О внесении изменения в приказ Министра транспорта и коммуникаций Республики Казахстан от 28 сентября 2013 года № 763 "Об утверждении Квалификационных требований, предъявляемые к физическим лицам, имеющим право определять уровень квалификации авиационного персонала"

Приказ Министра по инвестициям и развитию Республики Казахстан от 4 июля 2017 года № 437. Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 14 августа 2017 года № 15484.

      ПРИКАЗЫВАЮ:

      1. Внести в приказ Министра транспорта и коммуникаций Республики Казахстан от 28 сентября 2013 года № 763 "Об утверждении Квалификационных требований, предъявляемые к физическим лицам, имеющим право определять уровень квалификации авиационного персонала" (зарегистрированный в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов № 8786, опубликованный 18 февраля 2014 года в газете "Казахстанская правда" № 33 (27654), следующие изменение:

      заголовок приказа изложить в следующей редакции:

      "Об утверждении Квалификационных требований, предъявляемых к физическим лицам, имеющим право определять уровень квалификации авиационного персонала";

      Квалификационные требования, предъявляемые к физическим лицам, имеющим право определять уровень квалификации авиационного персонала, утвержденных указанным приказом, изложить в редакции согласно приложению к настоящему приказу.

      2. Комитету гражданской авиации Министерства по инвестициям и развитию Республики Казахстан обеспечить:

      1) государственную регистрацию настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан;

      2) в течение десяти календарных дней со дня государственной регистрации настоящего приказа направление его копии на бумажном носителе и в электронной форме на казахском и русском языках в Республиканское государственное предприятие на праве хозяйственного ведения "Республиканский центр правовой информации" и включения в Эталонный контрольный банк нормативных правовых актов Республики Казахстан;

      3) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Министерства по инвестициям и развитию Республики Казахстан;

      4) в течение десяти рабочих дней после государственной регистрации настоящего приказа в Министерстве юстиции Республики Казахстан представление в Юридический департамент Министерства по инвестициям и развитию Республики Казахстан сведений об исполнении мероприятий, согласно подпунктам 1), 2), 3) и 4) настоящего пункта.

      3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра по инвестициям и развитию Республики Казахстан.

      4. Настоящий приказ вводится в действие по истечении двадцати одного календарного дня после дня его первого официального опубликования.

      Министр
по инвестициям и развитию
Республики Казахстан
Ж. Қасымбек

  Приложение
к приказу Министра по
инвестициям и развитию
Республики Казахстан
от 4 июля 2017 года № 437
  Утверждены
приказом Министра транспорта
и коммуникаций
Республики Казахстан
от 28 сентября 2013 года № 763

Квалификационные требования, предъявляемых к физическим лицам, имеющим право определять уровень квалификации авиационного персонала

Глава 1. Общие положения

      1. Настоящие Квалификационные требования, предъявляемых к физическим лицам, имеющим право определять уровень квалификации авиационного персонала (далее – Квалификационные требования) разработаны в соответствии с пунктом 1 статьи 54 Закона Республики Казахстан от 15 июля 2010 года "Об использовании воздушного пространства Республики Казахстан и деятельности авиации", со стандартами и рекомендуемой практикой Международной организации гражданской авиации (Приложение 1 к Конвенции о международной гражданской авиации "Выдача свидетельств авиационному персоналу", документ 9379 "Руководство по созданию государственной системы выдачи свидетельств личному составу и управлению этой системой", документ 9841 "Руководство по утверждению учебных организаций", документ 9868 "Подготовка персонала").

      2. Настоящие Квалификационные требования определяют критерии соответствия физических лиц, имеющих право определять уровень квалификации авиационного персонала, с целью внесения в свидетельства авиационного персонала квалификационных отметок, а также специальных отметок, касающихся ограничений и предоставляемых прав.

      3. Целью подготовки экзаменаторов, является формирование компетентных лиц из числа авиационного персонала и инструкторов в авиационных учебных центрах (далее – АУЦ) и организациях гражданской авиации для оценки квалификации держателей или кандидатов для получения свидетельства авиационного персонала.

      4. Основные термины, используемые в настоящих Квалификационных требованиях:

      1) возможности человека - способности человека и пределы его возможностей, влияющие на безопасность и эффективность авиационной деятельности.

      2) время наземной тренировки по приборам – время, в течение которого пилот отрабатывает на земле имитируемый полет по приборам на тренажерном устройстве имитации полета;

      3) время полета (налет) по приборам – время, в течение которого пилот пилотирует воздушное судно исключительно по приборам без использования внешних ориентиров;

      4) проверка (тест) на определение знаний (Skill Test) – тест, нацеленный на выявление знаний, для выдачи свидетельство или допуска;

      5) время самостоятельного налета – время полета, в течение которого студент-пилот является единственным лицом на борту ВС (SOLO);

      6) квалификационная система подготовки и оценки - система подготовки и оценки, для которой характерны ориентация на результаты, особое внимание к стандартам эффективности выполнения операций и измерению этих стандартов, а также разработка учебного курса на основе установленных стандартов эффективности;

      7) экзаменатор (оценщик) – физическое лицо, обладающее соответствующей квалификацией, уполномоченное и назначенное уполномоченным органом проводить оценку теоретических знаний и/или практических навыков авиационного персонала, специалистов с целью выдачи/продления свидетельств/квалификационных отметок и допуска к самостоятельной деятельности;

      8) контроль факторов угрозы – процесс обнаружения угроз и реагирования на них с помощью контрмер, которые уменьшают или устраняют последствия угроз и снижают вероятность ошибок или нежелательных состояний;

      9) контроль ошибок – процесс обнаружения ошибок и реагирования на них с помощью контрмер, которые уменьшают или устраняют последствия ошибок и снижают вероятность ошибок или нежелательных состояний;

      10) инструктор – лицо, осуществляющее непосредственную деятельность по профессиональной подготовке и тестирование навыков авиационного персонала в соответствии со своей квалификацией;

      11) проверка владения практическими навыками (Proficiency Check) – это экзамен для ре-валидации (подтверждения) или продления ранее выданного допуска;

      12) процесс - ряд взаимосвязанных или взаимозависимых действий, трансформирующих затраты в продукцию;

      13) процедура - способ документального подтверждения процесса;

      14) политика - документ с изложением позиции или точки зрения организации по конкретному вопросу;

      15) техническое обслуживание - проведение работ, необходимых для обеспечения сохранения летной годности воздушного судна, включая контрольно-восстановительные работы, проверки, замены, устранение дефектов, выполняемые как в отдельности, так и в сочетании, а также практическое осуществление модификации или ремонта;

      16) критерии эффективности - простое оценочное изложение требуемых результатов при демонстрации квалификационных элементов и описание критериев, используемых для определения того, достигнут ли требуемый уровень эффективности их выполнения;

      17) время полета:

      для самолетов, автожиров, мотодельтапланов и воздушных судов (далее – ВС) с системой увеличения подъемной силы - общее время с момента начала движения ВС с целью взлета до момента его остановки по окончании полета;

      для вертолетов - общее время с момента начала вращения лопастей несущих винтов c целью взлета до момента полной остановки вертолета по окончании полета и прекращения вращения несущих лопастей;

      для дирижаблей - общее время с момента, когда дирижабль освобождается от мачты для целей взлета до момента, когда дирижабль окончательно останавливается после завершения полета и закрепляется на мачте;

      для планеров - общее время нахождения в полете на буксире или без буксира с момента, когда планер начинает разбег по земле в процессе взлета, до момента, когда планер останавливается после завершения полета;

      для аэростатов - общее время с момента, когда гондола отрывается от земли для целей взлета, до момента, когда она окончательно останавливается после завершения полета;

      18) летное мастерство – постоянное принятие и осуществление правильных решений по управлению ВС с использованием знаний, навыков и умений для достижения целей полета;

      19) продление – административное действие, предпринятое после того как срок действия допуска или разрешения истҰк, продлевающее срок действия прав, предоставляемых допуском или разрешением на дальнейший срок, в случае выполнения чҰтко оговоренных требований;

      20) тренажерное устройство имитации полета (тренажер) – любой из следующих трех видов устройств, с помощью которого на земле имитируются условия полета:

      тренажер летный, который обеспечивает точное воспроизведение кабины экипажа определенного типа воздушного судна, позволяющее имитировать реальные функции механической, электрической, электронной и других бортовых систем управления, обычную для членов летного экипажа обстановку и летные характеристики данного типа воздушного судна;

      тренажер процедурный, который обеспечивает реальное воспроизведение обстановки в кабине экипажа и имитирует показания приборов, простые функции механической, электрической, электронной и других бортовых систем, а также летно - технические характеристики ВС определенного класса;

      тренажер базовой подготовки к полетам по приборам, который оборудован соответствующими приборами и который имитирует обстановку в кабине экипажа, аналогичную обстановке во время полета ВС по приборам.

Глава 2. Общие квалификационные требования к экзаменаторам

      5. К кандидату на получение квалификации экзаменатора, осуществляющего оценку лиц, которым выдается свидетельство авиационного персонала, предъявляются следующие общие для специализаций квалификационные требования, а также Квалификационные требования предъявляемым к лицам, которым выдается свидетельство авиационного персонала, утвержденных приказом Министра транспорта и коммуникаций Республики Казахстан от 13 июня 2011 года № 362 (зарегистрированный в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов № 7058), наличие:

      действующей квалификационной отметки инструктора (FI, TRI, CRI, IRI, SFI, MCCI, STI);

      действующего свидетельства в качестве:

      членов летного экипажа пилот сверхлегкого воздушного судно (планер, мотодельтаплан, автожир, свободный аэростат, дирижабль) – ULP. Пилот легкого воздушного судна (самолет) – LAPL. Частный пилот (самолет, вертолет, воздушное судно с увеличением подъемной силы) – PPL. Пилот коммерческой авиации (самолет, вертолет) – CPL. Пилот многочленного экипажа (самолет) – MPL. Линейный пилот (самолет, вертолет) – ATPL;

      членов летного экипажа, отличные от пилотов штурман, бортинженер (бортмеханик), бортрадист;

      другого авиационного персонала диспетчер обслуживания воздушного движения (далее – ОВД), специалист по техническому обслуживанию воздушных судов (далее – специалист по ТО ВС), сотрудник по обеспечению полетов/полетный диспетчер, оператор авиационной станции (расположенной на морской установке).

      6. К экзаменатору предъявляются следующие квалификационные требования:

      1) знание инструктивного материала, регламентирующие порядок и процедуры определения уровня квалификации авиационного персонала, умение применять и толковать их;

      2) наличие опыта работы в области обучения и проведения оценки практических навыков;

      3) наличие практического опыта работы по профилю оцениваемой деятельности;

      4) наличие квалификационных отметок (рейтингов), равнозначных свидетельствам и квалификационным отметкам авиационного персонала, для которых они уполномочены проводить оценку профессиональных знаний, навыков и умений;

      5) наличие соответствующей профессиональной подготовки в качестве экзаменатора;

      6) знание процедур проведения квалификационной оценки, включая:

      сбор объективных данных;

      оценка объективных данных;

      представление отчета о принятой оценке;

      7) знание систему выдачи свидетельств авиационному персоналу;

      8) не имение личного или профессионального конфликта интересов в связи с выполнением функции проведения экзаменов;

      9) обладание высокими моральными качествами.

      7. Квалификационные требования для продления срока назначения экзаменатора, за исключением экзаменатора специалистов по ТО ВС:

      1) наличие не менее двух проверок (как экзаменатора) в год в течение периода исполнения своих обязанностей;

      2) наличие одной проверки (как экзаменатора) под контролем другого экзаменатора, в течение срока назначения (данная проверка может быть выполнена на комплексном тренажере);

      3) наличие действующих квалификационных и специальных отметок в свидетельстве авиационного персонала;

      4) наличие документов подтверждающих прохождение курсов поддержания профессионального уровня по специальной программе для экзаменаторов один раз в 3 года.

      8. Экзаменатор демонстрирует уровень теоретических и практических знаний в следующих областях:

      1) нормативных правовых актов Республики Казахстан в области гражданской авиации, соответствующих сфере деятельности экзаменатора;

      2) нормативных документов международных организаций в области гражданской авиации, связанных с особенностями сферы деятельности и инструктивный материал по отношению к обязанностям экзаменаторов;

      3) возможности и ограничения человека, включая факторы угроз и ошибок соответствующей сферы деятельности;

      4) принципов установления рабочих взаимоотношений с лицом, в отношении которого осуществляется проверка знаний, умений и навыков;

      5) принципов и методов проведения оценивания, выставления адекватной оценки и установления соответствия знаний, навыков и умений кандидатов, включая обоснованное принятие решения по оценке, предоставление оцениваемому физическому лицу конструктивной информации о результатах оценки;

      6) ведения документации, включая обеспечение достоверности и надежности собранных данных, регистрацию документов, мероприятия по защите персональных данных экзаменуемых в отношении проводимых проверок и результатов;

      7) инструктаж, проведение проверки уровня знаний, навыков и умений кандидата в экзаменаторы;

      8) демонстрацию организации и подготовку к проведению экзамена под руководством экзаменатора соответствующей категории и профиля деятельности;

      9) опрос и оценивание экзаменуемого, документирование процедур проверки.

Глава 3. Квалификационные требования к экзаменаторам, имеющие право определять уровень квалификации пилотов

      9. Определяются следующие виды экзаменаторов для пилотов:

      1) летный экзаменатор – (FE);

      2) экзаменатор по типу ВС – (ТRE);

      3) экзаменатор по классу ВС – (СRE);

      4) экзаменатор инструментальной квалификации – (IRE);

      5) экзаменатор на тренажере – (SFE);

      6) экзаменатор летных инструкторов – (FIE).

      10. Экзаменаторы указанные в пункте 9 настоящих Правил, имеют свидетельства авиационного персонала и квалификационные отметки, равнозначные свидетельствам авиационного персонала и квалификационным отметкам пилотов, штурманов, бортинженеров для которых они уполномочены проводить оценку профессиональных навыков и летных умений, а также квалификацию инструктора, дающее полномочия на обучение для получения свидетельств и квалификационных отметок.

      11. Оценку профессиональных навыков, проверку тренажерной или летной подготовки командира воздушного судна (далее – КВС) осуществляют экзаменаторы, имеющие квалификации для выполнений функций КВС.

Параграф 1. Квалификационные требования к летному экзаменатору – FE

      12. Кандидат на получение квалификации летного экзаменатора "самолет" - FE(А) имеет:

      1) для квалификационных проверок на первоначальную выдачу свидетельства LAPL - не менее 500 часов налета в качестве пилота ВС, в том числе не менее 100 часов в качестве инструктора FI(A), FI(MGH) или FI(Ag);

      2) для квалификационных проверок на первоначальную выдачу свидетельства PPL(A) и СPL(A) - не менее 1000 часов налета в качестве пилота ВС, в том числе не менее 250 часов в качестве инструктора FI(A) для СPL.

      13. Кандидат на получение квалификации летного экзаменатора "вертолет" - FE(Н) имеет:

      1) для квалификационных проверок на первоначальную выдачу свидетельства PPL(Н) - не менее 500 часов налета в качестве пилота вертолета, в том числе не менее 250 часов в качестве инструктора FI(H);

      2) для квалификационных проверок на первоначальную выдачу свидетельства СPL(Н) - не менее 1000 часов налета в качестве пилота вертолета, в том числе не менее 250 часов в качестве инструктора FI(H) для СPL;

      3) для квалификационных проверок на получение квалификационной отметки (type rating) в свидетельствах PPL(H) или CPL(H) для допуска к полетам на многодвигательных вертолетах при условии, если экзаменатор выполняет требования указанных в подпунктах 1) или 2) пункта 13 настоящих Правил, в зависимости от обстоятельств и имеет CPL(H) или ATPL(H) и, по необходимости, допуск полетов по приборам IRI(Н).

      14. Летный экзаменатор – FE проводит:

      1) квалификационную оценку на первоначальную выдачу и продление свидетельства пилота LAPL, PPL, CPL;

      2) квалификационную оценку на получение и продление квалификационной отметки "летный инструктор – FI" на соответствующем виде ВС.

Параграф 2. Квалификационные требования к экзаменатору по типу воздушного судна - TRE

      15. Кандидат на получение квалификации по типу "самолет" - ТRE(А) многочленного экипажа воздушного судна имеет не менее 1500 часов налета в качестве пилота многочленного воздушного судна, из которых не менее 500 часов в качестве командира ВС, и имеет квалификацию ТRI(A).

      16. Кандидат на получение квалификации по типу "вертолет" - ТRE(Н) имеет не менее 1500 часов налета в качестве пилота на многочленном вертолете, из которых не менее 500 часов в качестве командира ВС, и имеет квалификацию ТRI(Н).

      17. Кандидат на получение квалификации ТRE(Н) на многодвигательном вертолете с одним пилотом имеет не менее 1000 часов налета в качестве пилота на вертолете, из которых не менее 500 часов в качестве КВС, и имеет квалификацию ТRI(Н).

      18. Кандидат на получение квалификации ТRE(Н) на однодвигательном вертолете с одним пилотом имеет не менее 750 часов налета в качестве пилота на вертолете, из которых не менее 500 часов в качестве КВС, и имеет квалификацию FI(Н) или ТRI(Н).

      19. Экзаменатор с квалификацией "экзаменатор летных инструкторов по типу самолета – TRE(А)" проводит:

      1) квалификационные проверки для получения, продление и возобновление отметки для допуска по типам ВС (type ratings);

      2) квалификационные проверки для продления и возобновления допуска к полетам по приборам - IR при условии, если TRE(A) имеет действующий инструкторский допуск к полетам по приборам - IRI(A);

      3) квалификационные проверки профессиональных навыков для пилотов ATPL(A);

      4) квалификационные проверки профессиональных навыков для MPL, при условии, если экзаменатор выполнил требования;

      5) оценку компетентности для выдачи, продления или возобновления квалификации "инструктора по типу самолета – TRI" или "инструктора тренажера – SFI(А)" при условии, если экзаменатор является "по типу ВС" TRE, по крайней мере, в течение трех лет.

      6) присвоение, по согласованию c уполномоченным органом, квалификации TRE(A).

      20. Экзаменатор с квалификацией "экзаменатор летных инструкторов по типу вертолета – TRE(Н)" проводит:

      1) квалификационную проверку профессиональных навыков для выдачи, продления или возобновления отметки для допуска по типам ВС (type ratings);

      2) квалификационные проверки для продления или возобновления допуска к полетам по приборам на однодвигательных или многодвигательных вертолетах, при условии, если TRE(Н) имеет действующий инструкторский допуск к полетам по приборам - IRI(H);

      3) квалификационные проверки профессиональных навыков для пилотов ATPL(H);

      4) оценки компетентности для выдачи, продление или возобновления отметки TRI(H) или SFI(H), при условии, если экзаменатор является TRE, по крайней мере, в течение трех лет;

      5) присвоение, по согласованию c уполномоченным органом, квалификации TRE(H).

Параграф 3. Квалификационные требования к экзаменатору по классу воздушного судна - CRE

      21. Кандидат на получение квалификации экзаменатора по классу "самолет" - СRE(А) имеет налет в качестве пилота ВС не менее 500 часов и имеет квалификацию СRI(А).

      22. Полномочия экзаменатора по классу ВС CRE распространяются на одно и двухдвигательные самолеты, пилотируемые одним пилотом, за исключением самолетов с высокими летными характеристиками.

      23. Экзаменатор по классу "самолет" CRE проводит квалификационные оценки для получения продления и возобновления отметки по типу ВС (type rating) на однодвигательных и двухдвигательных самолетах, пилотируемых одним пилотом.

Параграф 4. Квалификационные требования к экзаменатору инструментальной квалификации - IRE

      24. Кандидат на получение квалификации экзаменатора инструментальной квалификации - IRE(А) имеет:

      1) квалификационную отметку IRI(A);

      2) не менее 2000 часов налета в качестве пилота самолета в том числе не менее 500 часов налета по приборам, из них 250 часов в качестве инструктора.

      25. Кандидат на получение квалификации экзаменатора инструментальной квалификации IRE(Н) имеет:

      1) квалификационную отметку IRI(Н);

      2) не менее 1500 часов налета в качестве пилота вертолета, в том числе 500 часов налета по приборам, из них 200 часов в качестве инструктора.

Параграф 5. Квалификационные требования к экзаменатору на тренажере - SFE

      26. Кандидат на получение квалификации экзаменатора на тренажере самолета - SFE(A) имеет свидетельство линейного пилота АТPL(A) и не менее 1500 часов налета в качестве пилота многочленного ВС и имеет квалификационную отметку SFI(A).

      27. Кандидат на получение квалификации экзаменатора на тренажере вертолета SFE(Н) имеет свидетельство линейного пилота АТPL(Н) с IR(Н) на соответствующий тип вертолета, не менее 1000 часов налета в качестве КВС вертолета и квалификационную отметку SFI(Н).

Параграф 6. Квалификационные требования к экзаменатору летных инструкторов - FIE

      28. Кандидат на получение квалификации экзаменатора летных инструкторов на самолете - FIE(A) имеет:

      1) квалификационные отметки FI(А) или TRI(А);

      2) не менее 2000 часов налета в качестве пилота самолета, в том числе не менее 100 часов налета в обучении соискателей квалификационной отметки летного инструктора FI(A) или TRI(А).

      29. Кандидат на получение квалификации экзаменатора летных инструкторов на вертолете - FIE(Н) имеет:

      1) квалификационные отметки FI(H) или TRI(H);

      2) не менее 2000 часов налета в качестве пилота вертолета и не менее 100 часов при подготовке на квалификационные отметки FI(H) или TRI(H).

      30. Экзаменатор с квалификацией "экзаменатор летных инструкторов – FIE":

      1) пользуется полномочиями, предоставленные в квалификациях FI, FE, CRI, CRE, IRI, IRE, TRI, TRE;

      2) осуществляет проверки уровня профессиональных навыков или летных умений пилотов ВС при условии, что он имеет как минимум равнозначное свидетельство и квалификационные отметки с пилотами;

      3) осуществляет оценку компетентности (тестирования летно-методических навыков) летных инструкторов независимо от типа ВС соответствующего вида ВС для:

      присвоения квалификации FI, CRI, IRI или TRI соответствующего вида ВС;

      присвоения, продления или возобновления срока действия, по согласованию c уполномоченным органом гражданской авиации, квалификаций FE, CRE, TRE или FIE соответствующего вида ВС;

      выдачи, продления или возобновления срока действия квалификации FI, CRI, IRI и TRI при условии наличия соответствующей квалификации у проверяемого инструктора.

Глава 4. Квалификационные требования к экзаменаторам, имеющие право определять уровень квалификации диспетчеров ОВД

      31. Кандидат на получение квалификации экзаменатора ОВД соответствует следующим квалификационным требованиям:

      1) наличие действующего свидетельства авиационного персонала (диспетчера ОВД);

      2) наличие действующей квалификационной отметки диспетчер-инструктор;

      3) непрерываемый стаж работы в качестве диспетчера–инструктора в период, предшествующий получению квалификации экзаменатора ОВД, не менее трех лет;

      4) обладание квалификационными отметками, равнозначными квалификационным отметкам персонала, для которых они уполномочены проводить оценку профессиональных знаний, навыков и умений;

      5) наличие соответствующей профессиональной подготовки в качестве экзаменатора ОВД.

      32. Профессиональная подготовка экзаменаторов ОВД осуществляется в соответствии Типовыми программами профессиональной подготовки авиационного персонала, участвующего в обеспечении безопасности полетов, утвержденных приказом Министра транспорта и коммуникации Республики Казахстан от 28 сентября 2013 года № 764 (зарегистрированный в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов № 8785).

      33. Экзаменатор ОВД осуществляет свою деятельность с целью определения уровня квалификации специалистов ОВД в случаях:

      1) получения кандидатом свидетельства диспетчера ОВД;

      2) продления действия свидетельства диспетчера ОВД;

      3) присвоения (внесения в свидетельство диспетчера ОВД) квалификационной отметки;

      4) продления срока действия следующих квалификационных отметок:

      диспетчер диспетчерского (-их) пункта (-ов) района аэродрома (аэродромного диспетчерского центра) - Aerodrome control;

      диспетчер диспетчерского пункта подхода и диспетчер радиолокационного контроля диспетчерского пункта подхода - Approach control and approach radar control;

      диспетчер процедурного контроля районного диспетчерского пункта (районного диспетчерского центра) и диспетчер радиолокационного контроля районного диспетчерского пункта (районного диспетчерского центра) - Area control and area radar control.

      34. Экзаменатор ОВД осуществляет процедуры оценивания только в отношении квалификационных отметок, обладателем которых он является.

Глава 5. Квалификационные требования к экзаменаторам, имеющие право оценивать и определять уровень квалификации специалистов по ТО ВС

      35. Определяются следующие основные назначения экзаменаторов:

      1) экзаменатор по проверке знаний первоначально профессиональной подготовки специалистов по ТО ВС и курса обучения на тип ВС;

      2) экзаменатор практического элемента;

      3) экзаменатор практической стажировки;

      4) экзаменатор, имеющий право определять уровень квалификации специалистов по ТО ВС в легкой и сверхлегкой авиации.

      36. Кандидат на получение квалификации экзаменатора имеющего право оценивать и определять уровень квалификации специалистов по ТО ВС, предоставляет документы о прохождении курсов:

      1) "Возможности человека, применительно к техническому обслуживанию ВС" в объеме модуля 9А или 9В "Типовых программ профессиональной подготовки авиационного персонала, участвующего в обеспечении безопасности полетов" либо "Human Factors Course" модуля 9А или 9В в обучающей организации, одобренной по Part-147;

      2) авиационное законодательство в объеме модуля 10RK "Типовой программы профессиональной подготовки авиационного персонала, участвующего в обеспечении безопасности полетов";

      3) "Обучение преподавателей" ("Train the Trainers Course"), или "Профессиональное обучение для инструкторов" ("Professional Training of Instructors");

      4) курс экзаменатора (Assessor Training Course).

Параграф 1. Квалификационные требования к экзаменатору по проверке знаний первоначально профессиональной подготовки специалистов по ТО ВС и курса обучения на тип ВС

      37. Кандидат на получение квалификации экзаменатора по проверке знаний первоначальной профессиональной подготовки специалистов по ТО ВС и курса обучения на тип ВС следует:

      1) знать предмет (модуль, раздел) курса первоначальной подготовки или курса по типу ВС, который он/она будет преподавать;

      2) знать программу модуля, темы, уровни изучения и вопросов в предмете (модуле, разделе);

      3) уметь выбрать информацию из заполненных анкет и выставить оценку;

      4) уметь оценить и проанализировать ответы студентов и обеспечить обратную связь к инструктору/менеджеру обучения по результатам экзамена или процесса.

      38. Экзаменатор демонстрирует знания и умения в следующих областях:

      1) по модулям программы курса первоначальной профессиональной подготовки специалистов по ТО ВС (Aircraft Basic Course) или курса (курсов) обучения на тип ВС (Type Training Course);

      2) в части уровня изучаемой темы в модуле и уровне вопросов в модуле, приведенных в "Стандарте экзаменов базовой профессиональной подготовки";

      3) тестовых вопросах и ответах;

      4) анализ ответов студентов, оценка ответов и обеспечение обратной связи к инструктору/менеджеру обучения по результатам экзамена или процесса.

Параграф 2. Квалификационные требования к экзаменатору практического элемента

      39. Кандидат на получение квалификации экзаменатора практического элемента обучения на тип ВС соответствует одну из ниже перечисленных квалификационных требований:

      1) владеть сертификационным разрешением, выданным организацией по техническому обслуживанию и ремонту авиационной техники (далее - ТО и РАТ) специалисту по ТО ВС индивидуально с указанием в нем категории экзаменатора, обладать действующим свидетельством специалиста по ТО ВС с внесенным рейтингом ВС и двигателя, которые будут оцениваться, пройти курс методики преподавания и курс экзаменатора;

      2) занимать позицию руководителя среднего звена в организации по ТО и РАТ или практикующего специалиста по ТО ВС систем авионики (В2) или специалиста по ТО ВС самолета (вертолета) и двигателя (категория В1/подкатегории В1.1, В1.2, В1.3, В1.4), при этом каждый из перечисленных специалистов на момент проведения оценки должны обладать правом выдачи сертификата допуска к эксплуатации ВС того типа ВС и двигателя на ту категорию свидетельства специалиста по ТО ВС, в которой будет оцениваться кандидат.

Параграф 3. Квалификационные требования к экзаменатору практической стажировки

      40. Кандидат на получение квалификации экзаменатора практической стажировки соответствует следующим квалификационным требованиям:

      1) владеть сертификационным разрешением, выданным организацией по ТО и РАТ специалисту по ТО ВС индивидуально с указанием в нем категории экзаменатора, обладать действующим свидетельством специалиста по ТО ВС с внесенным рейтингом ВС и двигателя, которые будут оцениваться, пройти курс методике преподавания и курс экзаменатора;

      2) занимать позицию руководителя среднего звена в организации по ТО и РАТ или практикующего специалиста по ТО ВС авионики (В2) или специалиста по ТО ВС самолета (вертолета) и двигателя (категория В3/подкатегории В1.1, В1.2, В1.3, В1.4), работающего в организации по ТО и РАТ, при этом каждый из перечисленных специалистов доказывает на момент проведения оценки обладание правом выдачи сертификата допуска к эксплуатации ВС того типа и двигателя на ту категорию свидетельства специалиста по ТО ВС, в которой будет оцениваться кандидат;

      3) уметь демонстрировать опыт и навыки, описанные в настоящих квалификационных требованиях;

      4) соответствовать требованиям общей процедуры организации по ТО и РАТ.

Параграф 4. Квалификационные требования к экзаменатору, имеющий право определять уровень квалификации специалистов по ТО легких и сверхлегких воздушных судов

      41. Кандидат на получение квалификации экзаменатора имеющий право определять уровень квалификации специалистов по ТО легких и сверхлегких воздушных судов соответствует следующим квалификационным требованиям:

      1) знать систему выдачи свидетельств авиационному персоналу;

      2) знать политику и инструктивный материал, регламентирующие порядок и процедуры определения уровня квалификации авиационного персонала, уметь применять и толковать их;

      3) быть действующим специалистом-практиком в области технического обслуживания и ремонта ВС;

      4) уметь применять стандарты безопасности полетов и техническому обслуживанию ВС;

      5) обладать квалификационными отметками (рейтингами), как минимум равнозначными свидетельствам и квалификационным отметкам специалистов по ТО ВС, которому он уполномочен проводить оценку профессиональных знаний, навыков и умений;

      6) иметь специальную подготовку в качестве экзаменатора;

      7) знать процедуру проведения квалификационной оценки, включая:

      сбор объективных данных;

      оценка объективных данных;

      представление отчета о принятой оценке.

      42. Экзаменатор до начала исполнения функции оценки имеет пройденные курсы по специальной программе в объеме не менее 40 часов в АУЦ, включающая в себя:

      1) "Человеческий фактор в ГА, применительно к техническому обслуживанию ВС";

      2) требования и процедуры, изложенные в "Правилах выдачи и продления срока действия свидетельств авиационного персонала" в части касающихся специалистов по ТО ВС;

      3) методы преподавания специальных теоретических дисциплин, проведения практического обучения и стажировки.

      43. Квалификационные требования для продления полномочий экзаменатора имеющий право определять уровень квалификации специалистов по ТО легких и сверхлегких воздушных судов:

      1) иметь минимум 1 проверку (как экзаменатор) в год в течение периода исполнения своих обязанностей;

      2) иметь одну проверку (как проверяемого) под контролем другого экзаменатора в течение срока полномочий;

      3) иметь действующие квалификационные и особые отметки в свидетельстве специалиста по ТО ВС;

      4) иметь курсы поддержания профессионального уровня по специальной программе для экзаменаторов один раз в 3 года в авиационном учебном центре некоммерческой организации, объединяющей эксплуатантов легкой и сверхлегкой авиации.

      44. Действующие экзаменаторы допускаются к самостоятельному освоению новых типов легких и сверхлегких воздушных судов с взлетной массой 5700 кг и менее, ранее не эксплуатировавшихся в Республике Казахстане, в составе не менее двух специалистов и имеющие:

      1) стаж работы не менее 5 лет по ТО и РАТ по виду воздушного судна;

      2) допуск по ТО и РАТ минимум к трем типам по данному виду воздушного судна.

      45. Освоение новой техники проводится, двумя экзаменаторами, имеющие допуски, минимум, на трех воздушных судах и эксплуатационный опыт не менее 5 лет.

"Авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындауға құқығы бар жеке тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2013 жылғы 28 қыркүйектегі № 763 бұйрығына өзгеріс енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2017 жылғы 4 шілдедегі № 437 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2017 жылғы 14 тамызда № 15484 болып тіркелді.

      БҰЙЫРАМЫН:

      1. "Авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындауға құқығы бар жеке тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптары бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2013 жылғы 28 қыркүйектегі № 763 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілердің мемлекеттік тізілімінде № 8786 болып тіркелген, 2014 жылғы 18 ақпанда №33 (28257) "Егемен Қазақстан" газетінде жарияланған) мынадай өзгеріс енгізілсін:

      бұйрықтың тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын:

      "Авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындауға құқығы бар жеке тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы";

      Көрсетілген бұйрықпен бекітілген Авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындауға құқығы бар жеке тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптары осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес редакцияда жазылсын.

      2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Азаматтық авиация комитеті:

      1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді;

      2) осы бұйрық мемлекеттік тіркелген күнінен бастап күнтізбелік он күн ішінде оның қазақ және орыс тілдеріндегі қағаз тасығыштағы және электрондық нысандағы көшірмелерін Қазақстан Республикасы Нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне ресми жариялау және енгізу үшін "Республикалық құқықтық ақпарат орталығы" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберуді;

      3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды;

      4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде осы тармақтың 1), 2), 3) және 4) тармақшаларына сәйкес іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне ұсынуды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен кейін жиырма бір күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
Инвестициялар және даму министрі
Ж. Қасымбек

  Қазақстан Республикасы
Инвестициялар және даму
министрінің
2017 жылғы 4 шілдедегі
№ 437 бұйрығына
Қосымша
  Қазақстан Республикасы
Көлік және коммуникация
министрінің
2013 жылғы 28 қыркүйектегі
№ 763 бұйрығымен бекітілген

Авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындауға құқығы бар жеке тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптары

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Осы Авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындауға құқығы бар жеке тұлғаларға қойылатын біліктілік талаптары (бұдан әрі – Біліктілік талаптары) "Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі туралы" 2010 жылғы 15 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 54-бабының 1-тармағына, Халықаралық азаматтық авиация ұйымы стандарттары мен ұсынылатын тәжірибесіне (Халықаралық азаматтық авиация конвенциясының "Авиациялық персоналға куәлік беру" 1-қосымшасы, "Жеке құрамға куәлік беру мемлекеттік жүйесін құру және осы жүйені басқару жөніндегі нұсқаулық" ИКАО 9379 құжаты, "Оқыту ұйымдарын бекіту жөніндегі нұсқаулық" ИКАО 9841 құжаты, "Персоналды даярлау" ИКАО 9868 құжаты) сәйкес әзірленді.

      2. Осы Біліктілік талаптары куәліктерге біліктілік белгілерін, сондай-ақ шектеулер мен берілетін құқықтарға қатысты арнайы белгілерді енгізу мақсатында авиациялық персонал біліктілігінің деңгейін айқындау құқығы бар жеке тұлғалардың сәйкестік өлшемшарттарын айқындайды.

      3. Емтихан алушылардың мақсаты авиациялық персонал куәлігін алуға кандидаттардың және осындай куәлігі бар тұлғалардың біліктілігін бағалау үшін авиациялық оқу орталығында (бұдан әрі - АОО) және азаматтық авиация ұйымдарында авиациялық персонал және нұсқаушылар санынан құзыретті тұлғаларды ұйымдастыру болып табылады.

      4. Осы Біліктілік талаптарында пайдаланылатын негізгі терминдер:

      1) адамның мүмкіндіктері – адамның қабілеті және оның авиациялық қызметтің қауіпсіздігі мен тиімділігіне әсер ететін мүмкіндіктерінің шегі;

      2) аспаптар бойынша жердегi жаттығу уақыты – пилот ұшуды айнытпай көрсететін жаттықтыру құрылғысында жерде аспаптар бойынша айнытпай көрсетіп ұшуды атқаратын уақыт;

      3) аспаптар бойынша ұшу уақыты – пилот сыртқы бағдарларды пайдаланусыз тек аспаптар бойынша ғана әуе кемесiн тікелей басқаруды жүзеге асыратын уақыт;

      4) білімін анықтауға арналған тексеріс (тест) (Skill Test) – куәлік немесе рұқсат беру үшін білімін анықтауды көздейтін тест;

      5) дербес ұшу уақыты – ұшқыш-студент ӘК бортында бірден-бір тұлға болып табылатын ұшу уақыты ВС (SOLO);

      6) даярлау және бағалаудың біліктілік жүйесі – нәтижелерге бағдарлану, операциялардың орындалу тиімділігі стандарттарына және осы стандарттарды өлшеуге ерекше назар аудару, сондай-ақ белгіленген тиімділік стандарттары негізінде оқу курсын әзірлеу тән болатын даярлау және бағалау жүйесі;

      7) емтихан алушы (бағалаушы) – сәйкес біліктілігі бар, куәліктер/біліктілік белгілерін беру/мерзімін ұзарту және жеке қызмет атқаруға рұқсат беру мақсатында авиациялық персоналдың; мамандардың теоретикалық білімін және/немесе практикалық дағдысын бағалауды жүргізуге уәкілетті орган уәкілет берген және тағайындаған жеке тұлға;

      8) қауіп-қатер факторларын бақылау – қауіп-қатерлердi табу және оларға қауіп-қатерлер салдарын азайтатын немесе жоятын және қателердiң немесе жағымсыз жай-күйлердің ықтималдылығын төмендететiн бақылау шараларының көмегiмен ден қою процесі;

      9) қателерді бақылау – қауіп-қатерлердi табу және оларға қауіп-қатерлер салдарын азайтатын немесе жоятын және қателердiң немесе жағымсыз ахуалдардың ықтималдылығын төмендететiн бақылау шараларының көмегiмен анықтау процесі;

      10) нұсқаушы – авиациялық персоналды өзінің біліктілігіне сәйкес кәсіптік даярлау және дағдыларын тесілеу бойынша тікелей қызметті жүзеге асыратын адам;

      11) практикалық дағдыларды игеруді тексеру (Proficiency Check) – бұл ре-валидациялауға (растауға) арналған емтихан немесе бұрын берілген рұқсаттың мерзімін ұзарту;

      12) процесс – өнімге жұмсалатын шығыстарды ауыстыратын бірқатар өзара байланысты немесе өзара тәуелді әрекеттер;

      13) рәсім - процесті құжатпен растау тәсілі;

      14) саясат – нақты мәселе бойынша ұйымдастыру тұрғысынан немесе ұстанымы жазылған құжат;

      15) техникалық қызмет көрсету – әуе кемесінің ұшу жарамдылығын сақтауын қамтамасыз ету үшін қажетті жұмыстарды жүргізу, жеке және сондай-ақ үйлестіріліп орындалатын бақылау-қалпына келтіру жұмыстарын, тексерулерді, ауыстыруды, ақауларды жоюды, сондай-ақ түрлендіру немесе жөндеуді практикалық жүзеге асыруды қоса алғанда;

      16) тиімділік өлшемшарттары – біліктілік элементтерін көрсеткен кезде талап етілетін нәтижелерді қарапайым бағалап баяндау және олардың орындалуының талап етілетін деңгейіне қол жеткізілгендігін анықтау үшін пайдаланылатын өлшемшарттарды сипаттау;

      17) ұшу уақыты:

      ұшақтар, автожирлер, мотодельтапландар және көтергіш күштерінің көбею жүйесі бар әуе кемелері (бұдан әрі - ӘК) үшін – ұшу мақсатында ӘК қозғала бастаған сәттен бастап ұшу аяқталған кезде оның тоқтайтын сәтіне дейінгі жалпы уақыт;

      тікұшақтар үшін – ұшу мақсатында көтергіш бұрандалар қалақшаларының айнала бастайтын сәтінен бастап ұшуды аяқтаған соң және көтергіш қалақшалар айналуын тоқтатқан соң тікұшақтар толық тоқтаған сәтке дейінгі жалпы уақыт;

      дирижабльдер үшін - дирижабль ұшу мақсаттары үшін діңгектен босатылатын кездегі сәттен бастап дирижабль ұшуды аяқтаған және діңгекке бекітілгеннен кейін түпкілікті тоқтайтын кездегі сәтке дейінгі жалпы уақыт;

      планерлер үшін – планер ұшу процесінде жерде екпіндей бастаған сәттен бастап планер ұшуды аяқтағаннан кейін тоқтайтын кезге дейінгі сүйретпедегі немесе сүйретпесіз ұшуда болатын жалпы уақыт;

      аэростаттар үшін – ұшу мақсаттары үшін гондола жерден ажырайтын кездегі сәттен бастап ол ұшуды аяқтағаннан кейін түпкілікті тоқтайтын сәтке дейінгі жалпы уақыт;

      18) ұшу шеберлігі – ұшу мақсаттарына қол жеткізу үшін білім, ептілік пен дағдыларын пайдалана отырып, әуе кемесін басқару бойынша үнемі дұрыс шешімдер қабылдау және жүзеге асыру;

      19) ұзарту – анық айтылған талаптар орындалатын жағдайда, одан әрі мерзімге жол берілетін немесе рұқсат етілетін құқықтардың қолданылу мерзімін ұзартатын жол беру немесе рұқсат етудің қолданылу мерзімдері аяқталған соң қабылданған әкімшілік әрекет;

      20) ұшуды айнытпай көрсететін жаттықтыру құрылғысы (тренажер) – құрылғылардың мынадай үш түрінің кез келгені арқылы жерде ұшу жағдайлары айнытпай көрсетіледі:

      ұшу экипажының мүшелері үшін әдеттегі механикалық, электрлік және басқа да борттық басқару жүйелерінің шынайы функцияларын және әуе кемесінің аталған типінің сипаттамаларын айнытпай көрсетуге мүмкіндік беретін белгілі бір әуе кемесі экипажының кабинасын дәл көрсетуді қамтамасыз ететін ұшу жаттықтыру құрылғысы;

      экипаж кабинасында жағдайдың шынайы болуын қамтамасыз ететін және аспаптардың көрсеткіштерін, механикалық, электрлік және борттың басқа да жүйелерінің қарапайым функцияларын, сондай-ақ белгілі бір сыныптағы әуе кемесін техникалық-ұшу сипаттамаларын айнытпай көрсететін рәсімдік жаттықтыру құрылғысы;

      тиісті аспаптармен жабдықталған және ұшуларға базалық дайындықты аспаптар бойынша ұшу уақытындағы жайтқа ұқсас жағдайды экипаж кабинасында айнытпай көрсетететін жаттықтыру құрылғысы.

2-тарау. Емтихан алушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары

      5. Авиациялық персонал куәлігі берілетін тұлғаларды бағалауды жүзеге асыратын емтихан алушының біліктілігін алуға кандидатқа төмендегідей мамандандыру үшін ортақ біліктілік талаптары, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрінің 2011 жылғы 13 маусымдағы № 362 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7058 болып тіркелген) бекітілген, Авиациялық персонал куәлігі берілетін адамдарға қойылатын біліктілік талаптары қойылады, бұл мыналардың бар болуы:

      нұсқаушының қолданыстағы біліктілік белгісі (FI, TRI, CRI, IRI, SFI, MCCI, STI);

      ретіндегі қолданыстағы куәлік:

      ұшу экипажының мүшелері, аса жеңіл әуе кемесінің ұшқышы (планер, мотодельтаплан, автомай, бос аэростат, дирижабль) – ULP. Жеңіл әуе кемесінің ұшқышы (ұшақ) – LAPL. Жеке ұшқыш (ұшақ, тікұшақ, көтеру күші жоғары әуе кемесі) – PPL. Коммерциялық авиация ұшқышы (ұшақ, тікұшақ) – CPL. Көп мүшелік экипаждың ұшқышы (ұшақ) – MPL. Желілік ұшқыш (ұшақ, тікұшақ) – ATPL;

      ұшқыштардан ерекшеленетін ұшу экипажының мүшелері, штурман; бортинженер (бортмеханик); бортрадист;

      әуе қозғалысына қызмет көрсететін (бұдан әрі - ӘКҚ) диспетчердің басқа авиациялық персоналы, ӘК техникалық қызмет көрсетуші маман; ұшуларды қамтамасыз ету жөніндегі қызметкер/ұшу диспетчері; авиациялық станция операторы (теңіз жағдайында орналастырылған).

      6. Емтихан алушы төмендегідей біліктілік талаптарға сай болуы тиіс:

      1) авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындау тәртібі мен рәсімдерін регламенттейтін нұсқамалық материалды білуі, оларды қолдана және талқылай білуі;

      2) оқыту және практикалық дағдыларға бағалау өткізу саласында жұмыс тәжірибесінің болуы;

      3) бағаланатын қызметтің бейіні бойынша практикалық жұмыс тәжірибесінің болуы;

      4) өздері кәсіби білімдеріне, ептіліктері мен дағдыларына бағалау өткізу үшін уәкілетті авиациялық персоналдың куәліктері мен біліктілік белгілеріне тең келетін біліктілік белгілеріне (рейтингтерге) ие болуы;

      5) емтихан алушы ретінде тиісті кәсіби даярлығының болуы;

      6) біліктілік бағалауын өткізу рәсімін білуі, мыналарды қоса алғанда:

      объективті деректерді жинау;

      объективті деректерді бағалау;

      қабылданған бағалау туралы есепті ұсынуы;

      7) авиациялық персоналға куәліктер беру жүйесін жақсы білуі;

      8) емтихандарды өткізу функцияларын орындаумен байланысты жеке және кәсіби мүдделер қақтығысының болмауы;

      9) жоғары моральдық қасиеттерінің болуы.

      7. Емтихан алушының өкілеттіктерін ұзартуға арналған біліктілік талаптары, ӘК ТҚжЖК жөніндегі емтихан алушыны, мамандарды қоспағанда:

      1) өз міндеттемелерін орындау кезеңі ішінде жылына кемінде 2 тексерісі болады (емтихан алушы ретінде);

      2) өкілеттік мерзімі ішінде уәкілетті орган тағайындаған басқа емтихан алушының бақылауында бір тексерісі (аталған тексеріс кешенді жаттықтыру құрылғысында орындалуы мүмкін) болады (емтихан алушы ретінде);

      3) авиациялық маманның куәлігінде қолданыстағы біліктілік және арнайы белгілері болады;

      4) емтихан алушыларға арналған арнайы бағдарлама бойынша кәсіби деңгейін сақтауға арналған курстары 3 жылда бір рет болады.

      8. Емтихан алушы теориялық и практикалық білімінің деңгейін мына салаларда көрсетеді:

      1) емтихан алушының қызмет аясына сәйкес келетін, Қазақстан Республикасының азаматтық авиация саласындағы нормативтік-құқықтық актілер;

      2) азаматтық авиация саласындағы халықаралық ұйымдардың қызмет саласының ерекшеліктерімен байланысты нормативтік құжаттарын және емтихан алушының міндеттеріне қатысты нұсқаулық материалы;

      3) адамның мүмкіндіктері мен шектеулерін, оның ішінде қызмет саласына сәйкес қауіп-қатер мен қателер факторлары;

      4) оған қатысты білімін, біліктері мен дағдыларын тексеру жүзеге асырылатын адаммен жұмыстық өзара қарым-қатынастарды анықтау қағидаттары;

      5) бағалау жүргізу принциптері мен әдістерін, бағалау бойынша негізделген шешім қабылдауды, бағаланатын жеке тұлғаға бағалау нәтижелері туралы сындарлы ақпарат беруді қоса алғанда барабар баға қоюды және кандидаттардың білімі, дағдылары мен біліктерінің сәйкестігін анықтау;

      6) жиналған деректердің дұрыстығы мен сенімділігін қамтамасыз етуді, құжаттарды тіркеуді, жүргізілетін тексерістер мен нәтижелерге қатысты емтихан тапсырушылардың дербес деректерін қорғау бойынша шараларды зерделеуді қоса алғанда құжаттама жүргізуді қамтиды;

      7) нұсқаулықты, емтихан алушыларға кандидаттың білімі, дағдылары мен біліктері деңгейін тексеру жүргізуді;

      8) ұйымдастыруды көрсету және сәйкес санатты және қызмет бейіні бар емтихан алушының басшылығымен емтихан өткізуге даярлықты;

      9) емтихан тапсырушыдан сауалнама алуды және оны бағалауды, тексеру рәсімдерін құжаттауды қамтиды.

3-тарау. Ұшқыштардың біліктілік деңгейлерін айқындауға құқығы бар емтихан алушыларға қойылатын біліктілік талаптары

      9. Ұшқыштар үшін емтихан алушылардың мынадай тағайындаулар айқындалады:

      1) ұшу емтиханын алушы – (FE).

      2) ӘК типі бойынша емтихан алушы – (ТRE).

      3) ӘК сыныбы бойынша емтихан алушы – (СRE).

      4) аспаптық біліктіліктен емтихан алушы – (IRE).

      5) жаттықтыру құрылғысында емтихан алушы – (SFE).

      6) ұшу нұсұқаушыларынан емтихан алушы – (FIE).

      10. Осы Қағидалардың 9-тармағында көрсетілген емтихан алушылар авиациялық персонал куәлігіне ие және авиациялық персонал куәліктегі біліктілік белгілеріне тең; өздері кәсіби ұшу дағдылары мен ептіліктеріне бағалау өткізуге уәкілетті ұшқыштардың, штурмандардың, бортинженерлердің куәліктері мен біліктілік белгілеріне тең келетін куәліктері мен біліктілік белгілері, куәліктер мен біліктілік белгілерін алуға өкілеттік беретін нұсқаушының біліктілігі болуы тиіс.

      11. Кәсіби дағдыларды бағалауды, әуе кемесінің командирі (бұдан әрі - ӘКК) жаттықтыру құрылғысын немесе ұшу дайындығын тексеруді ӘКК функцияларын орындау үшін біліктілігі бар емтихан алушылар жүзеге асырады.

1-параграф. Ұшу емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары – FE

      12. Кандидаттың "ұшақ" - FE(А) ұшу емтихан алушысының біліктілігін алуға болуы керек:

      1) LAPL куәлігін алғаш рет беруге арналған біліктілік тексерістері үшін - ӘК ұшқышы ретінде кемінде 500 ұшу сағаты, оның ішінде FI(A), FI(MGH) немесе FI(Ag) нұсқаушысы ретінде кемінде 100 сағат;

      2) PPL(A) және СPL(A) куәліктерін алғаш рет беруге арналған біліктілік тексерістері үшін – ӘК ұшқышы ретінде кемінде 1000 ұшу сағаты, оның ішінде СPL арналған нұсқаушы ретінде кемінде 250 сағат FI(A).

      13. Кандидаттың "Тікұшақпен" ұшудан емтихан алушының біліктілігін алуға - FE(Н) болады:

      1) PPL(Н) куәлігін алғаш рет беруге арналған біліктілікті тексерістері үшін – тікұшақтың ұшқышы ретінде кемінде 500 ұшу сағаты, оның ішінде нұсқаушы ретінде кемінде 250 сағат FI(H);

      2) куәлігін алғаш рет беруге арналған біліктілікті тексерістері үшін СPL(Н) - тікұшақтың ұшқышы ретінде кемінде 1000 ұшу сағаты, оның ішінде нұсқаушы ретінде СPL үшін кемінде 250 сағат FI(H);

      3) егер емтихан алушы жағдайға байланысты осы Қағидалардың 13-тармағы 1) немесе 2) тармақшаларында көрсетілген талаптарды орындайтын және CPL(H) немесе ATPL(H) иеленетін және қажеттілігі бойынша IRI(Н) аспаптары жөнінде ұшуларға рұқсаты болатын болса, көп қозғалатын тікұшақтарда ұшуларға рұқсат беру үшін PPL(H) немесе CPL(H) куәліктерінде біліктілік белгісін (type rating) алуға арналған біліктілік тексерістері үшін.

      14. Ұшудан емтихан алушы – FE өткізеді:

      1) LAPL, PPL, CPL ұшқышының куәлігін алғаш рет алуға және ұзартуға арналған біліктілік бағалауы;

      2) ӘК тиісті түрінде "ұшу нұсқаушысы – FI" біліктілік белгісін алуға және ұзартуға арналған біліктілік бағалауы.

2-параграф. Әуе кемесінің – TRE типі бойынша емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары

      15. Әуе кемесінің көп мүшелік экипажының "ұшақ" - ТRE(А) типі бойынша біліктілігін алуға кандидаттың көп мүшелік әуе кемесінің ұшқышы ретінде кемінде 1500 ұшу сағаты болады, олардың кемінде 500 сағаты ӘК командирі ретінде және ТRI(A) біліктілігі болады.

      16. Әуе кемесінің көп мүшелік экипажының "тікұшақ" - ТRE(Н) типі бойынша біліктілігін алуға кандидаттың көп мүшелік тікұшақтың ұшқышы ретінде кемінде 1500 ұшу сағаты болады, олардың кемінде 500 сағаты ӘК командирі ретінде және ТRI(Н) біліктілігі болады.

      17. Бір ұшқышы болатын көп қозғалтқышты тікұшақта ТRE(Н) біліктілігін алуға кандидаттың тікұшақтағы ұшқыш ретінде кемінде 1000 ұшу сағаты болады, олардың кемінде 500 сағаты КВС ретінде және ТRI(Н) біліктілігі болады.

      18. Бір ұшқышы болатын бір қозғалтқышты тікұшақта ТRE(Н) біліктілігін алуға кандидаттың тікұшақтағы ұшқыш ретінде кемінде 750 ұшу сағаты болады, олардың кемінде 500 сағаты ӘКК ретінде және FI(Н) немесе ТRI(Н) біліктілігі болады.

      19. "Ұшақтың – TRE(А) типі бойынша ұшу нұсқаушыларынан емтихан алушы" біліктілігі бар емтихан алушы өткізеді:

      1) ӘК (type ratings) типтері бойынша рұқсат алуға арналған белгіні алу, ұзарту және жаңарту үшін біліктілік тексерістері;

      2) егер TRE(A) IRI(A) аспаптары бойынша ұшуларға қолданыстағы нұсқаушылық рұқсаты болатын болса, IR аспаптары бойынша ұшуларға рұқсатты ұзартуға және жаңартуға арналған біліктілік тексерістері;

      3) ATPL(A) ұшқыштары үшін кәсіби дағдыларының біліктілік тексерістері;

      4) егер емтихан алушы талаптарды орындайтын кездегі жағдайда, MPL үшін кәсіби дағдыларының біліктілік тексерістері;

      5) егер емтихан алушы "ӘК типі бойынша", кемінде үш жыл бойы TRE болып табылатын болса, TRI ұшағының типі бойынша нұсқаушының" немесе "SFI(А) жаттықтыру құрылғысының нұсқаушысы" біліктілігін беру, ұзарту немесе жаңарту үшін құзыреттілігін бағалау.

      6) уәкілетті органмен келісу бойынша TRE(A) біліктілігін иелену.

      20. "TRE(Н) тікұшағының типі бойынша ұшу нұсқаушыларынан емтихан алушылардың" біліктілігі бар емтихан алушы өткізеді:

      1) ӘК типтері бойынша рұқсатқа алуға арналған белгілерді беруге, ұзартуға немесе жаңартуға арналған кәсіби дағдылардың біліктілігін тексеру (type ratings);

      2) егер TRE(Н) IRI(H) аспаптары бойынша ұшуларға қолданыстағы нұсқаушылық рұқсаты болатын болса, ондай жағдайда бір қозғалтқышты немесе көп қозғалтқышты тікұшақтардағы аспаптар бойынша ұшуларға берілетін рұқсатты ұзарту немесе жаңартуға арналған біліктілік тексерістері;

      3) ATPL(H) ұшқыштары үшін кәсіби дағдыларының біліктілік тексерістері;

      4) егер емтихан алушы, кемінде үш жыл бойы TRE болып табылатын болса, ондай жағдайда TRI(H) немесе SFI(H) белгілерін беру, ұзарту немесе жаңарту үшін біліктілігін бағалаулар;

      5) уәкілетті органмен келісу бойынша TRE(H) біліктілігін иелену.

3-параграф. Әуе кемесінің – CRE сыныбы бойынша емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары

      21. "Ұшақ" - СRE(А) сыныбы бойынша емтихан алушының біліктілігін алуға кандидат ӘК ұшқышы ретінде кемінде 500 сағаты және СRI(А) біліктілігі болады.

      22. ӘК CRE сыныбы бойынша емтихан алушының өкілеттіктері бір ұшқыш басқаратын бір және екі қозғалтқышты ұшақтарға таралады, ұшу сипаттамалары жоғары болатын ұшақтарды қоспағанда.

      23. "Ұшақ" CRE сыныбы бойынша емтихан алушы бір ұшқыш басқаратын бір және екі қозғалтқышты ұшақтарда ӘК (type rating) типі бойынша белгіні алу және жаңарту үшін біліктілік бағалауларын өткізеді.

4-параграф. Аспаптық біліктіліктен - IRE емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары

      24. Аспаптық біліктіліктен IRE(А) емтихан алушының біліктілігін алуға кандидатта болады:

      1) біліктілік белгісі IRI(A);

      2) ұшақтың ұшқышы ретінде кемінде 2000 ұшу сағаты, оның ішінде аспаптар бойынша кемінде 500 ұшу сағаты, олардың ішінде нұсқаушы ретінде 250 сағат.

      25. Аспаптық біліктіліктен IRE(Н) емтихан алушының біліктілігін алуға кандидатта болады:

      1) біліктілік белгісі IRI(Н);

      2) тікұшақтың ұшқышы ретінде кемінде 1500 ұшу сағаты, оның ішінде аспаптар бойынша 500 ұшу сағаты, олардың ішінде нұсқаушы ретінде 200 сағат.

5-параграф. Жаттықтыру құрылғысында емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары - SFE

      26. Ұшақтың жаттықтыру құрылғысында - SFE(A) емтихан алушының біліктілігін алуға кандидаттың желілік ұшқыш куәлігі АТPL(A) және көп мүшелік ӘК ұшқышы ретінде кемінде 1500 ұшу сағаты мен біліктілік белгісі SFI(A) болады.

      27. Тікұшақтың жаттықтыру құрылғысында SFE(Н) емтихан алушының біліктілігін алуға кандидаттың тікұшақтың тиісті типіне арналған IR(Н) бар желілік ұшқыштың куәлігі және тікұшақтың ӘКК ретінде кемінде 1000 ұшу сағаты мен біліктілік белгісі SFI(Н) болады.

6-параграф. Ұшу нұсқаушыларынан емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары - FIE

      28. Ұшақта ұшу нұсқаушыларынан емтихан алушының біліктілігін алуға кандидаттар - FIE(A) болады:

      1) FI(А) немесе TRI(А) біліктілік белгілері;

      2) ұшақтың ұшқышы ретінде кемінде 2000 ұшу сағаты, оның ішінде ұшу нұсқаушысының FI(A) немесе TRI(А) біліктілік белгісін іздеушілерді оқытуда, кемінде, 100 ұшу сағаты.

      29. Тікұшақта ұшу нұсқаушыларынан емтихан алушының біліктілігін алуға кандидатта - FIE(Н) болады:

      1) FI(H) немесе TRI(H) біліктілік белгілері;

      2) тікұшақтың ұшқышы ретінде кемінде 2000 ұшу сағаты және FI(H) немесе TRI(H) біліктілік белгілеріне дайындық кезінде кемінде 100 сағат.

      30. FIE ұшу нұсқаушарынан емтихан алушы" біліктілігі бар емтихан алушы:

      1) FI, FE, CRI, CRE, IRI, IRE, TRI, TRE біліктіліктерінде ұсынылатын өкілеттіктерді пайдаланады;

      2) оның, кемінде салалас куәлігі және ұшқыштармен жасалған біліктілік белгілері болатын жағдайда, ӘК ұшқыштарының кәсіби дағдыларының немесе ептіліктерінің деңгейін тексеруді жүзеге асырады;

      3) мыналар үшін ӘК-нің тиісті түрінің ӘК типіне қарамастан, ұшу нұсқаушыларының құзыреттілігін бағалауды (әдістемелік-ұшу дағдыларын тестілеу) жүзеге асырады:

      ӘК тиісті түрінің FI, CRI, IRI или TRI біліктілігін иелену;

      азаматтық авацияның уәкілетті органымен келісу бойынша ӘК тиісті түрінің FE, CRE, TRE немесе FIE біліктілігін иелену, қолданылу мерзімін ұзарту немесе қалпына келтіру;

      тексерілетін субъектіде тиісті біліктілік болатын жағдайда, FI, CRI, IRI және TRI біліктіліктерін беру, қолданылу мерзімін ұзарту немесе қалпына келтіру.

4-тарау. ӘҚҚК диспетчерлерінің біліктілік деңгейін анықтау құқығы бар емтихан алушыларға қойылатын біліктілік талаптары

      31. ӘҚҚК емтихан алушының біліктілігін алуға кандидат мынадай біліктілік талаптарына сәйкес болуы тиіс:

      1) ӘҚҚК диспетчерінің қолданыстағы авиациялық персонал куәлігінің болуы;

      2) қолданыстағы нұсқаушы-диспетчердің біліктілік белгісінің болуы;

      3) ӘҚҚК емтихан алушының біліктілігін алудың алдындағы кезеңде нұсқаушы-диспетчер ретіндегі кемінде үш жыл үздіксіз жұмыс өтілі;

      4) өздері кәсiптiк дағдыларын бағалау, дағдылары мен ептіліктеріне бағалау жүргiзуге уәкiлеттi персоналдың біліктілік белгілеріне тең біліктілік белгілерін иелену;

      5) ӘҚҚК емтихан алушы ретінде тиісті кәсіптік даярлығының болуы.

      32. ӘҚҚК емтихан алушыларының кәсіптік дайындығы Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2013 жылғы 28 қыркүйектегі № 764 бұйрығымен (Нормативтік құқықтық актілердің мемлекеттік тізілімінде № 8785 болып тіркелген) бекітілген Ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысатын авиация персоналының кәсіптік даярлығының үлгілік бағдарламасына сәйкес жүзеге асырылады.

      33. ӘҚҚК емтихан алушы өз қызметін мынадай жағдайларда ӘҚҚК мамандарының біліктілігін айқындау мақсатында жүзеге асырады:

      1) кандидаттың ӘҚҚК диспетчері куәлігін алуы;

      2) кандидаттың ӘҚҚК диспетчері куәлігінің қолданысын ұзарту;

      3) біліктілік белгісін иелену (ӘҚҚК диспетчерінің куәлігіне енгізу);

      4) мынадай біліктілік белгілерінің қолданылу мерзімін ұзарту:

      аэродромның диспетчерлік пунктінің (аэродромдық диспетчерлік орталықтың) диспетчері - Aerodrome control;

      диспетчерлік кіреберіс пункттің диспетчері және диспетчерлік кіреберіс пункттің радиолокациялық бақылау диспетчері - Approach control and approach radar control;

      аудандық диспетчерлік пункттің рәсімдік бақылау (аудандық диспетчерлік орталық) диспетчері және аудандық диспетчерлік пункттің радиолокациялық бақылау (аудандық диспетчерлік орталық) диспетчері - Area control and area radar control.

      34. ӘҚҚК емтихан алушы өзі иеленуші болып табылатын біліктілік белгілеріне ғана қатысты бағалау рәсімдерін жүзеге асырады.

5-тарау. ӘК ТҚК мамандарының біліктілігін бағалауға және айқындауға құқығы бар емтихан алушыларға қойылатын біліктілік талаптары

      35. Емтихан алушыларлың мынадай негізгі тағайындаулары айқындалады:

      1) ӘК ТҚК бойынша мамандардың бастапқы кәсіптік дайындығы және ӘК типіне оқыту курсының білімін тексеретін емтихан алушы;

      2) практикалық элементтен емтихан алушы;

      3) практикалық тағылымдамадан емтихан алушы;

      4) жеңіл және аса жеңіл авиациядағы ӘК ТҚК бойынша емтихан алушы.

      36. ӘК ТҚК мамандарының біліктілігін бағалауға және айқындауға құқығы бар емтихан алушының біліктілігін алуға кандидат курстардан өткендігі туралы құжаттар ұсынады:

      1) "Ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысатын авиация персоналының кәсіптік даярлығының үлгілік бағдарламасының" 9А немесе 9В модулінің көлемінде "ӘК техникалық қызмет көрсетуге қатысты адамның мүмкіндіктері" не Part-147 бойынша мақұлданған оқыту ұйымдастыруындағы 9А немесе 9В модулінің "Human Factors Course";

      2) "Ұшу қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатысатын авиация персоналының кәсіптік даярлығының үлгілік бағдарламасының" 10RK модулі көлеміндегі авиациялық заңнама;

      3) "Оқытушыларды оқыту" ("Train the Trainers Course") немесе "Нұсқаушыларға арналған кәсіптік оқыту" ("Professional Training of Instructors");

      4) емтихан алушының курсы (Assessor Training Course).

1-параграф. ӘК ТҚК және ӘК типіне оқыту курсы бойынша мамандардың бастапқы кәсіптік даярлығының білімдерін тексеру жөніндегі емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары

      37. ӘК ТҚК және ӘК типіне оқыту курсы бойынша мамандардың бастапқы кәсіптік даярлығының білімдерін тексеру жөніндегі емтихан алушының біліктілігін алуға кандидат:

      1) өзі оқытатын ӘК типі бойынша курстың немесе бастапқы даярлық курсының пәнін (модуль, бөлім) білуі;

      2) модуль бағдарламасын, тақырыптарын, зерделеу деңгейін және пәндегі (модульдегі, бөлімдегі) сұрақтарды білуі;

      3) толтырылған сауалнамалардан ақпаратты таңдай және баға қою білуі;

      4) студенттердің жауаптарын бағалай және талдай білуі әрі емтиханның немесе процестің нәтижелері бойынша оқытушыға/оқыту менеджеріне кері байланысты қамтамасыз етуі тиіс.

      38. Емтихан алушы мынадай салаларда білімі мен ептіліктерін көрсетеді:

      1) ӘК ТҚК (Aircraft Basic Course) немесе ӘК типіне (Type Training Course) оқыту курсы (курстары) бойынша мамандардың бастапқы кәсіптік даярлығы курсы бағдарламасының модульдері бойынша;

      2) модульде зерделенетін тақырып деңгейі және "Базалық кәсіптік даярлық стандартында" берілген модульдегі сұрақтар деңгейіндегі бөлікте;

      3) тестілеу сұрақтары мен жауаптарында;

      4) студенттердің жауаптарына талдау жасау, жауаптарын бағалау және емтиханның немесе процестің нәтижелері бойынша оқытушыға/оқыту менеджеріне кері байланысты қамтамасыз ету.

2-параграф. Практикалық элементтен емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары

      39. ӘК типіне оқытудың практикалық элементінен емтихан алушының біліктілігін алуға кандидат мынадай біліктілік талаптарына сәйкес болады:

      1) авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі ұйым (бұдан әрі – АТ ТҚ және Ж) жөніндегі ұйым ӘК ТҚК бойынша маманға онда емтихан алушының санатын дербес көрсете отырып берген сертификаттық рұқсатын иеленуге, ӘК енгізілген рейтингі және бағаланатын қозғалтқышы бар ӘК ТҚК бойынша маманның қолданыстағы куәлігін иеленуге, сабақ беру әдістемесінің курсын және емтихан алушының курсын өтуі; немесе

      2) АТ ТҚ және Ж жөніндегі ұйымда орта буын басшысының орнын немесе авионика жүйелерін ӘК ТҚК бойынша тәжірибеден өтуші маманның (В2) немесе ұшақтың (тікұшақтыңжәне қозғалтқыштың (В1 санаты/В1.1, В1.2, В1.3, В1.4 кіші санаттары) ТҚК бойынша маманның орнын иеленуге, бұл ретте бағалау өткізу сәтінде тізбеленген мамандардың әрқайсысы сол типтегі ӘК-ні және сол санаттағы қозғалтқышты ӘК пайдалануға рұқсат беретін сертификатты беру құқығын, кандидат бағаланатын ӘК ТҚК бойынша маманның куәлігін иеленуі тиіс.

3-параграф. Практикалық тағылымдамадан емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары

      40. Практикалық тағылымдамадан емтихан алушының біліктілігін алуға кандидат мынадай біліктілік талаптарына сәйкес болуы тиіс:

      1) онда емтихан алушының санатын дербес көрсете отырып, АТ ТҚ және Ж бойынша маманға ӘК ТҚК жөніндегі ұйым берген сертификаттық рұқсатын иеленуі, бағаланатын ӘК рейтингі және қозғалтқышы енгізілген ӘК ТҚК бойынша маманның қолданыстағы куәлігін иеленуі, сабақ беру әдістемесінің курсын және емтихан алушының курсын өтуі;

      2) АТ ТҚ және Ж жөніндегі ұйымда орта буын басшысының орнын немесе авионика жүйелерін ТҚК бойынша тәжірибеден өтуші маманның (В2) немесе ӘК ТҚК бойынша ұйымда жұмыс істейтін ұшақтың (тікұшақтың және қозғалтқыштың (В1 санаты/В1.1, В1.2, В1.3, В1.4 кіші санаттары) ТҚК бойынша маманның орнын иеленуге, бұл ретте бағалау өткізу сәтінде тізбеленген мамандардың әрқайсысы сол типтегі ӘК және сол санаттағы қозғалтқышты пайдалануға рұқсат ету сертификатын, кандидат бағаланатын ӘК ТҚК бойынша маман куәлігін беру құқығын иемденгендігін дәлелдейді;

      3) осы біліктілік талаптарында сипатталған тәжірибелер мен дағдыларды көрсете білуі;

      4) АТ ТҚ және Ж жөніндегі ұйымның жалпы рәсімдерінің талаптарына сәйкес болуға.

4-параграф. Жеңіл және аса жеңіл әуе кемелерінің ТҚК бойынша мамандарының біліктілік деңгейін анықтауға құқығы бар емтихан алушыға қойылатын біліктілік талаптары

      41. Жеңіл және аса жеңіл әуе кемелерінің ТҚК бойынша мамандарының біліктілік деңгейін анықтауға құқығы бар емтихан алушының біліктілігін алуға кандидат мынадай біліктілік талаптарына сәйкес болады:

      1) авиациялық персоналға куәліктер беру жүйесін білу;

      2) авиациялық персоналдың біліктілік деңгейін айқындау тәртібі мен рәсімдерін регламенттейтін қағидаларды, саясатты және инструктивті материалды білу, оларды қолдана және талқылай білу;

      3) ӘК техникалық қызмет көрсету және жөндеу саласында жұмыс істейтін практик-маман болуға;

      4) ӘК ұшу қауіпсіздігі және техникалық қызмет көрсету стандарттарын қолдана білу;

      5) кем дегенде кәсіптік білімін, дағдылары мен ептіліктерін бағалауға уәкілетті ӘК ТҚК бойынша мамандардың куәліктері мен біліктілік белгілеріне тең біліктілік белгілерін (рейтингтерін) иелену;

      6) емтихан алушы ретінде арнайы даярлығының болуы;

      7) біліктілік бағалауын өткізу рәсімін білу, мыналарды қоса алғанда:

      объективті деректерді жинау;

      объективті деректерді бағалау;

      қабылданған баға туралы есепті ұсыну.

      42. Емтихан алушының бағалау функцияларын орындауды бастағанша мыналарды қамтитын, кемінде 40 сағат көлемінде АОО-да арнайы бағдарлама бойынша өтілген курстары болады:

      1) "ӘК техникалық қызмет көрсетуге қатысты АА-дағы адами фактор";

      2) ӘК ТҚК бойынша мамандарға қатысты бөлігінде "Авиация персоналы куәлiктерiн беру және қолданылу мерзімін ұзарту қағидаларында" жазылған талаптар мен рәсімдер;

      3) арнайы теориялық пәндерді оқыту, практикалық оқыту және тағылымдама өткізу әдістері.

      43. Жеңіл және аса жеңіл әуе кемелерінің ТҚҚ бойынша мамандардың біліктілік деңгейін анықтауға құқығы бар емтихан алушының өкілеттіктерін ұзартуға арналған біліктілік талаптары:

      1) өз міндеттемелерін орындау кезеңі ішінде жылына кемінде 1 тексерісі болуға (емтихан алушы ретінде);

      2) өкілеттіктерінің мерзімі ішінде басқа емтихан алушының бақылауымен бір тексерісінің болуы (тексерілуші ретінде);

      3) ТҚК бойынша маманның куәлігінде қолданыстағы біліктілік және ерекше белгілерінің болуы;

      4) жеңіл және аса жеңіл авиацияны пайдаланушыларды біріктіретін коммерциялық емес ұйымның авиациялық оқу орталығында 3 жылда бір рет емтихан алушыларға арналған арнайы бағдарлама бойынша кәсіби деңгейін сақтау курстарының болуы.

      44. Жұмыс істейтін емтихан алушылар Қазақстан Республикасында бұрын пайдаланылмаған, массасы 5 700 кг және одан аз, құрамында кемінде 2 маманы және:

      1) әуе кемесінің түрі бойынша АТ ТҚК және Ж бойынша жұмыс өтілі кемінде 5 жыл;

      2) әуе кемесінің аталған түрінің ең аз дегенде 3 типіне АТ ТҚ және Ж бойынша рұқсаты болатын болса, жеңіл және аса жеңіл әуе кемелерінің жаңа типтерін дербес меңгеруге жіберіледі.

      45. Жаңа техниканы меңгеруді ең аз дегенде үш әуе кемесіне рұқсаты бар және кемінде 5 жыл пайдалану тәжірибесі бар екі емтихан алушы өткізеді.