Об утверждении Межрегиональной схемы территориального развития Актюбинской агломерации

Постановление Правительства Республики Казахстан от 3 марта 2018 года № 109.

      В соответствии с пунктом 3 статьи 43 Закона Республики Казахстан от 16 июля 2001 года "Об архитектурной, градостроительной и строительной деятельности в Республике Казахстан" Правительство Республики Казахстан ПОСТАНОВЛЯЕТ:

      1. Утвердить прилагаемую Межрегиональную схему территориального развития Актюбинской агломерации.

      2. Центральным и местным исполнительным органам принять меры, вытекающие из настоящего постановления.

      3. Настоящее постановление вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

      Премьер-Министр
Республики Казахстан
Б. Сагинтаев

  Утверждена
постановлением Правительства
Республики Казахстан
от 3 марта 2018 года № 109

Межрегиональная схема территориального развития Актюбинской агломерации

      Настоящая Межрегиональная схема территориального развития Актюбинской агломерации (далее – Межрегиональная схема Актюбинской агломерации) разработана в рамках реализации Послания Президента Республики Казахстан народу Казахстана от 14 декабря 2012 года "Стратегия "Казахстан – 2050": новый политический курс состоявшегося государства", постановлений Правительства Республики Казахстан от 30 декабря 2013 года № 1434 "Об утверждении Основных положений Генеральной схемы организации территории Республики Казахстан" (далее – Основные положения Генеральной схемы) и от 28 июня 2014 года № 728 "Об утверждении Программы развития регионов до 2020 года" (далее – Программа развития регионов).

      Межрегиональная схема Актюбинской агломерации разработана в соответствии с законодательством Республики Казахстан в сфере архитектурной, градостроительной и строительной деятельности, нормативными правовыми и нормативно-техническими документами, регулирующими экологические, социально-экономические вопросы организации территории.

      Межрегиональная схема Актюбинской агломерации является градостроительной стратегией, определяющей перспективы развития территории и ее долгосрочную потребность в инфраструктуре. Очередность реализации, источники и объемы финансирования положений Межрегиональной схемы Актюбинской агломерации определяются на уровне государственных программ и программ развития территорий с учетом бюджетных возможностей.

      Основные элементы планировочной структуры Актюбинской агломерации включают:

      центр агломерации, зоны активных агломерационных процессов, зоны развития агломерационных связей, зоны экономического влияния и потенциального развития агломерации.

      К центру агломерации отнесен город, выполняющий центральную функцию катализатора формирования и развития агломерации, концентрирующий в себе потенциал экономического и территориального роста.

      К зоне активных агломерационных процессов отнесены территории в радиусе 0,5 часовой транспортной доступности от центра агломерации вдоль основных магистральных русел расселения, где в результате высокой концентрации и близости населенных пунктов происходит и/или существует наибольшая вероятность их территориального срастания.

      Градостроительное планирование данной зоны необходимо осуществлять с учетом урбанизированной целостности с городом-центром.

      К зоне развития агломерационных связей отнесены территории с населенными пунктами, расположенными за пределами зоны агломерационных процессов, в радиусе 1,5 часовой транспортной доступности от центра агломерации. В настоящий момент населенные пункты данной зоны удалены друг от друга, со значительными межселенными пространственными разрывами, занятыми, преимущественно, сельскохозяйственными угодьями.

      Территориальные и природно-сырьевые ресурсы этой зоны могут рассматриваться в качестве базовой основы развития и размещения экономического потенциала агломерации.

      Исходя из анализа сырьевых, трудовых, энергетических и природных ресурсов территории, важно определить опорные точки развития, ролевую функцию структурных элементов каркаса общей системы расселения и экономики агломерации.

      В качестве таких опорных точек выступили наиболее крупные поселения, обладающие ресурсным потенциалом и расположенные в выгодных по транспортно-логистическим условиям пунктах.

      Основные задачи Межрегиональной схемы Актюбинской агломерации:

      1) определение рациональной планировочной организации проектируемой территории в целях формирования оптимальных направлений развития агломерации с учетом интересов административно-территориальных единиц, входящих в ее границы;

      2) разработка комплекса обоснованных предложений по функциональному зонированию территории, совершенствованию системы расселения населения и размещению производительных сил, развитию инженерной, транспортной, социальной и рекреационной инфраструктур, межрегионального взаимодействия с другими регионами страны, защите территории от опасных техногенных и природных процессов, улучшению экологического состояния территории и охране окружающей среды.

      Межрегиональная схема Актюбинской агломерации содержит проектные предложения перспективного градостроительного развития территории на промежуточный (2020 год) и расчетный (2030 год) сроки проектирования. Основные технико-экономические показатели приведены в приложении 1 к настоящей Межрегиональной схеме Актюбинской агломерации.

      Проектные предложения долгосрочного развития Актюбинской агломерации приведены в приложениях 2-10 к настоящей Межрегиональной схеме Актюбинской агломерации.

      Перечень населенных пунктов, вошедших в зону Актюбинской агломерации, приведен в приложении 11 к настоящей Межрегиональной схеме Актюбинской агломерации.

1. Зонирование планируемой территории

      В соответствии с разделом 5 основных положений Генеральной схемы функциональные зоны разделены на 4 основные группы:

      1) зоны интенсивного хозяйственного и градостроительного освоения и максимально допустимого искусственного преобразования природной среды;

      2) зоны экстенсивного освоения окружающей природной среды;

      3) зоны ограниченного хозяйственного освоения и максимально сохраняемой природной среды;

      4) зоны с особыми регламентами хозяйственной деятельности.

      В составе каждой из вышеперечисленных зон выделены соответствующие подзоны.

      Для определения площадей, указанных в основных технико-экономических показателях, выполнен проектный земельный баланс территории согласно пункту 1 статьи 1 Земельного кодекса Республики Казахстан.

      1.1 Зоны интенсивного хозяйственного и градостроительного освоения и максимально допустимого искусственного преобразования природной среды

      Подзона расселения

      Межрегиональной схемой Актюбинской агломерации определена основная планировочная ось (Хромтау – Актобе - Мартук) и две второстепенные планировочные оси (Мартук – Актобе, Кандыагаш – Алга - Актобе). Ядром-основным планировочным центром агломерации является город Актобе, а второстепенными центрами притяжения – города Алга, Хромтау, Кандыагаш, а также села Кобда и Мартук.

      Для Актюбинской агломерации определена 1,5 часовая транспортная доступность до ядра агломерации.

      По плотности населения и интенсивности связей ядра агломерации и центров районных локальных систем расселения определены зоны интенсивных и активных агломерационных процессов.

      В 1,5 часовую изохрону транспортной доступности зоны экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации входят центр – город Актобе, города Хромтау, Алга, Кандыагаш, ряд сельских населенных пунктов Алгинского, Каргалинского, Мартукского, Мугалжарского, Хобдинского и Хромтауского районов.

      Площадь населенных пунктов в зоне перспективного экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации составляет:

      1) город Актобе – 42846,9 га;

      2) городская администрация города Актобе (без учета города Актобе) - 37085 га;

      3) Алгинский район – 102179 га;

      4) Каргалинский район – 85437 га;

      5) Хобдинский район – 62369 га;

      6) Мугалжарский район – 60259 га;

      7) Мартукский район – 123707 га;

      8) Хромтауский район – 73937 га.

      Площадь населенных пунктов в зоне развития агломерационных процессов составляет 587,82 тыс. га.

      На расчетный срок проектирования общая площадь городских и сельских населенных пунктов с учетом города Актобе составит 594 050 га. Увеличение площади населенных пунктов на 6230 га к 2030 году предусмотрено согласно Программе жилищного строительства "Нұрлы жер" от 31 декабря 2016 года № 922, основными целями которой являются повышение доступности жилья для населения, а также развитие индивидуального жилищного строительства.

      Подзона транспортно-коммуникационных коридоров

      Подзона автомобильных дорог

      Протяженность автомобильных дорог в границах зоны перспективного экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации составляет 2352,2 км, из них:

      республиканского значения – 680,9 км;

      областного значения – 495,2 км;

      районного значения – 1176,1 км.

      Проектные площади земель автомобильных дорог общего пользования установлены согласно СП РК 3.03-02-2013 "Отвод земель для автомобильных дорог".

      Для обеспечения безопасности населения и создания условий эксплуатации автомобильных дорог с учетом требований безопасности дорожного движения создаются придорожные полосы в виде прилегающих с обеих сторон к полосам отвода автомобильных дорог общего пользования земельных участков с установлением особого режима их использования.

      Подзона железных дорог

      Существующая железнодорожная сеть Актюбинской агломерации представлена участками железнодорожных магистралей:

      Жайсан – Актобе (в направлении на Западно-Казахстанскую область, город Оренбург Российской Федерации);

      Актобе – Кандыагаш (в направлении на Кызылординскую, Атыраускую области);

      Кандыгаш – Никельтау (в направлении на Северо-Казахстанскую область, город Орск Российской Федерации).

      Общая протяженность железнодорожных линий в пределах Актюбинской агломерации составляет около 676,4 км, в том числе однопутных – 566,8 км, двухпутных – 109,6 км, электрифицированных участков не имеется.

      Проектные площади земель определяются согласно СП РК 3.03-116-2014 "Отвод земель для железных дорог" в целях обеспечения сохранности, устойчивости, прочности железнодорожных сооружений и безопасности движения подвижных составов, местными исполнительными органами, осуществляющими предоставление земельных участков для размещения железных дорог, устанавливаются контролируемые зоны железных дорог, не включаемые в полосу предоставления железных дорог, в пределах которых запрещаются проектирование и строительство зданий, сооружений, инженерных коммуникаций и других объектов, организаций выпаса скота без предварительного согласования с уполномоченным государственным органом в сфере железнодорожного транспорта:

      за чертой населенных пунктов – на расстоянии 50 метров от полосы предоставления железных дорог в обе стороны;

      в населенных пунктах – на расстоянии 20 метров от полосы предоставления железных дорог в обе стороны.

      Подзона сетей энергетики

      К подзоне сетей энергетики относятся территории, на которых расположена энергетическая инфраструктура, в том числе электростанции, линии электропередач, подстанции, распределительные пункты и другое электросетевое хозяйство.

      Общая площадь территории охранных зон электрических сетей для воздушных линий электропередач определена согласно приказу Министра энергетики Республики Казахстан от 28 сентября 2017 года № 330 "Об утверждении Правил установления охранных зон объектов электрических сетей и особых условий использования земельных участков, расположенных в границах таких зон" (зарегистрированному в реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 115735, опубликованном 7 ноября 2017 года в ИПС "Әділет").

      Общая площадь территории охранных зон электрических сетей составляет – 25 563,75 га.

      Площадь земель промышленности, транспорта, связи, обороны и иного несельскохозяйственного назначения составляет 28966,7 га.

      1.2 Зоны экстенсивного освоения окружающей природной среды

      Зоны экстенсивного освоения окружающей природной среды включают подзоны интенсивной и экстенсивной сельскохозяйственной деятельности.

      На начало 2017 года земли сельскохозяйственного назначения занимают 2253681 га, в том числе пахотные земли – 341582 га, из них орошаемые – 25241 га, сенокосы – 58304 га, пастбища – 1506642 га.

      В связи с перспективой развития животноводства пастбища из категории земель запаса городской администрации Актобе (30000 га), Алгинского (30000 га), Каргалинского (1877 га), Мартукского (35000 га), Мугалжарского (35000 га), Хобдинского (30573 га) и Хромтауского (40550 га) районов к 2030 году необходимо перевести в земли сельскохозяйственного назначения или использовать как отгонные пастбища.

      Пахотные залежные земли, находящиеся в землях запаса и специального земельного фонда площадью 58249 га рекомендуется вовлечь в сельскохозяйственный оборот с условием внедрения на всей территории адаптивно-ландшафтного подхода с целью предотвращения деградационных процессов, сохранения и приумножения зеленых насаждений.

      На 2030 год предусматривается рост сельскохозяйственных земель до 2514930 га за счет вовлечения земель залежи и запаса в сельскохозяйственный оборот.

      1.3 Зоны ограниченного хозяйственного освоения и максимально сохраняемой природной среды

      Основным принципом функционального зонирования территории ограниченного хозяйственного освоения является установление режима, не допускающего развития и размещения в ней промышленных или сельскохозяйственных производств, других видов эксплуатации природных ресурсов, способных нанести значительный вред естественному или культурному ландшафту.

      Особо охраняемые природные территории

      По состоянию на 2017 год земли особо охраняемых природных территорий (далее – ООПТ) в зоне перспективного экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации составляют 217 566,2 га.

      Для сохранения лесных ресурсов и биоразнообразия Актюбинской агломерации предлагается создание новых ООПТ, а также включение в экологическую сеть в виде объектов природно-заповедного фонда – ключевых орнитологических территорий.

      К 2030 году предлагаются создание государственного регионального природного парка "Каргалинсий" в Каргалинском районе, тем самым площадь ООПТ увеличится на 25 000 га, а также организация 11 государственных памятников природы местного значения.

      Земли лесного фонда

      Землями лесного фонда признаются земельные участки, покрытые лесом, а также не покрытые лесом, но предоставленные для нужд лесного хозяйства.

      На начало 2017 года земли лесного фонда в зоне перспективного экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации составляют 41603 га.

      Для охраны зеленых насаждений на территории агломерации необходимо проведение работ по увеличению площадей зеленых зон города Актобе и районов до 4385 га к 2020 году, 17100 га к 2030 году.

      Принимаемые меры позволят стабилизировать и улучшить экологическое состояние Актюбинской агломерации.

      1.4 Зоны с особыми регламентами хозяйственной деятельности

      Подзоны магистральных газопроводов

      Актюбинская область располагает значительными топливно-энергетическими ресурсами, наибольшая доля, из которых приходится на углеводородное сырье более 50%.

      Потребление ТЭР область обеспечивает на 80% из собственных ресурсов. Газификация населенных пунктов области позволяет решить комплекс социально-экономических и экологических задач Актюбинской агломерации.

      По территории области проходят два магистральных газопровода: 2 нитки "Бухара - Урал" и "Жанажол-Актобе".

      Общая протяженность газопроводов высокого, среднего и низкого давления по области составляет 3454,5 км, в том числе магистральных 2520 км.

      Земли водного фонда

      По состоянию на начало 2016 года площади земель водного фонда в зоне перспективного экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации составляют 6667 га.

      Водоохранные зоны и полосы для водных объектов на территории Актюбинской агломерации установлены согласно действующим нормативным правовым актам.

      Водоохранные зоны и полосы водных объектов, по которым отсутствуют разработанные проекты, должны быть приняты согласно приказа Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 18 мая 2015 года № 19 – 1/446 "Об утверждении Правил установления водоохранных зон и полос" (зарегистрированному в реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 92931, опубликованном 21 августа 2015 года в ИПС "Әділет").

      водоохранная зона для малых рек (длиной 200 км) – 500 м;

      для рек с простыми условиями хозяйственного использования и благоприятной экологической обстановкой на водосборе – 500 метров, со сложными условиями хозяйственного использования и при напряженной экологической обстановке на водосборе – 1000 метров.

      Территории, на которых расположены исторические памятники и сооружения

      Актюбинская агломерация обладает богатым историко-культурным наследием. На исследуемой территории сосредоточена значительная и уникальнейшая часть культурного достояния страны.

      На начало 2017 года в Актюбинской области 9 объектов архитектурного наследия включены в государственный список памятников истории и культуры республиканского значения Казахстана, из них на территории перспективного экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации расположены 4 объекта, 3 – в городе Актобе и 1 – в Мугалжарском районе.

      650 уникальных памятников вошли в государственный список памятников истории и культуры местного значения в соответствии с постановлением акимата Актюбинской области от 4 июня 2010 года № 180. Из них – 544 памятника археологии, 99 памятник градостроительства и архитектуры, 7 ансамблей. На территории перспективного экономического влияния и потенциального развития Актюбинской агломерации расположены 521 памятников местного значения.

      На территории агломерации насчитывается 3 памятника каменного века, 94 памятников эпохи бронзы, 309 памятников раннего железного века, 50 памятников Великого Шелкового пути и эпохи средних веков, 60 памятников архитектуры и градостроительства.

      Функциональное зонирование территории и выявленные градостроительные регламенты легли в основу проектных предложений территориального развития региона.

      Прогнозный земельный баланс представлен в Приложении 1 к настоящей Межрегиональной схеме.

2. Градостроительное освоение и развитие территории

      Градостроительное освоение и развитие территории Актюбинской агломерации должно осуществляться с четким соблюдением функционального зонирования в соответствии с критериями ценности и целесообразности ведения сельскохозяйственной, рекреационной, природоохранной, промышленной и строительной деятельности.

      Первоочередные направления градостроительного освоения территории Актюбинской агломерации включают комплекс проектных предложений по расселению населения региона, размещению производительных сил, развитию инженерно-транспортной инфраструктуры, реализации мероприятий по инженерной защите территорий и охране окружающей среды региона и зонирования территории по функциональному назначению.

      Приоритетность градостроительного освоения территории будет осуществляться по зонам, где агломерационные процессы согласно плотности населения и расположению относительно к центру (-ам) агломерации имеют интенсивные, активные, слабые трудовые и производственные связи.

      Площадь зоны формирования агломерационных процессов составляет 997 тыс. га, из них:

      зона интенсивных агломерационных процессов – 271 974 га;

      зона активных агломерационных процессов – 487 423 га (без учета зоны интенсивных агломерационных процессов);

      зона слабых агломерационных процессов – 237 603 га (без учета зон интенсивных и активных агломерационных процессов).

      Регулирование градостроительного освоения, развитие и зонирование территорий населенных пунктов, входящих в состав Актюбинской агломерации, предусмотрены в утвержденных генеральных планах городов и населенных пунктов.

3. Меры по комплексному развитию системы расселения и размещения производительных сил, транспортной, инженерной, социальной и рекреационной инфраструктур регионального и межрегионального значения

Меры совершенствования системы расселения населения

      Актюбинская агломерация определена как перспективная агломерация страны и выступает в качестве потенциального агломерационного центра на западе страны.

      На территории Актюбинской агломерации на 1 июля 2017 года проживало 634,8 тысяч человек. При этом в городской местности – 495,1 тысяч человек (78,0%), в сельской местности – 139,7 тысяч человек (22,0%).

      Для Актюбинской агломерации характерен высокий уровень урбанизации (78,0%). Однако в регионе наблюдается низкая плотность населения 63,6 человек на кв. км (Алматинская – 255,5, Шымкентская – 184,8, Астанинская – 48,0).

      Сложившемуся планировочному каркасу расселения населения характерна радиально-лучевая направленность системы его транспортных связей с пригородными населенными пунктами.

      Положительная динамика численности населения агломерации связана, в первую очередь, с естественным приростом населения. Коэффициент естественного прироста городов и районов, входящих в состав Актюбинской агломерации, колеблется от 4,96 человек на 1000 жителей в Хобдинском районе до 19,80 человек на 1000 жителей в городской администрации Актобе. Миграционный прирост за 2016 год составил 1604 человек.

      Возрастная структура Актюбинской агломерации представлена высокой долей населения в трудоспособном возрасте – 64,4% (при среднереспубликанском – 60,8%), тогда как доля детей составила 26,0%, а доля населения старше трудоспособного возраста – 9,6%.

      Из числа 112 населенных пунктов в зоне перспективного развития агломерационных связей 108 населенных пунктов являются сельскими (96,4%).

      На территории Актюбинской агломерации преобладают средние и малые села по численности населения. Из числа сельских населенных пунктов, входящих в состав Актюбинской агломерации крупные села составляют 9,3%, большие – 21,3%, средние – 49,1% и малые – 20,4%.

      Средняя людность сельских населенных пунктов (далее – СНП) по агломерации составляет 1240 человек. Густота сети СНП в среднем по агломерации составила 8,3 населенных пунктов на 1000 кв. км территории. Среднее расстояние между населенными пунктами и ядром агломерации составляет 63 км. Среднее расстояние между СНП агломераций - 11 км.

      В целом, в системе СНП к расчетному сроку ожидается рост численности сельского населения. При этом ожидается увеличение количества больших, средних и сокращение малых СНП.

      Согласно прогнозу численности населения, рассчитанному методом передвижки возрастов, к 2030 году в зоне потенциального агломерирования Актюбинской агломерации ожидается увеличение численности до 1000,9 тысяч человек (или на 57,7%), в том числе в ядре агломерации – 745,4 тысяч человек (или 74,5%). Рост численности населения агломерации будет связан с высоким показателем естественного прироста населения в городской администрации Актобе, а так же миграционным притоком трудоспособного населения.

      Учитывая богатый ресурсный и производственный потенциал, сложившаяся система расселения Актюбинской агломерации рассматривается как исходная основа формирования перспективной зоны прорывного индустриально-инновационного развития экономики страны с использованием синергетического эффекта, присущего агломерациям.

      Факторами, способствующими превращению сложившейся групповой системы расселения региона в качественно новый тип расселения – агломерацию, будут служить благоприятное географическое расположение города Актобе на пересечении международных железнодорожных и автомобильных магистралей, развитая промышленность региона.

      С учетом низкой плотности заселения территории основными проектными решениями являются: развитие демографического потенциала территории, совершенствование сложившейся системы расселения, улучшение уровня инженерной и социальной инфраструктуры населенных пунктов, модернизация транспортной сети территории для повышения мобильности населения, а так же увеличения его деловой и экономической активности.

      В опорном каркасе расселения Актюбинской агломерации город Актобе выступает в качестве межрегионального центра, а центры притяжения– локальными центрами опорного каркаса расселения.

      Совершенствование системы расселения агломерации основывается в управлении миграционными процессами для прироста населения, а также для потребностей экономики в дополнительных трудовых ресурсах. В этой связи предлагаются:

      удержание потенциальных мигрантов из региона, а также притяжение трудовых ресурсов из трудоизбыточных областей Западного региона (например, Атырауская и Мангистауская области) с помощью создания новых рабочих мест, создания благоприятных предпосылок для расширения производственных и инфраструктурных объектов в ядре агломерации;

      совершенствование транспортных коммуникаций для улучшения связи подцентров агломерации с ядром и ключевыми рынками, а также повышение интенсивности маятниковой миграции населения для оптимизации трудовых, культурно-бытовых связей населения в пределах агломерации;

      развитие малых городов Кандыагаш, Алга, моногорода Хромтау и сел Кобда, Мартук как центров притяжения агломерации, способствующих снижению оттока населения за пределами района и области.

      Ядро агломерации – город Актобе станет городом-хабом, в котором концентрируется капитал, ресурсы и передовые технологии Западного региона Казахстана, а также развитие сферы услуг мирового класса.

      Формирование и дальнейшее развитие Актюбинской агломерации способствует развитию городов второго уровня Западного региона.

      Устойчивое развитие Актюбинской агломерации зависит от здорового функционирования всех ее составных элементов, перспективное расселение которых видится по следующим основным направлениям:

      в северо-западном направлении – развитие села Мартук в качестве подцентра агломерации (развитие транспортно-логистических функций, переработка сельскохозяйственной продукции) с учетом необходимости укрепления приграничных территорий и повышения безопасности границ, а также развития приграничного сотрудничества;

      в восточном направлении – развитие подцентра агломерации Хромтау (центр по добыче хромитовых руд, переработке сельскохозяйственной продукции, транспортный узел) с учетом высокого экономического и транспортного потенциалов моногорода;

      в южном направлении – создание двух подцентров агломерации на базе городов Алга (транспортно-логистические функции, переработка сельскохозяйственной продукции) и Кандыагаш (промышленный и транспортный узел). Наиболее развитую транспортную доступность к ядру агломерации имеет город Алга (30 км.);

      в западном направлении – подцентр агломерации село Кобда (центр по переработке сельскохозяйственной продукции).

      Положительный естественный и миграционный приросты будут способствовать росту численности населения подцентров агломерации до 157,0 тысяч человек (или на 63,3%). Для повышения их демографического потенциала необходимо создание условий для активизации экономической деятельности, повышения их миграционной привлекательности.

      Индустриально-инновационный рост подцентров агломерации способствует экономическому развитию территорий и снижению оттока населения за пределы района и области.

      В целом, увеличению численности населения в агломерации будет способствовать реализация правительственных программ (Программы развития продуктивной занятости и массового предпринимательства на 2017-2021 годы).

      Развитие Актюбинской агломерации будет способствовать повышению уровня и качества благосостояния населения, мобильности населения – регулированию внутренних и внешних миграционных потоков, преодолению социально-экономических дифференциаций между городом-ядром и населенными пунктами агломерации, равному доступу населения к системам жизнеобеспечения, а также позволит сконцентрировать экономический и трудовой потенциал страны, достичь синергетического эффекта, присущего агломерациям.

Меры комплексного размещения производительных сил

      Экономический потенциал Актюбинской агломерации на сегодня представлен крупными и средними промышленными и агропромышленными предприятиями, формирующими более 70,0% всего объема промышленной продукции Актюбинской области и обеспечивающими трудовую занятость населения.

      Наличие большого потребительского рынка, развитой транспортно-логистической инфраструктуры, выхода на российский рынок через международный транзитный коридор "Западная Европа – Западный Китай" способствуют созданию предпосылок позиционирования Актюбинской агломерации как центра Западного региона Казахстана, а также развитию западных областей, увеличивая для них рынок сбыта продукции и общий транзитный потенциал.

      К 2030 году предполагается развитие связывающей инфраструктуры: зон развития промышленности и сельского хозяйства, современной транспортной инфраструктуры, инновационных производств, в результате предполагается формирование интегрированной агломерации: активное экономическое взаимодействие периферийной зоны агломерации с ее ядром – городом Актобе.

      В перспективе город Актобе будет позиционироваться как многофункциональный деловой и сервисный центр, в периферийной зоне которого будут сконцентрированы промышленные мощности.

      Районы и подцентры агломерации будут выполнять производственные функции.

      Хромтауский район будет выполнять функции важной промышленной зоны агломерации. Существующий потенциал города Хромтау позволит стать центром с развитой промышленностью, агропромышленным комплексом, строительной индустрией, жизнеобеспечивающей инфраструктурой при условии развития транспортного каркаса агломерации.

      Алгинский район будет выполнять функции обеспечения зоны агломерации продовольствием и строительными материалами. Город-спутник Алга будет выполнять жилищные и производственные функции, связанные с обеспечением агломерации продовольствием.

      Мугалжарский район будет одной из крупных промышленных зон Актюбинской агломерации. Подцентр агломерации город Кандыагаш, как перспективный центр притяжения населения и производственных мощностей ядра агломерации, будет выполнять функции по обеспечению агломерации продовольствием, транспортно-транзитными услугами.

      Каргалинский, Хобдинский и Мартукский районы будут выполнять функции обеспечения центрального города продовольствием и снабжения перерабатывающих предприятий зоны агломерации сельскохозяйственным сырьем.

      Перспективная промышленная специализация Актюбинской агломерации к 2030 году будет всецело отвечать приоритетам проводимой в Казахстане политики индустриально-инновационной диверсификации экономики его регионов.

      Промышленный комплекс агломерации будет определяться динамичным развитием базовых отраслей: нефтедобывающей промышленности, черной металлургии, машиностроения, химической промышленности, нефтехимии и нефтепереработки. Ареалом размещения перспективных промышленных мощностей будут месторождения титана, нефти, никеля, хрома, железных и марганцевых руд, фосфоритов и строительных материалов, которые расположены на периферийных территориях агломерации.

      В результате диверсификации экономики к 2030 году ожидается снижение темпа роста горнодобывающей промышленности по отношению к обрабатывающей промышленности. К 2030 году объем промышленного производства в обрабатывающей промышленности составит 852,2 млрд. тенге, увеличившись в 2,4 раза по сравнению с 2016 годом.

      Меры эффективного развития промышленности

      Перспективными направлениями развития горно-металлургического комплекса является создание мощностей по добыче и глубокой переработке никель-кобальтовых руд, возрождение титан-циркониевого направления, расширение мощностей железорудного направления, стабилизация развития предприятий по добыче природных песков, сырой нефти (за счет ее переработки на предприятиях агломерации), производство окиси хрома, триоксида хрома, чугуна, ферросплавов, строительство завода нержавеющей стали и запуск производства электротехнической стали.

      Необходимо снизить импорт продукции из стран Таможенного Союза, по которой имеется своя минерально-сырьевая база (глины, галька, гравий, щебень, гипс, известняк, нефть сырая, смеси битумные). На территории агломерации расположены 93 резервных месторождения, в том числе на территории городской администрации Актобе: 2 резервных месторождения глины и песка-отощителя, 1 - строительного камня, 5 - песчано-гравийной смеси, 3 - строительного песка, 2 - керамзита, аглопорита. В периферийной зоне агломерации количество резервных месторождений составляет 80 единиц: 11 нефтяных месторождений, у которых часть площади контрактных территорий числятся резервными, 24 резервных месторождения кобальта, никеля, 6 резервных месторождений хрома, 4 резервных месторождения золота, 11 резервных месторождений кирпичного сырья (глина, песок-отощитель), 10 резервных месторождений строительного песка, 2 резервных месторождения керамзита, аглопорита, 8 месторождений строительного камня, 1 месторождение облицовочных камней, 2 резервных месторождения цементного сырья, 1 резервное месторождение песчано-гравийной смеси.

      Перспективным направлением будет обогащение хвостов шламохранилища Донского горно-обогатительного комбината (далее – Донской ГОК) целях получения дополнительного товарного хромового концентрата.

      Металлургические производства могут стать основой дальнейшего развития металлургического кластера Актюбинской агломерации при условии развития транспортной инфраструктуры региона с учетом наличия достаточных сырьевых ресурсов и внутреннего рынка сбыта Актюбинской агломерации.

      Наличие запасов широкого спектра минерального сырья, являющегося основой для производства различных строительных материалов, является конкурентным преимуществом и одной из составляющих, которая и будет формировать реальный сектор экономики до 2030 года.

      Низкая обеспеченность агломерации, при наличии собственной минерально-сырьевой базы, наблюдается по кирпичам керамическим огнеупорным, блокам, плиткам и материалам строительным керамическим огнеупорным, изделиям огнеупорным, которые могут стать основой дальнейшего развития данных производств.

      К 2020 году необходимо заложить основы эффективной реализации инвестиционных проектов по выпуску новой продукции, запланировать пусконаладочные работы по производству строительных материалов, по которым имеется высокая зависимость (производство керамогранита и керамической плитки, железобетонных шпал, трехслойных стеновых блоков), преимущественно размещаемые на территории индустриальной зоны "Актобе".

      Перспективным сегментом является развитие горной химии – производство минеральных удобрений на базе крупнейших месторождений фосфоритовых руд и калийных солей, на базе переработки которых необходимо предусмотреть производство сложных минеральных удобрений с включением в состав азотных удобрений актауского завода "КазАзот".

      Необходимо повышать глубину переработки углеводородного сырья за счет реализуемых проектов по переработке пластмасс, полиэтилена, бутадиена и синтетического каучука, развития новых производств по выпуску лаков, эмалей, красок на синтетической основе, конкурентоспособных по сравнению с импортируемыми из Китайской Народной Республики, Ирана, Турции.

      В медицинской и фармацевтической отраслях перспективы развития будут связаны с модернизацией медицинского завода "Актюбрентген" в городе Актобе и строительством завода по производству лекарственных средств.

      Перспективными направлениями развития машиностроения предполагаются нефтегазовое машиностроение и приборостроение для различных видов отраслей.

      Для развития машиностроения в Актюбинской агломерации, его отдельных направлений к 2020 году необходимо заложить основы эффективной реализации инвестиционных проектов по выпуску машиностроительной продукции, по которой продолжает оставаться высокая зависимость Актюбинской агломерации: радиаторы для центрального отопления из черных металлов, котлы центрального отопления для производства горячей воды или пара с низким давлением, счетчики производства или потребления газа, жидкости или электроэнергии.

      Основными инвесторами реализации данных инвестиционных проектов могут стать предприниматели соседних регионов Казахстана.

      Производство продуктов питания

      На первом этапе развития Актюбинской агломерации необходимо довести уровень обеспеченности региона до 100% по таким продуктам питания, как мясо птицы, макароны, лапша, кускус, обработанное молоко и кисломолочные продукты, ранние овощи.

      При этом должна быть заложена основа начала реализации проектов по выпуску масла сливочного, масла оливкового, сыра и творога, плодов семян и косточковых, риса, молока в твердой форме, шоколада, сахара-сырца, по которым на втором этапе должна начаться непосредственная реализация инвестиционных проектов.

      К 2030 году, на основе анализа производства макарон, кисломолочных продуктов, масла сливочного и творога и научно обоснованных физиологических норм потребления продуктов питания, с учетом численности населения потребление макаронных изделий составит 2400,2 тонн, мяса птицы – 1600,2 тонн, кисломолочных жидких продуктов из коровьего молока – 45 004,5 тонн, масла коровьего – 4700,5 тонн, творога полужирного – 10101,0 тонн.

      Перспективным направлением кормопроизводства является производство белковой добавки сбалансированных кормов для птицеводства и животноводства – барды сухой из зерновой барды, способствующей усвоению белков других кормов и повышению их биологической ценности. Данное направление позволит снизить себестоимость и увеличит производство мяса, яиц и молока.

      Меры эффективного развития агропромышленного комплекса

      Реализация мер по эффективному развитию агропромышленного комплекса Актюбинской агломерации, в первую очередь, должна быть направлена на решение комплексных проблем сектора, таких как недостаток сырья, его низкое качество и дороговизна, применение на производстве устаревших технологий, не позволяющих производить конкурентоспособную готовую продукцию, проблемы со сбытом и далее.

      Анализ и оценка ресурсного потенциала сельских территорий

      В перспективе предлагается укрепление сырьевой базы сельского хозяйства за счет вовлечения в сельскохозяйственный оборот пастбищных и пахотных земель из категории земель запаса.

      Пахотные залежные земли, находящихся в землях запаса и специального земельного фонда, площадью 58,3 тыс. га рекомендуется вовлечь в сельскохозяйственный оборот, но с условием внедрения на всей территории адаптивно-ландшафтного подхода с целью предотвращения деградационных процессов, сохранения и приумножения зеленых насаждений. К 2030 году предусматривается рост сельскохозяйственных земель до 2,5 млн. га за счет вовлечения земель залежи и запаса в сельскохозяйственный оборот.

      В целях расширения площади орошаемых земель необходимо использовать потенциал территории на наличие возможных мест для строительства новых водохранилищ, предназначенных для орошения водоизмещением более 300 млн. м3. К 2020 году планируется увеличить площадь орашаемых земель до 42 тыс. га, 2030 году – до 60 тыс. га.

      В регионе продолжается наращивание мощностей по развитию тепличных хозяйств с применением европейских технологий. На сегодня площадь теплиц составляет 25,8 га, расположенных на территориях города Актобе – 25,4 га, Алгинского – 0,18 га и Хромтауского – 0,22 га районов.

      На начало 2017 года в личных подсобных хозяйствах содержатся 52,5% всего поголовья крупного рогатого скота агломерации, в том числе 57% коров, 45% мелкого рогатого скота, 11% свиней, 22% лошадей и 22% верблюдов. Загруженность мясо- и молокоперерабатывающих предприятий составляет 50-60%. Ожидается, что их объединение в сельскохозяйственные производственные кооперативы позволит повысить эффективность данной отрасли.

      До 2020 года для повышения рентабельности и эффективности хозяйствования следует завершить процесс кооперирования крестьянских хозяйств, включив в состав сельских кооперативов следующие предприятия: закупочно-сбытовые, заготовительные, по производству и переработке сельскохозяйственной продукции, по агрохимическому и ветеринарному обслуживанию, по производству пищевых продуктов.

      До 2020 года в зоне агломерации планируется создать более 220 сельскохозяйственных кооперативов.

      В целях обеспечения рационального использования сельскохозяйственных угодий рассчитан ресурсный потенциал сельских территорий для содержания и выращивания скота с учетом площади пастбищных угодий, средней продуктивности пастбищ и нормативной потребности площади пастбищ на 1 голову в течение года (таблицы 1-3).

      Таблица 1 - Ресурсный потенциал агломерации для содержания и выращивания крупного рогатого скота

Наименование района

Площадь пастбищных угодий, га

Средняя продуктивность пастбищ, ц/га

Нормативная потребность площади пастбищ на 1 голову КРС в течение года

Количество голов КРС

Актюбинская агломерация

1 506 642



337 937

Актобе городская агломерация

64 106

2,8

15

11 966

Алгинский район

372 111

2,8

15

69 461

Каргалинский район

184 598

3,2

10

59 071

Хобдинский район

219 112

2,8

15

40 901

Мартукский район

252 924

3,2

10

80 936

Мугалжарский район

245 812

2,7

15

44 246

Хромтауский район

167 979

2,8

15

31 356

      Таблица 2 - Ресурсный потенциал агломерации для содержания и выращивания мелкого рогатого скота

Наименование района

Площадь пастбищных угодий, га

Средняя продуктивность пастбищ, ц/га

Нормативная потребность площади пастбищ на 1 голову МРС в течение года

Количество голов МРС

Актюбинская агломерация

1 506 642



1 689 687

Актобе городская агломерация

64 106

2,8

3

59 832

Алгинский район

372 111

2,8

3

347 304

Каргалинский район

184 598

3,2

2

295 357

Хобдинский район

219 112

2,8

3

204 505

Мартукский район

252 924

3,2

2

404 678

Мугалжарский район

245 812

2,7

3

221 231

Хромтауский район

167 979

2,8

3

156 780

      Таблица 3 - Ресурсный потенциал агломерации для содержания и выращивания лошадей

Наименование района

Площадь пастбищных угодий, га

Средняя продуктивность пастбищ, ц/га

Нормативная потребность площади пастбищ на 1 голову лошадей в течение года

Количество голов лошадей

Актюбинская агломерация

1 506 642



314 277

Актобе городская агломерация

64 106

2,8

18

9 972

Алгинский район

372 111

2,8

18

57 884

Каргалинский район

184 598

3,2

12

49 226

Хобдинский район

219 112

2,8

18

34 084

Мартукский район

252 924

3,2

12

67 446

Мугалжарский район

245 812

2,7

18

36 872

Хромтауский район

167 979

2,8

8

58 793

      Сельские территории агломерации при рациональном использовании пастбищных и сенокосных угодий позволяют увеличить поголовье крупного рогатого скота (далее - КРС) до 337,9 тыс. Голов, в том числе коров – до 170,3 тыс. Голов, мелкого рогатого скота (далее - МРС) – до 1 689,7 тыс. Голов, лошадей – до 314,3 тыс. голов.

      С учетом средних показателей выхода мяса в убойном весе и среднего надоя молока с одной дойной коровы предприятия агропромышленного комплекса агломерации могут производить ежегодно до 470,9 тыс. Тонн молока и 118,4 тыс. Тонн мяса КРС, 67 тыс. Тонн мяса МРС.

      В Хобдинском районе, располагающем 219,1 тыс. Га пастбищных массивов со средней продуктивностью 2,8 ц/га, имеются ресурсы для содержания и выращивания 40,9 тыс. Голов КРС.

      Таблица 4 - Расчет емкости пастбищ для выпаса крупного рогатого скота в Актюбинской агломерации

Суточная потребность КРС в зеленом корме, кг

Продолжительность пастбищного периода, дней

Потребность на весь пастбищный период в корме, тонн

Площадь пастбищных угодий, га

Урожайность зеленой массы пастбища, т/га

Емкость пастбища

70

135

9,45

1 506 642

2

191 320

      Таблица 5 – Расчет емкости пастбищ для выпаса мелкого рогатого скота в Актюбинской агломерации

Суточная потребность МРС в зеленом корме, кг

Продолжительность пастбищного периода, дней

Потребность на весь пастбищный период в корме, тонн

Площадь пастбищных угодий, га

Урожайность зеленой массы пастбища, т/га

Емкость пастбища

8

135

1,08

1 506 642

2

1 116 031

      Таким образом, исходя из емкости пастбищных угодий Актюбинской агломерации, возможно увеличить поголовье до 191,3 тыс. Голов КРС, МРС - до 1116 тыс. Голов.

      При этом, общий выход мяса в чистом весе со всего поголовья КРС составит 61907,8 тонн, МРС - 609432,7 тонн.

      Реализация мер по развитию градообразующей базы сел, интенсивному развитию отраслей растениеводства и животноводства и предприятий по переработке сельскохозяйственной продукции позволит комплексно развивать сельские территории.

      Вокруг города Актобе следует развивать продовольственный пояс на базе сельскохозяйственных предприятий, специализирующихся на производстве молока, мяса, овощей, фруктов, картофеля, плодов и ягод. В периферийной зоне следует строить тепличные хозяйства по выращиванию овощей, ягод и цветов.

      В растениеводстве необходимо продолжить работу по структурной и технологической диверсификации посевных площадей по выращиванию приоритетных сельскохозяйственных культур: пшеницы (Каргалинский, Мартукский, Хромтауский районы, северная часть Хобдинского района), овощей и фруктов, бахчевых культур, кормов, которые ввозятся на территорию агломерации из-за пределов региона и страны, а также развивать сеть тепличных комплексов и овощехранилищ.

      До 2020 года планируется построить тепличные комплексы на площади 46 га, 2030 года - 60 га для обеспечения населения овощами в межсезонный период.

      Для полного использования потенциала кормовых культур и получения гарантированного запаса кормов необходимо развивать производство кормов на орошаемых и лиманных землях: кукурузы, подсолнечника, сорго на силос и зеленого корма, суданской травы, житняка на сено в Мартукском, Каргалинском районах, северной части Хобдинского района, северной и центральной части Хромтауского района.

      В Алгинском, Хобдинском районах, восточной и южной частях Хромтауского района, северной части Мугалжарского района в качестве приоритетных культур определены яровая пшеница и перемежающиеся зернофуражные, масличные и кормовые культуры.

      На засушливых землях Мугалжарского района предполагается выращивание засухоустойчивых кормовых культур - суданки и житняка. Для улучшения кормовой базы животноводства должны возделываться такие засухоустойчивые культуры как суданская трава, житняк, волосенец, изень.

      К 2020 году необходимо развивать мини-фермы по разведению КРС, овец, коз, птиц, кроликов, перепелок, а также пчеловодства и рыбоводства, используя программу поддержки и развития бизнеса "Дорожная карта бизнеса-2020", а также заложить основу полномасштабного развития индустриально-аграрной зоны по выращиванию разнообразных сельскохозяйственных культур.

      В целях эффективного использования производственных мощностей отрасли необходимо увеличение объема заготовки шкур сельскохозяйственных животных путем создания пунктов приема. В Мугалжарском, Алгинском и Хобдинском районах рекомендуется строительство заготовительных центров, на основе которых предполагаются дальнейшая диверсификация агропромышленного комплекса, открытие цехов по первичной обработке шкур сельскохозяйственных животных и производству готового полуфабриката WET-blue.

      К 2030 году формирование индустриально-аграрной зоны в агропромышленном комплексе следует продолжить за счет повышения эффективности производства, снижения себестоимости производства и переработки сельскохозяйственной продукции.

      Необходимо предусмотреть цифровую трансформацию сельского хозяйства агломерации - использование цифровых технологий в поливе, сборе урожая, торговле, создании баз и бирж, транспортно-логистических систем.

      Меры по развитию малого и среднего предпринимательства

      За январь-июль 2017 года количество действующих субъектов малого и среднего предпринимательства (далее - МСП) в районах и городе Актобе, входящих в зону агломерации, составило 42,8 тыс. единиц.

      Численность работающих в этой сфере составила 117,8 тысяч человек. Объем выпуска продукции субъектами МСП составил 238,4 млрд. тенге.

      В целях развития МСП в районах, входящих в состав агломерации, создаются бизнес-инкубаторы, оказывающие помощь в совершенствовании управления малыми предприятиями, реализации специализированных программ обучения персонала современным методам управления, создании пространства информационного обмена, где субъекты МСП могли бы делиться опытом и совместно решать накопившиеся проблемы.

      Потенциальные арендаторы будут осуществлять свою деятельность в следующих сферах, указанных по мере приоритетности прав на реализацию бизнеса в бизнес-инкубаторе: производственная, инновационная, оказание услуг, ремесленная. К 2030 году предполагается увеличение количества инновационно-активных предприятий, при этом доля инновационной продукции в ВРП увеличится до 15 %.

      В настоящее время бизнес-инкубатор действует в моногороде Хромтау. Планируется реализация в городе Актобе, Мартукском районе и малом городе Алга.

      Развитие малого и среднего предпринимательства Актюбинской агломерации видится в таких отраслях, как сельское хозяйство, производство продуктов питания, производство строительных материалов, транспорт, сфера услуг. В других отраслях следует продолжить создание производств малого и среднего бизнеса на базе и в кооперации с крупными предприятиями. Существуют потенциальные возможности развития малого и среднего бизнеса в нефтедобывающей промышленности Актюбинской агломерации.

      Организация производств конечной продукции высоких переделов на основе базовых металлов является перспективным направлением развития предприятий малого и среднего бизнеса.

      Потенциальные возможности развития малого предпринимательства имеются и в добыче металлов путем активизации старательской деятельности: переработка бедных и труднообогатимых руд, вовлечение в эксплуатацию забалансовых запасов, переработка техногенных отвалов многих горно-обогатительных комбинатов, содержащих определенное количество золота, не полностью извлеченного при первичной обработке. Для этого необходимо урегулировать старательскую деятельность в нормативных правовых актах Республики Казахстан, а именно, в Кодексе Республики Казахстан "О недрах и недропользовании".

      Перспективным направлением развития малого и среднего бизнеса является реализация конкурентных преимуществ, связанных с формированием и развитием медицинского кластера, развитием логистики.

      В таких отраслях, как сельское хозяйство, производство продуктов питания, производство строительных материалов и транспорт развитие обеспечивается преимущественно за счет малого и среднего бизнеса. В других отраслях следует продолжить создание производств малого и среднего бизнеса на базе и в кооперации с крупными предприятиями. Например, в черной металлургии возможно развитие предприятий малого бизнеса в городе Актобе вокруг крупных предприятий по переработке лома (отходов) черных металлов, в городах Актобе, Алга, Хромтау и Мугалжарском районе.

      Для эффективного развития малого и среднего бизнеса необходимо использовать существующие инструменты государственной поддержки. Так, в целях развития пояса малых и средних производств вокруг крупных предприятий в 2016-2018 годы АО "СНПС-Актобемунайгаз", АО "ТНК "Казхром", АО "Актюбинский завод хрмовых соединений", ТОО "Казахойл Актобе", "Восход-Oriel", "Актюбинская медная компания", "Коппер Текнолоджи", "Казгеоруд" будут закупать импортозамещаемую продукцию, производимую местными товаропроизводителями на конкурсной основе при условии, что производимая продукция будет конкурентоспособна Зарубежным аналогам по качеству и цене.

      Ожидается, что в результате ее реализации будет увеличена доля местного содержания в закупках крупных предприятий, созданы новые импортозамещающие производства.

      Также необходимо предусмотреть размещение объектов малого и среднего бизнеса на площадках простаивающих, законсервированных или неработающих предприятий, обеспеченных инфраструктурой земельных участков, под строительство зданий и сооружений для производственных объектов, готовых для сдачи в аренду или продажи предпринимателям. Необходимо предусмотреть наполнение малых индустриальных зон конкурентоспособными проектами предпринимательства.

      Основная деятельность малых индустриальных зон будет направлена на содействие ускоренному развитию частного предпринимательства в сфере промышленности, оптимизацию затрат на создание и расширение инфраструктуры новых производств, повышение эффективности производства, обеспечение занятости населения.

      Это придаст импульс развитию малого и среднего бизнеса, будет способствовать индустриально-инновационному развитию региона и созданию новых рабочих мест.

      Меры по повышению инвестиционной привлекательности

      Социально-экономический и ресурсный потенциал Актюбинской агломерации в полной мере отвечает основным приоритетам инвесторов: рынок и логистика, полезные ископаемые, трудовые ресурсы, энергетические ресурсы, инвестиционные проекты и государственные меры поддержки.

      С целью повышения эффективности работы инвесторов необходимо сформировать информационную базу об инвестиционном потенциале агломерации, инвестиционных проектах, аналитических обзорах по перспективным отраслям экономики, доступную на информационных ресурсах, а также обеспечить презентации инвестиционных возможностей, консалтинг по налогам, инвестиционным преференциям.

      Для повышения инвестиционной привлекательности зон опережающего развития целесообразна разработка инвестиционных паспортов регионов с использованием данных государственного градостроительного кадастра.

      Привлечение к инновационной деятельности научных организаций региона и предприятий, обладающих конкурентоспособным потенциалом на региональном рынке, создаст предпосылки формирования высокотехнологичных несырьевых секторов экономики.

      Создание предпосылок формирования высокотехнологичных несырьевых секторов экономики видится в возможном привлечении к инновационной деятельности научных организаций региона и предприятий, обладающих конкурентоспособным потенциалом на региональном рынке.

      Меры привлечения инвестиций во все отрасли экономики с учетом текущей экономической ситуации:

      1) создание и развитие индустриальных зон, сопровождение реализации проектов в индустриальных зонах;

      2) стимулирование развития кластеров и высокотехнологичных производств;

      3) развитие целостного транспортного каркаса Актюбинской агломерации;

      4) стимулирование реализации проектов в рамках государственно-частного партнерства, концессионных соглашений в сфере жилищно-коммунального хозяйства, энергоснабжения, водообеспечения и других.

      Меры развития инноваций и высокотехнологичных производств

      На территории агломерации функционирует ряд крупных машиностроительных и других предприятий, на которых имеются конструкторские группы, сохранены принципы работы по научно-исследовательским и опытно-конструкторским работам (далее - НИОКР), создана инфраструктура внедрения инноваций. Научно-исследовательской деятельностью занимаются ТОО "Запрудгеология", ТОО "Актюбинский научно-исследовательский геологоразведочный нефтяной институт" и другие. В сентябре 2017 года при Актюбинском региональном государственном университете имени К. Жубанова открыт Парк инновационных технологий.

      В 2016 году введен в эксплуатацию Актюбинский рельсобалочный завод.

      В 2016 году в целях реализации кластера "Образование - наука - производство" введен в эксплуатацию технопарк (ТОО "Технопарк "ZEREK") общей площадью 1652 м2, в котором функцинируют 3 научных лаборатории. Создан Офис трансфера технологий и коммерциализации науки Актюбинской области при ТОО "Региональный центр государственно-частного партнерства Актюбинской области", который занимается работой по поиску инновационных технологий для отечественных производственных компаний региона, оказанию помощи в разработке стратегических планов по коммерциализации при участии в конкурсах на грантовое финансирование от Всемирного Банка развития Казахстана, Фонда науки Комитета науки Министерства образования и науки Республики Казахстан, поиску финансирования НИОКР для ученых ВУЗов, ТОО "Технопарк "ZEREK", предприятий.

      Перспективными приоритетными мерами развития инноваций являются разработка и реализация инновационных проектов, коммерциализация технологий, масштабное привлечение в экономику прямых иностранных и отечественных инвестиций.

      В целях развития инноваций и высокотехнологичных производств предполагается целевое направление денежных средств недропользователей на финансирование НИОКР, связанных с деятельностью в рамках контракта на недропользование, а также с деятельностью, не связанной с контрактом на недропользование, направленной на получение продукции с высокой добавленной стоимостью. Кроме того, необходимо предусмотреть рассмотрение возможности направления расходов на развитие элементов индустриально-инновационной инфраструктуры - индустриальных зон.

      На смену традиционной отраслевой и территориальной концентрации должны прийти новые формы кластерной организации, специальной экономической и индустриально-экономической зоны и другие.

      Учитывая близость российских регионов, дальнейшее сотрудничество граничащих регионов должно укрепляться в инновационной сфере. При этом должны быть задействованы локальные институты развития в границах Актюбинской агломерации. К примеру, целесообразна проработка вопроса возможности создания совместного научно-технологического центра на территории города Актобе (по примеру в городах Астане и Алматы).

      Также необходимо создать информационно-инновационную площадку формата G-Global для глобального общения и построения коммуникаций.

      В целях придания инновационности экономике агломерации местным исполнительным органам целесообразно предусмотреть возможность стимуляции улучшения качества образования и увеличения доли инновационно-активных предприятий, проводящих научно-исследовательские и опытно-конструкторские работы.

      В целом, для достижения положительных результатов в сфере высокотехнологичного производства необходимо предпринять следующие меры:

      сформировать стратегический план развития предприятий высокотехнологичного сектора;

      сконцентрировать ресурсы на ключевых направлениях развития научно-технического прогресса и создать оптимальную систему их распределения;

      постоянно стимулировать создание научно-производственных структур, способных создавать конкурентоспособную среду на внутреннем и внешнем рынках;

      создать и внедрить специализированные организационно-экономические механизмы генерации, развития и распространения нововведений, постоянно стимулируя инновационную научную деятельность не только крупных производственных единиц, но малых и средних субъектов предпринимательства.

      Наряду с наращиванием экспорта продукции третьего (производство и прокат стали, неорганическая химия) и четвертого (синтетические материалы, органическая химия) производственных укладов необходимо вести активную работу по увеличению в ней доли высокотехнологичной продукции.

      При этом, Актюбинская агломерация, являясь связующим звеном Западного Казахстана, должна в среднесрочной перспективе сделать упор на развитии среднетехнологичных отраслей высокого уровня (в частности, химическое производство) и высокотехнологичных отраслей (фармацевтика, производство медицинского оборудования, точных и оптических приборов).

      Достижение агломерацией результатов в развитии высокотехнологичных отраслей экономики придаст импульс развитию инноваций и высокотехнологичных производств в опорных центрах Западного региона - городах Уральске, Атырау, Актау.

      Меры по стимулированию развития возможных кластеров и индустриальных зон на территории Актюбинской агломерации

      Индустриальные зоны

      В Актюбинской агломерации наиболее перспективной территорией для формирования индустриальных зон будет областной центр - город Актобе. Перспективными территориями для создания индустриальных зон являются территория города Алга, Мугалжарского и Хромтауского районов.

      В целях создания условий для привлечения отечественных и иностранных инвестиций в приоритетные сектора экономики, а также современных промышленно-производственных комплексов, отвечающих мировым стандартам, получит развитие индустриальная зона площадью 200 га, располагающая готовой промышленной инфраструктурой, вдоль автобана "Западная Европа - Западный Китай". Преимуществами данной индустриальной зоны будут: 12 городов-миллионников России, свободное движение товаров, услуг, капитала, рабочей силы на территории Евразийского экономического союза.

      Специализация индустриальной зоны направлена на развитие обрабатывающей промышленности. 100 % заполняемость индустриальной зоны "Актобе" инвестиционными проектами планируется в 2020 году. Ожидается, что к указанному году на территории индустриальной зоны будет введено в эксплуатацию более 13 инвестиционных проектов.

      В результате размещения вышеуказанных промышленных объектов на территории индустриальной зоны получат развитие производство травмобезопасных покрытий, антифриза, керамогранита и керамической плитки, железобетонных шпал, полиэтиленовых пакетов, биг бэгов из полиэтилена и полипропилена, лакокрасочных материалов, ветрогенераторов, стальных заготовок, стальных прямошовных труб высокочастотной сварки, а также восстановление и реставрация грузовых автомобильных шин, транспортно-логистический центр и газонаполнительная станция и другие.

      К 2030 году, при ожидаемом увеличении грузопотока в связи с развитием транспортного коридора "Западная Европа - Западный Китай" в районе аэропорта города Актобе предполагается создание индустриально-логистического парка "DAMU-Актобе", состоящего из складского терминала, в том числе со складскими площадями напольного хранения, офисными помещениями, а также включающего в себя необходимые объекты придорожного сервиса. Ввиду близости железной дороги, возможности выезда на автомобильные дороги республиканского значения и близости международного транзитного коридора "Западная Европа - Западный Китай" появляется возможность доступности транзитных перевозок всеми видами транспорта основных товарных групп: свежих овощей, фруктов, охлажденных мяса, рыбы, продукции переработки, готовых фасованных товаров, промышленных товаров, товаров повседневного спроса, строительных материалов и других.

      Кластеры

      Учитывая специфику региона, приоритетными видами кластеров должны стать: переработка нефти и газа, горно-металлургический комплекс, химическая промышленность, производство строительных материалов, производство продуктов питания, машиностроение, медицина, транспорт и логистика, электроэнергия для проектов индустриальной зоны "Актобе".

      Первостепенное значение придается развитию регионального кластера "Строительные материалы", где ядром кластера выступают крупные и средние организации, которые практически создали единую цепочку производства стройматериалов, начиная от добычи, переработки до выпуска и сбыта готового строительного материала.

      Развитие строительного кластера предполагается на базе следующих производств: по производству неметаллической минеральной продукции (трубная продукция, конструкции строительные из бетона, силикатные и керамические кирпичи, блоки из ячеистого бетона), по производству готовых металлических изделий.

      Следующей основной составляющей экономики Актюбинской агломерации будет являться кластер нефтегазопереработки, который будет функционировать на базе следующих предприятий: АО "CNPC-Актобемунайгаз", ТОО "Казахойл Актобе", АО "КМК Мунай" и другие.

      Планируется создание кластера по выпуску железнодорожной продукции на базе Актюбинского рельсобалочного завода. Предусматривается строительство завода по сварочным материалам, транспортно-логистического центра.

      В агломерации предполагается создать кластер машиностроения на базе АО "Актюбинский завод нефтяного оборудования" с освоением выпуска новых видов продукции, развитием сервисных услуг на базе мобильного стенда. Производственные мощности позволяют увеличить существующие объемы реализации выпускаемой продукции. АО "Актоберентген" на базе собственных технологических разработок наладит производство рентгеновских аппаратов нового поколения, а также другой продукции медицинского назначения. Будет освоено производство средств малой авиации для обеспечения деятельности как горнодобывающего комплекса (мониторинг состояния путепроводов, проведение аэросъемок), так и нужд региона (предупреждение пожаров, экстренный вызов медицинского персонала).

      Медицинский и фармацевтический кластеры будут развиваться с учетом интеграции медицины, науки, реабилитации и производства и основаны на базе потенциального якорного инвестора Актюбрентген и Западно-Казахстанского государственного медицинского университета имени М. Оспанова. Участниками кластера будут предприятия, по выпуску таблетированных препаратов и капсул. Потенциалом роста будет производство медицинского оборудования, парфюмерно-косметической продукции. К 2020 году в городе Актобе будет реализовано строительство офтальмологической больницы "DARU ZHARYGY", центра позитронно-эмиссионной томографии, Check-up центра.

      Создание медицинского кластера будет способствовать развитию прикладной медицины, фармацевтики, биотехнологии, модернизации медицинской техники, улучшению материально-технического оснащения медучреждений, снижению дефицита врачей, обеспечению трансферта передового международного опыта и технологий.

      Следующим перспективным направлением развития кластерных инициатив является сфера транспортно-логистических услуг и пищевой промышленности.

      На сегодняшний день в городе Актобе функционируют транспортно-логистические центры с мощностью 405 тыс. тонн в год, позволяющие обеспечить технологическое единство транспортно-складского процесса, уменьшить транзитные, транспортные и логистические расходы.

      Мясо-молочные, овощные, зерновые кластеры планируется создать за счет кооперации крестьянских хозяйств в соответствии со специализацией районов. В рамках сельскохозяйственных кластеров предусматриваются производство и переработка мяса, молока, зерновых и овощных продуктов. Процессы кооперации мелких крестьянских хозяйств в более крупные сельхозформирования и превращение личных подсобных хозяйств селян в товарные хозяйства будут одновременно производиться со строительством животноводческих комплексов промышленного типа.

      Развитие животноводческих кластеров планируется за счет создания мясных животноводческих комплексов по откорму скота в сельских округах с богатыми кормовыми ресурсами. Ядром животноводческих кластеров мясного и молочного направлений будут животноводческие комплексы промышленного типа. Ротация поголовья в откормочных комплексах будет осуществляться поставками молодняка мелкими товарными фермами мясного направления из ближайших сельских округов. Перспективно строительство скотной биржи, которая поможет сконцентрировать КРС для откормочных комплексов и скотобоен, а также даст возможность производить экспертную оценку стоимости скота.

      Строительство молочных комплексов промышленного типа (аналогично молочному комплексу ТОО "Айс") будет осуществляться в сельских округах, имеющих благоприятные ресурсные кормовые условия, а также с учетом скоропортящего характера молочных продуктов вблизи мест потребления (города Актобе, Хромтау и Кандыагаш). Обновление поголовья маточного стада будет осуществляться из племенных репродукционных ферм (доля племенного животноводства составит 21 % к 2030 году).

      В рамках кластера планируется реализовать строительство новых и расширение действующих продовольственных рынков, строительство птицефабрик, промышленных тепличных хозяйств по выращиванию плодоовощной продукции с использованием современных технологий (замкнутых систем с полным климат-контролем, гидропоникой, технологией экономии воды), а также овощехранилищ.

      Меры адаптирования проекта Smart city с учетом характеристик города Актобе

      При достижении достаточной экономической плотности населения с учетом привлечения передовых знаний и компетенций для укрепления уровня экономического развития территории Актюбинской агломерации в городе Актобе - ядре агломерации возможна реализация концепции Smart city.

      Развитие города Актобе как Smart city будет предполагать:

      создание высокоскоростной транспортной инфраструктуры;

      развитие общественного транспорта;

      развитие улично-дорожной сети, основанной на создании единой системы скоростных городских дорог и магистралей городского значения, развитии транспортных коридоров и общественного транспорта;

      соблюдение единых стандартов строительства инфраструктурных объектов;

      формирование единой экологической политики;

      создание и продвижение единого туристического бренда региона;

      развитие единой инновационной инфраструктуры;

      развитие транспортно-логистического центра;

      развитие специальной экономической зоны "Актобе" и индустриальных зон, технопарков, промышленных площадок;

      возможное развитие медицинского и научно-образовательного кластеров.

      Межрегиональные связи Актюбинской агломерации с учетом отраслевой специализации

      На текущий момент отмечаются очень слабые экономические отношения между "городскими узлами" на территории агломерации, за исключением экономических связей с городом Актобе, в рамках которых осуществляется сбыт сельскохозяйственной продукции.

      После реконструкции транспортной инфраструктуры между городами Актобе и Кандыагаш возможно расширение экономических связей между городами Алга и Кандыагаш.

      Высокий потенциал межрегиональных экономических связей с другими регионами показывает поставка продукции агломерации в 10 регионов страны. Структура вывоза товаров представлена продукцией горнодобывающей, пищевой, строительной, нефтяной и легкой промышленности.

      На сегодняшний день товарная структура ввоза представлена более 90 видами продукции сельскохозяйственной отрасли, пищевой отраслью и нефтепродуктами.

      В город Алматы поставляется нефть сырая (природная смесь углеводородов), включая нефть, полученную из минералов битуминозных, на сумму 7006 млн. тенге, его доля составляет 50 %.

      Согласно статистическим данным ввоз промышленной продукции в Актюбинскую область по итогам 2015 года составил 53,8 млрд. тенге, из них основными поставщиками продукции являются Атырауская (33,3 %) и Павлодарская (22,7 %) области, суммарная доля которых составляет 56 % или 29,6 млрд. тенге, наиболее низкий объем поставляемой продукции приходится на Северо-Казахстанскую и Западно-Казахстанскую области, суммарная доля которых составляет 0,12 % или 0,68 млрд. тенге.

      В Актюбинской области имеются 6 предприятий по переработке молока, загруженность которых составляет 4 %, учитывая импорт из Российской Федерации в западный регион. В этой связи, необходимо увеличение мощности животноводческих предприятий по производству молока для повышения рыночной доли в Западном регионе, в частности, Мангистауской и Атырауской областях. Необходимо увеличить долю овощехранилищ и развивать капельное орошение сельскохозяйственной продукции, что позволит охватить как внутренний, так и соседние рынки, где наблюдается дефицит данных товаров в связи с климатическими условиями региона.

      В целом, приоритетными направлениями сотрудничества являются:

      развитие сотрудничества в нефтегазовой и машиностроительной отрасли, в сфере строительства;

      развитие взаимной торговли, социально-экономическое развитие, эффективное использование природных ресурсов, развитие сельского хозяйства и пищевой промышленности, улучшение транспортного сообщения, средств коммуникаций и других объектов инфраструктуры;

      создание и модернизация перерабатывающих производств, ориентированных на выпуск конкурентоспособной продукции.

      Развитие инфраструктуры, транспортной связанности региона, усиление роли города Актобе как города-хаба Западного региона, а также рост показателей перерабатывающих отраслей будут способствовать развитию межрегионального взаимодействия.

Меры комплексного развития инженерной инфраструктуры

      Водные ресурсы

      Территория Актюбинской агломерации полностью расположена на территории Жайык-Каспийского гидрографического бассейна.

      На территории формируются реки Илек - левый приток реки Урал, Каргалы - правый приток реки Илек, Жаксы - Каргалы - приток рек Илек и Хобда и прочие небольшие реки.

      Большая часть территории агломерации расположена в бассейне трансграничной реки Илек, западная часть - в бассейне реки Хобда, восточная - реки Орь и ее притоков.

      Водные ресурсы в естественных условиях составляют 1372 млн.м3. В среднем на душу населения приходится 2,2 тыс.м3/год или 6,03 м3/сут.

      Среднемировой показатель обеспеченности речным стоком на одного жителя составляет около 8,0 тыс.м3/год (1,7 тыс. м3/год - критический показатель, ниже которого страна (регион) считаются недостаточно водообеспеченными).

      Сопоставление приведенных показателей по обеспеченности речным стоком со среднемировым показателем позволяет сделать вывод о низкой обеспеченности территории агломерации.

      На территории агломерации по состоянию на 1 января 2016 года разведано 107 месторождений подземных вод, на которых расположено 111 участков. Суммарная величина эксплуатационных запасов составляет 672,4163 тыс. м3/сут (245,4319 млн. м3/год), в том числе:

      для хозяйственно-питьевого водоснабжения - 440,5893 тыс.3/сут;

      для производственно-технического водоснабжения - 152,4270 тыс.3/сут;

      для хозяйственно-питьевого и производственно-технического водоснабжения - 79,400 тыс. м3/сут.

      В среднем на жителя приходится 1,079 м3/сут суммарных разведанных запасов, а разведанных для хозяйственно-питьевого водоснабжения - 0,707 м3/сут.

      Разведанными запасами подземных вод для хозяйственно-питьевого водоснабжения обеспечены все города, большинство районных центров и все горнорудные и нефтедобывающие предприятия Актюбинской области.

      В общем заборе воды для нужд отраслей экономики агломерации 78,1 % составляют подземные воды с учетом шахтно-рудничных вод. Основной потребитель поверхностных вод - орошаемое земледелие, а подземных вод - хозяйственно-питьевые нужды (городское население).

      В соответствии с произведенными расчетами к 2020 году суммарный забор водных ресурсов отраслями экономики составит 145,720 млн. м3 и к 2030 году - 241,823 млн. м3, в том числе соответственно:

      по городской администрации Актобе - 50,257 млн. м3 и 71,412 млн. м3;

      по Алгинскому району - 13,388 млн. м3 и 20,076 млн. м3;

      по Каргалинскому району - 19,679 млн. м3 и 31,743 млн. м3;

      по Хобдинскому району - 8,368 млн. м3 и 30,123 млн. м3;

      по Мартукскому району - 17,111 млн. м3 и 25,989 млн. м3;

      по Мугалжарскому району - 20,751 млн. м3 и 29,122 млн. м3;

      по Хромтаускому району-16,166 млн. м3 и 33,358 млн. м3.

      Территория агломерации в целом располагает ресурсами как поверхностных, так и подземных вод, объем которых полностью обеспечивает потребности отраслей экономики на современном уровне и на перспективу.

      Таким образом, не рассматривается вопрос перехода на другие источники.

      Водоснабжение

      Обеспеченность населения городов Актобе, Алга, Хромтау, Кандыагаш услугами централизованного водоснабжения составляет 100 %. В связи с истечением срока службы имеющихся водопроводных сетей и сооружений требуется их замена.

      На современном уровне 79 (53,4 %) сел, в которых проживает 76,9 % населения, охвачены централизованным водоснабжением.

      Децентрализованными источниками (шахтные и трубчатые колодцы, реки, озера и прочие поверхностные водоемы) пользуется водой население 68 сел (33,915 тыс, человек).

      Не во всех селах, охваченных централизованным водоснабжением, имеются внутрипоселковые сети достаточной протяженностью. 27 % населения пользуются водоразборными колонками.

      Водоотведение

      На сегодняшний день из входящих в Актюбинскую агломерацию 112 населенных пунктов централизованным водоотведением обеспечены 14 населенных пунктов, из них: 10 - сельские населенные пункты, 4 - городские населенные пункты, общей численностью населения более 471 тысяча человек.

      Существующие канализационные очистные сооружения города Актобе, построенные в 1980-х годах прошлого столетия, не справляются с очисткой поступающих сточных вод.

      В связи с динамичным развитием промышленности, сельского хозяйства и других видов деятельности на территории области, вопрос обеспечения населения централизованной системой водоотведения является одним из приоритетных.

      Основные меры по развитию водоснабжения и водоотведения включают следующее:

      1) доведение уровня доступа населения к централизованному водоснабжению к 2020 году в городах - 97 %, в сельских населенных пунктах - 62 %, а к 2030 году - 100 %, а также обеспечение устойчивого водоснабжения объектов коммунального хозяйства;

      2) обеспечение населенных пунктов агломерации централизованными системами водоотведения с комплексами очистных сооружений (далее - КОС), в том числе для районных центров Мартук и Кобда. При выборе технологии очистки сточных вод необходимо обеспечить возможность сброса сточных вод в водные объекты в соответствии с действующими Санитарными правилами Республики Казахстан и предусмотреть необходимость использования очищенных сточных вод для поливных целей (зеленых насаждений, некоторых технических сельскохозяйственных культур) и в оборотных циклах промышленных предприятий;

      3) реконструкция, модернизация водопроводных очистных сооружений с истекшим сроком амортизации с применением современных методов очистки и обеззараживания;

      4) выполнение переоценки месторождений подземных вод;

      5) увеличение объема оборотного, замкнутого и последовательного водоснабжения на предприятиях на основе новейших достижений и технологий;

      6) перевод промышленного водоснабжения на техническую воду (на предприятиях, где возможно применение технической воды);

      7) оснащение водохозяйственных систем новейшими средствами водоизмерения, водоучета и водорегулирования;

      8) повышение эффективности использования воды, включая экономическое стимулирование внедрения прогрессивных водосберегающих технологий;

      9) реконструкция и замена канализационных сетей и сооружений с истекшим сроком амортизации;

      10) реконструкция, модернизация КОС с применением современных методов очистки сточных вод и обработки осадков, в том числе модернизация КОС города Актобе и реконструкция КОС городов Алга, Кандыагаш, Хромтау и села Бадамша;

      11) рассмотреть возможность развития сетей и сооружений водоотведения в рамках Программы развития регионов до 2020 года, в том числе: сел Ушкудык, Маржанбулак, Тамды, Кайнар Алгинского района, Петропавловка, Шамши Калдаякова, Кос-Истек Каргалинского района, Жайсан (Яйсан), Каратогай, Саржансай, Родниковка, Сарыжар (Хлебодаровка) Мартукского района, Аккемер, Сагашили Мугалжарского района и Дон, Акжар Хромтауского района, а также строительства объектов систем водоотведения в 18 населенных пунктах, которые находятся в черте городской агломерации;

      12) строительство сетей и сооружений водопровода к населенным пунктам, не имеющим централизованного водоснабжения, в том числе в качестве приоритетных проектов - строительство централизованной системы водоснабжения в 15 населенных пунктах, вошедших в зону интенсивного агломерирования (сел Нурбулак (Шибаевка), Ерназар, Каракудык, Кайындысай, Талдысай, Жеруйык, Аксазды, Магаджан, Акшат, Белогорка, Беккул баба (Красносельское), Ольке, 39 разъезд, Орлеу);

      13) регулирование речного стока (орошение, водоснабжение, противопаводковые мероприятия и прочее).

      Электроснабжение

      В перспективе развитие электростанций Актюбинской агломерации предусматривается за счет выполнения реконструкции и модернизации оборудования, а также строительства новых источников. Потребность в электроэнергии на 2020 год составит 5,2 млрд. кВт.ч, и 6,3 млрд. кВт.ч - к 2030 году.

      Для обеспечения покрытия прогнозируемых нагрузок города Актобе предполагаются строительство и реконструкция электрических сетей, в том числе строительство подстанций (далее - ПС) 220 кВ "Батыс", ПС "Стекольный завод", захода-выхода воздушных линий (далее - BJI) 110 кВ "Актюбинская - 41 разъезд", BJI 110 кВ "Заречная - Акжар", реконструкция ПС "Илекская", BJI 110 кВ "Актюбинская - 41 разъезд", ПС 110/35/10 кВ.

      При этом, учитывая активную застройку новых жилых массивов, при строительстве ПС "Батыс" 220 кВ, предлагается предусмотреть мощность трансформатора 125 мВА (проектом города предусмотрены трансфооматоры мощностью 40 мВА). Линию для ПС "Батыс" ВЛ-220 кВ построить путем врезки в существующую ВЛ-220 кВ Ульке-Чилисай.

      В перспективе до 2030 года предполагаются реконструкция и строительство электрических сетей города Актобе, в том числе реконструкция ПС 220 кВ "Главная понизительная подстанция-2", ПС 35/10 кВ "Жилгородок", сооружение двух новых ПС "Главная понизительная подстанция-1" и "Главная понизительная под станция-2", участка ВЛ 110 кВ "Стекольный завод - 41-й разъезд" и создание кольца 110 кВ вокруг города.

      Для обеспечения качественного и надежного электроснабжения потребителей районов, входящих в Актюбинскую агломерацию, также предлагается выполнить реконструкцию и новое строительство, в том числе:

      1) по Алгинскому району - реконструкция ПС 110 кВ "Алга", строительство ПС 220/6 кВ с присоединением к ВЛ 220 кВ к открытому распределительному устройству 220 кВ ПС "Кимперсай", по согласованию с АО "KEGOK", на ПС "Кимперсай" нет свободного места для ячейки 220 кВ, в этой связи необходимо расширение ОРУ-220 кВ (заказное оборудование по согласованию с АО "KEGOK");

      2) по Мугалжарскому району предусматривается строительство ПС 35/6 "Каолин", ПС 35/6 кВ "Химическая", ВЛ 110 кВ "Юбилейная - Чилисай", ПС 110/6 кВ "Алгабас".

      При строительстве новых объектов и подключении их к существующим подстанциям необходимо учитывать развитие сетей электроснабжения и согласование с АО "KEGOK":

      1) по Мартукскому району предусматривается строительство ПС 35/6 кВ "Кумсай", с заходом на ВЛ 110 кВ "Каратугай - Мартук", газотурбинной станции в городе Кандыагаш;

      2) по Каргалинскому району предусматриваются реконструкция ПС 35/10 кВ "Кос-Истек" с сооружением двух одноцепных ВЛ 110 кВ "Кимперсай - Кос-Истек", а также строительство ветровой электростанции в селе Бадамша мощностью 48 МВт с последующим расширением до 96 МВт;

      3) по Хобдинскому району в виду отсутствия промышленных предприятий и собственного энергоисточника необходимо рассмотреть возможность развития возобновляемых источников энергии для развития малого и среднего бизнеса в аграрном секторе;

      4) для усиления электрических сетей Хромтауского района предлагаются перевод BЛ-110 кВ "Кимперсай - Донское-3" на напряжение 220 кВ (выполнена в габаритах 220 кВ), строительство второй новой линии ВЛ 220кВ, установка автотрансформаторов 220/110 2x63 MB, а также реконструкция ОРУ-110 кВ ПС "Донское-2". Обеспечение электроэнергией в перспективе возможно за счет строительства ПС 110/6 кВ "Лиманное".

      Для надежности питания сетей Донского ГОК предлагается реконструкция сетей внешнего электроснабжения в соответствии со "Схемой внешнего электроснабжения Донского ГОКа на перспективу" по согласованию с АО "KEGOK".

      В настоящее время осуществляется разработка технико-экономического обоснования покрытия нагрузок Донского ГОК, в котором рассматриваются несколько вариантов с учетом развития производственных мощностей Донского ГОК в перспективе на 15 лет.

      Теплоснабжение

      Оценка прогнозных уровней тепловой нагрузки и теплопотребления по жилой и общественной застройке в разрезе, районов и крупных городов Актюбинской агломерации выполнена на основании параметров для метеостанций соответствующих городов, установленных СниП РК 2.04-21-2010 Энергопотребление и тепловая защита гражданских зданий".

      Оценка потребности в теплоэнергии выполнена на основании данных по объему существующей застройки, динамики роста численности населения, целевых показателей по обеспеченности жильем.

      Тепловые потоки на отопление, вентиляцию и горячее водоснабжение определены расчетным методом по укрупненным удельным нормам теплопотребления, согласно действующего в Республике Казахстан пособия к МСН 4.02-02-2004 "Тепловые сети" и СН РК 3.01-01-2013 "Градостроительство. Планировка и застройка городских и сельских населенных пунктов".

      Прогноз изменения теплопотребления по жилой и общественной застройке в разрезе рассматриваемых районов в период до 2030 года приведен в таблице 6.

      Таблица 6 – Прогноз изменения теплопотребления по жилой и общественной застройке

      тыс. Гкал

Наименование

2020 г.

2030 г.

Актюбинская область

Расход тепла всего, в том числе:

8676

11553

на отопление жилых и общественных зданий

5203

6929

на вентиляцию

1601

2132

на ГВС

1871

2492

г. Актобе

Расход тепла всего, в том числе:

5053

6771

на отопление жилых и общественных зданий

3039

4072

на вентиляцию

935

1253

на ГВС

1079

1446

Алгинский район

Расход тепла всего, в том числе:

392

518

на отопление жилых и общественных зданий

235

310

на вентиляцию

72

96

на ГВС

85

112

Каргалинский район

Расход тепла всего, в том числе:

167

220

на отопление жилых и общественных зданий

100

132

на вентиляцию

31

41

на ГВС

36

48

Мартукский район

Расход тепла всего, в том числе:

268

354

на отопление жилых и общественных зданий

161

212

на вентиляцию

49

65

на ГВС

58

77

Мугалжарский район

Расход тепла всего, в том числе:

752

993

на отопление жилых и общественных зданий

450

594

на вентиляцию

138

183

на ГВС

164

216

Хобдинский район

Расход тепла всего, в том числе:

165

217

на отопление жилых и общественных зданий

99

130

на вентиляцию

30

40

на ГВС

36

47

Хромтауский район

Расход тепла всего, в том числе:

469

619

на отопление жилых и общественных зданий

281

371

на вентиляцию

86

114

на ГВС

101

134

      Для создания комфортных условий проживания населения агломерации теплоснабжение районных центров предусматривается от децентрализованных источников (до 20 Гкал/ч).

      В соответствии с рекомендациями СН РК 3.01-02-2012 "Планировка и застройка районов индивидуального жилищного строительства" теплоснабжение индивидуальной жилой застройки, как правило, следует предусматривать децентрализованным с использованием теплоагрегатов заводского изготовления и систем водяного отопления.

      Теплоснабжение населенных пунктов районов Актюбинской агломерации в перспективе сохранится от децентрализованных источников, в том числе от районных котельных мощностью до 20 Гкал/ч.

      Газоснабжение

      Газификация населенных пунктов является одной из актуальных задач в процессе улучшения жилищно-коммунальных условии проживания населения.

      Газоснабжение области осуществляется от газовых магистралей "Бухара-Урал" и "Жанажол-Актобе". В рамках Меморандума с АО "КазТрансГаз" в области проводятся работы по газификации населенных пунктов области. К первоочередному обеспечению газоснабжением подлежат районные центры, сельские населенные пункты, входящие в зону агломерации, и села с высоким потенциалом развития.

      Для обеспечения возрастающих объемов потребления природного газа предлагается строительство межгородских и межпоселковых газопроводов, а также рассмотреть возможность строительства новой нитки газопровода протяженностью 161 км от МГ "Бухара - Урал" до АГРС-300 в период до 2030 года.

      К 2020 году будут газифицированы населенные пункты - села Коктогай, Тиккайын, Акай, Карахобда Алгинского района, село им. Имангали Билтабанова, Жанаталап, Жарсай, Терисаккан Хобдинского района, село Вознесеновка, Веренка Мартукского района, село Темир-мост Мугалжарского района, село Жазык Хромтауского района.

      В период до 2030 года предлагается газификация следующих населенных пунктов - сел Жеруйык, Сарыхобда, Еркинкуш, Талдысай Алгинского района, Ащылысай, Акколь, Велиховка Каргалинского района, Косоткель Хобдинского района, Кумсай, Байторысай, Дмитриевка, Покровка, Полтавка, Хазретовка, Кокпекти, Каратаусай, Первомайка Мартукского района, Коктобе, Жарык, Елек, Котибар Мугалжарского района, Тассай, Кокпекти Хромтауского района.

      К 2030 году уровень газификации населенных пунктов агломерации достигнет 89,3 %.

      Телекоммуникация и связь

      В рамках Государственной программы "Цифровой Казахстан" предусмотрены показатели по ожидаемому экономическому росту в целом и в отраслях экономики, в том числе:

      1) доведение уровня цифровой грамотности населения до 80 % к 2020 году и 83% к 2022 году;

      2) вхождение города Актобе в один из глобальных рейтингов "умных городов" до 2020 года;

      3) доведение доли школ, внедривших обучение основам программирования с начальной школы, до 13,5 % к 2020 году и 40,6% к 2022 году;

      4) доведение доли профессиональных кадров, прошедших обучение цифровой грамотности, до 0,66 % к 2020 году и 1,1 % к 2022 году.

      Комплексное развитие инженерной инфраструктуры на территории агломерации позволит обеспечить необходимую потребность бизнеса и населения.

Меры комплексного развития транспортной инфраструктуры

      Оптимизация транспортной сети является одним из направлений комплексного развития территории агломерации. Основные меры комплексного развития транспортной инфраструктуры направлены на создание единой транспортно-логистической системы агломерационного значения.

      Развитие инфраструктуры железнодорожного транспорта предполагает разгрузки города-ядра Актобе и совершенствование транспортного каркаса территории агломерации. Так, к 2020 году предлагается создание транспортно-пересадочного узла (далее - ТПУ) на базе железнодорожного вокзала Актобе.

      К 2030 году предлагаются:

      1) строительство западной обводной электрифицированной железнодорожной линии в обход узла Актобе сообщением "Бестамак - Курайлы";

      2) строительство электрифицированной железнодорожной линии "Бестамак (Актобе) - Хромтау";

      3) электрификация существующих железнодорожных участков "Актобе - Кандыагаш", "Хромтау - Кандыагаш" и "Актобе - Мартук";

      4) модернизация железнодорожных вокзалов на территории Актюбинской агломерации в городах Кандыагаш, Хромтау, Алга и селах Мартук, Жайсаи, Тамды, Темир, Бестамак, Каратогай.

      Развитие инфраструктуры автомобильного транспорта предусматривает формирование оптимальной дорожной сети, обеспечивающей эффективную связанность территорий, а также развитие внутренних и внешних транспортных связей агломерации качественными автодорогами.

      К 2020 году предлагаются:

      1) реконструкция и проектно-изыскательские работы коридора "Центр - Запад" сообщением "Астана - Актобе - Макат - Бейнеу - Актау" с выходом на Астрахань, через Атырау" на участке "Кандыагаш - Макат";

      2) реконструкция автомобильной дороги республиканского значения сообщением "Актобе - Атырау - граница Российской Федерации (на Астрахань)" на участке "Актобе - Кандыагаш";

      3) реконструкция автомобильной дороги "Южный обход города Актобе";

      4) ремонт автомобильной дороги республиканского значения "Актобе - Орск";

      5) проработка вопроса проведения мероприятий по улучшению пропускной способности улично-дорожной сети на основных магистралях и выездных трассах города Актобе.

      К 2030 году предлагаются:

      1) строительство автомобильной дороги "Западный обход города Актобе";

      2) строительство автомобильной дороги "Большой южный обход города Актобе";

      3) реконструкция автомобильной дороги республиканского значения сообщением "Актобе - граница Российской Федерации (на Орск)";

      4) реконструкция автомобильных дорог областного значения:

      "Актобе - Болгарка - Шубаркудук", "Актобе - Родниковка - Мартук", "Кобда - Мартук", "Донское - Бадамша - А-25 "Актобе - Орск", "А-25 Актобе - Орск" - Петропавловка - Хазретовка";

      5) капитальный ремонт автомобильных дорог районного значения:

      "Богословка - Алга - Токмансай", "Подъезд к селу Маржанбулак", "Подъезд к селу Акай", "Подъезд к селу Кемпирсай", "Кобда – Имангали Билтабанова", "Кобда - Талдысай", "Кобда - Терисаккан", "Кобда - Жанаталап", "Кобда - Бестау", "Мартук - Дмитриевка - Полтавка", "Вознесеновка - Жанажол - "Мартук - Полтавка", "Мартук - Полтавка" - Шевченко - Борте", "Мартук - Киялы", "Подъезд к селу Мартук", "Кандыагаш - Жарык", "Подъезд к городу Кандыагаш", "Подъезд к селу Талдысай", "Аккемер - Котибар - Илек - Коктобе", "Подъезд к селу Тассай", "Подъезд к селу Абай".

      В целях повышения мобильности населения и развития пассажирского общественного транспорта в границах Актюбинской агломерации к 2020 году предлагаются:

      1) строительство 1 автостанции в селе Кобда;

      2) строительство 1 пункта обслуживания пассажиров в селе Бадамша;

      3) строительство 18 стоянок такси (по 3 стоянки в 6-ти районных центрах, входящих в зону агломерации).

      Для внедрения современных высокоэффективных транспортных систем пассажирского транспорта к 2030 году предлагаются:

      1) строительство и реконструкция автостанций в районных центрах агломерации в городах Кандыагаш, Хромтау, Алга и селах Мартук, Бадамша;

      2) строительство 7-ми ТПУ на основных направлениях из центра агломерации: "Бестамак" (Атырау - Кандыагаш), "Ольке" (Костанай - Хромтау), "Маржанбулак" (Уральск - Кобда), "Курайлы" (Оренбург - Мартук), "Петропавловка" (на Орск), "Ушкудык" (Болгарка - Шубаркудук) и "Акшат" (Родниковка - Мартук);

      3) строительство линий систем скоростных автобусных перевозок с последующим переводом в линию легко-рельсового транспорта по маршруту "Город - Пригород" (из города Актобе по направлениям: Бестамак, Курайлы, Маржанбулак, Ольке, Петропавловка, Ушкудык, Акшат).

      В развитии инфраструктуры воздушного транспорта до 2020 года проработать вопрос по подготовке проектно-сметной документации по развороту искусственной взлетно-посадочной полосы действующего международного аэропорта города Актобе на 68 градусов, что позволит обеспечить безопасность полетов и возможность территориального развития города в юго-западном и северо-восточном направлениях.

      Для развития инфраструктуры объектов логистики предлагаются:

      к 2020 году - строительство 5-ти транспортно-логистических центров;

      к 2030 году - строительство 10-ти транспортно-логистических центров по итерационному принципу с учетом инвестиционной привлекательности.

      Развитие инфраструктуры транспортной логистики будет способствовать созданию высокоэффективной транспортно-логистической системы, как Актюбинской агломерации, так и региона, а также ее интеграции в международную транспортную систему.

Меры комплексного развития социальной инфраструктуры

      На территории Актюбинской агломерации определились следующие центры обслуживания:

      в городе Актобе формируются межрегиональный (ядро агломерации) и региональный (областной центр) уровни;

      в моно- и малых городах Хромтау, Алга, Кандыагаш формируются межрайонный и районный (районный центр) уровни;

      в других населенных пунктах, наделенных статусом районного центра Бадамша, Мартук, Кобда, формируется районный уровень;

      в центрах сельских округов (47) и опорных СНП (8) образовывается местный уровень;

      в населенных пунктах сельских округов образовывается поселенческий уровень, всего в зоне перспективного агломерирования 108 СНП.

      Каждому поселению в зависимости от его статуса предлагается определенный набор учреждений обслуживания:

      для межрегионального и регионального уровня (полный комплекс объектов повседневного, периодического, эпизодического обслуживания);

      для межрайонного уровня (полный комплекс объектов повседневного, периодического, отдельные объекты эпизодического обслуживания);

      для районного уровня (полный комплекс объектов повседневного, периодического обслуживания);

      для местного уровня (полный комплекс учреждений повседневного и отдельные объекты периодического обслуживания);

      для поселенческого уровня (учреждения повседневного обслуживания).

      В рамках проекта представлена нормативная потребность в объектах социальной сферы агломерации, выполненная дифференцированным путем на основе анализа существующего положения, прогнозной численности населения и ее демографической структуры в соответствии с СП РК 3.01-101-2013 "Градостроительство. Планировка и застройка городских и сельских населенных пунктов". При этом рассмотрение вопросов по обеспечению населения агломерации объектами социальной инфраструктуры необходимо с учетом бюджетных возможностей и на основе государственно-частного партнерства.

      На начало 2017-2018 учебного года в Актюбинской агломерации функционировали 274 дошкольные организации или 52 % дошкольных организаций Актюбинской области. Охват детей возрастной группы 3-6 лет составлял 95,6 %.

      Полный охват детей дошкольного возраста дошкольным образованием будет достигнут к 2019 году. Согласно нормативной потребности целесообразна проработка вопроса доведения количества мест в дошкольных организациях агломерации к концу 2020 года до 48,4 тысяч, а к концу 2030 года - до 84,7 тысяч мест.

      На начало 2017-2018 учебного года в агломерации действовали 189 дневных государственных общеобразовательных школ (45 % школ Актюбинской области), контингент учащихся составил 92,2 тысяч человек. С учетом нормативной потребности к концу 2020 года целесообразна проработка вопроса доведения числа ученических мест общеобразовательных школ до 103,9 тысяч, а к концу 2030 года до 141,5 тысяч.

      По данным местных исполнительных органов на начало 2017 года в границах Актюбинской агломерации функционировали 35 медицинских организаций, оказывающих стационарную помощь мощностью 3,66 тысяч коек, обеспеченность на 10 тысяч человек населения - 57,7 коек и 133 амбулаторно-поликлинических организаций, включая врачебные амбулатории, фельдшерско-акушерские пункты, медицинские пункты и частные врачебные кабинеты мощностью 10713 посещений в смену, обеспеченность на 10 тысяч человек населения -169,0 посещений в смену.

      Изменения в системе здравоохранения позволили повысить эффективность использования коечного фонда. Сокращение коечного фонда в Казахстане стало возможно с начала действия Единой национальной системы здравоохранения.

      К концу 2030 года предусматривается незначительное снижение коечного фонда. Сокращение коечного фонда возможно путем развития таких направлений как стационары на дому и дневные стационары.

      По данным Министерства труда и социальной защиты населения Республики Казахстан на начало 2017 года в агломерации действовали 1 медико-социальное учреждение для престарелых и инвалидов на 310 мест (контингент - 264 человека), 1 медико-социальное учреждение для инвалидов с психоневрологическими заболеваниями на 400 мест (контингент - 400 человек).

      К 2030 году целесообразно рассмотреть вопрос возможности строительства малокомплектных домов-интернатов проектной мощностью не более 50 мест и развития альтернативных форм социального обслуживания в виде отделений дневного пребывания мощностью от 10 до 50 койко-мест.

      Жилищный фонд агломерации по данным местных исполнительных органов на начало 2017 года составил 11,8 млн. кв. м общей площади жилья (73,2 % жилищного фонда Актюбинской области). В городской местности насчитывалось 9,8 млн. кв. м жилья (82,8 % жилищного фонда агломерации). Обеспеченность населения Актюбинской агломерации жильем составляла 21,0 кв. м на человека, в городских поселениях - 22,2, в сельских - 16,4 кв. м на человека.

      В соответствии с Программой "Нұрлы жер", утвержденной постановлением Правительства Республики Казахстан от 31 декабря 2016 года № 922, для решения проблемы дефицита доступного жилья увеличиваются объемы строительства арендного жилья, как наиболее перспективного и доступного инструмента.

      К концу 2020 года жилищный фонд Актюбинской агломерации предлагается довести до 14,2 млн. кв. м, а к концу 2030 года - 26,1 млн. кв. м. При этом обеспеченность населения жильем к 2020 году составит 22,6, а к концу 2030 года - 27,7 кв. м на человека.

      По данным местных исполнительных органов на начало 2017 года в Актюбинской агломерации функционировали 2 театра на 0,6 тыс. мест, 2 кинотеатра с 8 кинозалами на 1,4 тыс. мест, 80 учреждений клубного типа на 11,5 тыс. мест, 98 библиотек с библиотечным фондом 3,4 млн. единиц хранения.

      К концу 2030 года нормативная потребность мест театров агломерации составит 2,4 тысяч, кинотеатров - 5,4 тысяч, учреждений клубного типа - 37,8 тысяч, библиотек - 3,6 млн. томов хранения.

      Развитие сети физкультурно-спортивных сооружений агломерации (на всех уровнях обслуживания) как в городской, так и сельской местности позволит увеличить охват населения, занимающегося физической культурой и спортом, с 27 % (по итогам 2017 года) до 30% к 2020 году.

      На начало 2017 года на территории Актюбинской агломерации функционировали 74 спортивных зала общего пользования (17,2 тысяч кв.м площади пола) и 9 бассейнов общего пользования (3,8 тысяч кв.м зеркала воды).

      К концу промежуточного (2020 год) срока проектирования площадь спортивных залов общего пользования составит 19,4 тысяч кв.м площади пола, бассейнов - 5,2 тысяч кв.м площади зеркала воды.

      К концу расчетного срока проектирования (2030 год) нормативная площадь спортивных залов общего пользования планируется довести до 46,8 тысяч кв.м площади пола, бассейнов - 13,3 тысяч кв.м площади зеркала воды.

      Уровень обеспеченности населения Актюбинской агломерации объектами социальной сферы достигнет нормативных показателей к концу 2030 года.

Меры комплексного развития рекреационной инфраструктуры

      Территория Актюбинской агломерации богата недрами и имеет большой экономический потенциал для дальнейшего развития. Территориальное расположение Актюбинской агломерации обеспечивает развитие стратегических отраслевых направлений, так как имеет выход на приграничные территории Оренбургской области Российской Федерации и Каракалпакии, находящейся в составе Узбекистана, граничит с шестью областями Казахстана, в том числе и с Мангистауской областью, что обеспечивает Актюбинскую агломерацию выходом к Каспийскому морю.

      Природный ландшафт в основном равнинный с плавно переходящими холмами. Основными водными ресурсами агломерации являются реки Илек, Сазды, Кобда, Каргалы, Теризбутак, имеются водохранилища, самое большое из них Актюбинское.

      Территориальное расположение, рельеф местности, водные ресурсы, историко-культурные объекты агломерации способствуют развитию некоторых видов туризма с наименьшей капиталоемкостью.

      Согласно данным Комитета по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан в 2016 году доля Актюбинской агломерации в общем объеме оказанных услуг объектами размещения по республике составила 2 %. В сравнении с 2015 годом количество объектов размещения в Актюбинской агломерации увеличилось на 24 % и составило 67 единиц, а количество обслуженных посетителей уменьшилось на 1,2 % и составило 76066 человек.

      Объем услуг, оказанных объектами размещения, увеличился на 6 % и составил 1473,2 млн. тенге. По агломерации основную долю объема оказанных услуг предоставляют город Актобе - 93,3 %, затем Хромтауский (5,6 %), Мугалжарский (0,8 %), Каргалинский (0,1 %), Хобдинский (0,1 %), Алгинский (0,02 %) и Мартукский (0,02 %) районы.

      Малое количество объектов, соответствующих международным стандартам в агломерации, отражается на привлекательности региона. В агломерации зарегистрирована одна 4-х звездочная гостиница, 3 гостиницы имеют 3 звезды, 2-м гостиницам присвоены категории одной и двух звезд. Гостиницы с присвоенными категориями сосредоточены в городской администрации Актобе. 91 % в структуре объектов размещения агломерации отнесены к объектам без категорий и прочим местам размещения.

      К существующим факторам, сдерживающим темп развития туристской отрасли в Актюбинской агломерации, можно отнести следующие:

      недостаточное развитие инженерной, транспортной, туристской инфраструктуры в местах туризма, труднодоступность туристских объектов;

      невысокий уровень сервиса, несоответствие объектов придорожного сервиса категориям Национального стандарта Республики Казахстан;

      малое количество квалифицированных специалистов в туристской отрасли;

      слабую узнаваемость и недостаточное продвижение отечественного туристского продукта;

      низкий уровень инвестиционной активности;

      сезонность функционирования туристских объектов.

      В целях развития туристской отрасли на территории агломерации необходимо разработать комплекс мер по следующим видам туризма:

      Экологический и пляжный туризм

      Развитие экологического туризма предлагается на территории государственных природных заказников: "Эбита" в Каргалинском районе, "Оркаш" и Кокжиде-Кумжарган, тяготеющей к границе Актюбинской агломерации в Мугалжарском районе, а также в реликтовых лесах села Шевченко Мартукского района, где произрастает третичный папоротник.

      Экологический туризм в заказниках можно совместить с другими видами туризма: велосипедным, пешим, конным, культурно-познавательным, орнитологическим и другими видами.

      Объектом туристского показа может стать в период с мая по июнь Волчий водопад, самый крупный из имеющихся в районе, расположенный на реке Актюба в 10 километрах от Ащылысая и автотрассы Актобе - Орск.

      Развитие рекреационной инфраструктуры следует разместить в городе Актобе и прилегающих лесопарковых зонах:

      Батыс - вблизи Саздинской рекреационно-ландшафтной зоны;

      Сазды - около Саздинского водохранилища;

      Жасыл тобе - вблизи базы отдыха "GreenLand";

      Демалыс - неподалеку от Прибрежного парка;

      Природный парк Жыланды, расположенный слева от Оранжереи;

      Природный парк Акжар, размещенный рядом с поселком Акжар;

      Лесопарк Каргалы - слева от поселка Пригородный;

      Природный парк, находящийся между трассой М32 "Шымкент - Самара" и рекой Каргалы.

      Для усиления привлекательности данных территорий целесообразно рассмотреть вопрос размещения этнографических комплексов (этно-аулов) на следующих территориях лесопарков: Жасыл тобе, Сазды и на прибрежной территории Актюбинского водохранилища.

      В целях развития экологического туризма предлагается проведение следующих мероприятий:

      1) разработка комплекса мер по привлечению отечественных и иностранных инвесторов для развития инфраструктуры туризма, реконструкции и строительства туристских объектов;

      2) формирование специальной базы данных по природным и историко-культурным достопримечательностям, маршрутам и турам;

      3) размещение указателей на туристских маршрутах на трех языках (казахский, русский, английский) и другие;

      4) рекламно-информационное обеспечение и продвижение экологического туризма на внутренние и внешние рынки на сайтах государственных органов и организаций, обеспечивающих формирование инвестиционного имиджа Казахстана на трех языках (казахский, русский, английский) и другие.

      В рамках организации пляжного вида туризма и обеспечения местного населения и гостей агломерации кратковременным отдыхом следует проработать вопрос развития рекреационной инфраструктуры на 31 пляжном участке.

      Предлагается реализовать мероприятия по улучшению качества дорог, созданию организованных пляжей, водных станций с малогабаритными водными транспортными средствами (гидроциклы, байдарки, катамараны, лодки).

      Для развития туристской инфраструктуры и повышения занятости местного населения следует использовать меры государственной поддержки Единой программы поддержки и развития бизнеса "Дорожная карта бизнеса 2020" и норм Закона Республики Казахстан "О государственно-частном партнерстве".

      Детско-юношеский туризм

      Развитие детско-юношеского туризма и краеведения является одной из главных задач государства по обеспечению детей дополнительным образованием, привитию детям культуры здорового образа жизни, формированию у школьников духовно-нравственных ценностей Общенациональной патриотической идеи "Мәңгілік Ел".

      В 2016 году на территории агломерации функционировало две станции юных туристов и натуралистов, в которых было занято дополнительным образованием 1350 детей или 1 % от общей численности детей от 6 до 18 лет (131741 человек). В станции юных туристов - 720 детей, в станции юных натуралистов - 630 детей, в сравнении с 2015 годом количество детей, занятых дополнительным образованием, увеличилось на 26 %.

      Учитывая наличие туристско-рекреационного потенциала, предлагается в рамках местного государственного управления рассмотреть возможность проведения мероприятий по развитию детско-юношеского туризма на территории агломерации:

      1) увеличение доли детей, занятых дополнительным образованием;

      2) повышение уровня знаний молодежи о родном крае, Казахстане;

      3) организация туристских молодежных походов по историко-культурным, природным объектам на территории Актюбинской агломерации для повышения творческой активности молодежи;

      4) регулярное проведение школьных спартакиад, областных, республиканских слетов по туристскому многоборью;

      5) создание условий, льгот для доступности посещения спортивно-оздоровительных и туристских объектов;

      6) организация на территории природных заказников командных походов, соревнований, обучение ориентировке на местности.

      Культурно-познавательный туризм

      Сосредоточение культурно-исторических и природных объектов, а также локализация исторических памятников в прилегающей к агломерации территории создали предпосылки для формирования культурно-познавательных туров:

      город Актобе - пруды крестьянского хозяйства "Ардагым" (село Кос-Истек) - мавзолей Кызылтам (село Кос-Истек) – Каргалинское водохранилище (село Кос-Истек) - заказник "Эбита" (село Акжайык);

      город Актобе - мемориальный комплекс Есет батыра (село Бестамак), памятник участникам ВОВ (село Аккемер) - мавзолей-монумент Котибар батыр Басенулы (село Аккемер);

      город Актобе - памятник Герою Советского союза А. Молдагуловой, мечеть Шакен Ишан (село Маржанбулак), могильники Байтак I-II эпоха раннего железа (села Косоткель - Байтак) - мавзолей Абат-Байтак (село Кобда);

      город Актобе - могильник (село Каратогай) - Мартукский районный историко-краеведческий музей (село Мартук) - могильники Казанка I – III эпоха раннего железа (село Казан) - некрополь Байтурасай до нашей эры XVI-VI века (село Байторысай) - некрополь Шевченко (село Шевченко) - реликтовый лес (село Шевченко);

      Беккул баба (аул Беккул баба) - Оисылкара (35 км юго-восточнее города Хромтау), Айдарлыаша (45 км от города Хромтау) - поселение Сарымырза до нашей эры XIV - XI века (село Абай) - памятник-обелиск рабочим металлургам (город Хромтау), памятник-обелиск погибшим в годы Великой Отечественной Войны.

      Для развития туризма в агломерации важным компонентом должен быть ориентир на развитие краткосрочных культурно-событийных мероприятий: турниры рестораторов в Актюбинской агломерации, фестивали, выставки различной тематики с участием зарубежных стран, спортивные мероприятия.

      Международный транспортный коридор "Западная Европа – Западный Китай" вдоль трассы Великого Шелкового пути позволит повысить уровень сети объектов придорожного сервиса, инженерной инфраструктуры.

      Возрождение международного трансконтинентального проекта на Великом шелковом пути весьма актуально для активизации межкультурных коммуникаций. Посещение историко-культурных объектов, природных территорий, музеев изменит сознание заинтересованных туристов о стране, предоставит возможность оценить неутраченные духовные ценности, национальное ремесло, традиции.

      Для развития культурно-познавательного туризма и сохранения исторического наследия целесообразно развить инструмент государственно-частного партнерства в части предоставления в пользование памятников истории и культуры физическим и юридическим лицам для осуществления научных, культурно-просветительских, туристических целей.

      Медицинский туризм

      Медицинский туризм занял одну из лидирующих позиций среди других видов туризма и активно пропагандируется во всем мире. В Актюбинской агломерации зарегистрировано 2 санаторных учреждения: "Юкон" в городе Актобе и "Шипагер" в городе Алга. Предлагается проработать вопрос реконструкции действующих санаториев с увеличением количества койко-мест и расширением спектра услуг.

      С учетом запасов бальнеологической группы подземных вод существует потенциал организации нового санаторно-курортного объекта на базе месторождений:

      в 15 км на северо-восток от города Актобе на месторождении Жыланском, скважина № 15;

      в 25 км восточнее города Актобе на месторождении Белогорское, скважина 4-Э.

      Для обеспечения привлекательности предлагаемого санаторно-курортного объекта следует предусмотреть в дополнение к лечебным процедурам всесезонные мероприятия с разнообразными развлечениями на любую возрастную категорию людей. На территории объекта рекомендуется предусмотреть несколько ресторанов с национальной кухней зарубежных стран, мастер-классы от шеф-поваров, что позволит лечебно-оздоровительный туризм соединить с гастрономическим видом туризма.

      Созданию нового санаторно-курортного объекта способствуют перспективы формирования города первого уровня - Актобе, как центра Западного региона и одновременно города-хаба международного уровня с увеличением логистического потенциала.

      Спортивно-приключенческий туризм

      Перспективным видом туризма, способным получить быстрое развитие и популярность, является спортивно-приключенческий туризм. Данный вид не требует развитой инфраструктуры и крупных финансовых затрат, оставаясь при этом востребованным и рентабельным.

      Ландшафт Каргалинского и Мартукского района способствует развитию лыжного вида спорта, дельтапланеризма, сноукайтинга, велосипедного туризма (кросс-кантри), автомототуризма.

      Развитию конного вида туризма способствует деятельность ипподрома в Каргалинском сельском округе города Актобе. Следует рассмотреть вопрос создания ипподромов в селе Имангали Билтабанова Хобдинского района и селе Мартук Мартукского района. Целесообразно рассмотреть вопрос по проведению на ипподромах курсов иппотерапии.

      Одним из популярных видов отдыха являются любительская рыбалка и охота. Субъектам туристской деятельности целесообразно расширить перечень предоставляемых услуг, включив дополнительные услуги по организации рыболовных и охотничьих туров: трансфер до точки размещения, размещение, питание, выезд и организация мероприятия.

      Проблемой действующих охотничьих хозяйств агломерации является их низкая узнаваемость. Для осуществления активного развития любительской (спортивной) охоты и привлечения большего числа туристов предлагается создать сайты с указанием данных сосредоточения охотничьего хозяйства вплоть до населенных пунктов и контакты центрального офиса, координаты, схемы проезда, методы охоты, виды обитающих животных, сезоны охоты, трансфер, услуги проводника, переводчика, обработку трофея, получение разрешения на транспортировку трофея.

      Формирование туристского продукта на базе использования туристских ресурсов, активное участие государственного сектора в развитии рекреационной инфраструктуры обеспечат становление туристкой отрасли в Актюбинской агломерации и повысят уровень ее узнаваемости и привлекательности.

4. Меры по рациональному природопользованию, обеспечению ресурсами, охране окружающей среды

      Актюбинская агломерация, как промышленно развитый регион, испытывает определенное воздействие на компоненты окружающей среды.

      Неблагоприятная экологическая ситуация складывается из многих многолетних проблем, в числе которых загрязнение реки Илек и подземных вод бором и хромом, негативное влияние промышленного и топливно-энергетического комплекса, накопление производственных и бытовых отходов, деградация растительного и животного мира.

      Южная часть территории испытывает влияние последствий Аральского кризиса. Кроме того, промышленное и сельскохозяйственное производство при несоблюдении экологических требований оказывает негативное влияние на все природные компоненты и здоровье населения.

      В пределах агломерации в зоне интенсивного и активного агломерирования расположены такие крупные предприятия как Актюбинский завод хромовых соединений, Актюбинский ферросплавный завод, Донской ГОК АО ТНК "Казхром", АО "Актобе ТЭЦ", АО "Акбулак", входящие в десятку основных загрязнителей области.

      Для территории актуальна проблема накопления твердых бытовых отходов (более 75,0 % отходов, образующихся по области, приходится на населенные пункты агломерации). Переработка отходов частично налажена в областном центре, вместе с тем перерабатывается не более 1,5 от объема образования. Для размещения отходов не хватает полигонов твердых бытовых отходов (далее - ТБО), отвечающих современным требованиям, за исключением городов Актобе, Алга и Хромтау.

      Приоритетными направлениями в сфере охраны окружающей среды и рационального использования природных ресурсов на территории агломерации являются:

      предотвращение загрязнения атмосферного воздуха выбросами загрязняющих веществ от промышленности и автотранспорта;

      обеспечение радиационной безопасности окружающей среды;

      предотвращение загрязнения, охрана и рациональное использование водных ресурсов;

      охрана и рациональное использование земельных ресурсов;

      управление отходами производства и потребления;

      охрана биоразнообразия и особо охраняемых природных территории;

      развитие природно-экологического каркаса территории агломерации;

      основные меры по охране атмосферного воздуха включают в себя;

      усиление мер по сокращению эмиссий загрязняющих веществ в атмосферный воздух на территории агломерации;

      проведение комплекса мероприятий по снижению выбросов загрязняющих веществ в атмосферу для основных предприятий-загрязнителей атмосферного воздуха - Актюбинский завод ферросплавов, Донской ГОК, филиалы АО "ТНК "Казхром", АО "Актобе ТЭЦ", АО "Интергаз Центральная Азия", Управление магистральных газопроводов "Актобе" и другие для недопущения сверхнормативных выбросов загрязняющих веществ в атмосферу;

      газификацию населенных пунктов с целью сокращения выбросов загрязняющих веществ;

      проведение реконструкции/модернизации канализационных очистных сооружений (в том числе в городе Актобе), систем самотечной канализации внутридворовых канализаций, являющихся источниками выделения сероводорода;

      разработку проекта и проведение рекультивации полей испарения бывшего мясокомбината в городе Актобе площадью 35 га, где в конце девяностых - начале двухтысячных годов сбрасывалась барда – отход спиртового производства, являющаяся одной из причин неприятного запаха и загрязнения воздуха Актобе сероводородом и аммонийным азотом (ориентировочный срок реализации 2017-2020 годы);

      организацию мониторинговых исследований за состоянием атмосферного воздуха в санитарно-защитных зонах предприятий промышленности городов Актобе, Алга, Хромтау, вдоль автодорог, а также в жилых и рекреационных зонах;

      расширение сети автоматических и стационарных (в том числе онлайн) постов наблюдений за загрязнением атмосферного воздуха филиала республиканского государственного предприятия (далее - РГП) "Казгидромет" Министерства энергетики Республики Казахстан по Актюбинской области на территории агломерации (в настоящее время все 6 постов наблюдений находятся в городе Актобе, эпизодические наблюдения проводятся в городе Кандыагаш);

      расширение параметров и перечня загрязняющих веществ, определяемых мониторинговой сетью территориального подразделения РГП "Казгидромет";

      внедрение автоматизированной системы управления транспортным потоком на дорогах города Актобе;

      перевод частного и пассажирского автотранспорта (в том числе бюджетных и государственных учреждений и организаций) на сжиженный и компримированный газ с доведением их числа до 30 % от общего количества;

      максимальное озеленение санитарно-защитных зон производственных предприятий, в том числе для предприятий IV, V классов - не менее 60 % площади, для предприятий II и III класса - не менее 50 %, для предприятий, имеющих санитарно-защитные зоны 1000 м и более, - не менее 40 % ее территории с обязательной организацией полосы древесно-кустарниковых насаждений со стороны жилой застройки;

      увеличение числа зеленых насаждений на территории нового цеха № 4 Актюбинского завода ферросплавов, Актюбинской ТЭЦ и прилегающих к ним санитарно-защитных зон;

      реализацию проектов по выработке экологически "чистой" энергии, в том числе строительство:

      ветровой электростанции мощностью 48 МВт в районе села Бадамша Каргалинского района с последующим расширением до 96 МВт;

      ветровой электростанции мощностью до 300 МВт в селе Кемпирсай Каргалинского района;

      ветровой электростанции мощностью 450 кВт в Мартукском рийоне;

      солнечной электростанции на 50 МВТ в городе Алга;

      биогазовой/термолизной установки производительностью 10-14 МВт.ч в городе Актобе.

      Ввиду отсутствия промышленных предприятий и собственного энергоисточника в Хобдинском районе необходимо рассмотреть возможность развития возобновляемых источников энергии для развития малого и среднего бизнеса в аграрном секторе.

      Кроме того, рекомендуется внедрение на предприятиях города Актобе и районов агломерации новых технологий и проектов, продемонстрированных на международной выставке ЭКСПО, прошедшей в 2017 году в городе Астане.

      Проектные предложения по защите от физических факторов воздействия включают в себя:

      расширение сети метеорологических станций филиала РГП "Казгидромет" по Актюбинской области для контроля над радиоактивным загрязнением приземного слоя атмосферы на территории агломерации;

      контроль питьевых водоисточников на территории Алгинского, Хромтауского районов, где имеется превышение норматива альфа активности в воде и определена средняя степень радиационной напряженности;

      радиационный контроль ввозимых и используемых строительных материалов;

      контроль источников ионизирующего излучения;

      мониторинг и замена устаревшего рентгеновского оборудования;

      установление и поддержание режима радиационной безопасности на объектах;

      создание обходных дорог для пропуска транзитных транспортных потоков по отношению города;

      внедрение на главных магистралях общегородского значения регулируемого движения системы пропуска транспортных потоков по типу "зеленая волна";

      озеленение магистральных улиц из лиственных пород деревьев для снижения шума уличной дорожной сети;

      применение экологически чистых видов транспорта с низким уровнем создаваемого шума;

      принятие рациональных планировочных решений, создание санитарно-защитных зон, а также использование искусственных звукоограждающих конструкций в целях защиты от шума трансформаторных подстанций;

      озеленение санитарно-защитных зон и устройство экранирующих шум сооружений из железобетонных конструкций, позволяющих снизить уровень шума за ними на 15-20 дБА для защиты от шума железнодорожного транспорта;

      рациональное размещение излучающих и облучающих объектов, исключающее или ослабляющее воздействие электромагнитного излучения на население.

      Мероприятия по охране и рациональному использованию водных ресурсов включают в себя:

      снижение "высокого уровня загрязнения" вод рек Илек, Улькен Кобда, Кара Кобда, Каргалы, Косестек, Актасты до уровня "нормативно-чистая";

      комплексную реконструкцию комплекса очистных сооружений АО "Акбулак" в городе Актобе для доведения степени очистки сточных вод до нормативных (до 2020 года);

      реконструкцию КОС крупных населенных пунктов агломерации, в том числе в городах Кандыагаш, Хромтау, селе Бадамша и строительство очистных сооружений в районных центрах Кобда, Мартук (до 2030 года);

      обеспечение централизованными системами водоотведения в селах Ушкудык, Маржанбулак, Тамды (Алгинский район), Петропавловка, Шамши Калдаякова, Кос-Истек (Каргалинский район), Каратогай, Саржансай, Родниковка, Сарыжар (Мартукский район), Аккемер, Сагашили (Мугалжарский район), Дон, Акжар (Хромтауский район);

      строительство канализационных сетей в развивающихся районах города Актобе с охватом как частного сектора, так и промышленной зоны, Юго-Запада, ГМЗ, Заречного, Рауан, Акжар, Новый, Ясный-2 (расположенных вблизи на водосборной площади и других притоках реки Илек и Актюбинского водохранилища) и далее;

      установку сооружений локальной очистки сточных вод на предприятиях города Актобе, сбрасывающих сточные воды в городской коллектор;

      санитарно-экологические попуски воды из Актюбинского водохранилища для разбавления сточных вод городских очистных сооружений;

      рассмотрение возможности повторного использования очищенных сточных вод на полив городских зеленых насаждений в целях снижения загрязнения реки Илек и исключения сброса очищенных сточных вод АО "Акбулак";

      ликвидацию очага загрязнения реки Илек бором на площади 500 га с утилизацией производственных отходов, рекультивации шламонакопителей и промышленной площадки бывшего Алгинского химического завода;

      очистку реки Илек от загрязнения шестивалентным хромом (на площади 12 км2 путем проведения технических работ по очистке подземных вод от шестивалентного хрома, мониторинг состояния подземных вод на загрязненных участках;

      организацию дополнительных гидропостов РГП "Казгидромет" для отбора проб поверхностных вод на реке Илек с целью получения фоновых показателей и определения более точного влияния объектов исторического загрязнения бором;

      строгое соблюдение водоохранных зон и полос реки Илек и ее притоков на территории города Актобе (Каргалы, Жаман Каргалы, Сазды, Тамды, Жинишке, Бутак);

      очистку и благоустройство берега и русла реки Сазды до впадения в реку Илек;

      продолжение работ по проектированию водоохранных зон и полос на реках и водохранилищах исследуемой территории с установкой соответствующих знаков;

      строгий контроль запрета строительства различных объектов в пределах водоохранных зон и прибрежных полос рек (в том числе пунктов технического обслуживания, автостоянок, мойки автомобилей и далее).

      В целях охраны земельных ресурсов предлагаются:

      проведение рекультивации нарушенных предприятиями и организациями области земель, в том числе в городе Актобе - 1168 га, Алгинском - 717 га, Каргалинском - 184 га, Мартукском - 102 га, Мугалжарском - 1752 га, Хромтауском районах - 4630 га;

      рекультивация и использование вскрышных пород горнодобывающих предприятий ТОО "Казгеоруд", ТОО "Коппер технолоджи" и Донской ГОК АО ТНК "Казхром", образованных в 2015 году в объеме 104,99 млн. тонн;

      рекультивация земель на площади 40 га, загрязненных историческими отходами на территории промышленной площадки бывшего Алгинского химического завода, крупных промышленных предприятий города Актобе;

      рекультивация деградированных территорий, нарушенных и загрязненных земель от хозяйственной и иной деятельности на территории Актюбинского промышленного узла, Хромтауского горнопромышленного района (в городах Актобе, Алга, производственные отходы предприятий - Актюбинский завод химических соединений, Актюбинский завод ферросплавов, вскрышные породы горнодобывающих предприятий - ТОО "Коппер технолоджи" и Донской ГОК АО ТНК "Казхром");

      проведение геоботанического обследования для обоснования мер предотвращения деградации почв и потери ими биологической продуктивности на пастбищах (сбитость) с предусмотрением введения пастбищеоборота (Хромтауский, Мугалжарский, Хобдинский, Мартукский районы).

      Мероприятия по управлению отходами производства и потребления предусматривают:

      рассмотрение вопроса о переработке и утилизации промышленных отходов, размещенных на полигонах крупных промышленных предприятий, в том числе: АО "ТНК Казхром" (кусковые отходы - 70,986 тыс.тонн, шлам - 632,724 тыс.тонн, шлаки - 193,692 тыс.тонн), ТОО "Коппер Текнолоджи" (вскрышные породы - 36186,81 тыс.тонн), ТОО "АМК" (хвосты обогащения - 4789,49 тыс.тонн), ТОО "Восход Хром" (хвосты обогащения - 177,853 тыс.тонн), ТОО "Казгеоруд" (вскрышные породы - 51368,951 тыс.тонн), АО "АЗХС" (шлам - 153,254 тыс.тонн);

      инвентаризацию оборудования на предмет наличия полихлордифенилов на предприятиях ДГОК филиал АО "ТНК Казхром", АЗФ филиала АО "ТНК Казхром", ТОО "Энергосистема", "Актюбинские межсистемные электрические сети филиал KEGOC", "УМГ Актобе" филиал АО "Интергаз Центральная Азия" и другие;

      ликвидацию исторических отходов, накопленных в объеме около 1 млн. тонн, расположенных на промышленной площадке бывшего Алгинского химического завода и прилегающей территории (400 га) в городе Алга;

      рекультивацию бесхозного накопителя отходов спиртового производства (барды), расположенного в промышленной зоне города Актобе;

      ликвидацию и рекультивацию старого городского полигона твердых бытовых и других отходов города Актобе, введенного в действие с 1987 года и расположенного на северо-западной окраине города Актобе в промышленной зоне (площадь полигона - 20 га, с объемом более 3 млн. тонн мусора);

      оформление правоустанавливающих документов для мест хранения ТБО на территории агломерации;

      строительство до 2020 года полигонов ТБО в районных центрах Кандыагаш. Мартук. Кобда, Бадамша;

      строительство до 2030 года полигонов ТБО в селах Есет батыра Кокиулы, Бестамак, Маржанбулак, Тамды (Алгинский район), Петропавловка, Кос-Истек (Каргалинский район), Алия (Хобдинский район), Жайсан (Яйсан), Каратогай, Родниковка, Сарыжар (Хлебодаровка), (Мартукский район), Аккемер, Сагашили (Мугалжарский район), Акжар (Хромтауский район);

      выход на проектную мощность до 2020 года мусоросортировочного комплекса в городе Актобе (проектная мощность 200 тыс. тонн/в год);

      строительство и ввод в эксплуатацию до 2030 года мусороперерабатывающего завода в городе Актобе;

      строительство мусоросортировочных линий/заводов в городах Кандыагаш, Хромтау, Алга до 2030 года;

      строительство типовых скотомогильников (ямы Беккери) в селах Тамды, Самбай, Есет батыр Кокиулы, Маржанбулак, Каракудык, Карахобда, Акай Алгинского района, села Карабулак Мартукского района, населенных пунктах Каргалинского, Хобдинского, Хромтауского районов и городе Актобе.

      Для развития природно-экологического каркаса территории агломерации, сохранения естественных экосистем и биоразнообразия предлагаются создание до 2020 годагеопарка на геоморфологическом разрезе "Айдарлыаша" в Хромтауском районе, до 2030 года государственного регионального природного парка "Каргалинский" в Каргалинском районе площадью 25000 га, а также организация 11 государственных памятников природы местного значения.

      Кроме того, необходимо проведение работ по усилению материально-технической базы государственных учреждений лесных хозяйств.

      Для охраны зеленых насаждений на территории агломерации необходимо проведение работ по увеличению площадей зеленых зон города Актобе и районов до 4385 га к 2020 году, 17100 га к 2030 году.

      Принимаемые меры позволят стабилизировать и улучшить экологическое состояние Актюбинской агломерации, включая зону интенсивного и активного агломерирования, центры притяжения агломерации, зоны слабых агломерационных процессов.

      Мероприятия по обеспечению санитарно-эпидемиологического благополучия территории

      Эпидемиологическая обстановка за период 2010 - 2016 годы остается стабильной. Несмотря на снижение показателей, актуальными проблемами остаются вопрос эпидемиологического надзора за распространением туберкулеза, а также рост онкологических новообразований.

      Показатели заболеваемости злокачественными новообразованиями в 2016 году составили 171,7 на 100 тысяч населения (по республике - 206,9 на 100 тысяч населения).

      Досточно острая обстановка на территории агломерации по заболеваемости туберкулезом, в 2016 году показатель составил на 100 тысяч населения - 58,3 (по республике - 52,7).

      В городе Актобе насчитывается 8 стационарно-неблагополучных пунктов, 10 очагов по сибирской язве, Алгинском - 10 (16 очагов), Каргалинском - 8 (8 очагов), Хобдинском - 18 (20 очагов), Мартукском - 8 (8 очагов), Мугалжарском - 15 (16 очагов), Хромтауский - 8 (8 очагов).

      При разработке градостроительных проектов необходимо учитывать населенные пункты, находящиеся в зоне активно действующих природных очагов туляремии и стационарно неблагополучных пунктов по сибирской язве по всей территории агломерации.

      В санитарно-защитной зоне Актюбинского завода филиала "ТНК "Казхром" и кирпичного завода города Актобе в центре агломерации расположены жилые дома, что противоречит санитарно-эпидемиологическим требованиям по установлению санитарно-защитной зоны производственных объектов. В этой связи, предлагается проработка вопроса расселения жилых домов, расположенных в санитарно-защитных зонах промышленных предприятий города Актобе.

      Охрана памятников историко-культурного наследия

      В зоне активного агломерирования необходимо регулирование вопросов режима использования охранной зоны, зоны регулирования застройки и зоны охраняемого природного ландшафта памятника республиканского значения некрополя Абат-Байтак и устройства ограждения в целях обеспечения его сохранности, территория которого подвергается новым подзахоронениям.

      Необходимо сохранение памятников истории и культуры на территории агломерации при проведении строительных работ, особенно в Мугалжарском районе, где интенсивно ведутся работы по добыче нефти и газа.

      Для реализации политики сохранения и популяризации культурного наследия рекомендуются:

      систематическая проверка состояния памятников (мавзолеи, саганатамы, кулпытасы, святилища и другие), являющихся сокровищницами народного зодчества кочевых племен региона, и организация реставрационных и ремонтных работ;

      организация работ по благоустройству и ограждению территории наиболее ярких и показательных памятников архитектуры и градостроительства, ежегодно разрушающихся в результате антропогенного фактора и влияния животного мира;

      регулирование вопросов режима использования охранной зоны, зоны регулирования застройки и зоны охраняемого природного ландшафта объектов историко-культурного наследия;

      создание историко-архитектурных опорных планов и карт-схем объектов историко-культурного наследия с внесением охранной зоны, зоны регулирования застройки и зоны охраняемого природного ландшафта;

      проведение археологических работ для изучения наиболее представительных памятников археологии на территории агломерации и создание музеев под открытым небом;

      выявление, изучение, сохранение памятников истории и культуры всех категорий.

      Основные меры по защите территорий от воздействия чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера и мероприятий по гражданской обороне

      В целях предупреждения и защиты населения от чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера на территории Актюбинской агломерации на перспективу предусмотрен комплекс мероприятий, направленных на обеспечение защиты населения и территории от чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера.

      Для обеспечения инфраструктурой противодействия паводкам и наводнения населенных пунктов предлагаются:

      1) проведение расчистки, углубления и берегоукрепительных работ русла по всей длине реки Женишке, начиная от села Жанаконыс до впадения ее в реку Илек;

      2) продолжение работ по расчистке, углублению и укреплению русла реки Сазды от моста по улице Кенеса Нокина (район рынка Шыгыс) до впадения в русло реки Илек и от Саздинского водохранилища до моста по ул. Санкибай батыра;

      3) проведение расчистки, углубления и берегоукрепительных работ русла по всей длине реки Песчанка, проходящей через село Каргалинское города Актобе;

      4) проведение расчистки, углубления и берегоукрепительных работ русла реки Жаман-Каргала в районе поселка Заречный;

      5) проведение расчистки, углубления и берегоукрепительных работ русла на реке Тамды, проходящей через садоводческие коллективы в районе гормолзавода города Актобе, от улицы Зинченко до моста в направлении кольца гормолзавода;

      6) проведение расчистки, углубления и берегоукрепительных работ русла реки Бутак в черте города Актобе;

      7) создание ливневой канализации в районе "Авиатор" города Актобе протяженностью порядка 2000 метров;

      8) строительство водоотводного канала в селе Жанаконыс в квартале "Бирлик" протяженностью порядка 2000 метров с расширением до 5 метров водоотводного канала от автозаправочной станции "Лидер" до реки Женишке вдоль железнодорожного моста "Шестихатка";

      9) проведение работ по продолжению Новоальджанского водоотводного канала от Богословской трассы до реки Сазды протяженностью порядка 1500 метров;

      10) проведение очистки русла реки Кос-Истек в районе метеостанции протяженностью 500 метров с расширением до 10 метров, а также укрепление дамбы на реках Косистек, Тарангул и Айтпайка внутри поселка в селе Кос-Истек Каргалинского района;

      11) проведение капитального ремонта имеющихся и устройство новых ливневых каналов в районах "Москва", "Гормолзавод" города Актобе, с уклоном и отводом талых и дождевых вод;

      12) установление единой системы локального оповещения непосредственно на гидротехнических сооружениях (Актюбинское, Каргалинское и Саздинское) и в населенных пунктах, попадающих в зону затопления, в случае прорыва водохранилищ, расположенных ниже по течению (села Шамши Калдаякова, Петропавловка, Садовое, Кенеса Нокина, Курайли, Саржансай, Кенсахара, Мартук, Каргалинское);

      13) проведение расчистки русла реки Илек от древесных и кустарниковых порослей и иловых отложений, усиление береговой зоны путем возведения противопаводковой дамбы от створов Актюбинского водохранилища до села Курайли;

      14) проведение капитального ремонта противопаводковых дамб в Алгинском районе: в селе Тамды - 2000 метров, в городе Алга - 900 метров;

      15) возведение противопаводковой дамбы длиной 7000 метров в селе Саржансай Мартукского района;

      16) установка шлюза для сброса воды с капитальным укреплением самой дамбы плотины на плотине "Казанка - 1";

      17) возведение противопаводковых дамб в селах Сагашили Мугалжарского района, Шамши Калдаякова Каргалинского района (для предотвращения от затопления прорыва Каргалинского водохранилища);

      18) строительство противоливневых каналов, арыков, водопропускных сооружений с установкой в низменных местах насосных станций в Хромтауском районе (город Хромтау) и Мугалжарском районе (город Кандыагаш).

      Для проведения водно-спасательных и водолазно-поисковых работ на водоемах в купальный сезон и паводкоопасный период предлагается строительство водно-спасательной станции в городе Хромтау, которая решит вопросы оперативного реагирования на чрезвычайные ситуации в близлежащих Айтекебийском, Мугалжарском и Каргалинском районах.

      Для обеспечения противопожарной защиты Актюбинской агломерации в соответствии СН РК 2.02-04-2014 и СП РК 2.02-105-2014 "Проектирование объектов органов противопожарной службы", рекомендуется строительство зданий пожарных депо: в городе Актобе - 7, в городе Хромтау Хромтауского района - 1, в городе Кандыагаш Мугалжарского района - 1, в городе Алга Алгинского района - 1, в селе Мартук Мартукского района - 1. в селе Кобда Хобдинского района -1.

      Также предлагается создание местными исполнительными органами пожарных постов в населенных пунктах, где отсутствуют государственные противопожарные службы:

      в селе Ушкудык Ушкудыкского сельского округа Алгинского района, в селе Маржанбулак Маржанбулакского сельского округа;

      в селе Алимбетовка Алимбетовского сельского округа Каргалинского района;

      в селе Акжар Акжарского сельского округа Хромтауского района;

      в селе Родниковка Мартукского района;

      в селе Аккемер Аккемерского сельского округа Мугалжарского района.

      Для забора воды пожарной техникой на тушение возникших пожаров на водоисточниках предлагается обеспечение пожарными пирсами:

      в селе Сазды - на Саздинском водохранилище со стороны дачных массивов;

      в Каргалинском сельском округе селе Магаджановское - на Актюбинском водохранилище по берегу со стороны лесного хозяйства;

      в Курайлинском сельском округе - устройство 3 пирсов (в селе Орлеу - по реке Илек, в районе переезда со стороны села Орлеу в сторону Силикатного завода; на стыке села Заречный и Лесного хозяйства и селе Курайлы);

      в селе Жанаконыс - по реке Женешке в сельском округе Новый;

      в Благодарном сельском округе - устройство 5 пирсов на реках: Жаксы Каргалы, Жаман Каргалы, Актасты, Бутак, Майское водохранилище;

      в Каргалинском районе в селе Кос-Истек Косистекском сельском округе - на реке Тарангуль;

      в Хобдинском районе на реке Терисаккана села Бестау Бестауском сельском округе и Жанаталапском сельском округе;

      в Мугалжарском районе в городе Кандыагаш - на реке Темир;

      в Аккемерском сельском округе, село Аккемер - на реке Илек;

      в городе Алга Алгинского района на реке Илек;

      в селе Абай Абайского сельского округа Хромтауского района – на Абайском водохранилище;

      в селе Табантал Табанталского сельского округа - на реке Табантал;

      в селе Тассай Тассайского сельского округа - на реке Тассай.

      Для обеспечения инфраструктурой противодействия снежным заносам в зимний период на автомобильных дорогах, входящих в зону агломерации, предлагается поэтапно установить снегозащитные установки:

      на автомобильных дорогах республиканского значения:

      М-32 "Граница РФ (на Самару) - Шымкент" (участок 630-667 км) протяженностью - 37 км;

      М-32 "Граница РФ (на Самару) - Шымкент" (участок 690-697 км) протяженностью - 7 км;

      М-32 "Граница РФ (на Самару) - Шымкент" (участок 760-787 км) протяженностью - 27 км;

      М-32 "Граница РФ (на Самару) - Шымкент" (участок 798-810 км) протяженностью -12 км;

      М-32 "Граница РФ (на Самару) - Шымкент" (участок 843-850 км) протяженностью - 7 км;

      Р-50 "Северный обход города Актобе" (участок 16, 18, 20, 21-23, 27-29, 30-31 км) протяженностью - 8 км;

      А-25 "Актобе - граница РФ (на Орск)" (участок 35-45 км) - 10 км;

      А-25 "Актобе - граница РФ (на Орск)" (участок 60-63, 69-71, 78-81, 85-90, 99-103, 110-125 км) протяженностью - 32 км;

      А-24 "Актобе - Мартук - граница РФ (на Оренбург)" (участок 25-28, 36-40, 41-42, 43-44,48-49, 58-64, 68-69 км) протяженностью - 17 км;

      А-27 "Актобе - Атырау граница РФ (на Астрахань)" (участок 15-25, 40-43, 55-65 км) протяженностью - 23 км;

      А-27 "Актобе - Атырау граница РФ (на Астрахань)" (участок 70-80, 90-95 км) протяженностью - 15 км.

      На автомобильных дорогах областного значения:

      "Актобе - Родниковка - Мартук" (участок 05-43 км) протяженностью - 38 км;

      подъезд к селу Хазретовка (участок 0-35,1 км) протяженностью - 35,1 км;

      "Донское - Бадамша - Актобе - Орск" (участок 48-76 км) протяженностью - 28 км;

      "Актобе - Мартук - граница РФ" (участок 0-7,3 км) протяженностью - 7,3 км;

      "Донское - Бадамша - Актобе - Орск" (участок 19-48 км) протяженностью - 16 км.

      На автомобильных дорогах районного значения:

      в Алгинском районе:

      подъезд к селу Акай протяженностью - 2 км;

      "Алга - Есет батыр Кокиулы" протяженностью - 9 км;

      подъезд к комплексу Есет Ата протяженностью - 4,26 км;

      "Бестамак - Бескоспа" протяженностью - 9 км;

      "Алга - Карабулак" протяженностью - 15 км;

      "Алга - Самбай - Нурбулак" протяженностью - 21 км;

      подъезд к селу Каракудык протяженностью - 9 км;

      подъезд к селу Коктогай протяженностью - 9 км;

      подъезд к селу Тиккайын протяженностью - 6 км;

      "Каракобда - Ерназар" протяженностью - 8 км;

      подъезд к селу Маржанбулак протяженностью - 0,2 км;

      подъезд к селу Карагандысай протяженностью - 3,5 км;

      подъезд к селу Кайындысай протяженностью - 1 км;

      "Токмансай - Кайнар" протяженностью - 16 км;

      "Есет батыр Кокиулы - Токмансай" протяженностью - 15 км;

      подъезд к селу Сарыхобда протяженностью - 0,6 км;

      подъезд к селу Болгарка протяженностью - 0,8 км;

      подъезд к селу Талдысай протяженностью - 3,4 км;

      подъезд к селу Еркинкуш протяженностью - 3,6 км;

      "Ушкудук - Аксазды" протяженностью - 6,5 км.

      в Хобдинском районе:

      "Бестау - Жарсай" протяженностью - 16 км;

      подъезд к селу Терисаккан протяженностью - 5 км;

      подъезд к селу Жанаталап протяженностью - 2,6 км.

      в Каргалинском районе:

      "Кос-Истек - Тайкеткен - Бадамша" протяженностью - 3 км;

      "Донское - Бадамша - Кайракты - "Актобе - Орск" протяженностью - 9 км;

      "Бородиновка - Степной" протяженностью - 4 км;

      "Актобе - Орск" - Анастасьевна - Ащелисай протяженностью - 8 км;

      "Актобе - Орск" - Сарыбулак - Херсон - Велиховка протяженностью - 10 км;

      "Степной - Мамыт" протяженностью - 2,5 км;

      "Степной - Первомайское" протяженностью - 6,5 км.

      в Мугалжарском районе:

      "Сагашили - Сергеевка" протяженностью - 12 км;

      "Аккемер - Котибар батыр" протяженностью - 8 км.

      в Мартукском районе:

      "Мартук - Дмитриевка - Полтавка" протяженностью - 16 км;

      "Вознесеновка - Рыбаковка - Мартук - Полтавка" протяженностью - 18 км;

      подъезд к селу Каратогай протяженностью - 0,5 км;

      подъезд к селу Степановка протяженностью - 13 км.

      в Хромтауском районе:

      "Дон-Сарсай" протяженностью - 8 км;

      подъезд к селу Тассай протяженностью - 12 км;

      подъезд к селу Абай протяженностью - 1,2 км.

  Приложение 1
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации

Основные технико-экономические показатели Межрегиональной схемы территориального развития Актюбинской агломерации


п/п

Показатели

Единица измерения

Современное состояние

Промежуточный срок
2020 год

Расчетный срок
2030 год

1

2

3

4

5

6

1

Территория





1)

Зона формирования агломерационных процессов

тыс. га

997,0

997,0

997,0

2)

Зона экономического влияния агломерации

тыс. га

3432,4

3432,4

3432,4


в том числе:






Земли сельскохозяйственного назначения

тыс. га/%

2253,68/65,7 %

2353,68/68,5 %

2514,93/73,2 %


земли населенных пунктов, из них:

-//-

587,82/17,1 %

590,45/17,2%

594,05/17,3 %


- городских

-//-

64,87

67,5

71,1


- сельских

-//-

522,95

522,95

522,95


земли промышленности, транспорта, связи, для нужд космической деятельности, обороны, национальной безопасности и иного несельскохозяйственного назначения

-//-

28,97/0,8%

29,0/0,9 %

29,1/0,9 %


земли особо охраняемых территорий, земли оздоровительного, рекреационного и историко-культурного назначения

-//-

217,57/6,4 %

217,57/6,4 %

242,57/7,1%


земли лесного фонда

-//-

41,6/1,2 %

43,3/1,2 %

45,05/1,3 %


земли водного фонда

-//-

6,67/0,2 %

6,67/0,2 %

6,7/0,2 %


земли запаса

-//-

296,1/8,6 %

191,73/5,6 %

0

2

Население

-//-




1)

Всего

тыс. Чел.

634,81

696,8

1000,9


в том числе:






численность городского населения

тыс. чел./% общей численности населения

495,1/78,1

543,7/78,1

783,7/78,4


численность сельского населения

-//-

138,9/21,9

152,3/21,9

216,3/21,6

2)

Показатели естественного движения населения:






число родившихся

-//-

15,2/2,4

16,7/2,4

24,0/2,4


число умерших


4,4/0,7

4,9/0,7

7,0/0,7


прирост/ убыль


10,8/1,7

11,8/1,7

17,0/1,7

3)

Показатели миграции населения:






число прибывших


13,3/2,1

14,6/2,1

21,0/2,1


число выбывших


12,0/1,9

13,2/1,9

19,0/1,9


прирост /убыль

-//-

1,3/0,2

1,4/0,2

2,0/0,2

4)

Из числа городов, всего

единиц





крупные (с расчетной численностью свыше 500,0 тыс. чел.)

-//-

-

-

1


большие (с расчетной численностью населения от 100,0 до 500,0 тыс чел.)

-//-

1

1

-


средние (с расчетной численностью населения от 50,0 до 100,0 тыс.чел.)

-//-

-

-

-


малые (с расчетной численностью населения до 50,0 тыс.чел.)

-//-

3

3

3

5)

Поселки

-//-

-

-

-

6)

Села

-//-

108

108

108

7)

Плотность населения

тыс. чел./100 км2

6,4

7,0

10,0

8)

Плотность сельского населения

-//-

1,5

1,6

2,3

9)

Возрастная структура населения:






дети до 15 лет

тыс. чел./% общей численности населения

164,8/26,0

206,7/29,7

277,0/27,7


население в трудоспособном возрасте (мужчины 16-62 лет, женщины 16-57 лет)

-//-

408,3/64,4

409,3/58,8

581,1/58,1


население старше трудоспособного возраста

-//-

60,9/9,6

80,0/11,5

142,0/14,2

10)

Численность занятого населения - всего

тыс. чел.

353,1

390,3

565,1

11)

Занятое население по видам экономической деятельности

тыс. чел./% численности занятого населения





в том числе:

-//-





- промышленность

-//-

70,3/19,9

77,7/19,9

112,5/19,9


- строительство

-//-

27,9/7,9

30,4/7,8

44,1/7,8


- сельское хозяйство

-//-

29,7/8,4

32,8/8,4

47,5/8,4


- образование

-//-

47,0/13,3

51,9/13,3

75,2/13,3


- здравоохранение и социальные услуги

-//-

9,5/2,7

10,9/2,8

15,8/2,8


- прочие

-//-

168,4/47,7

186,2/47,7

269,5/47,7

12)

Уровень безработицы

%

4,8

4,8

4,9

3

Экономический потенциал





1)

Объем промышленного производства

млрд. тенге

982,53

1399,03

2614,17

2)

Объем производства продукции сельского хозяйства

-//-

114,6

148,3

286

4

Жилищный фонд





1)

Всего

тыс. м2 общей площади, %

11824/100

14243/100

26015/100


В том числе:






в городских населенных пунктах

-//-

9794/82,7

11794/82,7

21541/82,7


в сельских населенных пунктах

-//-

2030/17,3

2450/17,3

4475/17,3

2)

Обеспеченность населения общей площадью жилья:

м2/чел.

21,0

22,6

27,7


в городских населенных пунктах

-//-

22,2

23,9

29,4


в сельских населенных пунктах

-//-

16,4

17,9

21,8

5

Объекты социального и культурно-бытового обслуживания населения





1)

Высшие учебные заведения

единиц/студентов

6/20336

по заданию на проектирование согласно СП РК 3.01-101-2013 "Градостроительство. Планировка и застройка городских и сельских населенных пунктов"

2)

Организации дошкольного, начального и среднего профессионального образования

соответствующие единицы





Организации технического и профессионального образования

единиц/учащихся

39/29348

по заданию на проектирование согласно СП РК 3.01-101-2013 "Градостроительство. Планировка и застройка городских и сельских населенных пунктов"


Дневные общеобразовательные школы

единиц/тысяч мест

189/89,2

/103,9

/141,5


Дошкольные организации

единиц/тысяч мест

274/32,4

/48,4

/84,7

3)

Организации культуры и искусства:

соответствующие единицы





в том числе:






театры

единиц/мест

2/582

/582

/2418


кинотеатры

единиц/мест

2/1359

/1359

/5361


библиотеки

единиц/тыс.томов

98/3425

/3462

/3634


организации клубного типа

единиц/мест

80/11496

/14232

/37818

4)

Организации здравоохранения (больницы, поликлиники, родильные дома, фельдшерско-акушерские пункты и т.п.):

-//-





в том числе:






Организации, оказывающие стационарную помощь

коек

3658

3685

3550


Организации, оказывающие амбулаторно-поликлиническую помощь

посещений в смену

10713

12578

16742

5)

Объекты санаторно-курортного назначения, отдыха и туризма (санатории, пансионаты, дома отдыха, лагеря и др.)

койко-мест

2461

по заданию на проектирование, согласно приложению В "Нормы расчета учреждений и предприятий обслуживания и размеры их земельных участков" СП РК 3.01-101-2013 "Градостроительство. Планировка и застройка городских и сельских населенных пунктов"

6)

Организации социального обеспечения






в том числе:






Медико-социальные учреждения

единиц/мест

1/310

2/345

2/365


Психоневрологические медико-социальные учреждения

единиц/мест

1/400

2/431

2/453


Организации для детей стационарного и полустационарного типов (в том числе с психоневрологическими патологиями и нарушением опорно-двигательного аппарата)

единиц/мест

-

1/53

2/118

7)

Прочие объекты социального и культурно-бытового обслуживания населения

соответствующие единицы





Спортивные залы общего пользования

тыс.кв. метры площади пола

17,2

19,4

46,8


Бассейны общего пользования

тыс. кв. метры зеркала воды

3,8

5,2

13,3

6

Транспортная инфраструктура





1)

Протяженность железнодорожных путей сообщения

км

676,4

676,4

819,4

2)

Протяженность судоходных речных путей с гарантированными глубинами

-//-

-

-

-

3)

Протяженность автомобильных дорог, всего

км

2352,2

2352,2

2415,3


в том числе:






республиканского значения (международного значения)

-//-

680,9

680,9

744


областного значения

-//-

495,2

495,2

495,2


районного значения

-//-

1176,1

1176,1

1176,1

4)

Протяженность газопроводов

км

248

248

348

5)

Протяженность нефтепроводов

км

97

-

-

6)

Плотность транспортной сети:

км/100 км2





железнодорожной

-//-

1,97

1,97

2,39


автомобильной

-//-

6,85

6,85

7,04

7)

Аэропорты

единица

1

1

1


в том числе:






международного значения

-//-

1

1

1


государственные (национальные)

-//-

1

1

1


Местные

-//-

-

-

-


Частные

-//-

-

-

-

7

Инженерная инфраструктура





1)

Водоснабжение:






Ресурсы подземных источников

млн. м3/год

580,64

580,64

580,64


Ресурсы поверхностных источников

-//-

1372,0

1372,0

1372,0


Водопотребление - всего

тыс. м3/cyт.

173,12

399,23

662,53


в том числе:

-//-





на хозяйственно-питьевые нужды


103,80

112,86

153,87


на промышленные нужды

-//-

40,76

33,04

43,34


на сельскохозяйственные нужды

-//-

24,82

221,57

431,72


Среднесуточное водопотребление на 1 чел.

л/сут. на чел.

278

623

985


Водоотведение - всего:

млн. м3/год

20,60

31,81

42,81


в водные объекты

-//-

13,14

12,99

19,80

2)

Электроснабжение:






Установленная мощность, всего

МВт

447

533

660


в том числе:






гидроэлектростанции

%

-

-

-


тепловые электростанции

-//-

100

97

90


атомные электростанции


-

-

-


возобновляемые источники энергии

%

-

3

10


Расчетная потребность:

млн. кВт/час

4800

5200

6300


в том числе:






коммунально-бытовые нужды

-//-

864

936

1134


производственные нужды

-//-

2544

2750

3400


Протяженность линий электропередачи напряжением 35 кВ и выше

км

8300

9500

11000

3)

Теплоснабжение:






Установленная мощность

тыс. Гкал/ч

2,8

3,2

4,1


Расчетная потребность:

млн.Гкал

6,8

7,3

9,7


в том числе:






коммунально-бытовые нужды

-//-

1,6

4,1

5,4


производственные нужды

-//-

1,2

3,2

4,3

4)

Газоснабжение:






Расчетная потребность:

млн. м3/год

1500,0

1512,8

1539,5


В том числе:

-//-





коммунально-бытовые нужды


226,5

227,9

241,9


производственные нужды

-//-

920

930

890

5)

Связь и телевидение






Количество пользователей Интернет

%

45

75

90


Охват населения цифровым эфирным телевизионным вещанием

% всего населения

85

90

95

8

Охрана природы и рациональное природопользование





1)

Число городов с высоким уровнем загрязнения природной среды

единиц

1

0

0

2)

Объем установленных значений нормативов валовых выбросов загрязняющих веществ

тыс. тонн/год

161,0

180,0

180,0

3)

Доля переработки отходов от общего объема ТБО

%

1,5

10

40

4)

Объем установленных значений нормативов сбросов загрязняющих веществ

тыс. тонн/год

7,2

5,1

5,1

5)

Площадь покрытых лесом угодий государственного лесного фонда

тыс. га

15,1

15,3

15,7

6)

Доля особо охраняемых природных территорий к общей площади региона

%

6,3

6,3

7,1

9

Гидротехнические сооружения

единиц

159

161

164

10

Здания пожарного депо

количество депо/автомобилей

10/40

12/48

22/48

      1 численность населения на 1 июля 2017 года

  Приложение 2
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 3
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации




  Приложение 4
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 5
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 6
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 7
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 8
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 9
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 10
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации



  Приложение 11
к Межрегиональной схеме
территориального развития
Актюбинской агломерации

Перечень населенных пунктов, вошедших в зону Актюбинской агломерации, и прогноз численности населения Актюбинской агломерации до 2030 года в разрезе населенных пунктов


п/п

Наименование района

Наименование сельского округа

Наименование населенного пункта

01.07. 2017 год

Прогноз численность населения, чел.

2020 год

2030 год

1

2

3

4

5

6

7

1

Актобе городская администрация (далее - г.а.)

Актобе г.а.

г. Актобе

414511

457531

652259

2

Актобе г.а.

Благодарный

с.Кенеса Нокина

5153

5568

7997

3

Актобе г.а.

Благодарный

с.Акшат

593

640

920

4

Актобе г.а.

Благодарный

с.Белогорка

282

304

438

5

Актобе г.а.

Благодарный

с.Белогорский карьер

165

178

256

6

Актобе г.а.

Благодарный

с.Беккул баба

1046

1131

1623

7

Актобе г.а.

Благодарный

с.Кызыл жар

1954

2268

3541

8

Актобе г.а.

Благодарный

с.Пригородное

1922

2139

2983

9

Актобе г.а.

Благодарный

с.Садовое

697

753

1082

10

Актобе г.а.

Благодарный

с.Украинка

448

560

874

11

Актобе г.а.

Благодарный

с.Ольке

249

269

387

12

Актобе г.а.

Благодарный

с.Шилисай

78

85

122

13

Актобе г.а.

Каргалинский

с.Каргалинское

19254

20805

29881

14

Актобе г.а.

Каргалинский

с.Акжар

1210

1420

2032

15

Актобе г.а.

Каргалинский

с.Магаджан

490

643

1068

16

Актобе г.а.

Курайлинский

с.Курайлы

1902

2055

2952

17

Актобе г.а.

Курайлинский

с.Георгиевка

1732

1873

2688

18

Актобе г.а.

Курайлинский

с.Елек

1724

1862

2674

19

Актобе г.а.

Курайлинский

рзд.39

170

184

264

20

Актобе г.а.

Курайлинский

с.Орлеу

2191

2367

3400

21

Актобе г.а.

Новый

с.Жанаконыс

8620

10385

18575

22

Актобе г.а.

Новый

с.Курашасай

1937

2094

3007

23

Актобе г.а.

Саздинский

с.Сазды

4115

4447

6386

24

Алгинский

Алгинская г.а.

г.Алга

20136

23459

33713

25

Алгинский

Бескоспинский

с.Есет батыр Кокиулы

1618

1576

2297

26

Алгинский

Бестамакский

с.Бестамак

3546

3453

5034

27

Алгинский

Бестамакский

с.Бескоспа

358

348

508

28

Алгинский

Каракудыкский

с.Каракудык

873-

850

1240

29

Алгинский

Каракудыкский

с.Коктогай

318

310

451

30

Алгинский

Каракудыкский

с.Тиккайын

352

343

500

31

Алгинский

Акайский

с.Акай

707

689

1004

32

Алгинский

Ушкудыкский

с.Ушкудык

1109

1080

1574

33

Алгинский

Ушкудыкский

с.Жеруйык

233

228

331

34

Алгинский

Ушкудыкский

с.Аксазды

98

96

139

35

Алгинский

Караагашский

с.Самбай

872

849

1239

36

Алгинский

Караагашский

с.Нурбулак

533

520

757

37

Алгинский

Карахобдинский

с.Карахобда

560

545

795

38

Алгинский

Карахобдинский

с.Ерназар

138

134

196

39

Алгинский

Маржанбулакский

с.Маржанбулак

1600

1559

2272

40

Алгинский

Маржанбулакский

с.Кайындысай

342

333

484

41

Алгинский

Сарыхобдинский

с.Сарыхобда

410

400

583

42

Алгинский

Тамдинский

с.Тамды

2171

2115

3082

43

Алгинский

Тамдинский

с.Еркинкуш

171

217

355

44

Алгинский

Тамдинский

с.Талдысай

325

316

461

45

Каргалинский

Бадамшинский

с.Бадамша

5535

6136

8703

46

Каргалинский

Ащылысайский

сАщылысай

872

978

1387

47

Каргалинский

Ащылысайский

с.Преображеновка

138

145

220

48

Каргалинский

Ащылысайский

сАкколь

251

282

399

49

Каргалинский

Велиховский

с.Велиховка

284

319

453

50

Каргалинский

Желтауский

с.Петропавловка

2322

2606

3695

51

Каргалинский

Желтауский

с.Шамши Калдаяков

1621

1819

2579

52

Каргалинский

Кемпирсайский

с.Жосалы

683

648

989

53

Каргалинский

Кемпирсайский

с.Кемпирсай

195

219

311

54

Каргалинский

Кемпирсайский

с.Карабутак

197

134

223

55

Каргалинский

Кос-Истекский

с.Кос-Истек

1566

1757

2492

56

Каргалинский

Степной

с.Степное

694

610

922

57

Каргалинский

Степной

с.Кайракты

429

376

650

58

Хобдинский

Кобдинский

с.Кобда

5413

6280

9582

59

Хобдинский

Бестауский

с.Бестау

507

614

857

60

Хобдинский

Булакский

сАлия

966

1021

1363

61

Хобдинский

Булакский

с.Талдысай

861

764

1008

62

Хобдинский

с.о. им. Билтабанова

с.Имангали Билтабанов

609

540

712

63

Хобдинский

с.о. им. Билтабанова

с.Косоткель

190

168

222

64

Хобдинский

с.о. им. Билтабанова

с.Байтак

103

91

121

65

Хобдинский

Жанаталапский

с.Жанаталап

394

470

643

66

Хобдинский

Жарсайский

с.Жарсай

510

453

598

67

Хобдинский

Жарсайский

с.Аксай

275

244

322

68

Хобдинский

Терисакканский

с.Терисаккан

564

501

660

69

Мартукский

Мартукский

с.Мартук

10149

11789

16939

70

Мартукский

Мартукский

с.Казан

509

524

756

71

Мартукский

Мартукский

с.Кумсай

148

152

219

72

Мартукский

Байторысайский

с.Байторысай

413.

425

614

73

Мартукский

Байторысайский

с.Дмитриевка

205

211

305

74

Мартукский

Байторысайский

с.Покровка

228

235

339

75

Мартукский

Байторысайский

с.Полтавка

406

418

604

76

Мартукский

Хазретовский

с.Хазретовка

682

702

1014

77

Мартукский

Хазретовский

с.Жездибай

51

53

96

78

Мартукский

Жайсанский

с. Жайсан (Яйсан)

2970

3057

4413

79

Мартукский

Жайсанский

с.Жанатан

35

36

75

80

Мартукский

Жайсанский

с.Кокпекти

169

175

252

81

Мартукский

Каратогайский

с.Каратогай

1698

1748

2524

82

Мартукский

Карашайский

с.Каратаусай

485

500

721

83

Мартукский

Танирберген

с.Саржансай

987.

1016

1466

84

Мартукский

Танирберген

с.Кенсахара

621

639

923

85

Мартукский

Аккудыкский

с. Вознесеновка

691

711

1026

86

Мартукский

Аккудыкский

с.Веренка

577

594

857

87

Мартукский

Аккудыкский

с.Первомайка

155

160

231

88

Мартукский

Аккудыкский

с.Жанажол

116

120

173

89

Мартукский

Аккудыкский

с.Карабулак

114

117

170

90

Мартукский

Родниковский

с.Родниковка

1619

1667

2405

91

Мартукский

Сарыжарский (Хлебодаровский)

с.Сарыжар (Хлебодаровка)

4472

4604

6646

92

Мугалжарский

Кандыагашская г.а.

г.Кандыагаш

34461

37679

53840

93

Мугалжарский

Аккемерский

с.Аккемер

1890

1795

2811

94

Мугалжарский

Аккемерский

с.Коктобе

195

186

290

95

Мугалжарский

Аккемерский

с.Жарык

518

492

771

96

Мугалжарский

Аккемерский

с.Елек

609

578

906

97

Мугалжарский

Аккемерский

с.Котибар батыр

203

193

303

98

Мугалжарский

Енбекский

с.Басшили

812

800

870

99

Мугалжарский

Енбекский

с.Сагашили

1788

1698

2660

100

Мугалжарский

Енбекский

ст.Темир-мост

281

267

419

101

Хромтауский

г.Хромтау

г.Хромтау

26015

29633

42581

102

Хромтауский

Абайский

с.Абай

362

324

475

103

Хромтауский

Абайский

с.Жарбутак

82

73

107

104

Хромтауский

Абайский

с.Тассай

99

88

130

105

Хромтауский

Дон

с.Дон

2697

2500

3594

106

Хромтауский

Дон

с.Онгар

409

366

537

107

Хромтауский

Кызылсуский

с.Сарысай

522

467

687

108

Хромтауский

Акжарский

с.Акжар

2271

2032

2985

109

Хромтауский

Акжарский

ст.Жазык (Просторная)

292

261

384

110

Хромтауский

Никельтауский

с.Никельтау

1259

1126

1655

111

Хромтауский

Тассайский

с.Тассай

233

215

315

112

Хромтауский

Тассайский

с.Кокпекти

225

207

304


Итого по Актюбинской агломерации

634820

696790

1000926


Ақтөбе агломерациясын аумақтық дамытудың өңіраралық схемасын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 3 наурыздағы № 109 қаулысы.

      "Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы" 2001 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 43-бабының 3-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:

      1. Қоса беріліп отырған Ақтөбе агломерациясын аумақтық дамытудың өңіраралық схемасы бекітілсін.

      2. Орталық және жергілікті атқарушы органдар осы қаулыдан туындайтын шараларды қабылдасын.

      3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
Премьер-Министрі
Б. Сағынтаев

  Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
2018 жылғы 3 наурыздағы
№ 109 қаулысымен
бекітілген

Ақтөбе агломерациясын аумақтық дамытудың өңіраралық схемасы

      Осы Ақтөбе агломерациясын аумақтық дамытудың өңіраралық схемасы (бұдан әрі - Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасы) Қазақстан Республикасы Президентінің 2012 жылғы 14 желтоқсандағы "Қазақстан-2050" Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты" атты Қазақстан халқына Жолдауын, "Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасының негізгі ережелерін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 желтоқсандағы № 1434 (бұдан әрі - Бас схеманың негізгі ережелері) және "Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасын бекіту туралы" 2014 жылғы 28 маусымдағы № 728 (бұдан әрі - Өңірлерді дамыту бағдарламасы) қаулыларын іске асыру шеңберінде әзірленді.

      Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасы Қазақстан Республикасының сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі саласындағы заңнамасына, аумақты ұйымдастырудың экологиялық, әлеуметтік-экономикалық мәселелерін реттейтін нормативтік құқықтық актілерге және нормативтік-техникалық құжаттарға сәйкес әзірленді.

      Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасы аумақты дамыту перспективаларын және оның инфрақұрылымға ұзақ мерзімді қажеттілігін айқындайтын қала құрылысы стратегиясы болып табылады. Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасы ережелерін іске асыру кезектілігі, қаржыландыру көздері және көлемі бюджет мүмкіндіктері ескеріле отырып, мемлекеттік бағдарламалар және аумақтарды дамыту бағдарламалары деңгейінде айқындалады.

      Ақтөбе агломерациясының жоспарлау құрылымының негізгі элементтері мыналарды қамтиды: агломерация орталығы, белсенді агломерациялық процестер аймақтары, агломерациялық байланыстарды дамыту аймақтары, агломерацияның экономикалық әсер ету және әлеуетті даму аймақтары.

      Агломерацияның орталығына экономикалық және аумақтық өсу әлеуетін шоғырландыратын, агломерацияны қалыптастыру мен дамыту катализаторының орталық функциясын орындайтын қала жатады.

      Белсенді агломерациялық процестер аймағына негізгі магистральдық қоныстандыру арналары бойында агломерация орталығынан 0,5 сағаттық көліктік қолжетімділік радиусындағы аумақтар жатқызылды, олар елді мекендердің жоғары шоғырлануы мен жақын орналасуы нәтижесінде аумақтық жағынан өседі және/немесе есу болжамы жоғары болады.

      Аталған аймақтың қала құрылысын жоспарлау орталық қаламен урбандалу тұтастығын ескере отырып жүзеге асыру қажет.

      Агломерациялық байланыстарды дамыту аймағына агломерация орталығынан 1,5-сағаттық көліктік қолжетімділік радиусында, агломерациялық процестер аймағынан тыс жерлерде орналасқан елді мекендері бар аумақтар жатқызылды. Қазіргі уақытта аталған аймақтың елді мекендері бір-бірінен бірталай қонысаралық кеңістіктегі қашықтықта орналасқан, олардың басым бөлігін ауыл шаруашылығы алқаптары алып жатыр.

      Аталған аймақтың аумақтық және табиғи-шикізаттық ресурстары агломерацияның экономикалық әлеуетін дамыту мен орналастырудың базалық негізі ретінде қарастырылуы мүмкін.

      Аумақтың шикізат, еңбек, энергетикалық және табиғи ресурстарын талдауға сүйенсек, жалпы қоныстандыру жүйесі мен агломерация экономикасы қаңқасының құрылымдық элементтерінің тірек даму нүктелерін, рөлдік функциясын анықтау маңызды болады.

      Ресурстық әлеуеті бар және көліктік-логистикалық жағдайы бойынша тиімді пункттерде орналасқан аса ірі қоныстар осындай тірек нүктелері болып табылады.

      Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасының негізгі міндеттері:

      1) агломерацияны дамытудың оңтайлы бағыттарын қалыптастыру мақсатында аумақтың шекарасына кіретін әкімшілік-аумақтық бірліктердің мүдделерін ескере отырып, жобаланатын аумақтың ұтымды жоспарлы ұйымдастырылуын айқындау;

      2) аумақты функционалдық аймақтарға бөлу, халықты қоныстандыру және өндіргіш күштерді орналастыру жүйесін жетілдіру, инженерлік, көліктік, әлеуметтік және рекреациялық инфрақұрылымдарды дамыту, елдің басқа өңірлерімен өңіраралық өзара іс-қимыл жасау, аумақтарды қауіпті техногендік және табиғи процестерден қорғау, аумақтың экологиялық ахуалын жақсарту және қоршаған ортаны қорғау жөнінде негізделген ұсыныстар кешенін әзірлеу.

      Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасында жобалаудың аралық (2020 жыл) және есептік (2030 жыл) мерзімдерге арналған перспективалық қала құрылысын дамытудың жобалық ұсыныстары қамтылған. Негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштер осы Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасына 1-қосымшада келтірілген.

      Ақтөбе агломерациясын ұзақ мерзімді дамытудың жобалық ұсыныстары осы Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасына 2-10-қосымшаларда келтірілген.

      Ақтебе агломерациясының аймағына кіретін елді мекендердің тізбесі осы Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасына 11-қосымшада келтірілген.

1. Жоспарланатын аумақты аймақтарға бөлу

      Бас схеманың негізгі ережелерінің 5-бөліміне сәйкес функционалдық аймақтар 4 негізгі топқа бөлінген:

      1) қарқынды шаруашылық және қала құрылысын игеру және табиғи ортаны барынша рұқсат берілген жасанды өзгерту аймақтары;

      2) қоршаған табиғи ортаны экстенсивті игеру аймақтары;

      3) шаруашылық игеру шектелген және табиғи ортасы барынша сақталатын аймақтар;

      4) шаруашылық қызметтің ерекше регламенттері бар аймақтар.

      Жоғарыда аталған аймақтардың әрқайсысының құрамында тиісті кіші аймақтарды атап көрсетуге болады.

      Негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштерде келтірілген алаңдарды айқындау үшін Қазақстан Республикасы Жер кодексінің 1-бабының 1-тармағына сәйкес аумақтың жобалық жер теңгерімі жасалды.


      1.1 Қарқынды шаруашылық және қала құрылысын игеру және табиғи ортаны барынша рұқсат берілген жасанды өзгерту аймақтары


      Қоныстандырудың кіші аймағы

      Ақтөбе агломерациясының өңіраралық схемасында негізгі жоспарлы осьтер (Хромтау - Ақтөбе - Мәртөк) және екі қосалқы жоспарлы осьтер (Мәртөк - Ақтөбе - Қандыағаш - Алға - Ақтөбе) анықталды. Агломерацияның негізгі жоспарлау орталығының өзегі - Ақтөбе қаласы, ал Алға, Хромтау, Қандыағаш қалалары, сондай-ақ Кобда және Мәртөк ауылдары екінші қосалқы тартылыс орталығы болып табылады.

      Ақтөбе агломерациясы үшін агломерация өзегіне дейін 1,5-сағаттық көліктік қолжетімділік айқындалды.

      Халықтың тығыздығы және агломерация өзегі мен аудандық жергілікті қоныстандыру жүйелері орталықтарының байланыс қарқындылығы бойынша қарқынды және белсенді агломерациялық процестердің аймақтары анықталды.

      Ақтөбе агломерациясының экономикалық әсер ету және әлеуетті даму аймағының көліктік қолжетімділігінің 1,5-сағаттық изохронына орталық - Ақтөбе қаласы, Хромтау, Алға, Қандыағаш қалалары, Алға, Қарғалы, Мәртөк, Мұғалжар, Қобда және Хромтау аудандарының бірқатар ауылдық елді мекендері кіреді.

      Ақтөбе агломерациясының перспективалық экономикалық әсер ету және әлеуеттік даму аймағындағы елді мекендерінің алаңы:

      1) Ақтөбе қаласы - 42846,9 га;

      2) Ақтөбе қаласының қалалық әкімшілігі (Ақтөбе қаласын есепке алмағанда) - 37085 га;

      3) Алға ауданы - 102179 га;

      4) Қарғалы ауданы - 85437 га;

      5) Қобда ауданы - 62369 га;

      6) Мұғалжар ауданы - 60259 га;

      7) Мәртөк ауданы - 123707 га;

      8) Хромтау ауданы - 73937 га құрайды.

      Агломерациялық процестерді дамыту аймағындағы елді мекендердің алаңы 587,82 мың га құрайды.

      Жобалаудың есептік мерзіміне қарай Ақтөбе қаласын есепке алғанда қалалық және ауылдық елді мекендердің жалпы алаңы 594 050 га құрайды. Халықтың тұрғын үйге қолжетімділігін арттыруды, сондай-ақ жеке тұрғын үй құрылысын дамытуды негізгі мақсат етіп көздейтін Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 31 желтоқсандағы № 922 қаулысымен бекітілген "Нұрлы жер" тұрғын үй құрылысы бағдарламасына сәйкес (бұдан әрі - "Нұрлы жер" бағдарламасы) 2030 жылға қарай елді мекендер алаңын 6230 га арттыру көзделген.

      Көліктік-коммуникациялық дәліздердің кіші аймағы

      Автомобиль жолдарының кіші аймағы

      Ақтөбе агломерациясының перспективалық экономикалық әсер ету және әлеуетті даму аймағының шекарасындағы автомобиль жолдарының ұзындығы 2352,2 км, оның ішінде:

      республикалық маңызы бар - 680,9 км;

      облыстық маңызы бар - 495,2 км;

      аудандық маңызы бар -1176,1 км құрайды.

      Жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдары жерлерінің жобалық алаңдары "Автомобиль жолдары үшін жер бөліп беру" ҚР ЕЖ 3.03-102-2013 сәйкес белгіленген.

      Халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және автомобиль жолдарын пайдалануға жағдай жасау үшін жолда жүру қауіпсіздігінің талаптарын ескере отырып, оларды пайдаланудың ерекше режимі белгіленіп, жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарына бөлінетін белдеулерге екі жағынан іргелес жатқан жер учаскелері түрінде жол бойындағы белдеулер жасалады.

      Теміржол кіші аймағы

      Ақтөбе агломерациясының қолданыстағы теміржол желісі мынадай теміржол магистральдарының учаскелерінен тұрады:

      Жайсаң - Ақтөбе (Батыс Қазақстан облысы, Ресей Федерациясының Орынбор қаласы бағытында);

      Ақтөбе - Қандыағаш (Қызылорда, Атырау облыстары бағытында);

      Қандыағаш - Никельтау (Солтүстік Қазақстан облысы, Ресей Федерациясының Орск қаласы бағытында).

      Ақтөбе агломерациясы шегіндегі теміржол желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 676,4 км құрайды. Оның ішінде: бір жолды жол - 566,8 км, екі жолды жол - 109,6 км құрайды, электрлендірілген учаскелер жоқ.

      Жердің жобалау алаңдары "Теміржолдар үшін жер бөліп беру" ҚР ЕЖ 3.03-116-2014 сәйкес теміржол құрылыстарының сақталуын, тұрақтылығын, беріктігін және жылжымалы құрамдардың қозғалу қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында айқындалады, теміржолдарды орналастыру үшін жер учаскелерін беруді жүзеге асыратын жергілікті атқарушы органдар теміржолдарды ұсыну жолағына қосылмайтын теміржолдардың бақыланатын аймақтарын белгілейді, олардың шегінде ғимараттарды, құрылыстарды, инженерлік коммуникацияларды және басқа да объектілерді жобалау мен салуға, теміржол көлігі саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның алдын ала келісімінсіз мал жаюды ұйымдастыруға тыйым салынады:

      елді мекендерден тыс жерде - теміржолдарды ұсыну белдеулерінен екі жаққа 50 метр қашықтықта;

      елді мекендерде - теміржолдарды ұсыну белдеулерінен екі жаққа 20 метр қашықтықта.

      Энергетика желілерінің кіші аймағы

      Энергетика желілерінің кіші аймағына энергетикалық инфрақұрылым, оның ішінде электр станциялары, электр беру желілері, қосалқы станциялар, тарату пункттері және басқа да электр желісі шаруашылығы орналасқан аумақтар жатады.

      Электр берудің әуе желілері үшін электр желілерінің қорғалған аумақтарының жалпы алаңы "Электр желілері объектілерінің қорғалған аймақтарын және осындай аймақтардың шекараларында орналасқан жер учаскелерін пайдаланудың ерекше шарттарын белгілеу қағидаларын бекіту туралы"" Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2017 жылғы 28 қыркүйектегі № 330 бұйрығына сәйкес (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 115735 болып тіркелген, "Әділет" ақпараттық-құқықтық жүйесінде 2017 жылғы 7 қарашада жарияланған) айқындалған.

      Электр желілерінің күзет аймағы аумағының жалпы алаңы 25563,75 га құрайды.

      Өнеркәсіп, көлік, байланыс, қорғаныс және өзге де ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған жерлердің алаңы 28966,7 га құрайды.


      1.2. Қоршаған табиғи ортаны экстенсивті игеру аймақтары


      Қоршаған табиғи ортаны экстенсивті игеру аймақтары қарқынды және экстенсивті ауыл шаруашылығы қызметінің кіші аймақтарын қамтиды.

      2017 жылдың басында ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер 2253681 га, оның ішінде егістік жерлер - 341582 га, соның ішінде суармалы жерлер - 25241 га, шабындықтар - 58304 га, жайылымдар - 1506642 га болды.

      Мал шаруашылығының даму перспективасына байланысты 2030 жылға қарай Ақтөбе қалалық әкімшілігі (30000 га), Алға (30000 га), Қарғалы (1877 га), Мәртөк (35000 га), Мұғалжар (35000 га), Қобда (30573 га) және Хромтау (40550 га) аудандарындағы босалқы жерлер санатындағы жайылымдарды ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерге ауыстыру немесе шалғайдағы жайылым ретінде пайдалану қажет.

      Босалқы жерлер мен арнайы жер қорының құрамындағы көлемі 58249 га жыртылған тыңайған жерлерді деградациялық процестерді болдырмау, жасыл екпелерді сақтау және көбейту мақсатында бүкіл аумақта бейімделген-ландшафттық тәсілді енгізу шартымен ауыл шаруашылығы айналымына тарту ұсынылады.

      2030 жылы тыңайған жерлер мен босалқы жерлерді ауыл шаруашылығы айналымына тарту есебінен ауыл шаруашылығы жерлерін 2514930 га дейін өсіру көзделген.


      1.3. Шаруашылық игеру шектелген және табиғи ортасы барынша сақталатын аймақтар


      Табиғи немесе мәдени ландшафтқа айтарлықтай зиян келтіре алатын өнеркәсіптік немесе ауыл шаруашылығы өндірістерін, табиғи ресурстарды пайдаланудың басқа түрлерін дамытуға және орналастыруға жол бермейтін режимді орнату шаруашылық игеру шектелген аумақтарды пайдаланудың негізгі қағидаты болып табылады.

      Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар

      2017 жылғы жағдай бойынша ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың (бұдан әрі - ЕҚТА) жерлері Ақтөбе агломерациясының перспективалы экономикалық әсер ету және әлеуетті даму аймағында 217566,2 га құрайды.

      Ақтөбе агломерациясының орман ресурстары мен биологиялық алуантүрлілігін сақтау үшін жаңа ЕҚТА құру, сондай-ақ экологиялық желіге табиғи-қорық қорының объектілері түріндегі басты орнитологиялық аумақтарды қосу ұсынылады.

      2030 жылға қарай Қарғалы ауданында "Қарғалы" мемлекеттік өңірлік табиғи паркін құру ұсынылады, мұнымен ЕҚТА алаңы 25 000 гектарға ұлғаяды, сондай-ақ жергілікті маңызы бар 11 мемлекеттік табиғат ескерткішін ұйымдастыру ұсынылады.

      Орман қорының жерлері

      Орман қорының жерлері орманмен көмкерілген, сондай-ақ орманмен көмкерілмеген, бірақ орман шаруашылығы қажеттіліктері үшін ұсынылған жер учаскелері болып танылады.

      2017 жылдың басында орман қорының жерлері Ақтөбе агломерациясының перспективалық экономикалық әсер ету және әлеуетті даму аймағында 41603 га құрады.

      Агломерация аумағында жасыл екпелерді қорғау үшін Ақтөбе қаласы мен аудандарындағы жасыл аймақтар алаңын 2020 жылға қарай 4385 га, 2030 жылға қарай 17100 га дейін ұлғайту бойынша жұмыстар жүргізу қажет.

      Қабылданатын шаралар Ақтөбе агломерациясының экологиялық ахуалын тұрақтандыруға және жақсартуға мүмкіндік береді.


      1.4. Шаруашылық қызметтің ерекше регламенттері бар аймақтар


      Магистральдық газ құбырларының кіші аймағы

      Ақтөбе облысының қомақты жылу-энергетикалық ресурстары бар, олардың басым бөлігі, 50 %-дан астамы көмірсутекті шикізатқа тиесілі болады.

      Жылу-энергетикалық ресурстарды тұтынуды облыс 80 %-ға өз ресурстарынан қамтамасыз етеді. Облыстың елді мекендерін газбен жабдықтау Ақтөбе агломерациясының әлеуметтік-экономикалық және экологиялық мәселелер кешенін шешуге мүмкіндік береді.

      Облыс аумағынан екі магистральдық газ құбыры өтеді: "Бұқара - Орал" және "Жаңажол - Ақтөбе".

      Облыс бойынша жоғарғы, орта және төмен қысымды газ құбырларының жалпы ұзындығы 3454,5 км, оның ішінде магистральдық газ құбырларының жалпы ұзындығы 2520 км құрайды.

      Су қоры жерлері

      2016 жылдың басындағы жағдай бойынша Ақтөбе агломерациясының перспективалық экономикалық әсер ету және әлеуетті даму аймағында су қоры жерлерінің алаңы 6667 га құрайды.

      Ақтөбе агломерациясының аумағындағы су объектілеріне арналған су қорғау аймақтары мен белдеулері қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге сәйкес белгіленген.

      Әзірленген жобалары жоқ су объектілерінің су қорғау аймақтары мен белдеулері "Су қорғау аймақтары мен белдеулерін белгілеу қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 18 мамырдағы № 19-1/446 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 92931 болып тіркелген, "Әділет" ақпараттық-құқықтық жүйесінде 2015 жылғы 21 тамызда жарияланған) сәйкес қабылдануы тиіс:

      шағын өзендер үшін (ұзындығы 200 км) су қорғау аймағы - 500 м;

      шаруашылыққа пайдаланудың қарапайым жағдайлары мен су жинаудағы қолайлы экологиялық жағдайы бар өзендер үшін - 500 метр, шаруашылыққа пайдаланудың күрделі жағдайлары мен су жинаудағы қауырт экологиялық жағдайы бар өзендер үшін - 1000 метр.

      Тарихи ескерткіштер және құрылыстар орналасқан аумақтар

      Ақтөбе агломерациясының бай тарихи-мәдени мұрасы бар. Зерттелетін аумақта еліміздің мәдени игілігінің маңызды және бірегей бөлігі шоғырланған.

      2017 жылдың басында Ақтөбе облысындағы сәулет мұрасының 9 объектісі Қазақстанның республикалық маңызы бар тарих пен мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енгізілді. Соның ішінде Ақтөбе агломерациясының перспективалық экономикалық әсер ету және әлеуетті даму аймағында 4 объект, 3-еуі - Ақтөбе қаласында және 1-еуі - Мұғалжар ауданында орналасқан.

      Ақтөбе облысы әкімдігінің 2010 жылғы 4 маусымдағы № 180 қаулысына сәйкес жергілікті маңызы бар тарих пен мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне 650 бірегей ескерткіш қосылды. Оның ішінде - 544 археология ескерткіші, 99 қала құрылысы мен сәулет ескерткіші, 7 ансамбль бар. Ақтөбе агломерациясының перспективалық экономикалық әсер ету және әлеуеттік даму аймағында жергілікті маңызы бар 521 ескерткіш орналасқан.

      Агломерация аумағында тас ғасырының 3 ескерткіші, қола дәуірінің 94 ескерткіші, ерте темір ғасырының 309 ескерткіші, Ұлы Жібек жолы мен орта ғасырлар дәуірінің 50 ескерткіші, 60 сәулет және қала құрылысы ескерткіші бар.

      Аумақты функционалдық аймақтарға бөлу және анықталған қала құрылысы регламенттері өңір агломерациясын аумақтық дамытудың жобалық ұсыныстарының негізі болды.

      Ақтөбе агломерациясының болжамды жер теңгерімі осы Өңіраралық схемаға 1-қосымшада берілген.

2. Аумақты қала құрылысына игеру және дамыту

      Ақтөбе агломерациясы аумағының қала құрылысын игеру және дамыту функционалдық аймақтарға бөлуді қатаң сақтай отырып, ауыл шаруашылығы, рекреациялық, табиғатты қорғау, өнеркәсіптік және құрылыс қызметін жүргізудің құндылығы мен орындылығы өлшемшарттарына сәйкес жүзеге асырылуға тиіс.

      Ақтөбе агломерациясы аумағының қала құрылысын игерудің бірінші кезектегі бағыттарына өңір халқын қоныстандыру, өндіргіш күштерді орналастыру, өңірдің инженерлік-көліктік инфрақұрылымын дамыту, аумақты инженерлік қорғау мен қоршаған ортаны сақтау және функционалдық мәні бойынша аумақты аймақтарға бөлу жөніндегі жобалық ұсыныстар кешені жатады.

      Аумақтың қала құрылысын игерудің басымдылығы аймақтар бойынша жүзеге асырылады, ондағы агломерациялық процестер халықтың тығыздығына сәйкес және агломерация орталығына (орталықтарына) қатысты орналасуына қарай қарқынды, белсенді, әлсіз еңбек және өндірістік байланыстарға ие болады.

      Агломерациялық процестерді қалыптастыру аймақтарының алаңы 997 мың га құрайды, соның ішінде:

      қарқынды агломерациялық процестер аймағы - 271974 га;

      белсенді агломерациялық процестер аймағы - 487423 га (қарқынды агломерациялық процестер аймағын есепке алмағанда);

      әлсіз агломерациялық процестер аймағы - 237603 га (қарқынды және белсенді агломерациялық процестер аймақтарын есепке алмағанда).

      Ақтөбе агломерациясының кұрамына кіретін елді мекендер аумақтарының қала құрылысын игеруді реттеу, дамыту және аймақтарға бөлу қалалар мен елді мекендердің бекітілген бас жоспарларында көзделген.

3. Өңірлік және өңіраралық маңызы бар өндіргіш күштерді, көлік, инженерлік, әлеуметтік және рекреациялық инфрақұрылымдарды жайғастыру мен орналастыру жүйесін кешенді дамыту жөніндегі шаралар Халықты қоныстандыру жүйесін жетілдіру шаралары

      Ақтөбе агломерациясы елдің перспективалық агломерациясы ретінде белгіленген және елдің батысындағы әлеуетті агломерациялық орталық болып табылады.

      2017 жылғы 1 шілдеде Ақтөбе агломерациясының аумағында 634,8 мың адам тұрды. Бұл ретте қалалық жерде - 495,1 мың адам (78,0 %-ы), ал ауылдық жерде 139,7 мың адам (22,0 %-ы) тұрды.

      Ақтөбе агломерациясы үшін жоғарғы урбандалу. деңгейі тән (78,0 %-ы). Алайда өңірде бір шаршы километрге 63,6 адамнан келетін төмен халық тығыздығы байқалады (Алматы -255,5, Шымкент-184,8, Астана-48,0).

      Қалыптасқан қоныстандыру жүйесінің жоспарлы қаңқасы қала маңындағы елді мекендері бар көлік байланысы жүйесінің радиалды-шұғыла бағыттылығымен сипатталады.

      Агломерация халқы санының оң серпіні, ең алдымен, халықтың табиғи өсімімен байланысты. Ақтөбе агломерациясының құрамына кіретін қалалар мен аудандардың табиғи өсу коэффициенті Қобда ауданында 1000 тұрғынға 4,96 адамнан келетін болса, Ақтөбе қалалық әкімшілігінде 1000 тұрғынға 19,80 адамға дейін ауытқиды. Көші-қон өсімі 2016 жылы 1604 адамды құрады.

      Ақтөбе агломерациясының жас бойынша құрылымы еңбекке қабілетті жастағы халықтың жоғары үлесімен - 64,4 %-ы (орташа республикалық көрсеткіш 60,8%-ы жағдайында) сипатталса, ал балалардың үлесі 26,0 %-ды, еңбекке қабілетті жастан асқан халықтың үлес салмағы 9,6 %-ды құрайды.

      Агломерациялық байланыстардың перспективалық даму аймағындағы 112 елді мекеннің 108-і (96,4 %-ы) ауылдық елді мекен болып табылады.

      Ақтөбе агломерациясының аумағында халық саны бойынша орташа және шағын ауылдар басым. Ақтөбе агломерациясының құрамына кіретін ауылдық елді мекендердің ішінде ірі ауылдар 9,3%-ды, үлкен ауылдар 21,3 %-ды, орташа ауылдар 49,1 %-ды және шағын ауылдар 20,4 %-ды құрайды.

      Ауылдық елді мекендердің (бұдан әрі - АЕМ) орташа адам саны агломерация бойынша 1240 адамды құрайды. АЕМ желісінің тығыздығы агломерация бойынша орта есеппен аумақтың 1000 шаршы километріне 8,3 елді мекенді құрады. Елді мекендер мен агломерация өзегі арасындағы орташа арақашықтық 63 км құрайды. Агломерацияның АЕМ арасындағы орташа арақашықтық - 11 км.

      Жалпы алғанда, АЕМ жүйесінде есептік мерзімге қарай ауыл тұрғындары санының өсуі күтіліп отыр. Бұл ретте үлкен және орташа АЕМ саны көбейеді, ал шағын АЕМ азаяды деп күтіліп отыр.

      Жасты жылжыту әдісімен есептелген халық санының болжамына сәйкес 2030 жылға қарай Ақтөбе агломерациясын әлеуетті агломерациялау аймағында халық санының 1000,9 мың адамға (немесе 57,7 %-ға), оның ішінде агломерация өзегінде - 745,4 мың адамға (немесе 74,5 %-ға) көбейеді деп күтіліп отыр. Агломерация халқы санының өсуі Ақтөбе қалалық әкімшілігінде халықтың табиғи өсімінің жоғары көрсеткішімен, сондай-ақ еңбекке қабілетті халықтың көші-қон ағынымен байланысты болады.

      Ресурстық және өндірістік бай әлеуетті ескере отырып, Ақтөбе агломерациясының қалыптасқан қоныстандыру жүйесі агломерацияларға тән синергетикалық әсерді пайдаланып, ел экономикасын серпінді индустриялық-инновациялық дамытудың перспективалық аймағын қалыптастырудың бастапқы негізі ретінде қаралады.

      Өңірдің қалыптасқан топтық қоныстандыру жүйесін сапалы жаңа қоныстандыру түріне - агломерацияға айналдыруға ықпал ететін факторларға халықаралық теміржол және автомобиль магистральдарының қиылысында орналасқан Ақтөбе қаласының қолайлы географиялық орналасуы, өңірдің дамыған өнеркәсібі жатады.

      Аумақтағы қоныстану тығыздығының төмендігін ескере отырып, негізгі жобалық шешімдерге мыналар жатады: аумақтың демографиялық әлеуетін дамыту, қалыптасқан қоныстандыру жүйесін жетілдіру, елді мекендердің инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымының деңгейін жақсарту, халықтың ұтқырлығын арттыру, сондай-ақ оның іскерлік және экономикалық белсенділігін ұлғайту үшін аумақтың көліктік желісін жаңғырту.

      Ақтөбе агломерациясының қоныстандырудың тірек қаңқасында Ақтөбе қаласы - өңіраралық орталық ретінде, ал тартылыс орталықтары - қоныстандырудың тірек қаңқасының жергілікті орталықтары болып табылады.

      Агломерацияның қоныстандыру жүйесін жетілдіру халықтың өсімі, сондай-ақ экономиканың қосымша еңбек ресурстарына деген қажеттілігі үшін көші-қон процестерін басқаруға негізделеді. Осыған орай:

      жаңа жұмыс орындарын құру, агломерация өзегінде өндірістік және инфрақұрылымдық объектілерді кеңейту үшін қолайлы алғышарттар жасау арқылы өңірден әлеуетті көшіп-қонушыларды ұстап қалу, Батыс өңірінің жұмыс күші артық облыстарынан (мысалы, Атырау және Маңғыстау облыстары) еңбек ресурстарын тарту;

      агломерацияның кіші орталықтарының өзекпен және негізгі нарықтармен байланысын жақсарту үшін көліктік коммуникацияларды жетілдіру, сондай-ақ агломерация шегінде халықтың еңбек, мәдени-тұрмыстық байланыстарын оңтайландыру үшін халықтың маятниктік көші-қонының қарқындылығын арттыру;

      Қандыағаш, Алға шағын қалаларын, Хромтау моноқаласын және Қобда, Мәртөк ауылдарын халықтың аудан мен облыстан тыс жерге кетуін төмендетуге ықпал ететін агломерацияның тартылыс орталықтары ретінде дамыту ұсынылады.

      Агломерация өзегі - Ақтөбе қаласы Қазақстанның Батыс өңірінің капиталы, ресурстары және озық технологиялары, сондай-ақ әлемдік деңгейлі қызмет көрсету саласының дамуы шоғырланатын хаб-қаласына айналады.

      Ақтөбе агломерациясын қалыптастыру және әрі қарай дамыту Батыс өңірінің екінші деңгейдегі қалаларын дамытуға ықпал етеді.

      Ақтөбе агломерациясын тұрақты дамыту оның барлық құрамдас элементтерінің дұрыс қызмет етуіне байланысты, оларды перспективалық қоныстандыру мынадай негізгі бағыттардан көрінеді:

      солтүстік-батыс бағытында - шекара маңы аумақтарын бекіту және шекаралардың қауіпсіздігін арттыру, сондай-ақ шекара маңы ынтымақтастығын дамыту қажеттілігін ескере отырып, Мәртөк ауылын агломерацияның кіші орталығы ретінде дамыту (көліктік-логистикалық функцияларды дамыту, ауыл шаруашылығы енімін қайта өңдеу);

      шығыс бағытында - моноқаланың жоғары экономикалық және көліктік әлеуетін ескере отырып, агломерацияның Хромтау кіші орталығын дамыту (хромит кенін өндіру, ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдеу бойынша орталық, көлік торабы);

      оңтүстік бағытта - Алға (көліктік-логистикалық функциялар, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру) және Қандыағаш (өнеркәсіптік және көліктік торап) қалаларының базасында агломерацияның екі кіші орталығын құру. Алға қаласының агломерация өзегіне барынша дамыған көліктік қолжетімділігі бар (30 км);

      батыс бағытында - агломерцияның кіші орталығы Қобда ауылы (ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдеу орталығы).

      Табиғи және көші-қон өсімдерінің оң көрсеткіштері агломерация кіші орталықтары халқының санын 157,0 мың адамға (немесе 63,3 %-ға) дейін өсіруге ықпал етеді. Олардың демографиялық әлеуетін арттыру үшін экономикалық қызметті белсенді етуге, көші-қон тартымдылығын арттыруға жағдай жасау қажет.

      Агломерацияның кіші орталықтарының индустриялық-инновациялық есуі аумақты экономикалық дамытуға және халықтың аудан мен облыстан тысқары кетуін төмендетуге ықпал етеді.

      Жалпы алғанда, үкіметтік бағдарламаларды (Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017 - 2021 жылдарға арналған бағдарламасы) іске асыру агломерация халқының санын көбейтуге ықпал етеді.

      Ақтөбе агломерациясын дамыту халықтың әл-ауқатының деңгейі мен сапасын, халықтың ұтқырлығын арттыруға - ішкі және сыртқы көші-қон ағындарын реттеуге, агломерацияның өзек-қаласы мен елді мекендері арасындағы әлеуметтік-экономикалық аражікті еңсеруге, тіршілікті қамтамасыз ету жүйелеріне халықтың тең қолжетімділігіне жағдай жасап, елдің экономикалық және еңбек әлеуетін шоғырландыруға, агломерацияларға тән синергетикалық нәтижеге жетуге мүмкіндік туғызады.

Өндіргіш күштерді кешенді орналастыру шаралары

      Бүгінгі таңда Ақтөбе агломерациясының экономикалық әлеуетін Ақтөбе облысының бүкіл өнеркәсіп өнімі көлемінің 70,0 %-ынан астамын қалыптастыратын және халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ететін ірі және орташа өнеркәсіптік және агроөнеркәсіптік кәсіпорындар көрсетеді.

      Ауқымды тұтыну нарығының, дамыған көліктік-логистикалық инфрақұрылымның, "Батыс Еуропа - Батыс Қытай" халықаралық транзит дәлізі арқылы Ресей нарығына шығу жолының болуы Ақтөбе агломерациясын Қазақстанның Батыс өңірінің орталығы ретінде орнығуына алғышарттар жасауға, сондай-ақ өнімді өткізу нарығы мен жалпы транзиттік әлеуетті арттыра отырып, батыс облыстарын дамытуға ықпал етеді.

      2030 жылға қарай байланыстырушы инфрақұрылымды: өнеркәсіп және ауыл шаруашылығын дамыту аймақтарын, заманауи көлік инфрақұрылымын, инновациялық өндірістерді дамыту болжанады. Нәтижесінде интеграцияланған агломерацияны қалыптастыру болжанады: агломерацияның шеткері аймағының оның өзегі - Ақтөбе қаласымен белсенді экономикалық өзара іс-қимылы.

      Перспективада Ақтөбе қаласы көп функционалды іскерлік және сервистік орталық ретінде орнығады, оның шеткері аймағында өнеркәсіптік қуаттар шоғырланатын болады.

      Агломерацияның аудандары мен кіші орталықтары өндірістік функцияларды атқарады.

      Хромтау ауданы агломерацияның маңызды өнеркәсіп аймағының функциясын орындайтын болады. Хромтау қаласының қазіргі әлеуеті агломерацияның көлік қаңқасы дамыған жағдайда өнеркәсібі, агроөнеркәсіптік кешен, құрылыс индустриясы, тіршілікті қамтамасыз ететін инфрақұрылымы дамыған орталыққа айналуға мүмкіндік береді.

      Алға ауданы агломерация аймағын азық-түлікпен және құрылыс материалдарымен қамтамасыз ету функцияларын орындайды. Алға серіктес қаласы агломерацияны азық-түлікпен қамтамасыз етуге байланысты өндірістік функцияларды атқарады.

      Мұғалжар ауданы Ақтөбе агломерациясының ірі өнеркәсіптік аймақтарының бірі болады. Агломерацияның кіші орталығы Қандыағаш қаласы агломерация өзегінің халқы мен өндірістік қуаттарын тартатын перспективалық орталық ретінде агломерацияны азық-түлікпен, көліктік-транзиттік қызметтермен қамтамасыз ету жөніндегі функцияларды орындайды.

      Қарғалы, Қобда және Мәртөк аудандары орталық қаланы азық-түлікпен қамтамасыз ету және агломерация аймағының өңдеуші кәсіпорындарын ауыл шаруашылығы шикізатымен жабдықтау функцияларын атқарады.

      Ақтөбе агломерациясының перспективалық өнеркәсіптік мамандануы 2030 жылға қарай Қазақстанда жүргізілетін өңірлер экономикасын индустриялық-инновациялық әртараптандыру саясатының басымдықтарына толық жауап береді.

      Агломерацияның өнеркәсіптік кешені базалық салалардың: мұнай өңдеу өнеркәсібінің, қара металлургияның, машина жасаудың, химия өнеркәсібінің және мұнай-химия мен мұнай өңдеудің қарқынды дамуымен айқындалады. Перспективалық өнеркәсіп қуаттарын орналастыру ареалына агломерацияның шеткері аймақтарында орналасқан титан, мұнай, никель, хром, темір және марганец кендері, фосфориттер мен құрылыс материалдары жатады.

      Экономиканы әртараптандыру нәтижесінде 2030 жылға қарай өңдеу өнеркәсібіне қатысты тау-кен өндіру өнеркәсібінің өсу қарқыны төмендейді деп күтіліп отыр. 2030 жылға қарай өңдеу өнеркәсібіндегі өнеркәсіп өндірісінің көлемі 2015 жылмен салыстырғанда 4 есе ұлғайып, 2016 жылмен салыстырғанда 2,4 есеге артып 852,2 млрд. теңгені құрайды.

      Өнеркәсіпті тиімді дамыту шаралары

      Тау-кен металлургиясы кешенін дамытудың перспективалық бағыттары никель-кобальт кенін терең өңдеу және қайта өңдеу бойынша қуаттар құру, титан-цирконий бағытын жандандыру, темір кені бағытының қуаттылықтарын кеңейту, табиғи құмды, шикі мұнайды өндіру бойынша кәсіпорындарды дамытуды тұрақтандыру (агломерация кәсіпорындарында оны қайта өңдеу есебінен), хром тотығы, хром триоксиді, шойын, ферроқорытпа өндіру, тот баспайтын болат зауытын салу және электр-техникалық болат өндірісін іске қосу болып табылады.

      Өзімізде минералдық-шикізаттық база (балшық, малтатас, қиыршықтас, шағылтас, гипс, әктас, шикі мұнай, битумдық қоспалар) бар болса, Кеден Одағы елдерінен әкелінетін өнімнің импортын азайту керек. Агломерация аумағында 93 резервтік кен орны, оның ішінде Ақтөбе қалалық әкімшілігінің аумағында: балшық пен құм-аздырғыш - 2, құрылыс тасының - 1, құмды-малтатасты қоспаның - 5, құрылыс құмының - 3, керамзит, аглопориттің 2 резервтік кен орны орналасқан. Агломерацияның шеткері аймағында резервтік кен орны 80 бірлікті құрайды: келісімшарттық аумақтар көлемінің бір бөлігі резервтік болып табылатын 11 мұнай кен орны, кобальт, никельдің 24 резервтік кен орны, хромның 16 резервтік кен орны, алтынның 4 резервтік кен орны, кірпіш шикізатының (балшық, тозған құм) 11 резервтік кен орны, құрылыс құмының 10 резервтік кен орны, керамзит, аглопориттің 2 резервтік кен орны, құрылыс тасының 8 кен орны, қаптағыш тастың 1 кен орын, цемент шикізатының 2 резервтік кен орны, құмды-малтатасты қоспаның 1 резервтік кен орны бар.

      Қосымша тауарлық хром концентратын алу мақсатында Дон тау-кен байыту комбинатының (бұдан әрі - Дон ТБК) шлам қоймасының қалдықтарын байыту перспективалық бағытқа айналады.

      Металлургиялық өндірістер Ақтөбе агломерациясының жеткілікті шикізаттық ресурстары мен ішкі өткізу нарығын ескере отырып, өңірдің көліктік инфрақұрылымын дамыту жағдайында Ақтөбе агломерациясының металлургиялық кластерін одан әрі дамытуға негіз бола алады.

      Әртүрлі құрылыс материалдарын ендіру үшін негіз болып табылатын кең спектрлі минералдық шикізат қорларының болуы бәсекелестік артықшылық болып табылады және 2030 жылға дейін экономиканың нақты секторын қалыптастыратын құрамдас бөліктерінің бірі болады.

      Өз минералдық-шикізаттық базасы бар болса да отқа төзімді қыш кірпіштер, блоктар, тақталар және отқа төзімді қыштан жасалған құрылыс материалдары, отқа төзімді бұйымдар бойынша агломерацияның төмен қамтамасыз етілуі байқалады, бұл аталған өндірістерді әрі қарай дамытуға негіз бола алады.

      2020 жылға қарай үлкен сұранысқа ие болған (керамогранит және қыш тақтайша өндіру, темірбетон шпалы, үш қабатты қабырға блоктары) "Ақтөбе" индустриялық аймағының аумағында басымырақ орналастырылатын құрылыс материалдарын өндіру бойынша іске қосу-жөндеу жұмыстарын жоспарлай отырып, жаңа өнім шығару бойынша инвестициялық жобаларды тиімді іске асырудың негіздерін салу қажет.

      Перспективалық сегментке тау химиясын дамыту жатады - фосфорит кені мен калий тұзының аса ірі кен орындарының базасында минералдық тыңайтқыштар өндіру, оларды өңдеу негізінде ақтаулық "ҚазАзот" зауытының азот тыңайтқыштарының кұрамына енгізе отырып, күрделі минералдық тыңайтқыштар өндірісін көздеу қажет.

      Пластмасса, полиэтилен, бутадиен мен синтетикалық каучукты қайта өңдеу бойынша іске асырылатын жобалар, Қытай Халық Республикасынан, Ираннан, Түркиядан импортталатындармен салыстырғанда бәсекеге қабілетті синтетикалық негізде лак, эмаль, бояу шығару бойынша жаңа өндірістерді дамыту есебінен көмірсутекті шикізатты қайта өңдеудің тереңдігін арттыру қажет.

      Медициналық және фармацевтикалық салаларды дамыту перспективалары Ақтөбе қаласындағы "Ақтөберентген" медициналық зауытын жаңғыртумен және дәрілік заттарды өндіру зауытының құрылысымен байланысты болады.

      Машина жасауды дамытудың перспективалық бағыттарына саланың әр түріне арналған мұнай-газ машина жасау мен аспап жасау жатады деп болжанып отыр.

      Ақтөбе агломерациясында машина жасауды, оның жеке бағыттарын дамыту үшін 2020 жылға қарай машина жасау өнімдерін шығару бойынша инвестициялық жобаларды тиімді іске асыру негіздерін қалау қажет, ол бойынша Ақтөбе агломерациясының қара металдардан орталық жылытуға арналған радиаторларға, ыстық су немесе қысымы төмен бу өндіруге арналған орталық жылыту қазандарына, газды, сұйықтықты немесе электр энергиясын өндіруді немесе тұтынуды есептеу құралдарына тәуелділігі жоғары болып қалып отыр.

      Қазақстанның көршілес өңірлерінің кәсіпкерлері аталған инвестициялық жобаларды іске асырудың негізгі инвесторлары бола алады.

      Тамақ өнімдерін ендіру

      Ақтөбе агломерациясын дамытудың бірінші кезеңінде өңірді қамтамасыз ету деңгейін құс еті, макарон, кеспе, кускус, өңделген сүт және қышқыл сүт өнімдері, ерте піскен көкөністер сияқты тамақ өнімдері бойынша 100 %-ға жеткізу қажет.

      Бүл ретте кілегей майы, зәйтүн майы, ірімшік және сүзбе, тұқымды және сүйекті жемістер, күріш, қатты түрдегі сүт, шоколад, шикі қантты өндіру бойынша жобаларды іске асыруды бастаудың негізі қалануы қажет, аталған өнімдер бойынша екінші кезеңде инвестициялық жобаларды тікелей іске асыру басталуы тиіс.

      2030 жылға қарай халық санын ескере отырып, макарон, қышқыл сүт өнімдері, сары май мен сүзбе өндірісін талдау және тамақ өнімдерін тұтынудың ғылыми негізделген физиологиялық нормалары негізінде макарон өнімдерін тұтыну 2400,2 тонна, құс етін - 1600,2 тонна, сиыр сүтінен жасалған сұйық қышқыл сүт өнімдерін - 45 004,5 тонна, сиыр майын - 4700,5 тонна, жартылай майлы сүзбені тұтыну-10101,0 тоннаны құрайды.

      Жем-шөп өндірудің перспективалық бағыты құс және мал шаруашылығы үшін теңгерімделген жем-шөптің ақуызды қоспасын - басқа жем-шөптердің ақуыздарын игеруге және олардың биологиялық құндылығын арттыруға ықпал ететін дәнді төптен алынатын құрғақ төп өндіру болып табылады. Аталған бағыт өзіндік құнды төмендетуге және ет, жұмыртқа және сүт өндірісін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

      Агроөнеркәсіптік кешенді тиімді дамыту шаралары

      Ақтөбе агломерациясының агроөнеркәсіптік кешенін тиімді дамыту жөніндегі шараларды іске асыру, бірінші кезекте, шикізаттың тапшылығы, оның сапасының төмен әрі қымбат болуы, өндірісте бәсекеге қабілетті дайын өнімді өндіруге мүмкіндік бермейтін ескірген технологияларды қолдану, өткізуге байланысты проблемалар сияқты және басқа да сектордың кешенді проблемаларын шешуге бағытталуы тиіс.

      Ауылдық аумақтардың ресурстық әлеуетін талдау және бағалау

      Перспективада ауыл шаруашылығы айналымына босалқы жерлер санатынан жайылымдық және егістік жерлерді тарту есебінен ауыл шаруашылығының шикізат базасын нығайту ұсынылады.

      Деградациялық процестерді болдырмау, жасыл екпелерді сақтау және көбейту мақсатында бүкіл аумақта бейімделген-ландшафттық тәсілді енгізу шартымен босалқы жерлер мен арнайы жер қорының құрамындағы алаңы 58,3 мың га тыңайған егістік жерлерді ауыл шаруашылығы айналымына тарту ұсынылады. 2030 жылға қарай тыңайған және босалқы жерлерді ауыл шаруашылығы айналымына тарту есебінен ауыл шаруашылығы жерлерін 2,5 млн. га дейін өсіру көзделеді.

      Суармалы жерлердің алаңын кеңейту мақсатында 300 млн. м3 астам су сыйымдылығы бар суаруға арналған жаңа су қоймаларын салу үшін жерлердің болуына қарай аумақтың әлеуетін пайдалану қажет. 2020 жылға қарай суармалы жерлердің алаңын 42 мың га дейін, 2030 жылы 60 мың га дейін арттыру жоспарланып отыр.

      Өңірде еуропалық технологияларды қолдана отырып, жылыжай шаруашылығын дамыту бойынша қуаттылықтарды күшейту жалғасын табуда. Бүгінгі күні жылыжайлардың алаңы 25,8 га, Ақтөбе қаласының аумағында орналасқан жылыжайлар алаңы - 25,4 га, Алға ауданында - 0,18 га және Хромтау ауданында - 0,22 га құрайды.

      2017 жылдың басында жеке қосалқы шаруашылықтарда агломерацияның ірі қара малының барлық басының 52,5 %-ы, оның ішінде сиырлардың 57 %-ы, ұсақ малдың 45 %-ы, шошқаның 11%-ы, жылқының 22 %-ы және түйенің 25 %-ы қамтылған. Ет және сүт өңдеу кәсіпорындарының жүктелімі 50-60 %-ды құрайды. Оларды ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативтеріне біріктіру аталған саланың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді деп күтіліп отыр.

      2020 жылға дейін шаруашылықты жүргізудің рентабельділігі мен тиімділігін арттыру үшін ауылдық кооперативтер құрамына мынадай: сатып алу-өткізу, дайындаушы, ауыл шаруашылығы өнімін өндіру және өңдеу, агрохимиялық және ветеринарлық қызмет көрсету, азық-түлікті өндіру бойынша кәсіпорындарды қоса отырып, шаруа қожалықтарын кооперативтендіру процесін аяқтау қажет.

      2020 жылға дейін агломерация аймағында 220 астам ауыл шаруашылығы кооперативтерін құру жоспарланып отыр.

      Ауыл шаруашылығы алқаптарын ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету мақсатында жайылымдық жерлер алаңын, жайылымдардың орташа өнімділігін және жыл ішінде 1 бас малға келетін жайылым алаңына нормативтік қажеттілікті ескере отырып, мал асырау және өсіру үшін ауылдық аумақтардың ресурстық әлеуеті есептелді (1-3-кестелер).


      1-кесте. Агломерацияның ірі қара мал асырау мен өсіруге арналған ресурстық әлеуеті

Аудан атауы

Жайылымдық алқаптар алаңы, га

Жайылымдардың орташа өнімділігі, ц/га

Жыл ішінде 1 ІҚМ шаққанда жайылымдар алаңына нормативтік қажеттілік

ІҚМ басының саны

Ақтөбе агломерациясы

1 506 642



337 937

Ақтөбе қалалық әкімшілігі

64 106

2,8

15

11 966

Алға ауданы

372 111

2,8

15

69 461

Қарғалы ауданы

184 598

3,2

10

59 071

Қобда ауданы

219 112

2,8

15

40 901

Мәртөк ауданы

252 924

3,2

10

80 936

Мұғалжар ауданы

245 812

2,7

15

44 246

Хромтау ауданы

167 979

2,8

15

31 356

      2-кесте. Агломерацияның ұсақ мал асырау мен өсіруге арналған ресурстық әлеуеті

Аудан атауы

Жайылымдық алқаптар алаңы, га

Жайылымдардың орташа өнімділігі, ц/га

Жыл ішінде 1 ұсақ малға шаққанда жайылымдар алаңына нормативтік қажеттілік

Ұсақ мал басының саны

Ақтөбе агломерациясы

1 506 642



1 689 687

Ақтөбе қалалық әкімшілігі

64 106

2,8

3

59 832

Алға ауданы

372 111

2,8

3

347 304

Қарғалы ауданы

184 598

3,2

2

295 357

Қобда ауданы

219 112

2,8

3

204 505

Мәртөк ауданы

252 924

3,2

2

404 678

Мұғалжар ауданы

245 812

2,7

3

221 231

Хромтау ауданы

167 979

2,8

3

156 780

      3-кесте. Агломерацияның жылқы асырау мен өсіруге арналған ресурстық әлеуеті

Аудан атауы

Жайылымдық алқаптар алаңы, га

Жайылымдардың орташа өнімділігі, ц/га

Жыл ішінде 1 ұсақ малға шаққанда жайылымдар алаңына нормативтік қажеттілік

Ұсақ мал басының саны

Ақтөбе агломерациясы

1 506 642



314 277

Ақтөбе қалалық әкімшілігі

64 106

2,8

18

9 972

Алға ауданы

372 111

2,8

18

57 884

Қарғалы ауданы

184 598

3,2

12

49 226

Қобда ауданы

219 112

2,8

18

34 084

Мәртөк ауданы

252 924

3,2

12

67 446

Мұғалжар ауданы

245 812

2,7

18

36 872

Хромтау ауданы

167 979

2,8

8

58 793

      Агломерацияның ауылдық аумақтары жайылымдық және шабындық жерлерді ұтымды пайдалану кезінде ірі қара мал (бұдан әрі - ІҚМ) басын 337,9 мыңға дейін, оның ішінде сиырларды 170,3 мың басқа, ұсақ малды (бұдан әрі - ҰМ) - 1 689,7 мың басқа, жылқыларды 314,3 мың басқа дейін көбейтуге мүмкіндік береді.

      Сойылған малдан алынған еттің орташа салмағын және бір сауын сиырдан алынатын орташа сүт сауымын ескере отырып, агломерацияның агроөнеркәсіптік кешені кәсіпорындары жыл сайын 470,9 мың тоннаға дейін сүт, 118,4 мың тонна ІҚМ етін және 67 мың тонна ұсақ мал етін өндіре алады.

      Орташа өнімділігі 2,8 ц/га құрайтын жайылымдық алқаптары 219,1 мың га Қобда ауданында 40,9 мың ІҚМ басын асырау мен өсіру үшін ресурстар бар.


      4-кесте. Ақтөбе агломерациясында ірі қара малды жаюға арналған жайылымдар сыйымдылығының есебі

ІҚМ-нің көк жемшөпке тәуліктік қажеттілігі, кг

Жайылымдық кезеңнің ұзақтығы, күн

Бүкіл жайылымдық кезеңге жемшөпке қажеттілік, тонна

Жайылымдық алқаптар алаңы, га

Жайылым көгінің өнімділігі, т/га

Жайылымның сыйымдылығы

70

135

9,45

1 506 642

2

191 320

      5-кесте. Ақтөбе агломерациясында ұсақ малды жаюға арналған жайылымдар сыйымдылығының есебі

ІҚМ-нің көк жемшөпке тәуліктік қажеттілігі, кг

Жайылымдық кезеңнің ұзақтығы, күн

Бүкіл жайылымдық кезеңге жемшөпке қажеттілік, тонна

Жайылымдық алқаптар алаңы, га

Жайылым көгінің өнімділігі, т/га

Жайылымның сыйымдылығы

8

135

1,08

1 506 642

2

1 116 031

      Осылайша, Ақтөбе агломерациясының жайылымдық алқаптарының сыйымдылығын негізге ала отырып, мал басын 191,3 мың ІҚМ, 1116 мың ұсақ малға дейін арттыруға болады.

      Бұл ретте, бүкіл ІҚМ басынан еттің таза салмақтағы жалпы шығысы 61 907,8 тоннаны, ұсақ мал - 609 432,7 тоннаны құрайды.

      Ауылдың қала құрушы базасын дамыту, өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығы салаларын және ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдейтін кәсіпорындарды қарқынды дамыту жөніндегі шараларды іске асыру ауылдық аумақтарды кешенді дамытуға мүмкіндік береді.

      Ақтөбе қаласының маңайында сүт, ет, көкөніс, жеміс, картоп, жеміс-жидек өндіруге мамандандырылған ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының базасында азық-түлік белдеуін дамыту қажет. Шеткері аймақта көкөністер, жидектер мен гүлдер есіру бойынша жылыжай шаруашылығын салу қажет.

      Өсімдік шаруашылығында басым ауыл шаруашылығы дақылдарын: агломерация аумағына өңірден және елден тыс жерден әкелінетін бидай (Қарғалы, Мәртөк, Хромтау аудандары, Қобда ауданының солтүстік бөлігі), көкөністер мен жемістер, бақша дақылдары, жем-шөп өсіру бойынша егістік алаңдарын құрылымдық және технологиялық әртараптандыру бойынша жұмысты жалғастыру, сондай-ақ жылыжай кешендері мен көкөніс қоймаларының желісін дамыту қажет.

      2020 жылға дейін маусымаралық кезеңде халықты жеміспен қамтамасыз ету үшін 46 га, 2030 жылы 60 га алаңда жылыжай кешенін салу жоспарланып отыр.

      Жем-шөп дақылдарының әлеуетін толық пайдалану және жем-шөптің кепілді қорына ие болу үшін суармалы және лиманды жерлерде жем-шөп өндірісін: Мәртөк және Қарғалы аудандарында, Қобда ауданының солтүстік бөлігінде, Хромтау ауданының солтүстік және орталық бөлігінде жүгері, күнбағыс, сүрлемдік құмай және көк жем-шөп, судан шөбі, пішенді еркекшөп өсіруді дамыту қажет.

      Алға, Қобда аудандарында, Хромтау ауданының шығыс және оңтүстік бөлігінде, Мұғалжар ауданының солтүстік бөлігінде басым дақылдар ретінде жаздық бидай және алмастырылатын мал азығы дақылдары, майлы және жемшөптік дақылдар айқындалған.

      Мұғалжар ауданының қуаң жерлерінде құрғақшылыққа төзімді жем-шөп дақылдары - судан шөбі мен еркекшөп өсіру көзделеді. Мал шаруашылығының жем-шөп базасын жақсарту үшін судан шөбі, еркекшөп, қарақияқ, изен сияқты құрғақшылыққа төзімді дақылдар өсіру қажет.

      2020 жылға қарай "Бизнестің жол картасы - 2020" бизнесті қолдау мен дамыту бағдарламасын пайдалана отырып, ірі қара мал, қой, ешкі, құс, қоян, бөдене өсіру, сондай-ақ омарта шаруашылығы және балық шаруашылығы бойынша шағын фермаларды дамыту, сондай-ақ әртүрлі ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру бойынша индустриялық-аграрлық аймақты кең ауқымды дамытудың негізін қалау қажет.

      Саланың өндірістік қуатын тиімді пайдалану мақсатында қабылдау пункттерін құру арқылы ауыл шаруашылығы жануарларының терісін дайындау көлемін арттыру қажет. Мұғалжар, Алға және Қобда аудандарында дайындау орталықтарын салу ұсынылады, олардың негізінде агроөнеркәсіптік кешенді одан әрі әртараптандыру, ауыл шаруашылығы жануарларының терілерін бастапқы өңдеу өндірісі және WET-blue жартылай дайын өнімдерді өндіру бойынша цехтар ашу болжанады.

      2030 жылға қарай өндіріс тиімділігін арттыру, өндірістің өзіндік құнын азайту және ауыл шаруашылығы өнімін қайта өңдеу есебінен агроөнеркәсіптік кешендегі индустриялық-аграрлық аймақты қалыптастыруды жалғастыру керек.

      Агломерацияның ауыл шаруашылығының цифрлық трансформациясын көздеу - егінді суаруда, жинауда, саудада, базалар мен биржаларды, көліктік-логистикалық жүйелерді құруда цифрлық технологияларды пайдалану қажет.

      Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі шаралар

      2017 жылғы қаңтар-шілдеде агломерация аймағына кіретін аудандар мен Ақтөбе қаласында жұмыс істеп тұрған шағын және орта кәсіпкерлік (бұдан әрі - ШОБ) субъектілерінің саны 42,8 мың бірлікті құрады.

      Осы салада жұмыс істейтіндердің саны 117,8 мың адамды құрады. ШОБ субъектілерінің өнімдерді шығару көлемі 238,4 млн. теңгені құрады.

      Агломерация құрамына кіретін аудандарда ШОБ-ты дамыту мақсатында шағын кәсіпорындарды басқаруды жетілдіруге, қазіргі заманғы басқару әдісімен персоналды оқытудың мамандандырылған бағдарламаларын іске асыруға және шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің тәжірибелерімен бөлісе алатын және жинақталған проблемаларды бірлесіп шешетін ақпарат алмасу кеңістігін құруға көмектесетін бизнес-инкубаторлар құрылып жатыр.

      Әлеуетті жалға алушылар өздерінің қызметін бизнес-инкубаторда бизнесті іске асыру құқықтарының басымдығына қарай көрсетілген: өндіріс, инновация, қызмет көрсету, қолөнер салаларында жүзеге асырады. 2030 жылға қарай инновациялық белсенді кәсіпорындар санын ұлғайту болжанып отыр, бұл ретте ЖӨӨ-дегі инновациялық енім үлесі 15 %-ға дейін артады.

      Қазіргі уақытта бизнес-инкубатор Хромтау моноқаласында жұмыс істеп тұр. Ақтөбе қаласында, Мәртөк ауданында және Алға шағын қаласында іске асыру жоспарланып отыр.

      Ақтөбе агломерациясының шағын және орта кәсіпкерлігін, ауыл шаруашылығы, тамақ өнімдері өндірісі, құрылыс материалдарының өндірісі, көлік сияқты салаларда, көрсетілетін қызметтер саласында дамытуға болады. Басқа салаларда шағын және орта бизнес өндірістерін ірі кәсіпорындар базасында құруды және олармен кооперативтендіруді жалғастырған және Ақтөбе агломерациясының мұнай өндіру өнеркәсібінде шағын және орта бизнесті дамытудың әлеуетті мүмкіндіктері бар.

      Базалық металдар негізінде жоғары өңделген соңғы өнімнің өндірісін ұйымдастыру шағын және орта бизнес кәсіпорындарын дамытудың перспективалық бағыты болып табылады.

      Кен іздеушілік қызметті жандандыру арқылы металл өндіруде де шағын кәсіпкерлікті әлеуетті дамыту мүмкіндіктері бар: жұтаң және қиын байытылатын кендерді қайта өңдеу, теңгерімнен тыс қорларды пайдалануға тарту, бастапқы өңдеу кезінде кұрамында толық шығарылмаған белгілі бір мөлшердегі алтыны бар көптеген кен-байыту комбинаттарының техногендік үйінділерін қайта өңдеу. Ол үшін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінде, атап айтқанда "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінде кен іздеушілік қызметті реттеу керек.

      Медициналық кластерді қалыптастырумен және дамытумен, логистиканы дамытумен байланысты бәсекелес артықшылықтарды іске асыру шағын және орта бизнесті перспективалық дамыту бағыты болып табылады.

      Ауыл шаруашылығы, тамақ өнімдері өндірісі, құрылыс материалдарының өндірісі және көлік сияқты салаларды дамыту көбінесе шағын және орта бизнесті дамыту есебінен қамтамасыз етіледі. Басқа салаларда ірі кәсіпорындардың базасында және олармен кооперативтендіруде шағын және орта бизнес өндірістерін құруды жалғастырған жөн. Мысалы, қара металлургияда Ақтөбе, Алға, Хромтау және Мұғалжар аудандарында қара металдардың сынықтарын (қалдықтарын) қайта      өңдеу бойынша ірі кәсіпорындардың жанында Ақтөбе қаласында шағын бизнес кәсіпорындарын дамыту мүмкін.

      Шағын және орта бизнесті тиімді дамыту үшін мемлекеттік қолдаудың қазіргі құралдарын пайдалану қажет. Айталық, ірі кәсіпорындар айналасында шағын және орта өндірістер белдеуін дамыту мақсатында 2016 - 2018 жылдары "СНПС-Ақтөбемұнайгаз" АҚ, "ТНК "Қазхром" АҚ, "Ақтөбе хром қосылыстары зауыты" АҚ, "Қазақойл Ақтөбе", "Восход-Oriel", "Ақтөбе мыс компаниясы", "Коппер Текнолоджи", "Қазгеоруд" ЖШС жергілікті тауар өндірушілері өндіретін импортты алмастыратын өнімді өндірілетін енім шетелдік баламасына сапасы мен бағасы бойынша бәсекелес болған жағдайда конкурстық негізде сатып алатын болады.

      Оны іске асыру нәтижесінде ірі кәсіпорындар сатып алуды жүргізу кезінде жергілікті қамту үлесі ұлғаяды, жаңа импортты алмастырушы өндірістер құрылады деп күтіледі.

      Сондай-ақ кәсіпкерлерге жалдауға беруге немесе сатуға дайын тұрған өндірістік объектілер үшін ғимараттар мен құрылыстар салуға арналған, жер учаскелерінің инфрақұрылымымен қамтамасыз етілген тұрып қалған, тоқтап тұрған немесе жұмыс істемейтін кәсіпорындар алаңында шағын және орта бизнес объектілерін орналастыруды көздеу қажет. Шағын индустриялық аймақтарды кәсіпкерліктің бәсекеге қабілетті жобаларымен толтыруды ескеру қажет.

      Шағын индустриялық аймақтардың негізгі қызметі өнеркәсіп саласындағы жеке кәсіпкерліктің жедел дамуына септігін тигізуге, жаңа өндірістер инфрақұрылымын жасауға және кеңейтуге жұмсалатын шығындарды оңтайландыруға, өндіріс тиімділігін арттыруға, халықты жұмыспен қамтуға бағытталады.

      Бұл шағын және орта бизнесті дамытуда серпін береді, өңірдің индустриялық-инновациялық дамуы мен жаңа жұмыс орындарының құрылуына ықпал етеді.

      Инвестициялық тартымдылықты арттыру жөніндегі шаралар

      Ақтөбе агломерациясының әлеуметтік-экономикалық және ресурстық әлеуеті инвесторлардың негізгі талаптарына толығымен жауап береді: нарық және логистика, пайдалы қазбалар, еңбек ресурстары, энергетикалық ресурстар, инвестициялық жобалар және мемлекеттік қолдау шаралары.

      Инвесторлар жұмысының тиімділігін арттыру мақсатында ақпараттық ресурстарда қолжетімді агломерацияның инвестициялық әлеуеті, инвестициялық жобалар, экономиканың перспективалық салалары жөніндегі талдамалық шолулар туралы ақпараттық базаны қалыптастыру, сондай-ақ инвестициялық мүмкіндіктермен таныстыруды, салықтар, инвестициялық преференциялар бойынша консалтингті қамтамасыз ету қажет.

      Озық даму аймақтарының инвестициялық тартымдылығын арттыру үшін мемлекеттік қала құрылысы кадастрының деректерін пайдалана отырып, өңірлердің инвестициялық паспорттарын әзірлеген орынды.

      Инновациялық қызметке өңірдің ғылыми ұйымдарын және өңірлік нарықта бәсекеге қабілетті әлеуеті бар кәсіпорындарды тарту экономиканың жоғары технологиялық шикізат емес секторларын қалыптастыруға алғышарттар жасайды.

      Экономиканың жоғары технологиялық шикізат емес секторларын қалыптастырудың алғышарттарын жасау инновациялық қызметке өңірдің ғылыми ұйымдарын және өңірлік нарықта бәсекеге қабілетті әлеуеті бар кәсіпорындарды ықтимал тартуда көрінеді.

      Ағымдағы экономикалық жағдайды ескере отырып, экономиканың барлық салаларына инвестициялар тарту шаралары:

      1) индустриялық аймақтарды құру және дамыту, индустриялық аймақтағы жобаларды іске асыруды сүйемелдеу;

      2) кластерлер мен жоғары технологиялық өндірістердің дамуын ынталандыру;

      3) Ақтөбе агломерациясының тұтас көлік қаңқасын дамыту;

      4) мемлекеттік-жекешелік әріптестік, тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы, энергиямен жабдықтау, сумен қамтамасыз ету және басқа да саладағы концессиялық келісімдер шеңберінде жобаларды іске асыруды ынталандыру.

      Инновациялар мен жоғары технологиялық өндірістерді дамыту шаралары

      Агломерация аумағында бірқатар ірі машина жасау және басқа да кәсіпорындар жұмыс істейді, оларда конструкторлық топтар бар, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар (бұдан әрі - ҒЗТКЖ) бойынша жұмыс қағидаттары сақталған, инновацияларды енгізуге арналған инфрақұрылым құрылған. Ғылыми-зерттеу қызметімен "Запрудгеология" ЖШС, "Ақтөбе ғылыми-зерттеу геологиялық барлау мұнай институты" ЖШС және басқалар айналысады. 2017 жылғы қыркүйекте Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік мемлекеттік университеті жанында Инновациялық технологиялар паркі ашылды.

      2016 жылы Ақтөбе рельс-арқалық зауыты пайдалануға берілді.

      2016 жылы "Білім - ғылым - өндіріс" кластерін іске асыру мақсатында жалпы алаңы 1652 шаршы метр болатын технопарк ("2ЕКЕК" технопаркі" ЖШС) пайдалануға берілді. Технопаркте 3 ғылыми зертхана жұмыс істейді. "Ақтөбе облысының мемлекеттік-жекешелік әріптестігінің өңірлік орталығы" ЖШС жанындағы Ақтөбе облысы технологияларын трансферлеу және ғылымды коммерциялау кеңсесі құрылды, ол өңірдің отандық өндірістік компанияларының инновациялық технологияларын іздеу, Қазақстанды дамытудың дүниежүзілік банкінің, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитеті қорының гранттық қаржыландыру конкурстарына қатысу кезінде коммерциялау, ЖОО-лардың, "2ЕКЕК" технопаркі" ЖШС-нің, кәсіпорындардың ғалымдарына арналған ҒЗТКЖ қаржыландыруды іздеу бойынша стратегиялық жоспарларды әзірлеуге көмектесу жөніндегі жұмыстармен айналысады.

      Инновацияларды дамытудың перспективалық басым шаралары бүл инновациялық жобаларды әзірлеу және іске асыру, технологияларды коммерциялау, экономикаға тікелей шетелдік және отандық инвестицияларды кең ауқымда тарту болып табылады.

      Инновациялар мен жоғары технологиялық өндірістерді дамыту мақсатында жер қойнауын пайдаланушылардың ақшалай қаражатын жер қойнауын пайдалану келісімшартының шеңберіндегі қызметпен, сондай-ақ қосымша құны жоғары өнімді алуға бағытталған жер қойнауын пайдалану келісімшартынан тыс қызметпен байланысты ғылыми-зерттеу, ҒЗТКЖ қаржыландыруға мақсатты түрде бағытталатын болады. Бұдан басқа шығыстарды индустриялық-инновациялық инфрақұрылым элементтерін - индустриялық аймақтарды дамытуға бағыттау мүмкіндігін көздеу қажет.

      Дәстүрлі салалық және аумақтық шоғырланудың орнына кластерлік ұйымдастырудың, арнайы экономикалық және индустриялық-экономикалық аймақтың жаңа нысандары және басқалар келуі тиіс.

      Ресей өңірлерінің жақындығын ескере отырып, шекаралас өңірлердің одан әрі ынтымақтастығы инновациялық салада нығайтылуы тиіс. Бүл ретте Ақтөбе агломерациясының шекарасында жергілікті даму институттары қатысуы тиіс. Мысалы, Ақтөбе қаласының аумағында (Астана және Алматы қалаларындағы мысал бойынша) бірлескен ғылыми-технологиялық орталық құру мүмкіндігі мәселесін пысықтау орынды.

      Сондай-ақ жаһандық қарым-қатынас жасау және коммуникация орнату үшін G-Global форматындағы ақпараттық-инновациялық алаң құру қажет.

      Агломерация экономикасын инновацияландыру мақсатында жергілікті атқарушы органдардың білім беру сапасын жақсартуды ынталандыру әрі ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар жүргізетін инновациялық белсенді кәсіпорындар үлесін ұлғайту мүмкіндігін қарастырғаны орынды.

      Тұтастай алғанда, жоғары технологиялық өндіріс саласында оң нәтижелерге қол жеткізу үшін мынадай шаралар қабылдау қажет:

      жоғары технологиялық сектордағы кәсіпорындарды дамытудың стратегиялық жоспарын қалыптастыру;

      ғылыми-техникалық прогресті дамытудың басты бағыттарына ресурстарды шоғырландыру және оларды таратудың оңтайлы жүйесін құру;

      ішкі және сыртқы нарықтарда бәсекеге қабілетті ортаны құруға қабілетті ғылыми-өндірістік құрылымдарды құруды тұрақты ынталандыру;

      тек ірі өндірістік бірліктердің ғана емес, сондай-ақ шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің инновациялық ғылыми қызметін ынталандыра отырып, мамандандырылған генерацияның ұйымдастырушылық-экономикалық тетіктерін құру және енгізу, жаңа енгізілімдерді дамыту және тарату.

      Үшінші (болат өндірісі және илегі, неорганикалық химия) және төртінші (синтетикалық материалдар, органикалық химия) өндірістік құрылыстар өнімдерін экспорттауды өсірумен қатар, оларда жоғары технологиялық өнімдердің үлесін арттыру бойынша белсенді жұмыс жүргізу қажет.

      Бұл ретте Ақтөбе агломерациясы Батыс Қазақстанның байланыстырушы буыны бола отырып, орта мерзімді перспективада жоғары деңгейдегі орташа технологиялық салаларды (оның ішінде, химия өндірісі) және жоғары технологиялық салаларды (фармацевтика, медициналық жабдықтар, дәл және оптикалық аспаптар өндірісі) дамытуға басты назар аударуы қажет.

      Экономиканың жоғары технологиялық салаларын дамытуда агломерацияның нәтижелерге қол жеткізуі Батыс өңірінің тірек орталықтары - Орал, Атырау, Ақтау қалаларында инновациялар мен.жоғары технологиялық өндірістерді дамытуға серпін береді.

      Ақтөбе агломерациясының аумағында ықтимал кластерлер мен индустриялық аймақтарды дамытуды ынталандыру жөніндегі шаралар Индустриялық аймақтар

      Ақтөбе агломерациясында индустриялық аймақтарды қалыптастыру үшін неғұрлым перспективалық аумақ облыс орталығы - Ақтөбе қаласы болады. Индустриялық аймақтарды құру үшін Алға қаласы, Мұғалжар және Хромтау аудандары перспективалық аумақтар болып табылады.

      Экономиканың басым секторларына отандық және шетелдік инвестицияларды тарту үшін жағдай жасау мақсатында, сондай-ақ әлемдік стандарттарға жауап беретін қазіргі заманғы өнеркәсіптік-өндірістік кешендер құру үшін "Батыс Еуропа - Батыс Қытай" автобанының бойында дайын өнеркәсіптік инфрақұрылымы бар алаңы 200 га индустриялық аймақ дамитын болады. Аталған индустриялық аймақтың артықшылықтары: Ресейдің миллиондық 12 қаласы, Еуразиялық экономикалық одақ аумағында тауарлардың, көрсетілетін қызметтердің, капитал мен жұмыс күшінің еркін қозғалуы.

      Индустриялық аймақтың мамандануы өңдеу өнеркәсібін дамытуға бағытталған. 2020 жылға қарай "Ақтөбе" индустриялық аймағын инвестициялық жобалармен 100 % толтыру жоспарланып отыр. Индустриялық аймақта ағымдағы жылы 13-тен астам инвестициялық жоба пайдалануға беріледі деп күтіліп отыр.

      Жоғарыда көрсетілген өндірістік объектілерді орналастыру нәтижесінде индустриялық аймақтың аумағында жарақат қауіпсіздігі қаптамалары, антифриздер, қыш гранит және қыш тақтайшалар, темірбетон шпалдар, полиэтилен пакеттері, полиэтилен мен полипропиленнен жасалған үлкен қаптар, лак-бояу материалдары, жел генераторлары, болат құймалары, жоғары жиілікті дәнекерлеу құбырлары өндірісі дамиды, сондай-ақ жүк автокөлігінің шиналарын, көлік-логистикалық орталығын, газ құю станциясын қалпына келтіру және реставрациялау, басқалар дамиды.

      2030 жылға қарай "Батыс Еуропа - Батыс Қытай" көлік дәлізінің дамуына байланысты жүк ағыны ұлғайған кезде Ақтөбе қаласының әуежайы маңайында "DAMU - Ақтөбе" индустриялық-логистикалық паркін құру болжанады, ол қойма терминалынан, оның ішінде еденде сақтауға арналған қойма алаңдарынан, кеңсе үй-жайларынан тұратын, сондай-ақ жол бойындағы қызмет көрсететін қажетті объектілерді қамтитын болады. Теміржолдың жақын орналасуына, республикалық маңызы бар автомобиль жолдарына шығу мүмкіндігіне және "Батыс Еуропа — Батыс Қытай" халықаралық транзит дәлізінің жақын орналасуына байланысты барлық көлік түрлерімен негізгі тауар топтарын: жаңа піскен көкөністерді, жемістерді, салқындатылған ет пен балықты, өңделген өнімдерді, дайын өлшеп оралған тауарларды, өнеркәсіп тауарларын, күнделікті сұранысқа ие тауарларды, құрылыс материалдарын және басқаларды транзиттік тасымалдауға қол жеткізу мүмкіндігі бар.

      Кластерлер

      Өңірдің ерекшелігін ескере отырып, кластерлердің басым түрлері: "Ақтөбе" индустриялық аймағының жобалары үшін мұнай және газ өңдеу, тау-металлургиялық кешені, химия өнеркәсібі, құрылыс материалдарын жасау, тамақ өнімдері өндірісі, машина жасау, медицина, көлік және логистика, электр энергиясы болуы тиіс.

      "Құрылыс материалдары" өңірлік кластерін дамытуға ерекше мән беріледі, мұнда ірі және орта ұйымдар кластер өзегі болады, олар іс жүзінде құрылыс материалдарын ендіру, өңдеуден бастап дайын құрылыс материалдарын шығару мен өткізуге дейін құрылыс материалдары өндірісінің бірыңғай тізбегін құрады.

      Құрылыс кластерін: металл емес минералды өнімдер өндірісі (құбыр өнімдері, бетон, силикат және қыш кірпіштің құрылысы, ұялы бетоннан жасалған блоктар), дайын металл бұйымдарын өндіру бойынша өндірістер негізінде дамыту болжанып отыр.

      Ақтөбе агломерациясы экономикасының мынадай негізгі құрамдастары мұнай-газ өңдеу кластері болып табылады, ол мынадай кәсіпорындар: "СКРС- Ақтөбемұнайгаз" АҚ, "Қазақойл Ақтөбе" ЖШС, "КМК Мұнай" АҚ және басқалар базасында жұмыс істейді.

      Ақтөбе рельс-арқалық зауытының базасында теміржол өнімдерін шығару бойынша кластер құру жоспарланып отыр. Дәнекерлеу материалдары зауытын, көлік-логистикалық орталығын салу көзделіп отыр.

      Агломерацияда жаңа енім түрлерін шығаруды игере отырып, мобильдік стенд базасында сервистік қызметтерді дамыта отырып "Ақтөбе мұнай жабдықтары зауыты" АҚ базасында машина жасау кластерін құру болжанып отыр. Өндірістік қуаттар шығарылатын өнімдерді өткізудің қазіргі көлемдерін ұлғайтуға мүмкіндік береді. "Ақтөберентген" АҚ меншікті технологиялық әзірлемелер базасында жаңа буындағы рентген аппараттарын, сондай-ақ медициналық мақсаттағы басқа да өнімдерді өндіруді жолға қояды. Тау-кен өндіру кешені ретінде қызметті қамтамасыз ету (өтпе жолдардың жағдайын мониторингілеу, аэротүсірілім жүргізу) және өңірдің қажеттіліктерін қамтамасыз ету (өрттің алдын алу, медицина персоналын жедел шақыру) үшін шағын авиация құралдарын өндіру игерілетін болады.

      Медициналық және фармацевтикалық кластерлер медицина, ғылым, оңалту және өндіріс интеграциясын ескере отырып дамитын және Ақтөберентген ықтимал негізгі инвесторының және М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медициналық университеті базасында құрылатын болады. Кластердің қатысушылары таблетка түріндегі препараттар мен капсулалар шығаратын кәсіпорындар болады. Медициналық жабдық, парфюмериялық-косметикалық өнім ендірудің өсу әлеуеті бар. 2020 жылға қарай Ақтөбе қаласында "DARU ZHARYGY" офтальмологиялық ауруханасының, позитронды-эмиссиялық томография орталығының, Сһеск-uр орталығының құрылысы іске асырылатын болады.

      Медициналық кластер құру қолданбалы медицинаны, фармацевтиканы, биотехнологияны дамытуға, медициналық техниканы жаңғыртуға, медициналық мекемелерді материалдық-техникалық жарақтандыруды жақсартуға, дәрігерлер тапшылығын азайтуға, озық халықаралық тәжірибе мен технологиялар трансфертін қамтамасыз етуге ықпал етеді.

      Кластерлік бастамаларды дамытудың келесі перспективалық бағыты көліктік-логистикалық қызметтер мен тамақ өнеркәсібі саласы болып табылады.

      Бүгінгі күні Ақтөбе қаласында көлік-қойма процесінің технологиялық бірлігін қамтамасыз етуге, транзиттік, көліктік және логистикалық шығыстарды азайтуға мүмкіндік беретін қуаты жылына 405 мың тонна көліктік-логистикалық орталықтар қызмет етеді.

      Ет-сүт, көкөніс, дәнді дақылдар кластерлерін аудандарды мамандандыруға сәйкес шаруа қожалықтарын кооперациялау есебінен құру жоспарланып отыр. Ауыл шаруашылығы кластерлерінің шеңберінде ет, сүт, дәнді дақылдар және көкөніс өнімдерін өндіру және өңдеу көзделіп отыр. Ұсақ шаруа қожалықтарын аса ірі ауыл шаруашылығы құрылымдарына кооперациялау процестері және ауыл тұрғындарының жеке қосалқы шаруашылықтарын тауарлық шаруашылықтарға айналдыру өнеркәсіптік типтегі мал шаруашылығы кешендерін салумен бір уақытта жүргізілетін болады.

      Мал шаруашылығы кластерлерін дамыту жем-шөп ресурстарына бай ауылдық округтерде мал бордақылау бойынша ет бағытындағы мал шаруашылығы кешендерін құру есебінен жоспарланып отыр. Өнеркәсіптік типтегі мал шаруашылығы кешендері ет және сүт бағытындағы мал шаруашылығы кластерлерінің өзегі болады. Мал бордақылау кешендерінде малдарды айырбастау ет бағытындағы ұсақ тауарлық фермалардың жақын ауылдық округтерден жас төлдерді жеткізуі арқылы жүзеге асырылатын болады. Мал биржасын салу перспективалы болып табылады, ол малды бордақылау кешендері мен қасапханаларға арналған ІҚМ шоғырландыруға, сондай-ақ ол мал құнына сараптамалық бағалау жүргізуге мүмкіндік береді.

      Өнеркәсіптік типтегі сүт кешендерін салу ("Айс" ЖШС сүт кешеніне ұқсас) қолайлы ресурстық жем-шөп жағдайы бар ауылдық округтерде, сондай-ақ сүт өнімдерінің тез бүлінгіш сипатын ескере отырып, тұтыну орындарына жақын маңда (Ақтөбе, Хромтау және Қандыағаш қалалары) жүзеге асырылатын болады. Аналық табынның малдарын жаңарту асыл тұқымды репродуктивті фермалардан жүзеге асырылатын болады (асыл тұқымды мал шаруашылығының үлесі 2030 жылға қарай 21 % құрайды).

      Кластер шеңберінде жаңа азық-түлік нарықтарын салуды және жұмыс істеп тұрғанды кеңейтуді, құс фабрикаларын, қазіргі заманғы технологияларды пайдалана отырып жеміс-көкөніс өнімдерін өсіру бойынша өнеркәсіптік жылыжай шаруашылықтарын (климаты толық бақыланатын тұйық жүйелер, гидропоника, су үнемдеу технологиясы), сондай-ақ көкөніс қоймасын салуды іске асыру жоспарланып отыр.

      Ақтөбе қаласының сипаттамаларын ескере отырып, Smart city жобасын бейімдеу шаралары

      Ақтөбе қаласының аумағын экономикалық дамыту деңгейін нығайту үшін озық білім мен құзыретті тартуды ескере отырып, халықтың жеткілікті экономикалық тығыздығына қол жеткізілген жағдайда агломерация өзегі Ақтөбе қаласында Smart city тұжырымдамасын іске асыру мүмкін болады.

      Ақтөбе қаласын Smart city ретінде дамыту мыналарды болжайды:

      жоғары жылдамдықты көлік инфрақұрылымын құру;

      қоғамдық көлікті дамыту;

      қалалық маңызы бар қалалық жолдар мен магистральдардың бірыңғай жүйесін құру, көлік дәліздерін және қоғамдық көлікті дамыту негізінде көше-жол желісін дамыту;

      инфрақұрылым объектілері құрылысының бірыңғай стандарттарын сақтау;

      бірыңғай экологиялық саясатты қалыптастыру; өңірдің бірыңғай туристік брендін құру және алға жылжыту;

      бірыңғай инновациялық инфрақұрылымды дамыту;

      көлік-логистикалық орталығын дамыту;

      "Ақтөбе" арнайы экономикалық аймағын және индустриялық аймақтарды, технопарктерді, өнеркәсіптік алаңдарды дамыту;

      медициналық және ғылыми білім беру кластерлерін ықтимал дамыту.

      Ақтөбе агломерациясының салалық мамандану ескерілген өңіраралық байланыстары

      Бүгінгі күні Ақтөбе қаласымен экономикалық байланыстарды қоспағанда, агломерация аумағындағы "қалалық тораптар" арасында ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу жүзеге асырылатын экономикалық қатынастардың өте әлсіз екені байқалады.

      Ақтөбе қаласы мен Қандыағаш қалаларының арасында көлік инфрақұрылымын реконструкциялағаннан кейін Алға және Қандыағаш қалаларының арасында экономикалық байланыстар кеңейтілуі мүмкін.

      Басқа өңірлермен өңіраралық экономикалық байланыстар әлеуетінің жоғары болуы агломерация өнімдерінің елдің 10 өңіріне жеткізілетіндігін көрсетеді. Тауарларды шығару құрылымын тау-кен өндіру, тамақ, құрылыс, мұнай және жеңіл өнеркәсіп өнімдері құрайды.

      Бүгінгі күні тауарларды әкелу құрылымы ауыл шаруашылығы саласы, тамақ саласы өнімдерінің 90-нан астам түрлерінен және мұнай өнімдерінен тұрады.

      Алматы қаласына битуминозды минералдардан алынған мұнайды қоса алғанда, 7 006 млн. теңге сомасына мұнай шикізаты (көмірсутектің табиғи қоспасы) жеткізіледі, оның үлесі 50 %-ды құрайды.

      Статистикалық деректерге сәйкес Ақтөбе облысына өнеркәсіптік өнімдерді әкелу 2015 жылдың қорытындысы бойынша 53,8 млрд. теңгені құрады, олардың ішінде негізгі енім жеткізушілер Атырау (33,3 %) және Павлодар (22,7 %) облыстары болып табылады, олардың жиынтық үлесі 56 %-ды немесе 29,6 млрд. теңгені құрайды, жеткізілетін енімнің ең темен көлемі Солтүстік Қазақстан және Батыс Қазақстан облыстарына тиесілі, олардың жиынтық үлесі 0,12 %-ды немесе 0,68 млрд. теңгені құрайды.

      Ақтөбе облысында сүт өңдейтін 6 кәсіпорын бар, батыс өңірге Ресей Федерациясынан импортты ескере отырып, олардың жүктемесі 4 %-ды құрайды. Осыған байланысты Батыс өңірінде, оның ішінде Маңғыстау және Атырау облыстарында нарық үлесін арттыру үшін сүт ендірісі бойынша мал шаруашылығы кәсіпорындарының қуатын ұлғайту қажет. Көкөніс қоймаларының үлесін ұлғайту және ауыл шаруашылығы өнімдерін тамшылатып суаруды дамыту қажет, бүл өңірдің климаттық жағдайларына байланысты аталған тауарлардың тапшылығы байқалатын ішкі және көрші нарықтарды қамтуға мүмкіндік береді.

      Тұтастай алғанда, ынтымақтастықтың басым бағыттары мыналар болып табылады:

      мүнай-газ және машина жасау, құрылыс саласындағы ынтымақтастықты дамыту;

      өзара сауданы дамыту, әлеуметтік-экономикалық даму, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, ауыл шаруашылығы мен тамақ өнеркәсібін дамыту, көлік қатынасын, коммуникация құралдары мен басқа да инфрақұрылым объектілерін жақсарту;

      бәсекеге қабілетті өнімдерді шығаруға бағдарланған қайта өңдеуші өндірістерді құру және жаңғырту.

      Өңірдің инфрақұрылымын, көліктік байланысын дамыту, Батыс өңірінің хаб қаласы ретінде Ақтөбе қаласының рөлін күшейту, қайта өңдеуші салалар көрсеткіштерінің өсуі өңіраралық өзара іс-қимылды дамытуға ықпал етеді.

Инженерлік инфрақұрылымды кешенді дамыту шаралары

      Су ресурстары

      Ақтөбе агломерациясының аумағы толығымен Жайық-Каспий гидрографикалық бассейні аумағында орналасқан.

      Аумақта Жайық өзенінің сол жақ сағасы - Елек өзені, өзенінің оң жақ сағасы Қарғалы - Елек, Елек және Қобда өзендерінің сағасы Жақсы - Қарғалы және басқа да шағын өзендер қалыптасады.

      Агломерация аумағының үлкен бөлігі Елек трансшекаралық өзенінің бассейнінде, батыс бөлігі Қобда өзенінің бассейнінде, шығыс бөлігі - Ор өзені мен оның сағаларында орналасқан.

      Су ресурстары табиғи жағдайларда 1372 млн. м3 құрайды. Орташа есеппен жан басына шаққанда жылына 2,2 мың м3 немесе 6,03 м3/тэул. құрады.

      Бір тұрғынға шаққанда өзен ағынымен қамтамасыз етудің орташа әлемдік көрсеткіші шамамен 8,0 мың м3/жыл құрайды (1,7 мың м3/жыл - ең төменгі көрсеткіш, бұл көрсеткіштен темен болғанда ел (өңір) сумен жеткіліксіз қамтамасыз етілген болып саналады).

      Өзен ағындарымен қамтамасыз ету бойынша келтірілген көрсеткіштерді орташа әлемдік көрсеткішпен салыстыру агломерация аумағының темен қамтамасыз етілгендігі туралы тұжырым жасауға мүмкіндік береді.

      Агломерация аумағында 2016 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша 111 учаске орналасқан 107 жерасты суларының кен орны барланды. Пайдаланылған қорлардың жиынтық шамасы 672,4163. мың м /тәул. (245,4319 млн. м3/жыл) құрайды, оның ішінде:

      шаруашылық-ауызсумен жабдықтау үшін - 440,5893 мың м3/тәул.;

      өндірістік-техникалық сумен жабдықтау үшін - 152,4270 мың м3/тәул.;

      шаруашылық-ауызсу және өндірістік-техникалық сумен жабдықтау үшін - 79,400 мың м3/ тәул.

      Орташа есеппен бір тұрғынға 1,079 м3/тэул. жиынтық барланған қор тиесілі, ал шаруашылық-ауызсумен жабдықтау үшін барланған қорлар — 0,707 м3/тәул.

      Шаруашылық-ауызсумен жабдықтау үшін жерасты суларының барланған қорларымен Ақтөбе облысының барлық қалалары, кептеген аудан орталықтары және барлық тау-кен мен мұнай өңдеу кәсіпорындары қамтамасыз етілген.

      Агломерацияның экономика салаларының қажеттіліктері үшін жалпы су алуда шахта-кеніш суларын ескере отырып жерасты сулары 78,1%-ды құрайды. Жерасты суларының негізгі тұтынушысы - суармалы егін шаруашылығы, ал жерасты суларының негізгі тұтынушысы - шаруашылық-ауызсу қажеттіліктері (қала халқы).

      Өндірістік есептерге сәйкес 2020 жылға қарай су экономика салаларының су ресурстарын жиынтық алуы 145,720 млн. м3 және 2030 жылға қарай 241,823 млн. м3 құрайды, оның ішінде тиісінше:

      Ақтөбе қалалық әкімшілігі бойынша-50,257 млн. м3және 71,412 млн. м3;

      Алға ауданы бойынша - 13,388 млн. м3және 20,076 млн. м3;

      Қарғалы ауданы бойынша-19,679 млн. м3және 31,743 млн. м3;

      Қобда ауданы бойынша-8,368 млн. м3және 30,123 млн. м3;

      Мәртөк ауданы бойынша - 17,111 млн. м3 және 25,989 млн. м3;

      Мұғалжар ауданы бойынша-20,751 млн. м3және 29,122 млн. м3;

      Хромтау ауданы бойынша-16,166 млн. м3және 33,358 млн. м3.

      Агломерация аумағы тұтастай алғанда жерасты және жерүсті су ресурстарына ие, олардың көлемі экономика салаларының қажеттіліктерін қазіргі заманғы деңгейде және перспективада толығымен қамтамасыз етеді.

      Осылайша, басқа көздерге өту мәселесі қарастырылмайды.


      Сумен жабдықтау

      Ақтөбе, Алға, Хромтау, Қандыағаш қалаларының орталықтандырылған сумен жабдықтау қызметтерімен қамтылуы 100 %-ды құрайды. Қолданыстағы сумен жабдықтау желілері мен құрылыстарының қызмет ету мерзімінің аяқталуына байланысты оларды ауыстыру қажет.

      Қазіргі заманғы деңгейде халықтың 76,9 %-ы тұрып жатқан

      79 ауыл (53,4 %) орталықтандырылған сумен жабдықтаумен қамтылған.

      Орталықтандырылмаған көздердің суын (шахталық және құбырлы құдықтар, өзендер, көлдер мен өзге де жерүсті су айдындары) 68 ауылдың халқы (33,915 мың адам) пайдаланады.

      Орталықтандырылған сумен жабдықтаумен қамтылған барлық ауылдарда ұзындығы жеткілікті кентішілік желілер жоқ. Халықтың 27 %-ы су колонкаларын пайдаланады.


      Су бұру

      Бүгінгі күні Ақтөбе агломерациясына кіретін 112 елді мекеннің ішінде 14 елді мекен, оның ішінде жалпы халық саны 471 000 адамнан астам 10 ауылдық елді мекен, 4 қалалық елді мекен орталықтандырылған су бұрумен қамтамасыз етілген.

      Ақтөбе қаласындағы өткен ғасырдың 1980 жылдары салынған қолданыстағы кәріздік тазарту құрылыстары келіп түскен сарқынды суларды тазартуға шамасы жетпейді.

      Облыс аумағында өнеркәсіптің, ауыл шаруашылығының және басқа қызмет түрлерінің қарқынды дамуына байланысты халықты орталықтандырылған су бұру жүйесімен қамтамасыз ету мәселесі өзекті болып табылады.

      Сумен қамтамасыз ету мен су бұруды дамыту бойынша негізгі шаралар мыналарды қамтиды:

      1) орталықтандырылған сумен жабдықтауға халықтың қол жеткізу деңгейін 2020 жылға қарай қалаларда - 97 %-ға, ауылдық елді мекендерде - 62 %-ға, ал 2030 жылға қарай - 100 %-ға жеткізу, сондай-ақ коммуналдық шаруашылық объектілерін тұрақты сумен жабдықтаумен қамтамасыз ету;

      2) агломерацияның елді мекендерін, оның ішінде Мәртөк пен Қобда аудан орталықтары үшін тазарту құрылыстарының кешендері (бұдан әрі - ТҚК) бар орталықтандырылған су бұру жүйелерімен қамтамасыз ету. Сарқынды суларды тазартудың технологиясын таңдау кезінде қолданыстағы Қазақстан Республикасының Санитариялық қағидаларына сәйкес сарқынды сулардың су объектілеріне түсу мүмкіндігін қамтамасыз ету және тазаланған сарқынды суларды суару мақсаттары (жасыл екпелер, кейбір техникалық ауыл шаруашылығы дақылдары) және өнеркәсіптік кәсіпорындардың айналым циклы үшін пайдалану қажеттілігін қарастыру қажет;

      3) тазалау мен залалсыздандырудың қазіргі заманғы әдістерін пайдалана отырып, амортизация мерзімі еткен тазалау су құбыры құрылыстарын реконструкциялау, жаңғырту;

      4) жерасты суларының кен орындарын қайта бағалауды орындау;

      5) кәсіпорындарда айналмалы, тұйық және жүйелі сумен жабдықтау келемін жаңа жетістіктер мен технологиялар негізінде ұлғайту;

      6) өнеркәсіптік сумен жабдықтауды техникалық суға ауыстыру (техникалық суды қолдану мүмкін болған кәсіпорындарда);

      7) су шаруашылығы жүйелерін су өлшеудің, суды есепке алу мен суды реттеудің жаңа құралдарымен жабдықтау;

      8) прогрессивті су үнемдеу технологияларын енгізуді экономикалық ынталандыруды қоса алғанда, су пайдаланудың тиімділігін арттыру;

      9) амортизация мерзімі еткен кәріз жүйелері мен құрылыстарын реконструкциялау және ауыстыру;

      10) сарқынды суларды тазалау мен қалдықтарды өңдеудің қазіргі заманғы әдістерін қолдана отырып, ТҚК реконструкциялау, жаңғырту, оның ішінде Ақтөбе қаласындағы ТҚК жаңғырту және Алға, Қандыағаш, Хромтау және Бадамша қалаларында ТКҚ реконструкциялау;

      11) Өңірлерді 2020 жылға дейін дамыту бағдарламасының шеңберінде оның ішінде: Алға ауданының Үшқұдық, Маржанбұлақ, Тамды, Қайнар ауылдарында, Қарғалы ауданының Петропавловка, Шәмші Қалдаяқов, Қосестек ауылдарында, Мәртөк ауданының Жайсан (Яйсан), Қаратоғай, Саржансай, Родниковка, Сарыжар (Хлебодаровка) ауылдарында, Мұғалжар ауданының Ақкемер, Сағашилі ауылдарында және Хромтау ауданының Дон, Ақжар ауылдарында, су бұру желілері мен құрылыстарын дамыту, сондай-ақ қалалық агломерацияның шегінде орналасқан 18 елді мекенде су бұру жүйелері объектілерін салу мүмкіндігін қарастыру;

      12) орталықтандырылған сумен жабдықтау жоқ елді мекендерге су құбырының желілері мен құрылыстарын салу, оның ішінде басым жобалар ретінде қарқынды агломерациялау аймағына кіретін 15 елді мекенде (Нұрбұлақ (Шибаевка), Ерназар, Қарақұдық, Қайыңдысай, Талдысай, Жерұйық, Ақсазды, Мағаджан, Ақшат, Белогорка, Бекқұл баба (Красносельское), Өлке, 39-шы жол айырығы, Өрлеу ауылдары) орталықтандырылған сумен жабдықтау жүйесін салу;

      13) өзен ағынын реттеу (суару, сумен жабдықтау, тасқынға қарсы іс-шаралар және басқа да).


      Электрмен жабдықтау

      Перспективада Ақтөбе агломерациясының электр станцияларын жабдықтарды реконструкциялау және жаңғырту, сондай-ақ жаңа көздерді салу есебінен дамыту көзделеді. 2020 жылға арналған электр энергиясына қажеттілік 5,2 млрд. кВт.сағ. және 2030 жылға қарай 6,3 млрд. кВт.сағ. құрайды.

      Ақтөбе қаласының болжанған жүктемелерін жабуды қамтамасыз ету үшін электр желілерін салу мен реконструкциялау, оның ішінде "Батыс" қосалқы станциясын (бұдан әрі - ҚС) 110/10 кВ, "Шыны зауыты" ҚС, 110 кВ "Ақтөбе - 41-ші жол айырығы" әуе желілерінің (бұдан әрі - ӘЖ) кіру-шығу желілерін, 110 кВ "Заречная - Ақжар" ӘЖ салу, "Елек" ҚС, 110 кВ "Ақтөбе - 41-ші жол айырығы" ӘЖ, ҚС 110/35/1 ОкВ реконструкциялау болжанып отыр.

      Бұл ретте жаңа тұрғын үй алаптарының белсенді салынуын ескере отырып, 220 кВ "Батыс" ҚС салу кезінде трансформатор қуатын 125 мВА етіп көздеу ұсынылады (қала жобасында қуаты 40 мВА трансформаторлар көзделген). ӘЖ-220 кВ "Батыс" ҚС үшін желіні қолданыстағы ӘЖ-220 кВ Өлке-Шилісайға ойып орнату арқылы салу қажет.

      Перспективада 2030 жылға дейін Ақтөбе қаласының электр желілерін реконструкциялау және салу, оның ішінде "Бас төмендеткіш қосалқы станция - 2" 220 кВ ҚС, "Жилгородок"35/10 кВ ҚС реконструкциялау, "Бас төмендеткіш қосалқы станция-1" және "Бас төмендеткіш қосалқы станция-2" екі жаңа ҚС, "Шыны зауыты - 41-ші жол айырығы" ӘЖ 110 кВ учаскесін салу және қаланың айналасында 110 кВ шеңбер құру көзделеді.

      Ақтөбе агломерациясына кіретін аудандардың тұтынушыларын сапалы және сенімді электрмен жабдықтауды қамтамасыз ету үшін реконструкциялау мен жаңа құрылыс салу ұсынылады, оның ішінде:

      1) Алға ауданы бойынша "Алға" 110 кВ ҚС реконструкциялау, 220 кВ ӘЖ-не "Кемпірсай" 220 кВ ҚС ашық тарату құрылғысына қоса отырып, 220/6 кВ ҚС салу, "КЕООК" АҚ-мен келісу бойынша, "Кемпірсай" ҚС-да 220 кВ ұяшығы үшін бос орын жоқ, осыған байланысты ОРУ-220 кВ кеңейту қажет (тапсырыс берілген жабдық "КЕООК" АҚ-мен келісілуі қажет);

      2) Мұғалжар ауданы бойынша "Каолин" 35/6 ҚС, "Химическая"35/6 кВ ҚС, "Юбилейная - Шилісай" 110 кВ ӘЖ, "Алғабас" 110/6 кВ ҚС салу көзделген.

      Жаңа объектілерді салу және оларды қолда бар қосалқы станцияларға қосу кезінде электрмен жабдықтау желілерін дамытуды және "КЕСЮК" АҚ-мен келісуді ескеру қажет:

      1) Мәртөк ауданы бойынша "Қаратоғай - Мәртөк" 110 кВ ӘЖ-ге кіретін "Құмсай" 35/6 кВ ҚС, Қандыағаш қаласында газ турбиналы станциясын салу көзделген;

      2) Қарғалы ауданы бойынша екі бір тізбекті "Кемпірсай - Қосестек" 110 кВ ӘЖ сала отырып, "Қосестек" 35/10 кВ ҚС реконструкциялау, сондай-ақ Бадамша ауылында кейін 96 МВт деп кеңейте отырып, қуаты 48 МВт жел электр станциясын салу көзделген;

      3) Қобда ауданы бойынша өнеркәсіптік кәсіпорындар мен меншікті энергия көзінің болмауына байланысты аграрлық секторда шағын және орта бизнесті дамыту үшін жаңартылатын энергия көздерін дамыту мүмкіндігін қарастыру қажет;

      4) Хромтау ауданының электрлік желілерін күшейту үшін "Кемпірсай - Дон-3" 110 кВ ӘЖ-ні 220 кВ кернеуге ауыстыру (220 кВ габаритінде орындалды), екінші жаңа 220 кВ ӘЖ желісін салу, 220/110 2x63МВ автотрансформаторларын орнату, сондай-ақ "Дон-2" ҚС-ның 110 кВ-АТҚ реконструкциялау ұсынылады. Перспективада электр энергиясымен қамтамасыз ету "Лиманное" 110/6 кВ ҚС салу есебінен мүмкін болады.

      Дон ТБК желілеріне қуат берудің сенімділігі үшін "КЕООК" АҚ келісу бойынша "Перспективада Дон ТБК сыртқы электрмен жабдықтау схемасына" сәйкес сыртқы электрмен жабдықтау желілерін реконструкциялау ұсынылады.

      Қазіргі уақытта Дон тау-кен байыту комбинатының жүктемелерін қамтудың техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу жүзеге асырылып жатыр, мұнда Дон тау-кен байыту комбинатының өндірістік қуаттарын дамытуды ескере отырып, перспективада 15 жылға бірнеше нұсқалар қарастырылуда.


      Жылумен жабдықтау

      Ақтөбе агломерациясының аудандары мен ірі қалаларының бөлінісінде тұрғын үй және қоғамдық құрылыс бойынша жылу жүктемесі мен жылу тұтынудың болжамды деңгейлерін бағалау "Азаматтық ғимараттардың энергия тұтынуы және жылулық қорғауы" 2.04-21-2010 ҚР ҚНжҚ-да бекітілген тиісті қалалардың метеостанцияларына арналған параметрлер негізінде орындалды.

      Жылу энергиясына қажеттілікті бағалау қолда бар құрылыс көлемі, халық санының өсу серпіні, тұрғын үймен қамтамасыз ету бойынша нысаналы көрсеткіштер бойынша деректер негізінде орындалды.

      Жылытуға, желдетуге және ыстық сумен жабдықтауға жұмсалатын жылу ағындары Қазақстан Республикасында қолданылатын "Жылу желілері" 4.02-02-2004 ХҚН-ға оқу құралына және "Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық елді мекендерді жоспарлау және салу" ҚР ҚН 3.01-01-2013 сәйкес жылу тұтынудың ірілендірілген үлестік нормалары жөніндегі есептік әдіспен айқындалған.

      2030 жылға дейінгі кезеңде қарастырылып отырған аудандар бөлінісінде тұрғын және қоғамдық құрылыс бойынша жылу тұтыну өзгерісінің болжамы 6-кестеде келтірілген.


      6-кесте. Тұрғын үй және қоғамдық құрылыс бойынша жылу тұтыну өзгерісінің болжамы

      мың Гкал

Атауы

2020 жыл

2030 жыл

1

2

3

Ақтөбе облысы

Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

8676

11553

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

5203

6929

желдетуге

1601

2132

ЫСЖ-ға

1871

2492

Ақтөбе қаласы

Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

5053

6771

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

3039

4072

желдетуге

935

1253

ЫСЖ-ға

1079

1446

Алға ауданы

Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

392

518

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

235

310

желдетуге

72

96

ЫСЖ-ға

85

112

Қарғалы ауданы

Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

167

220

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

100

132

желдетуге

31

41

ЫСЖ-ға

36

48

Мәртөк ауданы

Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

268

354

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

161

212

желдетуге

49

65

ЫСЖ-ға

58

77

Мұғалжар ауданы



Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

752

993

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

450

594

желдетуге

138

183

ЫСЖ-ға

164

216

Қобда ауданы

Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

165

217

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

99

130

желдетуге

30

40

ЫСЖ-ға

36

47

Хромтау ауданы

Барлық жылу шығыстары, оның ішінде:

469

619

тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жылытуға

281

371

желдетуге

86

114

ЫСЖ-ға

101

134

      Агломерация халқының өмір сүруіне жайлы жағдай жасау үшін аудан орталықтарын жылумен жабдықтау орталықтандырылмаған көздерден (20 Гкал/сағ дейін) көзделген.

      "Жеке тұрғын үй құрылысы аудандарын жоспарлау және салу" ҚР ҚН 3.01-02-2012 ұсынымдарына сәйкес жеке тұрғын үй құрылысын жылумен жабдықтауды, әдеттегідей, зауытта жасалған жылу агрегаттары мен сумен жылыту жүйесін пайдалана отырып орталықтандырылмаған етіп қарастыру қажет.

      Ақтөбе агломерациясы аудандарының елді мекендерін жылумен перспективада орталықтандырылмаған көздерден, оның ішінде қуаты 20 Гкал/сағ. дейінгі аудандық қазандықтардан жабдықтау сақталады.

      Газбен жабдықтау

      Елді мекендерді газдандыру халықтың өмір сүруінің тұрғын үй-коммуналдық жағдайларын жақсарту процесінде өзекті мәселелердің бірі болып табылады.

      Облысты газбен жабдықтау "Бұқара - Орал" және "Жаңажол - Ақтөбе" газ магистральдарынан жүзеге асырылады. "ҚазТрансГаз" АҚ-мен Меморандум шеңберінде облыста елді мекендерді газдандыру бойынша жұмыс жүргізіліп жатыр. Аудан орталықтары, агломерация аймағына кіретін ауылдық елді мекендер және даму әлеуеті жоғары ауылдар бірінші кезекте газбен жабдықтауға жатады.

      Табиғи газды тұтыну көлемін ұлғайтуды қамтамасыз ету үшін қалааралық және кентаралық газ құбырларын салу, сондай-ақ 2030 жылға дейін "Бұқара - Орал" МГҚ АГБС-300 дейін ұзындығы 161 км газ құбырының жаңа желісін салу мүмкіндігін қарастыру қажет.

      2020 жылға қарай мынадай елді мекендер: Алға ауданының Көктоғай, Тікқайың, Ақай, Қарақобда ауылдары, Қобда ауданының Иманғали Білтабанов атындағы, Жаңаталап, Жарсай, Терісаққан ауылдары, Мәртөк ауданының Вознесеновка, Веренка ауылдары, Мұғалжар ауданының Темір-көпір ауылы, Хромтау ауданының Жазық ауылы газдандырылады.

      2030 жылға дейінгі перспективада мынадай елді мекендерді: Алға ауданының Жерұйық, Сарықобда, Еркінкүш, Талдысай ауылдарын, Қарғалы ауданының Ащысай, Ақкөл, Велиховка ауылдарын, Қобда ауданының Қосөткел ауылын, Мәртөк ауданының Құмсай, Байторысай, Дмитриевка, Покровка, Полтавка, Қазірет, Көкпекті, Қаратаусай, Первомайка ауылдарын, Мұғалжар ауданының Көктөбе, Жарық, Елек, Көтібар ауылдарын, Хромтау ауданының Тассай, Көкпекті ауылдарын газдандыру ұсынылып отыр.

      2030 жылға қарай агломерацияның елді мекендерін газдандырудың деңгейі 89,3 %-ға жетеді.


      Телекоммуникация және байланыс

      "Цифрлық Қазақстан" мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде тұтастай және экономика салаларында күтілетін экономикалық өсім көрсеткіштері көрсетіледі, соның ішінде:

      1) халықтың цифрлық сауаттылығын 2020 жылға қарай 80 %-ға және 2022 жылга қарай 83 %-ға жеткізу;

      2) Ақтөбе қаласын 2020 жылға дейін "ақылды қалалардың" жаһандық рейтингтерінің біріне енгізу;

      3) бастауыш мектепте бағдарламалау негіздері енгізген мектептердің үлесін 2020 жылға қарай 13,5 %-ға және 2022 жылға қарай 40,6 %-ға жеткізу;

      4) цифрлық сауаттылықта оқытылған кәсіби кадрлардың үлесін 2020 жылға қарай 0,66 %-ға және 2022 жылға қарай 1,1 %-ға дейін жеткізу көзделеді.

      Агломерация аумағында инженерлік инфрақұрылымды кешенді дамыту бизнестің және халықтың қажетті мұқтаждарын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Көлік инфрақұрылымын кешенді дамыту шаралары

      Көлік желісін оңтайландыру агломерация аумағын кешенді дамыту бағыттарының бірі болып табылады. Көлік инфрақұрылымын кешенді дамытудың негізгі шаралары агломерациялық маңызы бар бірыңғай көліктік-логистикалық жүйені құруға бағытталған.

      Теміржол көлігі инфрақұрылымын дамыту Ақтөбе өзек қаласының жүктемесін жеңілдетуді және агломерация аумағының көліктік қаңқасын жетілдіруді көздейді. Айталық 2020 жылға қарай Ақтөбе теміржол вокзалының базасында көліктік-ауысып отыру торабын (бұдан әрі - КАОТ) құру жоспарланған.

      2030 жылга қарай:

      1) "Бестамақ - Құрайлы" қатынасында Ақтөбе торабын айналып өтетін батыс айналма электрлендірілген теміржол желісін салу;

      2) "Бестамақ (Ақтөбе) - Хромтау" электрлендірілген теміржол желісін салу;

      3) "Ақтөбе - Қандыағаш", "Хромтау - Қандыағаш" және "Ақтөбе - Мәртөк" қолданыстағы теміржол учаскелерін электрлендіру;

      4) Ақтөбе агломерациясының аумағында: Қандыағаш, Хромтау, Алға қалаларында және Мәртөк, Жайсаң, Тамды, Темір, Бестамақ, Қараторғай ауылдарында теміржол вокзалдарын жаңғырту ұсынылады.

      Автомобиль көлігінің инфрақұрылымын дамыту аумақтардың тиімді байланысын қамтамасыз ететін оңтайлы жол желісін қалыптастыруды, сондай-ақ сапалы автожолдармен агломерацияның сыртқы және ішкі көлік байланыстарын дамытуды көздейді.

      2020 жылға қарай:

      1) "Қандыағаш - Мақат" учаскесінде "Атырау арқылы Астраханға шығатын "Астана - Ақтөбе - Мақат - Бейнеу - Ақтау" қатынасындағы "Орталық - Батыс" дәлізін реконструкциялау және жобалау-іздестіру жұмыстарын жүргізу;

      2) "Ақтөбе - Қандыағаш" учаскесінде "Ақтөбе — Атырау - Ресей Федерациясының (Астраханға) шекарасы" қатынасындағы республикалық маңызы бар автомобиль жолын реконструкциялау;

      3) "Ақтөбе қаласын оңтүстік айналып өту" автомобиль жолын реконструкциялау;

      4) "Ақтөбе - Орск" республикалық маңызы бар автомобиль жолын жөндеу;

      5) Ақтөбе қаласында негізгі магистраль мен шығу трассаларында көше-жол желілерінің өткізгіш қабілетін жақсарту жөніндегі іс-шараларды жүргізу мәселесін пысықтау ұсынылады.

      2030 жылға қарай:

      1) "Ақтөбе қаласын батыс айналып өту" автомобиль жолын салу;

      2) "Ақтөбе қаласын үлкен оңтүстік айналып өту" автомобиль жолын салу;

      3) "Ақтөбе - Ресей Федерациясының шекарасы (Орскіге)" қатынасында республикалық маңызы бар автомобиль жолын реконструкциялау;

      4) "Ақтөбе - Болгарка - Шұбарқұдық", "Ақтөбе - Родниковка - Мәртөк", "Қобда - Мәртөк", "Дон — Бадамша - А-25 "Ақтөбе - Орск", "А-25 "Ақтөбе — Орск" - "Петропавловка — Қазірет" облыстық маңызы бар автомобиль жолдарын реконструкциялау;

      5) "Богословка - Алға - Тоқмансай", "Маржанбүлақ ауылына кіреберіс", "(Ильинка) Ақай ауылына кіреберіс", "Кемпірсай ауылына кіреберіс", "Қобда - Иманғали Білтабанов", "Қобда - Талдысай", "Қобда - Терісаққан", "Қобда - Жаңаталап", "Қобда - Бестау", "Мәртөк - Дмитриевка - Полтавка", "Вознесеновка - Жаңажол - "Мәртөк - Полтавка", "Мәртөк - Полтавка" - Шевченко - Бөрте", "Мәртөк - Қиялы", "Мәртөк ауылына кіреберіс", "Қандыағаш - Жарық", "Қандыағаш ауылына кіреберіс", "Талдысай ауылына кіреберіс", "Ақкемер - Көтібар - Елек - Көктөбе, "Тассай ауылына кіреберіс", "Абай ауылына кіреберіс" аудандық маңызы бар автомобиль жолдарын күрделі жөндеу ұсынылады.

      Ақтөбе агломерациясының шекарасында халықтың ұтқырлығын арттыру және қоғамдық жолаушылар көлігін дамыту мақсатында 2020 жылға қарай:

      1) Қобда ауылында 1 автостанция салу;

      2) Бадамша ауылында 1 қызмет көрсету пунктін салу;

      3) 18 такси тұрағын салу (агломерация аймағына кіретін 6 аудан орталығында 3 тұрақтан) ұсынылады.

      2030 жылға қарай қазіргі заманғы жоғары тиімді жолаушылар көлігінің көліктік жүйесін енгізу үшін:

      1) агломерацияның аудан орталықтарында Қандыағаш, Хромтау, Алға қалаларында және Мәртөк, Бадамша ауылдарында автостанцияларды реконструкциялау және салу;

      2) агломерация орталығынан мынадай негізгі бағыттарда: "Бестамақ" (Атырау - Қандыағаш бағыты), "Өлке" (Қостанай - Хромтау), "Маржанбұлақ" (Орал - Қобда), "Құрайлы" (Орынбор - Мәртөк), "Петропавлавка" (Орскіге), "Үшқұдық" (Болгарка - Шұбарқұдық) және "Ақшат" (Родниковка - Мәртөк) КАОТ салу;

      3) "Қала - қала маңы" бағыты бойынша (Ақтөбе қаласынан Бестамақ, Құрайлы, Маржанбұлақ, Өлке, Петропавловка, Үшқұдық, Ақшат бағыттары бойынша) жеңіл рельсті көлікке кейіннен ауыстыра отырып жедел автобус тасымалдары жүйелерінің желілерін салу ұсынылады.

      Әуе көлігі инфрақұрылымын дамытуда 2020 жылға дейін ұшулардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін Ақтөбе қаласының жұмыс істеп тұрған халықаралық әуежайының жасанды ұшу-қону жолағын 68 градусқа бұру бойынша жабалау-сметалық құжаттаманы даярлау жөніндегі мәселелерді пысықтау қажет, бұл қаланы оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бағыттарында аумақтық дамытуға мүмкіндік береді.

      Логистика объектілерінің инфрақұрылымын дамыту үшін:

      2020 жылға қарай - 5 көліктік-логистикалық орталық салу;

      2030 жылға қарай - инвестициялық тартымдылықты ескере отырып итеративті қағидат бойынша 10 көліктік-логистикалық орталық салу ұсынылады.

      Көлік логистикасының инфрақұрылымын дамыту Ақтөбе агломерациясының, сол сияқты өңірдің де тиімділігі жоғары көліктік-логистикалық жүйесін құруға, оның халықаралық көлік жүйесімен ықпалдасуына септігін тигізеді.

Әлеуметтік инфрақұрылымды кешенді дамыту шаралары

      Ақтөбе агломерациясының аумағында мынадай қызмет көрсету орталықтары айқындалды:

      Ақтөбе қаласында өңіраралық (агломерация өзегі) және өңірлік (облыс орталығы) деңгейлер қалыптасады;

      Хромтау, Алға, Қандыағаш моно және шағын қалаларында ауданаралық және аудандық (аудан орталығы) деңгейлері;

      аудан орталығы мәртебесі берілген Бадамша, Мәртөк, Қобда елді мекендерінде аудандық деңгей қалыптасады;

      ауылдық округтердің орталықтарында (47) және тірек АЕМ (8) жергілікті деңгей қалыптасады;

      ауылдық округтердің елді мекендерінде қоныстық деңгей қалыптасады, барлығы перспективалы агломерациялау аймағында 108 АЕМ.

      Әрбір қонысқа оның мәртебесіне байланысты қызмет көрсету мекемелерінің белгілі бір жиынтығы ұсынылады:

      өңіраралық және өңірлік деңгей үшін (күнделікті, кезеңдік, эпизодтық қызмет көрсету объектілерінің толық кешені);

      ауданаралық деңгей үшін (күнделікті, кезеңдік қызмет көрсету объектілерінің толық кешені);

      аудандық деңгей үшін (күнделікті, кезеңдік объектілердің толық кешені, эпизодтық қызмет көрсетудің жеке объектілері);

      жергілікті деңгей үшін (күнделікті қызмет көрсету толық кешені және кезеңдік қызмет көрсету мекемелерінің жеке объектілері);

      қоныстық деңгей үшін (күнделікті қызмет көрсету мекемелері).

      Жоба шеңберінде "Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық елді мекендерді жоспарлау және салу" ҚР ЕЖ 3.01-101-2013 сәйкес қазіргі жағдайды, халықтың болжамды саны мен оның демографиялық құрылымын талдау негізінде саралау жолымен орындалған агломерацияның әлеуметтік саладағы объектілеріне нормативтік қажеттілік ұсынылған. Бүл ретте, агломерация халқын әлеуметтік инфрақұрылым объектілерімен қамтамасыз ету жөніндегі мәселелерді қарау бюджеттік мүмкіндіктерді ескере отырып және мемлекеттік-жекеменшік серіктестік негізінде де қажет.

      2017-2018 оқу жылының басында Ақтөбе агломерациясында 274 мектепке дейінгі ұйым немесе Ақтөбе облысының мектепке дейінгі ұйымдарының 52 %-ы жұмыс істеді. 3-6 жас аралығындағы балаларды қамту 95,6 %-ды құрады.

      Мектепке дейінгі жастағы балаларды мектепке дейінгі біліммен толық қамту 2019 жылға қарай қол жеткізіледі. Нормативтік қажеттілікке сәйкес мектепке дейінгі ұйымдарда орындар санын 2020 жылдың соңына қарай 48,4 мың, ал 2030 жылдың соңына қарай 84,7 мың орынға жеткізу мәселесін пысықтау орынды.

      2017-2018 оқу жылының басында агломерацияда 189 күндізгі мемлекеттік жалпы білім беретін мектеп (Ақтөбе облысы мектептерінің 45 %) жұмыс істеді, оқушылар контингенті 92,2 мың адамды құрады. 2020 жылдың соңына қарай нормативтік қажеттілікті ескере отырып, жалпы білім беретін мектептердің оқытушылық орындарының саны 103,9 мыңға, ал 2030 жылдың соңына қарай 141,5 мыңға жеткізу мәселесін пысықтау орынды.

      Жергілікті атқарушы органдардың деректері бойынша 2017 жылдың басына Ақтөбе агломерациясының шекарасында қуаты 3,66 мың орынды құрайтын стационарлық көмек көрсететін 35 медициналық ұйым жұмыс істеді, 10 мың адамға шаққанда қамтамасыз ету 57,7 төсекті және қуаты ауысымда 10713 келуді құрайтын дәрігерлік амбулаториялар, фельдшерлік-акушерлік пункттер, медициналық пункттер және жеке медициналық кабинеттерді қоса алғанда 133 амбулаториялық-емханалық ұйым жұмыс істеді, 10 мың адамға шаққанда қамтамасыз ету ауысымда 169,0 келуді құрайды.

      Денсаулық сақтау жүйесіндегі өзгерістер төсек қорын пайдалану тиімділігін арттыруға мүмкіндік берді. Қазақстанда төсек қорын қысқарту Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесі жұмыс істей бастағаннан бастап мүмкін болды.

      2030 жылдың соңына қарай төсек қорының шамалы төмендеуі қарастырылады. Төсек қорын қысқарту үйдегі стационарлар мен күндізгі стационарлар сияқты бағыттарды дамыту жолымен мүмкін.

      Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша 2017 жылдың басында агломерацияда қарттарға және мүгедектерге арналған 310 орындық 1 медициналық-әлеуметтік мекеме (контингенті - 264 адам), психоневрологиялық аурулармен ауыратын мүгедектерге арналған 400 орындық 1 медициналық-әлеуметтік мекеме (контингенті - 400 адам) жұмыс істеді.

      2030 жылға қарай жобалық қуаты 50 орыннан аспайтын шағын жинақты интернат үйлерін салу және қуаты 10-нан 50-ге дейінгі төсек-орындарды құрайтын күндізгі келу бөлімдері түрінде әлеуметтік қызмет көрсетудің баламалы нысандарын дамыту мүмкіндігінің мәселесін қарастыру орынды.

      Агломерацияның тұрғын үй қоры жергілікті атқарушы органдардың деректері бойынша 2017 жылдың басында жалпы алаңы 11,8 млн. шаршы м тұрғын үйді құрады (Ақтөбе облысының тұрғын үй қорының 73,2 %-ы). Қалалық жерде 9,8 млн. шаршы м тұрғын үй саналды (агломерацияның тұрғын үй қорының 82,8 %-ы). Ақтөбе агломерациясы халқын тұрғын үймен қамтамасыз ету бір адамға шаққанда 21,0 шаршы м, қалалық қоныстарда 22,2 шаршы м, ауылдық қоныстарда 16,4 шаршы м құрады.

      Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 31 желтоқсандағы № 922 қаулысымен бекітілген "Нұрлы жер" бағдарламасына сәйкес қолжетімді тұрғын үй тапшылығы проблемасын шешу үшін аса перспективалы және қолжетімді құрал ретінде жалға берілетін тұрғын үй салу көлемдері ұлғайды.

      2020 жылдың соңына қарай Ақтөбе агломерациясы тұрғын үй қорын 14,2 шаршы м, 2030 жылдың соңына қарай 26,1 млн. шаршы м дейін жеткізу ұсынады. Бұл ретте халықты тұрғын үймен қамтамасыз ету 2020 жылға қарай бір адамға шаққанда 22,6 шаршы м, ал 2030 жылдың соңына қарай 27,7 шаршы м құрайды.

      Жергілікті атқарушы органдардың деректері бойынша 2017 жылдың басында Ақтөбе агломерациясында 0,6 мың орындық 2 театр, 1,4 мың орындық 8 кинозалы бар 2 кинотеатр, 11,5 мың орындық клуб типіндегі 80 мекеме, кітапханалық қорында 3,4 млн. бірлік сақталатын 98 кітапхана жұмыс істеді.

      2030 жылдың соңына қарай агломерация театрларының орындарына нормативтік қажеттілік 2,4 мың, кинотеатрлардың - 5,4 мың, клуб типіндегі мекемелердің - 37,8 мың, кітапханалардың - 3,6 млн. бірлікті құрайды.

      Агломерацияның дене шынықтыру және спорт құрылыстарының желісін қалалық және ауылдық жерде дамыту (қызмет көрсетудің барлық деңгейлерінде) дене шынықтыру және спортпен айналысатын халықты қамтуды 2020 жылға қарай 27 %-дан (2017 жылдың қорытындысы бойынша) 30 %-ға дейін ұлғайтуға мүмкіндік береді.

      2017 жылдың басында Ақтөбе агломерациясының аумағында жалпыға ортақ пайдаланылатын 74 спорт зал (еден алаңы 17,2 мың шаршы м) және жалпыға ортақ пайдаланылатын 9 бассейн (су айдыны 3,8 мың шаршы м) жұмыс істеді.

      Жобалаудың аралық мерзімінің соңына қарай (2020 жыл) жалпыға ортақ пайдаланылатын спорт залдарының алаңын 19,4 мың шаршы м еден алаңын, бассейндер - 5,2 мың шаршы м су айдынын құрайды.

      Жобалаудың есептік мерзімінің соңына қарай (2030 жыл) жалпыға ортақ пайдаланылатын спорт залдардың нормативтік алаңын 46,8 мың шаршы м еден алаңына, бассейндер - 13,3 мың шаршы м су айдынының алаңына жеткізу жоспарланған.

      Ақтөбе агломерациясының халқын әлеуметтік сала объектілерімен қамтамасыз ету деңгейі 2030 жылдың соңына қарай нормативтік көрсеткіштерге жетеді.

Рекреациялық инфрақұрылымды кешенді дамыту шаралары

      Ақтөбе агломерациясының аумағы пайдалы қазбаларға бай және одан әрі дамыту үшін экономикалық әлеуетке ие. Ақтөбе агломерациясының аумақтық орналасуы стратегиялық салалық бағыттарды дамытуды қамтамасыз етеді, өйткені Ресей Федерациясының Орынбор облысы мен Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстанның шекаралас аумақтарына шыға алады, Қазақстанның алты облысымен, оның ішінде Маңғыстау облысымен шектеседі, бұл Ақтөбе агломерациясының Каспий теңізіне шығуын қамтамасыз етеді.

      Табиғи ландшафты негізінен төбелермен астасып жатқан жазық дала болып табылады. Агломерациясының негізгі су ресурстары Елек, Сазды, Қобда, Қарғалы, Терісбұтақ өзендері болып табылады, су қоймалары бар, оның ішінде ең үлкені Ақтөбе су қоймасы.

      Агломерацияның аумақтық орналасуы, жер бедері, су ресурстары, тарихи-мәдени объектілері ең аз капитал жұмсайтын туризмнің кейбір түрлерін дамытуға ықпал етеді.

      Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің деректеріне сәйкес 2016 жылы республика бойынша орналастыру объектілері көрсеткен қызметтердің жалпы көлеміндегі Ақтөбе агломерациясының үлесі 2 %-ды құрады. 2015 жылмен салыстырғанда орналастыру объектілерінің саны Ақтөбе агломерациясында 24%-ға ұлғайды және 67 бірлікті құрады, ал қызмет көрсетілген келушілердің саны 1,2 %-ға азайып, 76066 адамды құрады.

      Орналастыру объектілері көрсеткен қызметтер көлемі 6%-ға артты және 1473,2 млн. теңгені құрады. Агломерация бойынша көрсетілген қызметтер көлемінің негізгі үлесі Ақтөбе қаласына тиесілі - 93,3 %, кейіннен Хромтау (5,6 %), Мұғалжар (0,8 %), Қарғалы (0,1 %), Қобда (0,1 %), Алға (0,02 %), Мәртөк аудандарына (0,02 %) тиесілі.

      Агломерацияда халықаралық стандарттарға сәйкес келетін объектілер саны өңірдің тартымдылығына әсер етеді. Агломерацияда бір 4 жұлдызды қонақ үй, 3 жұлдызды 3 қонақ үй тіркелген, 2 қонақ үй бір және екі жұлдыз санаты берілген. Санаттар берілген қонақ үйлер Ақтөбе қалалық әкімшілігінде шоғырланған. Агломерацияның орналастыру объектілерінің құрылымындағы 91 %-ы санаттары жоқ объектілерге және басқа да орналастыру орындарына жатқызылған.

      Ақтөбе агломерациясында туризм саласының даму қарқынын тежейтін факторларға мыналарды жатқызуға болады:

      туризм орындарында инженерлік, көліктік, туристік инфрақұрылымның жеткілікті дәрежеде дамымауы, туристік объектілерге қол жеткізудің қиындығы;

      сервистің жоғары емес деңгейі, жол маңындағы сервис объектілерінің Қазақстан Республикасы Ұлттық стандартының санаттарына сәйкес келмеуі;

      туристік салада білікті мамандар санының аз болуы;

      отандық туристік өнімдер танымалдылығының әлсіз болуы және жеткілікті дәрежеде алға жылжымауы;

      инвестициялық белсенділік деңгейінің төмен болуы;

      туристік объектілердің жұмыс істеуінің маусымдығы.

      Агломерация аумағында туристік саланы дамыту мақсатында туризмнің мынадай түрлері бойынша шаралар кешенін әзірлеу қажет.

      Экологиялық және жағажай туризмі

      Экологиялық туризмді Мемлекеттік табиғи қаумалдардың: Қарғалы ауданындағы "Эбита", Мұғалжар ауданында Ақтөбе агломерациясының шекарасына тартылатын "Оркаш" және Көкжиде-Құмжарған, сондай-ақ Мәртөк ауданының Шевченко ауылында тамырлы қазтабан өсетін сирек кездесетін ормандар аумағында дамыту ұсынылады.

      Қаумалдардағы экологиялық туризмді туризмнің барлық түрлерімен: велосипедтік, жаяу жүру, ат, мәдени-танымдық, орнитологиялық және басқа да түрлерімен біріктіруге болады.

      Ащылысай ауылы мен Ақтөбе - Орск автотрассасынан 10 километр қашықтықтағы Ақтөбе өзенінде орналасқан аудандағы ең ірі Қасқыр сарқырамасы мамырдан бастап маусымға дейінгі кезеңде туристік көрсетілім объектісі бола алады.

      Рекреациялық инфрақұрылымды дамытуды Ақтөбе қаласы мен оған іргелес жатқан орманды аймақтарда орналастыру керек.

      Сазды рекреациялық-ландшафттық аймақ маңындағы Батыс;

      Сазды су қоймасының маңындағы Сазды;

      "Green Land" демалыс базасының маңындағы Жасыл төбе;

      Жағалаудағы парктің жанындағы Демалыс;

      Жылыжайдың сол жағында орналасқан Жыланды табиғи паркі;

      Ақжар кентінің жанында орналасқан Ақжар табиғи паркі;

      Пригородный кентінің сол жағындағы Қарғалы орман паркі;

      "Шымкент - Самара" М32 трассасы мен Қарғалы өзенінің арасында орналасқан табиғи парк.

      Аталған аумақтардың тартымдылығын арттыру үшін этнографиялық кешендерді (этно-ауылдарды) мынадай орман парктерінің аумақтарында орналастыру мәселесін қарастыру орынды: Жасыл төбе, Сазды және Ақтөбе су қоймасының жағалық аумағы.

      Экологиялық туризмді дамыту мақсатында мынадай іс-шараларды өткізу ұсынылады:

      1) туризм инфрақұрылымын дамыту, туристік объектілерді реконструкциялау және салу үшін отандық және шетелдік инвесторларды тарту жөніндегі шаралар кешенін әзірлеу;

      2) табиғи және тарихи-мәдени көрікті жерлер, бағдарлар мен турлар бойынша арнайы деректер қорын қалыптастыру;

      3) үш      тілде (қазақ, орыс, ағылшын және басқалар) туристік бағдарларға көрсеткіштер орналастыру;

      4) экологиялық туризмді жарнамалық-ақпараттық қамтамасыз ету және оны Қазақстанның инвестициялық имиджін үш тілде (қазақ, орыс, ағылшын және басқалар) қалыптастыруды қамтамасыз ететін мемлекеттік органдар мен ұйымдардың сайттарында ішкі және сыртқы нарықтарда алға жылжыту.

      Туризмнің жағажайлық түрін ұйымдастыру және агломерация халқы мен қонақтарын қысқа мерзімді демалыспен қамтамасыз ету шеңберінде 31 жағажай учаскесінде рекреациялық инфрақұрылымды дамыту мәселесін пысықтаған жөн.

      Жол сапасын жақсарту, ұйымдастырылған жағажайлар, шағын өлшемді су көлік құралдары (гидроциклдер, байдаркалар, катамарандар, қайықтар) бар су станцияларын құру жөніндегі іс-шараларды іске асыру ұсынылады.

      Туристік инфрақұрылымды дамыту және жергілікті халықтың жұмыспен қамтылуын арттыру үшін "Бизнестің жол картасы - 2020" бизнесті қолдау мен дамытудың бірыңғай бағдарламасын және "Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының нормаларын мемлекеттік қолдау шараларын пайдалану қажет.

      Балалар-жасөспірімдер туризмі

      Балалар-жасөспірімдер туризмі мен өлкетануды дамыту, балаларды қосымша біліммен қамтамасыз ету, балаларды салауатты өмір салты мәдениетіне баулу, мектеп оқушыларында "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық патриоттық идеясының рухани-өнегелі құндылықтарын қалыптастыру мемлекеттің басты міндеттерінің бірі болып табылады.

      2016 жылы агломерация аумағында жас туристер мен натуралистердің екі станциясы жұмыс істеді, мұнда 1350 бала немесе 6-18 жас аралығындағы балалардың жалпы санының 1 %-ы (131741 адам) қосымша білім алумен айналысты. Жас туристер станциясында - 720 бала, жас натуралистер станциясында - 630 бала, 2015 жылмен салыстырғанда қосымша білім алумен айналысқан балалар саны 26 %-ға артты.

      Туристік-рекреациялық әлеуеттің болуын ескере отырып, жергілікті мемлекеттік басқару шеңберінде      агломерация аумағында балалар-жасөспірімдер туризмін дамыту бойынша шараларды жүргізу мүмкіндігін қарастыру ұсынылады:

      1) қосымша білім алумен айналысатын балалар үлесін ұлғайту;

      2) жастардың туған өлке, Қазақстан туралы білім деңгейін арттыру;

      3) Ақтөбе агломерациясының аумағында жастардың шығармашылық белсенділігін арттыру үшін тарихи-мәдени, табиғи объектілер бойынша туристік жастар сапарын ұйымдастыру;

      4) мектеп спартакиадаларын, туристік көпсайыс бойынша облыстық, республикалық слеттерді тұрақты түрде жүргізу;

      5) спорттық-сауықтыру және туристік объектілерге келудің қолжетімділігі үшін жағдайлар, жеңілдіктер жасау;

      6) табиғи қаумалдар аумағында командалық сапарлар, сайыстар ұйымдастыру, жергілікті жерге бағдарлануға оқыту.

      Мәдени-танымдық туризм

      Мәдени-тарихи және табиғи объектілерді шоғырлануы, сондай-ақ агломерацияға іргелес аумақта тарихи ескерткіштердің орналасуы тарихи-танымдық турларды қалыптастыруға алғышарттар жасайды:

      Ақтөбе қаласы - "Ардағым" шаруа қожалығының тоғандары (Қосестек ауылы) - Қызылтам кесенесі (Қосестек) - Қарғалы су қоймасы (Қосестек) - "Эбита" қаумалы (Ақжайық ауылы);

      Ақтөбе қаласы - Есет батыр мемориалдық кешені (Бестамақ ауылы), ҰОС қатысушыларына ескерткіш (Ақкемер ауылы) - Кетібар батыр Бәсенұлы монумент-кесенесі (Ақкемер ауылы);

      Ақтөбе қаласы - Кеңес Одағының бастыры Ә. Молдағұловаға ескерткіш, Шәкен Ишан мешіті (Маржанбұлақ ауылы), І-ІІ ерте темір дәуіріндегі Байтақ қорымдары (Қосөткел - Байтақ ауылдары) - Абат-Байтақ кесенесі (Қобда ауылы);

      Ақтөбе қаласы - Қорым (Қаратоғай ауылы), Мәртөк аудандық тарихи-өлкетану музейі (Мәртөк ауылы) - І-ІІІ ерте темір дәуіріндегі Казанка қорымдары (Қазан ауылы) - б.д.д. XVI-VI ғ.ғ. Байторысай мазары (Байторысай ауылы) - Шевченко мазары (Шевченко ауылы) - Сирек кездесетін орман (Шевченко ауылы).

      Бекқұл баба (Бекқұл баба ауылы) - Ойсылқара (Хромтау қаласының оңтүстік-шығысына 35 км), Айдарлыаша (Хромтау қаласынан 45 км) - б.э.д. XIV - XI ғ. Сарымырза қонысы (Абай ауылы) - Металлурғ жұмысшыларға ескерткіш-құлпытас (Хромтау қаласы), Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқандарға ескерткіш-құлпытас.

      Ағломерацияда туризмді дамыту үшін қысқа мерзімді мәдени-оқиғалық іс-шараларды: Ақтөбе агломерациясы рестораторлар турнирлерін, шет елдердің қатысуымен әртүрлі тақырыптағы фестивальдарды, көрмелерді, спорттық іс-шараларды дамытуға арналған бағдар маңызды компонент болуы тиіс.

      Ұлы Жібек жолы трассасының бойындағы "Батыс Еуропа - Батыс Қытай" халықаралық көлік дәлізі жол бойындағы сервис объектілері желісінің, инженерлік инфрақұрылымның деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.

      Ұлы Жібек жолында халықаралық трансконтинентальдық жобаны қайта жаңғырту мәдениетаралық коммуникацияларды жандандыру үшін аса өзекті болып табылады. Тарихи-мәдени объектілерге, табиғи аумақтарға, музейлерге бару мүдделі туристердің ел туралы танымдарын өзгертеді, жоғалмаған рухани құндылықтарды, ұлттық қолөнер кәсібін, дәстүрлерді бағалауға мүмкіндік береді.

      Мәдени-танымдық туризмді дамыту және тарихи мұраны сақтап қалу үшін ғылыми, мәдени-ағарту, туристік мақсаттарды жүзеге асыру үшін жеке және заңды тұлғаларға тарих және мәдениет ескерткіштерін пайдалануға беру бөлігінде мемлекеттік-жекешелік әріптестік құралын дамытқан орынды.

      Медициналық туризм

      Медициналық туризм туризмнің басқа түрлерінің арасында көшбасшы орындардың бірін иеленді және бүкіл әлемде белсенді насихатталуда. Ақтөбе агломерациясында 2 санаторийлік мекеме тіркелген: Ақтөбе қаласында "Юкон" және Алға қаласында "Шипагер". Төсек-орындар санын ұлғайтумен және қызмет көрсету спектрін кеңейте отырып, қолданыстағы санаторийлерді реконструкциялау мәселесін пысықтау ұсынылады.

      Жерасты суларының бальнеологиялық тобының қорларын ескере отырып, кен орындарының базасында жаңа санаторий-курорт объектісін ұйымдастыру әлеуеті бар:

      Ақтөбе қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 15 км қашықтықта Жылан кен орнында, № 15 ұңғыма;

      Ақтөбе қаласының шығысына қарай 25 км қашықтықта Белогорское кен орнында, 4-Э ұңғыма.

      Ұсынылып отырған санаторий-курорт объектісінің тартымдылығын қамтамасыз ету үшін емдік ем-шараларға қосымша ретінде адамдардың кез келген жас санатына арналған әралуан ойын-сауықтары бар барлық маусымдық іс-шараларды көздеу қажет. Объектінің аумағында шет мемлекеттердің ұлттық асханасы бар бірнеше мейрамханаларды, шеф-аспазшылардың мастер-кластарын көздеу ұсынылады, бұл емдеу-сауықтыру туризмін туризмнің гастрономиялық түрлерімен біріктіруге мүмкіндік береді.

      Жаңа санаторий-курорт объектісін құруға бірінші деңгейдегі Ақтөбе қаласын Батыс өңірінің орталығы және бір уақытта логистикалық әлеуеті ұлғаятын халықаралық деңгейдегі хаб қала ретінде қалыптастыру перспективасына ықпал етеді.

      Спорт-шытырман оқиғалы туризм

      Жылдам дамуға және танымалдылыққа ие болуға қабілетті туризмнің перспективалық түрі спорт-шытырман оқиғалы туризм болып табылады. Аталған түр дамыған инфрақұрылым мен ірі қаржы шығындарын қажет етпейді, бүл ретте сұранысқа ие және рентабельді болып қалады.

      Қарғалы және Мәртөк аудандарының ландшафты спорттың шаңғы түрін, дельтапланеризмді, сноукайтингті, велосипед туризмін (кросс-кантри), автомототуризмді дамытуға ықпал етеді.

      Туризмнің ат түрін дамытуға Ақтөбе қаласының Қарғалы ауылдық округіндегі ипподром қызметі ықпал етеді. Қобда ауданының Иманғали Білтабанов ауылында және Мәртөк ауданының Мәртөк ауылында ипподромдар құру мәселесін қарастырған жөн. Ипподромдарда иппотерапия курстарын өткізу бойынша мәселені қарастырған орынды.

      Демалыстың танымал түрлерінің бірі әуесқой балық аулау және аң аулау болып табылады. Туристік қызмет субъектілеріне балық аулау және аң аулау қызметтерін ұйымдастыру бойынша қосымша қызметтерді қоса отырып мынадай қызметтер тізбесін кеңейткен орынды: орналастыру нүктесіне дейін трансферлеу, орналастыру, тамақтану, шығу және іс-шаралар ұйымдастыру.

      Агломерацияның қолданыстағы аң аулау шаруашылықтарының проблемасы олардың танымалдылығының төмен болуы болып табылады. Әуесқой (спорт) аң аулауды белсенді дамытуды және мол туристер тартуды жүзеге асыру үшін аң аулау шаруашылығын елді мекендерге дейін шоғырландыру байланыстары, орталық кеңсе байланыс деректері, координаттар, жол жүру схемалары, аң аулау әдістері, аңдардың түрлері, аң аулау маусымы, трансфер, жолсерік, аудармашы қызметтері, олжаларды өңдеу, олжаларды тасымалдауға рұқсат алу көрсетілген сайттар құру ұсынылады.

      Туристік ресурстарды пайдалану базасында туристік өнім қалыптастыру, рекреациялық инфрақұрылымды дамытуда мемлекеттік сектордың белсенді қатысуы Ақтөбе агломерациясында туристік саланың қалыптасуын қамтамасыз етеді және оның танымалдылық пен тартымдылық деңгейін арттырады.

1. Табиғатты ұтымды пайдалану, ресурстармен қамтамасыз ету, қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шаралар

      Ақтөбе агломерациясы өнеркәсіптік дамыған өңір ретінде қоршаған орта компоненттеріне белгілі бір эсер етеді.

      Қолайсыз экологиялық жағдай көптеген көп жылдық проблемалардан қалыптасады, олардың қатарында Елек өзені мен жерасты суларының бормен және хроммен ластануы, өнеркәсіптік және отын-энергетикалық кешеннің теріс әсер етуі, өндірістік және тұрмыстық қалдықтардың жинақталуы, өсімдіктер және жануарлар әлемінің тоқырауы.

      Аумақтың оңтүстік бөлігіне Арал дағдарысының салдары әсер етуде. Бұдан басқа, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өндірісі экологиялық талаптарды сақтамаған жағдайда барлық табиғи компоненттер мен халықтың денсаулығына теріс эсерін тигізеді.

      Агломерация шегінде қарқынды және белсенді агломерациялау аймағында облыстың негізгі ластауыштарының ондығына кіретін Ақтөбе хром қосындылары зауыты, Ақтөбе ферроқорытпа зауыты, "Қазхром" ТҰК АҚ-ның ДонТБК, "Ақтөбе ЖЭС" АҚ, "Ақбұлақ" АҚ сияқты ірі кәсіпорындар орналасқан.

      Аумақ үшін қатты тұрмыстық қалдықтардың жинақталу проблемасы өзекті болып табылады (облыс бойынша түзілетін қалдықтардың 75,0 %-ынан астамы агломерацияның елді мекендеріне тиесілі). Қалдықтарды өңдеу облыс орталығында ішінара қалыптастырылған, сонымен бірге түзілу көлемінің кемінде 1,5 %-ы өңделеді. Қалдықтарды орналастыру үшін Ақтөбе, Алға және Хромтау қалаларын қоспағанда, заманауи талаптарға жауап беретін қатты тұрмыстық қалдықтар (бұдан әрі - ҚТҚ) полигондары жетіспейді.

      Агломерация аумағында қоршаған ортаны қорғау және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану саласындағы басым бағыттар мыналар болып табылады:

      атмосфералық ауаның өнеркәсіп пен автокөліктен бөлінетін ластаушы заттардың шығарындыларымен ластануын болдырмау;

      қоршаған ортаның радиациялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету;

      су ресурстарының ластануын болдырмау, қорғау және ұтымды пайдалану;

      жер ресурстарын қорғау және ұтымды пайдалану;

      өндірістік және тұтыну қалдықтарын басқару;

      биоалуандылықты және ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғау;

      агломерация аумағының табиғи-экологиялық тірегін дамыту.

      Атмосфералық ауаны қорғау жөніндегі негізгі іс-шаралар мыналарды қамтиды:

      агломерация аумағында атмосфералық ауаға бөлінетін ластаушы заттар эмиссиясын қысқарту бойынша шараларды күшейту; атмосфераға нормативтен жоғары бөлінетін ластаушы заттар шығарындыларын болдырмау үшін атмосфералық ауаны ластаушы негізгі кәсіпорындар болып табылатын - Ақтөбе ферроқорытпа зауыты, Дон ТБК, "Қазхром" ТНК" АҚ-ның филиалдары, "Ақтөбе ЖЭС" АҚ, "Интергаз Центральная Азия" АҚ, "Ақтөбе" магистралды газ құбырының басқармасы және т.б. үшін атмосфераға ластаушы заттар шығындыларын төмендету жөніндегі іс-шаралар кешенін жүргізу;

      ластаушы заттар шығарындыларын қысқарту мақсатында елді мекендерді газдандыру;

      кәріздік тазалау құрылыстарын (оның ішінде Ақтөбе қаласында), күкіртті сутек бөлетін кездер болып табылатын аулашілік кәріздердің ездігінен ағатын кәріз жүйелерін реконструкциялауды/жаңғыртуды жүргізу;

      Ақтөбе қаласында ауданы 35 га бұрынғы ет комбинатының буланатын алаңдары бойынша жоба әзірлеу және оларды қалпына келтіруді жүргізу, мұнда тоқсаныншы жылдардың соңы - екі мыңыншы жылдардың басында Ақтөбедегі жағымсыз иістің және ондағы ауаның күкіртті сутекпен және аммонийлі азотпен ластану себептерінің бірі болып табылатын барда - спирт өндірісінің қалдығы тасталатын (іске асырудың болжамды мерзімі 2017 - 2020 жылдар);

      Ақтөбе, Алға, Хромтау қалаларының өнеркәсіптік кәсіпорындарының санитариялық қорғау аймақтарында, автожолдар бойында, сондай-ақ тұрғын үй және рекреациялық аймақтарда атмосфералық ауаның жағдайына мониторингтік зерттеулер ұйымдастыру;

      агломерация аумағында Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі "Қазгидромет" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының (бұдан әрі - РМК) Ақтөбе облысындағы филиалының атмосфералық ауаның ластануына бақылау жүргізетін автоматтық және стационарлық (оның ішінде онлайн) бекеттерінің желісін кеңейту (қазіргі уақытта барлық 6 бақылау бекеті Ақтөбе қаласында орналасқан, эпизодтық бақылаулар Қандыағаш қаласында жүргізіледі);

      "Қазгидромет" РМК-ның аумақтық бөлімшесінің мониторингтік желісі айқындайтын ластаушы заттардың параметрлері мен тізбесін кеңейту;

      Ақтөбе қаласының жолдарында көлік ағынын басқарудың автоматтандырылған жүйесін енгізу;

      жеке және жолаушылар автокөлігін (оның ішінде бюджеттік және мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың) сұйытылған және сығымдалған газға ауыстыру, олардың санын жалпы санының 30 %-на дейін жеткізу;

      өндірістік кәсіпорындардың санитариялық қорғау аймақтарын барынша көгалдандыру, оның ішінде IV, V сыныпты кәсіпорындар үшін - алаңының кемінде 60 %-ы, II және III топты кәсіпорындар үшін - кемінде 50 %, 1000 м және одан көп санитариялық қорғау аймақтары бар кәсіпорындар үшін - тұрғын үй құрылысы тарапынан ағашты-бұталы екпелер жолағын міндетті түрде ұйымдастыра отырып, оның аумағының кемінде 40 %-ы;

      Ақтөбе ферроқорытпа зауытының № 4 жаңа цехының, Ақтөбе ЖЭС және оған іргелес санитариялық қорғау аймақтарының аумағында жасыл екпелер санын ұлғайту;

      экологиялық "таза" энергия өндіру бойынша жобаларды іске асыру, оның ішінде:

      Қарғалы ауданы Бадамша ауылында қуаты 48 МВт кейіннен қуаты 96 МВт дейін кеңейтіп жел электр станциясын;

      Қарғалы ауданы Кемпірсай ауылында қуаты 300 МВт дейінгі жел электр станциясын;

      Мәртөк ауданында қуаты 450 кВт жел электр станциясын;

      Алға қаласында қуаты 50 МВт күн электр станциясын;

      Ақтөбе қаласында өнімділігі 10-14 МВт.сағ. биогаздық/термолиздік қондырғы салу.

      Қобда ауданында өнеркәсіп кәсіпорындарының және жеке энергия көздерінің болмауына байланысты аграрлық секторда шағын және орта бизнесті дамыту үшін жаңартылатын энергия көздерін дамыту мүмкіндігін қарастыру қажет.

      Бұдан басқа, Ақтөбе қаласы мен агломерация аудандарындағы кәсіпорындарда Астана қаласында 2017 жылы өткен ЭКСПО халықаралық көрмесінде көрсетілген жаңа технологиялар мен жобаларды енгізу ұсынылады.

      Физикалық факторлардың ықпалынан қорғау бойынша жобалық ұсыныстарда мыналарды қамтылады:

      агломерация аумағында атмосфераның жерге жақын қабатының радиоактивті ластануын бақылау үшін "Қазгидромет" РМК-ның Ақтөбе облысындағы филиалының метеорологиялық станцияларының желісін кеңейту;

      Алға, Хромтау аудандарының аумағында ауыз су көздерін бақылау, онда суда альфа белсенділігінің нормативтері жоғары және радиациялық кернеуліктің орташа дәрежесі белгіленген;

      әкелінетін және пайдаланылатын құрылыс материалдарын радиациялық бақылау;

      иондаушы сәулелену көздерін бақылау; ескірген рентген жабдығын ауыстыру және мониторингтеу; объектілерде радиациялық қауіпсіздік режимін белгілеу және күтіп-ұстау; қалаға қатысты транзиттік көлік ағындарын өткізіп жіберу үшін айналма жолдар салу;

      жалпы қалалық маңызы бар басты магистральдарда "жасыл толқын" типі бойынша көлік ағындарын өткізу жүйесін реттеуші қозғалысты енгізу;

      көше-жол желісіндегі шуды төмендету үшін магистральдық көшелерді ағаштардың жапырақты түрлерімен көгалдандыру;

      көліктердің шу шығару деңгейі төмен экологиялық таза түрлерін қолдану;

      ұтымды жоспарлы шешімдер қабылдау, санитариялық қорғау аймақтарын құру, сондай-ақ трансформаторлық қосалқы станциялардың шуынан қорғау мақсатында жасанды дыбысты қоршау конструкцияларын пайдалану;

      санитариялық қорғау аймақтарын көгалдандыру және теміржол көлігінің шуылынан қорғау үшін құрылыстардың артындағы шу деңгейін 15-20 дБА төмендетуге мүмкіндік беретін темірбетон конструкцияларынан жасалған шуды қалқалаушы құрылғылар орнату;

      электромагниттік сәулеленудің халыққа тигізер эсерін болдырмайтын немесе әлсірететін сәуле шығарушы және түсіруші объектілерді ұтымды орналастыру.

      Су ресурстарын қорғау және ұтымды пайдалану жөніндегі іс-шаралар мыналарды қамтиды:

      Елек, Үлкен Қобда, Қара Қобда, Қарғалы, Қосестек, Ақтасты өзендері суының ластануының жоғары деңгейін "нормативтік - таза" деңгейіне дейін төмендету;

      ағынды суларды тазарту деңгейін нормативтік деңгейге дейін жеткізу үшін Ақтөбе қаласында "Ақбұлақ" АҚ тазарту құрылыстарының кешенін кешенді реконструкциялау (2020 жылға дейін);

      агломерацияның ірі елді мекендерінің, оның ішінде Қандыағаш, Хромтау қалаларында, Бадамша ауылында кәріздік-тазарту құрылыстарын реконструкциялау және Қобда, Мәртөк аудан орталықтарында тазарту құрылыстарын салу (2030 жылға дейін);

      Алға ауданының Үшқұдық, Маржанбұлақ, Тамды ауылдарын, Қарғалы ауданының Петропавловка, Шәмші Қалдаяқов, Қосестек ауылдарын, Мәртөк ауданының Қаратоғай, Саржансай, Родниковка, Сарыжар ауылдарын, Мұғалжар ауданының Ақкемер, Сағашилі ауылдарын және Хромтау ауданының Дон, Ақжар ауылдарын орталықтандырылған су бұру жүйелерімен қамтамасыз ету;

      жекеменшік секторды және Оңтүстік-Батыс, ГМЗ, Заречный, Ақжар, Новый, Ясный-2 өнеркәсіптік аймағын (су жиналатын алаңға және Елек өзенінің басқа да салалары Ақтөбе су қоймасының маңында орналасқан) қамти отырып, Ақтөбе қаласының дамушы аудандарында кәріз жүйелерін салу және басқа да;

      сарқынды суларды қалалық коллекторға ағызатын Ақтөбе қаласының кәсіпорындарында сарқынды суларды жергілікті тазарту құрылыстарын орнату;

      қалалық тазарту құрылыстарының сарқынды суларын еселеу үшін Ақтөбе су қоймасынан санитариялық-экологиялық су жіберу;

      Елек өзенінің ластануын төмендету және "Ақбұлақ" АҚ тазартылған сарқынды суларын ағызуды болдырмау мақсатында қалалардағы жасыл екпелерді суаруға тазартылмаған сарқынды суларды қайта пайдалану мүмкіндігін қарастыру;

      өндірістік қалдықтарды кәдеге жарату, бұрынғы Алға химия зауытының шлам сақтағыштарын қалпына келтіру және өндірістік алаңның көлемі 500 га Елек өзенінің бормен ластану ошағын толық жою;

      Елек өзенін алты валенттік хроммен ластанудан тазарту (алты валенттік хромнан жерасты суларын тазарту жөніндегі техникалық жұмыстарды жүргізу арқылы 12 км2 алаңда, ластанған учаскелерде жерасты суларының жағдайына мониторинг жүргізу);

      фондық көрсеткіштерді алу және бормен тарихи ластанған объектілердің барынша нақты эсерін айқындау мақсатында Елек өзенінде жерүсті суларының сынамаларын алу үшін "Қазгидромет" РМК-ның қосымша гидробекеттерін ұйымдастыру;

      Ақтөбе қаласының аумағында (Қарғалы, Жаман Қарғалы, Сазды, Тамды, Жіңішке, Бұтақ) Елек өзенінің су қорғау аймақтары мен белдеулерін және оның ағындарын қатаң сақтау;

      Елек өзеніне құйғанға дейін Сазды өзенінің жағасы мен арнасын тазалау және абаттандыру;

      тиісті белгілерді орната отырып зерттелетін аумақтың өзендері мен су қоймаларында су қорғау аймақтары мен белдеулерін жобалау бойынша жұмыстарды жалғастыру;

      су қорғау аймақтары мен өзендердің жағалық белдеулерінің (оның ішінде техникалық қызмет көрсету пункттері, автотұрақтар, автомобильдер жуу орындары және басқа да) шегінде түрлі объектілерді салуға салынатын тыйымды қатаң бақылау.

      Жер ресурстарын қорғау мақсатында:

      облыс кәсіпорындары мен ұйымдары зақымдаған жерлерді қалпына келтіруді жүргізу, оның ішінде: Ақтөбе қаласында - 1168 га, Алға ауданында - 717 га, Қарғалы ауданында - 184 га, Мәртөк ауданында - 102 га, Мұғалжар ауданында - 1752 га, Хромтау ауданында - 4630 га;

      2015 жылы 104,99 млн. тонна көлемінде құрылған "Қазгеоруд" ЖШС, "Коппер технолоджи" ЖШС және "Қазхром" ТҮК АҚ Дон ТБК кәсіпорындарының аршылған тау жыныстарын қалпына келтіру және пайдалану;

      бұрынғы Алға химия зауытының, Ақтөбе қаласының ірі өнеркәсіптік кәсіпорындарының өнеркәсіптік алаңдарының аумағында тарихи қалдықтармен ластанған 40 га алаң жерді қалпына келтіру;

      Ақтөбе өнеркәсіптік тармағының, Хромтау тау-кен өнеркәсіптік ауданының аумағында тозған аумақтарды, шаруашылық және өзге де қызметтен зақымданған және ластанған жерлерді қалпына келтіру (Ақтөбе, Алға қалаларында, Ақтөбе химиялық қосындылар зауыты, Ақтөбе ферроқорытпа зауыты кәсіпорындарының өндірістік қалдықтары, "Коппер Технолоджи" ЖШС және "Қазхром" ТҰК АҚ, Дон ТБК кәсіпорындарының аршылған тау жыныстары);

      ауыспалы жайылымды енгізуді қарастыра отырып, жайылымдарда (тапталған) топырақтың тозуының және оның биологиялық өнімділігін жоғалтуының алдын алу шараларын негіздеу үшін геоботаникалық зерттеу жүргізу (Хромтау, Мұғалжар, Қобда, Мәртөк аудандары).

      Өндірістік және тұтыну қалдықтарын басқару жөніндегі іс-шараларда мыналар көзделген:

      ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың полигондарында орналастырылған өнеркәсіптік қалдықтарды өңдеу және кәдеге жарату туралы мәселені қарастыру, оның ішінде:

      "Қазхром ТҰК" АҚ (кесек қалдықтар - 70,986 мың тонна, шлам - 632,724 мың тонна, шлак - 193,692 мың тонна), "Коппер Текнолоджи" ЖШС (аршылған тау жыныстары - 36186,81 мың тонна), "АМК" ЖШС (байыту қоймалары - 4789,49 мың тонна), "Восход Хром" ЖШС (байыту қоймалары - 177,853 мың тонна), "Қазгеоруд" ЖШС (аршылған тау жыныстары - 51368,951 мың тонна), "АЗХС" АҚ (шлам - 153,254 мың тонна);

      "Қазхром ТҰК" АҚ-ның ДТБК филиалы, "Қазхром ТҰК" АҚ-ның АФЗ филиалы, "Энергосистема" ЖШС, "КЕООС" АҚ-ның "Ақтөбе жүйеаралық электр тораптары" филиалы, "Интергаз Орталық Азия" АҚ-ның "Ақтөбе МГБ" филиалы және т.б. полихлорифенилдің болуына жабдықтарды түгендеу;

      бұрынғы Алға химия зауыты мен Алға қаласындағы іргелес аумақтың (400 га) өнеркәсіптік алаңында орналасқан шамамен 1 млн. тонна көлемінде жинақталған тарихи қалдықтарды жою;

      Ақтөбе қаласының өнеркәсіптік аймағында орналасқан спирт өндірісі қалдықтарының (бардалар) қараусыз қалған жинақтауышын қалпына келтіру;

      1987 жылдан бастап іске қосылған және Ақтөбе қаласының солтүстік-батыс шеткі аймағындағы өнеркәсіптік аймақта орналасқан ескі қалалық қатты тұрмыстық және Ақтөбе қаласының басқа да қалдықтарының полигонын жою және қалпына келтіру (полигон алаңы - 20 га, көлемі 3 млн. тоннадан астам қоқыс);

      агломерация аумағындағы ТҚҚ сақтау орындарында құқық белгілейтін құжаттарды ресімдеу;

      2020 жылға дейін Қандыағаш, Мәртөк, Қобда, Бадамша аудандық орталықтарында ҚТҚ полигондарын салу;

      2030 жылға дейін Есет батыр Көкіұлы, Бестамақ, Маржанбұлақ, Тамды (Алға ауданы), Петропавловка, Қосестек (Қарғалы ауданы), Әлия (Қобда ауданы), Жайсаң (Яйсан), Қаратоғай, Жаңажол, Сарыжар (Хлебодаровка) (Мәртөк ауданы), Ақкемер, Сағашилі (Мұғалжар ауданы), Ақжар (Хромтау ауданы) ҚТҚ полигондарын салу;

      2020 жылға дейін Ақтөбе қаласында қоқыс өңдейтін кешенді жобалық қуатына жеткізу (жобалық қуаты жылына 200 мың тонна);

      2030 жылға дейін Ақтөбе қаласында қоқыс өңдейтін зауыт салу және пайдалануға беру;

      2030 жылға дейін Қандыағаш, Хромтау, Алға қалаларында қоқыс сұрыптайтын желілер/зауыттар салу;

      Алға ауданының Тамды, Қарабұлақ, Самбай, Есет батыр Көкіұлы, Маржанбұлақ, Қарақұдық, Қарақобда, Ақай ауылдарында, Мәртөк ауданының Қарабұлақ ауылында, Қарғалы, Қобда, Хромтау аудандарының елді мекендерінде және Ақтөбе қаласында үлгілік мал қорымдарын (Беккер шұңқыры) салу;

      Агломерация аумағының табиғи-экологиялық қаңқасын дамыту, табиғи экожүйелерді және биоалуандылықты сақтау үшін 2020 жылға дейін Хромтау ауданындағы "Айдарлыаша" геоморфологиялық бөлінісінде геопаркті, 2030 жылға дейін Қарғалы ауданында 25000 га "Қарғалы" мемлекеттік өңірлік табиғи паркін салу, сондай-ақ жергілікті маңызы бар 11 мемлекеттік табиғат ескерткішін ұйымдастыру ұсынылады.

      Бұдан басқа, орман шаруашылығы мемлекеттік мекемелерінің материалдық-техникалық базасын күшейту бойынша жұмыс жүргізу қажет.

      Агломерация аумағында жасыл екпелерді қорғау үшін Ақтөбе және аудандардың жасыл аймақтарын 2020 жылға қарай 4385 га, ал 2030 жылға қарай 17100 га ұлғайту жұмыстарын жүргізу қажет.

      Қабылданып жатқан шаралар қарқынды және белсенді агломерациялау аймағын, агломерацияның тартылыс орталықтарын, әлсіз агломерациялық процестерді қоса алғанда, Ақтөбе агломерациясының экологиялық жағдайын тұрақтандыруға және жақсартуға мүмкіндік береді.

      Аумақтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығын қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралар

      2010 - 2016 жылдар кезеңіндегі эпидемиологиялық жағдай қалыпты. Көрсеткіштердің төмендеуіне қарамастан, туберкулездің таралуын эпидемиологиялық қадағалау, онкологиялық ісіктердің көбеюі өзекті мәселе болып қалып отыр.

      Қатерлі ісіктермен ауыру көрсеткіштері 2016 жылы 100 мың адамға шаққанда 177,7 құрады (республика бойынша 100 мың адамға шаққанда - 206,9).

      Агломерация аумағында туберкулезбен ауыру бойынша жағдай барынша шиеленісіп тұр, 2016 жылы көрсеткіш 100 000 адамға шаққанда 58,3 құрады (республика бойынша - 52,7).

      Ақтөбе қаласында 8 стационарлық қолайсыз пункт, 10 күйдіргі ошағы, Алға ауданында 10(16 ошақ), Қарғалы ауданында 8 (8 ошақ), Қобда ауданында 18 (20 ошақ), Мәртөк ауданында 8 (8 ошақ), Мұғалжар ауданында 15 (16 ошақ), Хромтау ауданында 8 (8 ошақ) ошақ бар.

      Қала құрылысы жобаларын әзірлеу кезінде агломерацияның бүкіл аймағындағы туляремияның белсенді әрекет ететін табиғи ошақтары мен күйдіргі бойынша стационарлық қолайсыз пункттердің аймағында орналасқан елді мекендерді ескеру қажет.

      "Қазхром" ТҰК-ның филиалының Ақтөбе зауытының және Ақтөбе қаласының кірпіш зауытының санитариялық қорғау аймағында агломерация орталығында тұрғын үйлер орналасқан, бұл өндірістік объектілердің санитариялық қорғау аймағын белгілеу бойынша эпидемиологиялық талаптарға қайшы келеді. Осыған байланысты Ақтөбе қаласының өнеркәсіптік кәсіпорындарының санитариялық қорғау аймақтарында орналасқан тұрғын үйлерді кешіру мәселесін пысықтау ұсынылады.

      Тарихи-мәдени мұра ескерткіштерін қорғау

      Белсенді агломерациялау аймағында қорғау аймағын, құрылыс салуды реттеу аймағын және Абат-Байтақ қорымы республикалық маңызы бар ескерткішінің қорғалатын табиғи ландшафтының аймағын пайдалану режимінің мәселелерін реттеу және аумағы жаңа көмуге ұшырап жатқан аталған ескерткіштің сақталуын қамтамасыз ету мақсатында қоршау орнату қажет.

      Агломерация аумағында құрылыс жұмыстарын жүргізу кезінде, әсіресе, мұнай және газ өңдеу бойынша жұмыстар қарқынды жүргізіліп жатқан Мұғалжар ауданында тарих және мәдениет ескерткіштерін сақтап қалу қажет. Мәдени мұраны сақтау және дәріптеу саясатын іске асыру үшін: өңірдің көшпелі тайпаларының халықтық сәулет өнерінің қазыналары болып табылатын ескерткіштердің (кесенелер, сағанатамдар, құлпытастар, ғибадатханалар және т.б.) жағдайын жүйелі тексеру, реставрациялық және жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру;

      жыл сайын антропогендік фактор мен жануар әлемінің әсер етуі нәтижесінде бүлініп жатқан аса жарқын және көрнекті сәулет және қала құрылысы ескерткіштерінің аумағын жайластыру және қоршау бойынша жұмыстар ұйымдастыру;

      қорғау аймағын, құрылыс салуды реттеу аймағын және тарихи-мәдени мұра объектілерінің қорғалатын табиғи ландшафтының аймағын пайдалану режимінің мәселелерін реттеу;

      агломерация аумағындағы археологияның көрнекті ескерткіштерін зерттеу үшін археологиялық жұмыстар жүргізу және ашық аспан астында музейлер құру;

      барлық санаттардағы тарих және мәдениет ескерткіштерін айқындау, зерттеу, сақтау ұсынылады.

      Аумақтарды табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардан қорғау жөніндегі негізгі шаралар және азаматтық қорғаныс жөніндегі іс-шаралар.

      Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың алдын алу және халықты қорғау мақсатында Ақтөбе агломерациясының аумағында перспективада халық пен аумақты табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардан қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған іс-шаралар кешені көзделген.

      Елді мекендерді сел мен су тасқынына қарсы инфрақұрылыммен қамтамасыз ету үшін:

      1) Жіңішке өзенінің бойымен, Жаңақоңыс ауылынан бастап өзеннің Елек өзеніне құятын жеріне дейін арналарды тазарту, тереңдету және жағасын нығайту жұмыстарын жүргізу;

      2) Кеңес Нокин көшесіндегі көпірден бастап (Шығыс базарының ауданы) Елек өзенінің арнасына құятын жеріне дейін және Сазды су қоймасынан бастап Сәңкібай батыр көшесіндегі көпірге дейін Сазды өзенін тазарту, тереңдету және арнасын нығайту бойынша жұмыстарды жалғастыру;

      3) Ақтөбе қаласы Қарғалы ауылы арқылы өтетін Песчанка өзенінің бүкіл бойындағы арнаны тазарту, тереңдету және жағасын нығайту жұмыстарын жүргізу;

      4) Заречный кентінде Жаман Қарғалы өзенінің арналарын тазарту, тереңдету және жағасын нығайту жұмыстарын жүргізу;

      5) Зинченко көшесінен қалалық сүт зауытының айналма жолының бағытындағы көпірге дейін, Ақтөбе қаласының қалалық сүт зауытының аймағындағы бағбандық ұжымдар арқылы өтетін Тамды өзенінде арнаны тазарту, тереңдету және жағасын нығайту жұмыстарын жүргізу;

      6) Ақтөбе қаласының шегіндегі Бұтақ өзеңінің арнасын тазалау, тереңдету және жағасын нығайту жұмыстарын жүргізу;

      7) Ақтөбе қаласы "Авиатор" аймағындағы ұзындығы шамамен 2000 метрлік нөсерлік кәріз құру;

      8) Жаңақоңыс ауылында "Бірлік" орамында ұзындығы шамамен 2000 метрлік су бұру арнасын салу және оны "Лидер" автожанармай құю станңиясынан бастап "Шестихатка" теміржол көпірінің бойындағы Жіңішке езеніне дейін 5 метрге кеңейту;

      9) ұзындығы шамамен 1500 метрлік Новоальджанский су бұру арнасын Богословский тасжолынан Сазды өзеніне дейін жалғастыру бойынша жұмыстарды жүргізу;

      10) метеостанция ауданында ұзақтығы 500 метр Қосестек өзенінің арнасын 10 метрге дейін кеңейте отырып тазарту, сондай-ақ Қарғалы ауданы Қосестек ауылында кент ішіндегі Қосестек, Тарангүл және Айтпайка өзендеріндегі бөгеттерді нығайту;

      11) Ақтөбе қаласы "Москва", "Гормолзавод" аудандарында қар және жаңбыр суларын бұру арқылы қолданыстағы нөсерлік арналарды күрделі жөндеу және жаңаларын орнату;

      12) тікелей гидротехникалық құрылыстарда (Ақтөбе, Қарғалы және Сазды) және су басу аймақтарына жататын елді мекендерде ағыс бойымен темен орналасқан су қоймалары бұзылған жағдайда бірыңғай жергілікті хабарландыру жүйесін орнату (Шәмші Қалдаяқов, Петропавл, Садовое, Кеңес Нокин, Құрайлы, Саржансай, Кеңсахара, Мәртөк ауылдары, Қарғалы ауылы);

      13) Елек өзенінің арнасын ағашты және бұталы өскіндер мен лайлы шөгінділерден тазарту, Ақтөбе су қоймасының қақпағынан бастап Құрайлы ауылына дейін тасқынға қарсы дамбы салу арқылы жағалық аймақты күшейту;

      14) Алға ауданында тасқынға қарсы ‘бөгеттерге күрделі жөндеу жүргізу: Тамды ауылында - 2000 метр, Алға қаласында - 900 метр;

      15) Мәртөк ауданы Саржансай ауылында ұзындығы 7 000 метр тасқынға қарсы бөгет салу;

      16) "Казанка - 1" тоғанында бөгет тоғанның өзін күрделі нығайта отырып, су ағызуға арналған шлюз орнату;

      17) Мұғалжар ауданы Сағашилі ауылында, Шәмші Қалдаяқов ауылында (Қарғалы су қоймасының бұзылуынан су басуды болдырмау үшін) тасқынға қарсы бөгеттер салу;

      18) Хромтау ауданында (Хромтау қаласы) және Мұғалжар ауданында (Қандыағаш қаласы) ойпаң жерлерде сорғы станциясын орната отырып нөсерге қарсы арналар, арықтар, су өткізу ғимараттарын салу.

      Суда құтқару және сүңгуірлік-іздестіру жұмыстарын жүргізу үшін шомылу маусымында және тасқын қаупі бар кезеңде Хромтау қаласында суда құтқару станциясын салу ұсынылады, бүл жақын жатқан Әйтеке би, Мұғалжар және Қарғалы аудандарында төтенше жағдайларға жедел ден қою мәселелерін шешеді.

      "Өртке қарсы күрес қызмет саласындағы объектілерді жобалау" ҚР ҚН 2.02-04-2014 және ҚР ЕЖ 2.02-105-2014 бойынша Ақтөбе агломерациясында өртке қарсы қорғанысты қамтамасыз ету үшін үлгілік өрт депосының ғимараттарын салу ұсынылады: Ақтөбе қаласында - 7, Хромтау ауданы Хромтау қаласында - 1, Мұғалжар ауданы Қандыағаш қаласында - 1, Алға ауданы Алға қаласында - 1, Мәртөк ауданы Мәртөк қаласында - 1, Қобда ауданы Қобда ауылында - 1.

      Сондай-ақ жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызметі жоқ елді мекендерде өрт бекеттерін құру ұсынылады:

      Алға ауданы Үшқұдық ауылдық округінің Үшқұдық ауылында, Маржанбұлақ ауылдық округінің Маржанбұлақ ауылында;

      Қарғалы ауданы Әлімбетов ауылдық округінің Әлімбетов ауылында;

      Хромтау ауданы Ақжар ауылдық округінің Ақжар ауылында;

      Мәртөк ауданының Родниковка ауылында;

      Мұғалжар ауданы Ақкемер ауылдық округінің Ақкемер ауылында.

      Туындаған өртті сөндіруге өрт техникасымен су көздерінен су алу үшін өрт пирстерімен қамтамасыз ету ұсынылады:

      Сазды ауылында - Сазды су қоймасында, саяжай массивтерінің тұсынан;

      Қарғалы ауылдық округі Мағаджан ауылында - Ақтөбе су қоймасының жағасында, орман шаруашылығының тұсынан;

      Құрайлы ауылдық округінде - 3 пирс орнату (Өрлеу ауылында - Елек өзенің бойында, Өрлеу ауылы тұсынан өткел аймағында Силикатный зауытына қарай; Заречный ауылы мен Орман шаруашылығының қиылысқан жерінде және Құрайлы кентінде);

      Жаңақоңыс ауылында - Новый ауылында Жіңішке өзені бойында;

      Благодарный ауылдық округінде - Жақсы Қарғалы, Жаман Қарғалы, Ақтасты, Бұтақ өзенінде, Майское су қоймасында 5 пирс орнату;

      Қарғалы ауданында Қосестек ауылында, Қосестек ауылдық округінде - Тарангүл өзенінде;

      Қобда ауданында Бестау ауылдық округі Бестау ауылындағы Терісаққан өзенінде және Жаңаталап ауылдық округінде;

      Мұғалжар ауданында Қандыағаш қаласында - Темір өзенінде;

      Ақкемер ауылдық округінде, Ақкемер ауылы - Елек өзенінде;

      Алға ауданы Алға қаласында Елек өзенінде;

      Хромтау ауданы Абай ауылдық округі Абай ауылында - Абай су қоймасында;

      Табантал ауылдық округі Табантал ауылында - Табантал өзенінде; Тассай ауылдық округі Тассай ауылында - Тассай өзенінде.

      Қыс мезгілінде қардың басуларына қарсы инфрақұрылыммен қамтамасыз ету үшін агломерация аймағына кіретін автомобиль жолдарында қардан қорғау қондырғысын кезең-кезеңмен орнату ұсынылады: республикалық деңгейдегі автомобиль жолдарында: ұзындығы 37 км М-32 "РФ шекарасы (Самараға) - Шымкент" (630-667 км учаскесі);

      ұзындығы 7 км М-32 "РФ шекарасы (Самараға) - Шымкент" (690-697 км учаскесі);

      ұзындығы 27 км М-32 "РФ шекарасы (Самараға) - Шымкент" (760-787 км учаскесі);

      ұзындығы 12 км М-32 "РФ шекарасы (Самараға) - Шымкент" (798-810 км учаскесі);

      ұзындығы 7 км М-32 "РФ шекарасы (Самараға) - Шымкент" (843-850 км учаскесі);

      ұзындығы 8 км Р-50 "Ақтөбе қаласының солтүстік айналма жолы" (16,18, 20, 21-23, 27 - 29, 30 - 31 км учаскесі);

      ұзындығы 10 км А-25 "Ақтөбе - РФ шекарасы (Орскіге)" (35-45 км учаскесі);

      ұзындығы 32 км А-25 "Ақтөбе - РФ шекарасы (Орскіге)" (60-63, 69-71, 78-81, 85-90, 99-103,110-125 км учаскесі);

      ұзындығы 17 км А-24 "Ақтөбе - Мәртөк - РФ шекарасы (Орынборға)" 25-28, 36-40, 41-42, 43-44, 48-49,58-64, 68-69 км учаскесі);

      ұзындығы 23 км А-27 "Ақтөбе - Атырау - РФ шекарасы (Астраханға)" 5-25, 40-43, 55-65 км учаскесі);

      ұзындығы 15 км А-27 "Ақтөбе - Атырау - РФ шекарасы (Астраханға)" 70-80, 90-95 км учаскесі);

      Облыстық маңызы бар автомобиль жолдарында:

      ұзындығы 38 км "Ақтөбе - Родникова - Мәртөк" (05-43 км учаскесі);

      ұзындығы 35,1 км Қазірет ауылына кіреберіс (0-35,1 км учаскесі);

      ұзындығы 28 км "Дон - Бадамша - Ақтөбе - Орск" (48-76 км учаскесі);

      ұзындығы 7,3 км "Ақтөбе - Мәртөк - РФ шекарасы" (0-7,3 км учаскесі);

      ұзындығы 16 км "Дон - Бадамша - Ақтөбе - Орск" (19-48 км учаскесі);

      аудандық маңызы бар автомобиль жолдарында:

      Алға ауданында:

      ұзындығы 2 км Ақай ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 9 км "Алға-Есет батыр Көкіұлы";

      ұзындығы 4,26 км Есет Ата кешеніне кіреберіс;

      ұзындығы 9 км "Бестамақ - Бесқоспа";

      ұзындығы 15 км "Алға - Қарабұлақ";

      ұзындығы 21 км "Алға - Самбай - Нұрбұлақ";

      ұзындығы 9 км Қарақұдық ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 9 км Көктоғай ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 6 км Тікқайың ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 8 км "Қарақобда - Ерназар";

      ұзындығы 0,2 км Маржанбұлақ ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 3,5 км Қарағандысай ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 1 км Қайыңдысай ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 16 км "Тоқмансай а. - Қайнар";

      ұзындығы 15 км "Есет батыр Көкіұлы - Тоқмансай а.";

      ұзындығы 0,6 км Сарықобда ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 0,8 км Болгарка ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 3,4 км Талдысай ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 3,6 км Еркін күш ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 6,5 км "Үшқұдық - Ақсазды".

      Қобда ауданында:

      ұзындығы 16 км "Бестау - Жарсай";

      ұзындығы 9 км Терісаққан ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 2,6 км Жаңаталап ауылына кіреберіс.

      Қарғалы ауданында:

      ұзындығы 3 км "Қосестек - Тайкеткен - Бадамша";

      ұзындығы 9 км "Дон - Бадамша - Қайрақты - "Ақтөбе-Орск";

      ұзындығы 4 км "Бородиновка - Степной";

      ұзындығы 8 км "Ақтөбе - Орск - Анастасьевна - Ащылысай";

      ұзындығы 10 км "Ақтөбе - Орск - Сарыбұлақ - Херсон - Велиховка";

      ұзындығы 2,5 км "Степной - Мамыт";

      ұзындығы 6,5 км "Степной - Первомайское" .

      Мұғалжар ауданында:

      ұзындығы 12 км "Сағашилі - Сергеевка";

      ұзындығы 8 км "Ақкемер - Көтібар батыр".

      Мәртөк ауданында:

      ұзындығы 16 км "Мәртөк - Дмитриевка - Полтавка";

      ұзындығы 18 км "Вознесеновка - Жаңажол - Мәртөк - Полтавка";

      ұзындығы 0,5 км Қаратоғай ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 13 км Степановка ауылына кіреберіс;

      Хромтау ауданында: ұзындығы 8 км "Дон - Сарсай";

      ұзындығы 12 км Тассай ауылына кіреберіс;

      ұзындығы 1,2 км Абай ауылына кіреберіс.

  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
1-қосымша

Ақтөбе агломерациясын аумақтық дамытудың өңіраралық схемасының негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштері

Р/с

Көрсеткіштер

Өлшем бірліктері

Қазіргі жағдайы

Аралық мерзім 2020 жыл

Есептік мерзім 2030 жыл

1

2

3

4

5

6

1

Аумақ





1)

Агломерациялық процестерді қалыптастыру аймағы

мың га

997,0

997,0

997,0

2)

Агломерацияның экономикалық әсер ету аймағы

мың га

3432,4

3432,4

3432,4


оның ішінде:






ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер

мың га/%

2253,68/65,7 %

2353,68/68,5 %

2514,93/73,2 %


елді мекендердің жерлері, олардың:

-//-

587,82/17,1 %

590,45/17,2 %

594,05/17,3 %


- қалалық

-//-

64,87

67,5

71,1


- ауылдық

-//-

522,95

522,95

522,95


өнеркәсіп, көлік, байланыс, ғарыштық қызмет қажеттіліктеріне, қорғанысқа, ұлттық қауіпсіздікке арналған және басқа да ауыл шаруашылығы мақсатындағы емес жерлер

-//-

28,97/0,8 %

29,0/0,9 %

29,1/0,9 %


ерекше қорғалатын аумақтардың жерлері, сауықтыру, рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлер

-//-

217,57/6,4 %

217,57/6,4 %

242,57/7,1 %


орман қорының жерлері

-//-

41,6/1,2 %

43,3/1,2 %

45,05/1,3 %


су қорының жерлері

-//-

6,67/0,2 %

6,67/0,2 %

6,7/0,2 %


босалқы жерлер

-//-

296,1/8,6 %

191,73/5,6 %

0

2

Халық

-//-




1)

Барлығы

мың адам

634,81

696,8

1000,9


оның ішінде:






қала халқының саны

тұрғындардың жалпы санынан мың адам /%

495,1/78,0

548,3/78,7

782,4/78,2


ауыл халқының саны

-//-

139,7/22,0

148,5/21,3

218,5/21,8

2)

тұрғындардың табиғи қозғалысының көрсеткіштері:






туылғандар саны

-//-

15,2/2,4

16,7/2,4

24,0/2,4


қайтыс болғандар саны


4,4/0,7

4,9/0,7

7,0/0,7


өсуі / кемуі


10,8/1,7

11,8/1,7

17,0/1,7

3)

Халықтың көші-қон көрсеткіштері:






келгендер саны


13,3/2,1

14,6/2,1

21,0/2,1


кеткендер саны


12,0/1,9

13,2/1,9

19,0/1,9


өсім / кему

-//-

1,3/0,2

1,4/0,2

2,0/0,2

4)

Қалалар, барлығы

бірлік





ірі (есептік саны 500,0 мың адамнан асатын)

-//-

-

-

1


үлкен (халықтың есептік саны 100,0 мың адамнан 500,0, мың адамға дейін)

-//-

1

1

-


орташа (халықтың есептік саны 50,0 мың адамнан 100,0 мың адамға дейін)

-//-

-

-

-


шағын (халықтың есептік саны 50,0 мың адамға дейін)

-//-

3

3

3

5)

Кенттер

-//-

-

-

-

6)

Ауылдар

-//-

108

108

108

7)

Халық тығыздығы

мың адам/100 км2

6,4

7,0

10,0

8)

Ауыл халқының тығыздығы

-//-

1,5

1,6

2,3

9)

Халықтың жастық құрылымы:






15 жасқа дейінгі балалар

мың адам/% жалпы халық саны

165,1/26,0

206,9/29,7

277,3/27,7


еңбекке қабілетті жастағы халық (16-62 жастағы еркектер, 16-57 жастағы әйелдер)

-//-

408,8/64,4

409,7/58,8

581,5/58,1


еңбекке қабілетті жастан жоғары халық

-//-

60,9/9,6

80,1/11,5

142,1/14,2

10)

Жұмыспен қамтылған халық саны – барлығы

мың адам

353,1

390,3

565,1

11)

Экономикалық қызмет түрлері бойынша жұмыспен қамтылған халық

мың адам/% жұмыспен қамтылған халық саны





оның ішінде:

-//-





- өнеркәсіп

-//-

70,3/19,9

77,7/19,9

112,5/19,9


- құрылыс

-//-

27,9/7,9

30,4/7,8

44,1/7,8


- ауыл шаруашылығы

-//-

29,7/8,4

32,8/8,4

47,5/8,4


- білім беру

-//-

47,0/13,3

51,9/13,3

75,2/13,3


- денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет көрсету

-//-

9,5/2,7

10,9/2,8

15,8/2.8


- өзгелер

-//-

168,4/47,7

186,2/47,7

269,5/47,7

12)

Жұмыссыздық деңгейі


4,8

4,8

4,9

3

Экономикалық әлеует





1)

Өнеркәсіп өндірісінің көлемі

млрд. теңге

982,53

1399,03

2614,17

2)

Ауыл шаруашылығы өнімі өндірісінің көлемі

-//-

114,6

148,3

286

4

Тұрғын үй қоры





1)

Барлығы

жалпы ауданының мың м2 ,\ %

11824/100

14243/100

26015/100


оның ішінде:






қалалық елді мекендерде

-//-

9794/82,7

11794/82,7

21541/82,7


ауылдық елді мекендерде

-//-

2030/17,3

2450/17,3

4475/17,3

2)

Халықтың жалпы тұрғын үй көлемімен қамтамасыз етілуі:

м2/адам

21,0

22,6

27.7


қалалық елді мекендерде

-//-

22,2

23,9

29,4


ауылдық елді мекендерде

-//-

16,4

17,9

21,8

5

Халыққа әлеуметтік және мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету объектілері





1)

Жоғарғы оқу орындары

бірліктер/студенттер

6/20336

"Қала құрылысы. Қалалық және; ауылдық елді мекендерді жоспарлау және салу" ҚР ЕЖ 3.01- 101-2013 сәйкес жобалауға арналған тапсырма бойынша

2)

Мектепке дейінгі, бастауыш және орта кәсіби білім беру ұйымдары

сәйкес келетін бірліктер





Техникалық және кәсіби білім беру ұйымдары

бірлік/оқушылар

39/29348

"Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық елді мекендерді жоспарлау және салу" ҚР ЕЖ 3.01-101-2013 сәйкес | жобалауға арналған тапсырма бойынша


Күндізгі жалпы білім беру мектептері

бірлік/мың орын

189/89,2

/103,9

/141,5


Мектепке дейінгі ұйымдар

бірлік/мың орын

274/32,4

/48,4

/84,7

3)

Мәдениет және өнер ұйымдары:

сәйкес келетін бірліктер





оның ішінде:






театрлар

бірлік/орын

2/582

/582

/2418


кинотеатрлар

бірлік/орын

2/1359

/1359

/5361


кітапханалар

бірлік/мың том

98/3425

/3462

/3634


клуб типіндегі ұйымдар

бірлік/орын

80/11496

/14232

/37818

4)

Денсаулық сақтау ұйымдары (ауруханалар, емханалар, перзентханалар, фельдшерлік-акушерлік пункттер және басқалар):

-//-





оның ішінде:






Стационарлық көмек көрсететін ұйымдар

төсек

3658

3685

3550


Амбулаториялық-емханалық көмек көрсететін ұйымдар

ауысымына келу

10713

12578

16742

5)

Санаторий-курорттық мақсаттағы, демалыс және туризм объектілері (санаторийлер, пансионаттар, демалыс үйлері, лагерьлер және басқалар)

төсек-орын

2461

"Қала құрылысы. Қалалық және ауылдық елді мекендерді жоспарлау және салу" ҚР ЕЖ 3.01 - 101-2013 "Қызмет көрсету мекемелері мен кәсіпорындары және олардың жер учаскелерінің мөлшерін есептеу нормалары" В-қосымшаға сәйкес жобалауға арналған тапсырма бойынша

6)

Әлеуметтік қамсыздандыру ұйымдары






оның ішінде:






Медициналық-әлеуметтік мекемелер

бірлік/орын

1/310

2/345

2/365


Психоневрологиялық медициналық-әлеуметтік мекемелер

бірлік/орын

1/400

2/431

2/453


Стационарлық және жартылай стационар типіндегі (оның ішінде психоневрологиялық патологиялары және тірек-қозғалтқыш аппаратының ақауы бар) балаларға арналған ұйымдар

бірлік/орын

-

1/53

2/118

7)

Халыққа әлеуметтік және мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетудің басқа объектілері

сәйкес келетін бірліктер





Жалпыға ортақ пайдаланылатын спорт залдар

еден алаңы мың шаршы метр

17,2

19,4

46,8


Жалпыға ортақ пайдаланылатын бассейндер

су айдыны мың шаршы метр

3,8

5,2

13,3

6

Көліктік инфрақұрылымы





1)

Теміржол қатынас жолдарының ұзақтығы

км

676,4

676,4

819,4

2)

Кепілдендірілген тереңдіктері бар кемелердің өзен жолдарының ұзақтығы

-//-

-

-

-

3)

Автомобиль жолдарының ұзындығы, барлығы

км

2352,2

2352,2

2415,3


оның ішінде:






республикалық маңызы бар (халықаралық маңызы бар)

-//-

680,9

680,9

744


облыстық маңызы бар

-//-

495,2

495,2

495,2


аудандық маңызы бар

-//-

1176,1

1176,1

1176,1

4)

Газ құбырларының ұзақтығы

км

248

248

248

5)

Мұнай құбырларының ұзақтығы

км

97

-

-

6)

Көлік желісінің тығыздығы:

км/100 шаршы км




7)

Әуежайлар

бірлік

1

1

1


оның ішінде:






халықаралық маңызы бар

-//-

1

1

1


мемлекеттік (ұлттық)

-//-

1

1

1


жергілікті

-//-

-

-

-


жеке меншік

-//-

-

-

-

7

Инженерлік инфрақұрылым





1)

Сумен жабдықтау:






Жерасты көздерінің ресурстары

млн м3/жыл

580,64

580,64

580,64


Жерүсті көздерінің ресурстары

-//-

1372,0

1372,0

1372,0


Су тұтыну - барлығы

мың м3/тәулік

173,12

399,23

662,53


оның ішінде:

-//-





шаруашылық-ауызсу қажеттіліктеріне


103,80

112,86

153,87


өнеркәсіптік қажеттіліктеріне

-//-

40,76

33,04

43,34


ауыл шаруашылығы қажеттіліктеріне

-//-

24,82

221,57

431,72


1 адамның тәуліктік орташа су тұтынуы

адам басына л/тәулік

278

623

985


Су бұру - барлығы:

млн м3/жыл

20,60

31,81

42,81


су объектілеріне

-//-

13,14

12,99

19,80

2)

Электрмен жабдықтау:






бекітілген қуаты, барлығы

МВт

447

533

660


оның ішінде:






су электр станциясы

%

-

-

-


жылу электр станциясы

-//-

100

97

90


атом электр станциясы


-

-

-


жаңартылатын энергия көздері

%

-

3

10


Есептік қажеттілік:

млн кВт/сағ

4800

5200

6300


оның ішінде:






коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктері

-//-

864

936

1134


өндірістік қажеттіліктер

-//-

2544

2750

3400


Қысымы 35 кВ және одан жоғары әуе электр беру желілерінің ұзақтығы

км

8300

9500

11000

3)

Жылумен жабдықтау:






Бекітілген қуаты

мың Гкал/сағ

2,8

3,2

4,1


Есептік қажеттілік:

млн.Гкал

6,8

7,3

9,7


оның ішінде:






коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктер

-//-

1,6

4,1

5,4


өндірістік мұқтаждықтар

-//-

1,2

3,2

4,3

4)

Газбен жабдықтау:






Есептік қажеттілік:

млн. м3/жыл

1500,0

1512,8

1539,5


оның ішінде:






коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктеріне

-//-

226,5

227,9

241,9


өндірістік қажеттіліктер

-//-

920

930

890

5)

Байланыс және телевизия






Интернет қолданушыларының саны

%

45

75

90


Халықты цифрлық телевизиялық хабар таратумен қамту

% халықтың барлығы

85

90

95

8

Табиғатты қорғау және табиғатты ұтымды пайдалану





1)

Табиғи ортасы жоғары деңгейде ластанған қалалардың саны

бірлік

1

0

0

2)

Ластаушы заттардың жалпы шығарындылары нормативтерінің бекітілген мәндерінің көлемі

мың тонна/жыл

161,0

180,0

180,0

3)

ҚТҚ жалпы көлемінің қайта өңделген қалдықтар үлесі

%

1,5

10

40

4)

Ластаушы заттардың тастандыларының бекітілген мәндерінің көлемі

мың тонна/жыл

7,2

5,1

5,1

5)

Орманмен көмкерілген мемлекеттік орман қоры алқаптарының көлемі

мың га

15,1

15,3

15,7

6)

Өңірдің жалпы көлеміне ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың үлесі

%

6,3

6,3

7,1

9

Гидротехникалық құрылыстар

бірлік

159

161

164

10

Өрт депосының ғимараты

Депо/автомобиль саны

10/40

12/48

22/48

      1 2017 жылғы 1 шілдедегі халық саны

  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
2-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
3-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
4-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
5-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
6-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
7-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
8-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
9-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
10-қосымша



  Ақтөбе агломерациясын
аумақтық дамытудың
өңіраралық схемасына
11-қосымша

Ақтөбе агломерациясының аймағына кіретін елді мекендердің тізбесі және елді мекендер бөлінісінде 2030 жылға дейінгі Ақтөбе агломерациясы халқының болжамды саны

Р/с

Аудан атауы

Ауылдық округ атауы

Елді мекеннің атауы

2017 жылғы 1 шілде

Халық санының болжамы, адам

2020 жыл

2030 жыл

1

2

3

4

5

6

7

1

Ақтөбе қалалық әкімшілігі (бұдан әрі – қ.а.)

Ақтөбе қалалық әкімшілігі

Ақтөбе қаласы

414511

457531

652259

2

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Кеңес Нокин ауылы

5153

5568

7997

3

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Ақшат ауылы

593

640

920

4

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Белогорка ауылы

282

304

438

5

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Белогорский карьер ауылы

165

178

256

6

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Бекқұл баба ауылы

1046

1131

1623

7

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Қызылжар ауылы

1954

2268

3541

8

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Пригородное ауылы

1922

2139

2983

9

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Садовое ауылы

697

753

1082

10

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Украинка ауылы

448

560

874

11

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Өлке ауылы

249

269

387

12

Ақтөбе қ.а.

Благодарный

Шилісай ауылы

78

85

122

13

Ақтөбе қ.а.

Қарғалы

Қарғалы ауылы

19254

20805

29881

14

Ақтөбе қ.а.

Қарғалы

Ақжар ауылы

1210

1420

2032

15

Ақтөбе қ.а.

Қарғалы

Мағаджан ауылы

490

643

1068

16

Ақтөбе қ.а.

Құрайлы

Құрайлы ауылы

1902

2055

2952

17

Ақтөбе қ.а.

Құрайлы

Георгиевка ауылы

1732

1873

2688

18

Ақтөбе қ.а.

Құрайлы

Елек ауылы

1724

1862

2674

19

Ақтөбе қ.а.

Құрайлы

Разъезд 39

170

184

264

20

Ақтөбе қ.а.

Құрайлы

Өрлеу ауылы

2191

2367

3400

21

Ақтөбе қ.а.

Новый

Жаңақоныс ауылы

8620

10385

18575

22

Ақтөбе қ.а.

Новый

Құрашасай ауылы

1937

2094

3007

23

Ақтөбе қ.а.

Сазды

Сазды ауылы

4115

4447

6386

24

Алға

Алға қалалық әкімшілігі

Алға қаласы

20136

23459

33713

25

Алға

Бесқоспа

Есет батыр Көкіұлы ауылы

1618

1576

2297

26

Алға

Бестамақ

Бестамақ ауылы

3546

3453

5034

27

Алға

Бестамақ

Бестамақ ауылы

358

348

508

28

Алға

Қарақұдық

Қарақұдық ауылы

873

850

1240

29

Алға

Қарақұдық

Көктоғай ауылы

318

310

451

30

Алға

Қарақұдық

Тікқайың ауылы

352

343

500

31

Алға

Ақай

Ақай ауылы

707

689

1004

32

Алға

Үшқұдық

Үшқұдық ауылы

1109

1080

1574

33

Алға

Үшқұдық

Жерұйық ауылы

233

228

331

34

Алға

Үшқұдық

Ақсазды ауылы

98

96

139

35

Алға

Қараағаш

Самбай ауылы

872

849

1239

36

Алға

Қараағаш

Нұрбұлақ ауылы

533

520

757

37

Алға

Қарақобда

Қарақобда ауылы

560

545

795

38

Алға

Қарақобда

Ерназар ауылы

138

134

196

39

Алға

Маржанбұлақ

Маржанбұлақ ауылы

1600

1559

2272

40

Алға

Маржанбұлақ

Қайыңдысай ауылы

342

333

484

41

Алға

Сарықобда

Сарықобда ауылы

410

400

583

42

Алға

Тамды

Тамды ауылы

2171

2115

3082

43

Алға

Тамды

Еркінкүш ауылы

171

217

355

44

Алға

Тамды

Талдысай ауылы

325

316

461

45

Қарғалы

Бадамша

Бадамша ауылы

5535

6136

8703

46

Қарғалы

Ащылысай

Ащылысай ауылы

872

978

1387

47

Қарғалы

Ащылысай

Преображеновка ауылы

138

145

220

48

Қарғалы

Ащылысай

Ақкөл ауылы

251

282

399

49

Қарғалы

Велихов

Велихов ауылы

284

319

453

50

Қарғалы

Желтау

Петропавловка ауылы

2322

2606

3695

51

Қарғалы

Желтау

Шәмші Қалдаяқов ауылы

1621

1819

2579

52

Қарғалы

Кемпірсай

Жосалы ауылы

683

648

989

53

Қарғалы

Кемпірсай

Кемпірсай ауылы

195

219

311

54

Қарғалы

Кемпірсай

Қарабұтақ ауылы

197

134

223

55

Қарғалы

Қосестек

Қосестек ауылы

1566

1757

2492

56

Қарғалы

Степной

Степное ауылы

694

610

922

57

Қарғалы

Степной

Қайрақты ауылы

429

376

650

58

Қобда

Қобда

Қобда ауылы

5413

6280

9582

59

Қобда

Бестау

Бестау ауылы

507

614

857

60

Қобда

Бұлақ

Әлия ауылы

966

1021

1363

61

Қобда

Бұлақ

Талдысай ауылы

861

764

1008

62

Қобда

Білтабанов атындағы а.о.

Иманғали Білтабанов атындағы ауыл


609

540

63

Қобда

Білтабанов атындағы а.о.

Қосөткел ауылы

190

168

222

64

Қобда

Білтабанов атындағы а.о.

Байтақ ауылы

103

91

121

65

Қобда

Жаңаталап

Жаңаталап ауылы

394

470

643

66

Қобда

Жарсай

Жарсай ауылы

510

453

598

67

Қобда

Жарсай

Ақсай ауылы

275

244

322

68

Қобда

Терісаққан

Терісаққан ауылы

564

501

660

69

Мәртөк

Мәртөк

Мәртөк ауылы

10149

11789

16939

70

Мәртөк

Мәртөк

Қазан ауылы

509

524

756

71

Мәртөк

Мәртөк

Құмсай ауылы

148

152

219

72

Мәртөк

Байторысай

Байторысай ауылы

413

425

614

73

Мәртөк

Байторысай

Дмитриевка ауылы

205

211

305

74

Мәртөк

Байторысай

Покровка ауылы

228

235

339

75

Мәртөк

Байторысай

Полтавка ауылы

406

418

604

76

Мәртөк

Қазірет

Қазірет ауылы

682

702

1014

77

Мәртөк

Қазірет

Жездібай ауылы

51

53

96

78

Мәртөк

Жайсаң

Жайсаң (Яйсан) ауылы

2970

3057

4413

79

Мәртөк

Жайсаң

Жаңатаң ауылы

35

36

75

80

Мәртөк

Жайсаң

Көкпекті ауылы

169

175

252

81

Мәртөк

Қаратоғай

Қаратоғай ауылы

1698

1748

2524

82

Мәртөк

Қарашай

Қаратаусай ауылы

485

500

721

83

Мәртөк

Тәңірберген

Саржансай ауылы

987

1016

1466

84

Мәртөк

Тәңірберген

Кеңсахара ауылы

621

639

923

85

Мәртөк

Аққұдық

Вознесеновка ауылы

691

711

1026

86

Мәртөк

Аққұдық

Веренка ауылы

577

594

857

87

Мәртөк

Аққұдық

Первомайка ауылы

155

160

231

88

Мәртөк

Аққұдық

Жаңажол ауылы

116

120

173

89

Мәртөк

Аққұдық

Қарабұлақ ауылы

114

117

170

90

Мәртөк

Родников

Родниковка ауылы

1619

1667

2405

91

Мәртөк

Сарыжар (Хлебодаровский)

Сарыжар (Хлебодаровский)

4472

4604

6646

92

Мұғалжар

Қандыағаш қалалық әкімшілігі

Қандыағаш ауылы

34461

37679

53840

93

Мұғалжар

Ақкемер

Ақкемер ауылы

1890

1795

2811

94

Мұғалжар

Ақкемер

Көктөбе ауылы

195

186

290

95

Мұғалжар

Ақкемер

Жарық ауылы

518

492

771

96

Мұғалжар

Ақкемер

Елек ауылы

609

578

906

97

Мұғалжар

Ақкемер

Көтібар батыр ауылы

203

193

303

98

Мұғалжар

Еңбек

Басшилі ауылы

812

800

870

99

Мұғалжар

Еңбек

Сагашилі ауылы

1788

1698

2660

100

Мұғалжар

Еңбек

Темір көпір станциясы

281

267

419

101

Хромтау

Хромтау қаласы

Хромтау қаласы

26015

29633

42581

102

Хромтау

Абай

Абай ауылы

362

324

475

103

Хромтау

Абай

Жарбұтақ ауылы

82

73

107

104

Хромтау

Абай

Тассай ауылы

99

88

130

105

Хромтау

Дон

Дон ауылы

2697

2500

3594

106

Хромтау

Дон

Оңғар ауылы

409

366

537

107

Хромтау

Қызылсу

Сарысай ауылы

522

467

687

108

Хромтау

Ақжар

Ақжар ауылы

2271

2032

2985

109

Хромтау

Ақжар

Жазық (Просторная) станциясы

292

261

384

110

Хромтау

Никельтау

Никельтау ауылы

1259

1126

1655

111

Хромтау

Тассай

Тассай ауылы

233

215

315

112

Хромтау

Тассай

Көкпекті ауылы

225

207

304


Ақтөбе агломерациясы бойынша барлығы

634820

696790

1000926