикуляциясындағы ерін қалпын анықтау, дыбыстарының артикуляциясындағы ерін қалпының өзгеруін анықтау;

      2) дыбыс туралы көру-есту түсініктерін тірек ете отырып, көтерілген және төмен түскен тіл ұшының қалпы туралы кинестетикалық түсінікті нақтылау,[а] дыбысын айтқан кездегі тіл ұшының қалпын анықтау,[д] дыбысын айтқан кездегі тіл ұшының қалпын анықтау, [ад] буынын айтқан кездегі тіл ұшының қалпының өзгеруін анықтау;

      3) артикуляциялық қозғалыстардың кинетикалық негіздерін қалыптастыру: қозғалыстың қажетті көлеміне бағытталған артикуляциялық моториканы дамыту бойынша статикалық жаттығуларды үйрету: ерінге арналған артикуляциялық жаттығулар, тілге арналған артикуляциялық жаттығулар;

      4) артикуляциялық аппарат мүшелерінің қозғалмалылығын дамыту;

      5) логопедтің үлгісі бойынша артикуляциялық қалыптарды орындау.

      81. Сөйлеу тынысын алуға үйрету:

      1) физиологиялық дұрыс тыныс алуды қалыптастыру: еліктеу бойынша көкеттік кеуде-қабырғалық дұрыс тыныс алуға үйрету (бақылау үшін баланың алақанын пайдалану);

      2) ауыздық тыныс шығаруды дамыту. Мақсатты бағыттылған ауыздық тыныс алудың ұзақтығын дамыту, ауыздық және мұрындық жіктелген тыныс алуды шығару;

      3) бағытталған ауа ағынын қалыптастыру.

      82. Дауыс күшін дамыту:

      1) ақырын және қатты дауысты пайдалана білуді дамыту;

      2) дауыс күшін өзгертуге үйрету, бір тыныс алғанда дауыскүшін ақырыннан қаттыға дейін өзгерту икемділігін бекіту.

      83. Дыбыс айтуды қалыптастыру:

      1) дауысты дыбыстардың дұрыс айтылуын нақтылау.

      2) дауысты дыбыстар қатарын жеке, буында, сөзде, сөйлемде дауыс пен интонацияның әр түрлі күшімен қатты және ақырын айту икемділігін бекіту; әр түрлі фонетикалық жағдайларда ауыстырып, шатастырып алуы мүмкін дауысты дыбыстардың дұрыс айтылуын автоматтандыру және жіктеу;

      3) ерте онтогенездегі дауыссыз дыбыстарды дұрыс айтуды нақтылау: м, м', н, н’, п, п’, т, т’, к, к’, ф, ф’, д, д’, в, в’, б, б’, г, г’, әр түрлі фонетикалық жағдайларда дауыссыз дыбыстардыңдұрыс айтылуын автоматтандыру және жіктеу;

      4) жоқ немесе бұрмаланып айтылатын х, х’, л’, й, ы, с, с’, з, з’, л дауыссыз дыбыстардың дұрыс артикуляциясын қалыптастыру, қойылған дыбыстардыңдауыстыларменжеке, ашық буында, тұйық буында, бітеу буында, сөзде, сөйлемде тоғысуын автоматтандыру;

      5) түрлі фонетикалық жағдайларда дауыссыз дыбыстарды ажырату.

      84. Сөздің буындық құрылымын қалыптастыру:

      1) қарапайым меңгерілген сөздердің қарқынын қабылдауға және шығаруға (бір мезгілде айту және шапалақтау) үйрету;

      2) буындардың үйлесуін әр түрлі екпінде, интонацияда, дауыс күшінде айту;

      3) сөздерді бір мезгілде айта және шапалақтай отырып, таза айтуға берілген буындарды дыбыстауға үйрету;

      4) екі ашық буыннан құралатын сөздердегі ырғақтық суретті дұрыс бере отырып, сөздің буындық құрамын қалыптастыру;

      5) үш ашық буыннан құралатын сөздердегі ырғақтық суретті дұрыс бере отырып, сөздің буындық құрамын қалыптастыру;

      6) бір буынды сөздердегі ырғақтық сурет пен екпінді буынды дұрыс айта отырып, сөздің буындық құрамын қалыптастыру.

      85. Фонематикалық талдау мен жинақтауға үйрету:

      1) сөз құрамынан басындағы екпіні дауысты дыбыстарды ажырату;

      2) сөздің соңында естілетін дауысты дыбысты ажырату;

      3) сөздің ортасына естілетін дауысты дыбысты ажрату;

      4) екі дауысты дыбыстан тұратын дыбыс қатарын талдау.

      86. Күтілетін нәтижелер:

      1) дыбыстың шығу көзін анықтайды;

      2) дыбысталуы бойынша қарама-қайшы және жақын сөйлеу тілдік емес дыбыстарды салыстырады;

      3) есту зейінін қосады,әрекетті сигналдың әр түрлі дыбысталуына сәйкес орындайды;

      4) 2 сигналдың ішінен тұрмыстық шуды таниды және ажыратады;

      5) музыкалық аспаптардың ақырын және қатты дыбысталуын жіктейді;

      6) музыкалық аспаптардың дыбысталу қарқынын (жылдам-баяу) жіктейді;

      7) жеке дыбыстарды ажыратады;

      8) дыбысталуы бойынша жақын буындарды жіктейді;

      9) дыбысталуы бойынша ұқсас дыбысқа еліктеуді, сөздерді ажыратады;

      10) дауысты дыбысты басқа дауысты дыбыстардың ішінен ерекшелейді;

      11) арткуляциялық аппарттың негізгі мүшелерін біледі;

      12) ерінге арналған жаттығуды орындайды;

      13) тілге арналған жаттығуды орындайды;

      14) логопедтің үлгісі бойынша артикуляциялық жаттығу кешенін орындайды;

      15) мақсатты бағытталған ауыз арқылы ұзақ дем шығаруды орындайды;

      16) ақырын және қатты дауысты пайдалана біледі;

      17) дауысты дыбыстарды дұрыс айтады;

      18) ерте онтогенездің дауыссыз дыбыстарын дұрыс айтады;

      19) бір, екі, үш буынды сөздерде ырғақтық суретті шығарады.

3-параграф. 2-жартыжылдық

      87. Тілді дамыту: импрессивті сөйлеуді ары қарай дамыту, монологтік және диологтік байланыстырып сөйлеуді дамыту, коммуникативтік дағдыларды дамыту.

      88. Импрессивті сөйлеуді әрі қарай дамыту;

      1) құбылыстың немесе тұтас заттың бөлігін атауды, түрлі логикалық топтарға жататын жалпылама сөздерді қолдана алуды дамыту;

      2) барлық сөз таптарын тәжірибеде қолдануға үйрету;

      3) белсенді сөйлеу кезінде антонимдер, синонимдер, арнайы-термин сөздерді қолдана алу икеміне оқыту;

      4) сөйлеу тілінде көпмағыналы сөздерді қолдана алуды қалыптастыру;

      5) түрлі жолдармен сөзді жасай алуды бекіту және оны белсенді сөйлеу тілінде қолдану;

      6) сөздерді текте, түрде, септікте келістіре отыра, жай және күрделі сөйлемдерді қолдана және құрастыра алуға үйрету;

      7) салалас құрамалас және сабақтас құрмалас сөйлемдердің қолжетімді құрылымдарын қолдану дағдыларын дамыту;

      8) бір түбірлі сөздерді жасай алу икеміне оқыту;

      9) дауыс ырғағы бойынша сөйлемдерді ажырату икемін бекіту және сөйлеу кезінде қолдану.

      89. Диалогтік және монологтік байланыстырып сөйлеуді дамыту:

      1) сюжетті сурет бойынша әңгімелеуді, ес бойынша және схемаға сүйене отыра, заттарды салыстыру әңгімелеуін, сипаттама әңгімелеуді дербес құрастыру және қайта айту икемін дамыту;

      2) әңгімеге атау ойлап таба алады, негізгі ойды тұжырымдай алады;

      3) диалогті құрастыру кезінде сөйлеу этикетінің формаларын қолдануды әрі қарай үйрету;

      4) өзіндік ой пікірлерін бірізді құруды бекіту. Монологтік сөйлеуді әрі қарай жетілдіру;

      5) берілген тақырыпқа әңгімені ойдан шығарып жалғастыруды және аяқтауды дамыту;

      6) сөйлеу тілінде бейнелі сөздерді, эпитеттерді, салыстыруларды қолдану үйрету;

      7) танымайтын адамдардың алдында сөз сөйлеуге, әңгімені әрі қарай жалғастыруға оқыту.

      90. Коммуникативтік дағдыларды дамыту:

      1) көрнекі материалды қарастыру кезінде талқылауға, ұжымдық әңгімеге қатыса алуға оқыту;

      2) толық пікір айту формасында бір немесе бірнеше тұлғаларға команда, бұйрық бере алуға үйрету;

      3) өзінің және басқалардың іс-әрекетін сипаттап бере алуға оқыту;

      4) диалог барысында байсалдылық және такт білдіре отыра, әңгімелесушінің ой пікірін мақұлдауға немесе бас тартуға, келісуге, қарсы болу икеміне үйрету.

      91. Күтілетін нәтижелер:

      1) тегінде, түрінде, септікте сөздерді келістіре отыра, жай және күрделі сөйлемдерді құрастыра және қолдана алады;

      2) салалас құрмалас және сабақтас құрмалас сөйлемдердің неғұрлым қолжетімді құрылымдарын қолданады;

      3) түрлі сөз таптарының сөз жасаушы түрлерін қолданады;

      4) сюжетті сурет бойынша әңгімелеуді, ес бойынша және схемаға сүйене отыра, заттарды салыстыру әңгімелеуін, сипаттама әңгімелеуді дербес құрастыру және қайта айта алады;

      5) оқиғаға, ертегіге, әңгімеге жалғасын және соңынын, әңгімеге атауын ойлап таба алады, негізгі ойды тұжырымдай алады;

      6) танымайтын адамдардың алдында сөз сөйлейді, әңгімені әрі қарай жалғастырады;

      7) диалог барысында әңгімелесушінің ой пікірін мақұлдай немесе бас тарта алады, келіседі, қарсы бола алады;

      8) өзінің және басқалардың қылығы жайлы жай баға беру пікірін білдіре алады.

      92. Сауат ашу мен жазу негіздері: дыбыстың сөйлеу бірлігі ретінде түсініктерін қалыптастыру, сөйлем құрылымын түсінуді қалыптастыру, ырғақ сезімін тәрбиелеу, сөздерді буынға бөлумен таныстыру, фонематикалық қабылдауды дамыту.

      93. Сөйлеу бірлігі ретінде дыбыс туралы түсінікті қалыптастыру:

      1) есту зейінің белсендендіру, сөйлеудің дыбыстық жағына балалардың назарын дамыт;

      2) сөйлеу тілінің айтылуын қабылдауға бағытталған балалардың дыбысты тани алу икемділігін әрі қарай жетілдіру;

      3)дыбысталуы бойынша сөздерді салыстыра алу икемділігін дамыту;

      4) сөйлеу материалын дұрыс тыңдауға және естуге балаларды үйрету;

      5) дыбыстың нақты есту бейнесін қалыптастыру;

      6) балаларды ұзақтықтығы және дауыс қаттылығы әртүрлі дыбыстауларды графикалық белгілермен белгілеуге үйрету.

      94. Сөйлем құрылымын түсінуін қалыптастыру:

      1) "сөйлем" түсінігімен танысу;

      2) балаларда сөйлемді құра алуын, соның ішінде берілген сөздер санымен құра алуын қалыптастыру;

      3) сөйлемнің графикалық сызбасын құра алуды үйрету (қарапайым көмекші сөзсіз екі құрамды сөйлем, көмекші сөзсіз үш-төрт сөзден құралған қарапайым сөйлем, көмекші сөзбен үш-төрт сөзден құралған қарапайым сөйлем).

      95. Ырғақ сезімін тәрбиелеу:

      1) ауызша сөйлеу нұсқауы бойынша (көру қабылдауына сүйенбей) ырғақты бағалауға, қабылдауға (алты ырғақты белгіге шейін) және оларды жаңғыртуға оқыту,

      2) ауызша нұсқау және үлгі бойынша ерекше көрсетілген және ерекше көрсетілмеген ырғақтық құрылымдарға баға беруге, қабылдауға және оларды жаңғыртуға балаларды үйрету: қатты дыбыс, - ақырын дыбыс қайда;ұзақ дыбысталу, қысқа дыбыстау қайда.

      96. Сөздердің буындық бөлінуімен танысу:

      1) сөз орамдарынан сөздерді ажырату және сөздерді буыңға бөлу дағдыларын ары қарай жетілдіру, "буын" және "сөз" түсініктерін бекіту (сөздің бөлігі ретінде);

      2) балалардың сөздердің және сөйлемдердің модельдері (сызбалары) жайлы білімдерін бекіту;

      3) көмекші тәсілдерге сүйене отыра сөздің буындық құрамын анықтау: шапалақ, тарсылдату;

      4) дауысты дыбыстарға сүйене отыра сөздің буындық құрамын анықтау;

      5) іштей сөйлеудегі буындарды санын анықтау;

      6) балаларда: сөздің буындық құралымының ұстанымын жете түсінуін (айтылуы және жазылуы сәйкес келетін сөздер материалдарында); сөздегі дауыстыларды ести алуын, буындар санын атауын, олардың ретін анықтауын; берілген буындардан сөздерді құруды: ашық буындардан құралатын (қара, қала), ашық және жабық буынан құралатын екі буынды сөздерді (мысық, қасық), ашық буындардан құралатын (шағала, тамаша), бір буынды сөздерден құралатын (бас, жаз) үш буынды сөздерді қалыптастыру;

      7) екпінді буынды белгілеумен сөздің сызбасын құрастыра алуды оқыту, графикалық сызбаны сәйкес келетін сөзге таңдауды, графикалық сызбаға сәйкес келетін сөзді таңдай алуды қалыптастыру;

      8) бір дыбысты немесе сөзді өзгерту есебінен сөзді өзгерте алу икемділігі оқыту. Дауыстының өзгеруі кезінде дауыссыз дыбыстың дыбысталуын бақылай отыра, бір дауыссыздың әр түрлі дауысты дыбыстармен байланысуын буындық жаттығуларда қолдану.

      97. Фонематикалық қабылдауды дамыту:

      1) есту арқылы жуан және жіңішке дауыссыз дыбыстарды ажырата алуға оқыту;

      2) белгісі: қатаң - ұяң; жуан- жіңішке бойынша дыбыстарды нақты ажыратуы негізінде фонематикалық қабылдауды қалыптастыру;

      3) өзінің және өзге адамның сөйлеуіндегі дыбысталудың дұрыс үлгісін ажырата және бағалай алуды қалыптастыру;

      4) балаларды алдымен дыбысталуы бойынша әр түрлі буындарды, содан соң дыбысталуы ұқсас буын қатарларын естуге ажырата алуына оқыту;

      5) есту қабілетіне сақталған дыбыстарды дифференциациялау (айтпай): жуан - жіңішкелігі бойынша, қатаң-ұяңдығы бойынша, бітеу буындарда, в обратных слогах,екі дауыссыз кездескен буындарда, сөздерде және сөз орамдарында.

      98. Фонематикалық талдаудың қарапайым формаларын жетілдіру және фонематикалық талдаудың күрделі формаларын дамыту:

      1) фонематикалық талдаудың қарапайым формаларын жетілдіру;

      2) сөздің және дыбыс тіркесуінің фонематикалық анализ және синтез дағдысын жетілдіру;

      3) сөздегі дыбыстың орнын және позициясын анықтай алуын, екпінді дыбысты белгілеуін, сөздегі буындардың санын, сөйлемдегі сөздердің санын анықтауын әрі қарай жетілдіру;

      4) балаларды дыбыстарды олардың сапалық сипаттамалары бойынша (дауысты, жуан және жіңішке дауыссыздар, қатаң және ұяң дауыссыздар) салыстыра алуға, сөздерді дыбыстық құрамы бойынша сәйкестендіруге оқыту;

      5) "жуан" және "жіңішке дауыссыз" түсінігін және көк және жасыл текшелермен олардың белгіленуін кірістіру;

      6) фонематикалық талдаудың қарапайым формаларын жүзеге асыру қабілетін қалыптастыру: сөздегі дыбыстың орнын анықтай алуға балаларды оқыту(басында, ортасында, аяғында);

      7) ақыл-ой әрекеттерінің кезеңмен қалыптасуын ескере отыра (П.Я. Гальперин бойынша) сөздегі дыбыстардың санын және ретін анықтай алуын қалыптастыру: ұсыну бойынша сөздердің дыбыстық құрамын талдайды;

      8) сөздегі дыбыстың тұру ретін анықтау алу икемділігін қалыптастыру;

      9) белгілі бір дыбыстың алдында немесе одан кейінгі тұрған дыбыстарды анықтай алу икемділігін балаларға оқыту;

      10) екі буынды, бір буынды, ашық және бітеу буынды сөздердің дыбыстық анализ және синтез дағдыларын балаларда қалыптастыру.

      11) түрлі дыбыстық құрылымдағы үш дыбысты және төрт дыбысты сөздердің дыбыстық талдауын жасай алуды қалыптастыру;

      12) сөздің дыбыстық құрамының сызбаларын және модельдерін қолдануын әрі қарай жетілдіру: белгілі модельге сөздерді таңдай алуын дамыту;

      13) балаларды фонематикалық синтезді жүзеге асыруға оқыту: дыбыстардың берілген ретімен сөз құрастыру.

      99. Фонематикалық түсініктерін қалыптастыру:

      1) балаларда сөздегі буындар санын, сөздегі дыбыстың белгілі бір орнымен, белгілі бір дыбысқа, заттар сипатына, заттар, әрекеттер атауын білдіретін сөздерді атау және таңдай алу икемділігін қалыптастыру;

      2) фонематикалық түсініктерді әрі қарай жетілдіру (ұсыну және суреттер бойынша).

      100. Дыбыстарды интонациялық ерекшелеп белгілеу:

      1) балаларда сөздегі берілген дыбыстарды интонациялық ерекшелеп белгілей алуды әрі қарай жетілдіру.

      2) сөздегі дыбысты ерекшелеп белгілей алу икемділігін қалыптастыру.

      101. Күтілетін нәтижелер:

      1) дауысты дыбыстарды ажырата алады (екпінді және екпінсіз);

      2) жуан және жіңішке дауыссыз дыбыстарды ажырата алады;

      3) дыбысталуы бойынша сөздерді салыстыра алады, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын таба алады;

      4) сәйкес дыбыстарға текшелерден сөздерді құрастыра алады;

      5) екпінді буынды ести алады және ерекшелеп белгілейді;

      6) сөздегі дыбыстардың орнын анықтай алады;

      7) сөздегі буындардың санын анықтай алады;

      8) сөйлемдегі сөздердің санын анықтайды;

      9) берілген дыбысқа сөздерді таңдай алады;

      10) түрлі дыбыстық құрылымдағы үш дыбысты сөздердің дыбыстық талдауын жасау алады;

      11) дыбыстың дыбысталуы және айтылуы ерекшеліктеріне талдау жасай алады;

      12) дыбыстарды сипаттай алады;

      13) сөздің дыбыстық құрамының және сөйлемдердің дайын сызбаларын, модельдерін қолдану және өздігінен құрастыра алу дағдылары бар.

      102. Дыбысты айту: сөйлеу тілдік негативизмді жою, еркін есту арқылы қабылдауды және зейінді қалыптастыру, фонематикалық қабылдауды дамыту, фонематикалық түсініктерді қалыптастыру, артикуляция мүшелерін дамыту, артикуляциялық қозғалыстардың кинестетикалық негіздерін қалыптастыру, сөйлеу тынысын алуға дамыту, сөздің буындық құрылымын қалыптастыру, фонематикалық талдау мен жинақтауға оқыту.

      103. Сөйлеу тілдік негативизмді жеңу:

      1) баланы бірлескен әрекетке тарту және өзара әрекеттену дағдысын қалыптастыру;

      2) баланы өз күшіне деген сенімділікке тәрбиелеу;

      3) ойын әрекетіне деген қызығушылықты және ойынға қатыса білуді қалыптастыруды жалғастыру.

      104. Еркін есту арқылы қабылдауды және зейінді қалыптастыру:

      1) есту зейінін ауыстыра білу, әрекетті сигналдың әр түрлі дыбысталуына қарай орындау біліктерін бекіту. 3-4 нұсқада берілген дыбыстық сигналдарды тани және ажырата білуді дамыту;

      2) музыкалық аспаптың ақырын және қатты дыбысталуын жіктеу,дыбыстың биіктігін қолмен көрсету біліктерін бекіту;

      3) дауыстың төмендеуі мен жоғарылауын ажырату біліктерін бекіту;

      4) минорлық және мажорлық мелодияларды ажырату (көңілді-көңілсіз).

      105. Фонематикалық қабылдауды дамыту:

      1) дыбысталу жағынан ұқсас сөздерді ажырату;

      2) берілген дауысты дыбысты басқа дауысты дыбыстардың ішінен ерекшелеу;

      3) сөйлеу тіліндегі сақталғандауыссыз дыбысты басқа дауыссыз дыбыстардың ішінен ерекшелеу;

      4) сөйлеу тіліндегі сақталған дауыссыз дыбыстармен қатар бұзылысы бар дауыссыз дыбысты ерекшелеу;

      5) екпінді буынның өзгерісімен буындық қатарды шығару;

      6) бір дауысты және әр түрлі дауыссыздардың буындық үйлесімділігін шығару;

      7) қатаң-ұяң дауыссыз дыбыстардың ажыратылуы бойынша буындық үйлесімділіктерін айту (екеуден);

      8) жуан-жіңішке дауыссыз дыбыстардың ажыратылуы бойынша буындық үйлесімділіктерін айту (екеуден).

      106. Фонематикалық түсініктерді дамыту:

      1) берілген дыбысқа сөз таңдау. Берілген дыбысқа екі буыннан тұратын сөз таңдау;

      2) берілген дыбысқа сурет таңдау.

      107. Жалпы және қол қимылдарын дамыту процесіндегі қимылдардың кинестетикалық және кинетикалық негіздерін қалыптастыру:

      1) қалып праксисін дамыту (сөздік нұсқау бойынша);

      2) арнайы жаттығуларда қол қимылын дамыту: қысу, жазу, сілкілеу, қимыл амплитудасын арттыра отырып, біртіндеп қол басын бұлғау.

      108. Артикуляция мүшелерін дамыту:

      1) аркуляциялық аппараттың негізгі мүшелері туралы білімді бекіту;

      2) артикуляциялық аппаратты еліктеу бойынша орындалатын артикуляциялық ойын жаттығуларын орындау процесінде дыбысты дұрыс айтуды қалыптастыруға дайындау;

      3) еліктеу бойынша мимикалық бұлшық ет қимылын дамыту;

      4) ерінді, тілді, ұртты нығайтуға арналған массаж.

      109. Артикуляциялық қимылдың кинестетикалық негізін қалыптастыру:

      1) ерін қалпы туралы түсінікті бекіту, дауысты дыбыстардың артикуляциясындағы ерін қалпын жіктеу;

      2) дыбыс туралы көру-есту түсініктерін тірек ете отырып, көтерілген және төмен түскен тіл ұшының қалпы туралы кинестетикалық түсінікті нақтылау;

      3) артикуляциялық қимылдың кинетикалық негізін қалыптастыру: қажетті қимыл көлемін шығаруға бағытталған артикуляциялық қимылды дамыту бойынша статикалық жаттығуларға үйрету: ерінге арналған артикуляциялық жаттығулар, тілге арналған артикуляциялық жаттығулар;

      4) артикуляциялық аппараттың мүшелерінің қозғалғыштығын, қимылға көшу қабілетін дамыту, артикуляциялық мүшелерді берілген қалыпта ұстап тұру икемділігін дамыту, санау бойынша, сөздік нұсқау бойынша артикуляциялық жаттығулар кешенін логопедтің үлгісі бойынша орындау.

      110. Сөйлеу тынысын алуға үйрету:

      1) физиологиялық дұрыс тыныс алуды қалыптастыру: еліктеу бойынша көкеттік-қабырғалық дұрыс тыныс алуға үйрету;

      2) ауыздық тыныс шығаруды дамыту: мақсатты бағыттылған ауыздық тыныс алудың ұзақтығын дамыту, ауыздық және мұрындық жіктелген тыныс алуды шығару (мұрын арқылы дем алу, дем шығару, ауыз арқылы дем алу, дем шығару, ауызбен дем алу, мұрын арқылы шығару), бағытталған ауа ағынын қалыптастыру.

      111. Дауыс күшін дамыту:

      1) ақырын және қатты дауысты пайдалана білуді дамыту;

      2) дауыс күшін өзгерту, бір тыныс алғанда дауыстың күшін ақырыннан қаттыға дейін өзгертуге үйрету.

      112. Дыбыс айтуды қалыптастыру:

      1) дауысты дыбыстарды әр түрлі фонетикалық жағдайларда автоматтандыру және жіктеу;

      2) ерте онтогенез дауыссыз дыбыстарын сөйлемдер мен шағын мәтіндерде дұрыс айту дағдысын бекіту, ерте онтогенез дауыссыз дыбыстарын әр түрлі фонетикалық жағдайларда дұрыс айтылуын автоматтандыру және жіктеу;

      3) к, к’, г, г’, х, х’, л’, й, ы, с, с’, з, з’, л дауыссыз дыбыстарының ұрыс артикуляциясын нақтылау;

      4) жоқ немесе бұрмаланып айтылатын дауыссыз дыбыстардың [ц, ш, ж, ч, щ] дұрыс артикуляциясын қалыптастыру, қойылған дыбыстардың: жеке, ашық буында,бітеу буында, тұйық буында, сөзде, сөйлемдедауыстылармен тоғысуын автоматтандыру;

      5) сақталған қатаң және үнді дауыссыз дыбыстарды есту арқылы жіктеу. Сақталған қатаң және ұяң дауыссыз дыбыстардыесту арқылы жіктеу.

      113. Сөздің буындық құрылымын қалыптастыру:

      1) қарапайым меңгерілген сөздердің ырғағын қабылдауға және шығаруға (бір мезгілде айту және шапалақтау) үйрету;

      2) сөздерді бір мезгілде тақпақтарда айта және шапалақтай отырып, таза айтуға берілген буындарды дұрыс айтуға үйрету;

      3) дауыссыздың тоғысуымен екі буыннан құралатын сөздердегі ырғақтық сурет пен екпінді буынды дұрыс айта отырып, сөздің буындық құрамын қалыптастыру;

      4) үш буыннан құралатын,бітеу буыны бар сөздердегі ырғақтық сурет пен екпінді буынды дұрыс айта отырып, сөздің буындық құрамын қалыптастыру;

      5) үш буыннан құралатын сөздердегі ырғақтық сурет пен екпінді буынды дұрыс айта отырып, сөздің буындық құрамын қалыптастыру;

      6) дауыссыз дыбыстардың тоғысуын айту.

      114. Фонематикалық талдау мен жинақтауға үйрету:

      1) сөз құрамындағы дауысты дыбысты (басында, ортасында, соңында) ерекшелеу икемділігін бекіту;

      2) дыбыс ағынындағы дауыссыз дыбысты ерекшелеу: сөз басында естілетін дауыссыз дыбысты ерекшелеу, сөз соңында естілетін дауыссыз дыбысты ерекшелеу, сөз ортасында естілетін дауыссыз дыбысты ерекшелеу;

      3) дауысты және дауыссыз дыбыстар туралы түссініктерді қалыптастыру;

      4) буындағы, сөздегі және сөйлемдердегі дауысты және дауыссыз дыбыстарды ажырату. Дауысты-дауыссыз дыбыстардың үйлесімділігіндегі дыбыстардың саны мен дәйектілігін анықтау;

      5) сөздегі дыбыс сандарын анықтай білуге үйрету.

      115. Күтілетін нәтижелер:

      1) есту зейінін қосады, әрекетті сигналдың әр түрлі дыбысталуына сәйкес орындайды;

      2) 3-4 сигналдың ішінен тұрмыстық шуды таниды және ажыратады;

      3) сөйлеу тілінің ақырын және қатты дыбысталуын ажыратады;

      4) сөйлеу тілінің дыбысталу қарқынын (баяу-жылдам) ажыратады;

      5) жеке фонемаларды ажыратады;

      6) дыбысталу бойынша жақын буындарды жіктейді;

      7) дыбысталуы бойынша ұқсас дыбысқа еліктеуді, сөздерді ажыратады;

      8) берілген дауысты дыбысты басқа дауысты дыбыстардың ішінен ерекшелейді;

      9) артикуляциялық аппарттың негізгі мүшелерін біледі;

      10) ерінге арналған жаттығуды орындайды;

      11) тілге арналған жаттығуды орындайды;

      12) логопедтің үлгісі бойынша артикуляциялық жаттығулар кешенін орындайды;

      13) мақсатты бағытталған ауыз арқылы ұзақ дем шығаруды орындайды;

      14) ақырын және қатты дауысты пайдалана біледі;

      15) дауысты дыбыстарды дұрыс айтады;

      16) ерте онтогенездің дауыссыз дыбыстарын дұрыс айтады;

      17) шақырылған дауыссыз дыбыстарды буында, сөзде, сөйлемде дұрыс пайдаланады;

      18) үннің қатысына қарай қатаң, ұяң, үнді болып ерекшеленетін дауыссыз дыбыстарды есту арқылы ажыратады;

      19) үннің қатысына қарай қатаң, ұяң, үнді болып ерекшеленетін сақталған дауыссыз дыбыстарды есту арқылы ажыратады;

      20) бір, екі және үш буынды сөздердегі ырғақтық суретті шығарады;

      21) сөз құрамындағы дауысты дыбысты (басында, ортасында, соңында) ерекшелейді;

      22) сөз құрамындағы дауыссыз дыбысты (басында, ортасында, соңында) ерекшелейді;

      23) дауысты және дауыссыз дыбыстар туралы түсінігі бар.

5-тарау. Жалпы білім беретін мектептегі, лицейдегі, гимназиядағы мектепалды даярлық сыныбы (6-7 жастағы балалар)

1-параграф. "Коммуникация" білім беру саласы

      116. Мақсаты - толыққанды дауыс айту дағдыларын қалыптастыру, балалар әрекетінің әр түрлі формалары мен түрлеріндегі лексикалық және грамматикалық тілдік құралдарды адекватты таңдай білуді дамыту, одан басқа ЖСТД балалардың оқу мен жазу дағдыларын меңгеруге дайындау.

      117. "Коммуникация" білім беру саласында келесі сабақ түрлері ұсынылады:

      1) тіл дамыту;

      2) жазу және сауат ашу негіздері;

      3) дыбыс айту.

2-параграф. Тіл дамыту

      118. Мақсаты - әр түрлі формалар және балалар әрекетінде қажетті лексикалық және грамматикалық тілдік құралдарды сәйкесінше таңдай алу икемін дамыту болып табылады.

      119. Міндеттері:

      1) тілдің лексика-грамматикалық қатарын жетілдіру;

      2) сөйлеу қарым-қатынас дағдыларын дамыту (диалог, монолог);

      3) қоршаған орта іс-әрекетіне, өзінің жүріс-тұрысына талдау жасау және адекватты бағалау әрекетін дамыту;

      4) коммуникативті, ойын және басқа іс-әрекет барысында шығармашылық белсенділікті, дербестікті, ұйымдастырушылық әрекетті дамыту;

      5) ситуативті емес - тұлғалық қарым-қатынас формасын қалыптастыру;

      6) сөйлеу этикеті нормаларын дағдыландыру.

      120. "Тіл дамыту" сабағының мазмұны оқыту бөлімдері бойынша ұйымдастырылған, күтілетін нәтижелер түрінде оқытудың мазмұнын мақсатын өзінде кірістіретін бөліктерден құралады. Әр бөлік ішінде бірізді ұйымдастырылған оқытудың мақсаты, педагогтарға өз жұмысын жоспарлауға және балалардың жетістіктерін бағалауға, сонымен қатар оқытудың келесі кезеңдері жайлы ақпараттандыруға мүмкіндік береді.

      121. Оқу бағдарламасының мазмұны келесі бөлімдерді қосады:

      1) лексика;

      2) грамматикалық қатар;

      3) байланыстырып сөйлеу.

      122. "Лексика" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) сөздік қорды кеңейту және нақтылау;

      2) тілдің лексикалық құралдарын белсендендіру.

      123. "Грамматикалық қатар" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) тілдің грамматикалық категорияларын жетілдіру;

      2) тілдің нормаларына сәйкес тәжірибелік меңгеру.

      124. "Байланыстырып сөйлеу" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) диалогтік сөйлеуді дамыту;

      2) монологтік сөйлеуді дамыту.

      125. "Лексика" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) сөздік қорды кеңейту және нақтылау. Қаратылған сөйлеуді тыңдай алады. Сөзге қызығушылық және көңіл білдіреді. Сөздердің лексикалық мағынасы мен ұғымын түсінеді және түсіндіреді, белсенді сөйлеуде оларды қолданады. Сөз айту кезінде жай салыстыруларды, антонимдер, синонимдер және көп мағыналы сөздерді, түрлі сөз таптарын қалай қолдануды біледі және түсінеді. Заттардың тақырыптық топтары бойынша жалпылама сөздерді қолданады. Мектепте оқуға қатысты арнайы терминология сөздерін қолданады;

      2) тілдің лексикалық құралдарын белсендендіру. Қоршаған орта заттарының сапасын және ерекшеліктерін, сипатын, әрекетін, заттарын белгілеу үшін сөздерді таңдай алады. Сөздерге неғұрлым келетін антонимдер, синонимдерді іріктейді. Айтылғанды жалпылау үшін тілдің лексикалық құралдарын қолданады, байланыстырушы, сұрау сипаттағы сөздерді кірістіреді. Сұрау,лепті хабарлы дауыс ырғақтары бойынша сөздер мен сөйлемдерді ажырата аладыжәне сөйлеу тілінде қолданады.

      1-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

1.1 Сөздік қорды кеңейту және нақтылау

0.1.1.1 сөздердің лексикалық мағынасы мен ұғымын түсіну және түсіндіре алу, белсенді сөйлеуде оларды қолдана алу

0.1.1.2 ауыспалы мағыналы сөйлемшелерді және кейбір сөздерді, жалпылама сөздердің лексикалық мағынасын мен ұғымын түсіну, өзінің сөз пікірінде оларды қолдану

1.2 Тілдің лексикалық құралдарын белсендендіру

0.1.2.1 мағынасы бойынша жақын және қарама-қарсы сөздерді түсіну, оларды сөйлеу тілінде қолдану

0.1.2.2 заттарды, олардың ерекшелігін және функционалдық тағайындалуын белгілеу үшін барлық сөз таптарына қатысты сөздерді қолдану және түсіну

      126. "Грамматикалық қатар" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) тілдің грамматикалық категорияларын жетілдіру. Сөйлеу тілінде грамматикалық категорияларды қолданады: зат есім және сын есімдердің аналық, аталық тегін, жекеше және көпше түрді, септіктерді, етістіктің шақ және рай түрін, көмекші сөздерді, соның ішінде күрделісін. Сөз түрлендіру және сөз жасам дағыдыларын меңгерген. Бірыңғай анықтауыш, баяндауыш, толықтауыштарды таңдауда, туыстас сөздерді, күрделі сөздерді жасауда жаттығады. Тәуелдік және қатыстық сын есімдерді құрастырады, етістіктен сын есімдердің, зат есімдердің салыстырмалы шырайын жасай алуда жаттығады. Сан есімнің зат есіммен, сын есім мен сан есімдердің зат есіммен келістіруінде жаттығады;

      2) тілдің нормаларына сәйкес тәжірибелік меңгеру. Сөйлем құрастыру кезінде сөздерді текте, түрде, септікте келістіре алады. Заттардың кеңістікте орналасуын, бірлескен әрекетті көрсету үшін көмекші сөздерді қолданады. Бірыңғай анықтауыш, баяндауыш, толықтауышпен сөйлем құрастыруда жаттығады. Тілдің нормаларына сәйкес қолжетімді құралымдағы салалас құрмалас және сабақтас құрмалас, жайылма сөйлемдерді құрастыра алады.

      2-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

2.1 Тілдің грамматикалық категорияларын жетілдіру

0.2.1.1 грамматикалық категориялар жайлы түсініктердің болуы, оларды сөйлеу тілінде қолдана алу

0.2.1.2 сөз түрлендіру және сөз жасамның түрлі формалары жайлы түсініктерінің болуы, оларды сөйлеу тілінде қолдануға жаттығу

2.2 Тілдің нормаларына сәйкес тәжірибелік меңгеру

0.2.2.1 сөйлемді құрастыру кезінде барлық сөз таптарын келістіре алу

0.2.2.2 қолжетімді құралымдағы салалас құрмалас және сабақтас құрмалас, жайылма сөйлемдерді құрастыра алу дағдысына ие болу

      127. "Байланыстырып сөйлеу" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) диалогтік сөйлеуді дамыту. Диалогтік сөйлеу тілін меңгерген. Қаратылған сөйлеуді тыңдайды және түсінеді. Әңгімелесуге қатыса алады, берілген тақырыптағы диалогке қатысады. Қарым-қатынастың өзгеруі жағдайында тілдік құралдарды қолданады. Диалогті көздейтін, жаңа ойын және тұрмыстық жағдайларда қалыптасқан коммуникативті-сөйлеу дағдыларын қолданады. Қалыпты ырғақта сөйлей алады, өз мағынасы және логикалық екпіні бар сөйлеуді сөйлеу бөліктеріне бөле алады, диалог барысында өзін мәдениеті және әдепті ұстайды. Сөйлеу кезінде "сиқырлы сөздерді" қолданады, сөйлеу этикетінің элементарлы нормаларын меңгерген;

      2) монологтік сөйлеуді дамыту. Байланыстырып сөйлеу үлгілерін тани алады. 5-тен кем емес сөйлемнен әңгіме құрастырады. Ұсыну бойынша, схема, суреттер сериясы, сюжетті сурет бойынша сипаттама, салыстырмалы және хабарлы әңгімелерді мазмұндап айтады. Өзі 4-5 сөйлемнен берілген тақырыпқа әңгіме құрастыра алады. Кейіпкердің эмоционалдық күйін және көңіл-күйін көрсете отыра, берілген ертегі немесе әңгіменің сюжетін ойнап бере алады. Оқиғаға, ертегіге, әңгімеге жалғасын және соңынын, әңгімеге атауын ойлап таба алады, шығармашалық айту дағдыларына ие. Іс-әрекет уақытын, басын және аяғын, басты тұлғаны өзгерте отыра, мәтінді шығаршылық айтуда жаттығады. Әңгіме, ертегі кейіпкерлерінің іс-әрекетіне элементарлы баға бере алады, өз ойын білдіре алады. Санамақтар, мақалдар, өтірік өлеңдер, қысқа тақпақтарды жатқа айтады.

      3-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

3.1 Диалогтік сөйлеуді дамыту

0.3.1.1 берілген тақырыпқа диалог барысында сұрақтарды қоя алу және жауап қайтара алу

0.3.1.2 сөйлеу этикетін сақтай отыра қарым-қатынастың түрлі жағдайларына қатысу

3.2 Монологтік сөйлеуді дамыту

0.3.2.1 сюжетті иллюстрация, схема, суреттер сериясы, бейнелеу, дербестік бойынша сипаттама, салыстырмалы және хабарлы әңгімелерді құрастыру және қайта айту

0.3.2.2 кейіпкердің эмоционалдық күйін және көңіл-күйін көрсете отыра, берілген ертегі немесе әңгіменің сюжетін ойнап бере алу, шығармашалық айту дағдыларына ие болу

3-параграф. Жазу және сауат ашу негіздері

      128. Мақсаты жалпы сөйлеу тілі дамымауы бар балаларды тілдің фонетикалық және графикалық жүйелерін игеру процесі кезінде оқу және жазу дағдыларына дайындау болып табылады.

      129. Міндеттері:

      1) фонематикалық есту және фонематикалық қабылдауды әрі қарай жетілдіру;

      2) баспа әріптерін графикалық сызу дағдыларын қалыптастыру;

      3) балаларды сөздерді, сөйлемдерді және қысқа мәтіндерді буындап бірге оқуға үйрету;

      4) балаларда қарапайым дұрыс жазудың білімдерін қалыптастыру: сөйлемдегі сөздердің жеке жазылуы, сөйлем соңындағы нүкте, леп белгісі, сұрақ белгісі, сөйлемнің басында бас әріпті қолдану;

      5) дисграфия және дислексияның пайда болуының алдын алу;

      6) мектепке оқуға уәждемесін қалыптастыру;

      6) қолды жазуға дайындау.

      130. Жазу және сауат ашу негіздері сабағының мазмұны оқыту бөлімдері бойынша ұйымдастырылған, күтілетін нәтижелер түрінде оқытудың мақсатын өзінде кірістіретін бөлімшелерден құралады Әр бөлімшенің ішінде бірізді ұйымдастырылған оқытудың мақсаты, педагогтарға өзін жұмысын жоспарлауға және балалардың жетістіктерін бағалауға, сонымен қатар оқытудың келесі кезеңдері жайлы ақпараттандыруға мүмкіндік береді. Жалпы сөйлеу тілі дамымауы бар мектеп жасына дейінгі балаларда жазу және сауат ашу негіздеріне оқыту процесінде келесі шарттарды ескерген жөн:

      1) оқыту дұрыс айтылатын дыбыстар мен сөздерде ғана жүргізіледі; сөйлеу патологиясы жоқ балаларды сауат ашуға оқыту әдістемелерімен салыстырғанда әріптер мен дыбыстарды оқудың өзгеше реті ұсынылады;

      2) барлық дыбыстарды өту қарқыны біршама баяу;

      3) сөздің дыбысты-буындық құрамында тез бағдарлана алу дағдысы дамиды; барлық ауызша сөйлеу материалы балаларға таныс;

      4) морфологиялық жалпылауларды қалыптастыру бойынша терең жұмыс жүргізіледі;

      5) сөйлеу материалын жүйелі қайталау және бекіту жүреді;

      6) дыбыстар мен әріптерді оқумен қатар грамматика және дұрыс жазудың қарапайым ережелері беріледі;

      7) бір дыбыс және әріп оқытылады;

      8) жаңа әріппен танысу оның элементтерін талдау жолымен жүзеге асырылады;

      9) кеспелі әліппемен талдау-жинақтау жұмыстары кеңінен жүргізіледі: дауысты және дауыссыз әріптермен танысады; дыбыстық анализ және синтез жолы бойынша сөздер, буындар кеспелі әліппе әріптерінен құрастырылады; дыбыстарды қосу, орнын ауыстыру, өзгерту жолымен сөздерді түрлендіреді; қарапайым сөз орамдарының мағынасын түсініп оқуды меңгереді.

      131. Әріптерді құрастыру, баспа түрін жазу және оқу келесі бірізділікпен жүргізіледі:

      1) дауысты дыбыстарды белгілейтін екі әріптен құралған тіркес;

      2) тұйық буындағы дауыстының дауыссызбен тіркесуі;

      3) ашық буындағы дауыссыздың дауыстымен тіркесі;

      4) дауыссыз-дауысты-дауыссыз түрі бойынша бір буынды сөз;

      5) ашық буындардан құралған екі және үш буынды сөздер;

      6) ашық және бітеу буыннан құралған екі және үш буынды сөздер;

      7) дауыссыз дыбыстары қатар келген екі буынды сөздер;

      8) дауыссыз дыбыстары қатар келген үш буынды сөздер;

      9) ашық буыннан құралған, көмекші сөзбен және көмекші сөзсіз екі-үш сөзден құралған сөйлем.

      132. Оқу бағдарламасының мазмұны келесі бөлімдерді қамтиды:

      1) фонематикалық есту;

      2) оқу;

      3) жазу.

      133. "Фонематикалық есту" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) сөйлеудің дыбыстық жағында бағдарлау;

      2) сөздің буындық құрылымында бағдарлау;

      3) сөйлем құрылымында бағдарлау.

      134. "Оқу" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) оптико-кеңістік белгілері бойынша әріптерді дифференциациялау;

      2) бірқалыпты буындап оқу дағдыларын меңгеру;

      3) оқығанның мағынасын түсіну.

      135. "Жазу" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) кинетикалық ұқсастықтары бойынша әріптерді дифференциациялау;

      2) орфографиялық және тыныс белгілердің нормаларын сақтау;

      3) қолды жазуға дайындау.

      136. Оқыту мақсатының жүйесі. "Фонематикалық есту" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) сөйлеудің дыбыстық жағында бағдарлау. Сөйлеу ағымынан дыбыстарды белгілейді, олардың белгілерін ажыратады: екпін/екпінсіз дауысты дыбыстар; жуан/жіңішке, қатаң/ұяң дауыссыз дыбыстар, жуан және жіңішке дауыссыз дыбыстарды салыстырады, оларды дұрыс айтады, белгілі бір дыбыспен сөздерді атайды. Сөздің соңында дауыссыз дыбыстың жуан және жіңішке айтылуын естуге ажырату дағдылары бар. Сөздегі буындар санын және ретін анықтайды, сөздерді буындарға бөледі, буын, сөз, екпін жайлы алғашқы түсініктері бар. Сөздердегі екпінді анықтайды. Бір буынды сөздердің, ашық, тұйық, бітеу буындардың дыбысты-буындық талдау және жинақтауды түсінеді. Екі, үш, төрт сөздерден құралған сөйлемдердің және екі буынды, үш буынды сөздердің, дауыссыз дыбыстары қатар келген буындардың дыбысты-буындық талдау және жинақтау жасай алады. Шартты белгілік модельдермен ұстанады: түрлі-түсті орнын басушы текшелерден сөздердің дыбыстық модельдерін құрастырады, түрлі дыбыстық модельдерге сәйкес үш, төрт, бес дыбыстан құралатын сөздерді таңдайды. Логикалық құрастырылған сұрақтар және сөздің берілген дыбыстық құрылымы көмегімен педагогпен немесе баламен жасырылған сөзді таба алады. Дауысты дыбыстардың сөз жасаушы рөлі жайлы түсініктері бар;

      2) сөздің буындық құрылымында бағдарлау. Буындық құрамы бойынша сөздерді салыстырады. Дыбыстар мен буындардың орнын ауыстыру, оларды толықтыру немесе алып тастау көмегімен, бір буындарды екіншісімен ауыстыру жолымен сөздерді ауыстыру дағдысына ие. Ересек адамның көмегімен басқа сөздерден буындық фрагменттерді белгілеу жолымен жаңа сөздерді құрастыра алады. Әріптерді қосу, орнын ауыстыру, өзгерту жолымен буындарды өзгерту жайлы түсініктері бар. Белгілі бір буындар санымен сөздерді ойлап таба алады. Ретсіз берілген буындардан сөз құрастыра алады. Буындарды бірізді айтылу ретімен берілген сөздерді таниды. Сызбалар және модельдер бойынша сөздерді таңдай алады. Жаңа сөз алу үшін сөздегі буындарды орнын ауыстыра алу дағдысы бар. Сөздегі буындардың санына сәйкес суреттерді үлестіру дағдылары бар;

      3) сөйлем құрылымында бағдарлау. Сөздер және сөйлемдерді ажырата алады, сөздердің мәнісін және сөйлемдердің мағынасын түсінеді. Кішігірім мәтіндердің мазмұны бойынша қарапайым сұрақтарға жауап бере алады. Интонация бойынша сөйлемдерді ажырата алады. Сөйлеу ағымын сөйлемдерге, сөйлемдерді - жеке сөздерге бөледі. Сөйлемдегі сөздердің санын және олардың ретін анықтайды. Белгілі бір сөздер санын құралатын сөйлемдерді ойлап табады. Сөйлемдегі сөздердің ретін бейнелейтін графикалық жазбаны жасайды. 3-5 сөзден құралатын сөйлемдердің талдауын меңгерген. Тақтада және қағаз бетінде сөйлемдердің сызбасын графикалық бейнелей алады. Жалғаулықтар және көмекші сөздер кіретін, 3-5 сөзден құралған сөйлемдерге талдау жасай алады, сөйлемдерді бас әріппен жазу қажеттігін, көмекші сөздердің жеке жазылуы жайлы ережелерді біледі. Түрлі тыныс белгілерін қолдана отыра, берілген сызба бойынша сөйлемдерді құрастыру дағдысын меңгерген. Хабарлы, сұраулы және бұйрық сөйлемдердің интонациясын көрсете алады.

      4-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

1.1 Сөйлеудің дыбыстық жағына бағытталу

0.1.1.1 сөйлеу дыбыстарын естуге қабылдау, оларды сөз ағымынан ажырату және сөзден тыс айту

0.1.1.2 сөздерде дыбыстарды белгілеу және олардың белгілерін ажырату, оларды дұрыс айту (екпінді/екпінсіз дауысты дыбыстар, жуан/жіңішке, қатаң/ұяң дауыссыз дыбыстар)

0.1.1.3 сөздердің және буындардың дыбысты-буындық анализін және синтезін өткізу

0.1.1.4 сөздің дыбыстық құрамының шартты символдық сызбаларын және модельдерін қолдану

1.2 Сөздің буындық құрылымында бағытталу

0.1.2.1 сөздерді буынға бөлу, сөздегі буындардың ретін және санын анықтау

0.1.2.2 екпінді буынды анықтау

0.1.2.3 белгілі бір дыбысқа және берілген буындар санына сөздер құрастыру

1.3 Сөйлем құрылымында бағытталу

0.1.3.1 сөйлемдегі сөзді есту қабілетіне ажырату, олардың ретін және санын анықтау
0.1.3.1 берілген буындар санымен сөйлем құрастыру

      137. "Оқу" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) оптико-кеңістік белгілері бойынша әріптерді дифференциациялау. Дыбысты оның әріппен белгіленуін салыстыра алады, дыбыстың буынан қандай айырмашылығы болатыны жайлы түсінігі бар. Баспаны қолдана отырып дыбысты әріппен белгілейді. Дауысты және дауыссыз дыбыстарға сәйкес әріптердің белгіленуін түсінеді. Әріп бейнесін шынайы заттармен сәйкестендіре алады. Әріп қандай элементтерден құралатынын анықтайды. Түрлі сюжеттік материалдарда әріп бейнесін табады, қолдағы бар материалдардан әріп бейнесін құрастырады немесе сомдап шығарады. Сөздер құрамынан дауысты және дауыссыз әріптерді ажыратады, сөздегі орнын анықтай алады. Оптико-кеңістік белгілері бойынша әріптерді дифференциациялайды. Сөйлемдерде берілген әріптермен сөздерді таба алады. Сөздердегі тастап кетілген әріптерді таба алады. Элементтері жетіспей бейнеленген әріптерді; әріптердің бірінің үстіне бірі бейнесін тани алады. Дұрыс және теріс бейнеленген әріптер қатарынан таныс әріптерді таба алады. Сөздегі тастап кетілген әріпті анықтауға жаттығулар орындайды. Бір-біріне басылған әріптерді, дұрыс және дұрыс емес басылған әріптерді ажыратады, әр түрлі қаріптегі әріптерді тани алады. Сөздің әріптік талдауын көрсететін сызбаларды толтырады, жаттығуларды орындайды;

      2) бірқалыпты буындап оқу дағдыларын меңгеру. Кеспелі әліппемен жұмыс жасау кезінде алғашқы оқу дағдылары бар. Ауызша талдау жолымен кеспелі әліппе әріптерінен сөздер құрастыра алады, берілген буындарды жетіспей жатқан әріптермен толықтыра алады. Бір буынды өзгерту есебінен жаңа сөздерді түрлендіре алады. Йотты дауысты сөздердің әріптік құрамын анықтайды. Буындардан сөз құрастыру, буындарды оқу дағдысы бар. Дауыссыз байланысқан буындар және сөздер, сөйлемдерді оқи алады. Ашық, жабық, тұйық буындарды оқу дағдысын меңгерген. Дауыссыздар байланысымды сөздер мен буындарды оқи алады; оқығаны туралы сұрақтарға жауап бере алады, сұрақтарды қоя алады, оқығанды қайта айтып бере алады. Буындар, сөздер, мәтіндерді бірқалыпты буындап оқу жайлы түсініктері бар. Сөздерді нақты, қатты айтуда барлық дыбыстарды дұрыс айтумен берілген күрделіліктегі сөздерді және одан да күрделі жеке сөздерді буындап оқу дағдысы бар. Оқу кезінде нүктелерде үзілістерді сақтайды;

      3) оқығанның мағынасын түсіну. Ашық, жабық, тұйық буындарды оқуын түсінеді. Оқығанның мағынасын түсінеді, ересек адамның бақылауы және көмегімен оқығаны бойынша сұрақтарға жауап береді және оқыған мәтінін қайталап айтып береді. Ересек адамның көмегімен оқығанын айтып береді. Оқыған сөйлемді жетіспей жатқан сөздермен толықтыру бойынша түрлі тапсырмаларды орындай алуға қабілетті.

      5-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

2.1 Оптико-кеңістік белгілері бойынша әріптерді дифференциациялау

0.2.1.1 дыбысты оның әріптік белгіленуімен сәйкестендіру

0.2.1.2 әріптің графикалық бейнесін бірінін үстіне бірі жазылған жағдайларда тану

2.2 Бірқалыпты буындап оқу дағдыларын меңгеру

0.2.2.1 буындардан сөз құрастыру, буындарды оқу дағдысына ие болу

2.3 Оқығанның мағынасын түсіну

0.2.3.1 оқығанды түсіну,оқығаны бойынша сұрақтарға жауап беру және оқыған мәтінді айтып беру

      138. "Жазу" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) кинетикалық ұқсастықтары бойынша әріптерді дифференциациялау. Дұрыс жазудың барлық меңгерілген ережелерін қолдана отыра, түрлі буындық құрамды, сөйлемді кеспелі әліппе әріптерінен жинайды және басып шығарады. Кеспелі әліппені қолданумен әріптерді қосу, орнын ауыстыру жолымен буындар, сөздер түрленуі жайлы түсініктері бар. Оптико-кинетикалық белгілері бойынша әріптерді дифференциациялай алады; сөздердегі тастап кетілген әріптерді таба алады. Оқылып қойған әріптердің графикалық және

      оптико-кеңістік белгілерін ажырата алады. Әріптердің жетпей қалған элементтерінің суретін сала алады;

      2) орфографиялық және тыныс белгілердің нормаларын сақтау. Екпінді емес дауыстыларды жазу жайлы түсініктері бар: ересек адамның бақылауында сөздерді ауыстыру жолымен екпінді емес дауыстыны тексереді. Сөздің соңындағы қатаң және ұяң жұпты дауыссыздардың жазылуы жайлы түсініктері бар: аса қарапайым жағдайларда көршілес сөздердің көмегімен және сөздердің ауысуы есебінен қатаң және ұяң дауыссыздардың жазылуы тексеріледі. Жазылуы ережелермен тексеруге келмейтін, кейбір сөздердің жазылуы жайлы түсініктері бар. Сөздер және сөйлемдердің жазылуының негізгі ережелерін біледі: сөзде әріптер бірге жазылады, сөйлемде сөздер жеке жазылады. Көмекші сөздердің бөлек жазылуы туралы, адамдардың есімдері бас әріппен жазылуы түсініктері бар, сөйлемдерді жазудың негізгі ережелерімен таныс. Сөйлем соңында тыныс белгілерін қояды: нүкте, лепті, сұрау белгілері;

      3) қолды жазуға дайындау. Кеңістіктегі өзара қарым-қатынасты, жазықтыққа бағдарлануды орнатады. Таяқшалардан әріптерді құру, бау және мозаиканы қатарлап шығару, ермексаздан мүсіндеу, ауада және жұқа ұнтақ жарма қабатында "сурет салу" дағдысы бар. Шектеуішке сүйене отыра және оның көмегінсіз трафарет көмегімен сызықшаларды салу дағдысы бар. Жұмыс жолына берілген биіктігі, ұзындығы, ені және санына сәйкес әріптерді жазу. Жеке элементтерден жазба әріптерді құрастыра алады. Жазу кезінде арқа мен қолдың дұрыс қалпымен таныс. Жазу кезінде қарындашты немесе қаламды дұрыс ұстау дағдылары бар. Жазу кезінде қозғалыс актілерінін барысын қадағалайды және бақылайды. Шатастырылатын әріптерді, оларға сәйкес белгіленетін дыбыстарды ажырататын, сигналдық, "тірек" сипаттары жайлы түсініктері бар. Ересек адамның қадағалауымен графикалық белгінің құрылысына және құрамына; олардың элементтерінің жинақтауына; әріптердің салыстырмалы талдауына жаттығулар орындайды. Баспаны қолдана отырып дыбысты әріп етіп белгілейді.

      6-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

3.1 Кинетикалық ұқсастықтары бойынша әріптерді дифференциациялау

0.3.1.1 ұсынылған модельдер негізінде немесе модельдеу көмегімен оларды жазу, сөздердің, сөйлемдердің сызбаларын құрастыру

3.2 Орфографиялық және тыныс белгілердің нормаларын сақтау

0.3.2.1 орфографияның қарапайым ережелерін сақтау

0.3.2.2 сөйлем соңында тыныс белгілерін қою: нүкте, сұрақ белгісі, леп белгісі

3.3 Қолды жазуға дайындау

0.3.3.1 жазба парағында бағдарлану, жұмыс жолын және жоларалық кеңістігін ажырату; әріп элеметтерін жазу, тор/жолақ жұмыс дәптеріне басып шығару

0.3.3.2 жазу кезінде қарындашты немесе қаламды дұрыс ұстау

4 - параграф. Дыбыс айту

      139. Мақсаты толыққанды айту дағдыларын қалыптастыру: сақталған дыбыстарды нақтылау, жоқ дыбыстарды қою, бұрмаланған дыбыстарды түзету; фонематикалық есту мен фонематикалық қабылдауды, фонетикалық-фонематикалық түсініктерді қалыптастыру болып табылады.

      140. Міндеттері:

      1) сөйлеу тілі іс-әрекетіне эмоционалды жағымды қатынасты дамыту;

      2) еркін есту арқылы қабылдауды және зейінді дамыту;

      3) еркін көру арқылы қабылдауды және зейінді, жадты дамыту;

      4) артикуляциялық қимылдың кинестетикалық және кинетикалық негіздерін дамыту;

      5) ырғақтық суреттерді қабылдау және шығару процесінде есту-көру және есту-қимылдық өзара әрекеттенуді дамыту;

      6) сақталған дауысты және дауыссыз дыбыстардың айтылуын нақтылау;

      7) жоқ дыбыстарды шақыру;

      8) бұрмаланып айтылған дыбыстарды түзету;

      9) буындардағы, сөздердегі дыбыстарды айтуға машықтандыру;

      10) сөйлемдердегі, байланыстырылған сөйлеу тіліндегі дыбыстарды айтуға машықтандыру;

      11) сөздің дыбыстық-буындық құрылымын қалыптастыру;

      12) сөйлеу тілдік тыныс алуға үйрету;

      13) дауысты дамыту;

      14) интонациялық мәнерлілікті, сөйлеу тілінің ырғақтылығын дамыту;

      15) өз күшіне деген сенімділікке тәрбиелеу.

      141. "Дыбыс айту" сабағының мазмұны оқыту мақсаты мен күтілетін нәтижені қамтитын бөлімшелерден құралатын оқыту тараулары бойынша ұйымдастырылған. Әрбір бөлімшенің ішінде бірізділікпен ұйымдастырылған оқыту мақсаттары педагогтарға өз жұмыстарын жоспарлауға және балалардың жетістіктерін бағалауға, сондай-ақ оқытудың келесі кезеңдері туралы хабарлауға мүмкіндік береді:

      1) оқылатын дыбыстың дұрыс айтылуын бекіту кезеңіне лексикалық материалдарды таңдағанда оның сан алуандылығын, үйретілетін дыбыстың мол болуын, сондай-ақ мүмкіндігіне қарай бұзылған және араласқан дыбыстардың болмауын қарастыру қажет. Балалардың меңгерген лексикалық-грамматикалық категорияларды, сондай-ақ байланыстырылған сөйлеу тілін дамытуға бағытталған жұмыстардың әр түрлі түрлерін қолдануға арналған жаттығуларды қосу ұсынылады. Дыбыстарды дұрыс айтуға үйрету процесінде логопед балаларды үйретілетін дыбыстарды салыстыруға, артикуляциялық тәртіп бойынша олардың арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар туралы белгілі бір қорытынды жасауға, оларды артикуляциялау және айту тәсілдеріне үйретеді;

      2) дыбысты буындарда бекіту кезеңінде, бекітіліп отырған дауыссыз дыбыстарды дауысты дыбыстармен төмендегі дәйектілікпен қосамыз: тік буындарда, кері буындарда, дыбыс дауысты дыбыстардың арасында болатын буындарда, тұйық буындарда, дауыссыз дыбыстар қатар келген буындарда;

      3) жіңшке дыбыстар жуан дыбыстрдан кейін, дәл осы ретпен бекітіледі. Екпіндерінің ауысуымен, біртіндеп буындардың көбеуімен буындық жаттығулар қоланылады.

      142. Оқу бағдарламасының мазмұны келесі бөлімдерді қамтиды:

      1) фонематикалық есту;

      2) сөйлеу тілінің просодиялық жағын қалыптастыру;

      3) сөйлеу тілінің айтылу жағын қалыптастыру.

      143. "Фонематикалық есту" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) есту арқылы қабылдау;

      2) фонематикалық қабылдау;

      3) фонематикалық түсініктер;

      4) фонематикалық талдау мен жинақтау;

      5) сөздің буындық құрылымы.

      144. "Сөйлеу тілінің просодиялық жағын қалыптастыру" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) сөйлеу тілдік тыныс алуды дамыту;

      2) дауысты дамыту.

      145. "Сөйлеу тілінің айтылу жағын қалыптастыру" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) қол моторикасының қимылының кинестетикалық және кинетикалық негізін қалыптастыру;

      2) артикуляция мүшелерін дамыту;

      3) айтылуды қалыптастыру.

      146. "Фонематикалық есту" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) есту арқылы қабылдау. Есту зейінін қосады, әрекетті сигналдың әр түрлі дыбысталуына сәйкес орындайды. 3-4 сигналдың ішінен тұрмыстық шуды таниды және ажыратады. Ақырын және қатты дыбысталуды ажыратады. Дыбысталудың қарқынын ажыратады. Сөйлеу тілінің басталуы мен аяқталуына деген әсері болады;

      2) фонематикалық қабылдау. Дыбысталу жағынан ұқсас сөздерді ажыратады.Берілген дауысты дыбысты басқа дауысты дыбыстардың ішінен ерекшелейді.Сақталған сөйлеу тіліндегі дауыссыз дыбысты басқа дауыссыз дыбыстардың ішінен ерекшелейді. Бір буынды және екі буынды ұқсас сөздерді (мак-бак-так) айтады.Суретте бейнеленген сөздің дұрыс айтылуын қате айтылуынан ажыратады. 3-4 сөздің ішінен дыбыстық құрамы бойынша басқаларынан ерекшеленетінді анықтайды;

      3) фонематикалық түсініктер. Суреттерді берілген дыбысқа сәйкес таңдайды. Берілген дыбысқа екі буынды сөздерді таңдайды. Берілген дыбысқа үш буынды сөздерді таңдайды. Берілген дыбыс сөздің басында естілетін сөзді таңдайды. Берілген дыбыс сөздің соңында естілетін сөзді таңдайды. Берілген дыбыс сөздің ортасында естілетін сөзді таңдайды;

      4) фонематикалық талдау мен жинақтау. Дауысты және дауыссыз буындар туралы түсінігі бар, дауысты және дауыссыз дыбыстарды жіктейді. Дыбысталуы мен артикуляция жағынан ұқсас дауыссыз дыбыстарды жіктейді. Аталған дыбыстың сөздегі орнын анықтайды, сөздегі дыбыстардың дәйектілігін анықтайды. Сөздердің дыбыстық үлгілерін түсті шекемтастардан құрастырады, әр түрлі дыбыстық үлгілерге сәйкес сөздерді таңдайды. Сұрақтардың және берілген дыбыстық құрылымды сөздердің көмегімен педагогтың немесе баланың ойлаған сөзін табады;

      5) сөздің буындық құрылымы. Дауыссыз дыбыстардың тоғысуын айту. Дауыссыз дыбыстардың тоғысуын айтады және оған сәйкес сөздерді таңдайды. Дұрыс айтылатын дыбыстардан құралатын күрделі буындық құрылымды қабылдау және айту дағдысы бар, бітеу буыны бар үш буынды сөздерді айта алады, дауыссыз дыбыстар қатар келген үш буынды сөздерді айтады. "Буын", "сөз" туралы түсініктері бар, екі және үш буынды сөздерді буынға бөледі. Дауыссыз дыбыстары қатар келген үш және төрт буынды сөздерді буынға бөледі. Буын құрылымы күрделі сөздерді айтады. Сөздерді, сөйлемдерді айтқанда лепті, хабарлы, сұраулы интонацияларды пайдаланады.

      7-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

1.1 Есту арқылы қабылдау

0.1.1.1 есту зейінін қосу, әрекетті сигналдың әр түрлі дыбысталуына сәйкес орындау

0.1.1.2 3-4 нұсқадағы дыбыстық сигналдарды тану және ажырату

0.1.1.3 сөйлеу тілінің дыбысталуының басталуы мен аяқталуына деген әсері болу

1.2 Фонематикалық қабылдау

0.1.2.2 дыбысталу жағынан ұқсас сөздерді ажырату

0.1.2.3 берілген дауысты дыбысты басқа дауысты дыбыстардың ішінен ерекшелеу

0.1.2.4 сақталған сөйлеу тіліндегі дауыссыз дыбысты басқа дауыссыз дыбыстардың ішінен ерекшелеу

0.1.2.5 бір буынды және екі буынды ұқсас сөздерді айту(мак-бак-так)

0.1.2.6 суретте бейнеленген сөздің дұрыс айтылуын қате айтылуынан ажырату

0.1.2.7 3-4 сөздің ішінен дыбыстық құрамы бойынша басқаларынан ерекшеленетінді анықтау (мак-бак-так-банан)

1.3 Фонематикалық түсініктер

0.1.3.1 суреттерді берілген дыбысқа сәйкес таңдау

0.1.3.2 берілген дыбысқа екі буынды сөздерді таңдау

0.1.3.3 берілген дыбысқа үш буынды сөздерді таңдау

0.1.3.4 берілген дыбыс сөздің басында естілетін сөзді таңдау

0.1.3.5 берілген дыбыс сөздің соңында естілетін сөзді таңдау

0.1.3.6берілген дыбыс сөздің ортасында естілетін сөзді таңдау

1.4 Фонематикалық талдау мен жинақтау

0.1.4.1 дауысты және дауыссыз дыбыстарды жіктеу

0.1.4.2 дауысты-дауыссыз дыбыстар тіркесіндегі дыбыстардың санын және дәйектілігін анықтау

0.1.4.3 сөздегі дыбыстар санын анықтау

0.1.4.4 екі аталған сөзден бірдей дыбыстарды анықтау

0.1.4.5 аталған дыбыстың сөздегі орнын анықтау

0.1.4.6 дыбыстардың сөздегі дәйектілігін анықтау

0.1.4.7 берілген дыбыстар санына сөз құрау

0.1.4.8 дауыссыз дыбыстарды құрылу орны бойынша жіктеу

0.1.4.9 дауыссыз дыбыстарды акустикалық белгілері бойынша жіктеу

0.1.4.10 "буын", "сөз" мағыналарын түсіну

1.5 Сөздің буындық құрылымы

0.1.5.1 дауыссыз дыбыстардың тоғысуын айту

0.1.5.2 дауыссыз дыбыстардың тоғысуын айту және оларға сөздер таңдау;

0.1.5.3 бітеу буыны бар үш буынды сөздерді айту;

0.1.5.4 дауыссыз дыбыстары тоғысқан үш буынды сөздерді айту

0.1.5.5 үш және төрт буынды сөздерді буынға бөлу

0.1.5.6 дауыссыз дыбыстары тоғысқан үш және төрт буынды сөздерді буынға бөлу

0.1.5.7 буындық құрылымы күрделі сөздерді айту

0.1.5.8 әр түрлі интонацияларды пайдалану

      147. "Сөйлеу тілінің просодиялық жағын қалыптастыру" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) сөйлеу тілдік тыныс алуды қалыптастыру. Бақылау үшін алақанды пайдалана отырып көкеттік-қабырғалық тыныс алуды пайдаланады. Сөйлеу тілінің қатысуынсыз, сөйлеу тілінің қатысуымен қысқа жайлы дем алуды және жайлы ұзақ дем шығаруды орындай алады. Ауыздық және мұрындық тыныс алуды ажыратады. Тіркестерді айтқанда сөйлеу тілдік дем шығаруды біртіндеп ұзарта отырып, буындар мен сөз қатарын бір тыныста айтады;

      2) дауысты дамыту. Дауыс күші мен биіктігін ажыратады. Дауыс күшін еркін өзгертеді: сыбырлап, ақырын, қатты айта алады.

      8-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

2.1 Сөйлеу тілдік тыныс алуды дамыту

0.2.1.1 көкеттік-қабырғалық тыныс алуды пайдалану (бақылау үшін баланың алақанын пайдалану)

0.2.1.2 сөйлеу тілдің қатысуынсыз қысқа жайлы дем алуды (ұртын толтырмай, иығын көтермей) және жайлы ұзақ дем шығару

0.2.1.3 сөйлеу тілдің қатысуымен қысқа жайлы дем алуды (ұртын толтырмай, иығын көтермей) және жайлы ұзақ дем шығару

0.2.1.4 ауыздық және мұрындық тыныс алуды жіктеу (ауызбен дем алу мұрынмен дем шығару; мұрынмен дем алу ауызбен дем шығару)

0.2.1.5 буындар мен сөз қатарын бір тыныста айту

0.2.1.6 тіркестерді айтқанда сөйлеу тілдік дем шығаруды ұзарту

2.1 Дауысты дамыту

0.2.2.1 дауыс күшін ажырату (ақырын-қатты)

0.2.2.2 дауыс биіктігін ажырату (жоғары-төмен)

0.2.2.3 дауыс күшін еркін өзгерту: сыбырлап, ақырын, қатты айту

      148. "Сөйлеу тілінің айтылу жағын қалыптастыру" бөлімінің мазмұны келесіні қарастырады:

      1) қол моторикасының қимылының кинестетикалық және кинетикалық негізін қалыптастыру. Көру арқылы қабылдауда саусақтарды дамытуға арналған әр түрлі жаттығуларды орындайды, сөздік нұсқау бойынша әр түрлі саусақтық қалыпты ұстап тұрады. Қол білезіктеріне арналған арнайы жаттығуларды орындайды: қимыл амплитудасын біртіндеп арттыра отырып қолды жұму, ашу, сілку және бұлғау. Дәйектілікпен ұйымдастырылған қимыл мен құрылымдық праксис процесінде саусақтарымен әр түрлі қимылдарды орындайды: конструктормен ойындар, мозаикадан өрнектер құрастыру, таяқшалар көмегімен заттарды бейнелеу, қиылған суретті жинау, жиектеу, бояу, трафаретті штрихтау;

      2) артикуляция мүшелерін дамыту. Артикуляцияның негізгі мүшелерін біледі. Артикуляциялық жаттығулар кешенін логопедтің үлгісі, санауы және сөздік нұсқауы бойынша орындайды. Артикуляциялық қалыпты ұстап тұрады, ерінге, тілге арналған артикуляциялық ойын жаттығуларын орындайды. Артикуляция мүшелерінің қозғалғыштығы мен артикуляция мүшелерінің ауысуына арналған жаттығуларды орындайды. Әр түрлі дыбыстарды айтқан кездегі тілдің қалпының өзгеруін анықтайды. Сөздік нұсқау бойынша мимикалық жаттығуларды орындайды: көзді қатты жұму, ұртты ауаға толтыру;

      3) айтылуды қалыптастыру. Дауысты дыбысты буында, сөзде, сөйлемде және шағын әңгімелерде дұрыс айтады. Сөзде, сөйлемдерде және қысқа әңгімелерде естілген және айтылған дауыссыз дыбыстарды дұрыс жіктейді. Естілген және айтылған дауыссыз дыбыстарды ұяң-қатаң, жуан-жіңішкелігі бойынша жіктейді.

      9-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

3.1 Қол моторикасының қимылының кинестетикалық және кинетикалық негізін қалыптастыру

0.3.1.1 саусақтарды дамытуға арналған әр түрлі жаттығуларды орындау

0.3.1.2 әр түрлі саусақтар қалпын ұстап тұру

0.3.1.3 қол басына арналған жаттығуларды орындау

0.3.1.4 үлгі бойынша таяқшалардан пішіндер құрастыру

0.3.1.5 әр түрлі штрихтау әрекетін орындау

3.2 Артикуляция мүшелерін дамыту

0.3.2.1 артикуляцияның негізгі мүшелерін білу

0.3.2.2 артикуляциялық тәртіпті логопедтің үлгісі бойынша, санау, сөздік нұсқау бойынша орындау

0.3.2.3 артикуляциялық қалыпты ұстап тұру

0.3.2.4 ерінге арналған артикуляциялық жаттығуларды орындау

0.3.2.5 тілге арналған артикуляциялық жаттығуларды орындау

0.3.2.6 артикуляциялық мүшелердің ауысуына берілген жаттығуларды орындау

0.3.2.7 артикуляциялық аппараттың нақты және жіктелген қимылын орындау

0.3.2.8 сөздік нұсқау бойынша мимикалық жаттығуларды орындау

3.3 Айтылуды қалыптастыру

0.3.3.1 дауысты дыбыстарды естілгенде және айтылғанда дұрыс айту

0.3.3.2 ерте онтогенез дауыссыз дыбыстарды сөзде, сөйлемде дұрыс айту

0.3.3.3 әр түрлі фонетикалық жағдайларда ауыстырып, шатастырып алуы мүмкін дауысты дыбыстарды [а-о-у-и]; [а-ә], [о-ө], [у-ү], [у-ұ], [ү-ұ], [ы-і] дұрыс айту

0.3.3.4 дауысты, дауыссыз дыбыстарды жіктеу

0.3.3.5 қатаң, ұяң, үнді дыбыстарды естілгенде және айтылғанда дұрыс айту

0.3.3.6 жуан және жіңішке дыбыстарды естілгенде және айтылғанда дұрыс айту

0.3.3.7 әр түрлі фонетикалық жағдайларда ауыстырып, шатастырып алуы мүмкін дауыссыз дыбыстарды [ш-с], [ж-з], [с’-щ,], [м-н], [б-п], [к-қ], [г-ғ], [т-д], [к-т], [ғ-қ], [н-ң], [м-н-ң], [х-һ], [с- з], [ш ж], [л-р], [в-б] дұрыс айту

0.3.3.8 қойылған дыбыстардың дауыстылармен жеке, ашық буында тұйық буында, бітеу буында, сөзде, сөйлемде тоғысуы

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
міндетін атқарушының
2016 жылғы 12 тамыздағы
№ 499 бұйрығына 3-қосымша

Көру қабілеті бұзылған балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Бұйрық 3-қосымшамен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 29.12.2018 № 721 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Түсіндірме жазба

      1. Көру қабілеті бұзылған балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі - Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5 және 14 - баптарына сәйкес әзірленді.

      2. Бағдарламаның мақсаты - балалардың жастық және жекелей мүмкіндіктері мен қажеттіліктеріне сәйкес арнайы түзетуші-компенсаторлық және әлеуметтік-бейімдік дағдылар мен икемдерді қалыптастыру; оқу, ойын, тұрмыстық іс-әрекеттің алуан түрлеріне өз бетімен қатысуға даярлау, әлеуметтік жағдайларға бейімдеу.

      3. Бағдарламаның міндеттері:

      1) әртүрлі құрылымы мен көріну дәрежесі көру патологиясы бар балаларға коррекциялық көмекті ұйымдастыруда дара-дифференциалды тұғыр қағидасымен қамтамасыз ету;

      2) коррекциялық, алдын алу және дамытушы міндеттердің бірлігін қамтамасыз ету;

      3) емдік-қалпына келтіру процесімен түзете-дамыту жұмысының өзара байланысын қамтамасыз ету;

      4) қоршаған ортаны қабылдауда балалардың сенсорлы мүмкіндіктеріне адекватты коррекциялық-дамытушы ортаны құру;

      5) тифлопедагог пен баланың жақын әлеуметтік аймағының ынтымақтастығы.

      4. Бағдарама оқу-танымдық іс-әрекеттің мотивациялық компонентін қалыптастыруға, қоршаған әлемнің объектілеріне зерттеу тұғырын, ойлау іс-әрекеті мен сөйлеуді дамытуға ықпал етеді.

      5. Күтілетін нәтижелер сабақтар бойынша оқыту мақсаттарының жүйесімен ұсынылған.

      6. Бағдарламаның мазмұны балалардың дене және психикалық дамуының жас кезеңдерін қамтиды:

      1) бірінші кіші топ - 2-3 жастағы балалар;

      2) екінші кіші топ - 3-4 жастағы балалар;

      3) орта топ - 4-5 жастағы балалар;

      4) мектепке дейінгі ұйымдағы ересектер тобы - 5-6 жастағы балалар;

      5) жалпы білім беретін мектептегі, лицейдегі, гимназиядағы мектепалды даярлық сыныбы - 6-7 жастағы балалар.

2-тарау. Бірінші кіші топ (2-3 жастағы балалар)

1-параграф. "Таным" білім беру саласы

      7. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады - көру түйсігі (көзі көрмейтін балалармен көру түйсігін дамытудың орнына сезіну және сипап сезуді дамыту бойынша түзеу оқу қызметі жүргізіледі), кеңістікте бағдарлау.

      8. Мақсаты ретінде қоршаған әлем туралы адекватты ақпарат алу үшін сақталған анализаторларды және зақымдалған көруді қолдану біліктілігін қалыптастыру алынады.

      9. Міндеттері:

      1) мақсатты бағытталған көру және түйсіну арқылы қабылдау тәсілдерін қалыптастыру;

      2) қоршаған әлем, объектілердің қасиеттері мен сапалары туралы түсініктерін қалыптастыру және дамыту;

      3) кеңістік және кеңістіктік қатынастар туралы түсініктерін қалыптастыру.

2-параграф. 1- жартыжылдық

      10. Көру түйсігі келесіні қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекеті, сенсорлы эталондар (пішін, көлем, түс), заттар және заттық бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар.

      11. Көру-ізденістік іс-әрекет қоршаған кеңістіктің объектілерін іздеу, табу, қоршаған орта нысандарын оқшаулау барысында дамиды. Қабілеттерді қалыптастыру:

      1) жақын кеңістіктегі заттарға көз қырын салу;

      2) басқалардың арасында берілген объектіні көру арқылы оқшаулау.

      12. Сенсорлы эталондар пішінде, көлемде, түсте көру арқылы бағдарлауды қалыптастыруды және дамытуды, зейін мен ойлауды дамытуды қамтиды. Балаларды оқыту:

      1) көлемді дөңгелек және бұрышты пішіндерді көру-түйсіну арқылы зерттеу тәсілдері (шар, текше);

      2) біртекті көлемді пішіндерді өзара салыстыра алу;

      3) 2 пішіннің арасынан таңдауды жүзеге асырып, үлгінің айналасындағы біртекті көлемді пішіндерді топтастыра алу;

      4) біртекті заттарды көлемі бойынша (үлкен-кішкентай) жазықтық заттарды қабаттастыру, көлемді заттарды салу және ішіне салу тәсілдерімен салыстыра алу;

      5) негізгі түстерді ажырата алу (қызыл, сары, жасыл, көк);

      6) жақын кеңістікте түстердің эталондарын қоршаған заттардың түстерімен салыстыра алу.

      13. Заттар және заттық бейнелер. Балаларды оқыту:

      1) жақын аймақтағы және суреттегі заттарды тану;

      2) қарапайым кескіндемедегі көлемді затқа заттық картинаны таңдай алу.

      14. Кеңістікті қабылдау. Балаларды оқыту:

      1) жақын кеңістіктегі үш заттың сызықтық орналасуының бірізділігін ажырату;

      2) үлгі және нұсқау бойынша жақын кеңістіктегі 3 затты бірізді (сызықтық) орналастыру білігі.

      15. Көру-моторлы координациялар. Балаларды оқыту:

      1) қолдың әрекетін көзбен бақылау;

      2) көру бақылауы бойынша сұқ саусақпен тік, көлденең, көлбеу сызықтарды айналдыра қоршау біліктілігі.

      16. Күтілетін нәтижелер:

      1) затқа көз қырын салады;

      2) үлгі бойынша көру-түйсіну арқылы зерттеу әрекетін орындайды;

      3) біртекті көлемді пішіндерді көру арқылы салыстыра алады;

      4) 2 пішіннің арасынан таңдау жасап, ұсынылған көлемді пішіндерді іріктейді;

      5) көлемі бойынша екі біртекті затты салыстыра біледі;

      6) негізгі түстерді ажыратады;

      7) негізгі түстердің өзара арақатынасын салыстыра алады;

      8) таныс заттарды көру арқылы таниды;

      9) үлгі бойынша 3 затты бірізді түрде орналастыра алады;

      10) көру бақылауында сызықтарды қолмен қадағалай біледі.

      17. Түйсіну және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді түйсіну арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет.

      18. Объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, қолдың құрылымы мен мүмкіндіктері туралы ұғымдарды қалыптастыру және дамыту, қолдың саусақтары мен білезіктерінің ұсақ қозғалыстарын дамыту барысында қамтамасыз етіледі.

      19. Балаларды мыналармен таныстыру:

      1) қолдың құрылысы (алақан, саусақтар);

      2) қолдың мүмкіндіктері.

      20. Орындауды оқыту:

      1) қолдың білезігін сипалау, алақандарды бір-біріне соғу және сылау тәсілдерімен қолға өзіндік массажды (уқалау) орындау;

      2) қолдың білезіктерімен көлденең және тік қимылдарды орындау;

      3) бір қолмен, екі қолмен затты ұстап алу және ұстап тұру;

      4) қолдың қабырғалық қырымен ("тостағанша", "тәрелке") білезіктерін біріктіру;

      5) екі қолдың саусақтарын қиылыстыру ("құлып");

      6) сұқ саусақпен басқа қолдың алақанына айналмалы қимылдарды орындау, қолдың саусақтарымен бүгу (жұдырық) және жазу қимылдарын орындау.

      21. Сипап-сезу зерттеу тәсілдері. Балаларды оқыту:

      1) форманы сипап-сезу арқылы тексеру тәсілдері (шар, текше), заттардың сипап сезу белгілерінің шамасы (үлкен-кішкентай), заттардың сипап-сезу белгілері (жұмсақ-кедір-бұдыр, қатты-жұмсақ);

      2) зерттеуге белсенді сипап-сезуді біріктіріп, қалдық көруді енгізу;

      3) жазықтықтың пішіні, көлемі, сапасы бойынша біртекті заттарды салыстыру білу;

      4) қарапайым симметриялық заттарды сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері;

      5) екі заттан қарапайым пішіндегі заттың ұқсас үлгісін таңдау біліктілігі.

      22. Пәндік-тәжірибелік қызмет ойын, өнімдік қызметтегі затар операциясын жүзеге асырудағы сипап сезуді пайдалану дағдыларын қалыптастыруды қамтиды. Балаларды оқыту:

      1) пішінді ескеріп, конструктордың бөлшектерін топтастыру;

      2) тігінен және көлденең бойынша құрастырудың бөлшектерін орналастырумен құрылысты салу;

      3) жабыстырудың қарапайым тәсілдері (илеу, опыру, қол алақанымен жаймалау);

      4) умаждалған қағазды илеу және жазу, қағазды жырту;

      5) оң қол мен сол қолды кезектестіріп таяқшаларды бір қорапшадан екіншісіне салу;

      6) жіпті арқауға (шарғыға) орау;

      7) жабысқақ-ілгектермен әрекет ету.

      23. Күтілетін нәтижелер:

      1) қолдың құрылысы туралы түсініктері бар (алақан, саусақ);

      2) қолдың білезігімен оңға-солға, жоғары-төмен қарай қимылдарды орындайды; қолдың саусақтарымен бүгуші және жазушы қимылдарды орындайды;

      3) бір қолымен, екі қолымен заттарды ұстап алады және ұстап тұрады;

      4) көлемді геометриялық пішіндерді саралайды, біртекті заттардың жазықтығының әртүрлі сипп-сезуші қасиеттерін саралайды;

      5) көлемі бойынша екі біртекті затты салыстырудың сипап-сезу тәсілдерін қолдануды біледі;

      6) тифлопедагогтың көмегімен заттық-практикалық әрекеттерді орындайды.

      24. Кеңістікте бағдарлауды қамтиды: дененің сызбасында бағдарлауды, өзіне қатысты бағдарлауды, қозғалыс техникасын, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлауды, Жабықталған кеңістікте бағдарлауды, микрожазықтықта бағдарлау.

      25. Дененің сызбасында бағдарлау. Балаларды оқыту:

      1) өз денесінің бөліктерін ажырату және атау;

      2) олардың кеңістіктік орналасуын анықтау (жоғары-төмен, алды-арты).

      26. Өзіне қатысты бағдарлау. "Өзінен бастап" есептеу нүктесінен кеңістіктік бағыттарды ажырату және көрсету біліктерін қалыптастыру: жоғары-төмен, алға - артқа.

      27. Қозғалыс техникасы. Балаларды оқыту:

      1) табандарды дұрыс қоюды, жүру барысында дененің қалпын дұрыс ұстау;

      2) ересектермен жұптасып, көрмейтін балалармен қимыл-қозғалысқа түсу.

      28. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау. Дағдыларға үйрету:

      1) көрудің көмегімен таныс кеңістіктегі заттарды тану, олардың бағытымен қозғалу;

      2) қоршаған адамдарды дауыстары бойынша ажырату, дауыстың қозғалмайтын көзінің бағытын оқшаулау.

      29. Жабық кеңістікте бағытталу.

      30. Білімді қалыптастыру:

      1) топтық бөлмелердің орналасуы туралы;

      2) топтың кеңістігін толтыратын заттар туралы.

      31. Тікелей сезімдік қабылдау негізінде топтың бөлмелерінде бағытталуға үйрету.

      32. Микрожазықтықта бағдарлау. Дағдыларға үйрету:

      1) көру және сипап-сезудің көмегімен үстелдің ортасын, шетін анықтау және көрсету;

      2) үлгіге сәйкес және нұсқау бойынша үстелдің жазықтығына заттарды орналастыру.

      33. Күтілетін нәтижелер:

      1) өз денесінің бөліктерін біледі;

      2) "жоғары-төмен", "алға-артқа" кеңістіктік бағыттарын ажырата алады;

      3) бағдарлауда таныс кеңістіктің заттарын бағдар ретінде қолданады;

      4) қоршаған адамдарды дауыстары бойынша ажырата алады, дауыс бойынша бағытты жинақтайды;

      5) топтың бөлмелерінде бағдарланады;

      6) үстелде бағытталу дағдылары бар.

3-параграф. 2 - жартыжылдық

      34. Көру арқылы қабылдау қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекеті, сенсорлы эталондар (пішін, көлем, түс), заттар және заттық бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар.

      35. Көру-ізденістік іс-әрекеті. Қабілеттерді дамыту:

      1) көру өрісінде көру стимулын ұстап тұру;

      2) берілген объектіні басқалардың арасынан көру арқылы оқшаулау.

      36. Сенсорлы эталондар.

      37. Біліктерді дамыту:

      1) біртекті көлемді пішіндерді (шар, куб) салыстыру және топтастыру;

      2) біртекті заттарды көлемі бойынша жазық заттарды қабаттастыру, көлемді заттарды салу және ішіне салу тәсілдерімен салыстыру;

      3) қоршаған кеңістікте (затқа дейінгі қашықтықты арттырумен) негізгі түстерді тану және атау.

      38. Біліктерді үйрету:

      1) көлемі бойынша біртекті заттарды топтастыру;

      2) берілген түсті негізгі түстерден (2 түстен таңдау) оқшаулау;

      3) үлгінің айналасында заттарды түстері бойынша топтастыру (2-4 түстің арасынан таңдау).

      39. Заттар және заттық бейнелер. Дағдыларды дамыту:

      1) қоршаған кеңістікте, картинкаларда таныс заттарды табу;

      2) затты және оның бейнесін салыстыру.

      40. Кеңістікті қабылдау. Дағдыларды дамыту:

      1) кеңістіктік (сызықтық) орналасу ретімен заттарды ажырату және көрсету;

      2) олардың орналасу орнының өзгеруін анықтау.

      41. Көру-моторлы координациялар. Берілген нүктеден тік сызықтарды жүргізу білігін үйрету.

      42. Күтілетін нәтижелер:

      1) үлгі бойынша көру-сипап-сезу зерттеу әрекетін орындайды;

      2) заттардың пішінін, көлемін және түсін білдіретін сөздерді түсінеді;

      3) берілген сенсорлы белгісі бойынша біртекті заттарды салыстыруды біледі;

      4) сенсорлы белгілердің бірі бойынша үлгінің айналасындағы заттарды топтастыруды жүзеге асырады;

      5) негізгі түстерден берілген түсті ажыратып оқшаулай алады;

      6) заттық-практикалық іс-әрекетте заттардың сенсорлы қасиеттерін есепке алады;

      7) бейнені затпен салыстыра біледі.

      43. Сипап-сезу және және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет.

      44. Объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы. Мыналарды орындауды оқыту:

      1) жұдырықтарды бір-біріне соғу тәсілімен, алақанның арасынан бедерлі қабырғасы бар қарындашты сырғыту тәсілімен, қолдың өзіндік уқалауды (массаж) орындау;

      2) қолдың білезігімен ішке және сыртқа қарай айналмалы қимылдарды орындау;

      3) екі, үш саусақпен затты ұстау;

      4) қолдың білезіктерін алақанның түзу жағдайында біріктіру;

      5) саусақтар мен алақаннан ("жалауша") қарапайым пішіндерді құрастыру;

      6) әрбір саусақты кезектесіп бүгу және жазу.

      45. Сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері. Балаларды оқыту:

      1) біртекті заттарды пішін, көлемі бойынша, жазықтықтың сипап-сезу белгісі бойынша топтастыру;

      2) заттардың жасалған материалын анықтау біліктілігі (қағаз, ағаш);

      3) қарапайым ассиметриялық заттарды сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері;

      4) екі заттан ассиметриялық пішіндегі затқа ұқсас затты таңдау біліктілігі.

      46. Заттық-практикалық іс-әрекет. Балаларды оқыту:

      1) алақанның айналмалы қимылдарымен пластикалық материалды жазу;

      2) нүктелі мозаикамен әрекет етуді орындау: нүктені ішіне салу, шығару, жұмыс өрісін ерікті тәртіпте фишкалармен толтыру;

      3) фланелеграфта 2 дайын бөліктен жапсырмаларды шығару;

      4) бұрыштар мен қырларды қиылыстырмай, қағаз бетін бүгу;

      5) қолмен бірге бау жіпті, басқа қолмен ұстап тұру арқылы үлкен тесікке кіргізе алуы.

      47. Күтілетін нәтижелер:

      1) қолдың білезігімен және алақанымен уқалаудың (массаж) қарапайым тәсілдерін орындайды;

      2) заттарды екі, үш саусақтарымен ұстай алады;

      3) тифлопедагогтың көмегімен заттарды сипап-сезу арқылы зерттей алады;

      4) тифлопедагогтың жетекшілігімен жазықтықтың пішіні, көлемі, сипап-сезу белгісі бойынша біртекті заттарды топтастырады;

      5) материалдарды саралайды (ағаш, қағаз);

      6) заттық-практикалық іс-әрекетте заттардың сипап-сезу қасиеттеріне бағдарланады.

      48. Кеңістікте бағытталу мыналарды қамтиды: дененің сызбасында бағытталу, өзіндік бағытталу, заттық-кеңістіктің қатынастарды модельдеу, қозғалыс техникасы, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау, Жабық және еркін кеңістіте бағдарлау, микрожазықтықта бағдарлау.

      49. Дене сызбасында бағытталу. Өз денесінің бөліктерінің кеңістіктік орналасуында бағытталу дағдыларын бекіту (жоғары-төмен, алға-артқа).

      50. Өзіне байланысты бағдарлау. Біліктерді оқыту:

      1) өз денесінің бағыттарымен (жоғары-төмен, алдында-артында) қоршаған кеңістіктің объектілерін орналастыруды салыстыру;

      2) үлгі және нұсқау бойынша өзінің айналасындағы жақын кеңістікте заттарды табу және орналастыру.

      51. Заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу. Үлгі, нұсқау бойынша 2,3-текшелерден, ойыншықтардан қарапайым кеңістіктік қатынастарды модельдеуге балаларды үйрету.

      52. Қозғалыс техникасы. Балаларды оқыту:

      1) ойыншық-сырғытқылармен қозғалуда дұрыс позаны сақтау;

      2) таяныштан ұстап, баспалдақпен көтерілу және түсу білігі.

      53. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау. Дағдыларға үйрету:

      1) бағдарлар ретінде әртүрлі түстегі, пішіндегі және көлемдегі заттарды қолдану арқылы кеңістікте қозғалу;

      2) ойыншықтардың дыбыстары, олармен жасалатын әрекеттері бойынша ажырату;

      3) дыбыстың қозғалмайтын көзінің бағытын жинақтау, оның бағытымен қозғалу.

      54. Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау.

      1) топтың бөлмелерінде бағдарлау дағдыларын бекіту;

      2) серуенге арналған кеңістікті толтыратын заттар туралы білімді қалыптастыру;

      3) тікелей сезімдік қабылдау негізінде серуенге арналған бөлікте бағдарлауға үйрету.

      55. Микрожазықтықта бағдарлау:

      1) үстелде бағдарлау дағдыларын бекіту;

      2) иллюстрацияларды қарауда кітапта бағдарлау дағдыларын қалыптастыру.

      56. Күтілетін нәтижелер:

      1) өз денесінің бөліктерінің кеңістіктік орналасуын анықтайды (жоғары-төмен, алға-артқа);

      2) өз денесінің бағытталуымен қоршаған кеңістіктің объектілерінің орналасуын салыстыра біледі;

      3) үлгі бойынша кубиктерден, ойыншықтардан қарапайым заттық-кеңістіктік қатынастарды модельде й алады;

      4) бағдар ретінде әртүрлі түстегі, пішіндегі және көлемдегі заттарды қозғалыста қолдана алады;

      5) дыбыстары бойынша ойыншықтарды таниды, дыбыстың қозғалмайтын көзінің бағытында қозғала алады;

      6) серуенге арналған аумақта бағдарлай алады;

      7) кітапта бағытталу дағдылары бар.

4-параграф. "Әлеумет" білім беру саласы

      57. "Әлеумет" білім беру саласының базалық мазмұны әлеуметтік-тұрмыстық бағдар арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      58. Мақсаты ретінде, барлық сақталған анализаторларды ұтымды қолданумен, тұрмыстық және әлеуметтік іс-әрекеттің қарапайым түрлерінде бағдарлау дағдыларын қалыптастыру алынады.

      59. Міндеттері:

      1) жақын аймақтағы заттар туралы түсініктерін қалыптастыру;

      2) қарапайым әлеуметтік-тұрмыстық жағдаяттар туралы түсініктерін қалыптастыру;

      3) әлеуметтік-тұрмыстық мінез-құлықтың қарапайым дағдыларын қалыптастыру.

5-параграф. 1-жартыжылдық

      60. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдар қамтиды: заттық әлем, өзі туралы түсініктер, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, ересектердің еңбегі, мінез-құлық пен қарым-қатынас мәдениеті.

      61. Заттық әлем:

      1) бұзылған көру мен сақталған анализаторлар негізінде, балалардың күнделікті өмірде әрекет ететін заттардың қасиеттері мен сапалары, қызметі туралы түсініктерін қалыптастыру; заттардың қызметтері туралы;

      2) қызметіне сәйкес, заттармен әрекет ету тәсілдерін үйрету.

      62. Өзі туралы түсініктері. Балалардың өз есімдерін, тегін, жынысын атауға үйрету.

      63. Жеке гигиена. Білімді қалыптастыру:

      1) жеке қолданатын заттар мен олардың қызметі туралы;

      2) жуынудың гигиеналық процедурасын орындаумен, сырт бейнесіне қараумен байланысты әрекеттер туралы.

      64. Көшедегі мінез-құлық ережелері:

      1) серуенге арналған аумақта қауіпсіздік көздері туралы, серуенге арналған аумақтағы қауіпсіз мінез-құлық ережелері туралы білімдерін қалыптастыру;

      2) көру мен сақталған анализаторларға сүйеніп, серуенге арналған аумақта қауіпсіз қозғалуға үйрету.

      65. Ересектер еңбегі. Білімді қалыптастыру:

      1) балабақшадағы тәрбиешінің және тәрбиеші көмекшісінің еңбегі, оның маңызы туралы;

      2) еңбек заттарын және қарапайым еңбек әрекеттерін тану білігі.

      66. Мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      67. Балаларды таныстыру:

      1) қоршаған адамдармен өзара қатынастың қарапайым ережелерімен;

      2) сәлемдесу мен қоштаусудың вербальды формаларымен.

      68. Дағдыларға үйрету:

      1) ым-ишара қимылдарының мәнін анықтау: "иә", "жоқ", "сау бол";

      2) үлгі бойынша ым-ишара қимылдарын қайта жаңғырту.

      69. Күтілетін нәтижелер:

      1) жақын аймақтағы заттар мен гигиена заттарының қызметін түсінеді;

      2) өзінің есімін біледі, өзін белгілі жынысқа жатқызады;

      3) гигиеналық процедураларды орындаумен байланысты әрекеттерді түсінеді;

      4) тәрбиеші мен оның көмекшісінің қарапайым еңбек әрекеттерін таниды;

      5) сәлемдесу мен қоштасудың вербальды формаларын біледі және қолданады;

      6) ым-ишара қимылдарының мәнін түсінеді ("иә", "жоқ", "сау бол"), оларды үлгі бойынша қайта жаңғыртады.

6-параграф. 2 - жартыжылдық

      70. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдар қамтиды: заттық әлем, өзі туралы түсініктері, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, ересектердің еңбегі, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      71. Заттық әлем:

      1) полисенсорлы негізде жақын аймақтағы заттардың қасиеттері, қызметі туралы ұғымдарды қалыптастыру және дамыту;

      2) заттардың қызметіне сәйкес, олармен әрекет ету тәсілдерін бекіту.

      72. Бала және қоршаған адамдар:

      1) балалардың өздері туралы (есімі, тегі, жынысы, жасы) тұлғалық ұғымдарын дамыту;

      2) өз денесінің бөліктері мен олардың қызметі туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      3) басқа балалардың жыныстық қатыстылығын сыртқы белгілері бойынша анықтау білігін үйрету.

      73. Жеке гигиена. Дағдыларға оқыту:

      1) көру және сақталған анализаторлардың көмегімен жеке қолданыстағы заттардың сипаттамалық белгілерін ажырату;

      2) оларды басқа заттардың арасынан тану.

      74. Көшедегі мінез-құлық ережесі:

      1) серуенге арналған аумақта қауіпсіз мінез-құлық ережесін бекіту;

      2) көру және сақталған анализаторларға сүйеніп, серуенге арналған аумақта және балабақшаның жолдарымен қимыл-қозғалыс жасауға жаттығу.

      75. Ересектердің еңбегі. Білімді қалыптастыру:

      1) балабақшадағы ересектердің еңбегі, олардың маңызы туралы;

      2) олардың еңбек заттары мен қарапайым еңбек әрекеттері.

      76. Мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      77. Біліктерге үйрету:

      1) ым-ишара қимылдарының мәнін анықтау: "тыныш", "сонда", "бер";

      2) адамдардың айқын көрінетін эмоционалды күйлерін және олардың мимикадағы сырт көрінісін түсіну;

      3) мимикалық және ым-ишара қимылдарын қайта жаңғырту.

      78. Басқа балалармен танысу ережесімен және бірлескен ойын ережесімен таныстыру.

      79. Күтілетін нәтижелер:

      1) жақын аймақтағы заттарды біледі, олармен қызметіне сәйкес әрекет етеді;

      2) өзінің тегін, жасын, өз денесінің бөліктерін біледі;

      3) басқа заттардың арасынан жеке гигиеналық заттарды таниды;

      4) серуенге арналған аумақта қауіпсіз мінез-құлықтың қарапайым ережесін түсінеді;

      5) еңбек заттарын және аула сыпырушы, аспаздың қарапайым еңбек әрекеттерін таниды;

      6) басқа балалармен танысу ережесін біледі;

      7) адамдардың эмоционалды күйлерін және ым-ишара қимылдарының мәнін ("тыныш", "сонда", "бер") түсінеді, оларды үлгі бойынша қайта жаңғыртады.

3-тарау. Екінші кіші топ (3 - 4 жастағы балалар)

1-параграф. "Таным" білім беру саласы

      80. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны - көру арқылы қабылдау (көрмейтін балалармен - түйсіну және ұсақ моторика), кеңістікте бағдарлау арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      81. Мақсаты ретінде, полисенсорлы қабылдау негізінде қоршаған әлемді тануда іс-әрекеттің арнайы тәсілдерін қалыптастыру.

      82. Міндеттері:

      1) танымдық іс-әрекетте бұзылған көрудің, сипап-сезудің және басқа анализаторлардың ұтымды өзара әрекетінің біліктері мен дағдыларын қалыптастыру;

      2) заттардың қасиеттері мен сапалары туралы ұғымдарды дамыту;

      3) кеңістіктік ұғымдарды меңгеру арқылы, кеңістікте бағытталу қабілетін дамыту.

2-параграф. 1 - жартыжылдық

      83. Көру арқылы қабылдау мыналарды қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекет, сенсорлы эталондар (пішін, көлем, түс); заттар және заттық бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар, адам өміріндегі көру.

      84. Көру-ізденістік іс-әрекет. Қабылдау өрісінде (макро және микро кеңістікте) көру арқылы объектілерді табу дағдыларын қалыптастыру.

      85. Сенсорлы эталондар. Біліктерді дамыту:

      1) түстердің эталондарын шынайы заттардың түстерімен салыстыру;

      2) көпшіліктен таңдау жасалатын, оқшауланатын объектілердің көлемін бірте-бірте азайтумен және көбейтумен негізгі түстерді оқшаулау (3 түстен таңдау);

      3) түстің бегісі бойынша біртекті және әртекті заттарды топтастыру.

      86. Біліктерді үйрету:

      1) жазық геометриялық фигуралардың пішінін көру және сипап-сезудің көмегімен зерттеу;

      2) шеңбер, шаршы, үшбұрыш сияқты геометриялық фигураларды тану және атау;

      3) біртекті геометриялық фигураларды өзара салыстыру;

      4) силуэттік бейнелеуде берілген геометриялық фигураларды жинақтау;

      5) үлкен кеңістікте көлемі бойынша екі заттан кішкентай немесе үлкен затты таңдау;

      6) 3 заттан көлемі бойынша екі бірдей затты таңдау;

      7) көлемнің азаюы және артуы ретімен үш-бес заттан қатар құру.

      87. Заттар және заттық бейнелер. Балаларды оқыту:

      1) қоршаған әлемнің объектілерін жоспарлы көру арқылы зерттеу, көру ақпаратын нақтылау және толықтыруға арналған сақталған анализаторларды қолдану;

      2) силуэттік және контурлы бейнелеуде қарапайым кескіндегі заттарды тану, тану белгілерін ажырату;

      3) шынайы, силуэттік және контурлы бейнелеуді салыстыра білу;

      4) заттарды салыстыра білу, жалпы және айрықша белгілерді ажырату.

      88. Кеңістікті қабылдау. Біліктерге үйрету:

      1) 3 заттан құралған заттар тобында заттың кеңістіктік орналасуын көру тәсілімен ажырату, бір заттың орналасуын екінші затпен арақатынаста бағалау;

      2) үлгі және нұсқау бойынша заттар тобындағы заттың орналасуын өзгерту.

      89. Көру-моторлы координациялар:

      1) көру бақылауында әртүрлі сызықтарды қолмен және көрсеткішпен қадағалау біліктерін жетілдіру; әртүрлі бағыттағы тік сызықтарды айналдырып белгілеу және суретін салу;

      2) шекаралар арасындағы сызықтарды жүргізу біліктерін үйрету.

      90. Адам өміріндегі көру. Балаларды қоршаған әлемді танудағы көрудің рөлімен таныстыру.

      91. Күтілетін нәтижелер:

      1) бірізді ұсынылған нұсқау бойынша көру-сипап-сезу зерттеу әрекеттерін орындайды;

      2) "түс", "пішін", "көлем" ұғымдары туралы түсініктері бар;

      3) шеңбер, шаршы, үшбұрыш сияқты геометриялық фигураларды және негізгі түстерді біледі және атайды;

      4) үлгі бойынша көлемнің артуы немесе азаюы ретімен бірнеше заттардан қатар құра біледі;

      5) сенсорлы белгілердің бірі бойынша заттарды топтастыру дағдылары бар;

      6) силуэттік және контурлы бейнелеудегі заттарды таниды;

      7) заттар тобындағы заттың кеңістікте орналасуын анықтайды;

      8) әртүрлі бағытта тік сызықтарды қадағалау және жүргізу дағдылары бар;

      9) адам өміріндегі көрудің рөлі туралы түсініктері бар.

      92. Сипап-сезу және және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет, тифлографика.

      93. Қолдың объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге дайындығы.

      94. Біліктерді бекіту:

      1) қолдың білезігімен тік, көлденең және айналмалы қимылдарды орындау;

      2) қолдың саусақтарын жұдырыққа түю және жазу (бір мезгілде екі қолмен және әрбір қолмен кезектестіріп), әрбір саусақты кезектесіп бүгу және жазу.

      95. Балаларды оқыту:

      1) қолдың саусақтарын атау, нұсқау бойынша өз қолындағы әрбір саусақты жеке ажырату;

      2) алақанды жазу тәсілімен қолдың өзіндік уқалауын (массаж) орындау;

      3) екі затты екі қолмен бір мезгілде ұстап алу және ұстап тұру;

      4) алақанның көлбеу қалпында қолдың білезіктерін біріктіру;

      5) екі қолдың аттас саусақтарын біріктіру.

      96. Сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері. Біліктерді бекіту:

      1) үлгі және нұсқау бойынша симметриялы және күрделі емес ассиметриялы заттарды сипап-сезу арқылы зерттеуді орындау;

      2) зерттеуге белсенді сипап-сезумен бірлесіп, қалдық көруді енгізу.

      97. Біліктерге оқыту:

      1) сипап-сезудің көмегімен геометриялық фигураларды ажырату және атау (шеңбер, шаршы, үшбұрыш);

      2) біртекті геометриялық фигураларды салыстыру және топтастыру;

      3) көлемі бойынша әртекті заттарды салыстыру;

      4) заттың кеңістігінің алуан түрлі сипап-сезуші қасиеттерін (ылғал-құрғақ), температураны (суық-ыстық) ажырату.

      98. Заттық-практикалық іс-әрекет. Балаларды таныстыру:

      1) қағаз түрлерімен: майлық, әжетхана, альбомдық;

      2) ілгек түрлерімен: түймелер, батырмалар, сыдырмалар, жабысқыш ілгектер.

      99. Балаларды оқыту:

      1) конструктор бөлшектерінен жиһаздың жекеленген заттарын құрастыру;

      2) алақанның арасында шарикті жаншылау тәсілмен қарапайым заттарды жабыстыру;

      3) ермексазды ағаш тақтайға, картонға саусақтармен жағу;

      4) магнитті тақтада таяқшалардан тік, көлденең (баған, жол) қатарларды құрастыру;

      5) шарғыға ірі тесіктері бар моншақтарды ілу;

      6) әртүрлі ілгектермен әрекеттер;

      7) әртүрлі қағаз түрлерімен әрекеттер (жырту, мыжу, тегістеу).

      100. Тифлографика көрмейтін балаларды бедерлі суреттерді және олардың бейнесін тифлографикалық аспаптардың көмегімен оқуға үйретуді қамтиды.

      101. Бедерлі бейнелерді оқу:

      1) қағаз бетінде бағдарлау дағдыларын қалыптастыру;

      2) бедерлі суретті зерттеу тәсілдерімен таныстыру;

      3) нақты заттың (жарма, құм, бисер) мысалында нүкте туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      4) сызықтық және бейнелеуші жазықтықтың әртүрлі бөліктерінде орналасқан, бірдей және әртүрлі диаметрдегі нүктелерді оқуға үйрету.

      102. Бедерлі-графикалық іс-әрекет:

      1) бедерлі сурет салуға арналған приборлармен және аспаптармен, олармен жұмыстың қарапайым тәсілдерімен таныстыру;

      2) прибордың жұмыс өрісінде бағдарлауға үйрету;

      3) приборды жұмысқа дайындау дағдыларын қалыптастыру;

      4) нүктелерді қадауды оқыту.

      103. Күтілетін нәтижелер:

      1) нұсқау бойынша қолындағы әрбір саусақты жеке ажыратады;

      2) екі қолымен екі затты ұстай алады және ұстап тұра алады;

      3) сипап-сезудің көмегі арқылы геометриялық фигураларды ажырата алады (шеңбер, шаршы, үшбұрыш);

      4) заттарды көлемі, жазықтықтың құрылымы бойында заттарды салыстырудың сипап-сезуші тәсілдерін қолдануды біледі;

      5) тану деңгейінде сипап-сезу түйсіктерін саралайды;

      6) бейнелеуші жазықтықта нүктелердің бедерлі бейнелерін табады;

      7) қолында грифельді ұстап тұра алады;

      8) тифлопедагогпен бірлесіп, нүктелерді қадай алады.

      104. Кеңістікте бағытталу мыналарды қамтиды: дененің сызбасында бағытталу, киімде бағдарлау, өзіне қатысты бағдарлау, заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу, қозғалыс техникасы, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау, жабық және еркін кеңістікте бағдарлау, микрожазықтықта бағдарлау.

      105. Дененің сызбасында бағдарлау. Біліктерге үйрету:

      1) өз денесінің, қуыршақ денесінің жұп бөліктерін анықтау;

      2) олардың кеңістіктік орналасуын бағдарлау.

      106. Киімде бағытталу. Дағдыларға үйрету:

      1) киімнің бөлшектерін ажырату және атау;

      2) өз киімінің бөлшектерін кеңістіктік орналастыруда бағдарлау.

      107. Өзіне қатысты бағдарлау. Біліктерге үйрету:

      1) кеңістіктің жұптық-қарама-қарсы бағыттарын: алға-артқа, жоғары-төмен, солға-оңға анықтау және сөзбен белгілеу;

      2) өзіне қатысты жақын кеңістікте заттардың орналасуын анықтау.

      108. Заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу. Үлгі және нұсқау бойынша бірнеше ойыншықтардан кеңістіктік қатынастарды модельдеу білігін жетілдіру.

      109. Қозғалыс техникасы:

      1) тұрақты бағдардың айналасында өз бетімен қозғалу дағдыларын дамыту (баспалдақтың сүйеніші, қабырға);

      2) көрмейтін балаларды көретін қатарластармен жұптасып қозғалуға үйрету.

      110. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау.

      111. Біліктерді жетілдіру:

      1) кеңістіктік бағдарлауда көру бағдарларын қолдану;

      2) дыбыстың қозғалмайтын көзінің бағытын жинақтау (көру бақылауымен және онсыз) және сол бағытта қозғалу.

      112. Біліктерге үйрету:

      1) дыбыстары және олармен жасалатын әрекеттері бойынша заттарды тану, дыбыстың көзінің бағытын жинақтау;

      2) бөлмеде еденнің қатты және жұмсақ төсемін аяқтың табанымен ажырату, кеңістіктік бағдарлауда сипап-сезу бағдарларын қолдану (едендік төсемнің сипаты).

      113. Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау.

      114. Білімді қалыптастыру:

      1) өз тобының, музыка және спорт залдарының, көз дәрігерінің кабинетінің балабақшаның кеңістігінде кеңістіктік орналасуы туралы; балабақшаның аумағында серуенге арналған телім туралы;

      2) кеңістікті толтыратын заттар туралы, олардың кеңістіктік орналасуы туралы.

      115. Практикалық бағдарлауда бағдар ретінде осы заттарды қолдануға үйрету.

      116. Микрожазықтықта бағытталу. Біліктерге үйрету:

      1) микрожазықтықтың қырлары мен ортасын анықтау;

      2) микрожазықтықта заттардың кеңістіктік орналасуын анықтау.

      117. Күтілетін нәтижелер:

      1) өзіне қатысты кеңістіктің бағыттарын біледі, өзіне қатысты заттардың кеңістіктік орналасуын анықтайды;

      2) заттардың жұптық-қарама-қарсы қырларын анықтай біледі;

      3) үлгі және нұсқау бойынша бірнеше ойыншықтардан кеңістіктік қатынастарды модельдей алады;

      4) балабақшаның таныс бөлмелерінің кеңістіктік орналасуы туралы біледі;

      5) кеңістіктік бағдарлауда көру, сипап-сезу, дыбыстық бағдарларды қолдануды біледі;

      6) микрожазықтықтың қырлары мен ортасын анықтайды.

3-параграф. 2 - жартыжылдық

      118. Көру арқылы қабылдау қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекеті, сенсорлы эталондар (пішін, көлем, түс), заттар және заттық бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар.

      119. Көру-ізденістік іс-әрекет. Көру шегінде көру түрткісін табу және ұстап тұру білігін дамыту.

      120. Сенсорлы эталондар. Біліктерді жетілдіру:

      1) силуэттік және контурлы бейнелеуде шеңбер, шаршы, үшбұрыщ сияқты геометриялық фигураларды тану;

      2) силуэттік және контурлы бейнелеуде геометриялық фигураларды және көлемді денелерді (шар, куб) көпшіліктің арасынан оқшаулау.

      121. Біліктерге үйрету:

      1) эталондық пішіндерді (шар, куб, шеңбер, шаршы, үшбұрыш) шынайы заттардың және қарапайым кескіндемедегі жазық бейнелердің пішінімен салыстыру, заттың негізгі пішінін анықтау;

      2) пішіннің белгісі бойынша заттарды және олардың бейнесін топтастыру;

      3) ұзындығы, биіктігі бойынша екі контрастілі және бірдей затты салыстыру;

      4) ұзындығы, биіктігі бойынша біртекті заттарды топтастыру;

      5) түрлі-түсті гаммаға жақын түстерді саралау;

      6) оқшауланатын объектілердің көлемін бірте-бірте азайтумен және таңдау жасалатын көпшілікті арттырумен түрлі-түсті гаммаға жақын (2-3 түстен таңдау) түстерді оқшаулау;

      7) қоршаған әлемнің заттарының қасиеттері мен сапаларын талдауда сенсорлы эталондарды қолдану.

      122. Заттар және заттық бейнелер:

      1) әртүрлі модальдықта (натуралды зат, шынайы, силуэттік, контурлы бейне) қабылдауға ұсынылған заттарды тану білігін дамыту;

      2) ортақ және айрықша белгілері бойынша заттарды салыстыру;

      3) әртүрлі ракурста (алдынан, артынан) затты және оның бейнесін тану білігін үйрету;

      4) жалпылаушы ұғымдарды қалыптастыру.

      123. Кеңістікті қабылдау. Жақын және үлкен кеңістікте 2 затқа дейін олардың арасындағы қашықтықты біртіндеп азайтумен, өзінен арақашықтықты көру тәсілімен анықтау білігін қалыптастыру.

      124. Көру-моторлы координациялар. Геометриялық фигуралардың, қарапайым кескіндегі заттардың бейнелерінің тіректі нүктелері, трафарет, контуры бойынша айналдырып белгілеу білігін үйрету.

      125. Адам өміріндегі көру:

      1) балаларды көзілдіріктің қызметімен таныстыру;

      2) оларды күнделікті өмірде пайдалану қажеттілігіне адекватты қатынасты қалыптастыру.

      126. Күтілетін нәтижелер:

      1) силуэттік және контурлы бейнелеуде геометриялық фигураларды оқшаулай біледі;

      2) қарапайым кескіндегі заттардың пішіндерін анықтайды;

      3) түр-түс гаммасына жақын түстерді саралайды;

      4) ұзындығы, биіктігі бойынша біртекті заттарды салыстыра біледі;

      5) сенсорлы белгілері бойынша заттар арасындағы қарапайым қатынастарды орната біледі;

      6) қарапайым кескіндегі затты оның контурлы, шынайы, силуэттік бейнесімен салыстыра алады;

      7) көрудің көмегі арқылы өзінен екі заттың қашықтығын анықтайды;

      8) контур, трафарет бойынша күрделі емес бейнелерді айналдырып қоршау дағдылары бар;

      9) күнделікті өмірде көзілдірік тағудың қажеттілігін түсінеді.

      127. Сипап-сезу және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет, тифлографика.

      128. Объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы. Балаларды оқыту:

      1) алақанды "аралау" тәсілімен және басқа қолдың алақанының қабырғасымен, қолдың сыртқы жағымен өзіндік уқалауды (массаж) орындау;

      2) серпімділігі, жазықтықтың фактурасы бойынша әртүрлі доптармен, білікшелермен алақанды уқалауды (массаж) орындау;

      3) жоғары қарай түзетілген екі қолдың саусақтарын қиылыстыру;

      4) 2, 3 саусақтан статикалық позаны ұстап тұру;

      5) баяу және жылдам қарқында әртүрлі бағыттарда екі саусақпен (сұқ саусақ және ортаңғы саусақ) үстелмен "жүру";

      6) әртүрлі пішіндегі және көлемдегі заттармен әрекет ету барысында алақандық және саусақпен ұстауды орындау.

      129. Сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері:

      1) симметриялы және ассиметриялы заттарды сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдерін бекіту;

      2) геометриялық фигуралар туралы білімді бекіту (шеңбер, шаршы, үшбұрыш).

      130. Біліктерге үйрету:

      1) ұсынылған үлгі және нұсқау бойынша берілген көлемдегі затты таңдау (3 заттан);

      2) көлемнің артуы немесе азаюы ретімен үш заттан қатар құру (жалпы көлем бойынша);

      3) материалдарды ажырату (қағаз, ағаш, шыны, пластмасса), әртүрлі материалдардан жасалған заттардың жазықтығын анықтау;

      4) ортақ сипап-сезу белгісі бойынша заттарды топтастыру.

      131. Заттық-практикалық іс-әрекет. Біліктерді бекіту:

      1) жиһаздың жекеленген заттарын құрылыс конструкторының бөлшектерінен жинау;

      2) бұрыштар мен қырларды біріктірмей қағаз бетін бүктеу.

      132. Біліктерге үйрету:

      1) бөлшектерді біріктіру орнын жапыру және тегістеу, таяқшалардың соңын бір-бірімен біріктіру арқылы заттарды жабыстыру;

      2) қарапайым пішіндегі заттың бейнесін ортасынан бастап бедерлі контурдың сызығына дейін ермексазбен толтыру;

      3) батырмалы мозаиканың бөлшектерінен көлденең және тік (жол, баған) сызықтарды құрастыру;

      4) магниттік тақтада таяқшалардан геометриялық фигураларды құрастыру;

      5) бау жіпті (жаңбыр) қиылыстырусыз жоғарыдан төменге қарай дайындаманы байлау;

      6) бүктелуі бойынша қағаз бетін жырту;

      7) әрбір бетті түсіру тәсілімен жазықбаспалы кіткаптың беттерін парақтау.

      133. Тифлографика. Рельефті бейнені оқу:

      1) "сызық" ұғымын қалыптастыру;

      2) рельефті суреттің түрлерімен (аппликациялық, контурлы) таныстыру;

      3) сызықтарды нүктелермен, тұтас сызықтармен, пунктирмен бейнелеу тәсілдерімен таныстыру;

      4) көлденең және тік сызықтар туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      5) әртүрлі материалдардан (қағаз, лавсан пленка) әртүрлі тәсілдермен орындалған көлденең және тік сызықтарды оқуға үйрету.

      134. Рельефті-графикалық іс-әрекет:

      1) приборды жұмысқа дайындау білігін дамыту;

      2) геометриялық фигуралардың ішкі трафаретінде нүктелерді түйреуге үйрету;

      3) трафарет бойынша көлденең және тік сызықтарды жүргізу дағдыларын қалыптастыру.

      135. Күтілетін нәтижелер:

      1) үлгі және нұсқау бойынша қолдың білезігімен және саусақтарымен қимылдарды орындай алады;

      2) заттардың пішіні мен көлемін есепке алып, соған сәйкес заттарды ұстап қолдануды біледі;

      3) үлгі бойынша заттарды сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдерін қолданады;

      4) сипап-сезу белгісі бойынша объектілердің ұқсастығы мен айырмашылығын табады;

      5) көлемнің артуы және азаюы ретімен үш объектіден қатар құруды біледі;

      6) үлгі және нұсқау бойынша заттық-практикалық іс-әрекеттің алуан түрлерін орындай алады;

      7) тифлопедагогтың көмегімен приборды жұмысқа дайындайды;

      8) еркін тәртіпте нүктелерді қадай алады;

      9) көлденең және тік сызықтарды саралайды, олардың бейнесін әртүрлі материалда (қағаз, пленка) табады.

      136. Кеңістікте бағдарлау қамтиды: дененің сызбасында бағдарлау, киімде бағдарлау, өзіне қатысты бағдарлау, заттардың кеңістіктік белгілерінде бағдарлау, заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу, қозғалыс техникасы, қозғалыс барысында бағдарлау, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау, түйық және еркін кеңістікте бағдарлау, микрожазықтықта бағдарлау.

      137. Дененің сызбасында бағдарлау. Өз денесінің, қуыршақ денесінің жұптық-қарама-қарсы бөліктерінің кеңістіктік орналасуын анықтау білігін жетілдіру.

      138. Киімде бағдарлау. Өз киімінің бөлшектерін кеңістіктік орналастыруда бағдарлау білігін дамыту.

      139. Өзіне қатысты бағдарлау:

      1) өзіне қатысты заттардың кеңістіктік орналасуын және кеңістіктің бағыттарын анықтау білігін бекіту;

      2) "алыс-жақын" ұғымдарын қалыптастыру;

      3) өзінен бастап жақын кеңістіктегі 2 әртүрлі қашықтықтағы заттарға дейін арақашықтықты (жақын-алыс) көру-сипап-сезу тәсілімен анықтау білігін үйрету.

      140. Заттардың кеңістіктік белгілеріне бағытталу. Бір заттың бөліктері арасындағы кеңістіктік қатынастарды анықтау білігін үйрету.

      141. Заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу. Балаларды сурет жоспары бойынша кеңістіктік қатынастарды модельдеуге үйрету.

      142. Қозғалыс техникасы. Әртүрлі ойыншықтардың бір мезгілде қозғалтумен өзіндік қозғалу техникасын дамыту.

      143. Қозғалу процесінде бағдарлау. Біліктерді үйрету:

      1) өзіндік қозғалыстың бағытын анықтау;

      2) берілген бағытта қозғалу, қозғалыстың бағытын сақтау және өзгерту.

      144. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау. Біліктерге үйрету:

      1) дыбыстың жылжитын көзінің бағытын жинақтау (көру бақылауымен және онсыз), дыбыстық сигналдарға қозғалыс барысында бағдарлану;

      2) серуенге арналған аумақта аяқтың табандарымен төсемді ажырату (шөп, жер), кеңістіктік бағдарлауда сипап-сезу бағдарларын қолдану.

      145. Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау. Балабақшаның таныс бөлмелерінде және серуенге арналған бөлікте өз бетімен бағдарлау дағдыларын жетілдіру.

      146. Микрожазықтықта бағытталу. Үстелдің, қағаз бетінің, фланелеграфтың микрожазықтығында бағытталу білігін жетілдіру.

      147. Күтілетін нәтижелер:

      1) өз киімінің бөлшектерінің кеңістіктік орналасуында бағдарланады;

      2) жақын кеңістікте өзіне қатысты заттардың қашықтығын көру-сипап-сезу тәсілімен анықтайды;

      3) бір заттың бөліктері арасындағы кеңістіктік қатынастарды анықтайды;

      4) картинка-жоспар бойынша кеңістіктік қатынастарды модельдей біледі;

      5) балабақшаның таныс бөлмелерінде және серуенге арналған аумақта өз бетіменбағытталу дағдылары бар;

      6) сақталған анализаторлардың көмегімен алынатын ақпаратты бағдарлау барысында есепке алады;

      7) микрожазықтықтың берілген бағыттарында заттарды таба алады және орналастыра алады.

4-параграф. "Әлеумет" білім беру саласы

      148. "Әлеумет" білім беру саласының мазмұны әлеуметтік-тұрмыстық бағдар арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      149. Мақсаты ретінде, күнделікті өмірде қажетті әлеуметтік-тұрмыстық біліктіліктер мен дағдыларды қалыптастыру алынады.

      150. Міндеттері:

      1) адам өмірінің тұрмыстық және әлеуметтік салалалары туралы бастапқы ұғымдарын қалыптастыру;

      2) қоршаған әлемнің заттары туралы ұғымдарды дамыту және жүйелеу;

      3) балалардың өздері туралы тұлғалық ұғымдарын қалыптастыру және дамыту;

      4) қоршаған адамдармен қарым-қатынас және өзара әрекеттесу дағдыларын қалыптастыру.

5-параграф. 1-жартыжылдық

      151. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау қамтиды: заттық әлем, өзі туралы ұғымдар, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, ересектердің еңбегі, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      152. Заттық әлем. Біліктерді дамыту:

      1) қоршаған жақын аймақтағы заттарды ажырату және атау;

      2) полисенсорлы қабылдау негізінде олардың қасиеттерін ажырату;

      3) оларды қызметі бойынша пайдалану;

      4) жалпылаушы ұғымдарды қолдану.

      153. Бала және қоршаған адамдар:

      1) өзінің есімін, тегін, жасын, жынысын атау білігін бекіту;

      2) өз денесінің негізгі бөліктері мен мүшелерінің функциялары туралы ұғымдарын қалыптастыру;

      3) өз отбасының мүшелерін атау білігін үйрету.

      154. Жеке гигиена. Білімді қалыптастыру:

      1) жеке гигиенаның мәні туралы;

      2) жеке гигиенаның заттары мен олардың қызметі туралы;

      3) гигиеналық процедураларды және тазалықты ұстауды орындаумен байланысты әрекеттер туралы.

      155. Көшедегі мінез-құлық ережесі. Балаларды таныстыру:

      1) "көше", "тротуар" ұғымдарымен;

      2) тротуар бойымен қозғалу ережесімен.

      156. Ересектердің еңбегі:

      1) балабақшада ересектердің еңбегі, оның мәні туралы ұғымдарын дамыту;

      2) еңбек құралдарын тану және атау біліктерін, еңбек әрекеттерін үйрету; оларды орындау тәртібін ажырату.

      157. Қарым-қатынас және мінез-құлық мәдениеті:

      1) сәлемдесу, қоштасу, өтініш, кешірім сұрау, рақмет айту көрінісінің вербальды формалары туралы ұғымдарын қалыптастыру және дамыту;

      2) мимикалық, ым-ишара және пантомимикалық қимылдарды қайта жаңғыртуға қатысатын бұлшық ет аппаратын дамыту;

      3) адамдардың эмоционалды күйлері және оларды мимика, ым-ишара, позалар арқылы көрсету тәсілдері туралы ұғымдарын дамыту.

      4) адамның суреттегі статикалық және динамикалық позаларын тану білігін қалыптастыру;

      5) қарым-қатынастың вербальды және вербальды емес құралдарын көрсетуге арналған жаттығу.

      158. Күтілетін нәтижелер:

      1) полисенсорлы қабылдау негізінде заттардың белгілерін ажыратуды біледі, жақын аймақтағы заттардың қызметін түсінеді;

      2) өз денесінің негізгі бөліктері мен мүшелерінің функцияларын біледі;

      3) жеке гигиенаны сақтаудың қажеттілігін түсінеді;

      4) тротуар бойымен қозғалу ережесін біледі;

      5) сәлемдесу, қоштасу, өтініш, кешірім сұрау, рақмет айту көрінісінің вербальды формаларын біледі;

      6) негізгі эмоционалды күйлерді сырттай көрсетудің сипаттамалық ерекшеліктерін түсінеді.

6-параграф. 2-жартыжылдық

      159. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдар қамтиды: заттық әлем, өзі туралы ұғымдар, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, ересектердің еңбегі, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      160. Заттық әлем:

      1) ойыншықтарды, кітаптарды, киімді, аяқ-киімді сақтау ережелерімен таныстыру;

      2) өз заттарының сипаттамалық белгілері бойынша ажырату біліктерін қалыптастыру, оларды басқа заттардың арасынан тану;

      3) жалпылаушы ұғымдарды бекіту;

      4) заттармен әрекет ету тәсілдерін жаттықтыру.

      161. Бала және қоршаған адамдар:

      1) өзінің сырт бейнесінің ерекшеліктері туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      2) өз отбасының мүшелерін атау білігін дамыту, туыстық өзара қатынастарды түсіну.

      162. Жеке гигиена. Жуынуда, ауыз қуысын күтуде, сырт бейнесін күтуде әрекеттің бірізділігін айқындау білігн қалыптастыру.

      163. Көшедегі мінез-құлық ережесі. Балаларды таныстыру:

      1) "жол жүретін бөлік" ұғымымен таныстыру;

      2) жаяу жүргінші мен көліктің қозғалысында сигналдардың мәнімен.

      164. Ересектердің еңбегі:

      1) балабақшадағы мейірбике мен кір жуушының еңбегі, олардың маңызы туралы білімді қалыптастыру;

      2) еңбек бұйымдарын, жекеленген еңбек әрекеттерін тану және атау білігін үйрету.

      165. Мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті:

      1) балабақшада мәдени-тұрмыстық мінез-құлық ережесі туралы түсініктерді кеңейту;

      2) бет сызбасын қабылдау алгоритмін қалыптастыру;

      3) мимикалық, ым-ишара және пантомимикалық қимылдарды қайта жаңғыртуға қатысатын бұлшық ет аппаратын дамыту.

      166. Қабылдауға және қайта жаңғыртуға үйрету:

      1) бет қимылы: қорқыныш;

      2) ым-ишара: бұл мен, болмайды, үлкен, кішкентай;

      3) пантомимикалық қимылдар: бетімді және қолымды жуамын, сорпа ішемін, қуыршақты ұйықтатамын, машина айдаймын, кітапты парақтаймын, сыбызғыда ойнаймын;

      4) объектілі картинада кейіпкердің бет қимылының, ым-ишарасының, позасының маңызын түсіну білігін үйрету.

      167. Күтілетін нәтижелер:

      1) басқа заттардың арасынан өз заттарын сипаттамалық белгілері бойынша таниды;

      2) өзінің сырт келбетінің бірқатар ерекшеліктері туралы түсініктері бар;

      3) жуынуда, тістерін тазалауда, сырт бейнесін күтуде әрекеттің бірізділігін біледі;

      4) бағдаршам сигналдарының мәнін түсінеді;

      5) балабақшадағы ересектердің негізгі еңбек әрекеттерінің мазмұнын және маңызын түсінеді; еңбек қаруларын біледі және атайды;

      6) мәдени-тұрмыстық мінез-құлықтың негізгі ережесін біледі;

      7) объектілі картинадағы кейіпкердің бет қимылының, ым-ишарасының, позасының маңызын түсінеді;

      8) қарапайым эмоцияларды, ым-ишараларды, позаларды қайта жаңғырта біледі.

4-тарау. Орта топ (4-5 жастағы балалар)

1-параграф. "Таным" білім беру саласы

      168. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады - көру арқылы қабылдау (көрмейтін балалармен - сипап-сезу және ұсақ моторика), кеңістікте бағдарлай білу.

      169. Мақсаты - сенсорлы емес психикалық функциялардың дамуымен бірлікте, бұзылған көру мен сақталған анализаторлардың жүйелі өзара әрекеттестігі негізінде балалардың танымдық қабілеттерін түзету және дамыту.

      170. Міндеттері:

      1) заттардың маңызды белгілерін бақылау, салыстыру, ажырату біліктерін қалыптастыру негізінде танымдық тәжірибені байыту;

      2) ұғымдарды қалыптастыру мақсатында білімді топтастыру, жіктеу және жалпылау тәсілдерін үйрету;

      3) перцептивті әрекеттерді қалыптастыру негізі ретінде, заттық-практикалық іс-әрекетті дамыту;

      4) кеңістіктік бағдарлау дағдыларын дамыту.

2-параграф. 1 - жартыжылдық

      171. Көру арқылы қабылдау қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекет, сенсорлы эталондар (пішін, көлем, түс); заттар және заттық бейнелер, сюжеттік бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар, адам өміріндегі көру.

      172. Көру-ізденістік іс-әрекеті. Қоршаған кеңістікте көру мотивтерін іздеуді жүзеге асыру және оларды көз қырында ұстап тұру білігін жетілдіру.

      173. Сенсорлы эталондар. Дағдыларға бекіту:

      1) геометриялық фигураларды (шеңбер, шаршы, үшбұрыш) және көлемді денелерді (куб, шар, цилиндр) ажырату және атау;

      2) ұзындығы және биіктігі бойынша заттарды салыстыру;

      3) ұзындық пен биіктіктің артуымен қоршаған кеңістікте негізні түстерді ажырату.

      174. Балаларды таныстыру:

      1) цилиндрмен;

      2) "түстің реңкі" ұғымымен.

      175. Біліктіліктерді үйрету:

      1) тік және кері контраста жазық геометриялық фигуралардың силуэттік және контурлы бейнелерін қабылдау;

      2) геометриялық фигуралар мен геометриялық денелердің өзара арақатынасын салыстыру;

      3) ұзындық пен биіктіктің артуы мен азаюы ретімен, үш заттан қатар құру;

      4) негізгі түстердің ашық және қою реңктерін ажырату;

      5) шынайы заттардың түсімен негізгі түстерді және олардың реңктерін салыстыру;

      6) тура және кері контраста негізгі түстердің реңктерін (2 реңктен) жинақтау.

      176. Заттар мен заттық бейнелер. Дағдыларға бекіту:

      1) заттарды және олардың бейнесін жоспар бойынша қарау;

      2) әртүрлі ракурста затты және оның бейнесін тану (алдынан, артынан, қырынан);

      3) силуэттік және контурлы бейнедегі заттарды тану.

      177. Біліктерге үйрету:

      1) күрделі кескіндегі заттың контурлы және силуэттік бейнесін қиылыстыру;

      2) ортақ және айрықша белгілері бойынша затты және оның бейнесін салыстыру.

      178. Сюжеттік бейнелер. Балаларды оқыту:

      1) бір композициялық жоспары бар сюжеттік бейнені бірізді қабылдау;

      2) сюжетті ашатын информативті белгілерді ажыратып көрсету білігі;

      3) қарапайым логикалық өзара байланыстарды орнату білігі.

      179. Кеңістікті қабылдау:

      1) топта үш-бес заттан кеңістіктік қатынастарды анықтау білігін жетілдіру;

      2) жабық және еркін кеңістікте (алыс-жақын, жоғары-төмен) өзінен екі-үш затқа дейін қашықтықты көру арқылы саралауға арналған жаттығу.

      180. Көру-моторлы координациялар. Дағдыларды үйрету:

      1) сызықтар жүйесіндегі сызықтарды қадағалау (әртүрлі түстегі 2-3 сызық);

      2) әртүрлі бағыттарда тура сызықтармен нүктелерді біріктіру;

      3) контур, трафарет бойынша қарапайым және күрделі кескіндегі суретті айналдырып белгілеу.

      181. Адам өміріндегі көру. Балалардың көру мүмкіндіктері туралы ұғымдарды қалыптастыру.

      182. Күтілетін нәтижелер:

      1) ұсынылған жоспар бойынша объектілерді бірізді қарай біледі;

      2) "түстің реңкі" ұғымының мәнін түсінеді;

      3) тану, атау, әрекет ету деңгейінде сенсорлы эталондарды қолданады (салыстыру, жинақтау, топтастыру);

      4) әртүрлі ракурста, силуэттік және контурлы бейнелеуде объектілерді таниды;

      5) сюжетті түсінеді, оны тифлопедагогтың сұрақтары бойынша сипаттайды;

      6) контур, трафарет бойынша қарапайым және күрделі кескіндегі суретті айналдырып қоршай біледі;

      7) өзіндік көру мүмкіндіктері туралы түсініктері бар.

      183. Сипап-сезу және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет, тифлографика.

      184. Қолдың сипап-сезу арқылы зерттеуге дайындығы.

      185. Қолдың құрылымы мен мүмкіндіктері туралы ұғымдарды дамыту.

      186. Біліктерге үйрету:

      1) бір қолдың алақанымен ортасынан басқа қолдың үлкен саусағының ұштарына дейін сылау тәсілімен, қолдың және басқа қолдың алақанының сыртқы жағымен шымшу тәсілімен қолдың өзіндік уқалауын (массаж) орындау;

      2) бір қолымен екі шағын затты ұстап алу;

      3) қолдың саусақтарының тіркесуінің алуан түрлі тәсілдерін орындау;

      4) оң қолдың саусақтарын бір мезгілде және кезектестіре сол қолдың аттас саусақтарына тигізуді орындау.

      187.Сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері. Объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуде екі қолдың өзара әрекеттесу тәсілдерін бекіту.

      188. Дағдыларға қалыптастыру:

      1) сипап-сезудің көмегімен көлемді пішіндерді (шар, куб, цилиндр) және жазық геометриялық фигураларды (шеңбер, шаршы, үшбұрыш) ажырату;

      2) қарапайым кескіндегі заттардың пішінін анықтау;

      3) ұзындығы, биіктігі бойынша біртекті заттарды салыстыру;

      4) жазықтықтықтағы заттардың қарама-қарсы және аралық сипап-сезу сипаттамаларын дененің алуан түрлі бөліктерімен ажырату (тегіс-қатпарлы-тікенекті; қатты-жұмсақ, мамық; құрғақ-ылғал-дымқыл), температураны (суық-жылы-ыстық), салмақты (жеңіл-ауыр).

      189. Заттық-тәжірибелік іс-әрекет. біліктерге үйрету:

      1) берілген жағдайларға сәйкес бір объектінің құрылысын салу (биік және төмен мұнаралар, ұзын және қысқа жолдар);

      2) әртүрлі тәсілдермен конструктордың бөлшектерін бекіту;

      3) жалпиған пішіндегі шеттерді жазу, қысу, жалпиту, жымқыру тәсілдерін қолданумен қарапайым пішіндегі заттарды илеу;

      4) бірнеше дайын бөліктерден заттардың аппликациясын фланелеграфта құрастыру;

      5) бұрыштары мен қырларын қиылыстырумен қағаз парағын бүктеу.

      190. Тифлографика көрмейтін балаларды бедерлі суреттерді және олардың бейнесін тифлографикалық аспаптардың көмегімен оқуға үйретуді қамтиды.

      191. Рельефті бейнелерді оқу:

      1) "контур" ұғымын қалыптастыру;

      2) контурды құрастыру тәсілдерімен таныстыру;

      3) бағыттары, ұзындығы бойынша әртүрлі сызықтың түрлерімен (көлденең, тік, көлбеу) таныстыру;

      4) әртүрлі жазықтықта әртүрлі тәсілдерімен орындалған, әртүрлі бағытта орналасқан сызықтарды үйрету;

      5) әртүрлі жазықтықта әртүрлі тәсілдермен орындалған геометриялық фигуралардың рельефті бейнелерін (шеңбер, шаршы, үшбұрыш) оқуға үйрету.

      192. Рельефті-графикалық іс-әрекет. Біліктерді бекіту:

      1) геометриялық фигуралардың ішкі трафаретінде нүктелерді қадау;

      2) трафарет бойынша көлденең және тік сызықтарды жүргізу.

      193. Біліктіліктерді үйрету:

      1) табиғи материалдың, таяқшаның көмегімен фигуралардың контурын құру;

      2) трафарет бойынша геометриялық фигуралардың контурларын грифельмен ою.

      194. Күтілетін нәтижелер:

      1) қолдың саусақтарымен статикалық және динамикалық қимылдарды орындайды;

      2) заттардың сипап-сезуші белгілерін, көлемнің пішінін ажыратудың сипап-сезу тәсілдерін біледі және қолдана алады;

      3) жазықтықтың құрылымы, пішіні, көлемі бойынша заттарды салыстыруды және топтастыруды біледі;

      4) бірізді ұсынылған нұсқау бойынша объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуді орындайды;

      5) заттық-практикалық іс-әрекетте сипап-сезуді қолдана біледі;

      6) бағыты бойынша және оларды бейнелеу тәсілдері бойынша рельефті сызықтардың түрлерін біледі;

      7) әртүрлі тәсілмен орындалған, әртүрлі бағыттағы сызықтарды, геометриялық фигураларды (шаршы, тік төртбұрыш, үшбұрыш) оқиды;

      8) табиғи материалдан, таяқшалардан геометриялық фигуралардың контурын құрай біледі;

      9) трафарет бойынша көлденең және тік сызықтарды жүргізе біледі;

      10) тифлопедагогпен бірлесіп, ішкі трафаретте фигуралардың контурларын оя алады.

      195. Кеңістікте бағдарлау қамтиды: дененің сызбасында бағдарлау, өзіне қатысты және затқа қатысты бағдарлау, заттардың кеңістіктік белгілерінде бағдарлау, заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу, қозғалыс техникасы, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау, түйық және еркін кеңістікте бағдарлау, микрожазықтықта бағдарлау, кеңістіктіктің сызбасында бағдарлау.

      196. Дененің сызбасында бағдарлау. Өз денесінің жұптық-қарама-қарсы бағыттарын алдында тұрған баланың бағыттармен салыстыру білігін үйрету.

      197. Өзіне қатысты және затқа қатысты бағдарлау:

      1) өзіне қатысты қоршаған кеңістіктегі заттардың орналасуын анықтау білігін бекіту;

      2) қашықтықты қадамдармен өлшеумен, қоршаған кеңістіктегі өзінен бастап 2 әртүрлі қашықтықтағы заттарға дейін арақашықтықты (жақын-алыс) анықтау қабіетін дамыту;

      3) заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды анықтау білігін үйрету.

      198. Заттардың кеңістіктік белгілерінде бағдарлау. Заттардың жұптық-қарама-қарсы қырларын анықтай алуды үйрету (алдыңы-артқы, жоғарғы-төменгі, оң-сол).

      199. Заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу. Жабық кеңістікті және заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды онда орналасқан қуыршақ жиһазының көмегімен модельдеуге үйрету.

      200. Қозғалыс техникасы. Үлкен заттарды зерттеуде, баланың бойынан төмен немесе жоғары тұратын заттарды зерттеуде дұрыс позаны қабылдау білігін үйрету.

      201. Қозғалу процесінде бағдарлау. Біліктерді қалыптастыру:

      1) өзіндік қозғалыс барысында бағыттарды анықтау;

      2) кедергілерді жеңумен қозғалу.

      202. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау.

      203. Кеңістіктік бағдарлауда көрудің маңызы мен сақталған анализаторлар туралы ұғымдарды қалыптастыру.

      204. Біліктерді жетілдіру:

      1) әртүрлі нұсқада көрсетілген белгілер бойынша қоршаған заттарды көрудің көмегімен ажырату (әртүрлі көлемдегі, пішіндегі және түстегі біртекті заттар);

      2) қоршаған кеңістіктің дыбыстарын ажырату (адамның дауысы, әрекеті, табиғат дыбыстары), жабық және еркін кеңістікте дыбыстың қозғалмайтын және ауыспалы көзін жинақтау;

      3) сақталған анализаторлардың көмегімен алынатын ақпаратты бағдарлау процесінде қолдану білігін жетілдіру.

      205. Біліктерді қалыптастыру:

      1) бөлмедегі еден төсемінің сипатын аяқтың табандарымен ажырату, нақты белгілерді бөлмелермен салыстыру;

      2) серуенге арналған аумақта төсемді аяқтың табандарымен ажырату (асфальт, құм, шөп, жер, қар);

      3) тұрмыста кездесетін иістерді иіс сезудің көмегімен анықтау.

      206. Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау:

      1) балабақшаның бөлмелерінде және аумағында практикалық бағдарлау негізінде балалардың кеңістіктік ұғымдарын дамыту;

      2) қозғалу жолдары туралы әңгімелеу білігін үйрету.

      207. Микрожазықтыққа бағытталу:

      1) микрожазықтықтың бағыттарын (қырлары, ортасы, бұрышы) және заттың микрожазықтықта кеңістіктік орналасуын анықтау білігін дамыту;

      2) микрожазықтықтың аталған бағыттарында заттарды орналастыру білігін үйрету.

      208. Кеңістіктің сызбасы бойынша бағытталу:

      1) заттардың қарапайым сызбалы, шартты белгілері туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      2) заттарды олардың шартты белгілерімен салыстыру білігін үйрету;

      3) кеңістіктің қарапайым сызбасы туралы түсініктерді қалыптастыру (үстел, орындық - жоғарыдан қараған түрі).

      209. Күтілетін нәтижелер:

      1) заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды анықтайды;

      2) қуыршақ жиһазындағы заттардың көмегімен онда орналасқан заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды және Жабық кеңістікті модельдеу дағдылары бар;

      3) кеңістіктік терминдерді түсінеді және қолданады;

      4) қоршаған заттардың белгілерін сақталған анализаторлардың көмегімен ажыратады, оларды бағдар ретінде пайдаланады;

      5) тифлопедагогтың сұрақтары бойынша қозғалу жолдары туралы әңгімелейді;

      6) микрожазықтықтың бағыттарын және микрожазықтықта заттың кеңістіктік орналасуын анықтайды;

      7) заттарды олардың шартты белгілерімен салыстыра біледі.

3-параграф. 2 - жартыжылдық

      210. Көру арқылы қабылдау қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекет, сенсорлы эталондар (пішіні, көлем, түс), заттар және заттық бейнелер, сюжеттік бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар, адам өміріндегі көру.

      211. Көру-ізденістік іс-әрекет. Қозғалатын көру мотивін табу және көз қырында ұстау білігін қалыптастыру.

      212. Сенсорлы эталондар. Балаларды үйрету:

      1) күрделенген жағдайда жазық геометриялық фигуралардың (шеңбер, шаршы, үшбұрыш) контурлы бейнесін тану білігі (контурды жабу);

      2) әртүрлі кеңістіктік қалыпта ұсынылған геометриялық фигуралар мен денелерді жинақтау білігі;

      3) ені, тығыздығы бойынша біртекті заттарды салыстыру және топтастыру білігі;

      4) негізгі түстердің 3 реңкін ажырату;

      5) негізгі түстердің реңктері бойынша заттарды топтастыру;

      6) ахроматикалық түстермен (қара, ақ), қоңыр түс, сары жасыл түстерді ажырату және атау;

      7) қоңыр-қызыл, қоңыр-қызғылт сары, қоңыр-қара түстерді саралау;

      8) 2-3 түстің арасынан қоңыр түсті оқшаулау;

      9) Жабық және еркін кеңістіктегі заттардың түсімен қоңыр және қызғылт-сары түстің эталондарын салыстыру.

      213. Заттар және заттық бейнелер. Біліктіліктерді үйрету:

      1) күрделенген жағдайда заттардың бейнелерін тану (контурды жабу, түстіліктің болмауы);

      2) қозғалатын заттарды ажырату және тану;

      3) берілген белгілері бойынша заттарды жалпылау және жіктеу.

      214. Сюжеттік бейнелер:

      1) бір композициялық жоспары бар сюжеттік бейнені бірізді қабылдау білігін бекіту;

      2) информативті белгілерді ажырату негізінде себепті-салдарлы байланыстар мен қатынастарды орнату білігін дамыту;

      3) мазмұны бойынша екі сюжеттік картинаны салыстыру білігін үйрету.

      215. Кеңістікті қабылдау. Жабық және еркін кеңістікте объектілердің қашықтығын, өзара орналасуын анықтауға арналған жаттығу .

      216. Көру-моторлы координациялар:

      1) сызықтар жүйесінде сызықтарды қадағалау білігін дамыту (бірдей және әртүрлі түстегі 2-4 сызықтар);

      2) қарапайым кескіндегі заттардың бейнесін қою сызықпен сызуды орындау білігін үйрету.

      217. Адам өміріндегі көру. Көруді сақтау ережелері туралы ұғымдарды қалыптастыру.

      218. Күтілетін нәтижелер:

      1) ахроматикалық (қара, ақ) және хроматикалық (қызыл, сары, жасыл, қызғылт-сары, көк, қоңыр) түстерді, негізгі түстердің реңктерін ажыратады және атайды; геометриялық фигуралардың және көлемді денелердің пішінін ажыратады және атайды;

      2) "ені", "тығыздығы" ұғымдары туралы түсініктері бар;

      3) берілген сенсорлы белгісі бойынша салыстыру, жинақтау, топтастыру барысында объектілердің тәуелділігін орната біледі;

      4) күрделенген жағдайларда (контурды жабу, түстіліктің болмауы) объектілердің бейнесін таниды;

      5) затты белгілі топқа жатқызады, жалпылаушы ұғымдарды қолданады;

      6) информативті белгілерді ажырату негізінде сюжеттік картинадағы логикалық өзара байланыстарды орнатады;

      7) кеңістікте объектілердің қашықтығын, өзара орналасуын анықтайды;

      8) сызықтар жүйесіндегі сызықтарды қадағалау, қою сызықпен белгілеу дағдылары бар;

      9) көруді сақтаудың қарапайым ережесі туралы түсініктері бар.

      219. Сипап-сезу және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет, тифлографика.

      220. Қолдың сипап-сзеу арқылы зерттеуге дайындығы. Біліктерді үйрету:

      1) саусақтың ұшынан алақанға қарай бағытта саусақтардың жастықшасын сылау тәсілімен қолды өзіндік уқалауды (массаж) орындау;

      2) бір-біріне сыртқы жағымен сығылған алақанның қалпында екі қолдың саусақтарын қиылыстыру;

      3) үлкен саусақпен саусақтардың жастықшаларын кезектесіп жеке-дара жанасуды, саусақтарды үлкен саусаққа кезектесіп біріктіруді орындау;

      4) бір статикалық позаны басқа позаға өтуді орындау.

      221. Сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері. Дағдыларды дамыту:

      1) материалдарды ажырату (қағаз, ағаш, шыны, пластмасса, металл, мата), әртүрлі материалдардан жасалған заттардың бетін анықтау;

      2) жазықтықтың түйсінуші белгісі, көлемнің белгіленген параметрі, пішіннің белгісі бойынша заттарды топтастыру.

      222. Біліктіліктерді үйрету:

      1) кескіні қарапайым пішінді қамтитын заттың бөлшектерінің пішінін анықтау;

      2) ұзындығы, биіктігінің артуы мен азаюы ретімен үш заттан қатар құру;

      3) шынайы жағдайда бағдарлау процесінде түйсінуді қолдану (қабырғаның фактурасы, едендік төсемнің сипаты).

      223. Заттық-практикалық іс-әрекет. Біліктерді жетілдіру:

      1) әртүрлі тәсілдермен конструктордың бөлшектерін біріктіру және бекіту;

      2) әртүрлі бағыттарда сызықтарды фишкалармен салу;

      3) магниттік тақтада таяқшалардан геометриялық фигураларды құрастыру;

      4) тесіктердің санын бірте-бірте арттырумен бау жіпті қиылыстырусыз жоғарыдан төмен қарай байлауды орындау;

      5) жазық баспалы кітаптың басынан аяғына дейін және кері ретте әрбір бетін түсіру тәсілімен қалыңдығы әртүрлі материалдан жазық баспалы кітаптың беттерін парақтау.

      224. Балаларды үйрету:

      1) 2 бөліктен құралатын заттарды илеу;

      2) қарапайым пішіндегі рельефті сурет салуға арналған ермексаздан жасалған дайын бөлшектерді іріктеу, ермексазды рельефтің контуры шегінде жағу білігі;

      3) бүктелген сызықты бүгу және жазу тәсілімен қағаздан қарапайым ұсақ бұйымдарды орындау білігі (ашықхаттар, альбом).

      225. Тифлографика көрмейтін балаларды бедерлі суреттерді және олардың бейнесін тифлографикалық аспаптардың көмегімен оқуға үйретуді қамтиды.

      226. Рельефті бейнені оқу:

      1) әртүрлі жазықтықта әртүрлі тәсілдермен орындалған геометриялық фигуралардың (шеңбер, шаршы, үшбұрыш) рельефті бейнесін оқу білігін жетілдіру;

      2) пішіні бойынша сызықтардың түрлерімен таныстыру (тура, толқын тәрізді, сынық);

      3) әртүрлі жазықтықта әртүрлі тәсілдермен орындалған әртүрлі сызықтарды оқуға үйрету; сызықтардан қарапайым суреттерді; геометриялық пішіні бар заттардың суреттерін оқуға үйрету;

      4) қарапайым рельефті бейнелерді шынайы объектілермен (модель) салыстыру білігін үйрету.

      227. Рельефті-графикалық іс-әрекет:

      1) трафарет бойынша геометриялық фигуралардың контурын грифельмен тесу білігін бекіту;

      2) трафарет, тіректі нүктелер бойынша әртүрлі сызықтардың жүргізу;

      3) трафарет бойынша геометриялық фигураларды айналдырып белгілеу (пленкадағы қаламмен).

      228. Күтілетін нәтижелер:

      1) қолдың білезігімен және саусақтармен алуан түрлі қимылдарды орындай алады;

      2) сипау, ұрғылау, сылау, шымшу тәсілдерімен қолды өзіндік уқалауды (массаж) орындай алады;

      3) тану, атау, әрекет ету деңгейінде түйсінуші сенсорлы эталондарды қолданады;

      4) 2 қарапайым пішіннен құралған заттың пішінін талдайды;

      5) үлгі және нұсқау бойынша жалпы көлем, ұзындық, биіктіктің артуы мен азаюы ретімен үш заттан қатар құра алады;

      6) заттық-практикалық іс-әрекетте сипап-сезу түйсіктерін қолдану дағдылары бар;

      7) формасы бойынша рельефті сызықтардың түрлерін біледі;

      8) сызықты берілген нүктеден тыс сипап-сезу арқылы қадағалау дағдысы бар;

      9) қарапайым барельефтер мен аппликациялық бейнелерді шынайы объектілермен салыстырады;

      10) трафарет бойынша әртүрлі рельефті сызықтарды жүргізу дағдысы бар;

      11) тифлопедагогпен бірлесіп ішкі трафаретте фигуралардың контурын қаламмен айналдырып белгілейді.

      229. Кеңістікте бағдарлау қамтиды: дененің сызбасында бағдарлау, өзіне қатысты және затқа қатысты бағдарлау, заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу, қозғалыс техникасы, қозғалыс барысында бағдарлау, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау, Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау, микрожазықтықты бағдарлау, кеңістіктің сызбасында бағдарлау.

      230. Дененің сызбасында бағдарлау. Өз денесінің және алдында тұрған баланың кеңістіктік бағыттарын арақатынаста ұстау білігін дамыту.

      231. Өзіне қатысты және затқа қатысты бағдарлау:

      1) үлгі және нұсқау бойынша өзіне және затқа қатысты кеңістікте бағдарлаумен байланысты практикалық әрекеттерді орындау білігін жетілдіру;

      2) бір кеңістіктік бағытта орналасқан өзінен 3 затқа дейін қашықтықты (жақын-алыс) көру арқылы саралауды дамыту;

      3) көру мен естудің көмегі арқылы, өзіне қатысты қозғалатын заттардың бағыттарын анықтау білігін қалыптастыру.

      232. Заттық - кеңістіктік қатынастарды модельдеу. Құрылыс конструкторының бөлшектерінің көмегімен заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды және жабық кеңістікті модельдеуге үйрету.

      233. Қозғалыс техникасы. Кедергілерді табу және жеңудегі дұрыс позаны сақтауға үйрету.

      234. Қозғалыс барысында бағдарлау. Берілген қарқында әртүрлі бағыттарда қозғалу дағдыларын қалыптастыру (жылдам, баяу).

      235. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағытталу.

      236. Біліктіліктерді жетілдіру:

      1) сипап-сезудің көмегімен әртүрлі жазықтықтарды тану (алақанмен, қол саусақтарымен, аяқтың табандарымен);

      2) қоршаған кеңістіктің дыбыстарын ажырату.

      237. Дағдыларды қалыптастыру:

      1) тұрмыстық иістерді олардың қайнар көздерімен салыстыру;

      2) кеңістіктегі иістің қайнар көзінің бағытын оқшаулау;

      3) практикалық бағдарлауда көру, сипап-сезу, иіс сезу, дыбыстық алуан түрлі бағдарларды қолдану.

      238. Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау:

      1) полисенсорлы қабылдау негізінде бағдарлау дағдыларын жетілдіру (бөлмелердің кеңістігін толтыратын балабақшаның әртүрлі бөлмелері мен заттарының; дәліздер, баспалдақтар, шығатын есіктер; серуенге арналған аумақтар, спорттық аймақ);

      2) қозғалу жолдары туралы әңгімелеу білігін дамыту.

      239. Микрожазықтықта бағытталу. Микрожазықтықтың аталған бағыттарында және бір-біріне қатысты белгілі қалыпта заттарды орналастыру білігін үйрету (қатар, астында, үстінде, арасында, жанында).

      240. Кеңістіктің сызбасында бағдарлау:

      1) кеңістіктің қарапайым сызбасы туралы ұғымдарды дамыту;

      2) сызбада көрсетілген белгі бойынша шынайы кеңістікте заттарды орналастыру білігін үйрету.

      241. Күтілетін нәтижелер:

      1) өз денесінің жұптық-қарама-қарсы бағыттарын алдында тұрған баланың бағыттарымен салыстыра алады;

      2) өзіне және затқа қатысты кеңістікте бағдарлаумен байланысты практикалық әрекеттерді орындайды;

      3) орын алмастырушы заттардың көмегімен заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды және Жабық кеңістікті модельдеу дағдылары бар;

      4) әртүрлі бағдарларды қолданумен бағдарлау дағдылары бар;

      5) балабақшаның әртүрлі бөлмелерінің және серуенге арналған аумақтың, таныс кеңістікті толтыратын заттардың орналасуын біледі;

      6) микрожазықтықтың аталған бағыттарында және бір-біріне қатысты заттардың белгілі қалыпта орналастыру дағдылары бар;

      7) кеңістіктің қарапайым сызбасы туралы түсініктері бар;

      8) сызбада көрсетілген белгі бойынша шынайы кеңістікте заттарды орналастыра біледі.

4-параграф. "Әлеумет" білім беру саласы

      242. "Әлеумет" білім беру саласының базалық мазмұны арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады - әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлай білу.

      243. Мақсаты - жақын тұрмыстық және әлеуметтік ортада балалардың өзбетінділігін қамтамасыз ететін біліктер мен дағдыларды қалыптастыру.

      244. Міндеттері:

      1) тұрмыстық іс-әрекетте өзбетінділікке үйрету;

      2) ересектердің еңбегі және оның маңызы туралы түсініктерін дамыту;

      3) жақын әлеуметтік ортада ересектермен және қатарластармен өзара қатынастарды орнату ережесі туралы ұғымдарды дамыту;

      4) коммуникативті іс-әрекеттің вербальды және вербальды емес тәсілдерін жетілдіру.

5-параграф. 1 - жартыжылдық

      245. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау қамтиды: заттық әлем, өзі туралы ұғымдары, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, қоғамдық-тұрмыстық мекемелер, ересектердің еңбегі, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      246. Заттық әлем:

      1) көру және сақталған анализаторлардың көмегімен заттардың қасиеттері мен белгілерін ажыратуға арналған жаттығу;

      2) жалпылаушы ұғымдар шеңберін кеңейту.

      247. Біліктерді үйрету:

      1) заттардың бөлшектерін ажырату және атау;

      2) түрлері жақын заттарды салыстыру;

      3) пішіні, түсі, материалы, қызметі бойынша заттарды топтастыру.

      248. Бала және қоршаған адамдар. Ұғымдарды дамыту:

      1) өз денесінің негізгі бөліктері мен мүшелерінің функциялары туралы;

      2) өз сырт бейнесінің жеке-дара ерекшеліктері туралы.

      249. Ұғымдарды қалыптастыру:

      1) адамдардың жасы бойынша айырмашылықтары туралы;

      2) әртүрлі жастағы балалардың сырт бейнесінің, киімінің, мінез-құлқының сипаттамалық ерекшеліктері туралы.

      250. Жеке гигиена. Ұғымдарды қалыптастыру:

      1) гигиена ережелерін сақтау мен өз ағзасының жай-күйінің арасындағы өзара байланыс туралы;

      2) пайдалы және зиянды әдеттер туралы.

      251. Көшедегі мінез-құлық ережесі:

      1) "көлік жүретін жол" ұғымын бекіту;

      2) көшеден өту ережесімен таныстыру.

      252. Қоғамдық-тұрмыстық мекемелер. Балаларды таныстыру:

      1) адамның әлеуметтік-тұрмыстық іс-әрекетінің салаларымен;

      2) дүкенде, емханадағы мінез-құлық ережелерімен;

      3) мекеме қызметкерлеріне сұрақтармен, өтініштермен, рақмет айтумен қаратылған сөз түрлерімен.

      253. Ересектердің еңбегі. Кәсіптер туралы еңбектің нәтижелерінің мазмұны мен мәні туралы білімді қалыптастыру.

      254. Мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті:

      1) алуан түрлі әлеуметтік-тұрмыстық жағдайларда балаларды ересектермен және қатарластармен өзара әрекетке түсу білігін үйрету;

      2) адам беті мен денесінің сызбасын қабылдау алгоритмін қалыптастыру;

      3) адамдардың эмоционалды күйлері (қуаныш, мұң, бірқалыпты күй, қорқыныш) және оларды бет қимылы, ым-ишара, позалар арқылы көрсету тәсілдері туралы ұғымдарды бекіту;

      4) адамның эмоционалды күйімен және осы күйді туындататын себептің арасындағы байланысты орнату білігін үйрету.

      255. Қабылдауға және қайта жаңғыртуға үйрету:

      1) мимика: таңғалу;

      2) ым-ишара (ал, басқа жоқ, білмеймін, бермеймін, бұл менікі, төмен, жоғары, ұзын, қысқа);

      3) пантомимикалық қимылдар (ішім ауырады, ұйқым келді, сыпырып жатырмын, шаң сүртемін).

      256. Күтілетін нәтижелер:

      1) түрлері жақын заттарды ажыратады және атайды;

      2) пішіні, түсі, материалы, қызметі бойынша заттарды топтастыра біледі;

      3) адамдардың жасы бойынша айырмашылығын түсінеді;

      4) пайдалы және зиянды әдеттер туралы ұғымдары бар;

      5) сатушының, дәрігердің еңбегінің мазмұны мен бағыттылығы туралы ұғымдары бар;

      6) қоршаған адамдармен мәдени өзара әрекеттесу формаларын біледі;

      7) адамның беті мен денесінің сызбасында бағдарлай алады;

      8) адамның эмоционалды күйлерін мимика, ым-ишара, позалар арқылы көрсету тәсілдерін біледі және қайта жаңғыртады;

      9) адамның эмоционалды күйлері мен осы күйді туындататын себептің арасындағы өзара байланысты түсінеді.

6-параграф. 2 - жартыжылдық

      260. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау қамтиды: заттық әлем, өзі туралы ұғымдары, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, қоғамдық-тұрмыстық мекемелер, ересектердің еңбегі, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      261. Заттық әлем:

      1) заттың қызметі мен оның құрылымы, жасалған материал арасындағы өзара байланыс туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      2) іс-әрекетті жүзеге асыруға арналған заттардың сапасы, қасиеттері, қызметіне сәйкес таңдау білігін үйрету.

      262. Бала және қоршаған адамдар. Ұғымдарды дамыту:

      1) өз туралы;

      2) өз отбасы туралы;

      3) балалардың жеке-дара сенсорлы мүмкіндіктері туралы.

      263. Жеке гигиена. Таныстыру:

      1) көз гигиенасының ережесімен;

      2) сырт бейнесін өзіндік бақылау тәсілдерімен.

      264. Көшедегі мінез-құлық ережесі:

      1) көшеден өту ережесін бекіту;

      2) жолаушылар көлігінің аялдамасында мінез-құлық ережесімен таныстыру.

      265. Қоғамдық-тұрмыстық мекемелер:

      1) дүкендердің алуан түрлері туралы ұғымдарды дамыту;

      2) шаштараз туралы ұғымдарды қалыптастыр.

      266. Ересектердің еңбегі. Шаштараз кәсібі, еңбек нәтижесінің мазмұны мен маңызы туралы ұғымдарды қалыптастыру.

      267. Мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті:

      1) қоғамдық орындарда мінез-құлық ережесімен таныстыру;

      2) балаларға нақты әрекеттерге өзіндік қатынасын көрсету білігін үйрету;

      3) адам денесі мен бетінің сызбасын қабылдау алгоритмін бекіту.

      268. Қабылдау мен қайта жаңғыртуға үйрету:

      1) бет қимылы: ашушаңдық;

      2) ым-ишара: маған кел, біреуге ұрсу, есік қағу, біраз;

      3) пантомимикалық қимылдар: тіс тазалаймын, ыдыс жуамын, шаршадым, суық;

      4) сюжетттік бейнелеуде кейіпкерлердің бет қимылы, ым-ишарасы, позаларының маңызын анықтау білігін үйрету.

      269. Күтілетін нәтижелер:

      1) заттың қызметі мен оның құрылымы, жасалған материалы арасындағы өзара байланысты түсінеді;

      2) өз отбасының құрамын біледі, отбасындағы туыстық қатынастарды түсінеді;

      3) көз гигиенасын жүзеге асыру тәсілдерін біледі;

      4) көшеден өту ережесін біледі;

      5) бірқатар қоғамдық-тұрмыстық мекемелер туралы түсініктері бар (дүкен, емхана, шаштараз);

      6) қоғамдық орында мінез-құлық ережесі туралы түсініктері бар;

      7) орындалатын әрекетті позасы бойынша таниды;

      8) сюжеттік бейнедегі кейіпкерлердің эмоционалды күйлерінің көрінісін түсінеді.

5-тарау. Ересектер тобы (5 - 6 жастағы балалар)

1-параграф. "Таным" білім беру саласы

      270. "Таным" білім беру саласының мазмұны арнайы коррекциялық оқу іс-әрекетінде жүзеге асырылады - көру арқылы қабылдау (көрмейтін балалармен - түйсіну және ұсақ моторика), кеңістікте бағдарлау.

      271. Мақсаты - полисенсорлы негізде қабылдаудың коррекциялық-компенсаторлық тәсілдерін дамыту, оларды балалардың өзіндік танымдық іс-әрекетінде қолдану үшін жағдай құру.

      272. Міндеттері:

      1) қоршаған әлемнің объектілеріне зерттеу тұғырын қалыптастыру;

      2) алгоритмизация негізінде мақсатты бағытталған полисенсорлы қабылдау арқылы қоршаған кеңістіктің объектілері туралы ұғымдарды дамыту;

      3) кеңістік және онда орналасқан объектілер туралы алынған полисенсорлы ақпаратты практикалық іс-әрекетте қолдануға үйрету;

      4) ойлау операцияларын дамыту (анализ, синтез, салыстыру, жалпылау, жіктеу).

2-параграф. 1 - жартыжылдық

      273. Көру арқылы қабылдау қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекеті, сенсорлы эталондар (пішіні, көлем, түс), заттар мен заттық бейнелер, сюжеттік бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар, адам өміріндегі көру.

      274. Көру-ізденістік іс-әрекеті. Қозғалатын көру мотивін іздеуді және көз қырында ұстауды жүзеге асыру білігін дамыту.

      275. Сенсорлы эталондар. Біліктіліктерді жетілдіру:

      1) көлемі бойынша айырмашылықты бірте-бірте азайтумен ұзындығы, биіктігі, ені, тығыздығы бойынша заттарды салыстыру;

      2) бірдей орналасқан көпшілік заттардан көлемнің берілген параметрі бойынша заттарды жинақтап шектеу;

      3) көпшіліктен көлемнің берілген параметрі бойынша бірдей заттарды таңдау;

      4) ұзындығы, биіктігі, ені, тығыздығы бойынша артуы мен азаюы ретімен үш-бес заттан қатар құру;

      5) түрлі-түсті объектілер арасындағы қашықтықты және қабылдау өрісін арттыруда, негізгі түстің 3 реңкін ажырату.

      276. Тік төртбұрышты шаршымен салыстыру негізінде, сопақшаны шеңбермен салыстыру негізінде таныстыру. Геометриялық фигураларды (шеңбер, шаршы, үшбұрыш, тік төртбұрыш, сопақша) және көлемді денелерді (шар, куб, цилиндр) ажырату және атау білігіне арнаған жаттығу.

      277. Біліктерге үйрету:

      1) көпшілік шаршыдан силуэттік және контурлы бейнелеуде тік төртбұрышты шектеу;

      2) көпшілік шеңберден силуэттік және контурлы бейнелеуде сопақшаны шектеу;

      3) заттарға дейін қашықтықты бірте-бірте арттырумен көлемнің берілген параметрі бойынша үлкен кеңістіктің 2 біртекті объектілерін салыстыру;

      4) сұр, көгілдір, күлгін түстерді ажырату және атау;

      5) көгілдір-көк, көгілдір-ақ, көгілдір-сұр, күлгін-қара, күлгін-көк түстерді саралау;

      6) көгілдір түсті көк-күлгін және сұр-ақ түстерден бөліп шығару; сұр түсті ақ-көгілдір түстен, күлгін түсті қызыл-көк және қара-көк түстерден бөліп шығару;

      7) сұр, көгілдір, күлгін түстердің эталондарын қоршаған заттардың түстерімен салыстыру;

      8) түстің қанықтылығын көбейту және азайту ретімен түрлі-түсті қатар құру (негізгі түстердің 3 градациясы);

      9) қоңыр, күлгін, қызғылт-сары, көгілдір, сұр түстердің ашық және қою реңктерін ажырату;

      10) қоңыр, күлгін, қызғылт-сары, көгілдір, сұр түстердің реңктерін жинақтау (2 реңктен).

      278. Заттар және заттық бейнелер. Біліктіліктерді үйрету:

      1) жоспар-алгоритм бойынша қабылдау объектісін қарау және сипаттау;

      2) күрделі кескіндегі заттардың шынайы, силуэттік және контурлы бейнелерімен салыстыру;

      3) әртүрлі ракурста заттарды тану (алдынан, артынан, жанынан, жоғарыдан, төменнен);

      4) қозғалатын объектілерді тану;

      5) күрделі кескіндегі затты және оның бейнесін салыстыру.

      279. Сюжеттік бейнелер:

      1) екі композициялық жоспары бар сюжеттік бейнені бірізді қабылдау дағдыларын қалыптастыру;

      2) сюжетті ашатын информативті белгілер туралы білімді дамыту.

      280. Кеңістікті қабылдау:

      1) кеңістік тереңдігінің бейнелеуші белгілері туралы ұғымдарды қалыптастыру, қашықтықта орналасқан заттардың көлемін өзгерту; бір объектіні екіншісімен жабу;

      2) баланың өзінен бір бағытта орналасқан үш-бес затқа дейін қашықтықты көру арқылы саралауға арналған жаттығу.

      281. Көру-моторлы координациялар:

      1) контур бойынша бейнелерді айналдырып белгілеу, сызықпен штрихтау дағдыларын жетілдіру;

      2) үлгі бойынша графикалық тапсырмаларды орындау.

      282. Адам өміріндегі көру. Балалардың көру мүмкіндіктері, көруді сақтау ережесі туралы ұғымдарды дамыту.

      283. Күтілетін нәтижелер:

      1) геометриялық фигураларды және көлемді денелерді, олардың түстері мен реңктерін, көлемін біледі;

      2) біртипті белгілерді саралайды;

      3) шынайы заттардың пішінін, түсін, көлемін талдайды;

      4) сенсорлы эталондармен әрекет етеді (арақатынасын белгілейді, жинақтайды, жүйелейді);

      5) объектіні сызба-алгоритмге сүйеніп қарастырады және сипаттайды;

      6) әртүрлі ракурстағы заттарды таниды;

      7) сюжетті түсінеді, информативті белгілерді табады;

      8) кеңістіктің тереңдігінің бірқатар бейнелеуші белгілері туралы түсініктері бар;

      9) үлгі бойынша графикалық тапсырмаларды орындайды.

      284. Сипап-сезу және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет, тифлографика.

      285. Объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы. Дағдыларға үйрету:

      1) алақандар мен саусақтарды шиыршық тәрізді сылау тәсілімен қолды өзіндік уқалауды (массаж) орындау;

      2) екі қолдың саусақтарымен бір мезгілде әртипті қимылдарды орындау;

      3) әртүрлі бағыттарда қолдың білезігімен толқын тәрізді қимылдарды орындау.

      286. Сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері.

      287. Сопақшамен, тік төртбұрышпен таныстыру.

      288. Біліктерді жетілдіру:

      1) сипап-сезу тәсілі арқылы геометриялық фигураларды (шеңбер, шаршы, үшбұрыш, сопақша, тік төртбұрыш) және көлемді денелерді (шар, куб, цилиндр) ажырату және атау;

      2) кескіні бірнеше қарапайым формаларды қамтитын заттың бөлшектерінің пішінін анықтау;

      3) заттардың сипап-сезу белгілері мен қасиеттерін қолмен сипау, ысқылау, ұрғылау, қысу, мыжғылау, қолмен өлшеу тәсілдерімен ажырату;

      4) заттардың жазықтығының, температурасының, салмағының қарама-қарсы және аралық сипап-сезу сипаттамаларын дененің әртүрлі бөліктерімен ажырату;

      5) заттардың жазықтығының, температурасының, салмағының сипап-сезу белгілері бойынша заттарды топтастыру.

      289. Біліктерді үйрету:

      1) алгоритм бойынша заттарды сипап-сезу арқылы зерттеуді орындау;

      2) ені, қалыңдығы бойынша біртекті заттарды салыстыру;

      3) ені, қалыңдығының артуы және азаюы ретімен үш заттан қатар құру.

      290. Заттық-практикалық іс-әрекет. Біліктіліктерді үйрету:

      1) берілген жағдайларға сәйкес жекеленген заттарды конструктордың бөлшектерінен жинау;

      2) күрделі пішіндегі рельефті сурет салу үшін ермексаздан дайын бөлшектерді іріктеу, ермексазды рельефтің контуры аясында жағу;

      3) геометриялық фигуралардан қарапайым өрнектерді фланелеграфта құрастыру;

      4) магниттік тақтада таяқшалардан қарапайым өрнектерді құрастыру;

      5) қырлары мен бұрыштарын қиылыстырумен қағазды ортасы және диагоналі бойынша бүктеу;

      6) түйіндерді байлау және шешу;

      7) ілгектердің алуан түрлерімен әрекет етуді орындау.

      291. Тифлографика. Рельефті бейнені оқу. Оқу біліктерін жетілдіру:

      1) әртүрлі жазықтықта әртүрлі тәсілдермен орындалған пішіні, ұзындығы, ені бойынша әртүрлі рельефті сызықтар;

      2) сызықтардан орындалған суреттер;

      3) әртүрлі көлемдегі және әртүрлі кеңістіктік қалыптағы геометриялық фигуралардың рельефті бейнелері (шеңбер, сопақша, үшбұрыш, шаршы, тік төртбұрыш);

      4) геометриялық фигурасы бар заттардың суреттері;

      5) бір жазықтықта 1 мм қашықтықта орналасқан екі, үш нүктелерден құрылған комбинациялар.

      292. Рельефті-графикалық іс-әрекет. Біліктерді бекіту:

      1) приборды жұмысқа дайындау;

      2) трафарет, тіректі нүктелер бойынша әртүрлі сызықтарды жүргізу;

      3) трафарет бойынша геометриялық фигуралардың контурын қаламмен қоршау және грифельмен тесу;

      4) табиғи материалдан, таяқшалардан жайпақ заттардың контурын құру.

      293. Біліктерді үйрету:

      1) тіректі аппликацияны қолданып заттардың суретін аяқтау;

      2) тіректі нүктелер бойынша бұрышты пішіндегі геометриялық фигуралардың суретін салу.

      294. Күтілетін нәтижелер:

      1) бірізді әрекеттер алгоритміне негізделген объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеу дағдылары бар;

      2) сипап-сезу арқылы заттардың жазықтығының пішінін, көлемін, сипаттамасын анықтайды;

      3) жазықтықтың пішіні, көлемі, қасиеттері бойынша заттарды салыстыра, топтастыра алады;

      4) іс-әрекеттің алуан түрлерінде сипап-сезу ақпаратын қолданады;

      5) нұсқау бойынша жетекші және бақылаушы қолды ажырату арқылы рельефті суретті зерттейді;

      6) рельефті сызықтарды оқиды, оларды пішіні, ұзындығы, ені, орындау тәсілі бойынша саралайды; сызықтардан күрделі емес суреттерді оқиды;

      7) орындалу тәсілі, көлемі және әртүрлі кеңістіктік қалыптағы алуан түрлі геометриялық фигураларды оқиды;

      8) табиғи материалдан, таяқшалардан жалпақ заттардың контурын құруды біледі;

      9) әртүрлі сызықтардың суретін сала алады, трафарет, тіректі нүктелер бойынша геометриялық фигуралардың суретін сала біледі;

      10) педагогтың көмегімен тіректі аппликация бойынша заттың суретін салып аяқтайды.

      295. Кеңістікте бағдарлау қамтиды: дененің сызбасында бағдарлау, өзіне және затқа қатысты бағдарлау, заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу, қозғалыс барысында бағдарлау, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау, Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау, микрожазықтықта бағдарлау, кеңістіктің жоспары мен сызбаларының көмегімен бағдарлау.

      296. Дененің сызбасында бағдарлау. Қарама-қарсы тұрған адамның денесінің жұптық-қарама-қарсы қырларын анықтау, оларды өз денесінің қырларымен салыстыру білігін қалыптастыру.

      297. Өзіне және затқа қатысты бағдарлау:

      1) позицияны алмастыруда өзіне қатысты кеңістіктің бағыттарында бағдарлау дағдыларын қалыптастыру;

      2) заттар тобында әрбір заттың кеңістіктік орналасуын анықтау білігін дамыту;

      3) кеңістіктің әртүрлі бағыттарында орналасқан, өзінен 2 затқа дейін қашықтықты (алыс-жақын) көрудің көмегімен анықтау білігін үйрету.

      298. Заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу. Орын алмастырушы заттардың көмегімен заттар арасындағы кеңістіктік қатынастар мен еркін кеңістіктің аумағын модельдеуге үйрету.

      299. Қозғалыс барысында бағдарлау. Қозғалыстың бағытын сақтаумен және өзгертумен кез келген бастапқы бағдардан кеңістікте қозғалу дағдыларын дамыту.

      300. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағытталу:

      1) қоршаған кеңістікте кездесетін иістердің түрлерімен таныстыру;

      2) иісті оның шығу көзімен салыстыру білігін жетілдіру, кеңістікте иістің шығу көзінің бағытын жинақтау;

      3) әртүрлі заттардың бетінің қасиеттерін алақанмен, қол саусақтарымен сипап-сезу арқылы ажырату, бөлмедегі еденнің төсемін немесе аумақтағы грунттың бетін жалаңаяқ және аяқ-киімнің табанымен ажырату білігіне арналған жаттығу;

      4) дыбысталатын заттың қашықтығын бағалау білігін үйрету.

      301. Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау:

      1) балабақшаның кеңістігі туралы жалпылама ұғымдарды қалыптастыру;

      2) балабақшаның ғимаратында әртүрлі бастапқы нүктелерден бағдарлау дағдысын жетілдіру.

      302. Микрожазықтықта бағдарлау:

      1) кеңістіктік ұғымдарды бекіту: оң-сол, жоғары-төмен, бұрыш, ортасы, оң жақ-сол жақ, ортасы, жоғары-төмен, орталық;

      2) басқа объектілерге қатысты микрожазықтықта объектінің кеңістіктік орналасуын анықтау білігін дамыту (астында, үстінде, алдында, артында, сол жағында, жоғарыда, төменде, оң жағында, арасында, жанында).

      303. Кеңістіктің жоспары мен сызбаларының көмегімен бағдарлау. Біліктерді үйрету:

      1) кеңістіктің сызбасы мен кеңістіктің жоспарындағы айырмашылықты ажырату;

      2) микрокеңістіктің сызбасы жоспарын құрастыру;

      3) жоспар бойынша бағдарланып, шынайы микрокеңістікте заттарды табу және орналастыру.

      304. Күтілетін нәтижелер:

      1) позицияларды алмастыруда өзіне қатысты кеңістіктің бағытында бағдарлау дағдылары бар;

      2) заттар тобындағы заттың кеңістіктік орналасуын анықтай алады;

      3) орын алмастырушы заттардың көмегімен еркін кеңістіктің аумағын модельдеу дағдылары бар;

      4) кез келген бастапқы бағдардан кеңістікте қозғалу дағдылары бар;

      5) сақталған анализаторлардың көмегімен қоршаған кеңістікте бағдар болып саналатын заттарды ажырата алады;

      6) балабақшаның кеңістігі туралы жалпылама түсініктері бар;

      7) басқа объектілерге қатысты микрокеңістікте объектінің кеңістіктегі орналасуын анықтай алады;

      8) сызбаның кеңістіктің жоспарынан айырмашылығы туралы түсініктері бар.

3-параграф. 2 - жартыжылдық

      305. Көру арқылы қабылдау қамтиды: көру-ізденістік іс-әрекеті, сенсорлы эталондар (пішін, көлем, түс), заттар және заттық бейнелер, сюжеттік бейнелер, кеңістікті қабылдау, көру-моторлы координациялар, адам өміріндегі көру.

      306. Көру-ізденістік іс-әрекеті. Қабылдау мен тану өрісінде әртүрлі түстегі, пішіндегі, көлемдегі объектілерді табу дағдыларын дамыту.

      307. Сенсорлы эталондар. Біліктерді жетілдіру:

      1) контурдың жабылуы, толық емес бейнелеу күрделі жағдайларында жазық геометриялық фигуралардың контурлы бейнесін тану;

      2) басқа көпшіліктен әртүрлі кеңістіктік қалыпта ұсынылған геометриялық фигуралар мен денелерді жинақтау;

      3) пішіннің белгісі бойынша заттар мен олардың бейнесін топтастыру.

      308. Балаларды үйрету:

      1) күрделі геометриялық пішінді талдау, оның кескінінде қарапайым құрамдас бөліктерді ажырату білігін;

      2) тұтас объектінің бөліктерінің көлемін салыстыру;

      3) қозғалатын объектілердің көлемін салыстыру;

      4) көлемі бойынша айырмашылықты бірте-бірте азайтумен көлемнің берілген параметрін азайту және арттырумен бес және одан көп заттардан қатар құру;

      5) негізгі түстердің 5 реңкін және қоңыр, күлгін, қызғылт-сары, көгілдір, сұр түстердің 3 реңкін ажырату қабілетін;

      6) негізгі түстердің қою реңктерін қою түстерден, ашық реңктерді ашық түстерден бөліп жинақтау білігін;

      7) қоңыр, күлгін, қызғылт-сары, көгілдір, сұр түстердің реңктерін жинақтау білігін (3 түстен);

      8) түстің қанықтығының азаюы немесе артуы ретімен түстер қатарын құру білігін (негізгі түстердің 5 градациясы және қоңыр, күлгін, қызғылт-сары, көгілдір, сұр түстердің 3 градациясы);

      9) кемпірқосақтың түстерінің бірізділігін білу.

      309. Заттар және заттық бейнелер. Дағдыларды жетілдіру:

      1) жоспар-алгоритм бойынша қабылдау объектісін қарау және сипаттау;

      2) берілген белгісі бойынша заттарды жалпылау және жіктеу.

      310. Біліктерді үйрету:

      1) күрделі жағдайларда затты тану (толық емес, "күңгірт" бейнелер);

      2) тұтас бейнені бөліктерден құрастыру.

      311. Сюжеттік бейнелер:

      1) екі композициялық жоспары бар сюжеттік бейнені бірізді қабылдау, информативті белгілерді ажырату дағдыларын бекіту;

      2) екі сюжеттік картинада бейнеленген оқиғалардың бірізділігін орнату білігін үйрету.

      312. Кеңістікті қабылдау. Кеңістіктің тереңдігінің бейнелеуші белгілері туралы білімді бекіту.

      313. Көру-моторлы координациялар. Үлгі және көру есі бойынша графикалық тапсырмаларды орындау білігін дамыту.

      314. Адам өміріндегі көру. Оптикалық коррекция құралдары және оның балалардың көру мүмкіндіктерін арттырудағы рөлі туралы ұғымдарды дамыту.

      315. Күтілетін нәтижелер:

      1) объектілердің белгілерін талдау, біріктіру және жүйелеу үшін сенсорлы эталондарды қолданады;

      2) түстің қанықтығының өзгеру ретіне қарай түстер қатарын құрай біледі;

      3) басқа белгілердің вариативтілігі жағдайында берілген сенсорлы эталонды іздеуді жүзеге асырады;

      4) қабылдау объектілерін қарауда жоспарды ұстанады;

      5) күрделі жағдайларда затты таниды;

      6) шынайы жағдайда және картинада кеңістіктің тереңдігінің және арақашықтығының белгілерін түсінеді;

      7) есте сақтау бойынша графикалық бейнені қайта жаңғыртады;

      8) оптикалық коррекция құралдары туралы түсініктері бар.

      316. Сипап-сезу және ұсақ моторика қамтиды: объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуге қолдың дайындығы, сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері, заттық-практикалық іс-әрекет, тифлографика.

      317. Қолдың сипап-сезу арқылы объектілерді зерттеуге дайындығы. Біліктерді жетілдіру:

      1) алуан түрлі тәсілдерді қолдану арқылы қолды өзіндік уқалауды (массаж) орындау;

      2) қолдың білезіктерімен және саусақтарымен статикалық және динамикалық қимылдарды орындау;

      3) бір статикалық позадан екіншісіне өтуді орындау.

      318. Сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдері:

      1) алгоритм бойынша сипап-сезу арқылы зерттеу тәсілдерін бекіту;

      2) сипап-сезу тәсілі арқылы шеңбер, шаршы, үшбұрыш, сопақша, тік төртбұрыш геометриялық фигураларды және шар, куб, цилиндр көлемді денелерді ажырату, оларды дұрыс атау білігіне жаттығу;

      3) көлемнің берілген параметрі бойынша пішіннің белгісі бойынша заттарды топтастыру білігін жетілдіру;

      4) ұзындығы, биіктігі, ені, тығыздығы бойынша біртекті және әртекті заттарды салыстырудың сипап-сезу тәсілдерін бекіту;

      5) тұтас заттың бөліктерінің көлемін салыстыру білігін дамыту;

      6) жалпы ұзындығы, көлемі, биіктігі, ені, тығыздығының азаюы және артуы ретімен 4-5 заттан қатар құру білігін дамыту;

      7) материалды ажырату білігін жаттықтыру (ағаш, шыны, пластмасса, металл, резеңке, қағаздың түрлері, маталар); әртүрлі материалдардан жасалған тұрмыстық заттардың бетін анықтау.

      319. Заттық-практикалық іс-әрекет:

      1) бөлшектерді қатарға, төртбұрыш, шеңбер бойымен, биіктігі, ұзындығы, ені бойынша орналастырумен құрылыс салуға жаттығу;

      2) бірнеше бөліктерден құралатын заттарды илеу білігін жетілдіру;

      3) ермексаздан жасалған бөлшек-дайын заттарды күрделі пішіндегі рельефті суретке жапсыру үшін іріктеу білігін дамыту, ермексазды рельефтің контуры аясында жағу білігін дамыту;

      4) мозаикадан, таяқшалардан қарапайым өрнектерді құрастыруға арналған жаттығу;

      5) қағазбен жұмыс жасау тәсілдерін бекіту (мыжғылау, тегістеу, бүктеу, жырту, қию);

      6) бау жіптерді қиылыстырумен және тесіктердің санын арттырумен байлауға үйрету;

      7) рельефті-нүктелі шрифтісі бар кітап беттерін басынан аяғына дейін және кері ретте парақтау білігін үйрету.

      320. Тифлографика көрмейтін балаларды бедерлі суреттерді және олардың бейнесін тифлографикалық аспаптардың көмегімен оқуға үйретуді қамтиды.

      321. Рельефті бейнені оқу:

      1) геометриялық пішіні бар заттардың суреттерін оқу білігін жетілдіру;

      2) нүктелер мен сызықтар негізінде орындалған өрнектерді оқуға үйрету;

      3) екі-үш геометриялық фигуралардан (үйшік, шырша) алуан түрлі комбинацияларды қамтитын заттардың (аппликациялық, контурлы) бейнелерін оқуға үйрету;

      4) рельефті бейнені және оның бөліктерін шынайы объектімен (модель) және оның бөліктерімен салыстыру білігін үйрету.

      322. Рельефті-графикалық іс-әрекет. Біліктерді үйрету:

      1) нүктелер мен сызықтардан қарапайым өрнектердің суретін салу;

      2) алгоритм бойынша трафаретте гемоетриялық пішіндегі заттардың суретін салу.

      323. Күтілетін нәтижелер:

      1) қолдың білезіктері мен саусақтарының үйлестірілген қимылдар орындау дағдылары бар;

      2) өзіндік іс-әрекет деңгейінде объектілерді сипап-сезу арқылы зерттеуді орындайды, әрекеттерін сөзбен түсіндіреді;

      3) кеңістіктің пішіні, көлемі, құрылымының эталондарына сәйкес заттардың сипап-сезу белгілерін талдайды;

      4) кеңістіктің пішіні, көлемі, сипаттамасының берілген белгілері бойынша салыстыру, топтастыру үдерісінде объектілердің тәуелділігін орната біледі;

      5) жетекші және бақылаушы қолды айқындаумен, берілген нүктеден заттың контурын қабылдау дағдыларын меңгерген;

      6) екі-үш геометриялық фигуралардан құралған комбинацияларды қамтитын заттардың бейнелерін таниды;

      7) үлгі бойынша нүктелер мен сызықтардан өрнектің суретін сала алады;

      8) алгоритмге сүйеніп, трафаретте жазық геометриялық пішіндегі заттардың суретін сала алады.

      324. Кеңістікте бағдарлау қамтиды: дененің сызбасында бағдарлау, өзіне және затқа қатысты бағдарлау, заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу, қозғалыс барысында бағдарлау, сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау, Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау, микрожазықтықта бағдарлау, кеңістіктің сызбасы мен жоспарларының көмегімен бағдарлау.

      325. Дененің сызбасында бағдарлау. Өз денесінің кеңістіктік бағыттарын алдында және қарама-қарсы тұрған адамның бағыттарымен салыстыру біліктерін бекіту.

      326. Өзіне және затқа қатысты бағдарлау:

      1) позицияны алмастыруда өзі мен қоршаған заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды анықтау білігін бекіту;

      2) заттардың орнын алмастыруда заттар тобындағы заттың кеңістіктегі орнын анықтау білігін дамыту;

      3) микро және макрокеңістікте өзінен заттарға дейін арақашықтықтың азаюын және артуын көру арқылы анықтау білігін дамыту.

      327. Заттық-кеңістіктік қатынастарды модельдеу. Орын алмастырушы заттардың көмегімен Жабық және еркін кеңістіктің аумағын модельдеу дағдыларын жетілдіру.

      328. Қозғалыс барысында бағдарлау. Өзіндік қозғалыс, басқа адамдардың және алуан түрлі объектілердің қозғалысы барысында бағытты анықтау білігін дамыту.

      329. Сақталған анализаторлардың көмегімен бағдарлау:

      1) қоршаған еркін кеңістіктің дыбыстарын тану, олардың бағыттарын жинақтау, еркін кеңістікте дыбыс көзінің қашықтығын бағалау білігін дамыту;

      2) балабақшаның бөлмелеріндегі дыбыстардың өзгешелігі туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      3) еденнің төсемі, сипаттамалық иістер мен дыбыстар бойынша бөлмелерді тану білігін үйрету.

      330. Жабық және еркін кеңістікте бағдарлау:

      1) балабақшаның аумағы туралы жалпылама ұғымдарды қалыптастыру;

      2) балабақшаның аумағында әртүрлі бастапқы нүктелерден бағдарлау дағдыларын жетілдіру.

      331. Микрожазықтықта бағдарлау. Есептеу нүктесін алмастыру жағдайында басқа объектілерге қатысты микрожазықтықта объектінің кеңістіктегі орнын анықтау білігін үйрету.

      332. Кеңістіктің сызбасы мен жоспарларының көмегімен бағдарлау. Біліктіліктерді үйрету:

      1) жабық кеңістіктің сызбасы мен жоспарын құрастыру;

      2) жоспар бойынша бағдарланып, шынайы Жабық кеңістікте заттарды табу және орналастыру.

      333. Күтілетін нәтижелер:

      1) өз денесінің кеңістіктік бағыттарын алдында тұрған және қарама-қарсы тұрған адамның бағыттарымен салыстыра алады;

      2) позицияларды алмастыруда өзі және қоршаған заттар арасындағы кеңістіктік қатынастарды анықтайды;

      3) көрудің көмегімен өзінен заттарға дейін арақашықтықтың азаюы мен артуын анықтай алады;

      4) орын алмастырушы заттардың көмегімен кеңістікті модельдеу дағдылары бар;

      5) балабақшаның әртүрлі бөлмелеріндегі дыбыстардың, иістердің, еден төсемінің сипаттамасының өзгешелігі туралы түсініктері бар;

      6) негізгі бөлмелерде және балабақшаның аумағында өз бетімен бағдарлау дағдылары бар;

      7) есептеу нүктесін алмастыру жағдайында басқа объектілерге қатысты микрожазықтықта объектінің кеңістіктегі орнын анықтай алады;

      8) кеңістіктің жоспары бойынша бағдарланып, Жабық кеңістіктің күрделі емес сызбалары мен жоспарларын құрастыра алады.

4-параграф. "Әлеумет" білім беру саласы

      334. "Әлеумет" білім беру саласының базалық мазмұны әлеуметтік-тұрмыстық бағдар арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады.

      335. Мақсаты - әртүрлі әлеуметтік-тұрмыстық жағдайларда қоршаған адамдармен қарым-қатынас мен өзіндік мінез-құлықты ұйымдастырумен байланысты біліктер мен дағдыларды қалыптастыру.

      336. Міндеттері:

      1) адамның әлеуметтік-тұрмыстық іс-әрекетінің саласы туралы ұғымдарын дамыту;

      2) тұрмыстық және әлеуметтік мінез-құлық ережелері мен нормалары саласында балалардың әлеуметтік бағдарларын қалыптастыру.

5-параграф. 1 - жартыжылдық

      337. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдар келесіні қамтиды: заттық әлем, өзі туралы ұғымдар, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, қоғамдық-тұрмыстық мекемелер, ересектердің еңбегі, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      338. Заттық әлем. Біліктерді жетілдіру:

      1) ұқсастығы мен айырмашылығының белгілері бойынша бір түрдегі заттарды салыстыру;

      2) пішіні, түсі, материалы, қызметі бойынша заттарды топтастыру;

      3) заттың қызметі мен құрылысы, дайындалған материалы арасындағы байланысты орнату.

      339. Бала және қоршаған адамдар:

      1) адамның жеке-дара сырт бейнесінің ерекшеліктері туралы ұғымдарды жетілдіру;

      2) өз мінезінің, қызығушылықтарының белгілері туралы тұлғалық ұғымдарды қалыптастыру.

      340. Жеке гигиена. Ұғымдарды дамыту:

      1) көз гигиенасының ережелері туралы;

      2) көзге пайдалы және зиянды әдеттер туралы.

      341. Көшедегі мінез-құлық ережесі:

      1) көру және сақталған анализаторларға сүйеніп, көлік құралдарын ажыратуға арналған жаттығу;

      2) жолаушылар көлігінің (маршруттар, аялдамалар) қозғалыс тәртібі туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      3) дыбыстық сипаттамасы бойынша жолаушылар көлігінің аялдамасын, есіктердің ашылуы мен жабылуын ажырату білігін үйрету;

      4) жолаушылар көлігінің аялдамасында мінез-құлық ережесін бекіту.

      342. Қоғамдық-тұрмыстық мекемелер. Ұғымдарды қалыптастыру:

      1) дәріхана, кинотеатр туралы;

      2) дәріханада, кинотеатрдағы мінез-құлық ережесі туралы.

      343. Ересектердің еңбегі. Автобус жүргізушісінің кәсібі, еңбек нәтижелерінің мазмұны мен маңызы туралы ұғымдарды қалыптастыру.

      344. Мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті. Кикілжіңді жағдайларды шешу тәсілдері туралы ұғымдарды қалыптастыру.

      345. Қабылдауға және қайта жаңғыртуға үйрету:

      1) бет қимылы: өкпе-реніш, кінә;

      2) қол қимылы: кел, татуласайық, көрсетпеймін, бер;

      3) пантомимикалық қимылдар: гүлдерді суарамын, шұңқыр қазамын, доп ойнаймын;

      4) графикалық бейнелер бойынша эмоционалды күйлерді анықтау, эмоцияның графикалық және шынайы бейнелерін салыстыру біліктері.

      346. Күтілетін нәтижелер:

      1) бір түрдегі заттардың алуан түрлілігіне бағдарланады, оларды қызметі бойынша жіктейді;

      2) өзінің және басқа балалардың сырт бейнесінің ерекшеліктерін салыстырады;

      3) жолаушылар көлігінің аялдамасында, қоғамдық орындағы мінез-құлық ережелерін біледі;

      4) автобус жүргізушісінің кәсібі, оның еңбегінің бағыттылығы мен мазмұны туралы түсініктері бар;

      5) кикілжіңді жағдайларды шешу тәсілдерін біледі;

      6) графикалық бейнелер бойынша эмоционалды күйлерді анықтай алады, оларды эмоцияның шынайы бейнелерімен арақатынаста белгілей алады.

6-параграф. 2 - жартыжылдық

      347. Әлеуметтік-тұрмыстық бағдар келесіні қамтиды: заттық әлем, өзі туралы ұғымдар, жеке гигиена, көшедегі мінез-құлық ережесі, қоғамдық-тұрмыстық мекемелер, ересектердің еңбегі, мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті.

      348. Заттық әлем. Ұғымдарды қалыптастыру:

      1) адамның еңбегін тұрмыста жеңілдететін заттар туралы;

      2) адам үшін қауіпті тұрмыстық заттар, оларды қолдану ережесі туралы.

      349. Бала және қоршаған адамдар:

      1) өз отбасының құрамы, туыстық қатынастар, отбасылық міндеттерді бөлу туралы ұғымдарды дамыту;

      2) адамның сырт бейнесінде жыныстық және жас ерекшеліктері, олардың мінез-құлық ерекшеліктерінің көрінуін ажырату білігін үйрету.

      350. Жеке гигиена:

      1) жеке гигиена мен ұқыптылық ережелерін бекіту;

      2) жеке гигиена ережелерін орындауда өзіндік бақылау тәсілдерін үйрету.

      351. Көшедегі мінез-құлық ережесі. Дыбыстық сипаттамасы бойынша жолаушылар көлігінің аялдамасын, есіктердің ашылуы мен жабылуын ажырату білігін жетілдіру.

      352. Қоғамдық-тұрмыстық мекемелер. Ұғымдарды қалыптастыру:

      1) кітапхана, пошта туралы (қызметі, құрылғысы, қызметкерлер);

      2) кітапханада, поштадағы мінез-құлық ережесі туралы.

      353. Ересектердің еңбегі:

      1) ересектердің үй шаруашылығы іс-әрекеті туралы ұғымдарды қалыптастыру;

      2) еңбек әрекеттерін имитациялауға жаттығу.

      354. Мінез-құлық және қарым-қатынас мәдениеті:

      1) әртүрлі өмірлік жағдайларда мінез-құлық және қарым-қатынас ережелері туралы ұғымдарды дамыту;

      2) адамдардың эмоционалды күйлері (қызығушылық, ұялу) және оларды мимика, қол қимылы, позалар арқылы көрсету тәсілдерін туралы түсініктерді қалыптастыру;

      3) жекеленген айрықша белгілері бойынша эмоцияны тану білігін үйрету;

      4) мимикалық және пантомимикалық қимыл дағдысын дамыту.

      355. Күтілетін нәтижелер:

      1) тұрмыстық техника заттарының қызметін біледі;

      2) жеке гигиена ережелерін орындауда өзіндік бақылау тәсілдерін біледі;

      3) дыбыстық сипаттамасы бойынша жолаушылар көлігінің аялдамасын, есіктердің ашылуы мен жабылуын ажырата алады;

      4) қоғамдық-тұрмыстық мекемелердің бірқатар түрлері туралы түсініктері бар, олардың қызметін біледі;

      5) үй еңбегінің бірқатар түрлері мен мазмұнын біледі;

      6) нақты жағдайда мінез-құлықтың дұрыс нұсқасын таңдауға қабілетті;

      7) эмоцияның айырып-танушы белгілерін біледі;

      8) мимикалық және пантомимикалық қимылдарды орындау дағдысын меңгерген.

6-тарау. Мектепалды даярлық сыныбы (6-7 жастағы балалар)

1-параграф. "Таным" білім беру саласы

      356. "Таным" білім беру саласының базалық мазмұны арнайы түзеу оқу қызметінде жүзеге асырылады - көру арқылы қабылдау (көрмейтін балалармен - сипап-сезу және ұсақ моторика), кеңістікте бағдарлай білу.

      357. Мақсаты: танымдық іс-әрекеттің сенсорлы, перцептивті, психикалық және моторлы компоненттерін дамыту бірлігін қамтамасыз ету; балалардың туындайтын танымдық қажеттіліктерді өз бетімен шешу үшін жағдай жасау.

2-тарау. Көру арқылы қабылдау

      358. Мақсаты ретінде балалардың көру мүмкіндіктерін өмір сүру әрекетінде барынша пайдалануға мүмкіндік беретін біліктер мен дағдыларды қалыптастыру болып табылады.

      359. Міндеттері:

      1) көру әрекетінің бағдарлаушы-ізденістік, ақпараттық-танымдық, реттеуші және бақылаушы функцияларын дамыту;

      2) көру ақпаратының негізінде қоршаған әлемнің объектілерімен зерттеу әрекетінің жүйесін дамыту;

      3) танымдық және практикалық іс-әрекетте көру арқылы қабылдаудың меңгерген тәсілдерін қолдану білігін жетілдіру.

   &