Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы

Жаңартылған

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 Бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2013 жылы 10 сәуірде № 8424 тіркелді.

      РҚАО-ның ескертпесі!
      Бұйрықтың басын V13008424_3 қараңыз

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 491-қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Математика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Математика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. "Математика" пәнін оқудың негізгі мақсаты: білім алушыларда сандық, кеңістіктік, уақытқа байланысты және геометриялық түсініктерді қолжетімді түрде қалыптастыру.

      3. "Математика" пәнін оқытудың негізгі міндеттері:

      1) Бағдарламаның "Сандар", "Алгебра", "Геометрия", "Статистика және ықтималдылық теориясы", "Математикалық үлгілеу және талдау" бөлімдері бойынша математикалық білім мен дағдыны қалыптастыру мен дамытуға ықпал ету;

      2) білім алушының сөйлеу тілін дамыту, оны математикалық терминологиямен байыту, негізгі математикалық заңдар мен математикалық тілдің қолданылуына ықпал ету, әртүрлі контекстердегі тапсырмаларды шешу үшін сандық қатынастар мен кеңістіктік формаларды зерттеу;

      3) физика, химия, биология және теоретикалық салалар мен тәжірибелік қызметтердегі тапсырмаларды шешу және зерделеу үшін математикалық білімді қолданудың қарапайым дағдыларын қалыптастыру;

      4) тәжірибелік тапсырмаларды шешу кезінде сәйкес математикалық әдісті таңдау үшін шығармашылық қабілет, логикалық және сыни ойлауды дамыту;

      5) байланыс жасау дағдыларын дамыту, соның ішінде ақпаратты нақты және сауатты түрде жеткізе білу, оның ішінде жарияланымдар мен электронды құралдарды қосқанда әртүрлі дереккөздерінен келген ақпараттарды пайдалана білу;

      6) дербес жұмыс және топпен жұмыс жасауда қажетті тәуелсіздік, жауапкершілік, белсенділік, табандылық, төзім және толеранттылық сияқты жеке қасиеттерді дамыту;

      7) математиканың даму тарихы, алгебралық терминдердің пайда болу тарихымен таныстыру;

      8) математиканы оқыту кезінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану дағдыларын дамыту;

      9) жалпы білім алуда математиканың мәнін түсіндіруді қамтамасыздандыру.

      4. "Математика" пәнін оқытудың негізгі түзету міндеті танымдық қызметті дамыту мен тірек-қозғалыс аппаратындағы түзету болып табылады.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Бағдарлама олардың білім алудағы ерекше қажеттіліктерін ескере отырып, олардың оқыту тәсілдері және танымдық уәждеме, жекелей қабілеттерін дамыту арқылы тірек-қозғалыс аппараты бұзылған (бұдан

      әрі – ТҚАБ) білім алушыларды тұлға ретінде қалыптастырады.

      6. Бағдарлама төмендегілерді қамтамасыздандыруға бағытталған:

      1) ТҚАБ білім алушылардың негізгі орта білім алу дәрежесінде сапалы білім алуың тең мүмкіндігіне ие болу;

      2) білім алуда айрықша ерекшеліктері мен мүмкіндіктеріне жауап беретін ТҚАБ білім алушыларды барынша қамту;

      3) ТҚАБ білім алушылардың бастауыш және жалпы орта білім алуының негізгі білім беру бағдарламаларының сабақтастығы;

      4) бейімдеген бағдарламаны білім алушылардың игеру нәтижелерін бағалаудың сыни бағалауын пайдалану;

      5) бейімделген негізгі орта білім беру бағдарламасын білім алушылардың игеруі және тиімді жүзеге асыруы үшін жағдай жасау, оған барлық білім алушыларды жекелей дамытуға арналған жағдайды қамтамасыздандыру.

      7. Бағдарламаның негізінде жүзеге асыру төмендегілерді қарастыратын қызметтік және дифференциалды тәсілдер жатыр:

      1) оларды білім мазмұнын игеруін қамтамысыз ететін білім алушылардың танымдық және пәндік-тәжірибелік қызметін ұйымдастыру үрдісі ретіндегі оқыту мақсаттарына қол жеткізудің негізгі құралдары ретінде тану;

      2) білім алушылар тұлғасының дамуы оқу қызметінің қолжетімділігі сипатына тәуелді екенін мойындау;

      3) заманауи қоғам талаптарына сәйкес білім алушылардың тұлғасын дамыту, олардың әлеуметтік бейімділуін мүмкіндігінше қамтамасыздандыру;

      4) олардың ерекше білім алу қажеттіліктеріне сәйкес тұлғалық және танымдық даму дәрежесіне қол жеткізудің тәсілдері мен жолдарын анықтаушы білім алушылардың негізгі орта білім беру технологиясы мен мазмұнын жасау;

      5) танымдық уәждеменің шығармашылық әлеуетінің өсуін қамтамасыздандырушы әрбір білім алушының жекелей дамуы мен білім беру үрдісінің ұйымдастырушылық формаларының әрқилылығы, танымдық қызметтегі баланың өз қатарластарымен және үлкендермен өзара қарым-қатынас жасау формаларын байыту;

      8. Жаңартылған бағдарлама ерекшелікке ие және ТҚАБ білім алушылардың психофизикалық даму қасиетін есепке ала отырып ұзақ уақытқа есептелген.

      9. Математика бойынша бағдарламалық материал зерделік тұрғыдан орналасқан. Бағдарламаның зерделенуі алдында игерілген материалды ұдайы қайталап отыруға жағдай жасайды. Материалдың осылай орналасу жағдайында білім алушы біртіндеп алгебралық өрнектермен, көпмүшелермен, олардың әрекеттерімен және де қасиеттерімен оларға түсінікті тілде танысады.

      10. Қозғалыс қызметтері бұзылуымен байланысты: күш салып орындайтын қозғалыстардың болуы (қимылға күш салу), бұлшықет тонусының бұзылуы, (салдану, босаңсу, дистония), саусақтардың еркін қозғалыстарының шектеулілігі немесе мүмкін болмауы (салдану), қолдың дірілдеуі сызба жұмыстарын жүргізу кезіндегі қимылды қиындатады және графиктерді құру кезінде оқытушы көмектеседі.

      11. Қозғалыс, кеңістіктік, көру бұзылыстары және жұмыс қарқынының баяу болуын есепке ала отырып, өзіндік жұмыстар және бақылау жұмыстары білім алушымен толығымен орындалады, баға төмен болмайды, тапсырмалар білім алушылардың күші жетерліктей болады.

      12. Есептеу және есептік операция кезінде, арифметикалық есептеулерде білім алушылардың калькуляторлар, есептеу материалдарын қолдануына жол беріледі (есептегіштер, сызғыштар).

      13. Әрбір сыныптағы білім алушылардың әртүрлі мүмкіндігіне байланысты ТҚАБ білім алушылар ауытқушылығының қатар келу құрылымын есепке ала отырып, білім мен дағдыға қойылатын талаптың екі деңгейі қарастырылған (оқу материалын игеруіне байланысты):

      1) бірінші дәреже (базалық) білім алушының материал көлеміне қойылатын талаптарды жүзеге асыруын;

      2) екінші дәрежематерал көлемін және оның мазмұндық үрдісін азайтуға қатысты түзетуді қарастырады.

      14. Арнайы мектептің үлкен және ортаңғы буынында оқытудың мазмұны әрбір білім алушы игере алатын шағын білім мен дағдыны қарастырады (бұзылыстары айқын көрінетін білім алушылармен жиынтықталған сыныптарда).

      15. Оқу процесі теорияны игеру және тапсырмаларды шешу кезінде жазбаша және жазба жұмыс түрлерін тиімді үйлестіруге бағытталған. Оқулықпен жұмыс жасауға ерекше назар аударылады (мұғалім түсіндірген соң мәтінді зерделеу, бақылау сұрақтарын пайдалана отырып материалды өздігінен оқу, тапсырма мәтінінің қысқаша жазбасы (теоремалар), сәйкес суреттерді пайдалану).

      16. Оқу процесінің тимділігін қамтамасыздандыруды оқылған материалды қайталау және бекіту, курстың келесі бөлімдерінде тірек білімді жүйелі түрде пайдалану маңызды рөлге ие.

      17. Білім алушыға ұсынылатын тапсырма, жаттығулар мен сұрақтарға дұрыс таңдау жасауларды механикалық тұрғыдан есте сақтауды ғана емес істің мәнін түсіндіретін ережелер мен формулаларды саналы түрде пайдалануға негізделеді.

      18. Тапсырмалар мен жаттығуларға қойылатын талаптар деңгейі оқулықтарда және олардың әдістемелік жетекшілігімен анықталады.

      19. Формулаларды жаттау анықтаманы пайдалану дағдысын қалыптастырумен ауыстырылады.

      20. Оқу процесін тиімді ұйымдастыруың маңызды жағдайы оқу жабдықтары мен көрнекі көмекші құралдарды барынша пайдалану болып табылады.

      21. Білім беру және түзету тапсырмаларын орындауда "Математика" оқу пәні бойынша сабақ өткізуде қолданылатын үлгілер:

      1) магниттік бекітпесі бар сандардың, әріптер мен белгілердің жиынтығы;

      2) "Үлестер мен бөлшектер" жиынтығы;

      3) шарнирлі үлгілер жиынтығы;

      4) стреометрикалық денелер жиынтығы.

      22. "Математика" пәнін оқыту кезінде қолданылатын құралдар мен жабдықтар:

      1) координаттық торшасы бар магниттік тақта;

      2) сынып құралдарының жиынтығы (сызғыш, транспортир, бұрыш, циркуль);

      3) парабол трафареттерінің жиынтығы.

      23. "Математика" пәнін оқытуда келесі баспалық оқу құралдары қолданылады:

      1) ұлы математиктер (портреттер жиынтығы);

      2) математика бойынша кестелер, 5-6 сынып (оларға таратпалы материал);

      3) таратпалы материалдар - 5-6 сынып;

      4) баспалық негіздегі дәптер – 5-6 сынып (оқулыққа жұмыс дәптері);

      5) 5-6 сыныптың нұсқалары бойынша өзіндік жұмысты өткізу материалдары.

      24. тақырыптар мен сыныптар бойынша "Математика" оқу пәнін оқытуда қолданылатын DVD дискілер мен видеоматериалдар:

      1) стендтер мен транспаранттар;

      2) техникалық құралдар (компьютер, интербелсенді тақта).

3-тарау. "Математика" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      25. "Математика" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сыныпта – аптасына 5 сағат, оқу жылында - 170 сағатты;

      2) 6-сыныпта – аптасына 5 сағат, оқу жылында - 170 сағатты құрайды.

      26. 5-сыныпқа арналған "Математика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) натурал сандар мен нөл. Натурал сандар мен нөл. Координаттық сәуле. Натурал сандарды салыстыру. Қос теңсіздік. Қарапайым сандарды қосу. Қарапайым сандарды азайту. Қарапайым сандарды көбейту. Қарапайым сандарды бөлу. Арифметикалық әрекеттердің қасиеті. Қарапайым сандармен байланысты арифетикалық әрекеттер. сандық өрнектер. Әріптік өрнектер. Сандық және әріптік өрнектердің мәні. Өрнектерді жеңілдету. Теңдеулер. Теңдеу түбірі. Теңдеу көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу. Формулалар. Формулалар бойынша есептеу. Қарапайым сандардан тұратын сандық бірізділік;

      2) қарапайым сандардың бөлінгіштігі. Бөлінгіштер мен еселеуіш қарапайым сандар. Қарапайым және күрделі андар. Бөлінгіштің негізгі қасиеттер. 2; 3; 5; 9; 10 бөліну белгілері. Жұп және тақ сандар. Деңгейлік негіздемелер. Дәреже көрсеткіштері. Қарапайым сандарды қарапайым көбейтінділерге бөлу. Кішігірім бөлінгіш. Өзара жай сандар. Жалпы еселеуіштер;

      3) жай бөлшектер және олардың қызметтері. Жай бөлшектерді оқу және жазу. Жай бөлшектердің негізгі ерекшеліктері. Дұрыс және бұрыс жай бөлшектер. Аралас андар. Аралас сандардың бүтін және бөлшек бөліктері. Бұрыс бөлшектерді аралас сандарға ауыстыру. Аралас сандарды бұрыс бөлшек түрінде ұсыну. Жай бөлшектер мен аралас сандарды координаттық сәуледе салу. Жай бөлшектерді жалпы бөлшекке келтіру. Жай бөлшектер мен аралас сандарды салыстыру. Жай бөлшектерді қосу және есептеу. Аралас сандарды қосу. Аралас сандарды қосу. Аралас сандарды есептеу. Жай бөлшектер мен аралас сандарды көбейту. Өзара кері сандар. Жай бөлшектер мен аралас сандарды бөлу. Жай бөлшектер мен аралас сандармен байланысты арифметикалық әрекеттер. Бөлшектерді сандардан және бөлшектер бойынша сандарды табу. Біріккен жұмыстарға байланысты тапсырмалар;

      4) ондық бөлшектер және оларға қолданылатын амалдар (40 сағат). Ондық бөлшек. Ондық бөлшектерді жазу және оқу. Ондық бөлшектерді жай бөлшекке ауыстыру. Координаттық сәуледе ондық бөлшекті салу. Ондық бөлшектерді салыстыру. Ондық бөлшектерді қосу және есептеу. Қарапайым сандарды ондық бөлшектерге көбейту. Ондық бөлшектерді көбейту. Ондық бөлшектерді қарапайым сандарға бөлу. Ондық бөлшектерді 10; 100; 1000 және 0,1; 0,01; 0,001 бөлу. Қарапайым және бөлшектерге байланысты арифметикалық әрекеттер. Ондық бөлшектерді бүтін сандарға айналдыру. Бөлшектерде құрылған сандық бірізділік;

      5) көбейтінді. Көбейтінді. Көбейтінді элементтері. Көбейтіндінің жазылуы. Көбейтінділер арасындағы қатынастар. Көбейтінділердің бірігіуі мен қиылысуы;

      6) бұрыштар. Көпбұрыштар. Бұрыш. Бұрыш шамасы. Бұрышарды құру және өлшеу. Транспортир. Бұрыштарды салыстыру. Көпбұрыштар. Көпбұрыштың бұрыштары мен жан-жағын өлшеу, периметрлерін табу;

      7) кеңістіктік кесінділері. Тік бұрышы параллелепипед (куб). Тікбұрышты параллелепипедтің қиындысы (куб). Фигура кесінділеріне қатысты тапсырмалар. Фигура салуға қатысты тапсырмалар;

      8) 5 - сыныптың "Математика" курсын қайталау.

      27. 6-сыныпқа арналған "Математика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 5-сыныптың математика курсын қайталау;

      2) пайыздар. Пайыз. Сандардың пайыздарын табу және пайыздар бойынша сандарды табу, мәтіндік тапсырмаларды шешу;

      3) диаграммы. Шеңбер. Дөңгелек. Шеңбер секторы. Диаграмма. Диаграмма түрлері: бағаналық, тік, және дөңгелек. Статистикалық мәліметерді ұсыну тәсілдері;

      4) қатынастармен пропорциялар. Екі санның қатынасы. Екі санның пайыздық қатынасы. Пропорция. Пропорцияның негізгі ерекшеліктері. Тік пропорционалды тәуелділік. Кері пропорционалды тәуелділік. Пропорция көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу. Пропорция көмегімен сандардың пайызын табу және пайызы бойынша сандарды табу. Ауқым. Шеңбер ауқымы. Шеңбер ауданы. Шар. Сфера;

      5) рационалды сандар және олармен байлынсты әрекеттер. Оң сандар. Кері сандар. Координаттық тік сызық. Қарама-қайшы сандар. Бүтін сандар. Рационалды сандар. Сандардың модулі. Модуль негізіндегілерді қамтитын қарапайым теңдеулер. Рационалды сандарды салыстыру. Координаттық тік сызық көмегімен рационалды сандарды қосу. Кері рационалды сандарды қосу. Әртүрлі белгілерге ие рационалды сандарды қосу. Рационалды сандарды есептеу. Координаттық тік сызықтағы нүктелер арасындағы ара қашықтық. Рационалды сандарды көбейту. Рационалды сандарды көбейту және қосудың сыйымдылық және үйлесімділік қасиеті. Рационалды сандарды бөлу. Үздіксіз ондық бөлшектер түріндегі рационалды сандарды бөлу. Кезеңдік ондық бөлшектерді жай бөлшектерге айналдыру. Рационалды сандарға байланысты арифметикалық сандар. Мәтіндік тапсырмаларды шешу;

      6) алгебралық өрнектер. Айнымалысы бар. Айнымалысы бар өрнектер. Жақшаларды ашу. Коэффициент. Ұқсас қосылғыштар. Ұқсас қосылғыштарды келтіру. Өрнектердің теңдік түрленулері. Теңдіктер. Алгебралық өрнектердің түрленуі. Мәтіндік тапсырмаларды шешу;

      7) бір айнымалысы бар тік теңдеулер. Сандық теңдіктер және оның ерекшеліктері. Бір айнымалысы бар тік теңдеулер. Тең теңдеулер. Бір айнымалысы бар тік теңдеулерді шешу. Теңдеулер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;

      8) бір айнымалысы бармен келетін тік теңсіздіктер. Сандық теңсіздіктер және олардың ерекшеліктері. Сандық аралықтар. Сандық аралықтардың бірігуі мен қиылысуы. Тік теңсіздіктер. Бір айнымалысы бармен келетін тік теңсіздіктерді шешу. Бір айнымалысы бар келетін тік теңсіздік жүйелері. Бір айнымалысы бармен келетін сызықтық теңсіздік модуль белгілерін қамтиды;

      9) координаттық жазықтық. Жазықтық. Перпендикулярлы тік сызықтар және кесінділер. Параллелді тік сызықтар және кесінділер. Координаттың тікбұрышты жүйесі. Орталық симметрия. Осьтік симметрия;

      10) кеңістіктегі фигуралар. Кеңістіктегі фигураларды орналастыру. Кеңістіктік фигураларды салу, "көрінбейтін" сызықтар. Вектор түсінігі;

      11) статистика. Комбинаторика. Статистикалық мәліметтер және олардың сипаттамасы: орташа арифметикалық, мода, медиана, ауқым. Қозғалыстың орташа жылдамдығы табуға арналған тапсырмаларды шешу. Асыру әдісімен комбинаторлық тапсырмаларды шешу;

      12) 5-6 сыныптардағы математика курсын қайталау.

      28. Оқу пәнінің мазмұны оқытудың бөлімдері бойынша бөлінген. Бөлімдер әріде сыныптар бойынша күтілетін нәтижелер түріндегі білім алушылардың оқу мақсаттарын қамтитын бөлімшелерге бөлінген: дағды және икем, білім және түсіну.

      29. Оқу пәнінің мазмұны 5 бөлімді қамтиды:

      1) 1-бөлім "Сандар";

      2) 2-бөлім "Алгебра";

      3) 3-бөлім "Геометрия";

      4) 4-бөлім "Статистика және ықтималдылық теориясы";

      5) 5-бөлім "Математикалық үлгілеу және талдау".

      30. "Сандар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) сандар мен шамалар туралы түсінік;

      2) сандар операциясы.

      31. "Алгебра" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) алгебралық өрнектер және оның түрленулері;

      2) теңдіктер мен теңсіздіктер, олардың жүйесі мен жиынтығы;

      3) бірізділігі мен оларды сомалау;

      4) тригонометрия.

      32. "Геометрия" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) геометриялық фигуралар туралы түсінік;

      2) геометриялық фигуралардың өзара орналасуы;

      3) метрикалық қатынастар;

      4) векторлар мен түрленулер.

      33. "Статистика және ықтималдылық теориясы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) көбейтінділер теориясы мен логика элементтері;

      2) комбинаторика негіздері;

      3) ықтималдылық теориясының негізі;

      4) статистика және мәліметтерді талдау.

      34. "Математикалық үлгілеу және талдау" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) математикалық талдаудың бастамасы;

      2) математикалық үлгілер көмегімен тапсырмаларды шешу;

      3) математикалық тіл және математикалық үлгі.

4 тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      35. Бағдарламада оқыту мақсаттары кодтық белгімен ұсынылған. Кодта бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан – бөлім мен бөлімшені, төртінші сан оқу мақсатының нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.4 кодында "7" – сынып, "2.1" – бөлімше, "4" – оқу мақсаттарының реттік нөмірі.

      36. Оқыту мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) 1 - бөлім "Сандар":

      1 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 - сынып

6 - сынып

1.1 Сандар мен шамалар туралы түсінік

5.1.1.1 натурал сандардың көптігі түсінігін игеру;
5.1.1.2 жұп және тақ сандар түсінігін игеру;
5.1.1.3 сандардың натурал дәрежесін анықтауды білу;
5.1.1.4 ондық жазба түріндегі натурал сандарды білу;
5.1.1.5 бөлгіштің анықтамасын және еселеуіш қарапайым санның анықтамаларын білу;
5.1.1.6 қарапайым және құрамдас сандардың анықтамасын білу;
5.1.1.7 жалпы бөлгішжалпы еселеуіштің, ең үлкен ортақ бөлгіш және ең кіші ортақ еселік анықтамасын білу;
5.1.1.8 қарапайым сандардың анықтамасын білу;
5.1.1.9 қарапайым бөлінді түсінігін игеру;
5.1.1.10 дұрыс және бұрыс бқлшектерді тану;
5.1.1.11 аралас сандар анықтамасын білу;
5.1.1.12 кері сандар анықтамасын білу;
5.1.1.13 ондық бөлшек түсінігін игеру;
5.1.1.14 ондық бөлшек түрінде жазылған сандардың теңдішіг түсіну;
5.1.1.15 сандардың жақын мәндері түсінігін игеру

6.1.1.1 пайыз түсінігін иеру;
6.1.1.2 екі санның қатынасы нені көрсететінін түсіну;
6.1.1.3 қандай сандар тура проспорционалды екенін түсіну, мысалдар келтіру тапсырмаларды шешу;
6.1.1.4 қандай шамалар кері пропорционалдар болады, мысалдар келтіру, тапсырмалар орындау;
6.1.1.5 координаттық тік сызықты анықтауды білу және координаттық тік сызықты білу;
6.1.1.6 ауқым түсінігін игеру;
6.1.1.7 тұтас сан түсінігін игеру;
6.1.1.8 қарама-қайшы сандар түсінігін игеру, оларды тік координаттық сызықта белгілеу;
6.1.1.9 рационалды сан түсінігін игеру;
6.1.1.10 сан модулін анықтау және оның мәнін табуды білу

1.2 Сан операциялары

5.1.2.1 координаттық сәуле көмегімен натурал сандарды салыстыру;
5.1.2.2 төрт әрекетті қамтитын жақшаның ішіндегі және жақшасын сандық өрнектердің мәнін табу және әрекет ету тәртібін бекіту;
5.1.2.3 сандық өрнектердің мәнін табу үшін көбейту мен қосуды пайдалану;
5.1.2.4 дәрежетүріндегі бірдей сандардың шығарылымын жазып отыру;
5.1.2.5 натурал сандардың 2,5,10 бөліну белгілерін қолдану;
5.1.2.6 натурал сандардың 3 пен 9 бөліну белгілерін қолдану;
5.1.2.7 құрамдас сандарды қарапайым көбейтінділерге бөлу;
5.1.2.8 натурал сандардың бөлінділерін табу;
5.1.2.9 еселенген қарапайымсандарды табу;
5.1.2.10 натурал сандар мәліметтерін бөлшекке бөлуді талдау;
5.1.2.11 натурал сандар әрқилылығы және сомалардың бөлінуін талдау;
5.1.2.12 екі және одан көп сандарда ең үлкен ортақ бөлгішті және ең кіші ортақ еселікті табу;
5.1.2.13 бұрыс бөлшектерді аралас сандарға айналдыру және аралас сандарды бұрыс бөлшектерге айналдыру;
5.1.2.14 жай бөлшектерді азайту кезіндегі бөлшектрдің негізгі ерекшеліктерін қолдану;
5.1.2.15 жай бөлшекті жаңа жаңа бөлшекке айналдыру;
5.1.2.16 жай бөлшект жалпы бөшекке айналдыру; жай бөлшектерді, аралас сандарды салыстыру;
5.1.2.17 бір мәндегі бөлшектерді қосу және есептеуді орындау;
5.1.2.18 әртүрлі мәндегі бөлшектерді қосу және есептеу;
5.1.2.19. натурал сандар бөлшегін есептеуді жүзеге асыру;
5.1.2.20 аралас сандарды қосу және есептеу;
5.1.2.22 кері берілген санды табу;
5.1.2.23 жай бөлшектер мен аралас сандарды бөлуді жүзеге асыру;
5.1.2.24 сандардың бөлігін табу және олардың бөліктері бойынша сандарды табу;
5.1.2.25 жазба формасының біреуінен екіншісіне өту;
5.1.2.26 ондық бөлшектерді салыстыру;
5.1.2.27 ондық бөлшектерді есептиеу және көбейту;
5.1.2.28 ондық бөлшекті натурал сандарға және ондық бөлшектерге көбейтуді жүзеге асыру;
5.1.2.29 ондық бөлшектерді 10, 100, 1000 және 0,1; 0,01; 0,001 көбейту ережелерін сақтау;
5.1.2.30 ондық бөлшектерді натурал сандарға және ондық бөлшекке бөлуді орындау;
5.1.2.31 ондық бөлшекті 10, 100, 1000 және 0,1; 0,01; 0,001 бөлу ережелерін қолдану;
5.1.2.32.ондық бөлшектерді берілген санатқа дейін бүтіндеу

6.1.2.1 бөлшектерді пайыздарға және пайыздарды бөлшектерге ауыстыру;
6.1.2.2 аталмыш санның пайызын табу;
6.1.2.3 бір санның өзге бір санға пайыздық қатынасын табу;
6.1.2.4 аталмыш пайыз бойынша санды табу;
6.1.2.5 сандар қатынасы түсінігін игеру;
6.1.2.6 аталмыш қатынасқа кері қатынасты табу;
6.1.2.7 пропорция анықтамасын білу;
6.1.2.8 пропорцияларды тану және құру;
6.1.2.9 пропорцияның негізгі қасиетін білу және қолдану;
6.1.2.10 берілген қатынастардағы шамаларға бөлу;
6.1.2.11 шамаларды бөліктерег бөлу, сандардың кері порпорционалды мәліметтерін талдау;
6.1.2.12 тұтас сандарды салыстыру;
6.1.2.13 координаттық тік сызықтағы рационалды сандарды көрсету;
6.1.2.14 координаттық тік сызық көмегімен бүтін сандарды қосу және есептеу;
6.1.2.15 Эйлер-Венна дөңгелегінің көмегімен рационалды сандардың көбейтіндісін көрсету;
6.1.2.16 рационалды сандарды салыстыру;
6.1.2.17 әртүрлі белгілерге ие және бір белгілерге ие сандарды көбейту;
6.1.2.18 рационалды сандарды есептеуді жүзеге асыру;
6.1.2.19 рационалды сандарды көбейтуді жүзеге асыру;
6.1.2.20 рационалды сандарды бөлуді жүзеге асыру;
6.1.2.21 рационалды сандарды көбейту мен қосу ерекшеліктерін қолдану;
6.1.2.22 соңғы ондық бөлшектер ретіндегі ретінде жай бөлшектерді тану;
6.1.2.23 шексіз ондық бөлшек түріндегі рационалды сандарды ұсыну;
6.1.2.24 кезеңдік ондық бөлшектің шексіздігін көрсету;
6.1.2.25 шексіз ондық бөлшекті жай бөлшекке айналдыру;
6.1.2.26 рационалды сандарды қамтитын сандық өрнектредің мәнін табу;
6.1.2.27 тік кординаттық нүктелер арасындағы арақашықтықты табу.

      2) 2 – бөлім "Алгебра":

      2 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

2.1 Алгебралық өрнектер мен түрленулер

5.2.1.1 көбейту мен қосудың ерекшеліктерін пайдалана отырып әріптік өрнектерді түрлендіру;
5.2.1.2 әріптердің берілген мәндері бойынша әріптік түрленулердің мәнін табу

6.2.1.1 алгебралық өрнек түсінігін игеру;
6.2.1.2 берілген айнымалысы бар мәндер кезіндегі алгебралық өрнектердің мәнін есептеу;
6.2.1.3 алгебралық өрнектер кезіндегі айнымалысы бар мәнді табу;
6.2.1.4 алгебралық өрнек қандай өзермелі мән кезінде тәжірибелік тапсырма контексінде мәнге ие болады;
6.2.1.5 жақшаларды ашу ережелерін білу;
6.2.1.6 ұқсас қосылғыштар, коэффициент түсінігінің анықтамасын білу;
6.2.1.7 алгебралық өрнектердегі қосылғыштарды келтіру;
6.2.1.8 теңдік түрленулер және теңдіктерді анықтауды білу;
6.2.1.9 алгебралық өрнектердің теңдік түрленулерін жүзеге асыру;
6.2.1.10 бір айнымалысы бар теңдіктерді шығару;
6.2.1.11

өрнегінің геометриялық мәнін түсіну

2.2 Теңдіктер мен теңсіздіктер, олардың жүйесі мен жиынтығы

5.2.2.1 арифметикалық әрекеттердің белгісіз компоненттерін табу ережелері негізіндегі теңдіктерді шешу;
5.2.2.2 теңдіктерді шешу дұрыстығын тексеру тәсілдерін пайдалану

6.2.2.1 дұрыс сандық теңдіктердің қасиетін қолдану;
6.2.2.2 теңдіктерге тең келетін айнымалысы бар тік теңдіктерді анықтауды білу;
6.2.2.3 бір айнымалысы бар теңдіктерді шешу;
6.2.2.4

түріндегі теңдіктерді шешу, мұндағы a және b – рационалды сандарды білу;
6.2.2.5 дұрыс сандық теңсіздіктерді қасиетін білу және қолдану;
6.2.2.6 теңсіздіктерді көбейту, бөлу, қосу, есептеу, білу және қолдану;
6.2.2.7 сандық аралықтардың жазбалары үшін мәндерді пайдалану;
6.2.2.8 сандық аралықтарды бейнелеу;
6.2.2.9 сандық аралықтардың біріккен жерін және түйісулерін анықтау;
6.2.2.10 kx>b, kx

b, kx<b, kx

b түрлерінің тік теңсіздіктерін шешу;
6.2.2.11 kx>b, kx

b, kx<b, kx

b түріндегі теңсіздіктердің алгебралық түрленуі көмегімен теңсіздіктерді келтір;у
6.2.2.12 кординаттық тік сызық кезіндегі теңсіздіктерді шешуді бейнелеу;
6.2.2.13 сандық аралық түріндегі теңсіздіктерді жазу және берілген сандық теңсіздіктерді сандық аралық түрінде жазу;
6.2.2.14 бір айнымалысы бар теңсіздікпен жүйелерді шешу;
6.2.2.15 |x|>a, |x|

a, |x|<a, |x|

a түріндегі тік теңсіздіктеріндегі көптеген нүктелерді бейнелеу

2.3 Бірізділік және сомалау

5.2.3.1 қарапайым сандардан шығатын бірізділіктердегі заңдылықтарды анықтау;
5.2.3.2 қарапайым сандардағы бірізділіктегі қажетті элементтерді табу;
5.2.3.3 қарапайым сандардан тұратын бірізділікті құру және заңдылықтарды ойластыру;
5.2.3.4 бөлшектерден тұратын сандық бірізділіктердегі заңдылықтарды қарастыру;
5.2.3.5 бөлшектерден тұратын бірізділіктерді құру және заңдылықтарды ойластыру.


      3) 3 – бөлім "Геометрия":

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 - сынып

6 - сынып

3.1 Геометриялық фигуралар туралы түсінік

5.3.1.1 ұзындықтың әртүрлі бірліктерін білу және координаттық сәуледегі бірдей кесінділердің не екенін түсіну;
5.3.1.2 бұрыш және оның градустық өлшемдерінің түсінігін игеру және бұрышарды белгілеу және салыстыру;
5.3.1.3 бұрыш түрлерін ажырату (өткір, тіксызық, жалпақ, аударылған, толықтай);
5.3.1.4 көпбұрыш түсінігін игеру;
5.3.1.5 тікбұрышты параллелепид туралы түсінікке ие болу

6.3.1.1 шеңбер, дөңгелек олардың элементтері түсінігін игеру (ортасы, радиус және диаметр);
6.3.1.2 циркуль көмегімен шеңберді салу;
6.3.1.3 дөңгелек сектор түсінігін игеру;
6.3.1.4 координаттық жазықтық түсінігін игеру;
6.3.1.5 координаттың тікбұрышты жүйесін құру;
6.3.1.6 реттік жұп сандар кординаттың тік жүйесіне нүкте қою және әрбір нүктеге координаттық нүктеге сәйкес келетін сандардың реттік жұптарын сәйкес келтіру;
6.3.1.7 координаттары бойынша координата жүйесінде нүкте сызу және координаттық жазықтықта берілген нүкте координатасын табу;
6.3.1.8 осьтік және орталық симметрия түсінігін игеру;
6.3.1.9. симметрияның орталығы немесе осьіне ие фигуралар туралы түсінікке ие болу;симметриялық және орталыө симметрия фигураларын табу;
6.3.1.10 шар және сфера туралы түсінікке ие болу

3.2 Геометриялық фигуралардың өзара орналасуы

5.3.2.1 фигуралардың орналасуы және кесімі көмегімен тапсырмаларды шешу

6.3.2.1 тік перпендикуляр, тік паралельдерді кесіп өтуші сызық анықтамаларын білу;
6.3.2.2 перпендикулярлы, қатар тік сызықтар және кесінділерді тану;
6.3.2.3 кесінді, сәуле немесе тік сызықтардың бір-бірімен, координаттық осьтерімен қиылысқан жерлеріндегі нүктелердің координатының графикалық тәсілдерін табу;
6.3.2.4 жазық және кеңістіктік фигураларды салу және сол бойынша оларды тану;
6.3.2.5 координаттың тікбұрышты жүйесіндегі координат пен координат бастамасындағы нүктелер мен фигураларды салу

3.3 Метрикалық қатынастар

5.3.3.1 транспортир көмегімен бұрыштарды өлшеу;
5.3.3.2 транспортир көмегімен берілген градустық өлшемді бұрыштарды тұрғызу;
5.3.3.3бұрыштарды салыстыру, бұрыштың градустық өлшемін табу тапсырмаларын шешу

6.3.3.1 координаттық тік сызықтағы нүкте арасындағы арақашықтықты табу;
6.3.3.2 шеңбер ауқымынының оның диаметріне қатынасы тұрақты сан екендігін білу;
6.3.3.3 шеңбер ауқымының формуласын білу және қолдану;
6.3.3.4 шеңбер ауданы формуласын білу және қолдану

3.4 Векторлар және түрленулер


6.3.4.1 вектор мен оның анықтамасын білу және оларды салу

      4) 4 – бөлім "Статистика және ықтималдылық теориясы":

      4 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 - сынып

6 - сынып

4.1 Көптік теориясы және логика элементтері

5.4.1.1 көптік түсінігі және оның элементтерін игеру;
5.4.1.2 көптіктердің бірігуі мен қиылысуын анықтау;
5.4.1.3 берілген көптіктердің бірігуі мен қиылысуы, символдарды пайдалана отырып нәтижелерді жазу

;
5.4.1.4 көбейтінді негізі түсінігін игеру;
5.4.1.5 көптіктер арасындағы қатынастардың сипатын анықтау (қиылысатын және қиылыспайтын көптіктер)

4.2 Комбинаторика негіздері


6.4.2.1 асыру әдісімен комбинаторлық тапсырмаларды шешу

4.3 Статистика және мәліметтерді талдау

6.4.3.1 дөңгелек, тік және бағана диаграммалар туралы түсініктерге ие болу;
6.4.3.2 дөңгелек, тік және бағана тектес диаграммаларды салу;
6.4.3.3 кесте немесе диаграмма түрінде берілген статистикалық ақпаратты алу;
6.4.3.4 сандық мәліметтер қатары және медиан, көлем, орташа арифметикалық бірнеше сандардың анықтамасын білу;.
6.4.3.5 статистикалық сандықсипаттамаларды есептеу

      5) 5 – бөлім "Математикалық үлгілеу және талдау":

      5 кесте

Ішкі бөлімдер

Оқыту мақсаттары

5 - сынып

6 - сынып

5.1 Математикалық үлгілеу көмегімен тапсырмаларды шешу

5.5.1.1 қарапайым сандармен байланысты арифметикалық әрекеттердің көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
5.5.1.2 мәтіндік тапсырмаларды шешу кезінде ең үлкен ортақ бөлгішті және ең кіші ортақ еселікті пайдалану;
5.5.1.3 жай бөлшектермен байланысты арифметикалық әрекеттер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
5.5.1.4 сан немесе шама бөліктерін табу немесе бөліктері бойынша сан мен шаманы табу тапсырмаларын шешу;
5.5.1.5. жай бөлшектермен байланысты арифметикалық әрекеттер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
5.5.1.6 Эйлер-Венна диаграммасын пайдалана отырып, тапсырмаларды шешу;
5.5.1.7 әріптік өрнектерді құрау және оларды тапсырмаларды шешуде қолдану;
5.5.1.8 мәтіндік тапсырмаларды шешу үшін формулаларды пайдалану

6.5.1.1 пайызға қатысты мәтіндік тапырмаларды шешу;
6.5.1.2 шамалар тік және кері пропорционалдылықпен байланысты тапсырмаларды анықтау және шешу;
6.5.1.3 пропорция көмегімен пайызға қатысты тапсырмаларды шешу;
6.5.1.4 сызба, жоспар, картамен жұмыс кезінде ауқымды пайдалану
6.5.1.5 рационалды сандармен байланысты мәтіндік тапсырмаларды шешу;
6.5.1.6 қозғалыстың орташа жылдамдығын табу тапсырмаларын шешу;
6.5.1.7 тік теңдеулерді құру көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу

5.2 Математикалық тілдер мен математикалық үлгілер

5.5.2.1 жай бөлшектерді қарау және жазу;
5.5.2.2 координаттық сәуледегі қарапайым сандарды бейнелеу;
5.5.2.3 координаттық сәуледегі аралас сандар, жай бөлшектерді бейнелеу;
5.5.2.4 координаттық сәуледегі ондық бөлшектерді бейнелеу;
5.5.2.5. ондық бөлшектерді оқу және жазу;


5.5.2.6 белгілер көмегімен қарапайым сандарды салыстырудың нәтижесін жазу;
5.5.2.7 қарапайым сандарды жиынтықтау және салыстыруды қажет ететін жағдайларды талдау;
5.5.2.8 көптіктермен жұмыс жасау кезінде мына символарды пайдалану

;
5.5.2.9 кеңістіктік геометриялық фигуралардың бір бөлігі мен жазық фигураларды сызу (куба және тікбұрышты тікбұрыш)

6.5.2.1 екі санның қатынасын қарау және жазу;
6.5.2.2 пропорцияларды қарау және жазу;
6.5.2.3 шамаларды сипаттау кезінде бүтін сандарды пайдалану;
6.5.2.4 мәтіндік тапсырмаларды шешу кезінде айнымалысы бар формулалармен келетін өрнектерді құрау

      37. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Математика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      38. Бөлімдерді және тақырыптарды меңгеру сағаттарын қою мұғалімнің басшылығына сай жүргізіледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-6 сыныптарына
арналған "Математика" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Математика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 - сынып

      1 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Жай сандар мен нөл

Жай сандар мен нөл

5.1.1.1 жай сандар көптік түсінігін игеру;
5.1.1.2 жұп және жұп емес сандар;

Координаттық сәуле. Қарапайым сандарды салыстыру. Қосарлы теңсіздіктер

5.3.1.1 ұзындықтың әртүрлі бірліктерін білу және координаттық сәуледегі ортақ кесіндінің не екенін білу;
5.5.2.2 координаттық сәуледегі қарапайым сандарды бейнелеу;
5.1.2.1 координаттық сәуле көмегімен қарапайым сандарды салыстыру;


5.5.2.7 қарапайым сандарды жиынтықтау және салыстыруды талап ететін жағдайларды талдау

Арифметикалық әрекетердің қасиеті.
Қарапайым сандардың арифметикалық қызметтері.

5.1.2.2 төрттен асатын әрекеттерді қамтитын жақшаның ішіндегі және жақшасыз сандық өрнектердің мәнін табу және әрекеттердің ретін орналастыру;
5.1.2.3 сандық өрнектердің мәнін табу үшін көбейту мен қосудың ерекшеліктерін пайдалану

Сандық және әріптік өрнектер және олардың мәні. Өрнектерді қарапайымдару

5.2.1.1 көбейту және қосудың ерекшеліктерін қолдана отырып әріптік өрнектерді түрлендіру;
5.2.1.. әріптердің берілген мәндері бойынша әріптік өрнектердің мәнін табу

Теңдеу. Теңдеу түірі. Теңдеуді шешу.

5.2.2.1 арифметикалық әрекеттердің белгісіз компоненттерін табу ережелері негізінде теңдеулерді шешу;
5.2.2.2 теңдеулерді шешу дұрыстығын тексеру тәсілдерін пайдалану

Формулалар. Формулалар бойынша есептеу. Мәтіндік тапсырмаларды шешу. Қарапайым сандардың бірізділігі

5.5.1.1 қарапайым сандармен байланысты арифметикалық әрекеттердің көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
5.5.1.7 әріптік өрнектерді құрау және оларды тапсырмаларды шешуде қолдану;
5.5.1.8 мәтіндік тапсырмаларды шешу үшін формулаларды пайдалану;
5.2.3.1 қарапайым сандардан тұратын бірізділіктегі заңдылықтарды реттеу;
5.2.3.2 қарапайым сандардан тұратын бірізділіктегі жетіспейтін элементтерді табу;
5.2.3.3 қарапайым сандардан тұратын бірізділік және заңдылықтарды ойластыру

Қарапайым сандардың бөлінгіштігі

Бөлінгіштер және еселенген қарапайым сандар

5.1.1.5 бөлгіштерді және еселенген қарапайым сандарды анықтауды білу;
5.1.2.8 қарапайым сандар бөлінгіштерін табу;
5.1.2.9 қарапайым сандар бөлінгіштерін табу

Қарапайым сандар және күрделі сандар

5.1.1.6 қарапайым және қүрделі сандарды анықтауды білу

Бөлінгіштің негізгі ерекшеліктері

5.1.2.10 аталмыш қарапайым сандарды шығаруыдң бөлінгіштігін талдау;
5.1.2.11 аталмыш қарапайым сандардың әрқилылығы мен сомасының бөлінгіштігін талдау

2; 3; 5; 9; 10 бөліну белгілері

5.1.2.5 қарапайым сандардың 2,5,10 бөліну белгілерін қолдану;
5.1.2.6 қарапайым сандардың 3 және 9 бөліну белгілерін қолдану

Дәреже

5.1.1.3 қарапайым санның дәрежелерін анықтауды білу;
5.1.1.4 ондық жазба түріндегі қарапайым санды ұсыну;
5.1.2.4 дәрежетүріндегі бірдей сандардың шығарылымын жазу

Қарапайым көбейтінділерді қарапайым сандарға бөлу

5.1.2.7 қарапайым көбейтінділерге күрделі сандарды бөлу

Жалпы бөлінгіштер. Өзара қарапайым сандар. Жалпы көбейтінділер.

5.1.1.7 жалпы еселеуіш, ең үлкен ортақ бөлгіш және ең кіші ортақ еселік, жалпы бөлінгіш түсінігін анықтауды білу;
5.1.2.12 екі немесе одан да көп сандардың ең үлкен ортақ бөлгіші және ең кіші ортақ еселігі;
5.1.1.8 өзара қарапайым сандарды анықтау;
5.5.1.2 мәтіндік тапсырмаларды шешу кезінде ең үлкен ортақ бөлгішті және ең кіші ортақ еселікті пайдалану

2 - тоқсан

Жай бөлшектер

Жай бөлшектер. Жай бөлшектерді оқу және жазу.

5.1.1.9 жай бөлшектер түсінігін игеру;
5.5.2.1 жай бөлшектерді оқу және жазу;

Жай бөлшектердің негізгі ерекшеліктері.

5.1.2.14 жай бөлшектерді қысқарту кезіндегі бөлшектердің негізгі қасиетін қолдану;
5.1.2.15 жай бөлшектерді жаңа бөліндіге келтіру

Дұрыс және бұрыс жай бөлшектер

5.1.1.10. дұрыс және бұрыс бөлшектер

Аралас сандар

5.1.1.11 аралас сандарды анықтауды білу;
5.1.2.13 бұрыс бөлшекті аралас санға, ал аралас санды бұрыс бөлшекке айналдыру

Координаттық сәуледегі жай бөлшектер мен аралас сандар.

5.5.2.3 координаттық сәуледе жай бөлшектерді, аралас сандарды бейнелеу

Жай бөлшектермен байланысты әрекеттер

Жай бөлшектерді жалпы бөлгіштерге келтіру. Жай бөлшектер мен аралас сандарды салыстыру.

5.1.2.16 жай бөлшектерді жалпы бөлшекке келтіру; жай бөлшектерді, аралас сандарды салыстыру

Қарапайым сандарды қосу және азайту

5.1.2.17 бір бөлшекті бөлінділерді көбейту және есептеуді жүзеге асыру;
5.1.2.18 әртүрлі бөлінділерге ие бөлшектерді көбейтіп шығаруды жүзеге асыру

Аралас сандарды көбейту. Аралас сандарды азайту

5.1.2.19 қарапайым сандардан тұратын бөлшектерді есептеу;
5.1.2.20 аралас сандарды есептеп шығару

3 - тоқсан

Жай бөлшектермен байланысты әрекеттер һ

Аралас сандар мен жай бөлшектерді көбейту. Кері сандар

5.1.2.21 аралас сандар, жай бөлшектерді көбейтуді жүзеге асыру;
5.1.1.12 кері сандарды анықтауды білу;
5.1.2.22 кері сандарды табу

Даралас сандар мен жай бөлшектерді бөлу

5.1.2.23 аралас сандар мен жай бөлшектерді бөлуді жүзеге асыру

Мәтіндік тапсырмалар

Сан бөлшектерін және бөлшектер бойынша санды табу

5.1.2.24 сан бөлігін және бөліктері бойынша санды табу;
5.5.1.4 сан бөліктерін табу немесе сан немесе оның бөліктері бойынша шамаларғ қатысты тапсырмаларды құру және шешу

Өзара жұмыс бойынша тапсырмалар

5.5.1.3 жай бөлшектермен байланысты арифметикалық қызметтердің көмегімен (мысалы, біріккен жұмысқа байланысты тапсырмалар) мәтіндік тапсырмаларды шешу

Ондық бөлшектер және оларға қолданылатын амалдар. (28с)

Ондық бөлшек. Ондық бөлшектерді оқу және жазу. Ондық бөлшектерді жай бөлшектерге айналдыру.

5.1.1.13 ондық бөлшектер түсінігін игеру;
5.1.1.14 ондық бөлшек түрінде жазылған сандық теңдіктерді түсіну;
5.5.2.5 ондық бөлшектерді оқу және жазу;
5.1.2.25 бөлшектің бір жазбасынан екіншісіне өту

Координаттық сәулеге ондық бөлшектерді бейнелеу. Ондық бөлшектерді салыстыру.

5.5.2.4 ондық сәуледегі ондық бөлшекті бейнелеу;
5.1.2.26 ондық бөлшектреді салыстыру

Ондық бөлшектерді қосу және азайту

5.1.2.27 ондық бөлшектерді көбейту және есептеу

Ондық бөлшектерді қарапайым сандарға көбейту. Ондық бөлшектерді көбейту.

5.1.2.28 ондық бөлшектерді қарапайым сандарға және ондық бөлшекке бөлуді жүзеге асыру

Ондық бөлшектерді қарапайым сандарға бөлу. Ондық бөлшектерді бөлу

5.1.2.30 ондық бөлшектерді қарапайым сандарға және ондық бөлшекке бөлуді жүзеге асыру

4 - тоқсан

Ондық бөлшектер және оларға қолданылатын амалдар

ондық бөлшектерді 10, 100, 1000 және 0,1; 0,01; 0,001 бөлу және көбейту

5.1.2.29 ондық бөлшекті 10, 100, 1000 және 0,1; 0,01; 0,001 бөлу ережелерін қолдану;
5.1.2.31 ондық бөлшекті 10, 100, 1000 және 0,1; 0,01; 0,001 бөлу ережелерін қолдану

Ондық бөлшектерді бүтіндеу

5.1.1.15 санның жақын мәндері түсінігін игеру;
5.1.2.32 берілген санат бойынша ондық бөлшектерді бүтіндеу

Мәтіндік тапсырмаларды шешу. Бөлшектерден тұратын бірізділік.

5.5.1.5 бөлшектерге қатысты арифметикалық әрекеттер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
5.2.3.4 бөлшектерден тұратын сандық бірізділіктердегі заңдылықтарды анықтау;
5.2.3.5 бөлшектерден тұратын біріззділікті құру және заңдылықтарын ойластыру

Көбейтінді

Көбейтінді. Көбейтінді элементтері. Көбейтінділердің бейнеленуі

5.4.1.1 көптік түсінігі және оның элемениттерін игеру;
5.5.2.8 көптіктермен жұмыс жасау кезінде

символдарын пайдалану

Көбейтінділер арасындағы қатынастар. Көптік негіздемесі

5.4.1.4 көбейтінді негізіндегі түсініктерді игеру;
5.4.1.5 көбейтінділер арасындағы қатынастардың сипатын анықтау (қиылысаты және қиылыспайтын көптіктер)

Көбейтінділерді біріктіру және қиылыстыру

5.4.1.2 көбейтінділердің бірігуі мен қиылысуын анықтауды білу;
5.4.1.3 берілген көбейтінділердің бірігуі мен қиылысын табу

символдарын пайдалана отырып нәтижелерді жазу

Мәіндік тапсырмаларды шешу

5.5.1.6 Эйлера-Венна диаграммасын пайдалана отырып, тапсырмаларды шешу

Бұрыштр. Көпбұрыштар

Бұрыш

5.3.1.2 бұрыш және оның өлшемдері түсінігін игеру, бұрыштарды анықтау және салыстыр;
5.3.1.3 бұрыш түрлерін ажырату (өткір, тік, жалпақ, аударылған, толық)
5.3.3.1 транспортир көмегімен бұрыштарды өлшеу;
5.3.3.2 транспортир көмегімен берілген градустық өлшем бұрышын құру;
5.3.3.3 бұрыштарды салыстыру, градустық өлшемді табуға қатысты тапсырмаларды шешу

Көпбұрыш

5.3.1.4 көпбұрыш түсінігін игеру

Кеңістіктік фигуралардың бөліктері

Тікбұрышты параллелепипед (куб) және оның бөліктері

5.3.1.5 тікбұрышты параллелепид және оның көлемі туралы түсінікке ие болу;
5.5.2.9 кеңістіктің геометриялық фигуралардың жазықтығы мен көлемін шығару (куба және тікбұрышты параллепипеда)

Фигура кесінділерінің міндеттері. Фигураларды орналастыру тапсырмалары.

5.3.2.1 фигураларды кесу және жинақтау көмегімен тапсырмаларды шешу

5-сынып математика курсын қайталау

      2) 6 - сынып:

      2 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

5-сынып бойынша математика курсын қайталау

Пайыздар

Пайыз

6.1.1.1 пайыз түсінігін игеру;
6.1.2.1 бөлшектерді пайызға аудару және пайызды бөлшекке айналдыру

Санның пайызын табу және есептеп шығару

6.1.2.2 аталмыш санның пайызын табу;
6.1.2.3 бір санның өзге санға пайыздық қатынасын табу немесе керісінше;
6.1.2.4 аталмыш пайыз бойынша санды табу

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

6.5.1.1.пайызға қатысты пайыздық тапсырмаларды шешу

Диаграммалар

Шеңбер. Дөңгелек. Шеңбер секторы.

6.3.1.1 шеңбер, дөңгелек және олардың элементтері түсінігіні игеру (орталығы, радиусы және диаметрі);
6.3.1.2 циркуль көмегімен дөңгелек сызу;
6.3.1.3 дөңгелек секторы түсінігіні игеру

Диаграмма

6.4.3.1 дөңгелек, тік және бағана түріндегі диаграмма түсінігіне ие болу;
6.4.3.2 дөңгелек, тік және бағана түріндегі диаграмманы сызу

Статистикалық мәліметтерді ұсыну тәсілдері

6.4.3.3 диаграмма немесе кесте түрінде ұсынылған статистикалық ақпаратты алу

Қатынастар мен пропорциялар

Екі санның қатынасы. Екі санның пайыздық қатынасы

6.1.2.5 санға қатысты түсініктерді игеру;
6.1.2.6 аталмыш қатынасқа кері келетін қатынасты табу;
6.1.1.2 ол екі санның қатынасын көрсететін түсіну;
6.5.2.1 екі санның қатынасын оқу және жазу

Пропорция. Пропорцияның негізгі ерекшеліктері.

6.1.2.7 пропорция анықтамасын білу;
6.1.2.8 пропорцияларды тану және құру;
6.5.2.2 пропорцияларды оқу және жазу;
6.1.2.9 пропорцияның негізгі қасиетін білу және қолдану

Тік пропорционалды тәуелделік. Кері пропорционалды тәуелділік.

6.1.1.3 қандай шамалар тік пропорционал болып келетінін түсіну, мысалдар келтіру, тапсырмаларды шешу;
6.1.1.4 қандай шамалар кері пропорционал болып келетінін түсіну, мысалдар келтіру, тапсырмаларды шешу;
6.5.1.2 шамалар тік және кері пропорционалдылықпен байланысты болып келетін шамаларды тану және тапсырмаларды шешу

Пропорция көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу

6.5.1.3 пропорция көмегімен пайызға қатысты тапсырмаларды шешу;
6.1.2.10. аталмыш қатынастағы шамаларды бөлу;
6.1.2.11 шамаларды аталмыш сандарға кері пропорционал болатын бөліктерге бөлу

Ауқым

6.1.1.6 ауқым түсінігін игеру;
6.5.1.4 карта, жоспар, сызбамен жұмыс жасау кезінде ауқымды қолдану

Шеңбер көлемі. Шеңбер аумағы. Дөңгелек. Сфера

6.3.3.2 шеңбер ұзындығының оның диаметріне қатынасы тұрақты екенін білу;
6.3.3.3 шеңбер ұзындығының формуласын білу және қолдану;
6.3.3.4 дөңгелек ауданының формуласын білу және қолдану;
6.3.1.10 шар мен сфера туралы түсінікке ие болу

2 - тоқсан

Рационалды сандар және оларға қатысты әрекеттер

Оң сандар. Кері сандар. Тік координттық сызық. Қарама-қайшы сандар.

6.1.1.5 координаттық тік сызықтың анықтамасын білу және сызу;
6.1.1.8 қарама-қайшы сандар түсінігін игеру, оларды координаттық тік сызықта белгілеу

Бүтін сандар. . Рационалды сандар

6.1.1.7 бүтін сан түсінігін игеру;
6.5.2.3 шамаларды сипаттау кезінде бүтін сандарды пайдалану;
6.1.1.9 рационалды сандар түсінігін игеру;
6.1.2.13 координаттық тік сызықта рационалды сандарды бейнелеу;
6.1.2.15 Эйлера-Венн шеңбері көмегімен рационалды сандарды бейнелеу

Сандар модулі

6.1.1.10 сан модулі анықтамасын білу және оның мәнін табу;
6.2.1.11

өрнегініңгеометриялық мәнін түсіну;
6.3.3.1 координаттық тік сызықтағы нүктелер арасындағы ара қашықтықты табу

Рационалды сандарды салыстыру

6.1.2.12 тұтас сандарды салыстыру;
6.1.2.16 рационалды сандарды табу

Координаттық тік сызық көмегімен рационалды сандарды қосу.

6.1.2.14 координаттық тік сызық көмегімен бүтін сандарды көбейту және есептеу

Кері рационалды сандарды қосу. Әртүрлі белгілермен келетін рационалды сандарды қосу.

6.1.2.17 рационалды сандарды бірдей және әртүрлі белгілермен қосуды жүзеге асыру

Рационалды сандарды есептеу. Координаттық тік сызықтағы нүктеер арасындағы арақашықтықтар.

6.1.2.18 рационалды сандарды есептеуді жүзеге асыру;
6.1.2.27 координаттық тік сызықтағы нүктелер арасындағы арақашықтықты табу

3 - тоқсан

Рационалды рационалдар үстіндегі әрекеттер

Рационалды сандарды көбейту

6.1.2.19 рационалды сандарды көбейтуді жүзеге асыру

Рационалды сандарды көбейтудің сыйымдылық және үйлесімділік қасиетттері

6.1.2.21 рационалды сандарды көбейту және қосу ерекшеліктерін қолдану

Рационалды сандарды бөлу

6.1.2.20 рационалды сандарды бөлуді жүзеге асыру

Ондық кезеңдік бөлшектер түріндегі рационалды сандарды ұсыну. Шексіз кезеңдік бөлшекті жай бөлшеккке айналдыру.

6.1.2.22 соңғы ондық бөлшектер ретінде ұсынылатын жай бөлшектерді анықтау;
6.1.2.23 рационалды сандарды шексіз кезеңдік ондық бөлшек түрінде ұыну;
6.1.2.24 шексіз кезеңдік ондық бөлшек кезеңін табу;
6.1.2.25 шексіз кезеңдік ондық бөлшекті жай бөлшеккке айналдыру

Рационалды сандармен байланысты арифметикалық әрекеттер

6.1.2.26 рационалды сандарды қамтитын сандық өрнектердің мәнін табу

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

6.5.1.5 рационалды сандармен келетін мәтіндік тапсырмаларды шешу

Алгебралық өрнектер

Айнымалысы барлер. Айнымалысы барме келетін өрнектер.

6.2.1.1 алгебралық өрнектер түсінігін игеру;
6.2.1.2 берліген айнымалысы бар рационалды мәндер кезіндегі алгебралық өрнектредің мәнін табу;
6.2.1.3 алгебралық өрнектердегі айнымалысы бар мәнді табу;
6.2.1.4 қандай мән кезінде айнымалысы бар алгебралық өрнек контексте тәжірибелік мәнге ие болатынын түсіну

Жақшаларды ашу. Коэффициент.Ұқсас еселеуіштер. Ұқсас еселеуіштерді келтіру.

6.2.1.5 жақшаны ашу ережесін білу;
6.2.1.6 қосылғыштарға ұқсас коэффициент түсінігін анықтауды білу;
6.2.1.7 алгебралық өрнектердегі қосылғыштарды келтіру

Өрнектердің тең түрленулері. Теңдік.

6.2.1.8 теңдіктер және теңдік түрленулерді анықтауды білу

Алгебралық өрнектердің түрленуі

6.2.1.9 алгебралық өрнектердің теңдік түрленулерін жүзеге асыру

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

6.5.2.4 мәтіндік тапсырмаларды шешу кезінде өзгермелелер мен формулалар өрнегін құру;
6.2.1.10 бір айнымалысы бар теңдіктерді шығару

Бір айнымалысы бармен келетін тік теңдіктер

Сандық теңдіктер және оның қасиеті

6.2.2.1 дұрыс сандық теңдіктерді білу және қолдану

Тең түсетін теңдіктер. Бір айнымалысы бармен келетін тік теңдіктер. Бір айнымалысы бармен келетін тік теңдіктерді шешу.

6.2.2.2 тік, айнымалысы бар және тең теңдеулер анықтамасын білу;
6.2.2.3 бір айнымалысы бар тік теңдеулерді шешу

Модуль белгісі негізіндегі айнымалысы барні қамтитын тік теңдіктер

6.2.2.4 aменbрационалды сандар болып табылатын

теңдей түрін шешу

Теңдіктер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу

6.5.1.7 тік теңдеулер құру көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу

Бір айнымалысы бармен келетін тік теңсіздік

Сандық теңсіздіктер және олардың ерекшеліктері.

6.2.2.5 дұрыс сандық теңдіктер еекшелігін білу және қолдану;
6.2.2.6 теңсіздіктерді көбейту, есептеу, және бөлуді түсіну және қолдану

Сандық аралықтар. Сандық аралықтардың бірігуі мен қиылысуы .

6.2.2.7 сандық аралықтарды жазуға арналған белгілерді қолдану;
6.2.2.8 сандық аралықтарды бейнелеу;
6.2.2.9 сандық аралықтарды табу, біріктіру және қиылыстыру

4 - тоқсан

Бір айнымалысы бармен келген тік теңсіздік

Бір айнымалысы бармен келген тік теңсіздік. Бір айнымалысы бармен келетін тік теңсіздікті шешу.

6.2.2.10 kx>b, kx

b, kx<b, kx

b түрлерінің тік теңсіздіктерін келтіру;
6.2.2.11 kx>b, kx

b, kx<b, kx

b теңсіздік түрлеріне қатысты алгебралық түрленулердің көмегімен теңдеулерді келтіру;
6.2.2.12 координаттық тік сызықтағы теңсіздіктерді шешуді сипаттау;
6.2.2.13 сандық аралық түріндегі теңсіздіктердің шешімін табу және теңсіздік түрінде берілген сандық аралықты жазу

Бір айнымалысы бармен тік теңсіздік жүйесі. Бір айнымалысы бармен тік теңсіздік жүйесін шешу.

6.2.2.14 тік теңсіздік жүйесін шешу

Модуль белгісі негізіндегі айнымалысы барні қамтитын тік теңсіздік. Модуль белгісі негізіндегі айнымалысы барні қамтитын тік теңсіздікті шешу

6.2.2.15 |x|>a, |x|

a, |x|<a, |x|

a теңсіздік түріндегі координаттық тік сызықтағы көптеген нүктелерді табу

Перпендикулярлы және тік сызықтар мен кесінділер. Қатар тік сызықтар және кесінділер.

6.3.2.1 перпендикулярлы тік, қиылысуды анықтауды білу;
6.3.2.2 параллель, перпендикулярлы тік сызықтар мен кесінділерді тану

Координаттық жазықтық. Координаттың тікбұрышты жүйесі.

6.3.1.4 координаттық жазықтық түсінігіні игеру;
6.3.1.5 координаттың тікбұрышты жүйесін құру;
6.3.1.6 сандардың реттелген жұбына (х; у) координаттың тікбұрышты жүйесіне нүкте қойылады және әрбір нүктеде координаттық нүкте деп аталатын сандардың жұптық санымен сәйкес келеді;
6.3.1.7 оның координаттары бойынша кординаттар жүйесіне нүкте қою және координаттық жазықтықта берілген нүкте координаттарын табу;
6.3.2.3 координаттық ось, тік сызықтардың бір-бірімен немесе сәуле, кесінділердің қиылысу нүктелері координаттары тәсілімен нүктелерді табу

Орталық симметрия. Осьтік симметрия

6.3.1.8 осьтік және орталық симметрия түсінігін игеру;
6.3.1.9 симметрия орталығы немесе оське ие фигуралар туралы түсінікке ие болу; симметриялық және орталық симметриялық фигураларын тану;
6.3.2.5 координаттың тікбұрышты жүйесіндегі координаттық ось пен координаттың симметриялық бастамасы, нүктелер мен фигураларды құру

Кеңістіктегі фигуралар

Кеңістіктегі фигураларды орналастыру. Кеңістіктік фигураларды салу. "көрінбейтін" сызықтар. Вектор түсінігі.

6.3.2.4 сызбасы бойынша фигурасын тану және жазық және кеңістіктік фигураларды бейнелеу;
6.3.4.1 вектор анықтамасын білу және оны салу

Статистика. Комбинаторика

Статистикалық мәліметтер және олардың сипатттамасы:орташа арифметикалық, медиана, ауқым

6.4.3.4 сандық мәліметтер қатары және медиандар, орташа арифметикалық сандар анықтамасын білу;
6.4.3.5 статистикалық сандық сипаттамаларды есептеу

Қозғалыстың орташа жылдамдығын табуға бағытталған тапсырмаларды шешу. Асып түсіру әдісімен комбинаторлы тапсырмаларды шешу.

6.5.1.6 қозғалыстың орташа жылдамдығын табу тапсырмаларын шешу;
6.4.2.1 асып түсу әдісімен комбинаторлы тапсырмаларды шешу

5-6 сыныптың математика курсын қайталау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылдың 3 сәуіріндегі
№ 115 бұйрығына 492 - қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Алгебра" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Алгебра" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген

      2. "Алгебра" пәніне оқыту мақсаты: алгебра мен ең пәндер (физика, химия, биология, информатика) тапсырмаларын орындау кезінде оны пайдалануға мүмкіндік беретін деңгейге дейінгі есептеуіш және алгебралық дағдыларды дамыту.

      3. "Алгебра" пәнін оқытудың міндеттері:

      1) тұрмыста және еңбекте қажетті алгебралық білім мен дағдыны білім алушымен игеруін қамтамасыз ету;

      2) Бағдарламаның "Сандар", "Алгебра элементтері", "Ықтималдылық статистикасы мен теориясы", "Математикалық үлгілеу мен талдау" бөлімдері бойынша математикалық білім мен дағдыны қалыптастыру және дамытуға ықпал ету;

      3) физика, химия, биология және теоретикалық салалар мен тәжірибелік функция тапсырмаларын шешу және зерттеу үшін алгебралық білімді пайдаланудың қарапайым дағдыларын қалыптастыру;

      4) тәжірибелік тапсырмаларды шешу кезінде сәйкес математикалық әдістерді таңдап алу үшін шығармашылық қабілет, логикалық және сыни ойлауды дамыту;

      5) байланыс жасау дағдыларын дамыту, соның ішінде ақпаратты нақты және сауатты түрде жеткізе білу, әртүрлі дереккөздерінен келген ақпараттарды пайдалан білу, оның ішінде жарияланымдар мен электронды құралдар;

      6) математиканың даму тарихы, алгебралық терминдердің пайда болу тарихымен таныстыру;

      7) алгебраны оқыту кезінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану дағдыларын дамыту.

      4. "Алгебра" оқу пәнінің түзету міндеттері:

      1) тірек-қозғалыс аппаратындағы бұзылыстарды түзету;

      2) психикалық қызметтерін түзету және дамыту (ойлаудың жетіспеушілігін, сөйлеу тілін, есте сақтауын, зейінін, қиялын, қабылдауын);

      3) ойлау қызметін белсендіру (талдау, синтездеу, жалпылау, топтау процесін дамыту);

      4) анализаторларын дамыту (кинестетикалық, есту, көру).

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Бағдарлама мыналарды қамтамасыздандыруға бағытталған:

      1) тірек-қозғалыс аппараты бұзылған (бұдан әрі – ТҚАБ) білім алушылардың негізгі орта білім алу дәрежесінде сапалы білім алуың тең мүмкіндігіне ие болу;

      2) ТҚАБ білім алушылардың бастауыш және жалпы орта білім алуының негізгі білім беру бағдарламаларының сабақтастығы;

      3) бейімдеген бағдарламаны білім алушылардың игеру нәтижелерін бағалаудың сыни бағалауын пайдалану;

      4) бейімделген негізгі орта білім беру бағдарламасын білім алушылардың игеруі және тиімді жүзеге асыруы үшін жағдай жасау, соның ішінде жекелей дамытуға жағдай жасауды қамтамасыздандыру.

      6. Бағдарламаның негізінде жүзеге асыру төмендегілерді қарастыратын функция және дифференциалды тәсілдер:

      1) қозғалыс, танымдық және заттық-тәжірибелік функциясын ұйымдастыру процесі ретіндегі оқыту мақсаттарына қол жеткізудің негізгі құралдары ретінде тану;

      2) білім алушылар тұлғасының дамуы оқу функциясының қолжетімділігі сипатына тәуелді екенін мойындау;

      3) заманауи қоғам талаптарына сәйкес білім алушылардың тұлғасын дамыту, олардың әлеуметтік бейімділуін қамтамасыздандыру;

      4) олардың ерекше білім алу қажеттіліктеріне сәйкес тұлғалық және танымдық даму дәрежесіне қол жеткізудің тәсілдері мен жолдарын анықтаушы білім алушылардың негізгі орта білім беру технологиясы мен мазмұнын жасау;

      5) әрбір білім алушының жекелей дамуы мен білім беру процесінің ұйымдастырушылық формаларының әрқилылығы.

      7. Бағдарлама дедуктивті талқылаулардың элементтерін қолданумен (жалпыдан жалқыға) индуктивті негізде (жалқыдан жалпыға) құрылады. Білім алушылардың дағдылары қарапайымнан кұрделіге қарай қалыптасады, математикалық материалды зерделеу кезінде шоғырлану белгілері қолданылады.

      8. ТҚАБ балаларды оқыту нәтижелері және көлемі мен сапасы мыналармен анықталады:

      1) дамудағы ауытқушылықтың сипаты;

      2) пайда болу уақыты мен бұзылыс ауырлығы;

      3) отбасының арнайы оқыту процесіне қатысу мүмкіндігі мен қалауы;

      4) қоршаған ортаның мүмкіндігі мен дайындығы, беру жүйесінің оқытуға жағдай жасауы және оған дайындығы;

      5) бұл категорияның білім алушылардың психофизикалық қасиеттерін білу.

      9. ТҚАБ білім алушыларға арналған мектептегі контингент таным мен сөйлеу бұзылыстарының қатар келуімен келген (бала сал ауруы, тірек-қозғалыс аппаратының туылғаннан бастап және жүре келе болуы, тері, аяқ-қол бармақтары мен саусақтары босаңсуы және салдану) тірек-қозғалыс аппаратының әртүрлі бұзылыстарын қамтитын төтенше біртекті емес топты қамтиды.

      10. Шектеулі қозғалыс белсенділігін есепке ала отырып, білім берудің қажетті шарты келесі қосымша дене жаттығуларын өткізу болып табылады:

      1) мидың жоғары психикалық қызметін жетілдіруге бағытталған кинезиологиялық жаттығулар;

      2) белсенді қозғалыс мөлшерін арттыру, эмоционалды қысыңқылық және бұлшықетке күш салуды төмендетуге бағытталған тыныс алу және босаңсыту жаттығулар;

      3) көру-моторлы кординациясының (көз бен қолдың үйлесімсіз жұмыс асауы) қалыптасуына арналған көру гимнастикасы.

      11. Білім беру процесінде сабақтың тиімділігін арттыру және қозғалыс координациясын жетілдіру, жады, зерде, ойлауды дамыту үшін білім берудің қажетті шарты персоналды компьютерлерді, техникалық жабдықтарды (арнайы клавиатура, түрлі контакторлар, тышқан (сенсорлы тышқан, джойстик, трекбол, снесорлы планшеттер) пайдалану.

      12. Қозғалыс қызметі терімен бұзылуымен байланысты сызба жұмыстарын жүргізу кезінде және графиктерді құру кезінде оқытушы көмектеседі.

      13. Қозғалыс, кеңістіктік, көру бұзылыстары және жұмыс қарқынының баяу болуы ескеріле отырып, өзіндік жұмыстар және бақылау жұмыстары білім алушымен толығымен орындалады, бұл ретте баға төмен болмайды, тапсырмалар білім алушыларға қолжетімді болуы қарастырылады.

      14. Есептеу және есептеу амалдары кезінде, арифметикалық есептеулерде білім алушылардың калькуляторлар, есептеу материалдарын қолдануына жол беріледі (есептегіштер, сызғыштар).

      15. Әрбір сыныптағы білім алушылардың әртүрлі мүмкіндігіне байланысты ТҚАБ балалар ауытқушылығының қатар келу құрылымын есепке ала тырып, білім мен дағдыға қойылатын талаптың екі дәрежесі қарастырылған (оқу материалын игеруіне байланысты):

      1) бірінші деңгей (базалық) білім алушының материал көлеміне қойылатын талаптарды жүзеге асыруын қарастырады;

      2) екінші деңгей матераилы көлемін және ның мазмұндық процесін азайтуға қатысты түзету;

      16. Оқу процесі теорияны игеру және тапсырмаларды шешу кезінде жазбаша және жазба жұмыс түрлерін тиімді үйлестіруге бағытталған. Оқулықпен жұмыс жасауға ерекше назар аударылады (мұғалім түсіндірген соң мәтінді зерделеу, бақылау сұрақтарын пайдалана отырып материалды өздігінен оқу, тапсырма мәтінінің қысқаша жазбасы (теоремалар).

      17. Оқу процесінің тимділігін қамтамасыздандыруды оқылған материалды қайталау және бекіту, курстың келесі бөлімдерінде тірек білімді жүйелі түрде пайдалану маңызды рөлге ие.

      18. Білім алушыға ұсынылатын тапсырма, жаттығулар мен сұрақтарға дұрыс таңдау жасау оларды механикалық тұрғыдан есте сақтауды ғана емес ережелер мен формулаларды саналы түрде пайдалануға негізделеді. Дағдыларды қалыптастырудың беріктігіне қарапайым тапсырмаларды үлкен көлемде орындаумен қол жеткізуге болады.

      19. Оқытуда келесі техникалық құралдар, моделдер және көмекші материалдар қолданылады:

      1) магнит бекітпесі бар сандардың, әріптер мен белгілердің жиынтығы;

      2) "үлестер мен бөлшектер" жиынтығы;

      3) набор шарнирных моделей (топсалы моделдер жиынтығы);

      4) стереометрикалық денелер жиынтығы.

      5) координаттық торшасы бар магнит тақта;

      6) сынып құралдарының жиынтығы: сызғыш, транспортир, бұрыш, циркуль.

      7) парабол трафареттерінің жиынтығы;

      8) компьютер, интербелсенді тақта.

      20. Баспа құралдары:

      1) ұлы математиктер. Портреттер жиынтығы;

      2) 7-10 сынып алгебра бойынша кестелер (оларға таратпалы материалдар);

      3) 7-10 сынып геометрия бойынша кестелер (оларға таратпалы материал);

      4) таратпалы материалдар;

      5) баспалық үлгідегі дәптер (оқулыққа қосымша жұмыс дәптері);

      6) үлгілер бойынша өзіндік жұмыстарға арналған материалдар.

      21. DVD дисктер мен видеоматериалдар: тақырыптар мен сыныптар бойынша.

      22. Стендтер мен транспаранттар: тақырыптар мен сыныптар бойынша.

3-тарау. "Алгебра" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      23. "Алгебра" оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      4) 10-сыныпта - аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты құрайды.

      24. "Алгебра" оқу пәнінің мазмұны оқытудың бөлімдері бойынша бөлінген. Бөлімдер сыныптар бойынша күтілетін нәтижелер түріндегі оқытудың оқыту мақсаттарын қамтитын бөлімшелерге бөлінген. Оқытудың мақсаттары әрбір бөлімшенің ішкі жағын сипаттаған.

      25. Оқу пәнінің мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) сандар;

      2) алгебра;

      3) статистика және ықтималдылық теориясы;

      4) математикалық үлгілеу және талдау.

      26. "Сандар" бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) сандар мен шамалар түсінігі;

      2) сандар операциясы.

      27. "Алгебра" бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) алгебралық өрнектер және оның түрленуі;

      2) теңдіктер мен теңсіздіктер, олардың жүйесі мен жиынтығы;

      3) дәйектілік және оларды сомалау;

      4) тригонометрия.

      28. "Статистика және ықтималдықтар теориясы" бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) жиын теориясы және логика элементтері;

      2) комбинаторика негіздері;

      3) ықтималдылық теориясының негізі;

      4) статистика және мәліметтерді талдау.

      29. "Математикалық үлгілеу және талдау" бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) математикалық талдаудың бастамасы;

      2) математикалық үлгілеу көмегімен тапсырмаларды шешу;

      3) математикалық тіл және математикалық үлгі.

      30. 7-сыныпқа арналған "Алгебра" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 5-6 сыныптар бойынша математика курсын қайталау;

      2) шамалар арасындағы тәуелділік. Шамалар арасындағы тәуелділік тапсырмалары: сараптамалық (формуланың көмегімен), кестелік, графикалық. Нақты процесстер графиктерін пайдалана отырып шамалар арасындағы тәуелділіктерді зерттеу. Тура пропорциналдылық және оның графигі;

      3) екі айнамалысы бар сызықтық теңдеулер және олардың жүйелері. Екі айнымалысы барсы бар сызықтық теңдеу және оның графигі. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеудің графигі. Алмастыру және көбейту тәсілімен екі айнымалысы барсы бар теңдеулер жүйесін шешу. Теңдеулер жүйесін құру көмегімен тапсырмаларды шешу;

      4) бүтін көрсеткішті дәреже. Натурал көрсеткішті дәреже және оның қасиеттері. Бүтін көрсеткішті дәреже және оның қасиеттері. Құрамында дәрежесі бар өрнектерді түрлендіру. Сандардың стандарттық түрі. Үлкен және кіші сандарды қамтушы тәжірибелік тапсырмаларды шешу. Құрамында дәрежесі бар сандар тізбектері;

      5) көпмүшелер. Бірмүшелер және оларға амалдар қолдану. Көпмүшелер және оларға амалдар қолдану. Бірмүше мен көпмүшенің дәрежелері. Бірмүше мен көпмүшенің стандарттық түрлері. Көпмүшені көбейткіштерге жіктеу. Өрнектерді тепе-тең түрлендіру;

      6) қысқаша көбейту формулалары. Екі өрнектің квадраттарының айырымының формуласы. Екі өрнектің қосындысының квадраты және айырымының квадратының формулалары. Екі өрнектің қосындысының кубы және айырымының кубының формулалары. Екі өрнектің кубтарының қосындысы және кубтарының айырымының формулалары. Өрнектерді тепе-тең түрлендіру. Теңдеу және теңсіздік құру арқылы берілген мәтінді есептерді шығару;

      7) функция. Функцияларың графигі. Функциялар түсінігі. Функциялар графигі. Сызықтық функция және оның графигі. Сызықтық функциялар графиктерінің өзара орналасуы. Екі айнымалысы барсы бар сызықтық теңдеулер жүйесін графикалық тәсілмен шешу.

түріндегі функциялар және олардың қасиеттері;

      8) статистика элементтері. Басты жиынтық, кездейсоқ таңдама, вариациялық қатар, нұсқалар туралы түсінік. Абсолютті жиілік және салыстырмалы жиілік. Жиілік кестесі. Жиілік алқабы;

      9) 7-сыныптағы "Алгебра" курсын қайталау.

      31. 8-сыныпқа арналған "Алгебра" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 7-сыныптың "Алгебра" курсын қайталау;

      2) алгебралық бөлшектер. Алгебралық бөлшектер және оның негізгі қасиеттері. Алгебралық бөлшектерге қолданылатын амалдар. Алгебралық бөлшектерді көбейту, қосу , бөлу. Алгебралық өрнектерді тепе-тең түрлендіру;

      3) квадрат түбір және иррационалды өрнектер. Иррационалды сандар. Нақты сандар. Квадрат түбір. Квадрат түбірдің жуық мәні. Арифметикалық квадрат түбір. Арифметикалық квадрат түбірдің қасиеттері. Түбір астындағы көбейтіндіні шығару. Бөлшектің бөлімін иррационалдықтан босату. Құрамында квадрат түбірлері бар өрнектерді түрлендіру. Нақты сандарды салыстыру.

, функциясы және оның қасиеттері мен графигі;

      4) квадрат теңдеулер. Квадрат теңдеу. Толымсыз квадрат теңдеу. Келтірілген квадрат теңдеу. Екімүшенің толық квадратын айыру. Квадрат теңдеу түбірлерінің формулалары. Дискриминант. Виет теоремасы. Виет теоремасына кері теорема. Квадрат үшмүше. Квадрат үшмүше түбірі. Квадрат үшмүшені көбейткіштерге жіктеу. Квадрат теңдеуге келтірілетін теңдеулер. Биквадрат теңдеу. Жаңа айнымалысы барны енгізу әдісі. Бүтін рационал теңдеулер. Бөлшек-рационалды теңдеулер. Рациналды теңдеу.

түріндегі теңдеулер. Квадрат теңдеулердің көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу. Бөлшек-рациналды теңдеу көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;

      5) квадраттық функция. Квадраттық функция.

түріндегі функциялар.

,түріндегі квадраттық функция, оның графиктері мен қасиеттері;

      6) статистика элементтері. Жиілік. Жиілік кестесі. Интервалдық кесте. Гистограмма. Жинақталған жиілік. Орташа мән. Дисперсия. Стандартты ауытқу. Алқап;

      7) 8-сыныптағы "Алгебра" курсын қайталау.

      32. 9-сыныпқа арналған "Алгебра" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 8-сыныптағы "Алгебра" курсын қайталау;

      2) теңсіздік. Квадрат теңсіздік. Квадрат функциялардың графигі көмегімен квадрат теңсіздіктерді шешу. Рационалды теңсіздік. Интервалдар әдісі. Бір айнымалысы бар сызықтық емес теңсіздік жүйесі. Квадрат теңсіздік жүйесі;

      3) теңдеулер, екі айнымалысы барсы бар теңсіздік және оның жүйесі. Екі айнымалысы барсы бар сызықтық емес теңдеулер. Екі айнымалысы барсы бар сызықтық емес теңдеулер жүйесі. Екі айнымалысы барсы бар сызықтық емес теңдеулер жүйесін шешу. Екі айнымалысы барсы бар сызықтық емес теңдеулер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу. Екі айнымалысы барсы бар сызықтық емес теңдеулер жүйесі;

      4) комбинаторика элементтері. Комбинатоориканың негізгі түсініктері мен ережелері (қосу мен көбейту ережелері). Сан факториалы, қайталанбайтын "алмастыру", "орналастыру", және "теру" түсініктері. Комбинаториканың негізгі формулалары. Комбинаториканың формуласын пайдалана отырып тапсырмаларды шешу. Ньютон биномы және оның қасиеттері;

      5) тізбектер. Сандық тізбек, оның берілу тәсілдері мен қасиеттері. Арифметикалық прогрессия. Арифметикалық прогрессияның n мүшесінің формуласы. Арифметикалық прогрессияның алғашқы n мүшесінің қосындасының мәнін есептеу формуласы. Геометриялық прогрессия. Геометриялық прогрессияның n мүшесінің формуласы. Геометриялық прогрессияның алғашқы n мүшесінің қосындысының мәнін есептеуге арналған формула. Геометриялық прогрессия үздіксіз арттыру. Математикалық индукция әдісі;

      6) 9-сыныптағы "Алгебра" курсын қайталау.

      33. 10-сыныпқа арналған "Алгебра" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 9-сыныптағы "Алгебра" курсын қайталау;

      2) тригонометрия. Бұрыштар мен доғалдардың градустық және радиандық өлшемі. Бұрыштардың синусы, тангенсі және котангенсі. Тригонометриялық функциялар мен олардың қасиеттері. Негізгі тригонометриялық тепе-теңдіктер. Келтіру формулалары. Екі бұрыштың қосындысы мен айырмасының синусы, косинусы, котангенсі. Тригонометриялық функциялардың қосбұрышы мен жартыбұрышының формулалары. Тригонометриялық функциялардың айырмасы мен қосындыларының түрленуі. Тригонометриялық функциялардың көбейтіндісін қосынды немесе айырымға түрлендіру формулалары. Тригонометриялық өрнектердің теңдік түрленулері;

      3) ықтималдылық теориясының элементтері. Оқиғалар, кездейсоқ оқиғалар, сенімді оқиғалар, мүмкін емес оқиғалар. Элементар оқиғалар. Қолайлы нәтижелері. Мүмкін болатын және қарама-қайшы оқиғалар. Ықтималдықтың классикалық формуласы. Статистикалық ықтималдылық. Геометриялық ықтималдылық;

      4) 7-10 сыныптардағы "Алгебра" курсын қайталау.

4 тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      34. Бағдарламада оқыту мақсаттары кодтық белгімен ұсынылады. Кодта бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан – бөлімі мен бөлімшені, төртінші сан оқу мақсатының нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.4 кодында "7" – сынып, "2.1" – бөлімше, "4" – оқу мақсатының реттік нөмірі.

      35. Оқыту мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Сандар":

      1 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

1.1 Сандар мен шамалар түсінігі

7.1.1.1
сандарды стандартты түрде жазу;

8.1.1.1 иррационалды және нақты сандар туралы түсінік;
8.1.1.2 арифметикалық квадрат түбір және квадрат түсінік анықтамаларын білу және ажырату;


10.1.1.1 бұрыштың радианды өлшем түсінігі;
10.1.1.2 бірлік шеңбердегі

сандарды белгілеу;

1.2 Сандарға амалдар қолдану

7.1.2.1 сызықтық пропорцио налды байланысты тану және оған мысалдар келтіру;
7.1.2.2 натурал көрсеткіш арқылы дәрежені анықтауды білу және оның қасиеттері;
7.1.2.3 сан дәрежесінің мәні қандай санмен аяқталатынын анықтау;
7.1.2.4 нөлдік деңгей және бүтін кері көрсеткіштің анықтамасын және оның қасиетін білу;
7.1.2.5 деңгей түрінде ұсыну және бүтін көрсеткіш түріндегі сандық мәнді табу;
7.1.2.6 алгебралық өрнектерді ықшамдау үшін деңгейлердің қасиетін қолдану;
7.1.2.7 көрсеткіші нөлге тең дәреженің негізіндегі айнымалылардың мүмкін мәндерін табу;
7.1.2.8 стандарттық түрде жазылған сандарға арифметикалық амалдар орындау;
7.1.2.9 стандартты түрде жазылған сандардың реті мен мәнді бөлігін табу;
7.1.2.10 стандартты түрде жазылған сандарды салыстыру;
7.1.2.11 шамалардың жуық мәндерін табу және оны стандарт түрде жазу;
7.1.2.12 шамалардың жуық мәндерін табу және оларды стандартты түрде жазу;
7.1.2.13 жуық шамалардың абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін есептеу;
7.1.2.14 калькуляторды пайдалана отырып есептеулерді орындау;
7.1.2.15 тиімді есептеу үшін қысқаша көбейту туралы формулаларын пайдалану;
7.1.2.16 натурал көрсеткішті дәреженің қасиеттерін қолдану

8.1.2.1 арифметикалық квадрат түбірдің қасиеттерін қолдану;
8.1.2.2 квадрат түбірдің мәнін бағалау;
8.1.2.3 көбейткішті квадрат түбір белгісінің алдына шығару және көбейткішті квадрат түбір белгісінің астына алу;
8.1.2.4 бөлшек бөлімін иррационалдықтан босату;
8.1.2.5 құрамында түбір таңбасы бар өрнектерді түрлендіруді орындау;
8.1.2.6 нақты сандарды салыстыру;


10.1.2.1 градустарды радианға және радианға градусқа айналдыру;

      2) "Алгебра":

      2 - кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

2.1 Алгебралық өрнектер мен түрленулер

7.2.1.1 формулаларды білу және сызықтық пропорционалдылықтағы графикті құру;
7.2.1.2 сандармен байланысты тапсырмаларды шешу үшін жазбаларды пайдалану;


7.2.1.3 сандық өрнектердің мәнін табу кезінде тұтас көрсеткіштер дәрежесінің қасиетін қолдану;
7.2.1.4 бір мүшені анықтау, оның коэффициенті мен дәрежесін табу;
7.2.1.5 стандарттық түрдегі бірыңғай мүшелерді табу;
7.2.1.6 көбейту түріндегі бірмүшені ұсыну және оны көбейтуді жүзеге асыру;
7.2.1.7 көпмүшенің анықтамасын білу және оның дәрежесін табу;
7.2.1.8 көпмүшені стандарттық түрге келтіру;
7.2.1.9 көпмүшелерді көбейту және есептеу;
7.2.1.10 бірмүшедегі көпмүшені көбейту;
7.2.1.11 көпмүшені көпмүшеге көбейтуді орындау;
7.2.1.12


қысқартылған көбейтудің формулаларын білу және қолдану;
7.2.1.13 қысқартылған көбейту формулаларын білу және қолдану


7.2.1.14 топтастыру тәсілі мен жақшаның ішіндегі жалпы көбейтіндіні шығарудың алгебралық өрнектерін жан-жқты ашу;
7.2.1.15 көпмүшенің көбейтіндісі, көпмүшелер үстіндегі әрекеттер көмегімен алгебралық өрнектер тепе-теңдігінің орындау;
7.2.1.16 қысқартылған көбейтінді формуласының көмегімен көбейтіндінің алгебралық өрнектерді бөлшектеу;
7.2.1.17 қысқартылған көбейтндінің формулалары көмегімен алгебралық өрнектердің тепе-тең түрленуін орындау

8.2.1.1 алгебралық бөлшектерді тану;
8.2.1.2 алгебралық бөлшектегі айнымалысы бар мәннің аумағын табу;
8.2.1.3 алгебралық бөлшектің негізгі қасиетін қолдану


8.2.1.4 алгебралық бөлшекті есептеуді жүзеге асыру;
8.2.1.5 алгебралық бөлшектердің дәрежесіндегі көбейту мен бөлу, шығару;
8.2.1.6 алгебралық өрнектердің түрленуін орындау;
8.2.1.7 квадрат үшмүшенің түбір түсінігін игеру;
8.2.1.8 үшмүшеден екімүшенің толық квадратын бөліп шығару;
8.2.1.9
Көбейтіндідегі квадрат үшмүшені жіктеу;


2.2 Теңдеу мен теңсіздіктер, олардың жүйесі мен жиынтығы

7.2.2.1 екі айнымалысы барсы бар сызықтық теңдеулер мен оның ерекшелігі;
7.2.2.2 екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу жүйесі туралы түсінікке ие болу;
7.2.2.3 екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу жүйесінің шешімі сандардың реттік сыңарлары болып табылады 7.2.2.4 көбейту және шығару тәсілімен теңдеу жүйесін шешу

8.2.2.1 квадрат теңдеудің анықтамасын білу;
8.2.2.2 квадрат теңдеудің түрлерін ажырату;
8.2.2.3 квадрат теңдеуді шешу;
8.2.2.4 Виета теоремасын қолдану;
8.2.2.5 теңдеу түрін шешу
|ax2+bx|+c=0; ax2+b|x|+c=0
8.2.2.6 бөлшек рационалды теңдеуді шешу;
8.2.2.7 квадрат теңдеудегі теңеуді шешу

9.2.2.1 квадрат тепе-теңсіздікті шешу;
9.2.2.2 рационалды теңсіздіктерді шешу;
9.2.2.3 біреуі сызықтық, біреуі төртбұрыш болып келген екі теңсіздіктің бір жүйесін шешу
9.2.2.4 екі квадрат тепе-теңсіздіктің жиынтығы мен жүйесін шешу;
9.2.2.5 екі айнымалысы бар сызықтық және сызықтық емес теңдеулерді ажырату;
9.2.2.6 екі айнымалысы бар сызықтық емес теңдеулер жүйесін шешу;
9.2.2.7 екі айнымалысы бар теңсіздіктерді шешу;
9.2.2.8 екі айнымалысы бар сызықтық емес теңсіздіктер жүйесін шешу


2.3 Бірізділік пен сомалау

7.2.3.1 деңгейлілікті қамтитын бірізділіктің жетіспейтін мүшелерін табу және заңдылықтарын анықтау;


9.2.3.1 сандық бірізділік туралы түсінікке ие болу;
9.2.3.2 бірізді мүшенің n табу, мысалы:


9.2.3.3 математикалық индукция әдісін білу және қолдану;
9.2.3.4 сандық бірізділік арасындағы арифметикалық және геометриялық прогрессияны тану;
9.2.3.5 n мүшесі, n алғашқы мүшелерінің сомасын формуласын білу және қолдану және арифметикалық прогресстің сиапттамалық ерекшелігі;
9.2.3.6 n мүшесінің формуласын білу және қолдану, формуласын білу, алғашқы мүшелердің n сомасы және геометриялық прогресстің сипаттамалық ерекшелігі;
9.2.3.7 арифметикалық және/ немесе геометриялық прогрессиямен байланысты тапсырмаларды шешу;
9.2.3.8 ондық бөлшекті қарапайым бөлшекке айналдыру үшін геометриялыппрогрессияның азайтпалы сомасы формуласын қолдану;
9.2.3.9 тапсырмаларды шешуге қатысты азаймалы қасиетке ие геометриялық прогрессия формуласын қолдану;

2.4 Тригонометрия




10.2.4.1
тригонометриялық функциялардың анықтамасын білу;
10.2.4.2 тригонометриялық функцияларға ие ортақ шеңбердегі нүктелері координатаының өзпара байланысыны білу;
10.2.4.3 тригонометриялық формулалардың сомасы мен әрқилылығын шығару және қолдану;
10.2.4.4 қосарлы және жартылай бұрыштың тригонометриялық формулаларын шығару және қолдану;
10.2.4.5 келтіру формулаларын шығару және қолдану;
10.2.4.6 тригонометриялық функциялар мәнінің көптігі және ортақ шеңбер көмегімен ауданды табу;
10.2.4.7 тригонометриялық функциялардың жұптылығының ортақ шеңберінің көмегімен түсіндіру;
10.2.4.8 тригонометриялық функциялардың кезеңділігінің ортақ шеңберінің көмегімен түсіндіру;
10.2.4.9 тригонометриялық функциялардың белгілік тұрақтылығының аралығы мен бірырғақтылық шеңбері көмегімен түсіндіру;
10.2.4.10 тригонометриялық функциялардың әрқилылығы мен сомасының түрлену формуласы білу және қолдану;
10.2.4.11 тригонометриялық өрнектердің бара-бар түрленуі

      3) "Статистика және ықтималдықтар теориясы":

      3 - кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

3.1 Комбинаторика негізі



9.3.1.1 комбинаторика негізін білу (сома мен өнім ережесі);
9.3.1.2 сан факториал анықтамасын білу;
9.3.1.3 қайталаусыз үйлесім, орналастыру, орын ауыстыру анықтамасын білу;
9.3.1.4 қайталаусыз үйлесімдіктер, орналастыру, орын ауыстырудағы сандарды есептеу үшін комбинаториканың формулаларын білу;
9.3.1.5 қайталаусыз үйлесімдіктер, орналастыру, орын ауыстырудағы сандарды есептеу үшін комбинаториканың формулаларын қолдану, тапсырмаларды шешу;
9.3.1.6 Ньютон биномасы формуласын білу және қолдану және оның ерекшелігі;


3.2 Ықтималдылық теориясы,оның негізі




10.3.2.1 түсініктерді игеру: оқиғалар, оқыс оқиғалар, сенімді оқиғалар, ықтимал оқиғалар, оң нәтижелері мен мүмкін және қарама-қайшылықты оқиғалар;
10.3.2.3 ықтималдылықтың классикалық анықтамасын білу және оны тапсырмаларды шешуде қолдану;
10.3.2.4 ықтималдылықтың статистикалық анықтамасын білу;
10.3.2.5 тапсырмаларды шешу кезінде геометриялық ықтималдылықты қолдану;

3.3 Статистика және мәліметтер талдауы

7.3.3.1 жалпы жиынтық, вариациялық қатардың кездейсоқ іріктеуі, нұсқалар түсінігін игеру;
7.3.3.2 нұсқалардың абсолютті және қатыстық жиілігін есептеу;
7.3.3.3 статисткалық мәліметтерді жинау және оларды кесте түрінде ұсыну;
7.3.3.4 жиілік кесте түріндегі іріктеуді ұсыну;
7.3.3.5 кестелерді қарама-қайшылыққа тексеру;
7.3.3.6 жиілік полигоны түріндегі нәтижелерді ұсынады;
7.3.3.7 жиілік полигоны немесе кесте түрінде ұсынылған статистикалық ақпаратты талдау.

8.3.3.1 жиіліктің аралық кесте түріндегі іріктеу нәтижелерін ұсыну;
8.3.3.2 жиіліктің гистограммы түріндегі жиіліктің аралық кестесінің мәліметтерін ұсыну;
8.3.3.3 жинақталған жиілік анықтамасын білу;
8.3.3.4 гистограмм, жиілік полигоны, статистикалық кесте бойынша ақпаратты талдау;
8.3.3.5 стандарттық шекетеулер мен дисперсияның есептеу үшін формулалар мен анықтамаларды білу.



      4) "Математикалық үлгілеу және талдау":

      4 - кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

4.1 Математикалық талдаудың бастамасы

7.4.1.1 функциялар графигі мен функциялартүсінігін игеру;
7.4.1.2 функция тапсырмаларының тәсілдерін білу;
7.4.1.3 әрекеттер мәнінің көптігі мен анықтама ауданын табу;
7.4.1.4 функция анықтамасын білу, оның графигін құру және к байланысты оның орналасуын анықтау;
7.4.1.5 , сызықтық функциясының анықтамасын білу, оның графигін құру және k және b мәнінен тәуелсіз орналасу жерін анықтау;
7.4.1.6 координат осімен келетін сызықтық графигімен өтетін нүктелерді табу (график құрылымынсыз)
7.4.1.7 графикпен берілген сызықтық функцияның k және b белгілерін анықтау;
7.4.1.8 олардың коэффициенттеріне байланысты сызықтық функциялардың графиктерінің өзара орналасуын негіздеу;
7.4.1.9 аталмыш функцияның графигіне қатар немесе оны кесіп өтетін сызықтық функцияның формуласын білу;
7.4.1.10. у=ах2 (а

0) функцияның графигін құру және оның қасиетін білу;
7.4.1.11 у=ах3 (а

0) функциясының графигін құру және оның қасиетін білу;
7.4.1.12 функциясының графигін құру және оның қасиетін білу

8.4.1.1

функция қасиетін білу және оның графигін құру;
8.4.1.2 y=a(x-m)2, y=ax2+n, y=a(x-m)2+n, a

0 түріндегі квадрат функциялардың графигін құру және
8.4.1.3. түріндегі квадрат функциялардың графигін құру және қасиетін білу;
8.4.1.4 функциялардың берілген мәні бойынша аргументтің мәнін табу және берілген мәндер бойынша функциялардың мәнін табу;


4.2 Математикалық үлгілеу көмегімен тапсырмаларды шешу

7.4.2.1 сызықтық теңдеулер жүйесінқұру көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
7.4.2.2 шамалар өте үлкен немесе аз сандармен берілген тапсырмаларды шешу;
7.4.2.3 теңсіздіктер мен тепе-теңдіктер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
7.4.2.4 олардың сызықтық көлемдерінің өзгерісі кезіндегі кубтың көлемі және квадраттың ауданы өзгерісін бағалау
7.4.2.5 графикалық тәсілмен сызықтық теңдеу жүйелерін шешу;

8.4.2.1 квадрат теңдеулер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
8.4.2.2 бөлшек-рационалды теңдеулер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
8.4.2.3 қолданбалы тапсырмаларды шешу үшін квадрат функцияларды пайдалану;

9.4.2.1 теңдеу жүйесі көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
9.4.2.2 арифметикалық және геометриялық прогрессиямен байланысты мәтіндік тапсырмаларды шешу;


4.3 Математикалық тіл және математикалық үлгі

7.4.3.1 тапсырма бойынша математикалық үлгі құру;
7.4.3.2 шамалар арасындағы тәуелділік бойынша тапсырмаларды шешу;
7.4.3.3 шамалар арасындағы тәуелділік бойынша тапсырмалар тәсілдері;
7.4.3.4 оның сипаттамасы бойынша тәуелділік формулаларын жазу;
7.4.3.5 график немесе формула бойынша берілген тәуелділіктің кестесін құру;
7.4.3.6 график немесе формула бойынша берілген тәуелділіктің кестесін құру;
7.4.3.7 шынайы процестердің графигін пайдалана отырып, шамалар арасындағы тәуелділікті табу және зерделеу;
7.4.3.8 сызықтық пропорционалды шамалар арасындағы шынайы тәуелділік графигін түсіндіру;
7.4.3.9 сипаты бойынша сызықтық пропорционалдылық формуласын жазу;
7.4.3.10 сызықтық пропорционалдылық графигін құру

8.4.3.1 тапсырма шарты бойынша математикалық үлгі құру;

9.4.3.1 тапсырма шарты бойынша математикалық үлгі құру;


      36. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Алгебра" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      37. Бөлімдерді және тақырыптарды меңгеру сағаттарын қою мұғалімнің басшылығына сай жүргізіледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10 сыныптарына
арналған "Алгебра" оқу пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Алгебра" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7 - сынып:

      1- кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

5-6 сыныптағы математика курсын қайталау

Шамалар арасындағы тәуелділік

Шамалар арасындағы тапсырма тәсілдері:сараптамалық, (формулалар көмегімен), кестелік, графикалық

7.4.3.2 шамалар арасындағы тапсырмаларды шешу;
7.4.3.3 шамалар арасындағы тәуелділіктер тапсырмаларының тәсілдерін білу;
7.4.3.4 оның сипаттамасы тәуелділік формуласын жазу;
7.4.3.5 формула немесе графикпен берілген тәуелділік бойынша кесте құру;
7.4.3.6 формула мен кестемен берілген тәуелділік графигін құру;

Нақты процестер графигін пайдалана отырып шамалар арасындағы тәуелділікті зерттеу

7.4.3.7 шынайы процестер графигін пайдалана отырып, шамалар арасындағы тәуелділік табу және зерттеу;

Сызықтық пропорционалдық және оның графигі

7.1.2.1 сызықтық пропорционалды тәуелділікті тану және мысалдар келтіру;
7.2.1.1 формулаларды білу және сызықтық пропорционалды графигін құру;
7.4.3.8 сызықтық пропорционалды шамалар арасындағы тәуелділікті түсіндіру;
7.4.3.9 сипаттамасы бойынша сызықтық пропорционалдылық формуласын жазу;
7.4.3.10 сызықтық пропорционалды графигін құру;

Екі айнымалысы барсы бар сызықтық теңдеу және оның жүйелері

Екі айнымалысы барсы бар сызықтық теңдеу

7.2.2.1 екі айнымалысы барсы бар сызықтық теңдеудің анықтамасын және оның қасиетін білу;

Екі айнымалысы барсы бар сызықтық теңдеулер жүйесі

7.2.2.2 екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу жүйесі туралы түсінікке ие болу;
7.2.2.3 екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу жүйесін шешу түсінігі негізінде сандардың ретелген жұбы жатыр;

Шығару және қосу тәсілімен екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін шешу

7.2.2.4 алмастыру және көбейту тәсілімен теңдеу жүйесін шешу;

Теңдеу жүйесін құру көмегімен тапсрымаларды шешу

7.2.1.2 сандармен байланысты тапсырмаларды шешу үшін
жазбасын пайдалану;
7.4.2.1 сызықтық теңдеу жүйесін құру көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;

2 - тоқсан

Бүтін көрсеткішті деңгей

Натурал көрсеткіштер дәрежесі және оның ерекшелігі

7.1.2.2. натурал көрсеткіштер және оның қасиетінің дәрежесін анықтауды білу;
7.1.2.3 сан дәрежесінің мәні қандай санмен аяқталатынын анықтау;
7.1.2.16 натурал көрсеткішке ие дәрежедің қасиетін қолдану;
7.4.2.4 олардың өлшемдерінің өзгерісі кезіндегі кубтың көлемі мен квадраты ауданы қалай өзгертінін бағалау;

Бүтін көрсеткіштер дәрежесі және оның ерекшелігі

7.1.2.4 нөлдік және бүтін кері көрсеткішке ие дәреже және оның қасиетінің анықтамасын білу;
7.1.2.5 бүтін көрсеткішке ие дәрежедің сандық мәнін табу және дәреже түріндегі берілген санды ұсыну;
7.1.2.7 көрсеткіші нөлге тең дәреженің негізіндегі айнымалылардың мүмкін мәндерін табу
7.2.1.3 сандық өрнектердің мәнін табу кезінде бүтін көрсеткішке ие дәреженің қасиетін қолдану;

Дәрежелерді қамтитын өрнектердің түрленуі

7.2.3.1 заңдылықтарды анықтау және дәрежелерді қамтитын бірізділіктің жеткіліксіз мүшелерін табу;

Сандардың стандарттық түрі

7.1.1.1 сандарды стандартты түрде жазу;
7.1.2.8 стандартты түрде жазылған сандар үстіндегі арифметикалық әрекеттерді жүзеге асыру;
7.1.2.9 мәнді бөлікті және стандарттық түрде жазылған сан бөлігі мен тәртібін табу;
7.1.2.10 стандартты түрде жазылған сандарды салыстыру;
7.1.2.11 бір өлшем бірліктерді өзге өлшем бірліктерге ауыстыру және оның нәтижелерін стандартты түрде жазу;
7.1.2.12 шамалардың жақын мәндерін табу және оларды стандартты түрде жазу;
7.1.2.13 шамалардың жақын мәндерінің абсолютті және қатыстық дәлсіздігін есептеу;
7.1.2.14 калькуляторды пайдалана отырып есептеулерді орындау;

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

7.4.2.2 шамалар өте үлкен немесе өте аз сандамен көрінген тапсырмаларды шешу;

Көпмүшелер

Бірмүшелер және олардың үстіндегі әрекеттер. дәреже және бірмүшенің стандарттық түрі.

7.2.1.4 бірмүшенінң анықтамасын білу және оның коэффициенті мен дәрежесін табу;
7.2.1.5 бірмүшені стандартты түрде жазу;
7.2.1.6 бірмүшені көбейтуді орындау және бірмүшені көбейтінді түрде ұсыну;

Көпмүшелер. Дәреже және көпмүшенің стандарттық түрі

7.2.1.7 көпмүшенің анықтамасын білу және оның дәрежесін табу;
7.2.1.8 көпмүшені стандартты түрге келтіру;

3 - тоқсан

Көпмүшелер. Көпмүшелерге қолданылатын амалдар

Көпмүшелерге қолданылатын амалдар

7.2.1.9 көпмүшелерді есептеу және көбейту;
7.2.1.10 көпмүшені бірмүшеге көбейтуді жүзеге асыру;
7.2.1.11 көпмүшені көпмүшеге көбейтуді жүзеге асыру;

Көпмүшені көбейтіндіге қою

7.2.1.14 алгебралық өрнектерді жақша ішіне нәтижелерді көрсете отырып топтастырумен бөлшектеу;

Өрнектердің теңдік түрленулері

7.2.1.15 көпмүшелер үстіндегі әрекетер көмегімен алгебралық өрнектердің теңдей түрленуін жүзеге асыру, көпмүшені көбейтіндіге салу;

Қысқаша көбейту формулалары

Қысқаша көбейту формулалары

7.2.1.12 Қысқаша көбейту формуласын білу және қолдану


7.2.1.13 Қысқаша көбейту формуласын білу және қолдану


Қысқаша көбейту формулалардың көмегімен өрнектерді түрлендіру

7.1.2.15 оңтайлы есеп үшін Қысқаша көбейту формуласын пайдалану;
7.2.1.16 Қысқаша көбейту формуласының көмегімен алгебралық өрнектерді бөлшектеу;
7.2.1.17 Қысқаша көбейту формуласының көмегімен алгебралық өрнектердің тепе-тең түрленуін жүзеге асыру;

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

7.4.3.1 тапсырма шарты бойынша математикалық үлгіні құрастыру;
7.4.2.3 теңдеулер мен теңсіздіктер көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;

4 - тоқсан

Функция. Функциялар графигі

Функция және функциялар графигі

7.4.1.1 функция графигі мен функция функция түсінігін игеру;
7.4.1.2 функция тапсырмаларының тәсілдерін білу;
7.4.1.3 функциялардың көптеген мәні мен анықтамасының ауданын табу;

Сызықтық функция және оның графигі

7.4.1.4 функциясының анықтамасын білу, оның графигін құру және k байланысты орналасу ретін анықтау;
7.4.1.5 сызықтық функциясының анықтамасын білу және оның графигін құру, k және b байланысты оның орнласуын анықтау;
7.4.1.6 сызықтық функция графигінің координат осімен қиылысу нүктесін табу (график құрусыз);
7.4.1.7 графикпен берілген сызықтық функциясының k және b белгілерін анықтау;

Сызықтық функциялы графиктердің орналасуы

7.4.1.8 олардың коэффициенттерінің мәніне байланысты сызықтық функциялар графигінің өзара орналасуын негіздеу;
7.4.1.9 графигі аталмыш функциямен қатар немесе кесіп өтетін сызықтық формуланы беру;

Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу жүйесін шешу

7.4.2.5 графикті сызықтық тәсілмен сызықтық теңдеу жүйесін шешу;

у=ах2, у=ах3 және (k

0) түрлерінің функциясы, олардың графиктері мен қасиеттері

7.4.1.10 у=ах2 (а

0) функциясының графигін құру және оның қасиетін білу;
7.4.1.11 у=ах3 (а

0) функциясының графигін құру және оның қасиетін білу;
7.4.1.12 функциясының графигін құру және оның қасиетін білу;

Статистика элементтері

Вариациялық қатарлар

7.3.3.1 бастапқы жиынтық түсінігі, кездейсоқ іріктеу, вариациялық қатар түсініктерін игеру;

Абсолютті жиілік және қатыстық жиілік. Жиілік кестесі

7.3.3.2 нұсқалардың абсолют және қатыстық жиілігін есептеу;
7.3.3.3 статистикалық мәліметтерді жинау және оларды кестелік түрде ұсыну;
7.3.3.4 жиілік кесте түріндегі іріктеуді ұсыну;
7.3.3.5 кестелерді қарама-қайшылыққа тексеру;

Жиілік полигоны

7.3.3.6 жиілік полигоны түріндегі іріктеу нәтижелерін ұсыну;
7.3.3.7 жиілік полигоны немесе кесте түрінде ұсынылған статистикалық ақпаратты талдау;

7-сыныптағы алгебра курсын қайталау

      2) 8 сынып:

      2- кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

7-сыныптағы алгебра курсын қайталау

Алгебралық бөлшектер

Алгебралық өрнектер және негізгі қасиеттері

8.2.1.1 алгебралық бөлшектерді тану;
8.2.1.2 алгебралық бөлшектердегі айнымалысы бар мәннің аудандарын табу;
8.2.1.3 алгебралық бөлшектің негізгі қасиетін қолдану


Алгебралық бөлшектер үстіндегі әрекеттер

8.2.1.4 алгебралық бөлшектерді есептеу және қосу;
8.2.1.5 алгебралық бөлшектердің дәрежесіндегі қосу, көбейту, шығару;

Алгебралық өрнектердің теңдік түрленулері

8.2.1.6 алгебралық өрнектердің түрленуін орындау;

Квадрат түбірлер және иррационалды өрнектер

Нақты сандар

8.1.1.1 иррационалды және нақты сандар түсінігі;

Квадрат түбірлер

8.1.1.2 арифметикалық квадрат түбір және квадрат түбір анықтамасын білу және ажырата алу;
8.1.2.1 арифметикалық квадрат түбір қасиетін қолдану;
8.1.2.2 квадрат түбір мәнін бағалау;

2 - тоқсан

Квадрат түбірлер және иррационалды өрнектер

Квадрат түбірлерді қамтушы өрнектердің түрленуі

8.1.2.3 көбейткішті түбір белгісінің астынан шығару және түбір асты белгіге ендіру;
8.1.2.4 бөлшектің иррационалдылығынан босату;
8.1.2.5 квадрат түбірлер қамтитын өрнек түрленулерін орындау;
8.1.2.6 нақты сандарды салыстыру;

функциясы және оның ерешелігі

8.4.1.1 функциясының қасиетін білу және олардың графигін білу;
8.4.1.4 функциялардың берілген мәні бойынша аргументтің мәнін табу;

Квадрат теңдеу

Квадрат теңдеу

8.2.2.1 квадрат теңдіктің мәнін табу;
8.2.2.2 квадрат теңдеу түрлерін ажырат;

Квадрат теңдіктерді шешу

8.2.2.3 квадрат теңдеуді шешу;
8.2.2.4 Виета теоремасын қолдану;

Квадрат үшмүше

8.2.1.7 квадрат үшмүше түсінігін игеру;
8.2.1.8 үшмүшеден екімүшенің толық квадратын бөліп алу;
8.2.1.9 квадрат үшмүшені көбейтіндіге салу;

Теңдеуді шешу

8.2.2.5 |ax2+bx|+c=0; ax2+b|x|+c=0 түріндегі теңдеуді шешу;
8.2.2.6 бөлшек-рационалды теңеуді шешу;
8.2.2.7 квадрат теңеумен келтірілген теңеуді шешу;

3 - тоқсан

Квадрат теңдеу

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

8.4.2.1 квадрат теңеу көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
8.4.2.2 бөлшек-рационалы теңеу көмегімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;

Квадратичная функция

Квадрат функция және оның графигі

8.4.1.2 y=a(x-m)2, y=ax2+n, y=a(x-m)2+n, a

0 түріндегі квадрат функция графигін құру және қасиетін білу
түріндегі квадрат функцияның қасиетін білу және графигін құру;
8.4.1.4 аргументтің берілген функциясы бойынша мәнін табу;

4 - тоқсан

Квадрат функция (жалғасы 10 сағат

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

8.4.2.3 қолданбалы тапсырмаларды шешу үшін квадрат функцияларды білу;
8.4.3.1 составлять математическую модель по условию задачи;

Статистика элементтері

Жиілік полигоны, жиілік гистограммы

8.3.3.1 жиіліктің аралық кестесі түріндегі таңдау нәтижелерін ұсыну;
8.3.3.2 жиілік гистограммы түріндегі аралық кесте мәліметтерін ұсыну;

Орташа мән. Дисперсия. Стандарттық шегінулер

8.3.3.3 жиынтықталған жиілікті анықтауды білу;
8.3.3.4 статистикалық кесте, полигон, жиілік, гистограмма бойынша ақпаратты талдау;
8.3.3.5 стандарттық ауытқушылық пен дисперсияны есептеуге арналған анықтамалар мен формулаларды білу;

8-сыныптағы алгебра курсын қайталау

      3) 9 сынып:

      3 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

8-сыныптағы алгебра курсын қайталау

Теңсіздік

Квадрат теңсіздік

9.2.2.1 квадрат теңсіздіктерді шешу;

Рационалды теңсіздік

9.2.2.2 рационалды теңсіздіктерді шешу;

Теңсіздік жүйесін шешу

9.2.2.3 екі теңсіздік жүйесін шешу? Бірі сызықтық, бірі шаршы;
9.2.2.4 екі квадрат теңсіздіктің жиынтығы мен жүйелерін шешу;

2 - тоқсан

Теңдік, екі айнымалысы бар теңсіздік және оның жүйелері

Екі айнымалысы бар сызықтық емес теңдік

9.2.2.5 екі айнымалысы бар сызықтық және сызықтық емес теңдеуді ажырату;
9.2.2.7 екі айнымалысы бар сызықтық емес теңдеу жүйесін шешу;
9.4.2.1 теңдеу жүйесі көмеімен мәтіндік тапсырмаларды шешу;
9.4.3.1 тапырма шарты бойынша математикалық үлгіні құру;

Екі айнымалысы барсы бар теңсіздік

9.2.2.7 екі айнымалысы бар теңсіздіктерді шешу;

3 - тоқсан

Теңдеу, екі айнымалысы бар сызықтық емес теңсіздік және оның жүйелері

Екі айнымалысы бар сызықтық емес теңсіздік жүйесі

9.2.2.8 екі айнымалысы бар сызықтық емес теңсіздіктер жүйесін шешу

Бірізділік

Сандық сабақтастық, оның қойылу тәсілі мен ерекшелігі

9.2.3.1 сандық сабақтастық туралы түсінікке ие болу;
9.2.3.2 бірізділіктің n мүшесін табу;
9.2.3.3 математикалық индукция әдісін білу және қолдану;

Арифметикалық және геометрикалық прогрессия

9.2.3.5 арифметикалық прогрессия қасиетінің сипаттамасы мен алғашқы n формуласын қолдану;
9.2.3.6 n мүшесінің формуласы, геометриялық прогрессия қасиетінің сипаттамсы және n алғашқы мүшелерінің сомасын білу және қолдану;
9.2.3.7 арифметикалық және /немесе геометриялық прогрессиясымен байланысты тапсырмаларды шешу;

Үздіксіз өспелі прогрессия

9.2.3.8 ондық кезеңдік бөлшекті қарапайым бөлшекке айналдыру үшін өспелі геометриялық прогресси суммасының формуласын қолдану;

Мәтіндік тапсырмаларды шешу

9.2.3.9 үздіксіз өспелі геометриялық прогрессия сомасының формуласын қолдану;
9.4.2.2 арифметикалық және /немесе геометриялық прогрессиясымен байланысты тапсырмаларды шешу;

4 - тоқсан

Комбинаторика элементтері

Комбинаториканың негізгі түсініктері мен ережелері (шығару және сома ережелері)

9.3.1.1 комбинатоориканың негізгі түсініктері мен ережелерін (сомалар мен өндірулер ережесі) білу;
9.3.1.2 сан факториалы анықтамасын білу;
9.3.1.3 қайталаусыз "ауыстыру", "орналастыру", және "үйлестіру" түсініктері;
9.3.1.4 қайталаусыз "ауыстыру", "орналастыру", және "үйлестіру" түсініктерін білу;

Комбинаторика формуласын пайдалана отырып тапсырмаларды шешу

9.3.1.5 қайталаусыз үйлестіру, орналастыру, алмастыруда сандарды есептеу үшін комбинаторикасының тапсырмасын шешу;

Ньютон биномы және оның ерекшелігі

9.3.1.6 Ньютон биномы формуласы және оның қасиетін білу және қолдану

9-сыныптағы алгебра курсын қайталау

      4) 10 сынып:

      4 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

9-сыныптағы алгебра курсын қайталау

Тригонометрия

Бұрыш пен доғалдың градустық және радианды өлшемдері

10.1.1.1 бұрыштың радианды өлшемінің түсінігін игеру;
10.1.2.1 градусты радиандарға және радиандарды градусқа ауыстыру;
10.1.1.2 бірлік шеңбердегі сандарды белгілеу

;

Еркін бұрыштың синусы, косинусы, тангенсі және котангенсі. Бұрыштардың синусі, косинусы, тангенсі және котангенсі

10.2.4.1 тригонометриялық функцияның анықтамасын білу;
10.2.4.2 тригонометриялық функциялы бірлік шеңбердегі нүктелердің координаттардың өзара байланысын білу;

Тригонометриялық функциялар және оның ерекшелігі

10.2.4.6 бірлік шеңбер көмегімен тригонометриялық функциялардың жиын мәні мен анықтау аумағын табу;
10.2.4.7 тригонометриялық функцияларды жұптық (жұптық емес) бірлік шеңбері көмегімен түсіндіру;
10.2.4.8. тригонометриялық функциялардың кезеңділігін бірлік шеңбері көмегімен түсіндіру;
10.2.4.9 тригонометриялық функцияның тұрақтылығының аралық мөлшері және монотондылықтың бірлік шеңбері көмегімен түсіндіру;

2 - тоқсан

Тригонометрия

Тригонометрия формулалары

10.2.4.3 бұрыштардың әрқилылығы және соманың тригонометриялық формулаларын шығару және қолдану;
10.2.4.4 .қосарлы және жартылай бұрыштың тригонометриялық формулалалрын шығару және қолдану;
10.2.4.5 келтіру формулаларын шығару және қолдану;

3 - тоқсан

Тригонометрия

Тригонометрия формулалары

10.2.4.9 тригонометриялық функциялардың әрқилылығы және сомалардың түрленуін шығару және қолдану;

Тригонометриялық өрнектердің теңдей түрленуі

10.2.4.10 тригонометриялық өрнектердің теңдік түрлерін орындау;

Ықтималдылық теориясының элементтері

Ықтималдылық теориясының негізі

10.3.2.1 түсініктерді игеру: қиғалар, кездейсоқ оқиғалар, сенімді оқиғалар, мүмкін емес болатын оқиғалар, оңтайлы нәтижелер, теңмүмкіндікті және қайшылықты оқиғалар;
10.3.2.2 қарапайым оқиғаларды ажырата білу;
10.3.2.3 ықтималдылықтың анықтамасын білу және оны тапсырманы шешуде қолдану;
10.3.2.4 ықтималдылықтың статистикалық анықтамасын білу;

4 - тоқсан

Ықтималдылық теориясының элементтері

Ықтималдылық теориясының негізі.
Мәтіндік тапсырмаларды шешу

10.3.2.5 тапсырмаларды шешу кезінде геометриялық ықтималдылықты қолдану

7-10 сыныптардағы алгебра курсын қайталау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылдың 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 493-қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Геометрия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Геометрия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. "Геометрия" пәнін оқытудың мақсаты жазықтықтағы геометриялық фигуралардың қасиеттерін зерделеп кеңістіктік түсініктерді қалыптастыру болып табылады.

      3. "Геометрия" пәнін оқытудың міндеті:

      1) күнделікті өмірге қажетті, білімді жалғастыру және сабақтас пәндерді геометриялық білім мен дағдынының негізін білім алушының тұрақты және саналы түрде игеруін қамтамасыздандыру;

      2) Бағдарламаның бөлімшелері бойынша математикалық білім, дағды мен машықтарды қалыптастыру мен дамытуға ықпал ету: "Геометриялық фигуралар туралы түсінік", "Геометриялық фигуралардың өзара орналасуы", "Метрикалық қатынастар", "Векторлар мен түрленулер";

      3) базалық дайындық негізі ретінде білім мен дағдыны қалыптастыру: теоремалар мен тапсырмалар жағдайында сызбалар мен үлгілердегі белгілі фигураларды бөліп көрсету, сызбалар мен үлгілердегі белгілі фигураларды бөліп көрсету;

      4) курста алынған теоретикалық мәліметтерге сүйене отырып, қарапайым дәлел мен сызба, есептеуге негізделген қарапайым тапсырмаларды шешу; типтік тапсырмаларды шешу барысында дәлелдемелер келтіру;

      5) геометриялық шамалардың (ұзындықтары, бұрыштары, жалпақтығы) мәнін есептеу; циркуль мен сызғышпен орындалатын тапсырмаларды орындау; негізгі сызбаларды орындауға әкелетін күрделі емес аралас тапсырмаларды орындау;

      6) геометриялық тапсырмаларды орындау барысында алгебра мен тригнонметрияда аппарат қолдану; стандарттық тапсырмаларды орындауға арналған векторлар мен координаттарды пайдалану (ұзындықтар мен бұрыштарды есептеу, векторларды қосу және векторды санға көбейту);

      7) физика, химия, биология және теоретикалық салалар бойынша тапсырмаларды шешу мен зерделеуге қатысты геометриялық білімді қолданудың қарапайым дағдыларын қалыптастыру;

      8) логикалық және сыни ойлауды дамыту, тәжірибелік тапсырмаларды шешу кезінде сәйкес математикалық әдістерді іріктеп алуға қажетті шығармашылық қабілеттер;

      9) коммуникативтік дағдыларды дамыту, соның ішінде ақпаратты нақты және сауатты түрде бере алу, әртүрлі дереккөздерінен ақпараттарды пайдалана алу, оған жарияланымдар мен электронды құралдар;

      10) өзіндік жұмысқа қатысты, сондай-ақ команда жұмыс жасау үшін қажетті жеке тұлғалық қасиеттерді дамыту, олар: тәуелдісіздік, жауапкершілік, белсенділік, табандылық, төзім мен толеранттылық.

      4. "Геометрия" оқу пәнінің түзету міндеті оқу қызметінің алғышарттарын қалыптастыруға қажетті танымдық қызметті дамыту мен тірек-қозғалыс аппаратындағы бұзылуды түзету болып табылады.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. "Геометрия" оқу пәні төмендегілерді қамтамасыз етуге бағытталған:

      1) тірек-қозғалыс аппараты бұзылған (бұдан әрі – ТҚАБ) білім алушылардың сапалы негізгі орта білім алудағы тең мүмкіндігі;

      2) ТҚАБ мектеп жасындағы балаларды олардың мүмкіндігі мен білім алу қажеттіліктеріне сәйкес қамтылу деңгейін кеңейту;

      3) ТҚАБ білім алушылардың бастауыш және жалпы орта білім алудағы негізгі білім беру бағдараламаларының сабақтастығы;

      4) білім алушылардың бейімделеген бағдарламаны игеру нәтижелерін мыни тұрғыдан бағалауды пайдалану;

      5) білім алушыларға негізгі орта білім берудің бейімделген бағдарламасын тиімді жүзеге асыру және игеру үшін жағдай жасау, соның ішінде жекелей даму үшін жағдайды қамтамасыздандыру.

      6. Бағдарламаның негізінде төмендегілер жүзеге асырылатын әрекеттік және дифференциалды тәсілдер:

      1) білім берудің мазмұнын игеруді қамтамасыздандырушы білім алушылардың қозғалыс, танымдық және пәндік-тәжірибелік әрекетін ұйымдастыру ретінде оқыту мақсаттарына қол жеткізудің негізгі құралдары ретінде;

      2) білім алушылар тұлғасын дамыту қолжетімді оқу қызметінің сипатына байланысты екенін тану;

      3) білім алушылардың табысты әлеуметтік бейімделуін қамтамасыздандырушы қазіргі қоғам талаптарына олардың сәйкес тұлғасын дамыту;

      4) олардың айрықша қажеттіліктерін есепке ала отырып, танымдық және тұлғалық дамудың әлеуметтік деңгейіне қол жеткізудің жолдары мен тәсілдерін анықтауда білім алушыларға негізгі орта білім берудің мазмұны мен технологиясын жасау;

      5) танымдық уәждемелердің шығармашылық әлеуметінің өсуін қамтамасыздандырушы әрбір білім алушының жекелей дамуы мен білім беру үрдісінің ұйымдастырушылық формаларының әрқилылығы қарастырылады.

      7. Білім алушылардың контингентіндегі тірек-қозғалыс аппараты (бала сал ауруы, тірек-қозғалыс аппараты деформациясы, босаң және спастикалық шала салдану, аяқ-қол бармақтарының салдануы) бұзылысының таным мен сөйлеу бұзылысымен қатар келуін қамтитын біртекті топтан тұрады.

      8. ТҚАБ балаларды оқыту, олардың сапасы мен нәтижелері:

      1) дамуындағы ауытқушылықтарының сипатымен;

      2) бұзылыстың пайда болу уақыты мен ауырлығы;

      3) отбасының арнайы оқыту үрдісіне қатысу мүмкіндігі мен тілегі;

      4) қоршаған ортаның мүмкіндігі мен дайындығы, білім беру жүйесінің арнайы оқытуға арналған жағдай мен талапты орындауы;

      5) ТҚАБ балалардың психофизикалық ерекшеліктерін білу анықталады.

      9. Шектеулі қозғалыс белсенділігін ескере отырып білім беру процесіне қажетті жағдай төмендегілерді қамтитын қосымша дене жаттығуларын қосу:

      1) мидың жоғары психикалық қызметтерін жетілдіруге бағытталған кинезиологиялық жаттығулар;

      2) эмоционалды қысыңқылық пен бұлшықет күшін төмендетуге бағытталған тыныс алу және босаңсу жаттығулары, белсенді қозғалыстардың көлемін арттыру;

      3) көз гимнастикасы.

      10. "Геометрия" пәні бойынша бағдарламалық материал зейіндік тұрғыдан орналасқан. Бағдарламаның зейінділігі алдында игерілген материалды ұдайы қайталау үшін жағдай жасайды.

      11. Графиктерді құрып, сызба жұмыстарын жүргізуде қиындататын қозғалыс қызметтерінің бұзылуымен байланысты мұғалім көмек көрсетеді.

      12. Жұмыс қарқынының баяулығы, қозғалыс, кеңістіктік және көру бұзылыстарын есепке ала отырып, бөлек білім алушымен бақылау жұмысын жүргізу толық көлемде жүзеге асырылады, мұнда баға төмендемейді, тапсырмалар білім алушылар үшін ауыстырылады.

      13. Арифметикалық есептеу кезіндегі есепшот пен есептік операцияларда білім алушылардың калькулятор мен есептік материалдарды пайдалануына жол беріледі (есептер, сызғыш).

      14. Білім алушылар құрамы мүмкіндігінің әрқилы болуына, ТҚАБ білім алушылар кемістігінің қатар келуі есебімен білім мен дағдыға қойылатын талаптар екі деңгейі қарастырылған (оқу материалын игеру деңгейіне байланысты):

      1) бірінші деңгей (базалық) бағдарламалық материал көлемінде білім алушыға қойылатын талапты жүзеге асыруды қарастырады;

      2) екінші деңгей материал көлемінің азаюы және оның мазмұндық процесін қарастырады.

      15. Оқу процесі тапсырмаларды шешу, сондай-ақ теорияны зерделеу кезіндегі ауызша және жазба жұмыстарының оңтайлы түрде үйлесуіне бағытталған. Оқулықпен жұмыс жасауға ерекше назар аударылады (мұғалім түсіндіргеннен кейін мәтінді тексеру, бақылау сұрақтарын пайдаланумен материалды қздігінен зерделеу, тапсырма мәтінінің қысқаша жазбасы (теорема), сәйкес суретті салу).

      16. Оқу процесінің тимділігін қамтамасыздандыруды оқылған материалды қайталау және бекіту, курстың келесі бөлімдерінде тірек білімді жүйелі түрде пайдалану маңызды рөлге ие. Бекіту сабақта және үй жұмыстарын орындауда жүзеге асырылады.

      17. "Геометрия" пәнін игеру кезінде қолданылатын үлгілер: магниттік бекітпелері бар әріптер мен белгілер, сандар жиынтығы; "Үлестер мен бөлшектер" жиынтығы; топсалы үлгілер жиынтығы; стреометикалық денелер жиынтығы.

      18. "Геометрия" пәнін оқытуда қолданылатын техникалық құралдар: координаттық торы бар магниттік тақта, сыныптың құралдар жиынтығы (сызғыш, транспортир, бұрыш, циркуль), трафареттер жиынтығы, DVD дискілер мен видеоматериалдар, компьютер, интербелсенді тақта.

      19. "Геометрия" пәнін оқыту кезінде қолданылатын көмекші баспалар: атақты математика ғалымдары. портреттер жиынтығы. геометрия бойынша кестелер 7-10 сынып (оларға таратпалы материал); таратпалы материалдар – 7-10 сынып; баспа негізіндегі дәптер – 7-10 сынып (оқулыққа жұмыс дәптері); нұсқалар бойынша өзіндік жұмыстарды жүргізуге арналған материалдар 7-10 сынып;

3-тарау. "Геометрия" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      20. "Геометрия" оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7 - сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      2) 8 - сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      3) 9 - сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      4) 10 - сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты құрайды.

      21. 7-сыныпқа арналған "Геометрия" пәнінің базалық мазмұны:

      1) бастапқы геометриялық мәліметтер. Геометрияның негізгі түсінігі. Геометрияның қарапайым фигуралары. Аксиома мен теорема. Фигуралардың тепе-теңдігі. Теореманың дәлелі. Қарама-қарсылықтан дәлелдеу әдісі. Сабақтас және тік бұрыштар және олардың ерекшелігі. Бұрыштың биссектрисасы. Перпендикуляр;

      2) үшбұрыштар. Үшбұрыш және оның түрлері. Үшбұрыштардың тепе-теңдігі. Үшбұрыштар тепе-теңдігінің белгілері. Теңбүйірлі үшбұрыш. Медиана, биссектриса, биіктігі, үшбұрыштың ортаңғы сызығы;

      3) түзулердің өзара орналасуы. Екі тік қиылысқан сызықтар кезінде қалыптасқан бұрыштар. Түзулердің қатар келу белгілері. Қатар сызықтардың ерекшелігі. Үшбұрыш бұрыштарының сомасы. Үшбұрыштың ішкі сызығы. Үшбұрыштардың тепе-теңсіздігі. Тікбұрышты үшбұрыштардың ерекшелігі. Перпендикулярлы түзулер. Еңкіс сызық және оның проекциясы. Препендикулярдың түзуге біртұтастығы;

      4) 7-сыныптағы "Геометрия" курсын қайталау.

      22. 8-сыныпқа арналған "Геометрия" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 7-сыныптағы "Геометрия" курсын қайталау;

      2) дөңгелек. Геометриялық салулар. Шеңбер, дөңгелектер, олардың элементтері мен бөліктері. Орталық бұрыш. Тік сызық пен шеңбердің өзара әрекеттесе орналасуы, қатар екі шеңбер. Жанама сызықтағы шеңбер. Үшбұрыштағы сипаттамалы шеңбер. Салуға қатысты тапсырмалар;

      3) көпбұрыштар. Төртбұрыштарды зерттеу. Көпбұрыш. Дөңес көпбұрыш. Көпбұрыштың ішкі бұрыштарының сомасы. Параллелограмм және оның ерекшелігі. Параллелограммның белгілері. Тікбұрыш, ромб, төртбұрыш, олардың ерекшеліктері мен белгілері. Фалестің теормасы. Пропорционалды кесінділер. Трапеция. Теңбүйірлі және тікбұрышты трапециялар және олардың ерекшеліктері. Үшбұрыштың ортаңғы сызығы. Трапециялардың ортаңғы сызығы. Үшбұрыштың керемет нүктелері. Үшбұрыш медианының ерекшелігі;

      4) тікбұрышты үшбұрыштың жақтары мен бұрыштарының қатынастары. Тікбұрышты үшбұрыштың өткір бұрышының синусы, косинусы, тангенсі және котангенсі. Пифагор теоремасы. Негізгі тригонометриялық тепе-теңдік пен оның нәтижелері. 300, 450, 600 бұрыштарының синусы, косинусы, тангенсі және котангенсінің мәні. Тікбұрышты үшбұрыштардың шешімі. мен (900-а) мен бұрыштардың тригонометриялық қызметтері;

      5) 8 сыныптағы "Геометрия" курсын қайталау.

      23. 9-сыныпқа арналған "Геометрия" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 8 сыныптағы "Геометрия" курсын қайталау;

      2) аудандар. Аудан түсінігі. Фигуралардың тең щамасы және тең құрамы. Квадраттың, тікбұрыштың, параллелограммның, ромбының, үшбұрыштың, трапецияның аудандары;

      3) жазықтықтағы координаттың тікбұрышты жүйесі. Жазықтықтағы нүктелердің координаттары. Кесіндінің ортаңғы координаты. Екі нүкте арасындағы ара қашықтық. Шеңбердің тепе-теңдігі. Тік тепе-теңдік. Тіңдіктермен берілген тік және дөңгелектің өзара орналасуы жағдайы. Тапсырмаларды шешу кезінде координаттарды қолдану;

      4) жазықтықтағы векторлар. Вектор түсінігі. Нөлдік вектор. Вектордың ұзындығы (модулі). Коллинеарлы векторлар. Векторлардың тепе-теңдігі, векторларды қосу және оның ерекшелігі, векторларды есептеу, сандарға көбейту. Векторларды жазықтықта екі коллинеарлы векторлар бойынша орналастыру. Вектордың координатасы. Координаттық формадағы векторлар бойынша әрекет ету. Векторлардың коллинеарлығының алғышарты. Нүктенің радиус-векторы. Жазықтықтағы нүктелер мен векторлар арасындағы байланыс. Векторлар арасындағы байланыс. Векторлардың скалярлық көбейтіндісі. Тапсырмаларды шешуде векторларды қолдану;

      5) 9-сыныптағы "Геометрия" курсын қайталау.

      24. 10-сынып бойынша "Геометрия" пәнінің базалық мазмұны:

      1) 9-сыныптағы "Геометрия" курсын қайталау;

      2) жазықтықтың түрленуі. Жазықтықтың түрленуі, қозғалысы және ерекшелігі. Түрленудің композициясы. Фигуралардың тепе-теңдігі және оның ерекшелігі. Осьтік және орталық симметрия, қатар ауыстырулар, бұрылыстар жазықтықтың қозғалысы ретінде. Гомотетия, ұқсас түрленулер және оның ерекшелігі. Ұқсас фигуралар. Ұқсас фигуралардың белгілері. Ұқсас тікбұрышты үшбұрыштар;

      3) үшбұрыштардың шешімі. Синустар мен косинустардың теоремасы. Үшбұрыштардың шешімі. Тәжірибелік мазмұндағы тапсырмаларды шешу. Сипаттамалы және іштері сызылған үшбұрыштардың аудандарын пайдаланумен шеңбердің радиусын табуға арналған формулалар;

      4) шеңбер. Дұрыс көпбұрыштар. Іші сызылған бұрыш және оның ерекшелігі. Дұрыс көпбұрыштың қоршауы мен ішкі сызығының радиусы мен дұрыс көпбұрыштың ауданы, периметрі, байланыстырушы жақтары, формулаларды білу мен қолдану. Дұрыс көпбұрыштарды құру. Кесінді хордтар мен шеңбер пропорциналдылығы туралы теорема. Дұрыс көпбұрыштар және оның ерекшелігі. Доғаның ұзындығы. Сектор мен сегменттің ауданы. Жақтарды байланытырушы формулалар, периметр, көпбұрыштың ауданы, іші сызылған және қоршалған шеңбердің радиусы. Дұрыс көпбұрыштарды құру;

      5) 7-10 сыныптардағы "Геометрия" курсын қайталау.

      25. Оқу пәнінің мазмұны бір бөлімді қамтиды:

      1) геометрия.

      26. "Геометрия" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) геометриялық фигуралар туралы түсінік;

      2) геометриялық фигуралардың өзара орналасуы;

      3) метрлік қатынас;

      4) векторлар мен түрленулер.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      27. Бағдарламадағы оқыту мақсаттары кодпен берілген. Кодта бірінші сан сыныпты, екінші, үшінші сандар – бөлім мен бөлімшені, төртінші сан оқыту мақсатының нөмірін көрсетеді. Мысалы, кодтауда 7.1.1.4: "7" – сынып, "1.1" – бөлімше, "4" – оқыту мақсатының нөмірі.

      28. Оқыту мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Геометрия":

      1-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

1.1 Геометриялық фигуралар туралы түсінік

7.1.1.1 планометрияның негізгі фигураларын білу: нүкте, тік сызық;
7.1.1.2 нүкте мен тік сызықтың қатыстылық аксиомасын білу және қолдану;
7.1.1.3 аксиоманың теоремадан айырмашылығын түсіну; теореманың шарты мен қорытындысын бөліп көрсету;
7.1.1.4 теореманы дәлелдеу әдістерін білу: тікелей әдіс және "қайшылық" әдісі;
7.1.1.5 кесім, сәуле, бұрыш, үшбұрышты, жартылай жазықтықты анықтауды білу;
7.1.1.6 кесімдер мен бұрыштарды өлшеу аксиомасын білу;
7.1.1.7 тең фигуралардың ерекшелігі мен анықтамасын білу және қолдану;
7.1.1.8 кесімдер мен бұрыштарды созылу аксиомасын білу және қолдану;
7.1.1.9 шектес және тік бұрыштарды анықтауды білу;
7.1.1.10 тік және шектес бұрыштардың ерекшелігін қолдану және дәлелдеу;
7.1.1.11 мәліметке тең үшбұрыштың қалыптасқан аксиомасын білу;
7.1.1.12 үшбұрыштың орта сызығы мен аралық перпендикуляр, биіктік, биссектрис, медиананың анықтамасын білу және оларды сипаттау;
7.1.1.13 үшбұрыштардың түрлерін ажырату; 7.1.1.14 тең бұрышты, тең бүйірлі үшбұрыштардың элементтерін білу;
7.1.1.15 қырбұрышты, тікбұрышты және доғалбұрышты үшбұрыштардың орналасуын салыстыру;
7.1.1.16 үшбұрыштың ішкі бұрыштарын сомасы туралы теорияны дәлелдеу және оның нәтижелері;
7.1.1.17 тапсырмаларды шешу кезінде одан шығатын нәтижелер мен үшбұрыштың ішкі бұрыштары сомасы туралы теореманы қолдану;
7.1.1.18 үшбұрыштың ішкі бұрышы туралы теореманы дәлелдеу және ішкі бұрыштың анықтамасын білу;
7.1.1.19 үшбұрыштың ішкі бұрышы туралы теораманы қолдану;
7.1.1.20 үшбұрыштың жаны мен бұрыштар арасындағы қатынасты білу және оны тапсырма орындау кезінде қолдану;
7.1.1.21 бұрыштардың теңдік белгілерін білу және дәлелдеу;
7.1.1.22 есептеу және дәлелдеуге негізделген тапсырмаларды шешу кезіндегі тапсырмаларды шешу барысындағы теңдік белгілерін қолдану;
7.1.1.23 тең бүйірлі үшбұрыштың белгілері мен ерекшеліктерін қолдану;
7.1.1.24 тапсырманы шешу барысындағы тең жақты бұрыштың ерекшелікті қолдану;
7.1.1.25 тік бұрышты үшбұрыштың белгілерін дәлелдеу;
7.1.1.26 тапсырманы шешу кезіндегі тікбұрышты үшбұрыштың теңдік белгілерін қолдану;
7.1.1.27 тік бұрышты үшбұрыштың ерекшеліктерін қолдану;
7.1.1.28 перпендикуляр туралы түсінікті білу;

8.1.1.1 доғалдар мен дөңгелектердің анықтамасын, олардың элементтерін білу (орталығы, радиус, диаметр, хорда);
8.1.1.2 орталық бұрыштың ерекшелігі мен анықтамасын білу және қолдану;
8.1.1.3 диаметр мен хорданың перпендуклярлығы туралы көрсету және қолдану;
8.1.1.4 нүктелердің геометриялық орындарын анықтауды білу;
8.1.1.5 көпбұрыш, доғал көпбұрышты, көпбұрыш элементтерін анықтауды білу;
8.1.1.6 көпбұрыштың ішкі бұрыштың сомасы мен ішкі бұрыштың сомасы формуласын шығару;
8.1.1.7 параллелограмма анықтамасын білу;
8.1.1.8 параллелограмманың ерекшелігін білу және қолдану;
8.1.1.9 параллелограммның белгілерін шығару және қолдану;
8.1.1.10 ромбы төртбұрыш, тік төртбұрыштың анықтамасын білу, олардың ерекшелігін шығару және белгілері;
8.1.1.11 Фалес теоремасын білу және қолдану;
8.1.1.12 пропорционалды кесімдер туралы теореманы білу және қолдану;
8.1.1.13 циркуль мен сызғыштың көмегімен тең бөліктерді n тең бөліктеріне бөлу;
8.1.1.14 пропорционалды кесімдерді құрау;
8.1.1.15 трапецияның түрлері мен ерекшелігін білу;
8.1.1.16 үшбұрыштың орта сызығының қасиетін дәлелдеу және қолдану;
8.1.1.17 трапецияның орта сызығының қасиетін дәлелдеу және қолдану;


9.1.1.1 доғал ұзындығының формуласын шығару және қолдану;
9.1.1.2 сегмент, сектор ауданының формуласын шығару және қолдану;
9.1.1.3 ішкі бұрышы сызылған бұрыш пен оның қасиетін анықтауды білу;
9.1.1.4 дөңгелектегі кесімдердің пропорционалдылығы туралы теореманы білу және қолдану;

1.2 Геометриялық фигуралардың өзара орналасуы

7.1.2.1 жазықтықтағы және түзуліктегі нүктелердің аксиомасын білу және қолдану (реттілік аксиомасы);
7.1.2.2 тік сызықтың қатар аксиомасын білу;
7.1.2.3 екі тік сызықтың қиылысуы кезінде пайда болған бұрыштарды тану;
7.1.2.4 тік сызықтардың қатар келу белгілерін дәлелдеу;
7.1.2.5 тапсырмаларды шешу кезіндегі тік сызықтардың қаар келу белгілерін қолдану;
7.1.2.6 қатар тік сызықтардың қасиетін дәлелдеу
7.1.2.7 тапсырмаларды шешу барысындағы қатар тік сызықтардың қасиетін қолдану;
7.1.2.8 еңіс перпендукуляр түсінігін игеру
7.1.2.9. жалғыз перпендикуклярдың тік сызыққа қатысы туралы теореманы қолдану және дәлелдеу;
7.1.2.10 перпендикулярлы тік сызықтың қасиетін білу және қолдану;

8.1.2.1 шеңбердің қатыстық және қиысушы нүктелерін анықтауды білу; 8.1.2.2 екі шеңбердің, тік сызық пен шеңбердің орналасу жағдайына талдау жасау;
8.1.2.3 тапсырмаларды шешу кезінде шеңіберге қатысты ерекшелікті білу және қолдану; 8.1.2.4 үшбұрыштың жанындағы, үшбұрышқа қатысты, шеңбердің анықтамасын білу;
8.1.2.5 үшбұрыштың жанында, үшбұрыштың ішінен сызылған дөңгелектердің орналасуын түсіндіру;
8.1.2.6 биссектрисстің аталмыш бұрышына тең бұрышты құру, кесіндіні тең лотасын бөлу; 8.1.2.7 кесіндінің ортасынан перпендикуляр құру, аталмыш сызыққа тік перпендикуляр тұрғызу;
8.1.2.8 берілген элемент бойынша үшбұрыш құру;


10.1.2.1 төртбұрышты сипаттаушы белгілерді білу және қолдану;
10.1.2.2 дұрыс көпбұрыштардың анықтамасын және ерешелігін білу;
10.1.2.3 дұрыс көпбұрыштарды білу;
10.1.2.4 дұрыс көпбұрыштардың ішкі сызығы мен сипаттамасы радиустары арасындағы байланысты қолдану;
10.1.2.5 жақтарды байланыстырушы формулаларды білу және қолдану, дұрыс көпбұрыштың периметрі, жазықтығы, дұрыс көпбұрыштың сипаттамалы ішкі бұрышы; 10.1.2.6 үшбұрыш медианының қасиетін қолдану және білу;

1.3 Метрикалық қатынастар

7.1.3.1 үшбұрыштың тепе-теңсіздігін біл және қолдану;

8.1.3.1 үшбұрышттың жағына кететін перпендикулярлардың ортасын және биіктігін, биссектрисасын, медианының қасиетін білу және қолдану; 8.1.3.2 тікбұрышты үшбұрыштың жағына қатысты бұрыштың синусы, тангенсі, котангенсінің анықтамасын білу;
8.1.3.3 Пифагор теоремасын қолдану және дәлелдеу;
8.1.3.4 гипотенузадағы тік бұрыштың ұштарындағы тік үшбұрышындағы биіктіктің қасиетін қолдану және дәлелдеу;
8.1.3.5 синус, косинус, тангенс немесе котангенстің мәндері бойынша бұрыштар жасау
8.1.3.6. 300, 450, 600 бұрыштарының синус, косинус және котангенс мәндерін шығару үшін тікбұрышты үшбұрыштарды пайдалану;
8.1.3.7 берілген екі элемент бойынша элементтерді табу үшін 300, 450, 600 бұрыштардың синус, косинус, тангенс және котангенс мәндерін пайдалану;
8.1.3.8 берілген екі элемент бойынша тікбұрышты үшбұрыштың жақтары мен бұрыштарын табу;


8.1.3.9 тапсырмаларды шешу барысында Пифагор теоремасын пайдалана отырып формуласын шығару
8.1.3.10 негізгі тригонометрялық тепе-теңдікті шығару және қолдану;
8.1.3.11 a және (900-a) бұрыштарының синус, косинус, тангенс және котангенстері арасындағы өзара байланысты білу және қолдану;
8.1.3.12
осылардың бірі бойынша мәндерін табу;

9.1.3.1 көпбұрыштың ауданларынжәне қасиетін анықтауды білу;
9.1.3.2 тең шамадағы және тең құрылған фигуралардың анықтамасын білу;
9.1.3.3 параллелограмм, ромбының ауданлары формулаларын ендіру және қолдану;
9.1.3.4 үшбұрыш ауданының формулаларын шығару әне қолдану;
9.1.3.5 трапеция ауданының формулаларын шығару әне қолдану;
9.1.3.6 жазықтықтағы екі нүкте арасындағы арақашықтықты олардың координатасы бойынша есептеу;
9.1.3.7 кесінді ортасының координатасын табу;
9.1.3.8 берілген қатынастағы бөлуші нүкте координатасын табу;
9.1.3.9 (a,b) нүктесі және r радиусындағы дөңгелектің ортасындағы теңестіруді білу:


9.1.3.10 берілген теңестіру бойынша дөңгелек құру;
9.1.3.11


берілген екі нүкте арқылы өтетін тік теңестіру мен жалпы теңестіруді жазу;
9.1.3.12 координаттардағы қарапайым тапсырмаларды шешу;
9.1.3.13 вектордың координаттарын табу;
9.1.3.14 вектордың ұзындығын табу;
9.1.3.15 координаттардағы векторлардың үстінен әрекеттерді орындау;
9.1.3.16 векторлар және оның қасиетін білу және қолдану;
9.1.3.17 векторлар арасындағы бұрыштарды есептеу;

10.1.3.1 косинустардың теоремасын қолдану;
10.1.3.2 синустардың теоремасын білу және қолдану;
10.1.3.3 үшбұрыштың ішкі аумақтарының формулаларын білу және қолдану


- үшбұрыштың жақтары R - ішкі аумақты сипаттайтын радиус), сипаттамалы көпбұрыштың ауданы
( мұндағы – қоршалған дөңгелектің ішкі сызығы,
- көпбұрыштың жартылай периметрі;
10.1.3.4 іштей сызылған және бейнеленген көпбұрыштың ауданын қолдана отырып, радиуысын табуға арналған формулаларды білу және қолдану;
10.1.3.5 үшбұрыштар мен қолданбалы тапсырмаларды шешуге арналған синустар мен косинустардың теоремасын қолдану;

1.4 Векторлар мен түрленулер



9.1.4.1 векторын анықтамасын, х вектордың коллинеарын, вектордың теңестірулерін, нөлдік векторды, вектордың бірлігі мен ұзындығын білу;
9.1.4.2 санға негізделген векторды көбейту және қосу ережелерін білу;
9.1.4.3 векторлардың коллинеарлық жағдайын пайдалану; 9.1.4.4 екі коллинеарлы векторлар бойынша орналастыру;
9.1.4.5 екі вектор арасындағы анықтамасын білу;
9.1.4.6 векторлардың скалярлы көбейтіндісін табу;
9.1.4.7 векторлы әдістер бойынша тапсырмаларды шешу;
9.1.4.8 тапсырмаларды шешуге қатысты векторларды қолдану;

10.1.4.1 қозғалыс композициясын, түрлерін және олардың қасиетін білу;
10.1.4.2 қатар ауыстыру кезіндегі симметрия кезіндегі фигуралардың үлгілерін құру;
10.1.4.3 жазықтықтың түрленуін қолдана отырып тапсырмаларды шешу;
10.1.4.4 гомотетиидің анықтамасын және қасиетін анықтау және білу;
10.1.4.5 строить образы различных фигур при гомотетии кезінде әртүрлі фигуралардың үлгілерін құру;
10.1.4.7 үшбұрышқа ұқсас белгілерді білу және қолдану;
10.1.4.8 тікбұрышты үшбұрышқа ұқсас белгілерді білу және қолдану;
10.1.4.9 үшбұрыштың биссектрисасы қасиетін білу және қолдану;
10.1.4.10 фигура мен коэффициентке ұқсас аудандар арасындағы байланыстылық формуласын білу;
10.1.4.11 дұрыс көпбұрыштардың симметриясын білу

      29. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Геометрия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      30. Бөлімдерді және тақырыптарды меңгеру сағаттарын қою мұғалімнің басшылығына сай жүргізіледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10 сыныптарына
арналған "Геометрия" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Геометрия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7 – сынып:

      1 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Бастапқы геометриялық мәліметтер

Геометрияның негізгі түрлері. Аксиомалар. Теоремалар

7.1.1.1 планометрияның негізгі фигураларын білу: нүкте, тік сызық 7.1.1.5.кесім, сәуле, бұрыш, үшбұрыш, жартлай жазықтыққа анықтама беру;
7.1.1.2 нүкте мен тік сызықтарды жабдықтау аксиомасын білу және қолдану;
7.1.1.3 теоремадан аксиоманың айырмашылығын түсіну; теореманы бекіту және оның жағдайын бөліп көрсету;
7.1.2.1 түзуліктегі және жазықтықтағы (аксиома тәртібі) нүктенің орналасу аксиомасын білу және қолдану;
7.1.1.6 кесінділер мен бұрыштарды өлшеу аксиомасын білу және қолдану;
7.1.1.8 кесінділер мен бұрыштарды созу аксиомасын білу және қолдану;
7.1.1.11 үшбұрыштың қалыптасу аксиомасын білу; 7.1.2.2 тік сызықтардың аксиомасын білу;

Фигуралардың теңесуі

7.1.1.7 тең фигуралардың анықтамасы мен қасиетін білу және қолдану;

Теореманы дәлелдеу әдістері: тікелей әдіс және "қайшықтық" әдісі

7.1.1.4 теореманы дәлелдеу әдісін білу: тікелей әдіс және "қайшықтық" әдісі;

Шектес және тік бұрыштар, олардың ерекшелігі

7.1.1.9 шектес және тік бұрыштардың анықтамасын білу;
7.1.1.10 тік және шектес бұрыштардың қасиетін қолдану және дәлелдеу;
7.1.1.28 перпендикуляр туралы түсінікті білу;

2 - тоқсан

Үшбұрыштар

Үшбұрыш және оның түрлері

7.1.1.13 үшбұрыштардың түрлерін ажырату

Медиандар, биссектристер, үшбұрыштың биіктігі мен ортаңғы сызықтары

7.1.1.14 тең жақты, теңбүйірлі және тікбұршты үшбұрыш элементтерін білу;
7.1.1.12 үшбұрыштың орта сызығы мен аралық перпендикуляр, биіктік, биссектрис, медиананың анықтамасын білу және оларды сипаттау;
7.1.1.15 қырбұрышты, тікбұрышты және доғалбұрышты үшбұрыштардың орналасуын салыстыру;

Үшбұрыштардың тепе-теңдік белгілері

7.1.1.21 үшбұрыштардың тепе-теңдік белгілерін білу және дәлелдеу;
7.1.1.22 тапсырмаларды шешу кезіндегі есептеу мен дәлелдеудегі үшбұрыштардың тепе-теңдік белгілерін қолдану;

3 - тоқсан

Үшбұрыштар

Теңбүйірлі үшбұрыш, оның қасиеттері мен белгілері

7.1.1.23 теңбүйірлі үшбұрыштың қасиеттері мен белгілерін қолдану;
7.1.1.24 тапсырмаларды шешу кезінде тең жақты үшбұрыштартың қасиетін қолдану;

Тік сызықтардың өзара кіріге орналасуы

Қатар тік сызықтар, олардың белгілері мен ерекшелігі

7.1.2.3 екі қатар келуші сызықтардан құралған бұрыштарды тану;
7.1.2.4 тік сызықтардың қатар келу белгілерін дәлелдеу;
7.1.2.5 тапсырмаларды шешу барысында қатар тік сызықтардың белгілерін қолдану;
7.1.2.6 қатар тік сызықтардың қасиетін дәледеу;
7.1.2.7 тапсырмаларды шешу барысында қатар тік сызықтардың қасиетін қолдану;

Үшбұрыш бұрыштарының сомасы. Үшбұрыштың ішкі бұрышы

7.1.1.16 үшбұрыштың ішкі бұрыштарының сомасы туралы теореманы қолдану және тапсырмаларды шешу кезіндегі оның нәтижелері;
7.1.1.17 үшбұрыштың ішкі бұрыштарының сомасы туралы теореманы дәлелдеу және оның нәтижелері;
7.1.1.18 үшбұрыштың ішкі бұрышының анықтамасын білу және ұшбұрыштың ішкі бұрышы туралы теореманы дәлелдеу;
7.1.1.19 үшбұрыштың ішкі бұрышы туралы теореманы қолдану;

4 - тоқсан

Тік сызықтардың өзара қатар орналасуы

Үшбұрыштың тепе-теңсіздігі

7.1.1.20 үшбұрыштың жақтары мен бұрыштары арасындағы қатынасты білу және ны тапсырмаларды шешу барысында қолдану;
7.1.3.1 үшбұрыштың тепе-теңсіздігін білу және қолдану

Тікбұрышты үшбұрыштардың тепе-теңдік белгілері. Тікбұрышты үшбұрыштың ерекшелігі.

7.1.1.25 тікбұрышты үшбұрыштың тепе-теңдік белгілерін дәлелдеу;
7.1.1.26 тапсрмаларды шешу кезіндегі тікбұрышт үшбұрыштардың тепе-теңдік беліглерін қолану;
7.1.1.27 тікбұрышты үшбұрыштың қасиетін қолдану

Перпендикуляр тік сызықтар. Перпендикуляр, көлбеу сызық және оның проекциясы

7.1.2.8 Перпендикуляр, көлбеу сызық пен проекцияның түсінігін меңгеру;
7.1.2.9 жалғыз тік сызыққа кеткен перпендикуляр туралы дәлелдеу және оны қолдану;
7.1.2.10 перпендуклярлы тік сызық-тардың қасиетін білу және қолдану;

7-сыныптағы геометрия курсын қайталау

      2) 8 - сынып:

      2 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

7 сыныптағы геометрия курсын қайталау

Шеңбер. Геометриялық құрылымдар

Шеңбер, дөңгелек, олардың элементтері мен бөліктері. Ортаңғы бұрыш.

8.1.1.1 шеңбер, дөңгелек, олардың элементтерін анықтауды білу (орталық, радиус, диаметр, хорда);
8.1.1.2 орталық бұрыштың анықтамасы мен қасиетін білу;
8.1.1.3 диаметр мен хорданың перпендикулярлығы туралы теореманы дәлелдеу және қолдану;
8.1.1.4 нүктелердің геметриялқ орнын анықтауды білу

Тік сызық пен шеңбердің өзара орналасуы. Екі шеңбердің өзара орналасуы

8.1.2.2 тік сызық пен екі шеңбердің өзара орналасу жағдайына талдау жасау;

Шеңберге қатысты сызық. Шеңберге қатысты сызықтың ерекшелігі.

8.1.2.1 шеңберге қатысты және қиылысатын сызықтардың анықтамасын білу;
8.1.2.3 тапсырмаларды шешу кезіндегі шеңбердің қатыстылығын білу және қолдану;

Үшбұрыштың жанындағы шеңбер және және қоршалған үшбұрыш

8.1.2.4 үшбұрыштың жанындағы шеңбер және және қоршалған үшбұрыш анықтамасын білу;
8.1.2.5 қоршалған үшбұрыштың орналасуын түсіндіру;

Құрылу тапсырмалары

8.1.2.6 бұрыштың биссектрисасы, аталмыш үшбұрыштың бұрышын құру кесіндіні ортасынан бөлу;
8.1.2.7 кесіндіге перпендикуляр сызықты құру, аталмыш тік сызыққа перпендикуляр сызық;
8.1.2.8 берілген элементтер бойынша үшбұрышты тұрғызу;

2 - тоқсан

Көпбұрыштар. Төртбұрыштарды зерттеу

Көпбұрыш. Дөңес көпбұрыш

8.1.1.5 көпбұрыш, дөңес көпбұрыш, көпбұрыш элементтерін білу;
8.1.1.6 көпбұрыштың сыртқы бұрыштарының сомасы мен ішкі бұрыштарының сомасының формуласын шығару;

Параллелограммалар, ромбылар, тікбұрыштар, квадрат, олардың ерекшелігі мен белгілері

8.1.1.7 параллелограммның анықтамасын білу;
8.1.1.8. выводить и применять свойства параллелограммның қасиетін білу және қолдану;
8.1.1.9 параллелограмм белгілерін шығару және қолдану;
8.1.1.10 тікбұрыш, ромбы және квадраттың анықтамасын білу, олардың ерекшелігі мен белгілерін қолдану;

Фалес теоремасы. Пропорционалды кесінділер

8.1.1.11 Фалеса теоремасын білу және қолдану;
8.1.1.12 пропорционалды кесінділер туралы теореманы білу және қолдану;
8.1.1.13 циркуль мен сызғыштың көмегімен n тең бөліктердегі кесінділерді бөлу;
8.1.1.14 пропорционалды кесінділерді құру;

3 - тоқсан

Көпбұрыштар. Төртбұрыштарды зерттеу

Трапеция, түрлері мен қасиеттері. Трапеция мен үшбұрыштың орта сызықтары

8.1.1.15 трапеция анықтамасын, түрлері мен қасиеттерін білу;
8.1.1.16 үшбұрыштың ортаңғы сызығының қасиетін дәлелдеу және қолдану;
8.1.1.17 трапецияның ортаңғы сызығының қасиетін дәледеу және қолдану;

Үшбұрыштың кереметі нүктелері

8.1.3.1 үшбұрыштың жақтарына перпендикуляр мен медиан, биссектрис, биіктіктердің қасиетін білу және қолдану;

Тікбұрышты үшбұрыштың бұрыштары мен жақтар арасындағы қатынастар

Тікбұрышты үшбұрыштағы өткір бұрыштың тригонометриялық қызметтер. Пифагор теоремасы

8.1.3.2 тікбұрышты үшбұрыштағы жақтардың қатынастары арқылы синус, косинус, тангенс пен котангенстің анықтамаларын білу;
8.1.3.3. Пифагора теоремасын білу және қолдану;
8.1.3.4 гипотенузадағы тік бұрыштың ұшынан түсірілген тікбұрышты үшбұрыштағы биіктіктің қасиетін дәлелдеу және қолдану;

Негізгі тригонометриялық тепе-теңдіктер



8.1.3.9 тапсырмаларды шешу барысында Пифагор теориясын пайдалана отырып, формуласын шығару
8.1.3.10. негізгі геометриялық тепе-теңдікті шығару және қолдану;
8.1.3.11 a бұрышы және (900-a) бұрыштардың синусы, косинусы, тангенсі және котангенсі арасындағы өзара байланысты білу және қолдану;
8.1.3.12 мыналардың біреуі бойынша мәндерін табу
8.1.3.5. синус, косинус, тангенс немесе котангенстің белгілі мәні бойынша бұрыш құру;

4 - тоқсан

Тікбұрышты үшбұрыштың бұрыштары мен жақтар арасындағы қатынастар

Тікбұрышты үшбұрыштардың шешімі

8.1.3.6 300, 450, 600 бұрыштарының синус, косинус, тангенс және котангенсінің мәндерін шығару үшін тікбұрышты үшбұрышты пайдалану;
8.1.3.7. тікбұрышты үшбұрыштың элементтерін табу үшін 300, 450, 600 бұрыштарының синус, косинус, тангенс және котангенсінің мәндерін қолдану
8.1.3.8. екі берілген элементтер бойынша тікбұрышты үшбұрыштың бұрыштары мен жақтарын табу

8-сыныптағы геометрия курсын қайталау

      3) 9 - сынып:

      3 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

8-сыныптағы геометрия курсын қайталау

Аудандар

Фигураның ауданы және оның ерекшелігі

9.1.3.1 көпбұрыш аудандары мен қасиеттерін білу;
9.1.3.2 теңқұрылған және теңшамадағы фигуралардың анықтамасын білу;

Төртбұрыш пен үшбұрыштардың ауданы

9.1.3.3 параллелограмм, ромбы аудандарының формуласын шығару және қолдану;
9.1.3.4 үшбұрыш аудандарының формуласын шығару және қолдану;
9.1.3.5 трапеция адандарының формуласын шығару және қолдану;

2 - тоқсан

Жазықтықтағы координаттың тікбұрышты жүйесі

Жазықтықтағы координат әдісі

9.1.3.6 олардың координаттары бойынша жазықтықтағы екі нүкте арасындағы ара қашықтықты есептеу;
9.1.3.7 кесінді ортасының координатасын табу;
9.1.3.8 берілген қатынастағы кесіндіні екіге бөлетін нүкте координатын табу;

3 - тоқсан

Жазықтықтағы координаттың тікбұрышты жүйесі

Жазықтықтағы координат әдісі

9.1.3.9 знать уравнение окружности с центром в точке r радиусы және (a,b) нүтесіндегі орталық теңестірудің тепе-теңдігін білу:


9.1.3.10 берілген теңестіру бойынша шеңбер құру;
9.1.3.11 берілген екі нүкте арқылы өтетін тік сызықтың теңесуі жазу:


Мәтіндік тапсырмаларды шешу

9.1.3.12 координаттардағы қарапайым тапсырмаларды шешу;

Жазықтықтағы векторлар

Вектор. Векторлардағы әрекеттер. Коллинеарлы және коллинеарлы емес векторлар

9.1.4.1 вектор ұзындығы мен бірдей вектор, нөлдік вектрдың, векторларға тең, коллинеарлы вектордың, вектордың анықтамасын білу;
9.1.4.2 векторларды қосу, көбейту ережелерін білу және қолдану;
9.1.4.4 векторды екі коллинеарлы векторлар бойынша орналастыру;
9.1.4.5 екі вектор арасындағы анықтаманы білу;
9.1.4.6 векторлардың скалярлы өнімділігін табу;
9.1.4.7 векторлы әдіс бойынша тапсырмаларды шешу;

4 - тоқсан

Жазықтықтағы векторлар

Вектор. Векторлардағы әрекеттер. Коллинеарлы және коллинеарлы емес векторлар

9.1.4.1 векторын анықтамасын, х вектордың коллинеарын, вектордың теңестірулерін, нөлдік векторды, вектордың бірлігі мен ұзындығын білу;
9.1.4.2 санға негізделген векторды көбейту және қосу ережелерін білу;
9.1.4.3 векторлардың коллинеарлық жағдайын пайдалану;
9.1.4.4 екі коллинеарлы векторлар бойынша орналастыру;
9.1.4.5 екі вектор арасындағы бұрыштың анықтамасын білу;
9.1.4.6 векторлардың скалярлы өнімділігін табу;
9.1.4.7 тапсырмаларды векторлы әдіспен шешу;

Вектор координаттары. Координаттық формада жазылған векторлар үстіндегі әрекеттер

9.1.3.13 вектордың координаттарын табу;
9.1.3.14 вектордың ұзындығын табу;
9.1.3.15 координаттардағы вектор үстіндегі әрекеттерді орындау;
9.1.3.16 фектордың скалярлы өнімділігі мен оның қасиетін білу және қолдану;
9.1.3.17 векторлар арасындағы бұрышты есептеу;

Тапсырмаларды шешу барысындағы векторларды қолдану

9.1.4.8 тапсырмаларды шешуде вектрды пайдалану;

9-сыныптағы геометрия курсын қайталау

      4) 10 - сынып:

      4 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

9 сыныптағы геометрия курсын қайталау

Жазықтықтың түрленуі

Қозғалыс және оның еркшелігі

10.1.4.1 қозғалыс композициясы, түрлері мен олардың қасиетін білу;
10.1.4.2 бұрылыс, қатарлы ауыстырулар, симметрия кезіндегі фигуралардың образдарын құру;
10.1.4.3 жазықтықтың түрленуін қолдана отырып тапсырмаларды шешу;

Геометрия және оның ерекшелігі

10.1.4.4 гомотетиидің анықтамасын және қасиетін анықтау және білу;
10.1.4.5 гомотетия кезінде әртүрлі фигуралардың үлгілерін құру;

Сәйкес фигуралар және оның қасиеттері. Сәйкес үшбұрыштардың белгілері

10.1.4.6 сәйкес фигуралардың анықтамасы мен қасиетін білу;
10.1.4.7 үшбұрышқа ұқсас белгілерді білу және қолдану;
10.1.4.8. тікбұрышты үшбұрышқа ұқсас белгілерді білу және қолдану;
10.1.4.9 үшбұрыштың биссектрисасы қасиетін білу және қолдану;
10.1.4.10 фигура мен коэффициентке ұқсас аудандар арасындағы байланыстылық формуласын білу;

2 - тоқсан

Үшбұрыштардың шешімі

Үшбұрыштардың шешімі

10.1.3.1 косинустар теоремасын білу және қолдану;
10.1.3.2 синустардың теоремасын білу және қолдану;
10.1.3.3 (


- үшбұрыштың жақтары, , R-шеңбер радиусы), сипаттамалы көпбұрыштың ауданы


( мұндағы – шеңбер радиусы , – көпбұрыштың жартылай периметрі);
10.1.3.4 қоршалған және сипатталған үшбұрыштардың аудандарын пайдалана отырып, қоршалған радиусты табуға арналған формулаларды пайдалану;
10.1.3.5 қолданбалы тапсырмалар және үшбұрыштарды шешу үшін синустар мен косинустардың теоремасын қолдану;

3 - тоқсан

Шеңбер. Көпбұрыштар

Шеңбер мен дөңгелек. Доғаның ұзындығы. Дөңгелектің, сектор мен сегменттің ауданы.

10.1.1.1 доға ұзындығының формуласын шығару және қолдану;
10.1.1.2 сегмент, сектор аудандарының формуласын шығару және қолдану;
10.1.1.3 қоршалған бұрыш және оның ерекшелігі анықтамасын білу;
10.1.1.4 шеңбердегі кесінділердің пропорционалдылығы туралы теореманы білу және қолдану;

Дұрыс көпбұрыштар, олардың қасиеттері мен симметриялары

10.1.2.1 сипатталған және қоршалған төртбұрыштардың ерекшелігі мен белгілерін білу және қолдану;
10.1.2.2 дұрыс көпбұрыштардың ерекшелігі мен анықтамасын білу;
10.1.2.3 дұрыс көпбұрыштарды құру;
10.1.2.4 дұрыс көпбұрыштың ішкі сызығы мен қоршауындағы радиустар арасындағы байланысты білу және қолдану;

4 - тоқсан

Шеңбер. Көпбұрыштар

Дұрыс көпбұрыштар, олардың қасиеттері мен симметриялары

10.1.2.5 дұрыс көпбұрыштың қоршауы мен ішкі сызығының радиусы мен дұрыс көпбұрыштың ауданы, периметрі, байланыстырушы жақтары, формулаларды білу мен қолдану;
10.1.2.6 үшбұрыш медианының ерекшелігі н білу және қолдану;
10.1.4.11 дұрыс көпбұрыштардың симметриясын білу

7-10 сыныптағы геометрия курсын қайталау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 494-қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Информатика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Информатика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. "Инфарматика" пәнін оқытудың мақсаты: тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларды (бұдан әрі - ТҚАБ) заманауи ақпараттық технологияларды тиімді қолдану үшін, олармен жұмыс істеудің базалық білімдерімен, біліктері және дағдылармен қамтамасыз ету.

      3. "Информатика" пәнін оқытудың жалпы білім беру міндеттері:

      1) ТҚАБ білім алушының қоғамдағы ақпараттық процестің рөлін және техникалық мүмкіндіктерін түсінуін қалыптастыру,адам қызметінің әртүрлі саласында ақпараттық технологияларды қолдану;

      2) күнделікті өмірде, оқу мен еңбек әрекетінде ақпараттық технологияларды тиімді қолдана білу біліктілігін дамыту;

      3) білім алушылардың бағдарламалық қосымшаларын, жүйені талдау, шешімді табуды құрастыру, өз өнімдерін бағалау үшін компьютерлермен жұмыс жасаудың базалық принциптерін саналы түрде түсіну;

      4) талдау, абстракциялау, модельдеу және бағдарламалау негізінде алуантүрлі тапсырмаларды шешу біліктілігін дамыту;

      5) білім алушылардың логикалық, алгоритмикалық, сонымен қатар алға қойылған міндеттерді шешудің тиімді және рационалды амалдарын табу, жалпы заңнамаларды ерекшелеу және құрамды бөлікке бөлу, жалпылау қабілеттіліктері кіріктірілетін есептеу ойлау қабілеттіліктерін дамыту;

      6) білім алушылардың ақпараттық мәдениетін, барлық қазақ қоғамы мен жеке тұлғаның қызығушылығын есепке ала отырып, ақпараттық этикеті мен құқық нормаларын сақтауын қалыптастыру;

      7) интернет, компьютерлік бағдарламамен жұмыс жасау кезінде тәртіпке сай мінез-құлық және қауіпсіздік біліктілігі мен дағдысын қалыптастыру;

      8) білім алушының академиялық тіл мен пән бойынша түсінік апаратын молайту.

      4. Түзету міндеттері:

      1) ТҚАБ білім алушылардың психикалық функцияларын: ойлаудың жетіспеушілігін (соның ішінде алгоритмикалық), сөйлеу тілін, есте сақтауын, зейінін, қиялын, қабылдауын түзету және дамыту;

      2) ойлау қызметін белсендіру (талдау, синтездеу, жалпылау, топтау үрдісін дамыту);

      3) анализаторларын дамыту (кинестетикалық, есту, көру);

      4) сөйлеудің грамматикалық құрылымының қалыптасуы, белсенді және пассивті сөздіктерін жалпылау;

      5) коммуникативті қабілеттіліктерін қалыптастыру;

      6) шығармашылық қабілеттіліктерін дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      6. ТҚАБ бар білім алушыларды дамыту үшін білім алудың маңызды бөлігі болатын психикалық және дене дамуының ерекшелігін есепке алатын ерекше жағдайлар қарастырылады. Дамыта оқытуды жүзеге асыру балаларды белсенді оқу қызметі мен танымдық белсенділігін, дербестігін дамыту жолымен сабақтың сапасын жоғарлатуды болжайды.

      7. ТҚАБ білім алушыларға білім беру процесін ұйымдастырудың негізгі принциптері:

      1) ғылымилық прниципі - заманауи ғылыми жетістіктер, оның әр пәндегі даму перспективасы;

      2) қолжетімділік принципі - білім алуында ерекше қажеттілігі бар баланың сабақ барысында шынайы мүмкіндіктері мен білім алуын құру, мұғалімнің күнделікті әрекетіне сай әдістер мен әдістемелік амалдарды қолдану жолымен жүзеге асырылады;

      3) түзету бағыттылығы зияткерлік және қозғалыс дамуында бар проблемалардың орнын толтыруды болжайды.

      8. ТҚАБ білім алушыларды оқыту дифференциалды тәсіл, іс-әрекеттік тәсіл, құзыреттілікті тәсіл, жеке-бағыттық тәсіл, интегративті тәсіл, жүйелік тәсіл негізінде жүзеге асырылады.

      9. Дифференциалды тәсіл:

      1) дифференциалды тәсіл ТҚАБ балалардың білім беру мазмұнын біркелкі меңгере алмау мүмкіндігінен байқалатын білім алуында ерекше қажеттілігін ескере отырып, оқу бағдарламасының құрылуын болжайды. Бұл білім алушының типологиялық және жас ерекшелігін ескере отырып, жеке оқу жоспарының негізінде бағдарламаның әртүрлі нұсқаларын құру мүмкіндіктерін қарастырады;

      2) білім алушылардың өзіндік ерекшеліктерін есепке алу мақсатында оқытудың алуантүрлі жағдайларын құру, әртүрлі топ білім алушылары үшін мамандандырылған оқу процесі болып табылады;

      3) бір категориядағы ауытқушылығы бар білім алушының көпнұсқаулы типологиялық ерекшелігіне негізделген. Педагог өзіндік топ сипаты бойынша бірдей сыныптың санын ескере отырып, әрқайсысына тән жұмыстың әдісі мен амалына, күрделілігіне, көлеміне мазмұнына, темпіне, оқытудың мотивациясы мен басқарудың амалы және формасына қарай түзете-білім беру процесін ұйымдастырады;

      4) дифференциалды жұмысты ұйымдастырудың шарты мұғалімнің көмегімен және күрделігіне қарай ерекшеленетін дифференциалды тапсырмаларды қолдану болып табылады.

      10. Іс-әрекеттік тәсіл білім алушының өзіндік танымдық қызметінің даму деңгейінің негізінде ақпараттық және коммуникативті құзіретілігін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

      11. Жеке-бағыттық тәсіл білім беру мақсатына жету үрдісінде тең құқылы мұғалім мен білім алушының өзараәрекеттесуін болжайды. Іс-әрекеттік тәсілдың мақсаты оқу процессін жекешелендіру, жеке психикалық және дене дамуының ерекшелігін ескере отырып, шығармашылығын толық ашу, мінез-құлық мотиві мен қажеттіліктерін (әр баланы құрдастарымен емес, өзіндік дамуымен салыстыру), оқу процесінде жеке тұлғаның жан-жақты дамуы мен үйлесімді қалыптасуы болып табылады. Келесі оқыту мен тәрбиелеудің кезеңі бастапқы кезеңнің мазмұнын меңгеру деңгейіне негізделеді.

      12. Құзыреттілікті тәсіл жеке білім мен дағдыны емес, керсінше толыққанды білім мен білікті меңгеруді болжайды.

      13. Интегративті тәсіл "Информатика" пәнінің көптеген оқу пәндерімен тығыз байланыста болуына мүмкіндік береді.

      14. Жүйелік тәсіл "Информатика" пәнінде оқыту меңгерілетін бөлім курстары жеке емес, олардың өзара байланысымен жүргізіледі.

      15. ТҚАБ білім алушылармен жұмыс жасаудың негізгі тәсілы білім алушылардың денсаулығын сақтау бойынша кешенді жұмыс жүргізу болып табылады. Бұл принципті келесідей жүзеге асыруға болады:

      1) білім алушының ақыл-ой әрекетінің қарқындылығын анықтау;

      2) сабақ барысында оқу мазмұнын ұтымды мөлшерлеу; жетістікке жетудің құралы мен мақсатын таңдау; білім алушының жеке мүмкіндіктерін есепке ала отырып, оқу процесінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (бұдан әрі – АКТ) қажетті мөлшерде қолдану;

      3) денені шынықтыруға арналған жаттығулар жүргізу; әрекет түрін өзгерту.

      16. Жоғарыдағы тәсілді келесідей:

      1) ортақ жобаны орындайтын білім алушылар командасынан құрылған топпен жұмыс: білім алушылар тобынан құралғандықтан, әрбір қатысушы ортаққа жобаға өз үлесін қосатын арнайы бағдарлама мазмұны жасалғандықтан серіктестік маңызды рөл атқарады;

      2) ғылыми-зерттеу әрекеттерін ынталандыру - практикалық тапсырманы шешу үшін теория, әдістер мен принциптерді қолдануға және талдау, практикалық, коммуникациялық дағдылады дамытуға мүмкіндік беретін нақты оқу мысалдарын меңгеру;

      3) саналы түрде ойланып проблеманы шешу қабілеттілігін дамыту, проблеманы шешуге бағдарлана алуға үйрету;

      4) ақпаратты жеткізу сақтау, қайта өңдеу, жинақтау бойынша сыни ойлауын, тек "жоғары сапалы" ақпараттарды қолдана алу;

      5) жобалық жұмыс – алдағы жұмысты жоспарлау, мақсат қою, әртүрлі ақпарат көздеріннен мәлімет алу, болжамын дәлелдеу және ұсыну, тәжірибе жүргізу, жүргізілген жұмысының нәтижесін көрсету, өз жобасын бағалау және талдау, қорғай білу;

      6) әртүрлі өмір жағдайында меңгерген дағдыларын қолдана лауын мадақтау;

      7) шығармашылық амал мен интерпретацияны талап ететін нақты міндеттер қою;

      8) "Информатика" пәніне тән қолданбалы сипатын демонстрациялау мақсатында пән салаларымен кіріктіріп, тапсырмаларды қолдану арқылы жүзеге асырылады.

      17. Бағдарлама төмендегідей АКТ қолданудың дағдыларын ұсынады:

      1) шынайы өмір жүйесі мен жағдайларды, сонымен қатар оны болашақта толыққанды түсінуін көрсету үшін компьютерлік модельдерді дамыту және қолдану;

      2) практикалық тапсырмаларды шешу үшін анимация құру, бейне, кесте, мәтіндерді, аудио және бейнематериалдарды өңдеу үшін бағдарламаны қолдану;

      3) есептеуші және логикалық қабілеті талап ететін жоғары деңгейлі тілдегі бағдарламаны құрастыру;

      4) практикалық тапсырмаларды шешу барысында шығармашылық тұрғыда ақпаратық-коммуникациялық технологияларды қолдану;

      5) нақты тақырып бойынша бірлескен топтық жұмысты жүргізуге мүмкіндік беретін электрондық құралдардың көмегімен материалдарды жинақтау және тәжірибемен алмасу;

      6) өздігімен білім алу дағдысы мен кәсіби дамуы;

      7) компьютерлік тәуелділік, плагиат және вирус секілді проблемаларға өзіндік көзқарасын есепке ала отырып, өмірлік ұстанымы мен жеке тұлғалық құндылықтарын нығайту;

      8) нақты мақсат пен ұжым үшін әртүрлі ақпарат көздерінен жинақталған материалдар жинағы кіріктірлген коммуникативті дағдыларын дамыту.

      18. Ұсынылатын оқытудың формасы:

      1) мұғалімнен білім алушыға ақпараты жеткізу – бұл материалды ауызша айту: әңгіме, әңгімелеу, түсіндіру. Бұл бағдарлама мазмұнын басты түсініктерін және негізгі теориясын ашуға мүмкіндік береді;

      2) мұғалімнің сөйлеу мәнерін көру қабілеттілімен сәйкестендіру – картинаны, кестені, слайд, бейнематериалдарды демонстрациялау білім алушыға эмоционалды-эстетикалық ықпал етеді, баланың әрі қарай танымдық әрекеттерін ынталандыратын нақты көңіл-күйді орнықтырады;

      3) мұғалімнің басшылығымен білім алушының практикалық жұмысын ұйымдастыру: өздігімен және практикалық жұмыстарды орындау меңгерген материалдарын бекітуге мүмкіндік береді.

      19. Оқу процесін ұйымдастырудың формасы: фронтальды, топтық, жеке. Жұмыстың формасы тақырыпқа, білім алушының мүмкіндіктері мен қабілеттіліктеріне қарай таңдалады: диктант, жеке карточка бойынша жұмыс, ребус, жұмбақтар, сөзжұмбақтар, дамытушы ойындар.

      20. Түзете-дамытушылық тапсырма:

      1) талдау және жинақтау әрекетін дамыту (бөліктерден бір бүтін жасау, жетіспейтін бұлікті табу, заттың сипатына қарай анықтау);

      2) көру арқылы ойлау операциясын дамыту (берілген суреттен нақты заттар санын анықтап, ажырату);

      3) сөздікпен жұмыс (терминологиялық);

      4) есту және көру арқылы қабылдауын дамыту (сызба, тірек карточка, жоспар, кесте, иллюстрация, дидактикалық ойындар бойынша жұмыс);

      5) есте сақтауын дамыту (тақырыптық дидактикалық ойындар мен жаттығулар);

      6) байланыстырып сөйлеу тілін дамыту (үлгі, жоспар, түсіндіру, сұрақтар қою, түйінді сөздер бойынша әңгімелеу;

      7) ұсақ моторикасын дамыту (клавиатуралық жаттықтырушы).

      21. "Информатика" пәні бойынша білім беру мен түзету міндеттеріндегі жетістікке жету үшін төмендегілер қолданылады:

      1) оқу-әдістемелік әдебиет (оқулықтар, нашар еститін балаларға арналған жұмыс дәптерлері, әдістемелік құралдар, тапсырмалар жинағы мен практикумдар, тақырыптық және қорытынды бақылауға арналған тест тапсырмаларының жинағы);

      2) мерзімдік басылымдар; демонстарациялық қабырғалық көрнекі құралдар жиынтығы (міндетті түрде "Жұмыс орнын және қауіпсіздік техникасын ұйымдастыру" плакатын енгізу);

      3) "Информатика" оқу пәнінің негізгі мазмұнын көрсететін плакаттар, сызбалар, кестелердің демонстрациялық көрнекі құралдарының жиынтығы, қабырғалық графикалық басылымдар түірнде, электрондық түрде де қарастырылады (мультимедиялық презентация слайдтарының жинағы), пән бойынша оқытушы плакаттар; информатика бойынша анықтамалық және әдістемелік әдебиет; алмастырылған материалы бар қабырғалық стенд;интерактивті тақта; проектор; проекторға арналған төбелі бекіткіш; веб-камера; стационарды дыбысты күшейтуші жабдық; монитормен жүйелі блок; компьютерлік үстелдер мен столдар; көрсеткіш бойынша (арнайы клавиатура, манипулятор, джойстик, бейімдеуші стол-мольберт, тіреуші жиектеме);

      4) әрбір білім алушыға оқытудың арнайы техникалық және компенсаторлық құралдары.

3-тарау. "Информатика" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      22. "Информатика" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5 - сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында - 34 сағатты;

      2) 6 - сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында - 34 сағатты;

      3) 7 - сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында - 34 сағатты;

      4) 8 - сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында - 34 сағатты;

      5) 9 – сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында - 34 сағатты;

      6) 10 - сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында - 34 сағатты құрайды.

      23. Оқу пәнінің мазмұны оқыту бөлімі бойынша ұйымдастырылған. Әрбір бөлім сынып бойынша күтілетін нәтиже түрі ретінде оқытудың мақсаты мен мазмұны көрсетілген бөлімшелерден құралған: дағды немесе білік, білім немесе түсіну.

      24. Оқу пәнінің мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) компьютерлік жүйе;

      2) ақпараттық процестер;

      3) компьютерлік ойлау;

      4) денсаулық және қауіпсіздік.

      25. "Компьютерлік жүйе" бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) компьютер құрылғысы;

      2) программалық қамтамасыз ету;

      3) компьютерлік желі.

      26. "Ақпараттық процестер" бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) ақпаратты өлшеу және ұсыну;

      2) ақпараттық объектілерді құру және түрлендіру.

      27. "Компьютерлік ойлау" бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) моделдеу;

      2) алгоритмдер.

      28. "Денсаулық және қауіпсіздік бөлімі төмендегідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) эргономика;

      2) ақпараттық және онлайн қауіпсіздік.

      29. 5-сыныпқа арналған "Информатика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) пәнге кіріспе. "Информатика" пәні. Компьютерлік сыныппен танысу. Жұмыс орнын ұйымдастыру мен өмір қауіпсіздік ережесін меңгеру;

      2) ақпарат және ақпараттық процесс. Информатика және ақпарат: ақпарат туралы түсінік, ақпаратты өңдеу, ақпаратты өлшеу бірлігі;

      3) компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде. Адам және компьютер. Компьютер қалай құрылған, компьютердің негізгі құралының қызметі мен мүмкіндіктері. Жұмыс үстелі, тышқанмен жұмыс жасау амалы. Мәзір және "Бастау" түймешегі. Компьютер жадысындағы ақпаратты шығару. Клавиатурамен танысу. Бағдарламамен қамтамасыз етілудің жалпы сипаты мен топтамасы. Операциялық жүйені (терезе, мәзір, тапсырмалар жолағы, "Жұмыс үстел" папкасы және "Корзина") басқару амалы мен негізгі объектілер, операциялық жүйені түсіну. Файл жүйесінің қызметі. Папка, ярлык, файл, файлға жол, файла көлемі. Папка мен ярлыкты қайта өзгерту, құру. Объектілерді іздеу, өшіру, алмастыру және көшіріп алу. Ақпаратты санау және жазу, ақпарат тасыушылар;

      4) АКТ. Қарапайым графикалық редактор. Суреттерді сақтау және ашу. Графикалық редакторларды суреттеу құралы. Фрагменттік суретті ерекшелеу, фрагменті суреттер, масштабпен жұмыс, графикалық ақпаратты өңдеу (бейнені трансформациялау, масштабтау). Басып шығаруға даярлау, басып шығару. Қарапайым мәтіндік редактор. Мәтіндік редактордыинтерфейсі. Құжаттарды компьютерді даярлау кезеңдері (мәтін кіріспесі, мәтінді теру ережесі, мәтін бойынша алмастыру Файлдан мәтінді жүктеп алу.

      5) бағдарламалық әрекет.

      30. 6-сыныпқа арналған "Информатика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) кіріспе. Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру;

      2) ақпарат және ақпараттық процесс. Әлемнің ақпаратық суреті. Ақпаратты сақтау, ақпаратты сақтау. Антивирусты программа. Ақпаратты ығыстыру, архиватор программасы;

      3) компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде. Есептеуіш техниканың даму тарихы, электорнды-есептеуіш машинасы. Компьютерлік техниканың даму тенденциясы;

      4) алгоритмизациялау және моделдеу. Алгоритм және оны орындаушылар. Алгоритмді жазу формасы, блок-схема. Алгоритм типтері (сызықты, тармақталған және циклдік алгоритм). Модель шынайы объектінің маңызды сипаты ретінде. Модель түрлері;

      5) АКТ. Мәтіндік процессор, интерфейс программасы, құжатты құру мен сақтау, мәтінді форматтаудың негізгі амалдары туралы жалпы түсініктерінің болуы. Шрифт, абзац, шегіністер және интервал. Нөмерленген және маркирленген тізім. Колонкиалар, беттер параметрі, шеттері, алдын ала көру, құжатты басу. Кесте, кесте құру, кестені түзету, берілген кестені форматау және кіріктіру. Графикалық объектілерді және декаративті жазуларды қою, жазулар мен суреттерді форматтау. Интерфейс программаларды таныстыру, презентациялау. Мультимедиялық презентацияны құру. Презентация құру, безендіру шаблоны, мәтінді құру, кестені, видео, дыбыстар, суреттерді кіріктіру. Анимация тиімділігін, презентацияны демонстрациялау;

      6) телекоммуникация. Компьютерлік байланыстар, глобалды ақпараттық желі, интернетте ақпаратты іздеу, электорндық почтаның негізгі түрлері.

      7) жобалау әрекеті.

      31. 7-сыныпқа арналған "Информатика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) кіріспе. Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру;

      2) ақпарат және ақпараттықпроцесс. Компьютерде ақпараты ұсына алу амалы. Сандық, мәтіндік және графикалық ақпараты кодтау;

      3) компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде.Компьтерді аппараттармен, жады, операциялық жүйені топтастыру, операциялық жүйенің функциялармен қамтамасыз ету;

      4) алгоритмизациялау және программалау. Программалау алгоритмді жазу амалы ретінде. Алфавит, синтаксис пргораммалау тілі. Арифметикалық өрнектерді жазу ережелері, алмастыру типі. Сызықтық алгоритмді программалау. Операторды кіргізу және шығару, операторды иелену;

      5) ақпараттық модельдеу. Модельді сипаттау әдісі, моледің қасиеті, алуантүрлі білім беру саласында мысал тапсырмаларда модельдерді зерттеу;

      6) АКТ. Компьютерлік графиканың түрі. Векторлы және нүктелі графиканы құру мен өңдеу, графикалық файлдарды форматтау бойынша программалар. Векторлы графика. Векторлы графиканы өңдеу бойынша интерфейс программалары. Игураларды салу. Векторлы объектілермен қарапайым операция жасау. Түзу емес орындарды түзету. Мәтін, мәтінді құру блогы. Нүктелі графика. Нүктелі графика, нүктелі бейне параметрлерін өңдеу бойынша интерфейс программалар. Нүктелі бейнелермен жұмыс жасаудың ортақ амалдары. Шеткі бөліктерін ерекшелеу, сурет салу құралдары, түстер. Ерекшеленген шеткі бөліктерімен жұмыс. Қабат. Мәтінмен жұмыс;

      7) жобалау әрекеті.

      32. 8-сыныпқа арналған "Информатика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) кіріспе. Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру;

      2) ақпарат және ақпараттық процесс. Есептеу жүйесі (екілік, сегіздік, ондық, он алтылық) бір есептеуден екінші бір есептеуге көшіру. Екілік арифметика. Логика және логикалық операция, кесте шынайлылығы. Компьютердің логикалық негізі;

      3) компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде. Жеке компьютер архитектураның заманауи даму тенденциясы. Перифериалды құрылғы, перифиалды құрылғыны құру, драйверлер;

      4) алгоритмизациялау және программалау. Бөлшектеу (ветвления) операторлары. Күрделі шарттар. Циклидік алгоритм, циклдік алгоритмді программалау. Тікелей және кері циклді санаушы. Шарттар қарастырылған цикл. Жасап біткеннен кейінгі цикл. Графикалық операторлар мен процедуралар;

      5) ақпараттық модельдеу. Компьютерде зерттеу және құрудың негізгі кезеңдері;

      6) АКТ. Электронды кесте. Кесте процессорының интерфейс терезесі. Электрондық кестенің негізгі түсініктері. Мәліметтерді форматтау және түзету, кіріктіру. Маркерді толтыру. Формаларды енгізу. Қатысты, абсолюты және аралас сілтемелер. Функия, стандартты функцияны қолдану, диаграмманы құру, кестені баспаға даярлау;

      7) телекоммуникация. Компьютерлік желінің қызметі, компьютерлік желінің негізгі түсініктері. Локалды желі. Глобалды компьютерлік желі. Интернет желі ресурстарына қолжетімділігі, Интернет қызметі;

      8) жобалау әрекеті.

      33. 9-сыныпқа арналған "Информатика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) кіріспе. Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру;

      2) ақпарат және ақпараттық процесс. Компьютерлік желідегі ақпараттардың қауіпсіздігі. Ақпаратты сақтау бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасы;

      3) компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде.Заманауи программамен қамтамасыз ету және оның даму тенденциясы. Қызметтік программалар;

      4) алгоритмизациялаужәне программалау. Файлдар және оны өңдеу, мәліметтерді құрылымдау. Салынған цикл. Массивтер туралы, массивтерді өңдеудің стандартты алгоритмі. Символды қатар, қатарды символды өңдеу, символды қатарлармен жұмыс үшін функциялар;

      5) жобалау әрекеті;

      6) қайталау.

      34. 10-сыныпқа арналған "Информатика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) кіріспе. Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру;

      2) ақпараттық модельдеу. Компьютерлік модельдеу. Модельдеудің негізгі элементтері. Программалау тіл құралы арқылы модельдер құрастыру;

      3) жобалау әрекеті;

      4) АКТ. Мәліметтер базасы. Мәліметтер базасының құрылымы. Мәліметтер базасының кестесі. Мәліметтер жазбасы, шеткі бөлігі, типі. Кестелік процессор құралы арқылы мәліметтер базасы кестесін құру. Іздеу операциясы. Операции поиска. Қорытынды мәнін шығару, топтастыру. Видеоақпаратты өңдеу. Видеофайл форматы. Видеоны өңдеу мен құру бойынша программалар. Интерфейс программалар. Жобаны сақтау, құру, ашу. Видеоны монтаждау. Дыбыстау эффектілерін орнықтыру. Анимация және визуалды эффект. Видео қорытындысы;

      5) жобалау әрекеті;

      6) қайталау.

4-тарау. Оқу мақсаттарының жүйесі

      35. Бағдарламада мониторинг жүргізу мен оқу мақсатын тиімді қолдану үшін кодтық белгімен белгіленген. Кодтық белгіде бірінші белгі – сыныбын, екінші және үшінші белгі – бөлімшені, төртінші белгі оқыту мақсатының реттік номерін көрсетеді. Мысалы, 5.2.1.1 кодында "5" - сыныбы, "2.1" - бөлімше, "1" - оқу мақсатының реттік саны.

      36. Оқыту мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) 1 – бөлім "Компьютерлік жүйе":

      1 кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Компьютер құрылғысы

5.1.1.1 процессор мен қатқыл дисктің қызметін қарапайым деңгейде түсіндіру

6.1.1.1 есептеуші техниканың тарихы мен перспективасы туралы әңгімелеу

7.1.1.1 компьютерлік жады түрлерінің қызметін сипаттау
(оперативті есте сақталатын құралдар, жиі есте сақталатын құрылғы, мырт келбетімен есте сақталатын құрылғы)

8.1.1.1 процессор қызметін және оның негізгі сипаттарын қарапайым деңгейде түсіндіру

9.1.1.1
компьютердің қызметіне конфигурацияны таңдау

10.1.1.1
компьютердің фунционалды мүмкіндіктері мен негізгі сипаттарын қолдану


6.1.1.2 компьютердің негізгі құралдарының өзарабайланысын түсіндіре білу




10.1.1.2
персоналды компьютер және оның перифериялық құралдарын (принтер, сканер, модем, мультимедиялық проектор, камера

1.2 Программалық қамтамасыз ету

5.1.2.1 процессор мен қатқыл дисктің қызметін қарапайым деңгейде түсіндіру

6.1.2.1
операциялық жүйенің негізгі қызметін атау

7.1.2.1 "программалау жүйесі" мен "программалау тілі" ұғымын ажырата білу

8.1.2.1 қолданбалы жүйелі бағдарламамен қамтамасыз ету мен пргораммалау жүйесін ажырата білу

9.1.2.1 тұтынушының қажеттілігіне қарай программалық қамтамасыз етілуін таңдау

10.1.2.1
заманауи программалық етілудің даму тенденциясын білу



7.1.2.2 әртүрлі форматтахы архивтерді құру және орналастыру






7.1.2.3 бірдей ақпаратты сақтайтын әртүрлі форматтағы файлдар мөлшерін салыстыру




1.3 Компьютерлік желі

5.1.3.1 ортақ қолжетімді файлдарды көшіру, өзгерту, орналастыру

6.1.3.1 сымсыз байланыстың маңыздылығын түсіндіру

7.1.3.1 компьютерлік желілерді топтастыру

8.1.3.1 желіде жіберу амалдарын анықтау

9.1.3.1
интернет қызметтерін қолдана отырып (веб сервер, бұлтты есептеуіш, блок, вики арқылы жұмысты жүктеп алу) бірлесіп құжаттарды құру және қайта өңдеу бойынша жұмыс жасау

10.1.3.1
пошталық бағдарлама көмегімен электронды поштадан жіберу, қабылдауды жүзеге асыру;







10.1.3.2
іздеу жүйесін қолдану арқылы интернеттен ақпаратты іздеуді жүзеге асыру

      2) 2 - бөлім "Ақпараттық процестер":

      2 – кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Ақпаратты өлшеу және ұсыну

5.2.1.1 әртүрлі формадағы ақпараты ретпен айту

6.2.1.1
әртүрлі формадағы ақпараты ұсыну

7.2.1.1 шифрлеудің әртүрлі әдістерін қолдану арқылы мәтіндік ақпараты қодтау және қайта кодтау

8.2.1.1
ақпаратты бір өлшемнен басқа өлшемге аударуды жүзеге асыру

9.2.1.1 ақпараттың сипатын анықтау (қауіпсіздігі, нақтылық, дәйектілік, өзектілік)

10.2.1.1
қабылдаған ақпараты бағалау және талдау


6.2.1.2 компьютерде ұсынылатын ақпараттар екілік түрде берілетінің түсіндіру

7.2.1.2
ақпаратты өлшем бірліктерін атау

8.2.1.2 ақпарат санын анықтау кезінде алфавит пен ықтималды амалдарды қолдану


10.2.1.2 программалық құралдармен видеоақпараты өңдеу

2.2 Ақпараттық объектілерді түрлендіру және құру

5.2.2.1 құжатты басып шығаруды тиімді ұйымдастыру (беттің параметрлерін орнату, алдын-ала қарау, басып шығаруға құжатты жіберу)

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу

7.2.2.1 сілтемені ұйымдастыру (гиперсілтеме, атау, мазмұны)

8.2.2.1 электрондық кестеде тапсырмаларды шешу үшін мәліметін типтері мен пішіндерін қолдану

9.2.2.1 мәліметтер базасын, жазба, жиегін түсіндіру

10.2.2.1
электрондық кестеде мәліметтер базасын құру

5.2.2.2 нүктелі бейнелерді түзету және құру құру

6.2.2.2 электронды кестенің элементтерін пішіндеу

7.2.2.2 векторлы бейнелерді түзету және құру құру

8.2.2.2 абсолютті және қатысты сілтемелерді қолдану


10.2.2.2 мәліметтерді топтастыру және тез табу жүзеге асыру


6.2.2.3 электронды кесте диаграмма құру

7.2.2.3 нүктелі және векторлы графиканың кемішлігі мен жетістігін бағалау

8.2.2.3 электронды кестелерді қолдану арқылы тапсырмаларды шешу үшін кірістірілген функцияларды қолдану




6.2.2.4 электрондық кестеде шартты пішіндеуді қолдану


8.2.2.4 берілген кестеде график функциясын құру



      3) 3- бөлім "Компьютерлік ойлау"

      3 - кесте

Бөлімше

5 - сынып

6 - сынып

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10-сынып

3.1 Моделдеу

5.3.1.1 ойын программасымен (Лого, Scratch (Скратч) ойын ортасында жағдайлар мен объектілер анимациясын құру

6.3.1.1 ойын программасын ойын ортасында сценарилер құрастыру және жүзеге асыру

7.3.1.1 3D редакторында оқиғалар мен объектілер моделін құу

8.3.1.1 программаны интеграциялық ортада модель міндеттерін құру

9.3.1.1 электрондық кесте процессор моделін (физикалық, биологиялық, экономикалық) зерттеу және құру

10.3.1.1
бағдарлау тілі мен құралдар моделін құру

3.2 Алгоритм

5.3.2.1 "алгоритм" түсінігін қалыптастыру

6.3.2.1 кезең бойынша тапсырмаларды шешуді орындау

7.3.2.1 программалау тілінде алгоритмді жазбаға жазу

8.3.2.1
алгоритмді қабылдауды жүзеге асыру

9.3.2.1 тапсырмаларды әртүрлі жолдармен шешу

10.3.2.1
әр тапсырманың шешімін сипаттау және оның тиімдісін таңдау

5.3.2.2 алгоритмді сөздік формада ұсыну

6.3.2.2 алгоритмді блок-сызба түрінде ұсыну


8.3.2.2 қойылған міндеттердің шешімін бағалау



5.3.2.3 орындаушы мен оның командалық жүйесіне мысал келтіру






3.3 Программалау

5.3.3.1 программалау (Лого, Scratch (Скратч) ойын ортасында тармақтау мен цикл командасын қолдану

6.3.3.1 ойын ортасында
программалау процедурасын қолдану

7.3.3.1 мәліметтер түрлерін топтастыру

8.3.3.1 кіріккен ортада бағдарламаны талдауда таңдау операторы мен циклдарды пайдалану

9.3.3.1
кіріккен ортада біртекті массивтерді жасаудың бағдарламасын құру

10.3.3.1
символдық талдаудың алгоритмін бағдарламалау



7.3.3.2 кіріккен ортада бағдарлама жасау үшін сызықтық және тармақталған алгоритм жасау(С/С++, Python (Пайзн), Delphi (Дельфи), Lazarus (Лазарус)

8.3.3.2
кіріккен ортада бағдарлама құрудың компонеттерін білу және қолдану



      4) 4 – бөлім "Денсаулық және өмір қауіпсіздігі":

      4 - кесте

Бөлімше

5-сынып

6 - сынып

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

4.1
Эргономика

5.4.1.1
техника қауіпсіздігі ережелерін бұзудың салдарын талдау

6.4.1.1 эргономиканың тапсырмаларын қалыптандыру мен шешу. Максимальды жайлылық пен тиімділігі үшін

7.4.1.1 талдаудағы жобаға интерфейс құру үшін шарттарын орындау

8.4.1.1 әртүрлі электронды құралдардың кері әсеріне мысалдар келтіру және қорғану әдістерін қолдану

9.4.1.1 жалғаспалы компьютерлерді қолданудың тәуекелдерін бағалау

10.4.1.1 ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың құралдарын пайдалануда эргономика талаптарына сүйену

4.2 Ақпараттық қауіпсіздік

5.4.2.1
өзге жұмысты көшірмелеудің заңсыздығын талдау

6.4.2.1 "авторлық құқық", "плагиат" түсініктерін түсіндіру

7.4.2.1
қауіп төндіретін бағдарламалардан компьютерді қорғау

8.4.2.1
желі қолданушының қауіпсіздігін қамтамасыз ету ережелерін сақтау (алаяқтық, кибербуллинг және басқалары)

9.4.2.1
желіде этикалық және құқықтық нормаларды бұзудың салдарын түсіндіру

10.4.2.1
Қазақстан Республикасының заңнамасына сай бағдарламамен жұмыс жасаудың ережелерін ұстану

5.4.2.2
құжаттарға құпия сөз орнату

6.4.2.2 мәлімет авторына сілтеме жасау





      37. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Информатика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      38. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-10 сыныптарына
арналған "Информатика" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік
оқу бағдарламасына қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Информатика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5- сынып:

      1 – кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны /тақырыбы

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Ақпарат және ақпараттық процесс

Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру

5.4.1.1 техника қауіпсіздігі ережелерін бұзудың салдарын талдау

Информатика
Ақпарат

5.2.1.1 әртүрлі формадағы ақпараты ретпен айту

Компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде

Компьютер

5.1.1.1 процессор мен қатқыл дисктің қызметін қарапайым деңгейде түсіндіру;
5.4.1.1 техника қауіпсіздігі ережелерін бұзудың салдарын талдау

Программалық қамтамасыз ету

5.1.1.1 процессор мен қатқыл дисктің қызметін қарапайым деңгейде түсіндіру;
5.1.2.1 процессор мен қатқыл дисктің қызметін қарапайым деңгейде түсіндіру

2 - тоқсан

Компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде

Негізгі объектлер мен Windows (виндоус) басқару амалдары

5.1.3.1 ортақ қолжетімді файлдарды көшіру, өзгерту, орналастыру

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Қарапайым графикалық редактор

5.1.1.1 процессор мен қатқыл дисктің қызметін қарапайым деңгейде түсіндіру;
5.1.3.1 ортақ қолжетімді файлдарды көшіру, өзгерту, орналастыру;
5.2.2.1 құжатты басып шығаруды тиімді ұйымдастыру (беттің параметрлерін орнату, алдын-ала қарау, басып шығаруға құжатты жіберу);
5.2.2.2 нүктелі бейнелерді түзету және құру құру

3 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Қарапайым мәтіндік редактор. Интерфейс редакторы

5.1.3.1 ортақ қолжетімді файлдарды көшіру, өзгерту, орналастыру;
5.2.2.2 нүктелі бейнелерді түзету және құру құру

Аралас құжаттарды құру

5.1.3.1 ортақ қолжетімді файлдарды көшіру, өзгерту, орналастыру;
5.2.2.1 құжатты басып шығаруды тиімді ұйымдастыру (беттің параметрлерін орнату, алдын-ала қарау, басып шығаруға құжатты жіберу);
5.2.2.2 нүктелі бейнелерді түзету және құру құру;
5.4.2.1 өзге жұмысты көшірмелеудің заңсыздығын талдау;
5.4.2.2 құжаттарға құпия сөз орнату

4 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Есептеуші ақпаратты өңдеу. Калькулятор.

5.2.1.1 әртүрлі формадағы ақпараты ретпен айту

Дыбыстық ақпаратты өңдеу.
Фонограф

5.1.3.1 ортақ қолжетімді файлдарды көшіру, өзгерту, орналастыру;
5.3.1.1 ойын программасымен (Лого, Scratch (скратч) ойын ортасында жағдайлар мен объектілер анимациясын құру;
5.4.2.1 өзге жұмысты көшірмелеудің заңсыздығын талдау

Жобалау әрекеті


      2) 6 - сынып:

      2 – кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны /тақырыбы

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Ақпарат және ақпараттық процесс

Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру

6.1.1.1 есептеуші техниканың тарихы мен перспективасы туралы әңгімелеу;
6.1.1.2 компьютердің негізгі құралдарының өзарабайланысын түсіндіре білу

Әлемнің ақпаратық суреті. Ақпаратты сақтау, ақпаратты сақтау

6.1.1.2 компьютердің негізгі құралдарының өзарабайланысын түсіндіре білу
6.2.1.1 әртүрлі формадағы ақпараты ұсыну;
6.2.1.2 компьютерде ұсынылатын ақпараттар екілік түрде берілетінің түсіндіру;
6.4.2.1 "авторлық құқық", "плагиат" түсініктерін түсіндіру

Антивирусты программалар

6.1.2.1 операциялық жүйенің негізгі қызметін атау;
6.2.1.1 әртүрлі формадағы ақпараты ұсыну;
6.4.1.1 эргономиканың тапсырмаларын қалыптандыру мен шешу

Ақпаратты ығыстыру, архиватор программасы

6.2.1.1 әртүрлі формадағы ақпараты ұсыну;
6.2.1.2 компьютерде ұсынылатын ақпараттар екілік түрде берілетінін түсіндіру;
6.4.1.1 эргономиканың тапсырмаларын қалыптандыру мен шешу

Компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде

Есептеуіш техниканың даму тарихы

6.1.1.1 есептеуші техниканың тарихы мен перспективасы туралы әңгімелеу

Электорнды-есептеуіш машинасы

6.1.2.1 операциялық жүйенің негізгі қызметін атау

Компьютерлік техниканың даму тенденциясы

6.1.2.1 операциялық жүйенің негізгі қызметін атау

2 - тоқсан

Алгоритмизациялаужәне моделдеу

Алгоритм және оны орындаушылар

6.3.2.1 кезең бойынша тапсырмаларды шешуді орындау

Алгоритмді жазу формасы

6.3.2.1 кезең бойынша тапсырмаларды шешуді орындау;
6.3.2.2 алгоритмді блок-сызба түрінде ұсыну

Алгоритм типтері (сызықты, тармақталған және циклдік алгоритм)

6.3.2.1 кезең бойынша тапсырмаларды шешуді орындау;
6.3.2.2 алгоритмді блок-сызба түрінде ұсыну;
6.3.3.1 ойын ортасында
программалау процедурасын қолдану

Модель және модельдеу

6.3.1.1 ойын программасын ойын ортасында сценарилер құастыру және жүзеге асыру

3 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Мәтіндік процессор, интерфейс программасы

6.1.2.1 операциялық жүйенің негізгі қызметін атау

Мәтінді форматтау амалының негізі

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу

Құжаттарды алдын ала көру және баспадан шығару

6.1.3.1 сымсыз байланыстың тиімді жақтарын түсіндіру

Кесте, кестені құру

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу;
6.2.2.2 электронды кестенің элементтерін пішіндеу

Кестені түзету

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу

Кесте мазмұнын форматтау және енгізу

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу
6.2.2.2 электронды кестенің элементтерін пішіндеу

4 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Графикалық объектілерді және декаративті жазуларды қою

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу

Суреттер мен жазбаларды форматтау

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу

Интерфейс программаларды таныстыру, презентациялау

6.1.2.1 операциялық жүйенің негізгі қызметін атау

Презентация құру және безендіру

6.2.2.1 мәтіндік процессорде кесте элементтерін пішіндеу

Презентацияны демонстрациялау және анимациялау

6.2.2.3 электронды кесте диаграмма құру

Телекоммуникация

Негізгі компьютерлік байланыстар негізі

6.1.3.1 сымсыз байланыстың тиімді жақтарын түсіндіру

Глобалды ақпараттық желі
Жобалау әрекеті

6.4.2.1 "авторлық құқық", "плагиат" түсінігін түсіндіру;
6.4.2.2 мәлімет авторына сілтеме жасау


      3) 7 - сынып:

      3 – кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны /тақырыбы

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Ақпарат және ақпараттық процесс

Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру

7.1.1.1 компьютерлік жады түрлерініңи қызметін сипаттау (оперативті есте сақталатын құралдар, жиі есте сақталатын құрылғы, мырт келбетімен есте сақталатын құрылғы)

Компьютерде ақпаратты ұсыну амалы

7.2.1.1 шифрлеудің әртүрлі әдістерін қолдану арқылы мәтіндік ақпараты қодтау және қайта кодтау;
7.2.1.2 ақпаратты өлшем бірліктерін атау

Компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде

Компьютер, жадыны аппаратпен қамтамасыз ету

7.1.1.1 компьютерлік жады түрлерініңи қызметін сипаттау (оперативті есте сақталатын құралдар, жиі есте сақталатын құрылғы, мырт келбетімен есте сақталатын құрылғы);
7.4.1.1 талдаудағы жобаға интерфейс құру үшін шарттарын орындау;
7.4.2.1 қауіп төндіретін бағдарламалардан компьютерді қорғау

Операциялық жүйені топтастыру

7.1.2.1 "программалау жүйесі" мен "программалау тілі" ұғымын ажырата білу

Операциялық жүйенің функциясы

7.1.2.2 әртүрлі форматтахы архивтерді құру және орналастыру;
7.1.2.3 бірдей ақпаратты сақтайтын әртүрлі форматтағы файлдар мөлшерін салыстыру

2 - тоқсан

Алгоритмизациялаужәне модельдеу

Программалау тілі

7.3.2.1 программалау тілінде алгоритмді жазбаға жазу;
7.3.3.1 мәліметтер түрлерін топтастыру

Программа және оның құрылуы

7.3.2.1 программалау тілінде алгоритмді жазбаға жазу;
7.3.3.1 мәліметтер түрлерін топтастыру

Алмастыру типі


Арифметикалық өрнектер жазбасы

7.3.3.2 кіріккен ортада бағдарлама жасау үшін сызықтық және тармақталған алгоритм жасау(С/С++, Python (пайзн), Delphi (дельфи), Lazarus (лазарус)

Сызықты алгоритмді программалау

7.3.3.2 кіріккен ортада бағдарлама жасау үшін сызықтық және тармақталған алгоритм жасау(С/С++, Python (пайзн), Delphi (дельфи), Lazarus (лазарус)

3 - тоқсан

Ақпараттық модельдеу

Модельді сипаттау әдісі мен қасиеті

7.3.1.1 3 D редакторында оқиғалар мен объектілер моделін құру

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Компьютерлік графиканың түрлері

7.2.2.2 векторлы бейнелерді түзету және құру құру;
7.2.2.3 нүктелі және векторлы графиканың кемішлігі мен жетістігін бағалау

Векторлы және нүктелі графиканы өңдеу және құру бойынша программалар

7.2.2.3 нүктелі және векторлы графиканың кемішлігі мен жетістігін бағалау

4 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Векторлы графиканы өңдеу бойынша векторлы графика, интерфейс программалар

7.2.2.2 векторлы бейнелерді түзету және құру құру;
7.2.2.3 нүктелі және векторлы графиканың кемішлігі мен жетістігін бағалау

Нүктелі графиканы өңдеу бойынша нүктелі графика, интерфейс программалар

7.2.2.2 векторлы бейнелерді түзету және құру құру

Нүктелі бейнелермен жұмыс жасаудың ортақ амалы
Жобалау әрекеті

7.2.2.3 нүктелі және векторлы графиканың кемішлігі мен жетістігін бағалау

      4) 8 - сынып

      4 –кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны /тақырыбы

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру

8.1.1.1 процессор қызметін және оның негізгі сипаттарын қарапайым деңгейде түсіндіру
8.4.1.1 әртүрлі электронды құралдардың кері әсеріне мысалдар келтіру және қорғану әдістерін қолдану

Есептеу жүйесі (екілік, сегіздік, ондық, он алтылық)

8.2.1.1 ақпаратты бір өлшемнен басқа өлшемге аударуды жүзеге асыру

Екілік арифметика
Компьютердің логика және логикалық негіздері

8.2.1.2 ақпарат санын анықтау кезінде
алфавит пен ықтималды амалдарды қолдану

2 - тоқсан

Компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде

Жеке компьютер архитектураның заманауи даму тенденциясы

8.1.1.1 процессор қызметін және оның негізгі сипаттарын қарапайым деңгейде түсіндіру;
8.4.1.1 әртүрлі электронды құралдардың кері әсеріне мысалдар келтіру және қорғану әдістерін қолдану

Перифериалды құрылғы

8.1.1.1 процессор қызметін және оның негізгі сипаттарын қарапайым деңгейде түсіндіру

Алгоритмизациялаужәне программалау

Ветвления операторлары

8.1.2.1 қолданбалы жүйелі бағдарламамен қамтамасыз ету мен пргораммалау жүйесін ажырата білу;
8.3.2.1 алгоритмді қабылдауды жүзеге асыру

Күрделі шарттар

8.3.2.2 қойылған міндеттердің шешімін бағалау

Циклдік алгоритм

8.3.3.1 кіріккен ортада бағдарлама жасауда таңдау операторы мен циклдарды қолдану

3 - тоқсан

Алгоритмизациялау және программалау

Тікелей және кері циклді санаушы

8.3.3.1 кіріккен ортада бағдарлама жасауда таңдау операторымен циклдарды қолдану;
8.3.3.2 кіріккен ортада бағдарлама құрудың компонеттерін білу және қолдану

Ақпараттық модельдеу

Модельді компьютерлерді меңгеру

8.3.1.1 программаны интеграциялық ортада модель міндеттерін құру

Компьютерде модельдерді құрастырудың негізгі кезеңдері

8.3.1.1 программаны интеграциялық ортада модель міндеттерін құру

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Электронды кесте

8.2.2.1 электрондық кестеде тапсырмаларды шешу үшін мәліметін типтері мен пішіндерін қолдану

Мәліметтерді түзету және форматтау

8.2.2.1 электрондық кестеде тапсырмаларды шешу үшін мәліметін типтері мен пішіндерін қолдану

Қатысты, абсолюты және аралас сілтемелер

8.2.2.2 абсолюті және қатысты сілтемелерді қолдану

4 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Стандарттық функцияны қолдану функциясы

8.2.2.3 электронды кестелерді қолдану арқылы тапсырмаларды шешу үшін кірістірілген функцияларды қолдану

Диаграмманың құрылуы

8.2.2.4 берілген кестеде график функциясын құру

Телекоммуникация

Компьютерлік желінің қызметі, компьютерлік желінің негізгі түсініктері

8.1.3.1 желіде жіберу амалдарын анықтау

Интернет желі ресурстарына қолжетімділігі
Жобалау әрекеті

8.1.3.1 желіде жіберу амалдарын анықтау;
8.4.2.1 желі қолданушының қауіпсіздігін қамтамасыз ету ережелерін сақтау (алаяқтық, кибербуллинг және басқалары)

      5) 9 - сынып:

      5 – кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны /тақырыбы

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Ақпарат және ақпараттық процесс

Компьютерлік желідегі ақпараттардың қауіпсіздігі

9.1.1.1 компьютердің қызметіне конфигурацияны таңдау;
9.1.3.1 интернет қызметтерін қолдана отырып (веб сервер, бұлтты есептеуіш, блок, вики арқылы жұмысты жүктеп алу ) бірлесіп құжаттарды құру және қайта өңдеу бойынша жұмыс жасау;
9.4.1.1 жалғаспалы компьютерлерді қолданудың тәуекелдерін бағалау

Ақпаратты сақтау бойынша Қазақстан Республикасының Заңнамасы

9.2.1.1 ақпараттың сипатын анықтау (қауіпсіздігі, нақтылық, дәйектілік, өзектілік және);
9.4.2.1 желіде этикалық және құқықтық нормаларды бұзудың салдарын түсіндіру

Компьютер ақпаратты өңдеу құралы ретінде

Заманауи программамен қамтамасыз ету

9.1.2.1 тұтынушының қажеттілігіне қарай программалық қамтамасыз етілуін таңдау;
9.2.2.1 мәліметтер базасын, жазба, жиегін түсіндіру

Алгоритмизациялаужәне программалау

Файлдар және оны өңдеу

9.3.2.1 тапсырмаларды әртүрлі жолдармен шешу

2 - тоқсан

Алгоритмизациялаужәне программалау

Мәліметтерді құрылымдау

9.3.2.1 тапсырмаларды әртүрлі жолдармен шешу

Циклді салу

9.3.2.1 тапсырмаларды әртүрлі жолдармен шешу

3 - тоқсан

Алгоритмизациялаужәне программалау

Символды қатар

9.3.2.1 тапсырмаларды әртүрлі жолдармен шешу

Символды қатарлармен жұмыс үшін функциялар

9.3.1.1 электрондық кесте процессор моделін (физикалық, биологиялық, экономикалық) зерттеу және құру

Массивтер туралы түсінігі

9.3.1.1 электрондық кесте процессор моделін (физикалық, биологиялық, экономикалық) зерттеу және құру

4 - тоқсан

Алгоритмизациялаужәне программалау

Массивтерді өңдеудің стандартты алгоритмі

9.3.3.1 кіріккен ортада біртекті массивтерді жасаудың бағдарламасын құру

      6) 10 сынып

      6 – кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны /тақырыбы

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Ақпараттық модельдеу

Жұмыс орнын ұйымдастыру және өмір қауіпсіздік ережелерін меңгеру

10.1.1.1 компьютердің фунционалды мүмкіндіктері мен негізгі сипаттарын қолдану;
10.1.1.2 персаналды компьютер және оның перифериялық құралдарын (принтер, сканер, модем, мультимедиялық проектор, цифровая камера);
10.4.1.1 ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың құралдарын пайдалануда эргономика талаптарына сүйену

Графика тәртібінде графикалық операторлар

10.1.2.1 заманауи программалық етілудің даму тенденциясын білу

Компьютерлік модельдеуПрограммалау тіл құралы арқылы модельдер құрастыру.

10.3.1.1 бағдарлау тілі мен құралдар моделін құру

2 - тоқсан

Ақпараттық модельдеу

Модельдеудің негізгі элементтері

10.3.1.1 бағдарлау тілі мен құралдар моделін құру;
10.3.2.1 әр тапсырманың шешімін сипаттау және оның тиімдісін таңдау;
10.3.3.1 символдық талдаудың алгоритмін бағдарламалау

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Мәліметтер базасы

10.2.2.1 электрондық кестеде мәліметтер базасын құру;
10.2.2.2 мәліметтерді топтастыру және тез табу жүзеге асыру

3 - тоқсан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Кестелік процессор құралы арқылы мәліметтер базасы кестесін құру

10.1.3.1 пошталық бағдарлама көмегімен электронды поштадан жіберу, қабылдауды жүзеге асыру;
10.2.2.1 электрондық кестеде мәліметтер базасын құру

Қорытынды мәнін шығару, топтастыру

10.1.3.2 іздеу жүйесін қолдану арқылы интернеттен ақпаратты іздеуді жүзеге асыру;
10.2.2.2 мәліметтерді топтастыру және тез табу жүзеге асыру;
10.4.2.1 Қазақстан Республикасының заңнамасына сай бағдарламамен жұмыс жасаудың ережелерін ұстану

Ақпарат түрінде өңдеу
Видеофайл форматы

10.1.3.1 пошталық бағдарлама көмегімен электронды поштадан жіберу,қабылдауды жүзеге асыру;
10.2.1.1 қабылдаған ақпараты бағалау және талдау;
10.2.1.2 программалық құралдармен видеоақпараты өңдеу

Видеоны өңдеу мен құру бойынша программалар

10.1.2.1 заманауи программалық етілудің даму тенденциясын білу;
10.2.1.1 қабылдаған ақпараты бағалау және талдау;
10.2.1.2 программалық құралдармен видеоақпараты өңдеу

4 - тоқан

Ақпараттық-коммуникациялық технология

Интерфейс программалар

10.1.2.1 заманауи программалық етілудің даму тенденциясын білу;

Жобаны сақтау, құру, ашу

10.1.2.1 заманауи программалық етілудің даму тенденциясын білу

Видеоны монтаждау

10.2.1.2 программалық құралдармен видеоақпараты өңдеу;
10.4.1.1 ақпараттық және коммуникациялық технологиялардың құралдарын пайдалануда эргономика талаптарына сүйену.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 495-қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Музыка" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1 - тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Музыка" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. "Музыка" пәнін оқытудың мақсаты: қазақтың дәстүрлі музыкасы, әлем халықтары шығармашылығы, әлемдік классика және заманауи музыканың үздік үлгілері негізінде білім алушылардың музыкалық мәдениеттілігін қалыптастыру, шығармашылық қабілетін дамыту.

      3. "Музыка" пәнін оқытудың міндеттері:

      1) өзге өнер түрлері мен оқу пәніне музыка өнерін кіріктіре отырып, әлем тұтастығының бейнесі жөнінде түсінігін қалыптастыру;

      2) музыка өнерінің жалпы адамзаттық қажеттілікті құбылыс ретінде, оның адам өміріндегі рөлі мен маңыздылығы туралы түсінігін қалыптастыру;

      3) сыни тұрғыда ойлауы және музыкаға жағымды қарым-қатынасы мен музыкалық іс-әрекет дағдыларын қалыптастыру;

      4) музыкалық шығармалар мен тапсырмаларды талдау және зерттеу, орындаушылық пен импровизациялау, оқу пәндік-тақырыптық білім, икем және дағды аясында дамыту;

      5) музыкалық қабілеттілігі, белсенді шығармашылығы, орындаушылығы мен зерттеушілік дағдысын дамыту;

      6) музыка өнері негізінде коммуникация формалары жөнінде білімін қалыптастыру;

      7) музыкалық-шығармашылық жұмыстарға идеялар қосу негізінде

      өзін-өзі бағалау, өзін-өзі тану және өзін-өзі дамытуын қалыптастыру (шығармалар жазу, импровизация және өңдеу);

      8) ақпараттық-коммуникациялық технология құралдарын қолдану барысында музыкалық-орындаушылық, техникалық білімі мен біліктілігін қалыптастыру және дамыту.

      4. "Музыка" пәнін оқытудың түзету міндеттері:

      1) ойлау, есте сақтау, суырып салу қабілеттерін қалыптастыру;

      2) ән орындау қызметі барысында дұрыс тыныс алу, сөйлеу қабілетін дамыту;

      3) аспаптарда ойнау, мәнерлі қимылдар жасау арқылы ұсақ моторикасын дамыту;

      4) эмоциональды өріс ерекшелігіне әсер ету;

      5) ойлау, елестету қабілеттерін дамыту;

      6) орталық жүйке-жүйесінің функциясы мен психологиялық жағдайын жақсарту.

2 - тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған (бұдан әрі – ТҚАБ) білім алушылардың негізгі қимыл-қозғалысы және танымдық әрекетінде кездесетін ерекшеліктер:

      1) саусақтарының дифференциалдық қимыл-қозғалысының тежелуі, сенсорлы тежегіштер: көру, есту қабілеттерінің бұзылуы; тактильдік және кинестетикалық қабылдауының тежелуі;

      2) білім алушыларда сөйлеу тілінің мынадай бұзылыстары болады: сөйлеу темпінің төмендігі, дауысының жайлығы; фонематикалық есту қабілетінің төмендігі байқалады: олар дыбысты, дыбыс қатарын ажырата алмайды;

      3) табиғи физиологиялық қызметтерді қиындықпен атқарады: жұтыну, ауаны жұту, ауаны кері шығару.

      6. ТҚАБ білім алушылармен жұмыс істеуде олардың музыкалық-шығармашылық іс-әрекеттермен айналысуына көп көңіл бөлінеді: музыка тыңдау, ән айту, аспапта ойнау, музыкалық шығармаларды сахналау, ойдан әуен ойлап табу, музыканың сүймелдеуімен музыкалық-пластикалық қозғалыстар жасау, музыкалық сюжетті этюд қою. Осындай музыкалық-шығармашылық жұмыстар мұғалімге балаларды дамыту, бұзылыстарды түзету және психомотрикалық функцияларын қалыпқа келтіруге көп септігін тигізеді.

      7. "Музыка" пәнін оқытуда ТҚАБ білім алушыларға білім беру барысында мұғалім ынталы, қызығушылығы жоғары, сенімді, жауапты, ой-өрісі дамыған жеке тұлғаны қалыптастырып, түзете-дамыта оқытуға бағытталған қағиданы ұстанады.

      8. Оқытудың түрлі технологияларды қолданады:

      1) ән айту, музыка тыңдау, екпіндік қимыл-қозғалыстарды орындау мүмкіндіктері бұзылған білім алушылармен жеке түзете-дамыту жұмыстарын ұйымдастыру;

      2) ән айту барысында дыбыстарды дұрыс айту, дұрыс тыныс алу, сөйлеу мүмкіндіктері зақымдалған балалардың дыбыс ырғағын қалыптастыруға арналған ырғақтық-артикуляциялық жаттығулар орындау;

      3) әннің сөзін жаттау барысында қимыл-қозғалыспен бірнеше рет қайталау арқылы ұсақ-қол моторикасы мен есте сақтау қабілетін арттыру;

      4) дұрыс тыныс алу, музыканың дыбыс ырғағы мен екпінін сезіне білу функциялары және ұсақ қол моторикасын қалыптастыра білу мақсатында үрмелі және ұрмалы музыкалық аспаптарды қолдана отырып турлі музыкалық ойын-жаттығулар ұйымдастыру;

      5) ән айту, би, қимыл және музыкалық аспаптарда ойнау арқылы балалардың эмоциясы мен айналасындағы адамдарға деген көзқарасын жақсартуға мүмкіндік беру;

      6) алған білімі мен дағдыларын әрі қарай жетілдіру үшін әр білім алушының мүмкіндігіне қарай пікірін ескере отырып, жеке түзете-дамыту жұмыстарын ұйымдастыру;

      7) іріктелген тапсырмалар мен арнайы жұмыс түрлері арқылы білім алушыларды ынталандыру;

      8) проблемалар мен оларды шешу стратегияларын білім алушыларға түсінікті жолмен жеткізу;

      9) белсенді оқуға және зерттеушілік іс-әрекетке ынталандыру;

      10) білім алушылардың сыни тұрғыдан ойлау дағдыларын дамыту;

      11) ұжымдық, жеке және топтық жұмысты ұйымдастыру;

      12) білім алушының оқу үдерісінде түрлі музыкалық іс-әрекеттерге белсенді араласуы;

      13) өздігінен ізденіп, білім алу үшін балалардың мотивациясын қалыптастыру;

      14) балаларды ынталандыру мақсатында оқытудағы дифференциация;

      15) пәнаралық байланыс: оқу пәндерімен байланыс орнату үшін олардың дағдылары мен оқыту мақсаттарын өз сабақтарына пайдалана отырып, пән мұғалімдері және логопед мамандарымен бірлесе отырып, пәнді игеруге қажетті сөздерді анықтай алады.

      9. Қолданылатын түзету жаттығулары:

      1) әр түрлі сипаттағы музыкалық шығармаларды тыңдап, талдай білуге, оны эмоциональды қабылдауға үйрету;

      2) есту қабілетін дамыту, музыкалық дыбыстардың жоғарлығы мен ұзақтығын тембріне қарап ажырата білуге үйрету;

      3) әуеннің екпінін сезіне білуге үйрету;

      4) музыканы есте сақтау қабілетін дамыту, әуенді есте сақтап, қайталап айта білуге үйрету;

      5) музыкалық пластикалық жаттығулар, ритмикалық қозғалыстар (қозғалып әнге қосылу) және музыкалық ойындар арқылы қимыл-қозғалыс аппараттарын қалпына келтіру;

      6) вокалдық жаттығулар арқылы сөйлеу тілінің бұзылыстарын түзету;

      7) айналаны қоршаған дыбыстарды таныстыру арқылы музыкалық және жалпы мәдени дүниетанымын кеңейту;

      8) емдік музыка терапиясы әдіс-тәсілдерін қолдану арқылы психологиялық жағдайларын қалыпқа келтіру;

      9) оқу процесі барысында денсаулық технологияларын қолдану;

      10) тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушылардың эмоциялық сезімталдығын қалыптастыру, білім мен мәдениетке қызығушылығын ынталандыру арқылы талғампаздығын дамыту;

      11) музыкалық-шығармашылық әрекет барысында сөздік қорын

      түзете-дамыта отырып тәжірибелік дағдыларын іске асыру;

      12) музыкалық аспаптарда ойнау, мәнерлі қимылдар жасау барысында ұсақ моторикасын түзете-дамыта отырып қалыптастыру;

      13) ырғақты музыка тыңдау барысында, музыка екпінімен қимыл-қозғалыстарды уақытылы қолдана білу дағдысын дамыту;

      14) сөйлеу, тыныс алу, жалпы және ұсақ қол моторикасы қызметтерін қалыптастыруда түрлі логоритмикалық және музыкалық жаттығулар мен ырғақтық-артикуляциялық жаттығулар орындау.

      10. Бағдарламаның мазмұнын жүзеге асыруда музыка кабинеті келесі жабдықтармен және көрнекі құралдармен жарақтандырылады:

      1) маркерлік және интербелсенді қабырға тақтасы;

      2) жабдықталған компьютер (монитор, жүйелік блок, сабвуфер, колонкалар, микрофон, тышқан, клавиатура, желілік фильтр);

      3) музыкалық орталық;

      4) топпен жұмыс жасауға арналған ноутбук, бейнекамера, фотоаппарат;

      5) музыкалық шығармалар фонотекасы (CD-жинақ): аудиожазбалар, отандық және шетелдік композиторлардың шығармашылығына арналған фонохрестоматиялар, опера қойылымдарының үзінділері жазылған музыка жинақтары;

      6) опера қойылымдарының үзінділері жазылған бейнефильмдер; балеттік спектакльдердің үзінділері бар бейнефильмдер, белгілі оркестр ұжымының жазбалары сақталған бейнефильмдер, заманауи мюзикл үзінділерінің жазбалары сақталған фильмдер;

      7) әндердің ноталық және поэтикалық мәтіндері;

      8) әртүрлі музыкалық аспаптарда ойнап тұрған музыканттардың суреттері, әлемдік музыкалық мәдениеттің ірі орталықтарының картиналары мен суреттері.

      11. Музыка кабинеті музыкалық аспаптармен: фортепианомен, баянмен, аккордеонмен, музыкалық зырылдауықпен, қазақтың ұлттық музыка аспаптарымен, ксилофонмен, металлофонмен, дабылмен, маракастармен, музыкалық үшбұрышпен, жоғарғы дыбысты (пластиналық) қоңыраулармен, балаларға арналған барабандармен, метрономмен жабдықталады.

      12. Музыка пәнінің кабинеті кіші топтарда білім алушылардың қызметін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін мобильді үстелдер және орындықтармен жабдықталады. Аудиторияны бірегей пайдалану үшін музыкалық жабдықтар, және аудио- және бейнетехникаларды еркін қосу үшін электр розеткалары кабинеттің барлық жақтарындағы нүктелерде орналасады.

      13. Кабинетте жалюздер және терезелерді қараңғылау жүйесі, қосалқы бөлме, әртүрлі материалдар, жабдықтар және музыкалық құралдарды сақтауға арналған стеллаждар және ышқаптар қарастырылады, қабырғаларды дыбыстық оқшаулау талап етіледі.

      14. Виртуалды білім беру ортасында білім алушылар мен ұстаздар өзара ақпаратпен бөлісуде электрондық жүйелер, онлайн форумдарда қолдануын қамтиды. Онлайн сабақтар арқылы инновациялық әдістер мен ақпараттық технологияларды қолданады.

3 - тарау. "Музыка" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Музыка" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты;

      2) 6-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты құрайды.

      16. Бағдарламаның мазмұны бөлімдер бойынша ұйымдастырылған, бөлімдер пән бойынша оқыту мақсаттары және оған қол жеткізу реттілігін сыныптар бойынша мазмұндайтын бөлімшелерге бөлінген.

      17. Әрбір бөлімшеде ұсынылған оқу мұғалімге жұмысын жүйелі (музыкалық сауаттылықты зерделеу, музыкалық-орындаушылық және білім алушылардың музыкалық-шығармашылық іс-әрекетін) жоспарлауға, коммуникативті және тіл дағдыларын дамытуға, білім алушылардың жетістіктерін бағалап, оқытудың келесі кезеңдерімен хабардар етуге мүмкіндік береді.

      18. Оқу пәнінің мазмұны 3 бөлімді қамтиды:

      1) музыка тыңдау, орындау және талдау;

      2) музыкалық-шығармашылық жұмыстар жасау;

      3) музыкалық-шығармашылық жұмысты таныстыру және бағалау.

      19. "Музыка тыңдау, орындау және талдау" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) музыка тыңдау және талдау;

      2) музыкалық сауаттылық;

      3) музыкалық-орындаушылық іс-әрекет.

      20. "Музыкалық-шығармашылық жұмыстар жасау" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) идеялар және материалдарды жинақтау;

      2) музыка шығару және импровизация.

      21. "Музыкалық-шығармашылық жұмысты таныстыру және бағалау" бөлімі келесідей бөлімшені қамтиды:

      1) музыкалық-шығармашылық жұмысты таныстыру және бағалау.

      22. 5-сыныпқа арналған "Музыка" пәнінің базалық мазмұны:

      1) музыка тыңдау, орындау және талдау. Музыка тыңдау және талдау: музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау; әлем халықтары музыкалық аспаптарын жасалуы мен дыбысталуына қарай топтастыру, түрлі контекстерде салыстыру. Музыкалық сауттылық: дәстүрлі халық әндері мен аспаптық музыканың, айтыстың жанры мен стилін анықтау; дәстүрлі әншілік мектептердің және халық композиторларының шығармаларын ажырату; әлем халықтары музыкалық дәстүрлерінің ерекшеліктерін анықтау; ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану. Орындаушылық іс-әрекет: әнді орындау барысында музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу; музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерін музыкалық аспаптарда бірлесіп орындау;

      2) музыкалық-шығармашылық жұмыстарды жасау. Идеялар және материалдарды жинақтау: музыкалық-шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау. Музыка шығару және импровизация: музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, қарапайым композициялар шығару және импровизация жасау; компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, қарапайым музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау;

      3) музыкалық шығармашылық жұмыстарды таныстыру және бағалау. Шығармашылық жұмыстарды таныстыру және бағалау: өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру.

      23. 6-сыныпқа арналған "Музыка" пәнінің базалық мазмұны:

      1) музыка тыңдау, орындау және талдау. Музыка тыңдау, талдау: музыкалық шығарманы талдау және өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар, өнердің өзге түрлері мен байланысын анықтау; симфониялық оркестрдің музыкалық аспаптардың дыбысталуын ажытару,топтар бойынша жүйелеу. Музыкалық сауттылық: классикалық музыка жанрлары мен түрлерін анықтау; эстрада музыкасының жанрлары мен бағытын анықтау; көркем бейнені құруда музыка және өнердің басқа түрлерін көркемдеуші құралдарын салыстыру; ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану. Музыкалық-орындаушылық іс-әрекет: әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтері мен әнді орындау; музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және (немесе) ансамбльмен аспаптарда орындау;

      2) музыкалық-шығармашылық жұмыстарды жасау. Идеялар және материалдарды жинақтау: музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру. Музыка шығару және импровизация: музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, кұрделі музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау; компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау;

      3) музыкалық шығармашылық жұмыстарды таныстыру және бағалау. Шығармашылық жұмыстарды таныстыру және бағалау: өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру.

4 - тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      24. Бағдарламада оқу мақсаттары төрт саннан тұратын кодтық белгімен берілді: кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сандар бөлім және бөлімше ретін, төртінші сан бөлімшедегі оқу мақсатының реттік нөмірін көрсетеді, мысалы, 5.2.1.4. кодында "5" – сынып, "2.1" – екінші бөлімнің бірінші бөлімшесі, "4" – оқу мақсатының реттік саны.

      25. Оқыту мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Музыка тыңдау, орындау және талдау":

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

1.1 Музыка тыңдау және талдау

5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау

6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау және өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар, өнердің өзге түрлері мен байланысын анықтау

5.1.1.2 әлем халықтары музыкалық аспаптарын жасалуы мен дыбысталуына қарай топтастыру, түрлі контекстерде салыстыру

6.1.1.2 симфониялық оркестрдің музыкалық аспаптардың дыбысталуын ажытару,топтар бойынша жүйелеу

1.2 Музыкалық сауаттылық

5.1.2.1 дәстүрлі халық әндері мен аспаптық музыканың, айтыстың жанры мен стилін анықтау

6.1.2.1 классикалық музыка жанрлары мен түрлерін анықтау

5.1.2.2 дәстүрлі әншілік мектептердің және халық композиторларының шығармаларын ажырату

6.1.2.2 эстрада музыкасының жанрлары мен бағытын анықтау

5.1.2.3 әлем халықтары музыкалық дәстүрлерінің ерекшеліктерін анықтау

6.1.2.3 көркем бейнені құруда музыка және өнердің басқа түрлерін көркемдеуші құралдарын салыстыру

5.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану

6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану

1.3 Музыкалық-орындаушылық іс-әрекет

5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу

6.1.3.1 әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтері мен әнді орындау

5.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерін музыкалық аспаптарда бірлесіп орындау

6.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және (немесе) ансамбльмен аспаптарда орындау

      2) "Музыкалық-шығармашылық жұмыстарды жасау":

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

2.1 Идеялар және материалдарды жинақтау

5.2.1.1музыкалық-шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау

6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру

2.2 Музыка шығару және импровизация

5.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, қарапайым композициялар шығару және импровизация жасау

6.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау

5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, қарапайым музыкалық композицияларды редакциялаужәне интерпретация жасау

6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, кұрделі музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

      3) "Музыкалық шығармашылық жұмыстарды таныстыру және бағалау":

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

3.1 Шығармашы
лық жұмыстарды таныстыру және бағалау

5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

      26. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Музыка" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      27. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне беріледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-6 сыныптарына
арналған "Музыка" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Музыка" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып:

      1 – кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырыптар.Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі/мазмұны

Оқыту мақсаттары

Қазақ халқының музыкалық мұрасы

Қазақ халқы әнінің әуенділігі

5.1.2.2 дәстүрлі әншілік мектептердің және халық композиторларының шығармаларын ажырату;
5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу;
5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Айтыс өнері

5.1.2.1 дәстүрлі халық әндері мен аспаптық, музыкалық жанр мен стиль, айтыстың түрін анықтау;
5.1.2.2 дәстүрлі әншілік мектептердің және халық композиторларының шығармаларын ажырату;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу;
5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Күй құдіреті

5.1.2.1 дәстүрлі халық әндері мен аспаптық музыканың, айтыстың жанры мен стилін анықтау;
5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Жобаны жоспарлау және құрастыру

5.2.1.1 музыкалық-шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, қарапайым композициялар шығару және импровизация жасау;
5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Жобаны таныстыру

5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру;
5.1.2.3 әлем халықтары музыкалық дәстүрлерінің ерекшеліктерін анықтау

Қазақ халқының дәстүрлі тұрмыс-салт әндері және заманауи музыкасы

Қазақ халқының тұрмыс-салт әндері

5.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканын көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу;
5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

Жаңғырған салт-дәстүр әндері

5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканын көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу;
5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

Халық музыкасының интерпретациясы

5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, қарапайым композициялар шығару және импровизация жасау;
5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

Халық музыкасын өндеу

5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Жобаны жоспарлау және құрастыру

5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканын көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу;
5.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерін музыкалық аспаптарда бірлесіп орындау

Жобаны таныстыру

5.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерін музыкалық аспаптарда бірлесіп орындау;
5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

Әлем халықтарының музыкалық дәстүрі

Түркі халықтардың музыкалық дәстүрі

5.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
5.1.2.3 әлем халықтары музыкалық дәстүрлерінің ерекшеліктерін анықтау;
5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.1.2 әлем халықтары музыкалық аспаптарын жасалуы мен дыбысталуына қарай топтастыру, түрлі контекстерде салыстыру;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу

Шығыс халықтарының музыкалық дәстүрі

5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.1.2 әлем халықтары музыкалық аспаптарын жасалуы мен дыбысталуына қарай топтастыру, түрлі контекстерде салыстыру;
5.1.2.3 әлем халықтары музыкалық дәстүрлерінің ерекшеліктерін анықтау;
5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

Еуропа халықтарының музыкалық дәстүрі

5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.1.2 әлем халықтары музыкалық аспаптарын жасалуы мен дыбысталуына қарай топтастыру, түрлі контекстерде салыстыру;
5.1.2.3 әлем халықтары музыкалық дәстүрлерінің ерекшеліктерін анықтау;
5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу

Жобаны жоспарлау және құрастыру

5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканын көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу

Жобаны таныстыру

5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру;
5.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану

Музыка тілі – достық тілі

Қазақстан халықтарының музыкасы

5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.1.2 әлем халықтары музыкалық аспаптарын жасалуы мен дыбысталуына қарай топтастыру, түрлі контекстерде салыстыру;
5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.3.1.1 өзінің жұмысымен таныстыру, бағалау және жетілдіру

Бір шаңырақ астында

5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу;
5.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, қарапайым композициялар шығару және импровизация жасау;
5.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерін музыкалық аспаптарда бірлесіп орындау;
5.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

Өз елім

5.1.1.1 музыкалық жанр мен көркемдеуші құралдарды анықтау, тыңдалған шығарманы талдау;
5.1.3.1 әнді орындау барысында музыканын көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу;
5.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерін музыкалық аспаптарда бірлесіп орындау;
5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау

Жобаны жоспарлау және құрастыру

5.2.1.1 музыкалық шығармашық жұмыстарды жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және материал жинақтау;
5.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Жобаны таныстыру

5.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
5.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, бағалау және жетілдіру

      2) 6-сынып:

      2 –кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырыптар.Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі/мазмұны

Оқыту мақсаттары

Классикалық музыканың үздік туындылары

Орган музыкасы

6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау және өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар, өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және (немесе) ансамбльмен аспаптарда орындау

Симфониялық музыка

6.1.1.2 симфониялық оркестрдің музыкалық аспаптардың дыбысталуын ажытару, топтар бойынша жүйелеу;
6.1.2.1 классикалық музыка жанрлары мен түрлерін анықтау;
6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау

Опера өнері

6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар, өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау

Балет өнері

6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау және өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар, өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.2.1 классикалық музыка жанрлары мен түрлерін анықтау;
6.3.1.1 өзінің жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

Қазақстанның кәсіби музыкасы

6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және (немесе) ансамбльмен аспаптарда орындау;
6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

Жобаны жоспарлау және құрастыру

6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.1.3.1 әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтерімен әнді орындау;
6.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және (немесе) ансамбльмен аспаптарда орындау

Жобаны таныстыру

6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

Заманауи музыка мәдениеті

Эстрадалық музыка

6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.1.2.2 эстрада музыкасының жанрлары мен бағытын анықтау;
6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау;
6.1.3.1 әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтерімен әнді орындау

Заманауи музыкалық жанрлар

6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.1.1.1тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықта;
6.1.2.2 эстрада музыкасының жанрлары мен бағытын анықтау;
6.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және ансамбльмен аспаптарда орындау

Джаз музыкасы

6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.1.2.2 эстрада музыкасыныңжанрлары мен бағытынанықтау;
6.1.1.1 тыңдаған музыкалы шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.1.2 симфониялық оркестрдің музыкалық аспаптардың дыбысталуын ажытару, топтар бойынша жүйелеу

Жобаны жоспарлау және құрастыру

6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау;

Жобаны таныстыру

6.1.3.1 әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтерімен әнді орындау;
6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

Музыка және өнер түрлері

Музыка және поэзия

6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.2.3 көркем бейнені құруда музыка және өнердің басқа түрлерін көркемдеуші құралдарын салыстыру;
6.1.3.1 әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтерімен әнді орындау;
6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Музыка және бейнелеу өнері

6.1.2.3 көркем бейнені құруда музыка және өнердің басқа түрлерін көркемдеуші құралдарын салыстыру;
6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.3.1 әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтерімен әнді орындау;
6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау;
6.1.3.1 музыканың көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтерімен әнді орындау

Музыка және театр

6.1.2.3 көркем бейнені құруда музыка және өнердің басқа түрлерін көркемдеуші құралдарын салыстыру;
6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялаужәне интерпретация жасау;
6.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және (немесе) ансамбльмен аспаптарда орындау;
6.1.3.1 әуеннің көңіл-күйі мен көркем бейнесін жеткізу, екі дауыспен және канон элементтерімен әнді орындау;
6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы ,және өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау

Музыка және кино

6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.2.2 эстрада музыкасының жанрлары мен бағытын анықтау;
6.1.3.2 музыкалық шығармалардың қарапайым үзінділерінің сипатын жеткізу, партия бойынша және (немесе) ансамбльмен аспаптарда орындау;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялаужәне интерпретация жасау;
6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

Жобаны жоспарлау және құрастыру

6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялаужәне интерпретация жасау;
6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

Жобаны таныстыру

6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру;

Музыка және технология

Музыкалық компьютерлік бағдарламалар

6.1.1.1 тыңдаған музыкалық шығарманы талдау, және өнердің түрлері, стилі және жанрларын, сонымен қатар өнердің өзге түрлерімен байланысын анықтау;
6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Анимациядағы музыка

6.1.1.2 симфониялық оркестрдің музыкалық аспаптардың дыбысталуын ажырату, топтар бойынша жүйелеу;
6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру

Дыбыстау және музыкамен көркемдеу

6.1.2.3 көркем бейнені құруда музыка және өнердің басқа түрлерін көркемдеуші құралдарын салыстыру;
6.1.1.2 симфониялық оркестрдің музыкалық аспаптардың дыбысталуын ажытару, топтар бойынша жүйелеу;
6.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялау және интерпретация жасау

Жобаны жоспарлау және құрастыру

6.2.1.1 музыкалық-шығармашылық жұмыс жасау үшін идея ұсыну, жоспарлау және музыкалық материалды жаңаша түсіндіру;
6.2.2.1 музыкалық аспаптар мен дауысын қолдана отырып, музыкалық композициялар шығару және импровизация жасау;
6.2.2.2 компьютерлік бағдарламаларды (Audacity (аудасити), Soundation (саундейшн), Windows Movie Maker (виндоус муви мейкер), Киностудия) қолдана отырып, музыкалық композицияларды редакциялаужәне интерпретация жасау

Жобаны таныстыру

6.3.1.1 өз жұмысын таныстыру, өзінің және өзгелердің жұмысын бағалау және жетілдіру;
6.1.2.4 ауызша және жазбаша жұмыстар орындау барысында музыкалық терминологияны пайдалану

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 496 - қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1 - тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. Бағдарламаның мақсаты тірек-қозғалыс аппараты бұзылған (бұдан әрі -ТҚАБ) білім алушылардың жасқа сай және жеке дара қимыл-қозғалыс ерекшеліктерін ескере отырып, дене және психикалық денсаулығын күшейтуге деген талпынысын арттыру.

      3. Бағдарламаның жалпы білім беру міндеттері қимыл біліктері мен жалпы қозғалыс мәдениетінің дағдыларын қалыптастыру үшін дұрыс негіз құруды көздейді.

      4. Бағдарламаның түзету міндеттері:

      1) жүру, дене сымбаты бұзылыстарын, аяқ-қолдың дұрыс емес қимылдарын түзету, тепе-теңдікті қалыптастыру;

      2) қол қызметі мен заттық-манипуляциялық қызметті, көру-моторлық үйлесімділікті дамыту;

      3) дұрыс емес дене қалпы мен кейпін тежеу және жеңу;

      4) тұрақтандыру, қозғалыс аясындағы екіншілік бұзылыстарды түзету, олардың үдеу ықтималдығының алдын алу;

      5) денсаулықты нығайту және жұмыс қабілетін арттыру;

      6) психомоторика бұзылыстарын түзету және компенсациялау (жабық кеңістіктен, биіктіктен қорқуды, қимыл үйлесімділігінің бұзылысын, өзін-өзі асыра немесе кеміте бағалауды жеңу).

2 - тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. ТҚАБ бар білім алушылардың категориясына байланысты, олардың бейімделген дене тәрбиесі:

      1) нозология бойынша; жасы бойынша, бұзылыстың ауырлық дәрежесі мен құрылымы;

      2) оның пайда болу мерзімі бойынша (туылғанда, өмір сүру барысында);

      3) аурудың себептері мен ағымының сипаты бойынша, медициналық болжамы, ілеспелі дерттердің және екіншілік бұзылыстардың болуы;

      4) сақталған қызметтердің жағдайы бойынша ерекшеліктерге ие болады.

      6. Тірек-қозғалыс аппараты қызметінің бұзылыстары туа біткен,

      сондай-ақ жүре пайда болған сипатта болуы ықтимал. Тірек-қозғалыс аппараты патологиясының келесі түрлері байқалады:

      1) жүйке жүйесінің аурулары (балалардың церебралдық салы (бұдан әрі - БЦС), полиомиелит;

      2) тірек-қозғалыс аппаратының туа біткен патологиясы (туа біткен жамбас буынының шығуы, қисық мойын, табан деформациялары, омыртқа жотасының даму ақаулары, аяқ-қолдың жетілмегендігі мен даму кемістіктері, қол саусақтарының даму ақаулары);

      3) тірек-қозғалыс аппаратының жүре пайда болған аурулары мен зақымданулары (жұлынның, мидың және аяқ-қолдың жарақаттық зақымдары, полиартрит, қаңқа дерттері (туберкулез, сүйек өспелері, остеомиелит), қаңқаның жүйелік аурулары (хондродистрофия, рахит).

      7. Тірек-қозғалыс аппаратының туа біткен және ерте жаста жүре пайда болған аурулары мен зақымдануларының алуан түрлілігіне қарамастан, мұндай білім алушылардың басым бөлігінде ұқсас жағдайлар байқалады, клиникалық көрінісінде қимыл-қозғалыс ақаулары басты орын алады (қимыл-қозғалыс қызметінің қалыптасуының тежелуі, жетілмеуі, бұзылуы немесе жоғалуы).

      8. Арнайы жаттығулар мен ойындар білім алушыларға дене және психикалық даму кемістіктерінің орнын толтыруға, қимыл-қозғалыс қасиеттерін дамытуға, олардың дене және психоэмоционалдық күйін жақсартуға көмектеседі.

      9. ТҚАБ білім алушыларға сабақ беру мен оқытудың келесі стратегиялары пайдаланылады:

      1) әр білім алушының пікірін тыңдау және бар білімі, білігі және дағдыларын дамыту мақсатымен олардың маңызды екендігін мойындау;

      2) мұқият іріктеп алынған тапсырмалар мен әрекет түрлерінің көмегімен ынталандыра және дамыта оқыту;

      3) мәселелерді модельдеу және оларды білім алушыларға түсінікті болатын жолмен шешу стратегиясының мысалдары;

      4) ізденушілік тәлімдемеге және білім алушылардың зерттеулеріне негізделген белсенді оқытуды көтермелеу;

      5) білім алушылардың сыни ойлау дағдыларын дамыту.

      10. Бағдарламаны құрудың дифференцияланған тұғыры:

      1) білім беру мазмұнын меңгеру мүмкіндіктерінің бірдей еместігі түрінде көрініс табатын білім алушылардың ерекше білім беру қажеттіліктері ескеріледі. Бұл білім алушылардың типологиялық және жеке дара ерекшеліктерін ескере отырып, бағдарламаның әртүрлі нұсқаларын, соның ішінде жеке оқу жоспары негізінде жасауды қарастырады;

      2) пәнге оқытудың арнайы құрастырылған құралдары мен іс-әрекетті дифференциялау тәсілдері көмегімен білім алатын әртүрлі топтардың оқу ісін ұйымдастыруды қамтиды. Дифференцияланған жұмысты ұйымдастырудың шарты күрделілігі бойынша, танымдық қызығушылығы бойынша, мұғалім тарапынан көрсетілетін көмектің өзгешелігі бойынша ажыратылатын дифференцияланған тапсырмаларды қолдану болып табылады.

      11. Жобалық тәсілдеме: жобалық іс-әрекет алгоритмі толығымен сақталады. Бөлімнің мазмұнымен таныстыру шеңберінде ұжымдық/топтық жоба дайындау іс-әрекетін ұйымдастыру қарастырылады. Жобалық жұмыстар сабақтағы сағаттармен шектелмейді, сабақтан тыс қызметпен интеграциялау да қарастырылады.

      12. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (бұдан әрі - АКТ) пайдалану:

      1) АКТ пайдаланудағы құзіреттілік базалық АКТ-дағдылар негізінде құрылады және технологияларды жұмыс, демалыс және коммуникация үшін дұрыс және шығармашылық түрде қолдануды қамтиды;

      2) білім алушылар АКТ бойынша дағдыларын білім алу барысында ақпаратты тауып, құрастырып және онымен жұмыс істей отырып, бірлесе жұмыс істегенде ақпаратпен және идеялармен бөлісе отырып, өз жұмысын бағалап және содан соң оны жетілдіре отырып, жабдықтар мен қосымшалардың кең спектрін пайдалана отырып дамытады.

      13. Қажет болған жағдайда сынып топтарға бөлінеді, өйткені бір сыныпта ауыр қозғалыс бұзылысы бар білім алушылар да, өз бетімен жүре алатын (соның ішінде әртүрлі тіреулер көмегімен) білім алушылар да бола алады.

      14. Педагогтар педагогикалық тәсілдемелерді білім алушылар ағзасының анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктеріне (пісіп жетілуіне) сәйкес, дерттің ауырлығы мен сипатына байланысты бақылап, өзгертіп отырады.

      15. Қимыл жаттығуларын дифференцияланған тәсілдемемен тағайындау мақсатымен арнайы медициналық топқа жатқызылған білім алушыларды аурудың түріне қарай бөлу қарастырылады; мектеп дәрігерінің рұқсатымен дене жаттығуларынан уақытша босатуға болады.

      16. ТҚАБ бар білім алушылар үш топқа бөлінеді:

      1) ауыр бұзылыстары бар білім алушылар – бұл топтағы білім алушыларда заттарды қармау және қапсыра ұстау, жүру дағдысы қалыптаспаған (немесе ортопедиялық құрылғылар арқылы жүреді), өзіне-өзі күтім жасау дағдылары жартылай қалыптасқан;

      2) орташа дәрежелі қимыл-қозғалыс бұзылыстары бар білім алушылар, олардың басым бөлігі шектеулі қашықтыққа өз бетімен жүре алады – олар өзіне-өзі күтім жасау дағдыларын меңгерген, бірақ бұл дағдылары жеткіліксіз деңгейде автоматталған;

      3) жеңіл қозғалыс бұзылыстары бар білім алушылар – өз бетімен жүреді, өзіне-өзі күтім жасау дағдыларын меңгерген, бірақ кейбір қимылдарды дұрыс емес орындайды.

      17. Дене шынықтыру мұғалімдері:

      1) білім алушылардың қазіргі денсаулық жағдайы мен ауру түрлеріне сәйкес оларды топтарға бөледі;

      2) білім алушының дене мүмкіндіктеріне қарай жаттығулар тағайындайды;

      3) өзінің оқытуға, сабақ беруге және бағалауға деген тәсілдемелерін дараландырады;

      4) сабақтарын медициналық білімі бар, сол білімін дене әрекетіне қатысты қолдана алатын мамандардың қолдауымен өткізеді.

      18. Мұғалім үшін білім алушылардың дене дамуы мен дене дайындығын бақылау міндетті болып табылады, бұл білім алушылардың мектепке келген мерзімінен бастап оны бітіргенге дейінгі даму динамикасын қадағалауды қарастырады. Бастапқы және қорытынды диагностиканың талдау сызбаларын салыстыру танымдық әмбебап оқу іс-әрекеттерінің өткен мерзімдегі қалыптасу динамикасын қадағалауға мүмкіндік береді.

      19. Дене шынықтыру сабақтарында пәнаралық байланыс жүзеге асырылады. Бейімделген дене шынықтыру сабағы мен түзету циклі пәндерінің арасындағы байланыс ерекше маңызды болып табылады, өйткені ол білім алушылардың қоғамға әлеуметтік бейімделуі мен интеграциялануына тікелей дайындалуға мүмкіндік береді.

      20. ТҚАБ бар білім алушылар үшін бүкіл оқу жопары барысында дене белсенділігімен оқытуға жағдай жасайтын үлкен кеңістік және көп құрылғылар қажеттігі қарастырылады. Бұларға әртүрлі ауқымды және пішінді қоғамдық және ойын алаңдары, ашық алаңдар, жабық ғимараттар кіреді.

      21. Мектепте дене жаттығуларын өткізуге қолайлы, кондиционирленетін (жақсы желдетілетін) бөлме-жай; ашық ауадағы әртүрлі алаңдар; жүзу бассейіні қарастырылады. Бөлме-жайлар, соның ішінде санитарлық тораптар кедергісіз қозғалуды қарастырады.

      22. ТҚАБ бар білім алушылардың "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінің білім беру аясын меңгеруі қозғалыс дағдыларын музыкалық, ырғақтық және бейімдеуші спорт әрекеті барысындағы түзетуді қамтиды. Бұл үшін арнайы құралдар, әртүрлі музыкалық шығармалар жазылған фонотека болады.

      23. Дене шынықтыру залдарының жабдықталуы әдеттегі қалыпты құрал-жабдықтармен де (мектептерді спорт залына арналған), әртүрлі даму бұзылысы бар білім алушыларға арнап арнайы бейімделген құрал-жабдықтармен де, соның ішінде тренажерлер, арнайы велосипедтер (ортопедиялық құралдарымен) қамтамасыз етіледі. Сабақтардың тиімділігін арттыру үшін гимнастикалық (швед) қабырғалары, орындықтар, сәкілер, еңіс жазық тақтайлар, стол теннисіне арналған столдар, сатылар, баспалдақтар, ізді жолақтар, рельефті және қырлы жылжымалы тақтайлар, еңіс тақтайлар, кіші төсеніштер, тренажерлер, үрлемелі заттар болғаны дұрыс.

      24. Әрбір нозология арнайы жабдықтар мен құралдарды талап етеді. Жұлын зақымдалғанда дене бөліктерін бекіту үшін белдіктер, кенеп таспалар, баулар, қол тартпалар, корсеттер қолданылады. Балалардың церебралдық салы кезінде қозғалуды жеңілдететін әртүрлі заманауи құрылғылар (әр бала үшін жеке дара) пайдаланылады.

      25. Қозғалыс белсенділігін дамыту үшін шығарылған арнайы бейімделген (ассистивті) жабдықтар: степ-тақтай, балансир, Гросс тренажері, Фаэтон комбинезоны, текшелер, білікшелер, кегльдер, ұсақ моториканы дамытатын тренажерлер, әртүрлі өлшемді фитбол және су-джок доптары, релаксацияға арналған сенсорлық бөлме (жарық және қараңғы), оқу қимыл дағдыларын компенсациялауға мүмкіндік беретін оңалту тренажерлері және құрылғылары.

      26. АКТ пайдалану дене әрекеті мен жаттығуларды күшейтеді, алмастырады. Сандық технологиялар білім алушыларға жеке іс-әрекеті мен сабақтарының кестесін құрастыруда көмектеседі, қозғалыстың маңызын түсінуге септігін тигізеді.

      27. Білім алушылар ақпаратты іздеу, құру және өңдеу, оны жіберу, бағалау идеяларымен бөлісе отырып, өз жұмысын жетілдіру арқылы, жабдықтар мен аспаптардың ауқымды диапазонын қолдана отырып бүкіл оқу бағдарламасы барысында АКТ дағдыларын жетілдіреді.

      28. Бағдарламаға:

      1) АКТ "Бейімделген дене шынықтыру" бойынша теориялық және практикалық сабақтарда қолдану (видео, презентациялар, графиктер, кестелер, өсу динамикасы);

      2) өзін-өзі бағлау техникаларын үйрету мақсатымен фото және видеоматериалдарды пайдалану;

      3) қозғалыс әрекеттерін талдауда және бағалауда, өлшеуде және жақсартуда көмек көрсету;

      4) АКТ (ғаламторды) "Бейімделген дене шынықтыру" саласындағы өзара іс-әрекет жасаудың, ынтымақтастықтың, контент құрудың, ақпаратты іздеп, оған қол жеткізудің негізгі құралы ретінде пайдалану қосылған.

3 - тарау. "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      29. "Бейімделген дене шынықтыру" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5 сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      2) 6 сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      3) 7 сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      4) 8 сынып – аптасына 3 сағат, оқужылында - 102 сағатты;

      5) 9 сынып – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      6) 10 сынып – аптасына 3сағат, оқу жылында - 102 сағатты құрайды.

      30. Оқу пәнінің мазмұны оқытудың бөлімдері бойынша бөлінген. Бөлімдер әріде сыныптар бойынша күтілетін нәтижелер түріндегі білім алушылардың оқу мақсаттарын қамтитын бөлімшелерге бөлінген: дағды және икем, білім және түсіну.

      31. Оқу пәнінің мазмұны 3 бөлімді қамтиды:

      1) қозғалыс әрекеті;

      2) шығармашылық қабілеттері және сыни тұрғыдан ойлау;

      3) денсаулық және салауатты өмір салты.

      32. "Қозғалыс әрекеті" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерін орындау кезіндегі дәлдік, ептілікті бақылау және түзету;

      2) негізгі қимыл дағдыларын түзету: Тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

      3) әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың реті, дене және психологиялық кедергілерді жеңу;

      4) қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жеңу қабілеті;

      5) өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін қиыстыру;

      6) қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін бағалау;

      7) қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды қолдану және бағалау;

      8) қимыл белсенділігімен байланысты қиындықтарды жеңу, қауіпке төтеп беру дағдылары.

      33. "Шығармашылық қабілеттері және сыни тұрғыдан ойлау" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін өзгергіш жағдайларға сай әрекет жасау үшін бейімдеу;

      2) көшбасшылық дағдылары, командада жұмыс істеу дағдылары, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласы;

      3) қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеу дағдыларын көрсету;

      4) ағзадағы мүшелер мен жүйелердің сақталған қызметін пайдалану;

      5) дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру мен баламаларды құрастыруға арналған ережелер мен құрылымдық тәсілдер және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

      6) өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттері және оларға баға бере отырып, баламалы шешімдер ұсыну;

      7) жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелері;

      8) жарыс кезіндегі шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық;

      9) қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдер және олардың айырмашылықтары.

      34. "Денсаулық және салауатты өмір салты" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) өз денсаулығы және салауатты өмір салты туралы білімін қалыптастыру;

      2) ағзадағы дене өзгерістерін қадағалау, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасау;

      3) ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін қалыптастыру;

      4) дене және психомоторлық аутқулар ескерілетін ширату жаттығулары мен қалпына келтіру техникалары;

      5) әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулар, олардың ағзаға әсері және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

      6) қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған бірқатар дене жүктемелері кезіндегі қауіптерді басқару стратегиялары;

      7) дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдылар.

      35. 5-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) жеңіл атлетика. Сабақтардағы қауіпсіздік техникасы. Дене жаттығуларының тазалығы; оқу күн тәртібіндегі іс-шаралар. Ортопедиялық тәртіпті сақтау қажеттілігі туралы мәлімет. Жүгіру, секіру және лақтыру дағдыларын дамыту. Кедергілерден аттап өту жүрісі. 2-3 кедергіні аттап өту арқылы жүру. Белгілі бір қарқында кедергілерден аттап өту жүрісі (есеппен, шапалақпен);

      2) гимнастика. Гиманастика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасыережелері. Гимнастикалық құрылулар және қайта құрулар. Бір қатардан екі қатарға сап түзеп тұру: бір,екі, үш, төрт сапқа дейін қатар түзеп тұру. Сап бойынша бір, екі, үшке саналу. Бір-бірден жедел түрде бір қатарға тұру. Жалпы дамытушы (түзеу) жаттығулары. Заттарсыз жаттығулар. Таянып отырудан таянып жатуға өту және сосын қайта таянып отыру. Тепе-теңдікті сақтай отырып, қолды әртүрлі жағдайға қоя отырып, жартылай отыру (алдыға қою, белге қою, басқа қою). Алға қарай әртүрлі қадамдар жасау. Тұрған күйде 90-180 градуста бұрылыстар жасау. Адамдардың өзара қол ұстаса отырып, адамдардың бірге жүруі. Жүкті көтеру және түсіру (250-500 грамм). Бір жаққа қарай қосалқы қадамдар жасау. Гимнастикалық қабырға жанында жартылай отырып жаттығулар жасау және қос сау аяқтарға жасау. Сымбатты түзеуге арналған жаттығулар. Гантельмен жатып жалпы бекітуші жаттығулар жасау (500 гр). Баста жеңіл жүкті ұстап тұрумен кедергілерді аттап өту (200-250 гр); Аралас және қарапайым орындалатын асылып тұру және сүйеніп жасау жаттығулары. Түрлі қалыпта жасаланатын тірек жаттығулары: жатып, бүгіліп, жасалатын жаттығулар. Қарапайым тірек жаттығулар: сүйене отырып жүру, тұрыс өзгерістері (айналымсыз). Ілініп тұрып тартылу. Акробатика. Артқа және алдыға қарай аударылып түсу. Жатып тұрып белді көтеру (біреудің көмегімен). Толтырылмалы доппен жаттығу жасау (1-2 кг). Қолды кеуде тұсы шамасында ұстап допты бастан асырып лақтыру, оны төменгі тұстан қағып алу. Допты жоғарыға лақтыру және оны қағып алу. Кеудені әртүрлі жағдайда ұстау және допты әртүрлі жағдайда қолымен ұстау. Отырған күйі допты аяқпен домалату. Ішпен жатқан күйі допты бір-біріне домалату. Шеңберде доппен жаттығулар жасау, қатарда тұрып допты алдыға, артқа беру. Бұлшықеттің негізгі топтарында бойынша доппен жатып жаттығулар жасау. Гимнастикалық таяқпен жаттығулар жасау. Көлденең жағдайдан тік жағдайға қайта оралатын таяқ жағдайы. Кеуде мен аяқ қозғалысындағы таяқ қозғалысын біріктіру. Гимнастикалық қабырғада жасалатын жаттығулар. Кеуде, бел, деңгейіндегі рейканы ұстай отырып, алдыға еңкею. Бір қолымен рейканы ұстай отырып, қабырғаға бір жақпен тұрып оң жаққа еңкею. Кеуде, бел, деңгейіндегі рейканы ұстай отырып, қабырғаға артпен тұрып, кеудені бүгу. Кеуде, бел, деңгейіндегі рейканы ұстай отырып, аяқты артқа жазу. Бір қолымен рейканы ұстай отырып, қабырғаға бір жақ қырымен тұрып аяқты артқа қозғалту. Ауру ерекшеліктері бойынша заттармен Фитбол-доппен жаттығуларының кешені;

      3) ұлттық және танымдық ойындар. Ұлттық және танымдық ойын сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы ережелері (таңдау бойынша). "Тоғыз құмалақ", Асық-ату ұлттық ойындары. Ұсақ моториктерге арналған жаттығулар. Аутотренинг формуласымен босаңсыту, аз қозғалатын ойындар кезінде өз денесін басқара алу, дұрыс емес жағдайды түзету тәсілдері. Жарыс ережелері. Координациялық қабілетті дамыту үшін қозғалыс ойындарын жүзеге асыру. Бұзылыстардың алдын-алу және негізгі дене қасиеттерін дамытуға арналған жаттығулар кешені. Дене жаттығуларын дамыту деңгейін бағалау;

      4) шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы. Мектептің материалдық базасы мен ауа-райы жағдайына байланысты шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы бойынша бағдарламалық материал бағдарламалық материалдың өзге түрлеріне кететін уақытты арттыру немесе қысқарту есебінен арттыру немесе азайту қарастырылады Шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы ережелері. Шыңғы дайындығы. Шаңғы жабдықтарын сабаққа дайындау. Сабаққа өту орнына өту және кері қайту. Шаңғымен қозғалу кезіндегі жарақаттар мен ұсудің алдын-алу ережелері. Қозғалыс тәсілдері. Ауысып келетін қадамдық жүрістер, бір қадамдық және баяу жүрістер: қиғаш түрде көтерілу; "соқамен" тарту; бұрылыстар. Білім алушылардың мүмкіндігі бойынша қашықтыққа қозғалу тәсілдерін қолдану. Коньки дайындығы. Сырғанақта сырғанау және жүгіру ережелері. Сырғанақта конькимен сырғанау ережелері. Қозғалыс координациясы, конькиді теуіп көру. Тепе-теңдік қозғалыстарына жаттығу жасау (бір немесе екі конькиде, қолды әртүрлі жағдайда ұстау). Топтық жаттығулар – сапта, үштікте, қосарланған кездегі, топта бірге жүру. Білім алушылардың мүмкіндігі бойынша қашықтыққа қозғалу тәсілдерін қолдану. Жаяу жүгіру дайындығы. Жаяу жүгіру бойынша қашықтыққа жүгіру кезінде қозғалыс техникасын игеру; кедергілерден өту техникасын игеру; төзімділікті дамыту; қозғалыс мүмкіндіктері бойынша кедергілерден өту. Жылдамды, төзімділікті дамыту және түзеу қабілеттеріне арналған жаттығулар кешені; жергілікті жерлермен жүгіруді жетілдіру, қозғалыс мүмкіндіктері бойынша кедергілерден өту. Жүгіру жаттығуларын орындау техникасы, оны өздігінен игеру, игеру барысындағы қателіктерді анықтау және жою. Дене қасиеттерін дамытуға арналған жүгіру жаттығулары, дене жаттығуларының жекелей тәртібі. Ұжымдық сабақтар барысында серіктестермен өзара әрекет ету. Түзеу қабілеттеріне арналған және жылдамдық пен төзімділікті дамытатын жаттығулар кешені;

      5) қозғалыс және спорттық ойындар. Мектептің материалдық базасы мен ауа-райы жағдайына байланысты спорттық ойындар (таңдау бойынша) бойынша бағдарламалық материал бағдарламалық материалдың өзге түрлеріне кететін уақытты арттыру немесе қысқарту есебінен арттыруды немесе азайтуды қарастырады. Өрмелеу эстафеталары. Қозғалыс ойындары. "допты айналдыра қуу", "допты бермей ала қашу", "капитанға доп беру", "бекіністі қорғау". Спорттық ойындар. Зерделенеген спорттық ойындардың қозғалыс техникасының игерілген элементтерінен комбинация. Ойынды қарапайым ережелер бойынша ойнау. Ойыншылардың шектеулі сандармен байланысты ойындар мен ойын жаттығулары (2:2, 2:3, 3:3). Зерделеген тәсілдерді жетілдіру. Оқытушы ойындар.

      36. 6-сыныпқа арналған ""Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) жеңіл атлетика. Жеңіл атлетика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы. Дене жаттығуларының тазалығы: оқу күн тәртібіндегі іс-шаралар. Жүру арқылы кедергілерден өту (орындық, үрлемелі доп, гимнастикалық таяқ).

      2-3 кедергілерді аттап өту. Берілген қарқында кедергілерді аттап өту (есеппен, шапалақпен). Лақтыру. Кішкентай допты бір орында тұрып иықтан асырып алысқа лақтыру. 1,5-2 кг. болатын толтырылған допты итеру. Гранатаны алысқа лақтыру, кішкентай допты нысанаға тигізу;

      2) гимнастика және фитнес. Гимнастика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы. Жүру кезіндегі жасалатын саптық жаттығулар. Команда бойынша жылдамдықтың өзгеруі. Команда бойынша бұрылыстар мен қозғалыстар. Аяқ және қол қозғалыстарын үйлестіре отырып жүру, қол қозғалыстары – белде, иықта, арқада, басқа қою, жан-жаққа жіберу, жоғарыға көтеру, қолда әртүрлі заттарды (гимнастикалық таяқ, доп, ілгек) ұстай отырып, кедергілерді (гимнастикалық орындақтар, үрлемелі доптар) аттап өту, бір жақ қырымен жүру (қосымша адымдар жасау) және 15-25 м. қашықтықта дыбыстық белгі берілетін артпен жүру. Бас, қол, кеуде, аяқтың негізгі қызметтері мен қозғалыстары (пәндермен және пәндерсіз). Сермеулер: жаттығулар гимнастикалық немесе өзге тірек жанында бір жақ қырымен тұрған жағдайда орындалады. Дұрыс сымбатты қалыптастыруға арналған жаттығулар. Тұрған кезде тұрақтылықты сақтау. Қол қозғалысымен тербеліп тұрған жағдайдан бастапқы жағдайды ұстап тұру. басты алға, артқа, оңға және солға бұру; басты оңға және солға бұру. Басты айналдыру. Бір қолды және екі қолды алға, жан-жаққа, артқа созу; бет және бір жақтағы беттегі қолды айналдыра қозғау; қолды бүгу және жазу. Иықты көтеру және түсіру. Бөлу және біріктіру. Иықты айналдыра қозғау. Таяқпен жаттығулар жасау (таяқты бастан жоғары көтеру, қалақшаларда, шынтақ бүгілісінің артында, тік қолдардың астынада және артында). Тұрған, отырған күйі, ерікті тәсілдермен тығыздалған допты лақтыру және қағып алу, ауыстыру. Тығыздалған доптармен жаттығулар жасау (салмағы 1,5 – 2 кг.). Тығыздалған допты бір қолымен иықтан, арқамен беру. Арқамен, ішпен жатқан күйі тығыздалған допты лақтыру (бір қолмен, екі қолмен). Гимнастикалық қабырғадағы жаттығулар. Бел, жамбас деңгейіндегі рейкіге сүйене отырып, сүйеніп тұрып қолды бүгу және жазу. Бір қолдың көмегімен гимнастикалық қабырғамен өрмелеу (жоғары, төмен). Гимнастикалық қабырғаға арқамен тұрып, оған сүйенген күйі бір уақытта және ауысқан күйі аяқты бүгу және жазу, орындықта отырып аяқты бүгу және жазу, орындықта отырып, аяқты бүгу және бүктеу және оларды ауыстырып отыру, орындықта отырып артқа шалқаю (аяғын серіктесі ұстап отырады) қолдарын, белге, басына қою;

      3) ұлттық және танымдық ойындар. Қазақстанның ұлттық қозғалыс ойындарымен танысу. Ұлттық қозғалыс ойындары негізіндегі буынның қозғалмалылығы, дене сапаларын дамыту. Ұлттық және танымдық ойын сабақтарындағы ұауіпсіздік техникасы ережелері (таңдау бойынша). "Тоғыз құмалақ", "Асық-ату" ұлттық ойындары. Ұсақ моториктерге арналған жаттығулар. Аутотренинг формуласымен босаңсыту, аз қозғалатын ойындар кезінде өз денесін басқара алу, дұрыс емес жағдайды түзету тәсілдері. Жарыс ережелері, жарыс кезіндегі серіктестік. Ұлттық ойындардағы тәсілдерді орындау техникасы. Координациялық қабілетті дамытуға арналған қозғалыстық ойындар. Төзімділік және жылдамдықты дамытуға арналған қозғалыс ойындары мен жаттығулар. Негізгі дене сапаларын дамыту арналған жаттығулар кешені және түзеу бұзылыстарының алдын-алу. Дене қасиеттерін дамыту деңгейін бағалау; координациялық қабілетті дамыту үшін қозғалыс ойындарын жүзеге асыру. Бұзылыстардың алдын-алу және негізгі дене қасиеттерін дамытуға арналған жаттығулар кешені. Дене жаттығуларын дамыту деңгейін бағалау;

      4) шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы. Мектептің материалдық базасы мен ауа-райы жағдайына байланысты шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы бойынша бағдарламалық материал бағдарламалық материалдың өзге түрлеріне кететін уақытты арттыру немесе қысқарту есебінен арттыруды немесе азайтуды қарастырады. Шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы ережелері. Шыңғы дайындығы. Шаңғы тебу сабақтарындағы қауіпсіздік ережелері. Қысқа адымдап жүру қозғалысын игеру. Жүрісті зерделеу сәтті түрде жүзеге асады. Баяу, қысқа адымдап жүруді үйлестіру қол жеткізе отырып, мұғалім білім алушының келесі қателіктеріне көңіл аударады: аяқпен әлсіз түрде дүмпулер жасау, әртүрлі қадамдар жасай алу, алға жүрген кезде қарды аяқпен сермеуді алдын-ала көрсету, таяқты алға жіберген кезде оны алдын-ала қою үйлесімділігінің бұзылуы. Білім алушылардың мүмкіндігі бойынша қашықтыққа қозғалудың игерілген тәсілдерін қолдану. Коньки дайындығы. Сырғанақта жүгіру және сырғанау ережелері. Конькиде сырғанаудың техникалық тәсілдері. Білім алушылардың мүмкіндігі бойынша қашықтыққа сырғанаудың зерделенген тәсілдерін қолдану. Жаяу жүгіру дайындығы. Жүгіру жаттығуларын орындау техникасы. Дене қасиеттерін дамтыуға арналған жүгіру жаттығулары. Дене жүктемесінің жекелей тәртібі. Ұжымдық сабақтар процесіндегі серіктестермен өзара әрекет жасау. Жылдамдық пен төзімділікті дамыту және түзетуге бағытталған жаттығулар кешені;

      5) қозғалыс және спорттық ойындар. Сыни ойлау дағдыларын дамыту бойынша топтық жаттығулар. Статусы мен мазмұны бойынша рөлдік, коммуникативтік, психогимнастикалық ойындар. Жекелей тапмсырмаларды орындауға байланысты жаттығулардағы нақтылық, бақылау және маневр. Шығармашылық рөлдік сюжеттермен ойнау. Заттармен қозғалыс жасаудаға қосарлы жаттығулар. Жекелей қозғалыс қабілеті, маңызды қозғалыс дағдылары мен машықтарын дамытуға арналған дене жаттығулары. Сюжеттік ойындар. "Мақсатқа дәл тигізу", "Доп үшін күрес", "жеңіл және дәл көздеушілер", "допты көзде", "бекіністі қорғау", "Таяқпен қорғау" қозғалыс ойындары мен эстафеталары, өрмелеу арқылы кедергілерден өту, дәл көздеу, гимнастикалық қабырғада жаттығулар жасау және таңдау бойнша спорттық ойындар. Баскетбол. Допты бір қолымен иықтан асырып беру. Допты бір қолымен себетке иықтан асыра салу. Ойыншыны ұстап тұру үшін орынды таңдау (доппен және допсыз). Зерделенген тәсілдерді оқыту ойындарында жеңілдетілген ережелерімен пайдалану. Ойыншының алдыға, артқа, оңға, солға қарай қозғалуы. Допты ұстағаннан кейін оны әрі қарай алып кету, онымен ойнау. Тәсілдерді үйлестіру: қозғалыстағы ұстау тәсілдері – жүргізу – иықтан асырып себетке салу. Жеңілдетілген ережелер бойынша ойыншыны ұстау бойынша орынға таңдау жасау. Футбол. Баяу қарқында допты жүргізу, ирелең, доға жолмен жүргізу. Дөңгеленген допты аяқпен тоқтату. Жеңілдетілген ережелер бойынша ойын. Волейбол (салютбол). Қадамдар жасай отырып қозғалу. Допты жоғары жақтан, екі қолымен, алға қарай беріп жіберу. Допты асты жақтан екі қолымен қабылдап алу немесе екі қолымен қағып алу.

      37. 7-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) жеңіл атлетика. Жеңіл атлетика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы. Дене жаттығуларының тазалығы: оқу күн тәртібіндегі іс-шаралар. Ортопедиялық тәртіпті сақтандыру қажеттілігі туралы мәліметтер. Жүгіру, секіру және лақтыру дағдыларын дамыту. Бір орында тұрып секірген кездегі аяқ, қол қозғалысының техникасы. Екпінмен 7-9 қадам жасау. Жерге түсу. "арқадан иық арқылы лақтыру" тәсілімен үш қадам жасап әртүрлі жеңіл заттар мен кішкентай доптарды лақтыру. Кішкентай допты қабырғаға лақтыру;

      2) гимнастика. Гиманастика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы ережелері. Гимнастикалық құрылулар және қайта құрулар. Жалпы дамытушы (түзеу) жаттығулары. Заттарсыз жаттығулар. Таянып отырудан таянып жатуға өту және сосын қайта таянып отыру. Тепе-теңдікті сақтай отырып, қолды әртүрлі жағдайға қоя отырып, жартылай отыру (алдыға қою, белге қою, басқа қою) Алға қарай әртүрлі қадамдар жасау. Тұрған күйде 90-180 градуста бұрылыстар жасау. Бір жаққа қарай қосалқы қадамдар жасау. Гимнастикалық қабырға жанында жартылай отырып жаттығулар жасау және қос сау аяқтарға жасау. Сымбатты түзеуге арналған жаттығулар. Аралас және қарапайым орындалатын асылып тұру және сүйеніп жасау жаттығулары. Түрлі қалыпта жасаланатын тірек жаттығулары: жатып, бүгіліп, жасалатын жаттығулар. Қарапайым тірек жаттығулар: сүйене отырып жүру, тұрыс өзгерістері (айналымсыз). Ілініп тұрып тартылу. Акробатика. Артқа және алдыға қарай аударылып түсу. Жатып тұрып белді көтеру (көмекпен). Толтырылмалы доппен жаттығу жасау. Әртүрлі жағдайда кеудені алдыға ию және доппен қол жаттығуларын жасау. Толтырылмалы топты дөңгелету. Доппен жаттығу жасау, таяқпен гимнастика жасау. Гимнастикалық қабырғада жаттығу жасау. Еңкею, кеудені майыстыру жаттығулары. Ауру ерекшеліктері бойынша заттармен Фитбол-доппен жаттығуларының кешені;

      3) ұлттық және танымдық ойындар. Ұлттық және танымдық ойын сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы ережелері (таңдау бойынша). Национальные игры "Тоғыз құмалақ", "Асық-ату" ұлттық ойындары. Ұсақ моториктерге арналған жаттығулар. Аутотренинг формуласымен босаңсыту, аз қозғалатын ойындар кезінде өз денесін басқара алу, дұрыс емес жағдайды түзету тәсілдері. Жарыс ережелері. Координациялық қабілетті дамыту үшін қозғалыс ойындарын жүзеге асыру. Бұзылыстардың алдын-алу және негізгі дене қасиеттерін дамытуға арналған жаттығулар кешені. Дене жаттығуларын дамыту деңгейін бағалау;

      4) шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы. Мектептің материалдық базасы мен ауа-райы жағдайына байланысты шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы бойынша бағдарламалық материал бағдарламалық материалдың өзге түрлеріне кететін уақытты арттыру немесе қысқарту есебінен арттыруды немесе азайтуды қарастырады. Шаңғы/жаяу жарыс/коньки дайындығы сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы ережелері. Шыңғы дайындығы. Шаңғы жабдықтарын сабаққа дайындау. Коньки дайындығы. Сырғанақта сырғанау және жүгіру ережелері. Сырғанақта конькимен сырғанау ережелері. Қозғалыс координациясы, конькиді теуіп көру. Тепе-теңдік қозғалыстарына жаттығу жасау (бір немесе екі конькиде, қолды әртүрлі жағдайда ұстау). Жаяу жүгіру дайындығы. Жаяу жүгіру бойынша қашықтыққа жүгіру кезінде қозғалыс техникасын игеру; кедергілерден өту техникасын игеру; төзімділікті дамыту; қозғалыс мүмкіндіктері бойынша кедергілерден өту. Жылдамды, төзімділікті дамыту және түзеу қабілеттеріне арналған жаттығулар кешені;

      5) қозғалыс және спорттық ойындар. Мектептің материалдық базасы мен ауа-райы жағдайына байланысты спорттық ойындар (таңдау бойынша) бойынша бағдарламалық материал бағдарламалық материалдың өзге түрлеріне кететін уақытты арттыру немесе қысқарту есебінен арттыруды немесе азайтуды қарастырады. Қозғалыс ойындары. Спорттық ойындар. Спорттық ойындар сабағында оқитындардың қауіпсіздік ережелері. Кеңістіктік түсінікті қалыптастырушы жаттығулар. Ойындардағы алдайтын қозғалыстар (баскетбол, волейбол, гандбол, футбол, флорбол). Спорттық ойын сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы ережелері. Спорттың таңдалынып алынған түрі бойынша негізгі ойын тәсілдерінің техникасы. Зерделенеген спорттық ойындардың қозғалыс техникасының игерілген элементтерінен комбинация. Ойынды қарапайым ережелер бойынша ойнау. Игерілген тәсілдерді жетілдіру. Оқытушы ойындар.

      38. 8-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) жеңіл атлетика. Дене жаттығуларының мектеп білім алушыларның денсаулығы мен дамуына ықпал туралы негізгі мәліметтер. Дене жаттығуларының негізгі түрлерінің организм өсуі мен дамуына ықпалы. Дене жаттығуларының әлсіреген бұлшықеттердің жоғары қызметтік жағдайына ықпалы, қосалқы қозғалыстарға ие болу, жылдамдық пен шапшаңдықты дамыту;

      2) гимнастика және фитнес. Гимнастика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы. Белгілі бір заттармен және заттарсыз жалпы дамытушы (түзетуші жаттығулар) жаттығулар жасау. Оңға, солға, айналу (жекелей) арқылы қозғалыс бағыттарын өзгерту. Мұғалімнің бақылауымен заттармен ерікті жаттығулар орындау қабілеттері мен дағдылары. Қолды тіктеу және бүгу арқылы созу (гантельдер, таяқтар, доптар). Қосымша теңселулермен кеудені алға, артқа және жан-жаққа ию. Аяқты алдыға, артқа және жан-жаққа сермеу. Қозғалыс жасай отырып, алға және артқа қарай теңселу (жекелей). Кеуде, аяқ, қол қозғалыстарын біріктіруді қамтыған гимнастикалық таяқтармен жаттығулар жасау. Шалқасынан жатып, қолын көкірек тұсына қою – жамбасты көтерместен кеудені алға қарай көтеру. Жатқан күйі таяну – аяқты ауыстыра отырып көтеру. Тепе-теңдіктегі жаттығулар. Гимнастикалық орындықта қадамдар жасау арқылы қозғалу (жекелей). Еңіс орындықтарда жүру. Бір аяқта тұрып бұрылу (180 градус). Бір жақ қырымен (бір қолымен) жатып бір жақтағы аяқ пен қолын еркін қозғалту. Алдыға және арқа қарай қозғалу, гимнастикалық орындықта бір жақ қырымен тұру, аяқ, қол, кеудемен қосалқы қозғалыстар жасау. Гимнастика орындығының тақтасымен қозғалу және серіктеске допты лақтыру. Кездескен кезде жан-жаққа таралып кететін қол ұстасқан шағын топ еденнен заттарды ала отырып жүруі. Гимнастикалық орындықта төрт аяқпен алдыға және артқа жүру. Аяқпен асылып тұру. Қолды біріктіру арқылы оны алға және артқа қарай сермеу. Гимнастикалық қабырғадағы жаттығулар. Тізе деңгейіндегі рейкіге аяқты сүйей отырып отырып тұру. еденде жатып, аяқтарын ағашқа сүйей отырып, қолдарын бүгу және жазу (ұл балалар), кеудені көтеру (қолды әртүрлі жағдайларда ұстау). Қабырғаға қарап асылып тұру – аяқты артқа созу (бірге). Жерге отыру, қолды иыққа қою, аяқты рейкіге қою – жату және отыру. Иық деңгейіндегі рейканы алып, қабырғаға қарап тұру – аяқты жамбасқа дейін көтеріп, рейкіге қою, өзгесін еденге дейін түсіру. Бірінші рейкіге тұрып, қолды кеуде тұсына қою – рейкіні ұстап тұрып төменге түсіру, еденге отыру. Бірінші рейкіде тұрып, қабырғаға қарап тұру - қолды кеуде тұсына қою – қолды тез төмен түсіру, шапалақтау (алды жақта, басының үстіне, артқы жақта), қайтадан рейканы қолға алу. Гимнастикалық орындықтағы жаттығулар. Отырып, аяқты алдыға жіберіп кеудені серіктесімен бірге артқа жіберу. Орындықта отырып, аяқты айналдыра қозғалту. Орындықта жатып қолды бүгу және созу, кеудені әртүрлі жағдайда бұру, кеудені алға және арқа қарай еңкейту, қолды белге қою, иыққа қою, басқа қою. Өрмелеу және қайта өрмелеп шығу. 2 метрге дейінгі кедергілердің алын-алу. Аяқ-қол көмегімен (бір қолдың көмегімен) еңкіш баспалдақпен өрмелеу. Бір снарядтан өзге снарядқа шығу (ағаш, гимнастикалық орындық, гимнастикалық баспалдақ). баспалдақтың төменгі жағынан жоғары жағына қарай өрмелеу; фитнес компоненттерін дамыту: жылдамдық пен шыдамдылық. Организмнің жалпы жағдайына оң ықпал етуші жаттығулар кешені. Фитнестің әртүрлі бағыттарындағы жалпы дамытушы жаттығулар кешені: жеңіл атлетика қызметіне қажетті білім алушылардың төзімділігі, серпімділігі және одан көп қабілеттеріне бағытталған ритмикалық гимнастика, аэробика жаттығулары, степ - аэробика, стретчинга, би-ойын гимнастикасы, емдік-профилактикалық би элементтері;

      3) ұлттық және танымдық ойындар. Қозғалыс қабілетін түзеу және жақсартуға арналған дене жаттығуларын пайдаланудағы техника, тактика және композициялық идеялар. Ұлттық қозғалыс ойындары "Асық ату", "Бес тас". Алдында зерделенген ойындар жарысының техникасы мен ережелерін жетілдіру. Киіз үйді тұрғызуға арналған қозғалыс әрекеттерін пайдалану. Дене жаттығулар сабағының жекелей жоспарын құру (үлгі бойынша), сабақтың негізгі бөліктерін бөліп көрсету, оның бағыты мен мазмұнын анықтау. Дене дайындығының жекелей көрсеткіштерін өздігінен бақылау (жекелей сапаларды өздігінен тестілеу);

      4) шаңғы/жаяу жүгіріс/коньки тебу дайындығы. Шаңғы тебу: ауыспалы екі қадамдық жүріс; бір уақытта жасалатын бірқадамдық жүріс; біруақытта жасалатын жүріс; бір тәсілден екінші тәсілге өту арқылы жасалатын жүрістерді ауыстыру қозғалысы (қадамсыз өту, қадам арқылы өту, екі қадамнан кейін өту, тікелей өту, таяқпен итеру арқылы қозғалу); шаңғымен шағын кедергілерді кесіп өту; шаңғымен кедергілерді аттап өту; биік жерлер, ылдилар, бұрылыстар, тежелулер: аттап өтетін кедергілер; сатылармен көтерілу; шыршалы көтерілулер; жартылай шыршалы көтерілулер; дөңестер мен ойпаттарды, шағын трамплиндерді бағындыра отырып, негізгі және төменгі еңіс бойынша құлдырау; тік құламадан түсу; шаңғы қадағымен тежеу; тірек арқылы тежеу; бір жақпен сырғанау арқылы тежеу; таяну арқылы тежелу. Коньки жүрісі 3 км. дейін оқыту қашықтығын бағындыру; Жаяу жүруге дайындық. Арнайы дене жаттығулары мен техникасын бекітуге арналған жаттығулар, жерге түсуде кедергілерден аттап өту және секіріп өту және тепе-теңдікті сақтау, дөңестер мен еңістерді адымдап, жүгіріп өту (мүмкіндігінше), жаяу жүгіру;

      5) қозғалыс және спорттық ойындар. Дене жаттығулары (ашық спорттық алаңдар және спортзал жағдайында), дербес түрде өтетін сауықтырушы дене мәдениеті сабақтарын киімдері мен құралдарына таңдау жасау, сабақ өтетін орындарды дайындау кезіндегі қауіпсіздік және тазалық ережелерінің талаптары. Тірек-қимыл аппаратын дамытуға арналған спорттық ойындар мен эстафеталар элементтерімне жаттығулар жасау. Спорттық ойындар. Спорттық ойындар сабақтарындағы білім алушылардың қауіпсіздік техникасы. Кеңістіктік түсініктерді қалыптастырушы жаттығулар. Спорттық ойындар сабақтарындағы қауіпсіздік техникасының ережелері. Спорттың таңдалынып алынған түрінің негізгі ойын тәсілдеріндегі техника (баскетбол, волейбол (отырған түрдегі волейбол), гандбол, футбол, флорбол). Зерделенген спорттық ойындары қозғалыстары техникаларының игерілген элементтерінен жасалған комбинациялар. Ойынның қарапайым ережелері. Зерделенген тәсілдерді жетілдіру. Негізгі ережелерді сақтаумен немесе ережелері жеңілдетілген спорт түрлері бойынша таңдалынып алынған элементтерге ие оқу ойындары (ережелердегі ауытқушылықтарға жол беріледі). Футбол. Доп бойынша негізгі соққылар. Допты тоқтату. Аяқтың ішкі жағымен допты айналдыру және ондағы қозғалыс қарқыны мен бағыты. Ережелері жеңілдетілген оқу ойындары.

      39. 9-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) жеңіл атлетика. Дене жаттығуларының əлсіз бұлшықеттердің қызметіне əсері, компенсаторлық қозғалыстарға ие болу, жылдамдық пен шапшаңдықты дамыту. Жүгіру жаттығулары: алыс, орташа, қысқа қашықтыққа жүгіру (қозғалыс мүмкіндіктері бойынша); жоғарғы старт; төменгі старт; жоғарғы стартты жылдамдату; спринтерлік жүгіру; оқу қашықтығы бойынша бірқылапты жүгіру (қашықтықтың ұзақтығы мұғалім немесе білім алушымен реттеледі); эстафеталық жүгіру; кедергілерді бағындыра жүгіру. Секіру жаттығулары: "аяқты бүгу" тәсілі арқылы қашықтыққа жүгіріп отыру секіру; "қадамдау" тәсілі арқылы жүгіріп отырып биіктікке секіру; "бүгілу" тәсілі арқылы жүгіре отырып, қашықтыққа секіру. Жүгіру жаттығулары: алыс, орташа, қысқа қашықтыққа жүгіру (қозғалыс мүмкіндіктері бойынша); жоғарғы старт; төменгі старт; жоғарғы стартты жылдамдату; спринтерлік жүгіру; оқу қашықтығы бойынша бірқылапты жүгіру (қашықтықтың ұзақтығы мұғалім немесе білім алушымен реттеледі); эстафеталық жүгіру; кедергілерді бағындыра жүгіру; жаяу жүгіру. Секіру жаттығулары: "аяқты бүгу" тәсілі арқылы қашықтыққа жүгіріп отыру секіру; "қадамдау" тәсілі арқылы жүгіріп отырып биіктікке секіру; "бүгілу" тәсілі арқылы жүгіре отырып, қашықтыққа секіру. Шағын допты лақтыру жаттығулары: бір орында тұрып шағын допты тұрақты нысанаға дәлдеп лақтыру; шағын допты қозғалып тұрған нысанаға лақтыру; шағын топты қозғалыстағы (ұшып бара жатқан) нысанаға лақтыру; шағын допты жүгіріп отырып қозғалып тұрған нысанаға лақтыру; шағын допты жүгіріп отырып (үш қадамға) алысқа лақтыру; гранатаны иықтан асырып, бір орында тұрып, қадамдар жасай отырып, тізерлей 10 метр болатын коридорда алысқа лақтыру. Ядроны, тасты, толтырылған допты екі қолмен (5 кг. дейін), орында тұрып бір қолымен лақтыру;

      2) гимнастика және фитнес. Гимнастика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы. Сауықтырушы гимнастика. Жалпы дамытушы жаттығулар (түзетуші). Буын мен бұлшықеттің белгілі бір топтарын жаттықтыруға арналған жаттығулар (қажет болған жағдайда жекелей). Сымбат пен тепе-теңдік жаттығулары. Толтырылған доптармен жаттығулар жасау. Екі метрге дейін баратын биіктіктегі кедергілерді жеңу. Кедергілер жолағын құру және және командалық жарыстар өткізу. Әртүрлі снарядтарға шығу, солар арқылы шығу, бір снарядтан см болатын екінші снарядқа әртүрлі тәсілдермен шығу. Жекелей бұлшықет топтарына күш түсіретін айналдыра жаттығу әдісімен орындалатын кешенді жаттығулар. Жарыса жүгіру және қосымша ауырлықсыз секірулер (әртүрлі бағытта, әртүрлі қозғалыс амплитудасында, әртүрлі бастапқы жағдайларда) біпнеше дүркін секірістер, бір орында тұрып секіру. Атлетикалық гимнастика кешендері. Күш бағытындағы кедергіл.ер жолағы (асылып тұрған кездегі қозғалыстар және сүйеніп тұрған кездегі қозғалыстар, ауырлық көтеріп төбеге жүгіру, әртүрлі формадағы секіру кезіндегі кедергілерден өту);

      3) ұлттық және танымдық ойындар. Қозғалыс қабілетін түзеу және жақсартуға арналған дене жаттығуларын қолданудағы техника, тактика және композициялық идеялар. Тұлға денесі мен оның рухани жетілуіндегі ұлттық ойындардың рөлі. Ұлттық ойындар: "Білек сынасу", "Көтермек", "Қындық-сықдық", "Асықтар", "Күміс алу" және алдында айтылғандар. Дене дайындығы жекелей көрсеткішін өздігінен бақылау (дене қасиеттерін өздігінен тестіден өткізу);

      4) шаңғы/жаяу жүру/коньки дайындығы. Шаңғы дайындығы. Зерделенген техниканы бекітуге бағытталған арнайы жаттығулар. Шаңғы жарысы техникасының элементтері, қашықтық бойынша күшті реттеу (мүмкіндіктері бойынша), көшбасшылық, айналып өту, мәреге жету. Жаяу жүру дайындығы. Зерделенген техниканы бекітуге бағытталған арнайы жаттығулар. Жаяу жүру бойынша жарыс тактикасының элементтері, қашықтықтағы күшті бөлу (мүмкіндіктері бойынша), көшбасшылылқ, айналып өту, мәреге жету;

      5) қозғалыс және спорттық ойындар. Ойын-эстафеталарының нұсқаларын құрау үшін арнайы карточкаларда көрсетілген қозғалыстарды орындаумен жүзеге асатын ойын тапсырмалары. Спорттық жабдықтар, спорттың таныс түрлері салынған кесілген картинкалар, пазлдар жинау, кроссвордатр шешу әдістеріне қатысты дене шынықтыруға қатысты білімді жетілдіру. Спорттық тақырыптарға сәйкес қуыршақпен қойылатын көріністер, спорттық қойылымдар қою. Қозғалыс, ұлттық және спорттық ойындар бойынша мұғалімнің бақылауымен спорттық жарыстарды дербес түрде өткізу. Спорттық ойындар бойынша жарыс ережелері. Білім алушылардың әртүрлі категориялары бойынша қазылық ету. Ойыншылардың шектеулі санына байланысты тапсырмалар. Ережеге сәйкес ойындар. Төрелік ету тәжірибесі.

      40. 10-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) гимнастика және фитнес. Гимнастика сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы. Дене жаттығуларының мектеп білім алушыларының дамуы мен олардың дене шынықтыруына ықпалы туралы негізігі мәліметтер. Тәртіпті ұстану және дұрыс тамақтану. Фитнес түрлерімен танысу (жекелей таңдау). Организм жағдайына оң ықпал ететін жаттығулар кешені. Циклдік жаттығулар, секіру, би жаттығулары. Фитнестің әртүрлі бағыттары жаттығуларының кешені: ритмикалық гимнастика, аэробика, степ – аэробики элементтері, стретчинг, би-ойын гимнастикасы, төзімділікке, серпімділікке, жеңіл секіруге, бағытталған емдік би жаттығулары. Заттармен және заттарсыз жалпы дамытушы жаттығулар (түзеу жаттығулары). Жан-жаққа бұрылу, айналу жаттығулары (жекелей). Заттармен мұғалімнің нұсқауымен ерікті жаттығулар жасау дағдылары мен қабілеттері. Қолды созу және бүгу жаттығуларын жасау (гантельмен, таяқпен, доппен). Кеудені алға және артқта қарай бүгу, денені қосымша шайқау. Аяқты алдыға, жан-жақты артқа созу. Денені алдыға, артқа жəне жан-жаққа қозғалту (жекелей). Тепе-теңдік жаттығулары. Асылу жəне тірек жаттығулары. Аралас жəне қарапайым асылу жаттығулары. Асылу кезінде аяқты созу. Қолды алдыға жəне артқо созып бүгу. Гимнастикалық қабырғадағы жаттығулар. Өрмелеп шығу, қайта өрмелеп шығу. 2 метрге дейінгі биіктіктегі кедергілерден өту. Аяқ және қолдың көмегімен еңкіс баспалдаққа өрмелеу (тек бір қолмен). Бір снарядтан екінші бір снарядқа өрмелеп шығу (ағаш, гимнастикалық орындық, гимнастикалық баспалдақ). Баспалдақтың төменгі жағынан жоғары жағына қарай өрмелеу. Фитнес компоненттерін дамыту: жылдамдық және төзім. Адам организімне оң ықпал ететін жаттығулар кешені. Циклдік жатығулар, секіру, би жаттығулары;

      2) жеңіл атлетика. Дене жаттығуларының əлсіз бұлшықеттердің қызметіне əсері, компенсаторлық қозғалыстарға ие болу, жылдамдық пен шапшаңдықты дамыту. Жүгіру жаттығулары: алыс, орташа, қысқа қашықтыққа жүгіру (қозғалыс мүмкіндіктері бойынша); жоғарғы старт; төменгі старт; жоғарғы стартты жылдамдату; спринтерлік жүгіру; оқу қашықтығы бойынша бірқылапты жүгіру (қашықтықтың ұзақтығы мұғалім немесе білім алушымен реттеледі); эстафеталық жүгіру; кедергілерді бағындыра жүгіру. Секіру жаттығулары: "аяқты бүгу" тәсілі арқылы қашықтыққа жүгіріп отыру секіру; "қадамдау" тәсілі арқылы жүгіріп отырып биіктікке секіру; "бүгілу" тәсілі арқылы жүгіре отырып, қашықтыққа секіру. Шағын допты лақтыру жаттығулары: бір орында тұрып шағын допты тұрақты нысанаға дәлдеп лақтыру; шағын допты қозғалып тұрған нысанаға лақтыру; шағын топты қозғалыстағы (ұшып бара жатқан) нысанаға лақтыру; шағын допты жүгіріп отырып қозғалып тұрған нысанаға лақтыру; шағын допты жүгіріп отырып (үш қадамға) алысқа лақтыру; гранатаны иықтан асырып, бір орында тұрып, қадамдар жасай отырып, тізерлей 10 метр болатын коридорда алысқа лақтыру. Ядроны, тасты, толтырылған допты екі қолмен (5 кг. дейін), орында тұрып бір қолымен лақтыру;

      3) Қазақстанның ұлттық ойындары. Қозғалыс қабілеттерін түзеу және жақсартуға арналған дене жаттығуларын пайдаланудағы техника мен тактика және композициялық идеялар. Ұлттық қозғалыс ойындары "Асық ату", "Бес тас". Алдында зерделенеген ойындар жарысының техникасы мен ережелерін жетілдіру. Қазақ үй тігу үшін қозғалыс әрекеттерін пайдалану. Дене жаттығулары сабақтарының жекелей жоспарын (үлгі бойынша) құру, сабақтың негізгі бөліктерін бөліп көрсету, олардың мазмұны мен бағыттарын анықтау. Дене жаттығуларының жекелей көрсеткіштерін дербес түрде бақылау (дене қасиеттерін өздігінен тестілеу);

      4) шаңғы/жаяу жүру/коньки дайындығы. Шаңғымен қозғалу: ауысып келетін екі қысқа адымды жүрістер; бір уақытта келетін жүріс; бір тәсілден екінші бір тәсілге өту арқылы (қадамсыз өту, қадам арқылы өту, екі қадам арқылы өту, тікелей өту; таяқты сүйену арқылы өту); шағын кедергілерге шаңғымен шығу. биік жерлер, ылдилар, бұрылыстар, тежелулер: аттап өтетін кедергілер; сатылармен көтерілу; шыршалы көтерілулер; жартылай шыршалы көтерілулер; дөңестер мен ойпаттарды, шағын трамплиндерді бағындыра отырып, негізгі және төменгі еңіс бойынша құлдырау; тік құламадан түсу; шаңғы қадағымен тежеу; тірек арқылы тежеу; бір жақпен сырғанау арқылы тежеу; таяну арқылы тежелу. Коньки жүрісі, 3 км. дейін оқыту қашықтығын бағындыру; Жаяу жүруге дайындық. Арнайы дене жаттығулары мен техникасын бекітуге арналған жаттығулар, жерге түсуде кедергілерден аттап өту және секіріп өту және тепе-теңдікті сақтау, дөңестер мен еңістерді адымдап, жүгіріп өту (мүмкіндіігнше), жаяу жүгіру;

      5) спорттық ойындар. Спорттық алаңда өзін-өзі ұстау ережелері. Спорттық ойындар бойынша жарыстар өткізу ережелері. Сабақ өткізу орнын дайындау кезінде, дене (техникалық) дайындығы (спорт зал және ашық спорттық алаңқай жағдайларында), сауықтырушы дене шынықтару сабақтарын дербес түрде жүргізуге арналған жабдықтар мен киімдерге таңдау жасау, сабақ өткізетін орындарды дайындау кезіндегі қауіпсіздік және тазалық талаптары. Тірек-қимыл аппаратын әзірлеуге арналған спорттық ойындар мен эстафетталар элементтерімен жаттығулар жасау. Мұғалімнің бақылауымен таңдаулы қозғалыс, ұлттық және спорттық ойындар бойынша спорттық жарыстарды дербес түрде өткізу (баскетбол, футбол, волейбол (отырған түрдегі), гандбол, флорбол). Негізгі ережелерді ұстанумен өткізілетін оқыту ойындары (ережелерден ауытқуға болады). Төрелік ету элементтері. Ойын-эстафеталары нұсқаларын құруға арналған арнайы карточкаларда сызба түріндегі қозғалыстарды орындаумен жүзеге асатын ойын тапсырмалары. Спорттық жабдық, спорттың таныс түрі салынған суреттерді бөліктерін, пазлдар жинау, кроссвордтар шешу әдістерімен дене шынықтыру білімін жетілдіру.

4 - тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      41. Бағдарламада оқыту мақсаттарын пайдалану және мониторинг өткізу ыңғайлы болу үшін кодтау енгізілген. Кодтағы бірінші сан сыныпты, екінші мен үшінші сандар – бөлім мен бөлімшені, төртінші сан оқу мақсатының нумерациясын көрсетеді. Мысалы, 6.2.1.4 кодындағы "6" – сынып,

      "2.1" – бөлімше, "4" – оқу мақсатының нөмірленуі.

      42. Оқыту мақсаттары:

      1) 1 бөлім: "Қозғалыс әрекеті":

      1-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1. Спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерін орындау кезіндегі дәлдік, ептілікті бақылау және түзету

5.1.1.1
тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын дамытуға арналған жаттығуларды білу, орындау және маңызын түсіну

6.1.1.1
тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын қолдану

7.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын қолдану және жетілдіруді үйрену

8.1.1.1
тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің кең диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін өз қимыл дағдыларын талдау және жетілдіру

9.1.1.1
тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын көрсету және түсіндіру

10.1.1.1
тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің кең диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын салғастыру

1.2. Негізгі қимыл дағдыларын түзету: Тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару

5.1.2.2
негізгі қимыл дағдыларын білу және түзете алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару

6.1.2.2
негізгі қимыл дағдыларын түзетуді құрастыра алу және орындай алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару

7.1.2.2
негізгі қимыл дағдыларын түзетуді жетілдіру және жинақтау: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару

8.1.2.2
негізгі қимыл дағдыларын түзетуді түсіндіре алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару

9.1.2.2
негізгі қимыл дағдыларын түзетуді негіздеу және қолдану: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару

10.1.2.2
негізгі қимыл дағдыларын түзетуді көрсету: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару

1.3. Әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың реті, дене және психологиялық кедергілерді жеңу

5.1.3.3
кейбір жаттығулар кезіндегі қимыл комбинациялары мен олардың ретін білу және орындай алу, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру

6.1.3.3
кейбір жаттығулар кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін құрастыра алу және орындай алу, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру

7.1.3.3
әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін жетілдіру және жинақтауды үйрену, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру

8.1.3.3
әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін жетілдіру және жинақтау, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру

9.1.3.3
кең диапазондағы қимыл комбинациялары мен олардың ретін түсіндіру және көрсету, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру

10.1.3.3
кең диапазондағы жаттығулар кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін негіздеу және жеткілікті техникалық деңгейде қолдану, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру

1.4. Қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жеңу қабілеті

5.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін білу және оларды жеңуді үйрену

6.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін құрастыра алу және орындай алу

7.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жетілдіру және жинақтауды үйрену

8.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жетілдіру және жинақтау

9.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін түсіндіру және көрсету

10.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын мөлшерленген дене жүктемелерін негіздеу және қолдану

1.5 Өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін қиыстыру

5.1.5.5
өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін білу және анықтау

6.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін таңдай алу

7.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін жетілдіру және жинақтау

8.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін түсіндіру және көрсетуге үйрену

9.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін түсіндіру және көрсету

10.1.5.5
өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін қиыстыру

1.6 Қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін бағалау

5.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін білу және анықтау

6.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін таңдай алу

7.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін білу және анықтау жақсарта алу

8.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін салғастыру

9.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін бағалау

10.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін қиыстыру

1.7. Қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды қолдану және бағалау

5.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған шамалы диапазондағы дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды білу және сипаттау

6.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды түсіну және қолдану

7.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында қарапайым тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасай және бағалай алу

8.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды анықтау және бағалау

9.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында әртүрлі тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасау, талдау

10.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында әртүрлі тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасау, салыстыру және салғастыру

1.8. Қимыл белсенділігімен байланысты қиындықтарды жеңу, қауіпке төтеп беру дағдылары

5.1.8.8 қимыл белсенділігімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп берудің қарапайым дағдыларын білу және анықтауды үйрену

6.1.8.8 қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп берудің қарапайым дағдыларын білу және анықтау

7.1.8.8 қимыл белсенділігімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын түсіну және қолдана алу

8.1.8.8 әртүрлі қимыл белсенділігін орындау кезінде тәжірибе жасау барысындағы қауіптерді білу және оларға жол бермеу

9.1.8.8 қимыл белсенділігімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын жақсарта алу

10.1.8.8 қимыл белсенділігімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын бағалау

      2) "Шығармашылық қабілеттері және сыни тұрғыдан ойлау":

      2-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1. Қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін өзгергіш жағдайларға сай әрекет жасау үшін бейімдеу

5.2.1.1
өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімінің мағынасын білу және түсіну

6.2.1.1
өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдануды үйрену

7.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдану

8.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін талдау және жетілдіру

9.2.1.1
өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін көрсету

10.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін бағалау

2.2. Көшбасшылық дағдылары, командада жұмыс істеу дағдылары, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласы

5.2.2.2
көшбасшылық дағдыларының және командада жұмыс істеу дағдыларының, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласыныңмаңызын түсіну

6.2.2.2 көшбасшылық дағдыларын, командада жұмыс істеу дағдыларын, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын анықтауды және қолдануды үйрену

7.2.2.2 көшбасшылық дағдыларын, командада жұмыс істеу дағдыларын, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын анықтау және қолдану

8.2.2.2 көшбасшылық дағдыларын, командада жұмыс істеу дағдыларын, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын талқылай алу және көрсету

9.2.2.2 көшбасшылық дағдыларын, командада жұмыс істеу дағдыларын, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын көрсету және қолдану

10.2.2.2 көшбасшылық дағдыларын, командада жұмыс істеу дағдыларын, өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын бағалау, өзіне жауапкершілік артудан қорықпау

2.3. Қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеу дағдыларын көрсету

5.2.3.3
қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларының маңызын түсіну және анықтау

6.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеу дағдыларын анықтауды және қолдануды үйрену

7.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын анықтау және қолдану

8.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын талқылай алу және көрсете алу

9.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын қолдану және көрсету

10.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын бағалау

2.4. Ағзадағы мүшелер мен жүйелердің сақталған қызметін пайдалану

5.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалану мүмкіндігін түсіну және анықтауды үйрену

6.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалануды үйрену және анықтау

7.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалану және анықтау

8.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамытуды талқылай алу және көрсете алу

9.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамыту бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеуді қолдану және көрсету

10.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамыту бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеуді бағалау

2.5. Дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру мен баламаларды құрастыруға арналған ережелер мен құрылымдық тәсілдер және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру

5.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді білу мен түсіну және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру

6.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді түсіну мен қолдану және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру

7.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді көрсетуді үйрену және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру

8.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді көрсету және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру

9.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді пайдалану мен талқылай алу және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру

10.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді бағалау мен салғастыру және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру

2.6. Өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттері және оларға баға бере отырып, баламалы шешімдер ұсыну

5.2.6.6
өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін білу мен түсіну және баламалы шешімдер ұсыну

6.2.6.6
өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін түсіну мен қолдану және баламалы шешімдер ұсыну

7.2.6.6
өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін пайдалану және баламалы шешімдер ұсыну

8.2.6.6
өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін көрсету мен салыстыруды үйрену және баламалы шешімдер ұсыну

9.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін көрсету мен салыстыру және баламалы шешімдер ұсыну

10.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін бағалау мен талдау және баламалы шешімдер ұсыну

2.7. Жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелері

5.2.7.7
жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін білу

6.2.7.7
жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін түсіну

7.2.7.7
жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін қолдану

8.2.7.7
жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін көрсету және салыстыра білу

9.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін көрсету және салыстыру

10.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін бағалау мен талдау

2.8. Жарыс кезіндегі шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық

5.2.8.8
жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды білу және түсіндіру

6.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдану

7.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдана алу

8.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды талқылау және бейімдеу

9.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды бағалау

10.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды талдау

2.9. Қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдер және олардың айырмашылықтары

5.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді анықтау

6.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді және олардың айырмашылықтарын ұғыну мен түсіндіре алу

7.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді және олардың айырмашылықтарын ұғыну мен түсіндіру

8.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді қолдану және олардың айырмашылықтарын түсіну

9.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді және олардың айырмашылықтарын көрсету мен салыстыру

10.2.9.9 қимыл-қозғалыс контексттерімен байланысты әртүрлі рөлдерді бағалау және бейімдеу

      3) "Денсаулық және салауатты өмір салты":

      3-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1. Өз денсаулығы және салауатты өмір салты туралы білімін қалыптастыру

5.3.1.1
денсаулық сақтаудың маңыздылығын білу және түсіну

6.3.1.1 өз денсаулығына қатысты қауіптерді анықтай алу

7.3.1.1 өз денсаулығына қатысты салауатты өмір салтының әсерін ұғыну және түсіндіру

8.3.1.1 салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу

9.3.1.1
салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу және түсіндіру

10.3.1.1 өз денсаулығы және салауатты өмір салты туралы білімін бағалау және бейімдеу

3.2. Ағзадағы дене өзгерістерін қадағалау, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасау

5.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалаудың, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасаудың маңыздылығын білу және түсіну

6.3.2.2 өз сезінуі бойынша ағзадағы дене өзгерістерін қадағалау, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасау

7.3.2.2
ағзадағы дене өзгерістерін қадағалаудың, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасаудың ықпалын ұғыну және түсіндіру

8.3.2.2
ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды өз үлгісімен көрсете алу

9.3.2.2
ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды бағалау

10.3.2.2
ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды бағалау және бейімдеу

3.3. ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін қалыптастыру

5.3.3.3
ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін барынша анықтау және дамыту

6.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін барынша түсіну және дамыта алу

7.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілеті және олардың айырмашылығын сезіну және түсіндіре алу

8.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілеті және олардың бейімделуін барынша талқылау және дамыту

9.3.3.3
ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін барынша бақылау және дамытуды өз мысалында көрсете алу

10.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін барынша барынша дамыту үшін білімді бағалау және бейімдеу

3.4. Дене және психомоторлық аутқулар ескерілетін ширату жаттығулары мен қалпына келтіру техникалары

5.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып дене жаттығуларына дайындық ауқымындағы ширатудың өзекті компоненттері мен қалпына келтіру техникаларын білу және түсіну

6.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширатудың өзекті компоненттері мен қалпына келтіру техникаларының ағзаға тигізетін әсерін түсіндіру

7.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып дене жаттығуларының алдында жалпы ширату өткізу және ағзаны қалпына келтіру техникасыныңкомпоненттерін көрсету

8.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширату мен қалпына келтіруге арналған жаттығулар кешендерін құрастыру және көрсету

9.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып нақты дене жаттығулары үшін ширату лар құрастыру, түсіндіру және өткізу, ағзаның қалпына келуінің тиімділігін бағалау

10.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширату мен қалпына келтіруге арналған жаттығулар кешендерін талдау, бағалау және бейімдеу

3.5. Әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулар, олардың ағзаға әсері және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну

5.3.5.5
әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулардың айырмашылықтарын және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін анықтау және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну

6.3.5.5
әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін ұсыну және көрсету және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну

7.3.5.5
әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды орындау кезіндегі ағзаның дене дайындығына қойылатын талаптарды түсіну және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну

8.3.5.5
әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды орындау кезіндегі энергетикалық жүйенің қызметін түсіндіру және оның ағзаға тигізетін әсерін білу және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну

9.3.5.5
энергтикалық жүйенің қызметін және оның әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулармен байланысын түсіндіру мен сипаттау және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну

10.3.5.5 энергетикалық жүйенің қызметін және оның әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулармен байланысын талдау, бағалау мен бейімдеу және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну

3.6. Қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған бірқатар дене жүктемелері кезіндегі қауіптерді басқару стратегиялары

5.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларын орындау кезіндегі қауіпсіздік техникасы сұрақтарынан хабардар болу

6.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып спорттық-спецификалық қауіпсіздік техникасын, денсаулықты нығайтуға бағытталған нормалар мен ережелерді түсіну

7.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларының әртүрлі контексттеріндегі ықтимал қауіп пен қатерді анықтау

8.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып қауіпсіздік техникасының күрделі сұрақтарын, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерді азайту әдістерін түсіну

9.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін түсіну және егжей-тегжейлі сипаттау

10.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін талдау, бағалау және бейімдеу

3.7. Дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдылар

5.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған дағдыларды білу және орындау

6.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдыларды қолдану

7.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдыларды анықтау

8.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдыларды көрсету

9.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдыларды бағалау

10.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдыларды талдау және бейімдеу

      43. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      44. Бөлімдерді және тақырыптарды меңгеру сағаттарын қою мұғалімнің басшылығына сай жүргізіледі

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-10 сыныптарына
арналған "Бейімделген дене
шынықтыру" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 - сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыбы/ Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Жеңіл атлетика арқылы белсенді өмір салты

Ширату мен қалпына келтіру техникасына қатысты біліммен танысу және оны кеңейту

5.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларын орындау кезіндегі қауіпсіздік техникасы сұрақтарынан хабардар болу;

5.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалаудың, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасаудың маңыздылығын білу және түсіну;

5.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп берудің қарапайым дағдыларын білу және анықтауды үйрену;

Ауру шақырған бұзылыстарды түзету немесе орнын толтыру (компенсация)

5.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын білу және түсіну;

5.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін білу және анықтау;

5.3.3.3 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып дене жаттығуларына дайындық ауқымындағы ширатудың өзекті компоненттері мен қалпына келтіру техникаларын білу және түсіну;

Кіші және үлкен топтарға бірлесіп/жарысып қатысу арқылы жалпы дене жағдайының деңгейін жоғарылату

5.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып дене жаттығуларына дайындық ауқымындағы ширатудың өзекті компоненттері мен қалпына келтіру техникаларын білу және түсіну;

5.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін білу мен түсіну және баламалы шешімдер ұсыну;

Қоғалыс іс-әрекеті арқылы түйткілді жағдаяттарды шешу

Маршрутпен жүріп кіші топтарда түйткілдерді шешу

5.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін білу және оларды жеңуді үйрену;

5.3.1.1 денсаулық сақтаудың маңыздылығын білу және түсіну;

5.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін түсіну және ұғыну;

5.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді анықтау;

Әртүрлі жабдақтарды пайдалана отырып мәселеге-бағытталған тапсырмаларды орындау кезіндегі ынтымақтастық және қарым-қатынас

5.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын түсіну және анықтау;

5.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін білу;

5.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді анықтау;

2 - тоқсан

Гимнастика арқылы ағзаны нығайту

Байланысты өзгерту: айнадан шағылыстырғандай ету және қиюластыру

5.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған шамалы диапазондағы дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды білу және сипаттау;

5.1.3.3 кейбір жаттығулар кезіндегі қимыл комбинациялары мен олардың ретін білу және орындай алу, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

Тепе-теңдік және бұралу

5.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін білу мен түсіну және баламалы шешімдер ұсыну;

5.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалаудың, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасаудың маңыздылығын білу және түсіну;

5.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін түсіну және ұғыну;

Топтық композициялық тапсырма арқылы түйісетін және түйіспейтін жұмыс

5.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін білу және анықтау;

5.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалану мүмкіндігін түсіну және анықтауды үйрену;

Ұлттық және
интеллектуалдық ойындар

"Тоғыз құмалақ", "Асық ату" ұлттық ойындары

5.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін білу;

Ұлттық ойындар аумағында бірқатар стратегияларды зерделеу

5.1.3.3 кейбір жаттығулар кезіндегі қимыл комбинациялары мен олардың ретін білу және орындай алу, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

5.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды білу және түсіндіру;

3 - тоқсан

Шаңғы/кросс және коньки дайындығы

Шаңғы дайындығы

5.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді білу мен түсіну және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

5.3.1.1 денсаулық сақтаудың маңыздылығын білу және түсіну;

Кросс дайындығы

5.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын түсіну және анықтау;

5.3.3.3 денсаулық жағдайындағы тұрақты аутқуы және тірек-қозғалыс аппаратының бұзылысы бар білім алушының өмірге қабілеттілігін бар мүмкіндігінше анықтау және дамыту;

5.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларын орындау кезіндегі қауіпсіздік техникасы сұрақтарынан хабардар болу;

Коньки дайындығы

5.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалану мүмкіндігін түсіну және анықтауды үйрену;

Спорттық ойындар арқылы оқыту

Шабуыл-ойындар көмегімен пас беру және кеңістікті бөлу дағдыларын дамыту

5.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын білу және түсіну;

5.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін білу;

5.3.4.4 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулардың айырмашылықтарын және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін анықтау және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

5.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулардың айырмашылықтарын және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін анықтау және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

Белгілеу және қағып әкету

5.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді білу мен түсіну және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

5.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді анықтау;

5.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған дағдыларды білу және орындау;

Ойын концепциялары мен дағдыларына көңіл бөле отырып өзі және басқалар үшін ойындар құрастыру

5.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын ұғыну;

5.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған шамалы диапазондағы дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды білу және сипаттау;

5.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын түсіну және анықтау;

5.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін білу және анықтау;

4 - тоқсан

Қозғалмалы және спорттық ойындар

Жақсы дене жағдайы және дене қабілеттері элементтерін зерделеу және ұғынуын ынталандыру

5.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін білу және оларды жеңуді үйрену;

5.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын ұғыну;

Әртүрлі қозғалыс ойындарының көмегімен белсенді болу және мықты денсаулықты таңдау

5.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін білу және анықтау;

5.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды білу және түсіндіру;

Жүгіру, секіру және лақтыру дағдыларын дамыту

Жүгіру мен секіру дағдыларын жақсарту

5.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын білу және түзете алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

5.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді анықтау;

5.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған дағдыларды білу және орындау;

Ширату және қалпына келтіру техникасы және жүгіру мен лақтыру дағдыларын жақсарту

5.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін түсіну және ұғыну;

5.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп берудің қарапайым дағдыларын білу және анықтауды үйрену;

5.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулардың айырмашылықтарын және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін анықтау және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну.

      2) 6 - сынып:

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыбы/ Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Дене шынықтыру-сауықтыру түсініктерін қарастыру және кеңейту

Ағза жайлы жалпы және спорттық ширатулар арқылы білеміз

6.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып спорттық-спецификалық қауіпсіздік техникасын, денсаулықты нығайтуға бағытталған нормалар мен ережелерді түсіну;

6.1.3.3 кейбір жаттығулар кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін құрастыра алу және орындай алу, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

6.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін ұсыну және көрсету және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

Фитнес компоненттерін дамыту: жылдамдық және төзімділік

6.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын анықтауды және қолдануды үйрену;

6.3.1.1 өз денсаулығына қатысты қауіптерді анықтай алу;

Білім алушының өз дертін ескере отырып ағзасының жағдайына жағымды әсер ететін жаттығулар кешендерін игеруі

6.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын анықтауды және қолдануды үйрену;

6.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін құрастыра алу және орындай алу;

6.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді құрастыра алу және орындай алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

Шытырман оқиғалы тапсырмалар арқылы сыни тұрғыдан ойлау мен қарым-қатынас дағдыларын дамыту

Сыни тұрғыдан ойлау дағыларының және әлеуметтік дағдыларының дамуына септігін тигізетін топтық жаттығуларға қатысу

6.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын қолдану;

6.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдануды үйрену;

Сыни тұрғыдан ойлауды пайдалануды қамтитын бүкіл сыныптың және үлкен топтардың бірлескен жұмысы

6.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширатудың өзекті компоненттері мен қалпына келтіру техникаларының ағзаға тигізетін әсерін түсіндіру;

6.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын анықтауды және қолдануды үйрену;

2 - тоқсан

Гимнастика бойынша күрделі дағдыларын кеңейту үшін нысандар мен құрал-саймандарды пайдалану

Төсеніштер мен гимнастикалық кіші жабдықтарда дене динамикасымен және кернелуімен эксперимент жасап көру

6.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып спорттық-спецификалық қауіпсіздік техникасын, денсаулықты нығайтуға бағытталған нормалар мен ережелерді түсіну;

6.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін таңдай алу;

Нысандар мен гимнастикалық құрал-саймандардың көмегімен композициялық және кеңістіктік түсінікті дамыту

6.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді түсіну мен қолдану және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

6.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді құрастыра алу және орындай алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

6.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп берудің қарапайым дағдыларын білу және анықтау;

Таспалармен және гимнастикалық жабдықпен топтық ретті құрастыру, орындау және бағалау

6.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалануды үйрену және анықтау;

6.3.2.2 өз сезінуі бойынша ағзадағы дене өзгерістерін қадағалау, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасау;

Қазақстанда айналысатын спорт түрлерін зерделеу (ұлттық және зияткерлік ойындар)

Шығармашылық, қарым-қатынас және бағалау дағдыларын дамыту

6.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін таңдай алу;

6.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін түсіну;

Ойын фрагментімен жұмыс істеу арқылы динамикалық қарама-қарсылықты және негізгі мақсатты жетілдіру

6.3.2.2 өз сезінуі бойынша ағзадағы дене өзгерістерін қадағалау, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасау;

6.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын анықтауды және қолдануды үйрену;

Топтық биді орындау және бағалау үдерісіне қатысу

6.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдануды үйрену;

6.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды түсіну және қолдану;

3 - тоқсан

Фундаменталды қозғалыс дағдыларын қайталау және машықтау

Денені басқару дағдыларын шолу және кеңейту

6.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді құрастыра алу және орындай алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

Топтық/командалық әрекет түрлерінде қимыл дағдыларын пайдалану және дамыту

6.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін таңдай алу;

6.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін түсіну мен қолдану және баламалы шешімдер ұсыну;

6.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдану;

Топтық/командалық әрекетте нысанды бақылау дағдыларын қайталау және дамыту

6.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін түсіну;

6.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын қолдану;

6.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін ұсыну және көрсету және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

Бірқатар ойын категориялары арқылы дағдылар мен түсініктерін кеңейту

Қатерді басқаруға баса назар аудара отырып, допты алып алу кездесетін ойындарда дағдылар мен концепцияларды (тактикаларды/стратегияларды) дамыту

6.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді және олардың айырмашылықтарын ұғыну мен түсіндіре алу;

6.3.1.1 өз денсаулығына қатысты қауіптерді анықтай алу;

Шабуылдау кездесетін ойындарда дағдылар мен концепттерді дамыту

6.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды қолдану;

6.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалануды үйрену және анықтау;

Ойын әдісімен дене көрсеткіштерін жақсарту

6.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін құрастыра алу және орындай алу;

Тормен ойналатын ойындарды ойнау және құрастыру

6.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдану;

6.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширатудың өзекті компоненттері мен қалпына келтіру техникаларының ағзаға тигізетін әсерін түсіндіру;

4 - тоқсан

Өз денсаулығына қамқорлықпен қарау

Дене белсенділігінің маңыздылығын ұғыну

6.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін түсіну мен қолдану және баламалы шешімдер ұсыну;

6.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және құрылымдық идеяларды түсіну және қолдану;

Өз денсаулығына қалай қамқорлық етуді және серіктесімен белсенді болуды үйрету

6.3.3.3 денсаулық жағдайындағы тұрақты аутқуы және тірек-қозғалыс аппаратының бұзылысы бар білім алушының өмірге қабілеттілігін бар мүмкіндігінше түсіну және дамыта алу;

6.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп берудің қарапайым дағдыларын білу және анықтау;

Атлетикадағы жүгіру, секіру және лақтыру дағдыларын жақсарту

Ширатуды қайта қарастыру, жүгіру дағдыларын қарастыру және кеңейту

6.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін таңдай алу;

6.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді түсіну мен қолдану және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

6.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді және олардың айырмашылықтарын ұғыну мен түсіндіре алу;

Креативті, бірігіп істейтін және жарыс жаттығулары арқылы секіру мен лақтыру дағдыларын қайталау және тереңдету

6.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын анықтауды және қолдануды үйрену;

6.1.3.3 кейбір жаттығулар кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін құрастыра алу және орындай алу, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру

      3) 7 - сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыбы/ Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Ойын арқылы оқыту

Ойындағы тактикалық білімін жақсарту

7.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларының әртүрлі контексттеріндегі ықтимал қауіп пен қатерді анықтау;

7.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын қолдану және жетілдіруді үйрену;

7.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында қарапайым тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасай және бағалай алу

Ойында шешім қабылдау сұрағымен жұмыс істеу

7.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып дене жаттығуларының алдында жалпы ширату өткізу және ағзаны қалпына келтіру техникасыныңкомпоненттерін көрсету;

7.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын анықтау және қолдану;

7.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін пайдалану және баламалы шешімдер ұсыну;

Тормен ойналатын ойындар арқылы мәселелерді шешу дағдыларын жетілдіру

7.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды анықтау;

7.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды орындау кезіндегі ағзаның дене дайындығына қойылатын талаптарды түсіну және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

Гимнастика арқылы когнитивті дағдыларын және денесін басқару дағдыларын дамыту

Бұрылыстар мен бұралуларды зерделеу

7.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларының әртүрлі контексттеріндегі ықтимал қауіп пен қатерді анықтау;

7.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін жетілдіру және жинақтау;

7.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді көрсетуді үйрену және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

Теңгеру мен бұралулар кезінде өз денемізді қадағалау

7.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің шамалы диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын қолдану және жетілдіруді үйрену;

2 - тоқсан

Атлетика көмегімен денсаулықты, қимыл дағдыларын және түсінуді жақсарту

Ұзын секірістерді зерделеу және жақсарту

7.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалану және анықтау;

7.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып дене жаттығуларының алдында жалпы ширату өткізу және ағзаны қалпына келтіру техникасыныңкомпоненттерін көрсету;

7.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын анықтау және қолдану;

Спринтерлік жүгіруді жақсарту

7.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларының әртүрлі контексттеріндегі ықтимал қауіп пен қатерді анықтау;

7.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды орындау кезіндегі ағзаның дене дайындығына қойылатын талаптарды түсіну және сыртқы белгілер бойынша олардың ағзаның энергетикалық жүйесіне тигізетін әсерін және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

Лақтыру: зерделеу және жасау

7.1.3.3 әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін жетілдіру және жинақтауды үйрену, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

7.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды анықтау;

7.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін білу және анықтау жақсарта алу;

Бірігіп оқыту және шытырман-оқыту

Мәселелерді шешу жаттығуларында өзара әрекеттесу

7.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін қолдану;

7.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдану;

Доппен парашюттік ойындар

7.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін білу және анықтау жақсарта алу;

7.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдану;

7.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдана алу;

3 - тоқсан

Би дағдыларын дамыту және биді тақырыптық жұмыс арқылы түсіну

Сүңгіні байқау, сабақтарды билермен ынталандыру тәсіліндей

7.3.3.3 тірек-қозғалыс аппараты бұзылған және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілеті және олардың айырмашылығын сезіну және түсіндіре алу;

7.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдану;

Сыртта суық кезде жылуды сақтаңдар: аэробты жаттығулар

7.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін жетілдіру және жинақтау;

7.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жетілдіру және жинақтауды үйрену;

Топпен жасау, орындау және бағалау үдерісі

7.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді және олардың айырмашылықтарын ұғыну мен түсіндіру;

7.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді жетілдіру және жинақтау: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

7.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалаудың, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасаудың ықпалын ұғыну және түсіндіру;

Дағдыларын жетілдіру және басып кіру ойындарын түсіну

Командаларда кеңістікте бағдарлауды және допты беруді
дамыту

7.3.3.3 тірек-қозғалыс аппараты бұзылған және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілеті және олардың айырмашылығын сезіну және түсіндіре алу;

7.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалаудың, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасаудың ықпалын ұғыну және түсіндіру;

7.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдана алу;

Ойынды оқу және сәйкес тактикаларды қолдану

7.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын түсіну және қолдана алу;

7.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын анықтау және қолдану;

7.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған бірқатар дене жаттығуларында қарапайым тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасай және бағалай алу;

7.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдана алу;

4 - тоқсан

Белесенді және дені сау

Шыдамдылық пен денсаулықты ұлғайту

7.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді және олардың айырмашылықтарын ұғыну мен түсіндіру;

7.3.1.1 өз денсаулығына қатысты салауатты өмір салтының әсерін ұғыну және түсіндіру;

7.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді көрсетуді үйрену және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

Ойынға ширату және дайындық жаттығулары

7.1.3.3 әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін жетілдіру және жинақтауды үйрену, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

7.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын анықтау және қолдану;

Күш пен бұлшық ет төзімділігіне бағытталған жаттығулар

7.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін пайдалану және анықтау;

Гимнастикадағы алуан түрлілік пен қарама-қарсылықтар

Едендегі әрекеттердің және кеңістіктің айырмашылықтарын зерделеу

7.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын түсіну және қолдана алу;

7.3.1.1 өз денсаулығына қатысты салауатты өмір салтының әсерін ұғыну және түсіндіру;

7.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды түсіну және қолдана алу;

Қарама-қарсылықтарды динамикада тексеру және жабдықтардағы контакттар

7.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін анықтау және қолдану;

7.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді жетілдіру және жинақтау: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

Топтық композициялар

7.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жетілдіру және жинақтауды үйрену.

      4) 8 - сынып:

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыбы/ Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Денсаулық және фитнес жеңіл атлетикалық әрекет арқылы

Ырғақты таңдау дағдыларын машықтау

8.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып қауіпсіздік техникасының күрделі сұрақтарын, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерді азайту әдістерін түсіну;

8.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширату мен қалпына келтіруге арналған жаттығулар кешендерін құрастыру және көрсету;

Жеңіл атлетикадағы шығармашылық тәсілдеме

8.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін түсіндіру және көрсетуге үйрену;

8.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін салғастыру;

Фитнес жеңіл атлетикалық жарыстар арқылы

8.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді көрсету және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

Тормен ойналатын ойындар арқылы оқыту

Білім алушылардың спорт алаңында, жеке және кіші топтарда жасайтын әрекеттері жайлы білімін кеңейтетін қызмет түрлері

8.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің кең диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын жетілдіру;

8.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді түсіндіре алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

8.3.1.1 салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу;

8.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды өз үлгісімен көрсете алу;

Ойын түсініктері мен дағдыларын меңгеру

8.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін жетілдіру;

8.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін көрсету және салыстыра алу;

8.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды талқылау және бейімдеу;

8.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін көрсету мен салыстыруды үйрену және баламалы шешімдер ұсыну;

2 - тоқсан

Қазақстанның ұлттық ойындары

Киіз үй тұрғызғандағы жұмыс әрекеттерін зерделеу және соған зейін тоқтату

8.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып қауіпсіздік техникасының күрделі сұрақтарын, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерді азайту әдістерін түсіну;

8.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды анықтау және бағалау;

Мерекелер мен фестивальдар

8.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің кең диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын жетілдіру;

8.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жетілдіру және жинақтау;

8.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін салғастыру;

8.1.8.8 білім алушылардың әртүрлі қимыл белсенділігін және жеке білім алу қажеттіліктерін орындау кезінде тәжірибе жасау барысындағы қауіптерді білу және оларға жол бермеу;

8.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді көрсету және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

Гимнастиканың негізгі тақырыптарын қайта қарау және кеңейту

Композициялық элементтерді өзгерту арқылы жылжу және тепе-теңдік сақтау дағдыларын зерделеу және кеңейту

8.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын талқылай алу және көрсете алу;

8.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін жетілдіру және жинақтау;

Гимнастикалық жабдықта айналу мен ұшуды зерделеу

8.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды көрсету;

Гимнастикалық құрал-жабдықтардағы топтық композициялар

8.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді қолдану және олардың айырмашылықтарын түсіну;

3 - тоқсан

Шаңғы/кросс және коньки дайындығы

Шаңғы дайындығы

8.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып қауіпсіздік техникасының күрделі сұрақтарын, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерді азайту әдістерін түсіну;

8.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін жетілдіру;

Кросс дайындығы

8.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды орындау кезіндегі энергетикалық жүйенің қызметін түсіндіру және оның ағзаға тигізетін әсерін білу және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

8.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін жетілдіру;

Коньки дайындығы

8.3.1.1 салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу;

8.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін көрсету мен салыстыруды үйрену және баламалы шешімдер ұсыну;

Топтық шабуылдық ойындардағы негізгі дағдыларды жетілдіру

Тірек-қозғалыс аппаратын және төтеп беру дағдыларын жетілдіру

8.1.3.3 әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін жетілдіру және жинақтау, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

8.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамытуды талқылай алу және көрсете алу;

8.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын талқылай алу және көрсете алу;

8.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін түсіндіру және көрсетуге үйрену;

8.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді түсіндіре алу: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

Допты қағып әкету және ойын жасау

8.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін көрсету және салыстыра алу;

8.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды талқылау және бейімдеу;

8.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді қолдану және олардың айырмашылықтарын түсіну;

8.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды көрсету;

8.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамытуды талқылай алу және көрсете алу;

4 - тоқсан

Фитнес компоненттері және белсенді өмір салты

Сау жүректер: төзімділікті арттыруға бағытталған іс-әрекет

8.1.3.3 әртүрлі дене жаттығулары кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін жетілдіру және жинақтау, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

8.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілеті және олардың бейімделуін барынша талқылау және дамыту;

8.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып қауіпсіздік техникасының күрделі сұрақтарын, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерді азайту әдістерін түсіну;

8.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын талқылай алу және көрсету;

Иілгіштікке зейінін шоғырландыру

8.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды көрсету;

8.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды анықтау және бағалау;

Бұлшық ет күшін және шыдамдылығын ұлғайтуға арналған жаттығулар

8.1.8.8 білім алушылардың әртүрлі қимыл белсенділігін және жеке білім алу қажеттіліктерін орындау кезінде тәжірибе жасау барысындағы қауіптерді білу және оларға жол бермеу;

8.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді қолдану және олардың айырмашылықтарын түсіну;

Шытырман оқиғалы ойындар контекстіндегі серіктестік және мәселелерді шешу

Жұпта бірлесіп жұмыс істеу

8.3.5.5 әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығуларды орындау кезіндегі энергетикалық жүйенің қызметін түсіндіру және оның ағзаға тигізетін әсерін білу және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

8.3.1.1 салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу;

8.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширату мен қалпына келтіруге арналған жаттығулар кешендерін құрастыру және көрсету;

Үлкен топтарда мәселелерді шешу

8.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің кең диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын жетілдіру;

8.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды өз үлгісімен көрсете алу.

      5) 9 - сынып:

      5-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыбы/ Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Жеңіл атлетика және салауатты өмір салты

Жеңіл атлетика арқылы жаттығуларды жүйелендіру

9.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін түсіну және егжей-тегжейлі сипаттау;

9.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып нақты дене жаттығулары үшін ширату лар құрастыру, түсіндіру және өткізу, ағзаның қалпына келуінің тиімділігін бағалау;

Жалпы және арнайы дайындық бағыттары

9.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін түсіндіру және көрсету;

9.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін бағалау;

Салауатты өмір салтын жеңіл атлетика әдістерімен қалыптастыру

9.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді пайдалану мен талқылай алу және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

9.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды бағалау;

Жарыс, ойын және өзіндік қозғалыс іс-әрекетін ұйымдастыру ерекшеліктері

Жеке және кіші топтардағы қозғалыс іс-әрекетінің алуан түрлілігі

9.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын көрсету;

9.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді негіздеу және қолдану: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

9.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын көрсету және қолдану;

9.3.1.1 салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу және түсіндіру;

9.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды бағалау;

Жарыстағы ойын сәттеріне деген шығармашылық көзқарас

9.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін көрсету;

9.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін көрсету және салыстыру;

9.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды бағалау;

9.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін көрсету мен салыстыру және баламалы шешімдер ұсыну;

2 - тоқсан

Ұлттық ойындардың жарыстық сипаты

Күш пен төзімділікке сынау

9.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін түсіну және егжей-тегжейлі сипаттау;

9.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында әртүрлі тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасау, талдау;

Ұлттық ойындар арқылы қазақ халқының дәстүрлерін зерделеу

9.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін түсіндіру және көрсету;

9.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін бағалау;

9.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын жақсарта алу;

9.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді пайдалану мен талқылай алу және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

Денені сауықтыру мен нығайтуға бағытталған шипалы гимнастика

Ағзаға жан-жақты ықпал ету

9.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын қолдану және көрсету ;

9.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын дене жүктемелерін түсіндіру және көрсету;

9.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды бағалау;

Қатаң регламенттелген қимыл-қозғалыс бағдарламасы жағдайындағы үйлестірілген қозғалыс қабілеттерінің білінуі

9.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді көрсету мен салыстыружәне олардың айырмашылықтарын түсіну;

9.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін түсіну және егжей-тегжейлі сипаттау;

3- тоқсан

Шаңғы/кросс және коньки дайындығы

Шаңғы дайындығы

9.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін көрсету;

9.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін түсіну және егжей-тегжейлі сипаттау;

9.3.5.5 энергтикалық жүйенің қызметін және оның әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулармен байланысын түсіндіру мен сипаттау және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

Кросс дайындығы

9.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін көрсету;

9.3.1.1 салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу және түсіндіру;

Коньки дайындығы

9.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін көрсету мен салыстыру және баламалы шешімдер ұсыну;

9.1.3.3 кең диапазондағы қимыл комбинациялары мен олардың ретін түсіндіру және көрсету, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

Қозғалыс дағдыларын спорттық ойындар арқылы жетілдіру

Ойын сабақтарын жүргізу дағдылары деңгейіндегі білімін өзекті ету

9.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамыту бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеуді қолдану және көрсету;

9.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын қолдану және көрсету;

9.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін түсіндіру және көрсету;

9.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді негіздеу және қолдану: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

9.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін көрсету және салыстыру;

Доппен ойнайтын ойындарда тактикалық білімін жақсарту

9.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды бағалау;

9.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді көрсету мен салыстыружәне олардың айырмашылықтарын түсіну;

Ойындар арқылы дене қасиеттерін дамыту

9.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды бағалау;

9.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамыту бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеуді қолдану және көрсету;

4 - тоқсан

Денсаулық және физикалық жүктеме

Кіші және үлкен топтарда жұмыс

9.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін барынша бақылау және дамытуды өз мысалында көрсете алу

9.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін түсіну және егжей-тегжейлі сипаттау;

9.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын көрсету және қолдану;

Дене денсаулығының компоненттері бірқатар ойын комбинациялары арқылы

9.3.7.7 дене жаттығулары бойынша басқа адамдардың тәжірибесін байытуға бағытталған білім мен дағдыларды бағалау;

9.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын жақсарта алу;

Қозғалыс мүмкіндіктерін дамыту арқылы серіктестік және құндылықтардың жүзеге асырылуы

Денсаулық туралы білім және практика арқылы дағдыларды меңгеру

9.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты рөлдерді көрсету мен салыстыружәне олардың айырмашылықтарын түсіну;

9.3.5.5 энергетикалық жүйенің қызметін және оның әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулармен байланысын түсіндіру мен сипаттау және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

9.3.1.1 салауатты өмір салтының денсаулыққа тигізетін әсерін өз үлгісімен көрсете алу және түсіндіру;

Іс-әрекет барысында зерттеу арқылы тәжірибе және импровизация жасай отырып, дағдыларын жақсарту

9.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып нақты дене жаттығулары үшін ширату лар құрастыру, түсіндіру және өткізу, ағзаның қалпына келуінің тиімділігін бағалау;

9.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын көрсету;

9.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды бағалау

      6) 10 - сынып:

      6-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыбы/ Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Жеңіл атлетика арқылы белсенді өмір салты

Жарыс ойындары арқылы жүгіру, лақтыру және секіру дағдыларын дамыту

10.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің кең диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын салғастыру;

10.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын бағалау;

Жүгіру, лақтыру және секіру дағдыларын дамыту

10.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында әртүрлі тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасау, салыстыру және салғастыру;

Алысқа секіру және лақтыру бойынша жарыс құрастыру, ұйымдастыру және өткізу

10.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін бағалау мен талдау;

10.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты әртүрлі рөлдерді бағалау және бейімдеу;

Мәселелі жағдаяттарды қимыл белсенділігі арқылы шешу

Қозғалыс дағдыларын кеңейте және қолдана отырып, іс-әрекетті жеке, жұпта, топта орындау

10.1.3.3 кең диапазондағы жаттығулар кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін негіздеу және жеткілікті техникалық деңгейде қолдану, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

10.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін қиыстыру;

10.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширату мен қалпына келтіруге арналған жаттығулар кешендерін талдау, бағалау және бейімдеу;

Іс-әрекет барысында зерттеу арқылы тәжірибе және импровизация жасай отырып, дағдыларын жақсарту

10.3.1.1 өз денсаулығы және салауатты өмір салты туралы білімін бағалау және бейімдеу;

10.1.3.3 кең диапазондағы жаттығулар кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін негіздеу және жеткілікті техникалық деңгейде қолдану, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

Дене жаттығуларының әлсізденген ағзаға тигізетін жағымды әсері

10.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді көрсету: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

10.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын мөлшерленген дене жүктемелерін негіздеу және қолдану;

Бағалауға болатын, доппен орындалатын топтық тапсырмалар құрастыру

10.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін талдау, бағалау және бейімдеу;

10.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды талдау;

2 - тоқсан

Гимнастика арқылы ағзаны нығайту

Гимнастикадағы композициялық элементтерді бірлесіп құрастыру

10.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын бағалау;

Кеңістікте денені теңгеру мен орнын ауыстыруға арналған гимнастикалық жаттығулар

10.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді бағалау мен салғастыру және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

10.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін талдау, бағалау және бейімдеу;

Ұлттық және зияткерлік ойындар

Ширату мен оның пайдасы жайлы ойлану

10.3.4.4 дене және психомоторлық аутқуларды ескере отырып ширату мен қалпына келтіруге арналған жаттығулар кешендерін талдау, бағалау және бейімдеу;

10.3.1.1 өз денсаулығы және салауатты өмір салты туралы білімін бағалау және бейімдеу;

10.1.2.2 негізгі қимыл дағдыларын түзетуді көрсету: тірек-қозғалыс аппараты, дене мен нысанды басқару;

Қалпына келтіру техникасына баса назар аудару

10.3.5.5 энергетикалық жүйенің қызметін және оның әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулармен байланысын талдау, бағалау мен бейімдеу және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

10.1.6.6 қимыл әрекеттерін орындауды жақсарту үшін өзінің және өзгелердің біліктерін қиыстыру;

3 - тоқсан

Шаңғы/кросс және коньки дайындығы

Шаңғы дайындығы

10.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды бағалау және бейімдеу;

10.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін бағалау;

Кросс дайындығы

10.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін барынша барынша дамыту үшін білімді бағалау және бейімдеу;

10.3.2.2 ағзадағы дене өзгерістерін қадағалауды, ағзаны емдеу мен сауықтыру үшін жағымды түзете-дамыту жағдайларын жасауды бағалау және бейімдеу;

Коньки дайындығы

10.3.3.3 ТҚАБ және денсаулық жағдайында тұрақты бұзылыстар бар білім алушылардың өмір сүру қабілетін барынша барынша дамыту үшін білімді бағалау және бейімдеу;

10.2.5.5 дене жаттығулары шеңберінде іс-әрекетті оңтайландыру және баламаларды құрастыру үшін ережелер мен құрылымдық тәсілдерді бағалау мен салғастыру және өз дене қызметін басқарудың қол жетімді әдістерін меңгеру;

Спорт ойындары арқылы оқыту

Қорғаныс және шабуыл стратегиясы

10.1.3.3 кең диапазондағы жаттығулар кезінде қимыл комбинациялары мен олардың ретін негіздеу және жеткілікті техникалық деңгейде қолдану, сондай-ақ дене және психологиялық кедергілерді жеңу қабілетін қалыптастыру;

10.3.6.6 қозғалыс патологиясын ескере отырып денсаулық, қауіпсіздік техникасы бойынша күрделі сұрақтарды, сондай-ақ денсаулыққа төнуі ықтимал қатерлерді азайту әдістерін талдау, бағалау және бейімдеу;

10.1.7.7 қозғалыс қабілеттерін жақсарту мен түзетуге арналған кең диапазондағы дене жаттығуларында әртүрлі тактикаларды, статегияларды және композициялық идеяларды жасау, салыстыру және салғастыру;

10.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын бағалау;

Өмірдегі іс-әрекет түрлері үшін дайындық ойындары

10.3.7.7 дене жаттығулары бойынша тәжірибені байытуға бағытталған білім мен дағдыларды талдау және бейімдеу;

10.1.1.1 тірек-қозғалыс аппаратының бұзылыстарын ескере отырып, спорттық-спецификалық қимыл әрекеттерінің кең диапазонында дәлдікті, бақылауды және ептілікті дамыту үшін қимыл дағдыларын салғастыру;

10.3.5.5 энергетикалық жүйенің қызметін және оның әртүрлі дене жүктемесін беретін жаттығулармен байланысын талдау, бағалау мен бейімдеу және өзінің дене мүмкіндіктері мен шектеулерін ұғыну;

Допты лақтыру мен қайтару ойындарын құрастыру

10.2.9.9 қимыл-қозғалыстың әртүрлі контекстімен байланысты әртүрлі рөлдерді бағалау және бейімдеу;

10.2.7.7 жарыс қызметінің ережелері мен төрешілік ережелерін бағалау мен талдау;

10.1.4.4 қоғамда әрі қарай толыққанды қызмет істеуге қажет болатын мөлшерленген дене жүктемелерін негіздеу және қолдану;

4 - тоқсан

Қозғалмалы және спорттық ойындар

Орташа қашықтықтарға жаттықтыру (шыдамдылық)

10.2.1.1 өзгергіш жағдайларға жауап беру үшін білім алушылардың жеке білім алу қажеттіліктерін ескере отырып, қимыл-қозғалыспен байланысты алған білімін бағалау;

10.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін бағалау мен талдау және баламалы шешімдер ұсыну;

10.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамыту бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеуді бағалау;

Секіру және тастау: топтық жаттықтыру жоспарлары және жарыстар

10.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін қиыстыру;

10.2.2.2 көшбасшылық және командада жұмыс істеу дағдыларын және өзінің тұлғалық қасиеттерін жақсартуға деген ықыласын бағалау;

10.2.8.8 жарыс кезінде шыншыл ойынды, отансүйгіштікті, ынтымақтастықты паш ететін мінез-құлық танытуды талдау;

Жүгіру, секіру және лақтыру дағдыларын дамыту

Тепе-теңдік және қарсы салмақ, олардың сәйкестігі және салыстырылуы

10.2.6.6 өзінің және өзгелердің шығармашылық қабілеттерін бағалау мен талдау және баламалы шешімдер ұсыну;

10.1.8.8 білім алушылардың қимыл белсенділігімен және жеке білім алу қажеттіліктерімен байланысты қиындықтарды жеңу және қауіпке төтеп беру дағдыларын бағалау;

Ауадағы сүйемелді және сүйемелсіз секіру

10.2.4.4 ағзадағы жоқ немесе зақымдалған мүшелер мен жүйелердің орнына басқаларының қызметін дамыту бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеуді бағалау;

10.1.5.5 өз мүмкіндіктеріне саналы түрде қарай отырып, спорттық-спецификалық техникаларды орындау кезіндегі қимыл дағдылары мен ретін қиыстыру;

Құрал-жабдықтағы топтық композициялар

10.2.3.3 қолайлы оқу ортасын құру бойынша бірлесіп және ұтымды жұмыс істеудің бірқатар дағдыларын бағалау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№115 бұйрығына 497 - қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1 - тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. Бағдарламаның мақсаты: тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларда (бұдан әрі – ТҚАБ) қоғамдық мінез-құлық, әртүрлі тұрмыстық және әлеуметтік жағдайларда дербес болуға мүмкіндік беретін арнайы әлеуметтік икемдер мен дағдыларды қалыптастыру.

      3. Бағдарламаның міндеттері:

      1) білім алушылардың өзіне өзі қызмет көрсету, тамақтану дағдыларын қалыптастыру;

      2) тұрмыстық икемдерді қалыптастыру;

      3) әлеуметтік мекемелердің ұсынған қызметтерін пайдалана алу және бағдарлық дағдыларды қалыптастыру (сауда, тұрмыстық қызмет, байланыс жасау, мәдени қызметтер, медициналық көмек және қоғамдық көлік);

      4) мінез-құлықтың моральды-этикалық нормаларын, адамдар арасындағы өзара қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру;

      5) өз бос уақытын ұйымдастыру дағдылары мен мүмкіндіктерін қалыптастыру;

      6) адами-тұлғалық қасиеттерді тәрбиелеу: еңбексүйгіштік, жанашырлық сезімі, үлкендерге деген құрмет, патриоттық сезім;

      7) ақыл-ой аумағы мен психофизикалық даму кемшіліктерін түзеу, ірі және ұсақ моториктерді дамыту.

2 - тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      4. Бағдарлама концентрикалық тәсіл бойынша құрылған, онда бір ғана оқу материалы бірнеше рет ұсынылады, мұндағы әрбір қайталаулар күрделене түседі және білім берудің мазмұны кеңейеді, нәтижесінде жаңа және тұрақты әлеуметтік-тұрмыстық икемдер мен дағдыларды қалыптастыру үшін жан-жақты зерттелген материалды қайталау және тереңдетуді жүзеге асыруға мүмкіндік беретіноның жекелей элементтері нақтыланып, тереңдей береді.

      5. "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәні бойынша оқыту процесінде тұлғалық қасиеттерді дамыта оқытудың белсенді әдістерін пайдалану арқылы жүзеге асырылады:

      1) білім алушылардың пікірін сыйлау және әрі қарай дамыту мақсатында қалыптасқан білім мен түсініктерді пайдаланудың маңыздылығын білу;

      2) қызмет түрлері мен жіті іріктелген тапсырмалардың көмегімен ынталандыра және дамыта оқыту;

      3) "Оқытуды бағалау" арқылы оқытуды қолдау;

      4) шығармашылық ортаны құру мақсатында әртүрлі тәсілдермен оқытуды дифференциациялау.

      6. ТҚАБ оқыту процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдерінің негізінде бүкіл әлеммен қабылданған "қалыптандыру" педагогикалық концепциясы жатыр. Бұл концепцияға сәйкес білім алушылар түзеу-педагогикалық іс-шаралардың барлық жүйесін жобалау кезіндегі негізгі және жалғыз есептеу нүктесі болып табылады. Жоспарланған педагогикалық іс-шаралар қоршаған ортаның өзгеруін, әрбір оқушының жеке қызметін стимулдаушы жағдайда білім алушылармен тікелей жұмыс жасауды қамтиды.

      7. "Қалыптандыру" концепциясының негізінде арнайы мектеп жағдайында ТҚАБ білім алушыларды оқыту және тәрбиелеу процесін ұйымдастыру қағидалары жиынтықталған.

      8. Білім алушылардың құқығын тану қағидасы жекелей қарқында дамиды, ол әрқайсысының жекелей ерекшеліктерін сақтауға мүмкіндік береді. Бұл қағиданы ұстану оқытудың жекелей бағдарламаларының мазмұнын анықтау мақсатында дамудың мүмкіндіктерін ұдайы зерттеуді ұсынады.

      9. Әрбір оқушының жекелей мүмкіндіктері мен тұлғалық жетістіктері мониторингінің нәтижелері есебімен педагогтың оқытудың дидактикалық құралдары, формалары, әдістері, мазмұнын іріктеу қағидасы.

      10. Білім алушылардың әлеуметтік дағдылары мен тәжірибелік қызметін қалыптастыру үшін сәйкес мектеп ортасын құру қағидасы:

      1) икемдер мен дағдыларды қалыптастыру олар қолданысқа түсетін жағдайға сәйкес жүзеге асады. Бұл білім мен дағдыларды жаңа жағдайға ауыстыру қиындығымен байланысты;

      2) әртүрлі өмірлік жағдайлардан көрініс беретін кеңістіктің өзгеруі, пәндік орта білім алушылар қажеттіліктерінің өзгеруімен байланысты өзгеріп отырады;

      3) ыңғайлы әлеуметтік-тұрмыстық және пәндік-дамытушы орта мектепте білім алушылардың жастық және физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты құрылады.

      11. Білім алушылардың мектептегі күнделікті әрекетінің белсендендірілген сипатының қағидасы. Оқу жоспарындағы бірнеше пәндік аумақтардың мазмұнын белсендендіруді ұсынады.

      12. ТҚАБ білім алушыларды оқыту процесі мазмұндық ғана емес, сонымен қатар ұйымдастырушылық формасы тұрғысынан да қатаң регламенттелмеген.

      13. Білім алушылар қызметтің түрлерін қажет кезде ауыстырып, жекелей жұмыстарды орындайды және педагогтың жекелей көмегін ала алады.

      14. Белсенділігі көрініп, ТҚАБ білім алушылардың өз алдына дербестілігі дамитын қызметтің негізгі түрлері мыналар болып табылады:

      1) тірі және өлі табиғатты, әлеуметтік өмір көріністерін бақылау;

      2) пәндік-тәжірибелік қызмет;

      3) ойын әрекеттері және ойын қызметі;

      4) шаруашылық-еңбек қызметі;

      5) әлеуметтік-тұрмыстық қызмет.

      15. Тәжірибелік-көрнекі әдістер оқытудың тәжірибелік қызметтерінің көрнекі әдістерін толықтырады. Мұғалім жаттығу түрлерін, оны сыныпта өткізу орны мен тәсілдерін жіті ойластырады (жұмыс үстелінде, тақтаның алдында, кенептік жинақтарда, ойын бұрышында, кілемде).

      16. Дидактикалық ойындар қолданалады. Ойынды өткізу барысында белгілі бір қарқында жүргізіледі, ойын жаттығулары барысында сұрақтар қойылмайды.

      17. Сабақтар сәйкес көрнекі көмекші құралдардың жиынтығымен және фронтальды және жекелей жұмыстарға арналған таратпалы пәндік материалдармен қамтамасыздандырылады.

      18. Мұғалімнің көмегімен орындалатын тәжірибелік әрекеттерді орындау барысында дербестілік және өз-өзіне деген сенім қалыптасады.

      19. Білім алушылардың әлеуметтік-тұрмыстық бағдары сабақтар шеңберімен шектеліп қалмайды және ол тәрбиелік іс-шаралар шеңберінде өзінің логикалық жалғасын табады.

3 - тарау. "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      20. "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      2) 6-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      3) 7-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      4) 8-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      5) 9-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты;

      6) 10-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында - 68 сағатты құрайды.

      21. Бағдарламаның мазмұны оқыту бөлімдері бойынша ұйымдастырылады. Әрбір бөлім белгілі бір сыныпқа арналған оқу мақсаттары түрінде көрсетілген тарауларды қарастырады. Оқыту мақсаттары жүйелі түрде ұйымдастырылған және әрбір тараушалардың ішінде орналасқан, ол мұғалімдерге өз жұмысын жоспарлауға және білім алушылардың жетістіктері бағалауға, оқытудың келесі деңгейіне өтуі туралы хабар беріп отыруға мүмкіндік береді.

      22. Оқу пәнінің мазмұны 3 бөлімді қамтиды:

      1) 1-бөлім "Денсаулық және қауіпсіз өмір салты";

      2) 2-бөлім "Мен және менің отбасым";

      3) 3-бөлім "Мен және қоғам".

      23. "Денсаулық және қауіпсіз өмір салты" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) денсаулық және қоршаған орта;

      2) тамақтану;

      3) киім және аяқ киім.

      24. "Мен және менің отбасым" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) отбасылық және тұлғааралық қатынастар;

      2) бос уақыт және қызығушылықтар;

      3) мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер;

      4) отбасылық экономика.

      25. "Мен және қоғам" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) сауда;

      2) тұрғын үй;

      3) байланыс құралдары;

      4) көлік;

      5) жұмысқа орналастыру.

      26. 5-сыныпқа арналған "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінің базалық мазмұны:

      1) денсаулық және қоршаған орта. Жеке бас тазалығы: таңғы және кешкі туалет. Шаш күтімі (ашты жуу, шаш үлгісі). Құлақ күтімі. Жуынатын бөлме, душқа түсудің қауіпсіздігі; столда, компьютердің алдында отырған кезде арқаны тік ұстау. Көзді күту. Телевизор, электронды планшеттер, смартфондарды қараудың қауіпсіздігі; иіссуларды (дезодорант, әтір, одеколон) пайдалану және жеке бас гигиенасының құралдары; төтенше жағдайлар – жер сілкінісі, жер сілкінісі кезінде өзін-өзі ұстауы;

      2) тамақтану. Тамақтанудағы негізгі азық-түліктер, олардың адам организімі үшін маңыздылығы. Азық-түліктердің сақталу мерзімі; тамақ дайындаудағы тазалық талаптары; асүй жабдықтары; құралдар, ыдыстар. Оларға күтім жасаудың ережелері; тамақтану тәртібі;таңғы ас мәзірі. Таңғы ас столын әсемдеу, тамақ дайындау: салаттар, салаттарға арналған дәмдеуіштер; жұмыртқадан жасалған тағмдар, қуырылған жұмыртқа; қарапайым бутербродтар жасау; кесетін құралдар, қайнаған су, ыстық ыдыстар, электрлі және газ плитасын пайдаланудағы қауіпсіздік ережелер;

      3) киім және аяқ киім. Мезгіл мен арнайы жағдайға байланысты киімдер мен бас киімдердің түрлері; өлшемі мен фасонына байланысты киімдер мен аяқ киімдерді таңдау; киімге күнделікті күтім жасау (кірлеудің алдын-алу, тазалау); аяқ киім түрлері, оның қызметі. Аяқ киім күтіміне арналған заттар (кептіру, тазалау, мезгілімен киілетін ая киімді сақтауға дайындау);

      4) отбасы және тұлғарааралық қатынастар. Отбасы құрамы: аты-жөні, әкесінің аты, жасы, жұмыс орны, отбасы мүшелері. Туыстық қатынастар және ататек (ана, әке, бауыр, әже); отбасылық дәстүрлер, отбасы мүшелерінің туған күндерін атап өту; қарым-қатынас жасау ережесі мен этикеті: үлкендер мен балалардың қарым-қатынасы;

      5) бос уақыт және қызығушылықтар. Белсенді демалыс және туризм, спорттық секциялар, мұз айдындарына, ойын алаңқайларына, басейнге бару, табиғатқа шығу, туристік орындар; шығармашылықпен айналысу: тігін, тоқыма, өрнек салу, құрастыру, үлгілеу, суретке түсіру өнері; хайуанаттар бағы, саябақтар мен көңіл көтеру орталықтарына бару;

      6) мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер. Мемлекеттік мейрамдар: Жаңа жыл, Халықаралық әйелдер күні, Наурыз мейрамы, Қазақстан халықтарының Бірлігі күні, Жеңіс күні, Отан қорғаушылар күні, Астана күні, Тұңғыш Президент күні, Конститутция күні, Тәуелсіздік күні; туған күн, оны дайындалудың ерекшеліктері және өткізу; қазақтың ұлттық салт-дәстүрлері: "Бесік той" (баланың дүниеге келу мерекесі);

      7) отбасылық экономика. Ақша. Заманауи ақша белгілерінің түрлері: қағаз ақшалар, ауысымды монета (теңге, тиын); отбасы бюджетінің құрамдас бөліктері: кіріс және шығыс. Шығындардың негізгі статьясы; терминал төлемін пайдалану;

      8) сауда. Дүкен түрлері: шағын маркет, супермаркет, гипермаркет, сауда орталықтары; арнайы дүкендер: киімдер, аяқ-киімдер, кеңсеге арналған тауарлар, маталар; дүкендерден тауар алудың тәртібі; интернет дүкендер: ерекшеліктері;

      9) тұрғын үй. Қалалық көпқабатты үйлердегі тұрғын үй ғимараттарының түрлері және ауылдық жерлердегі жеке тұрғын үйлер; тұрғын үй ғимараттарының тазалық талаптары және оларды қамтамасыздандыру талаптары; пәтерді күнделікті жинау (құрғақ және дымқыл). Шаңсорғыш. Ұйықтайтын бөлменің жайлылығы;

      10) қатынас құралдары. Қарым-қатынас жасаудың заманауи құралдарын пайдалану. Интернет. Электронды поштаны пайдалану. Пошта. Пошта жіберілімдерінің түрлері (хаттар, бандерольдар, жіберілмдер, ақша аударымдары).Үйдің пошталық адресі. Пошталық конверттерде мекен-жайды жазу; хат түрлері (қарапайым, тапсырыс беруші), хат жіберудің тәртібі;

      11) көлік. Қаладағы көлік түрлерін пайдалану. Аялдамадан автобус, троллейбус салонына міну қауіпсіздігі. Метро. Жол қауіпсіздігі ережелері. Бағдаршам. Жол белгілері. Тірек-қозғалыс аппараты жағдайының ерекшеліктеріне байланысты жолда жүрудің ережелері мен әдістері, метрода жүру ережелері; қоғамдық көлікте жүру кезінде көрсетілетін көмекпен байланысты адамдармен қарым-қатынас жасаудың формалары; көмек көрсету туралы өтініштерді қарастыру; жол ақысын төлеу картасын пайдалану;

      12) жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас. Қалалық және ауылдық жерлердегі мамандықтар. Завод, фабрикалар, фермалар. Мамандық атаулары: жұмысшылар, тігіншілер, тігін, киім пішіндеу, тігіншілік, фермер, омарташы; Пошта. Көлік. Адамдардың мамандықтары: пошташы, газет таратушы,жүргізуші (шофҰр), автомеханик, құрылыс мамандықтары: сылақшы, әктеуші, тас қалаушы.

      27. 6-сыныпқа арналған "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінің базалық мазмұны:

      1) денсаулық және қоршаған орта. Жеке бас тазалығы: денені шынықтыру (жаттығу жасау, денені ысқылау, мерзім бойынша киіну, дене жаттығуларын жасау). Қол, аяқ терісі мен тырнақ күтімі; қайшы және маникюрлік заттарды қолданудағы қауіпсіздік техникасының ережелері; медициналық мекемелер (поликлиникалар, дәріханалар, ауруханалар), олардың қызметтері; медициналық мекеме қызметкерлері, дәріхана қызметкері (провизор); медициналық көмек түрлері, "жедел жәрдемс", ауруханаға жатқызу; жедел жәрдем мен дәрігерді үйге шақыру; карапайым медициналық процедуралар: дене қызуын өлшеу, жарақаттарды дауалау және таңу; төтенше жағдайлар – су тасқыны, су тасқыны кезіндегі адамның өзін-өзі ұстауы;

      2) тамақтану. Тамақ дайындаудағы тазалық. Азық-түліктерді сақтау; электр және газ плитасы. Срінке мен электрозажигалка қолдану; асүйдегі қауіпсіздік техникасының ережелері; кеспе өнімдерінің түрлері. жіңішке жұмыр кеспеден жасалатын көмеш, кеспеден жасалатын гарнир; жарма түрлері. Жарманы бірінші рет және жылылай өңдеу. Ботқа дайындау: қарақұмық, күріш және сұлы ботқасы; көкөніс гарнирлерін және салаттар дайындау (пюре);

      3) киім және аяқ киім. Киім затбелгісінде көрсетілген шартты мағыналар; киімдерге жасалатын ұсақ жөндеу жұмыстары (түйме қадау, жамау); киімді кір мәшинеде жуудың ережелері. Кірді қолымен жуу. Түрлі-түсті киімдер. Жуатын заттар; киімдер мен іш киімдерді үтіктеу;

      4) отбасы және тұлғааралық қатынастар. Отбасы мүшелерінің арасындағы міндеттерді бөлу; туысқандармен біріккен іс-шаралар өткізу; қоғамдық орындарда өзін-өзі ұстау ережесі: кинода, театрда, музейде, кітапханада, көшеде;

      5) бос уақыт және қызығушылықтар. Үй жануарлары. Үй жағдайында ит пен мысықты асырау ерекшеліктері. Оларды асырау кезіндегі санитарлық-тазалық талаптарын ұстану; аквариум құрылымы, балық асырау; өз қолымен сыйлықтар дайындау;

      6) мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер. Мейрамдар: Жаңа жыл, Халықаралық әйелдер күні, Наурыз мейрамы, Қазақстан халықтарының бірлігі күні, Жеңіс күні, Отан қорғаушылар күні, Астана күні, Тұңғыш Президент күні, Конститутция күні, Тәуелсіздік күн; мұсылман мейрамдары: Құрбан айт; қазақтың ұлттық дәстүрлері: "Тұсау кесер" дәстүрі;

      7) отбасылық экономика. Ақшаның рөлі мен қызметі: тауар мен қызметтерді иеленген кезде сату-сатып алу төлемі; тауар құны мен бағасының өлшемі; қорлар мен ақша жинақтары; заманауи ақша түрлері; қолма-қол және карточкамен төлеу; пластиалық карточкалар;

      8) сауда. Дүкендер және оның бөлімшелері; тауарлардың құны, азық-түлікке арналған себеттер мен тележкалар; аспаздық және тәттілер дүкені. Тауар түрлері; қызмет көрсетудің түрлері: тұрмыстық техниканы, ұялы телефондарды және өзге де техникалық заттарды жөндеу;

      9) тұрғын үй. Үй жинау: жұмсақ және корпустық жиһаздар күтімі; мектеп білім алушысының жұмыс орнын ұйымдастырудың негізгі ережелері. Дене жағдайының ерекшеліктерін ескере отырып жұмыс орнына икемделу. Ақыл-ой және дене жүктемесін бөлу; жарықтандырушы құралдарды пайдалану. Қауіпсіздік ережелері;

      10) байланыс құралдары. Негізгі байланыс құралдары: пошта, телефон, факс, радио, мобильді байланыс, интернет; факсимильді байланыс: факспен құжаттарды жіберу; байланыс құралдары мекемелеріндегі өзін-өзі ұстау ережелері;

      11) көлік. Қала сыртына қатынайтын көлік түрін пайдалану. Жол ақысын төлеу ерекшеліктері (бір реттік, жол жүру картасы, жол ақысын төлеудің көліктік картасы). Қала сыртына қатынайтын көліктердің жүру ережесі; қоғамдық көлікте өзін-өзі ұстаудың ережелері (отырғызу кезінде, төлеу барысында, салонда және көшеге шығу кезіндегі өзін-өзі ұстау ережелері; автобусқа отырудың қауіпсіздік ережелері (ұстағыштарды, белгі беруші батырман пайдалану, көмек сұрау); электропоезд, метро, экскалаторға отыру кезіндегі өзін-өзі ұстау ежелері;

      12) жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас. Еңбек және қызмет түрлері; еңбек түрлері; біліктілік: кәсіби талаптардың белгілі бір деңгейге сәйкес келуі.

      28. 7-сыныпқа арналған "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінің базалық мазмұны:

      1) денсаулық және қоршаған орта. Жеке бас тазалығы: күн тәртібі, тамақтану. Төсек орын, төсек орынды өз күшімен және үлкендердің көмегімен ауыстырудың жиілігі; үй дәріханасы. Емдік өсімдіктер. Суық тию. Асқазан жолдарының ауруы. Тіс ауруы; жарақат кезіндегі алғашқы көмек: жараларда, көгерген, буын шыққан кезде, сүйек сынғанда. Халық емі; төтенше жағдайлар – өрт, өрт кезіндеадамның өзін-өзі ұстауы;

      2) тамақтану. Ас дайындау. Көкөніс, ет және балық өнімдерін өңдеу тәсілдері. Ас дайындау кезінде, қайнаған су, тұрмыстық техника құралдарымен жұмыс жасау барысындағы қауіпсіздік техникасының ережелері; түскі ас үстелін дайындау және асүй құралдарын пайдалану ережелері. Үстел басында өзін-өзі ұстаудың ережелері; сорпа мен борщ дайындау. Картоп котлеті мен көкөніс гарнирін дайындау. Кисель және кептірілген жемістерден компот дайындау;

      3) киім және аяқ киім. Жүннен жасалған киім күтімі. Сақтауға дайындау; теріден жасалған киім күтімі; сақтауға дайындау; тоқыма киім күтімі. Жуу, кептіру, үтіктеу, ерекшеліктері;

      4) отбасы және тұлғааралық қатынастар. Қақтығыстық жағдайлар және одан шығудың жолдары; ата-ана міндеттері, балаларға деген махаббат және оларды қамқорлыққа алу; қонақ күтудің ережелері. Қонаққа барған кездегі өзін-өзі ұстаудың мәнері мен этикеті. Әңгіме жүргізудің қағидалары;

      5) бос уақыт және қызығушылықтар. Кітапханаға бару: кітаптар, газеттер, журналдар; теледидарлық бағдарламалар, оларға таңдау жасау және көру; әлеуметтік желілердегі қарым-қатынас;

      6) мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер. Мемлекеттік мейрамдар: Жаңа жыл, Халықаралық әйелдер күні, Наурыз мейрамы, Қазақстан халықтарының бірлігі күні, Жеңіс күні, Отан қорғаушылар күні, Астана күні, Тұңғыш Президент күні, Конститутция күні, Тәуелсіздік күні; православиелік мерекелер; қазақтың ұлттық дәстүрлері: "Сүндет той" дәстүрі;

      7) отбасы экономикасы. Үй шаруашылығындағы үнемдеулер; төлем терминалын пайдалана білу және есепшоттарды толтыру; сатып алуларды жоспарлау (киім, жиһаз);

      8) сауда. Тауар сатып алудың тәсілдері: көтерме және бөлшек сауда, жеке-жеке сатып алу, өлшеммен сатып алу. Бөлек қаптамаларда; өнім қаптамаларындағы тауардың жарамдылық мерзімін тексеру және өндіру мерзімінің таңбалануын түсіну; жөндеу шеберханалары: аяқ киім, киім жөндеу;

      9) тұрғын үй. Тұрғын үйді тазалау; Ғимараттарды мерзімдік тазалау; терезелер күтімі; косметикалық жөндеу жұмыстары; еденді, қабырғаларды бояу; тұрғын ғимаратының интерьері;

      10) байланыс құралдары. Бандероль түрлері (қарапайым, қымбат, тапсырыспен). Сәлемдемелер. Қаптау және жіберу тәртібі; жіберу құны; бланктерді толтыру; хаттар мен хабарламаларды элеткронды пошта бойынша жібер;

      11) көлік. Теміржол көлікы; вокзалдар. Вокзлалдардағы анықтамалық қызметтер; поездардың жүру тәртібі. Жолаушылар вагондарының түрлері; жеткізу пунктіне дейінгі жол құны; теміржол билеттерін алу; жол сөмкелерін сақтау камералары;

      12) жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас. Жеке меншік – адамдар, еңбек нысандары, заттар арасындағы қарым-қатынас формалары (нысан және меншік иесі). "Менікі", "Сенікі", "Біздікі" түсініктері; меншік формалары: мемлекеттік, жекелей, біріккен; халыққа қызмет көрсету орталықтары: электронды кезекке тұру және анықтама қызметін пайдалану.

      29. 8-сыныпқа арналған "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінің базалық мазмұны:

      1) денсаулық және қоршаған орта. Жеке бас тазалығы; бет күтімі. Косметикалық құралдар (лосьондар, кремдер). Қырыну. Қырыну жиілігі. Электр ұстарасы және қырыну құралын пайдаланудың техникасы. Декоративті косметика және оны пайдалану; ішкі паразиттік аурулар және олардың алдын-алу; қышыма, оның алдын-алу; күресу жолдары; оқыс оқиғалар кезіндегі алғашқы көмек (терінің ашық жарақатаны өңдеу ережелері; санация; улану кезіндегі шектерді шаю, үсіп қалудың әртүрлі деңгейлері; бастан күн өтіп кету);

      2) тамақтану. Қамыр түрлері. Құймақ, оладий және пісірмелерге арналған қамыр. Құмшекерлі қамыр, піспенан пісіру. Бисквитке арналған қамыр. Балкүлше пісірмесі. Қатпарлы қамыр; духовканы пайдалану, микротолқынды пештер, мультиваркаларды пайдалану; Қауіпсіздік техниканың ережелері; қазақтың ұлттық тағамдары: Ашымалы сусындар (қымыз, шұбат, айран);

      3) киім мен аяқ киім. Киім мен аяқ киім өлшемдерін білу. Өлшеу. Киім жапсырмаларындағы маркировака. Дене жағдайына байланысты ыңғайлы киім мен аяқ киім таңдау; жағдайға байланысты киім таңдау (күнделікті, мерекелік, спорттық, тауға шығуға арналған); іскерлік және өндірістік киім: дресс-код, комбинезон, алжапқыш, халат;

      4) отбасы және тұлғааралық қатынастар. Қарама-қарсы жыныстағы адаммен өзара қарым-қатынас орнату; адамның сексуалды физиологиясы және адам психологиясы; жас жігіттер мен қыздардың танысу жағдайын үлгілеу, қарым-қатынас жасау мәдениеті. Махаббат пен ғашық болу, күту;

      5) бос уақыт пен қызығушылықтар. Бағбандық: топырақ дайындау, дәндерді отырғызуға дайындау (қияр). Көкөністердің көшеттерін отырғызу. Есік алдындағы қысқы бақша; мәдени іс-шаралар: кино, театр, концерт, көрмелерге бару;

      6) мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер. Мемлекеттік мейрамдар: Жаңа жыл, Халықаралық әйелдер күні, Наурыз мейрамы, Қазақстан халықтарының бірлігі күні, Жеңіс күні, Отан қорғаушылар күні, Астана күні, Тұңғыш Президент күні, Конститутция күні, Тәуелсіздік күні; кәсіби мерекелер: Білім күні, Медициналық қызметкерлердің күні; Мұғалімдер күні; Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбалар күні; Қазақстан халықтарының тілдер күні; қазақтың ұлттық салт-дәстүрлері: құдалық, қалыңдықты шығарып салу кеші;

      7) отбасы экономикасы. Жаздық демалысты жоспарлау. Тұрғын үйді қамтамасыз ету. Екінші деңгейдегі банктер мен байланыс бөлімшелерінде коммуналдық қызметтің төлемін жасау; ағымдық шығындар және мәдени қажеттіліктерді өтеу (киноға, театр, жол жүру билеттері, тазалық құралдарын алып жүру, әртүрі қызмет көрсетулерді пайдалану);

      8) сауда. Сауда орталықтары. Бутиктер. Жұмыс ерекшеліктері мен тәртібі. Тауарларға таңдау жасау; жапсырмада көрсетілген өнім құрамы, тағам құндылығы және зиянды қоспалар; сұлулық салондары және шаштараздар;

      9) тұрғын үй. Пәтердегі жиһаздардың орналасуы: қонақүй интерьері; қозғалту мүмкіндіктеріне байланысты жиһаздарды тиімді орналастыру; асүйді, санузелді тазалау, жуынатын орындарды жуу. Жуу құралдары;

      10) байланыс құралдары. Телефон. Телефон анықтамалығын пайдалану. Шұғыл шақыру номерлері: полицияны, өрт сөндірушілерді, газ шыққан кезде аппаттық қызметті шұғыл шақыру. Телефон бойынша анықтамалар алу; халықаралық телефон байланысы; телефонмен сөйлесу тарифтері, телефонмен сөйлесу мәдениеті; мобильді байланыс. Интернет;

      11) көлік. Халықаралық автотасымалдау. Автовокзал. Негізгі автобустық маршруттар; автовокзалдардың қызметі; жол құны. Билеттерді сатып алу тәртібі;

      12) жұмысқа орналастыру және іскерлік қарым-қатынас. Жұмысқа тұрғызу. Нормативтік құжаттар; өндірістегі қарым-қатынас. Субординация. Қызметтермен қарым-қатынас жасау; халықққа қызмет көрсету орталықтары: мекен-жай анықтамасын алу.

      30. 9-сыныпқа арналған "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінің базалық мазмұны:

      1) денсаулық және қоршаған орта. Салауатты өмір салты: шылым, алкаголь, нашаның зияны; венерологиялық, инфекциялық аурулар және олардың алдын-алу; ауруларды күту; еңбекке қабілетсіздігі қағазы (аурухана қағазы), Медициналық сақтандырулар. Диагностикалық орталықтар, жеке клиникалар; поликлиникаға қаралу. Дәрігер қарауына талон алу; "Электронды кезек" терминалын пайдалану;

      2) тамақтану. Ет тағамдарын дайындау: қайнатылған ет, котлеттер, фрикаделькалар, фаршпен бұрыш; диетаға отыру, оның ерекшеліктері; қазақтың ұлттық тағамдарының ерекшеліктері: ұлттық тағамдарды дайындау; (бешбармақ, қуырдақ), үстелді сәндеу;

      3) киім және аяқ киім. Киім стилі, мода, моданың пайда боу тарихы; киімдерді жаңарту; базарлар мен нарықтағы киімдер сапасы және оларды таңдау, химиялық тазалау; көрсетілетін қызмет түрлері; киімдерді өткізуге дайндау ережелері; ұлттық нақыштағы зергерлік бұйымдар; зергерлік бұйымдар ұлттық костюмге қосымша ретінде;

      4) отбасы және тұлғааралық қатынастар. Некеге тұру. Салттар, некеге тіркелу. Қазақ халқының дәстүріндегі үйлену тойы; некелік қарым-қатынас: өзара түсінісу, өзара сыйлау; күйзелістік жағдайларды үлгілеу және олардан шығу, психотерапевтикалық түзету;

      5) бос уақыт және қызығушылықтар. Бағбан, өсімдіктерді күту (бір жылдық және көпжылдық өсімдіктер, гүлдерді көбейту әдістері); үйірмелер, әртүрі клубтар, курстар;

      6) мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер. Мемлекеттік мейрамдар: Жаңа жыл, Халықаралық әйелдер күні, Наурыз мейрамы, Қазақстан халықтарының бірлігі күні, Жеңіс күні, Отан қорғаушылар күні, Астана күні, Тұңғыш Президент күні, Конститутция күні, Тәуелсіздік күні; мерейтойлар. Зейнетке шығарып салу, қазақтың ұлтық дәстүрлері: "Беташар";

      7) отбасылық экономика. Сақтандыру – мүлік пен денсаулықты қорғаудың тәсілі; міндетті сақтандыру, ерікті сақтандыру, сақтандыру келісімшрты, жарна, ақша мөлшері, сақтандыру жағдайы; несиелеу жүйесі. Қарыз алуға қажетті құаттар; банк салымдарының түрлері;

      8) сауда. Комиссионды дүкендер (секонд-хенд, сток). Тауарларға мерзімдік жеңілдіктер; базарлар мен нарықтар: ерекшеліктері; фотосалондар, полиграфиялық қызметтер, таксопарк қызметі;

      9) тұрғын үй. Үйді тазалау: жұмсақ жабынғыларға күтім жасау ережелері (кілемдер, төсемелер); пәтерге ағымдық жөндеу жұмыстарын жасау; эмульсиялық бояу жағу. Қабырғаға обой жапсыру; киіз үй; киіз интерьеріндегі халықтық декоративті-қолданбалы шығармашылық өнімінің рөлі;

      10) байланыс құралдары. Ақша аударымдары. Аударым түрлері (пошталық, банктік); бланктерді толтыру; қызме құны; Қазақстан Республикасының мобильді операторлардың түрлері;

      11) көлік. Авиатасымалдау. Аэропорт. Аэровокзал. Маршруттар; жол құны. Билеттерді сатып алу тәртібі (авиакассы); жол сөмкелерін рәсімдеу; интернетпен билет сатып алу және оны төлеу тәртібі;

      12) жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынастар. Жұмысқа орналастыру бойынша ұйымдар мен бөлімшелер (кадрлар бөлімі, халықты жұмысқа орналастыру бойынша бюро); уақытша жұмыс, үй жұмысы, шағын бизнес. Жұмыссыздық. Жәрдемақылар; халыққа қызмет көрсету орталықтары: құжаттарды алу.

      31. 10-сыныпқа арналған "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінің базалық мазмұны:

      1) денсаулық және қоршаған орта. Демалысын ұйымдастыру. Көкке шығу. Демалыс аймағы. Шипажай. Демалыс үйі. Жолдама сатып алу және дербес демалыс. Контрацепция тәсілдері. Түсік және оның салдары. Жүктілік, оның белгілері;

      2) тамақтану. Асхана, дәмхана, мейрамхана. Мақсаты мен ерекшеліктері. Мәзір. Банкет. Фуршет. Тағамдарды әзірлеу ерекшеліктері және үстел дайындау. Коктейлдер, алкогольсіз және фитококтейлдер дайындау. Шейкер, миксер, құрылымы, нысаны, пайдалану ережесі;

      3) киім және аяқ киім. Жағдайларға сәйкес (жұмысқа, қонаққа, театрға, спортпен айналысу үшін, демалыс үшін) киім мен аяқ киім таңдау; қазақтың ұлттық костюмдері;

      4) отбасылық және тұлғааралық қатынастар. Неке - отбасылық өмірдің негізі. Отбасылық бақыттың құрама бөліктері. Бала тууын жоспарлау. Отбасының психологиялық климаты. Отбасылық өмірдің қиындықтары және оларды жеңу жолдары. Балалар - отбасының тірегі, бала тууына отбасының дайындығы;

      5) бос уақыт және қызығушылықтар. Бау-бақша, бақша учаскесін жоспарлау. Жемісті бұталар және ағаштар, олардың күтімі;

      6) мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер. Мемлекеттік мерекелер: Тәуелсіздік Күні, Конституция Күні, Республика Күні, Тұңғыш Президент күні, Халықаралық әйелдер күні, Наурыз мейрамы, Қазақстан халықтарының бірлігі күні, Отан қорғаушылар күні; мерекелеудегі қазақ халқының ұлттық дәстүрлері: "Бесік той", "Тұсау кесер той", "Сүндет той", "Тілашар". Оларды дайындау мен өткізуінің ерекшеліктері;

      7) отбасы экономика. Жөндеу шеберханалары. Аяқ киім, киім, қолшатыр, телефон жөндеу. Фотоателье. Қызметтерін пайдалану ережелері;

      8) сауда. Жәрмеңке: халықаралық, қалалық, ауылдық; жәрмеңке-көрмелер, үлгілер жәрмеңкелері;

      9) тұрғын үй. Тұрғын үйді сатып алу және сату. Алу-сату мәмілелерін ресімдеу үшін қажетті құжаттар. Тұрғын үй құжаттарын сақтау. Нотариус, нотариуспен міндетті түрде куәландырылатын мәмілендер, нотариус қызметінің ақысын төлеу. Тұрмыстық қызмет және халыққа тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындары: заттарды жалға алу, пәтерлер жөндеу, тұрмыстық техниканы жөндеу;

      10) байланыс құралдары. Автоматты түрде нөмір анықтауышы бар телефон (бұдан әрі - АНА); ұялы телефон байланысы. Мақсаты. Пайдалану ережесі;

      11) көлік. Транзит. Жолға билет алу. Бару орнына дейін және кері қарай билеттерді сатып алу;

      12) жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас. Еңбекақы: мерзімді, кесімді, келісімді, нақты. Келісімді еңбекақы. Ең төменгі жалақы. Ең төменгі күнкөріс деңгейі, кедейшілік шегі. Халықты әлеуметтік қорғау: еңбек жағдайлары, еңбекті қорғау, жеңілдіктер, еңбек тәртібі. Еңбек заңнамасының негіздері.

4 - тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      32. Бағдарламада оқыту мақсаттарын пайдалану және мониторинг өткізу ыңғайлы болу үшін кодтау енгізілген. Кодтағы бірінші сан сыныпты, екінші мен үшінші сандар – бағдарламаның бөлімі мен бөлімшесін көрсетеді. Мысалы, 5.1.2.1 кодындағы: "5" - сынып; "1.2" - бөлімше, "1" - оқыту мақсаттарының реттік нөмірі.

      33. Оқыту мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Денсаулық және қауіпсіз өмір салты":

      1 - кесте

Оқыту мақсаттары

Бөлімше

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Денсаулық пен қоршаған орта

5.1.1.1 жуынатын бөлмедегі қауіпсіздік, жеке тазалық ережелерін білу;
5.1.1.2 жер сілкінісі мен өрт кезінде өзін-өзі ұстаудың қарапайым ережелерін білу;
5.1.1.3 смартфон, электронды планшеттер, теледидар және компьютер алдында жұмыс жасау кезінде арқаны дұрыс ұстау;
5.1.1.4 жеке бастың тазалық құралдары мен иіссуларды дұрыс пайдалану; ережелерге сәйкес төтенше жағдайлар кезінде әрекет алу

6.1.1.1 денсаулығында ауытқушылықтарды ескере отырып негізгі қозғалыс дағдыларын білу және қолдана алу; әртүрлі тәсілдермен емдік-түзеу жаттығуларын орындау;
6.1.1.2 аяқ, қол терісін, тырнаққа күтім жасау; маникюр заттары, қайшыны дұрыс қолдануды білу;
6.1.1.3 жедел жәрдем шақыру; медициналық мекеме түрлерін білу;
6.1.1.4 дене температурасын өлшеуді білу; су тасқыны кезінде өзін-өзі ұстау ережелері, жараны таңу

7.1.1.1 күн тәртібін білу; төсек-орнын тысын ауыстыру жиілігі;
7.1.1.2 суық тию аурулары кезіндегі дәрілік өсімідіктердің тұнбасы мен қайнатпаларын білу; жарақат, шығарып алу кезінде алғашқы медициналық көмек көрсете алу; емдеудің халықтық құралдарын білу;
7.1.1.3 өрт кезінде өзін-өзі ұстаудың қарапайым ережелерін білу

8.1.1.1 бет терісі тазалық талаптарын ұстана алу;
8.1.1.2 арнайы құралдардың көмегімен сақтану шаралары мен санитарлы-гигиеналық талаптарын ұстана алу;
8.1.1.3 арнайы құралдардың көмегімен сақтану шаралары мен санитарлы-гигиеналық талаптарын ұстана алу;
8.1.1.4 әртүрлі деңгейдегі үсік шалу кезінде, оқыс оқиғалар кезінде алғашқы көмек көрсете алу; денені жылыту, ыстық сусын ішу; зақымдалған бөліктерді сабынмен жуу, қатты үсік шалу кезінде қармен ысқыламау, ауруханаға жеткізу

9.1.1.1 салауатты өмір салтын жүргізу алу;
9.1.1.2 венерологиялық аурулар алдын-алу шараларын білу;
9.1.1.3 ауруларға дұрыс күтім жасауды білу; еңбекке жарамсыздық туралы қағазды толтыруды білу
9.1.1.4 тұрғылықты жері бойынша дәрігерге талон алу жолдарын білу;
9.1.1.5 терминалды дұрыс пайдалана алу, электронды кезек арқылы кезекті бақылауға алу

10.1.1.1 пикникке қатысу немесе өз бетінше ұйымдастыру;
10.1.1.2 әр түрлі контрацепция әдістері туралы түсінік болу

1.2 Тамақтану

5.1.2.1 азық-түліктердің жарамдылық мерзімдеріне бағыттала алу;
5.1.2.2 тамақ дайындауға қойылатын санитарлық-тазалық ережелерін ұстану;
5.1.2.3 ас-үй құралдарын дұрыс тазалауды білу;
5.1.2.4 тамақтану тәртібі, үстелді безендіру;
5.1.2.5 қарапайым салаттарды жасай алу; шәй қайнату; жұмыртұа пісіру;
5.1.2.6 кесетін құралдардың қауіпсіздік техникасын ұстану (қайнатпа, электр газ плитасы)

6.1.2.1 тамақ әзірлеу және азық-түліктерді сақтаудың санитарлық-гигиеналық талаптарын білу;
6.1.2.2 сіріңке мен электртұтатқышды пайдалану, электрлі газ пешін пайдалануды білу;
6.1.2.3 асүйдегі техниканы жылжыту кезіндегі қауіпсіздік техникасын білу;
6.1.2.4 макароннан жасалған гарнирлер, макаронды пайдалану ережелерін білу;
6.1.2.5 жарма түрлерін білу; ботқа мен жармалардың бірінші өңделуі;
6.1.2.6 өңдей алу; көкөністердің бірінші жылыдай өңделуін жүзеге асыру; көкөніс салаттарының дайындалу тәсілдерін білу

7.1.2.1 бірінші, екінші, үшінші тағамдарды дайындай алу;
7.1.2.2 үстелді дұрыс безендіре алу; үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелерін білу;
7.1.2.2 сорпа, борщ, гарнир, кисель және кептірілген жемістерден компот дайындай алу

8.1.2.1 қамыр түрлерін білу, оның оның неге арналғандығын білу; 8.1.2.2 микротолқынды пештер, әмбебап ас пісіру құралының қызметтерін білу және ҚТ ережелерін білу;
8.1.2.3 қышқыл-сүтті сусындар қандай қандай сүттен жасалатынын білу; (қымыз, шұбат, айран)

9.1.2.1 ет өнімдерінің дайындалу тәсілін білу;
9.1.2.2 диеталық тамақтану өнімдерінің түрлерін білу;
9.1.2.3 ұлттық тағамдардың дайындалуын білу (бешбармақ, қуырдақ) үстелді безендіру

10.1.2.1 асхана, кафе, мейрамхана мәнін ажырата білу. Тағам дайындау және үстел, банкет, фуршет жасау;
10.1.2.2 алкогольсіз коктейль, шейкер, миксер дайындау

1.3
Киім мен аяқ-киім

5.1.3.1 киім, бас киім түрлерін білу;
5.1.3.2 киім мен аяқ-киімнің қлшемі мен фасонын таңдай алу;
5.1.3.4 киімге күтім жасай алуды білу (тазалау);
5.1.3.5 күнделікті аяқ-киімге күтім жасауды білу;

6.1.3.1 киім затбелгісіндегі белгілерді білу; (қысымы, үтіктеу, жуу);
6.1.3.2 қадау, жамау, қысқартып тігу сияқты ұсақ жөндеу жұмыстарын орындай алу;
6.1.3.3 жуу құралдарынң түрлерін, олардың қолмен жууда және жуу мәшинесімен жуудағы қызметтерін білу;
6.1.3.4 әрбір матаның түрлеріне байланысты үтікті басқара алу

7.1.3.1 теріден жасалған киімге күтім жасауды білу;
7.1.3.2. теріден жасалған киімге күтім жасауды білу;
7.1.3.3 тоқыма киімді жуу, үтіктеу ерекшеліктерін білу

8.1.3.1 киім мен аяқ киім өлшемдеріне бағыттала алу;
8.1.3.2 жағдайларға байланысты киім таңдай алу;
8.1.3.3 кәсібіне байланысты іскерлік және өндірістік киімге таңдау жасай алу

9.1.3.1 соңғы сін үлігісіне және киім стиліне бағыттала алу;
9.1.3.2 сапалы киім мен аяқ киімге таңдау жасай алу;
9.1.3.3 химиялық тазалау қызметтерінің түрін білу;
9.1.3.4 өз стилін ұлттық әшекейлермен безендіре алуды білу

10.1.3.1 жағдайларға сәйкес (жұмысқа, театрға жиналғанда); киім және аяқ киім таңдай білу;
10.1.3.2 қазақтың ұлттық киімдерінің түрлерін білу

      2) "Мен және менің отбасым":

      2-кесте

Оқыту мақсаттары

Бөлімше

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Отбасылық және тұлғааралық қатынастар

5.2.1.1 отбасы құрамы мен туыстық байланыстырады білу;
5.1.1.2 отбасылық дәстүрлерді ұстану (туған күндерді тойлау);
5.2.1.3 этикет ережелері, үлкендер мен балалар қатынастарының ережелерін білу

6.2.1.1 отбасы мүшелерінің арасындағы міндеттерді бөле алу;
6.2.1.2 туысқандармен жиындарда бас қосу;
6.2.1.3 кино, театр, кітапханада өзін-өзі ұстаудың ережелерін білу

7.2.1.1 қонақ күту ережелерін және қонақта өзін-өзі ұстау этикеті мен әдебін білу

8.2.1.1 қызды шақыра алу, оған сыпайы қарым-қатынас таныту;
8.2.1.2 қарама-қарсы жыныстағы адаммен дұрыс қарым-қатынас құруды, адамның сексуалды физиологиясы мен психологиясын білу;
8.2.1.3 қызбен мәдени қарым-қатынас жасай алу, әдепті сөйлесу (сәлемдеус, өтініш айту, кешірім сұрау, кешірім сұраған кезде жауап беру)

9.2.1.1 некеге тұру жоралғысын, өз халқының салт-дәстүрлерін білу;
9.2.1.2 некелік қарым-қатынастың ерешеліктерін білу;
9.2.1.3 күйзелістік жағдайларды үлгілей алу

10.2.1.1 отбасылық өмірдің негізіндей неке туралы, отбасылық бақыттың құрайтын бөліктері туралы, отбасының психологиялық климаты туралы, отбасылық өмірдің қиындықтары және оларды жеңу жолдары турылы түсінік болу;
10.2.1.2 жаңа туған балалға қараудың кезеңдерін білу

2.2 Бос уақыт және қызығушылықтар

5.2.2.1 белсенді демалыс пен туризм түрлерін білу, табиғатқа шығу;
5.2.2.2 қызығушылықтарды таңдау (тігін тігу, тоқыма, құрастыру, үлгілеу);
5.2.2.3 ойын-сауық орталықтарын білу, саябақтар мен жануарлар саябақтарына бару

6.2.2.1 үй жануарларына күтім жасай алу және өз қолымен сыйлықтар дайындау, сонымен қатар оларға қойылатын санитарлық-гигиеналық талаптарды білу;
6.2.2.2 аквариумға күтім жасай алу ережелерін білу
6.2.2.3 өз қолымен сыйлықтар дайындай алу

7.2.2.1 кітапханаларға білу;
7.2.2.2 теледидар бағдарламаларына таңдау жасай алу;
7.2.2.3 әлеуметтік желілерде қарым-қатынас жасай алу

8.2.2.1 топырақ дайындау, дән егу, көшеттерді тере алдына отырғызу;
8.2.2.2 театрға баруды ұйымдастыру

9.2.2.1 өсімдіктерге күтім жасай алу;
9.2.2.2 қызығушылықтары бойынша үйірмелер мен бос уақытты қызықты өткізе алу

10.2.2.1 бау-бақша негіздері туралы түсінік болу; бау-бақша учаскесін жоспарлауға қатынасу; жеміс-жидектер бұталар мен ағаштарды ажырата білу, оларды күту

2.3 Мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер

5.2.3.1 халықаралық және мемлекеттік мерекелерді білу;
5.2.3.2 туған күндерді білу, сыйлықтар жасау және оны өткізуге дайындық жасау;
5.2.3.3 қазақтың ұлттық әдет-ғұрыптарын, салт-дәстүрлерін білу; "Бесік Той"

6.2.3.1 Қазақстан Республикасының ұлттық мерекелерінің тарихы мен күндерін білу, оларды өткізу ерешеліктеріне талдай жасай алу;
6.2.3.2 мұсылман мерекелерін өткізу ғұрыптарын білу, "Құрбан айт";
6.2.3.3 қазақтың ұлттық әдеп-ғұрыптарын білу; "Тұсау кесер"

7.2.3.1 ұлттық мерекелердің тарихы мен күндерін білу, Қазақстан Республикасының мерекелерінің тарихын білу, оларды өткізу ерекшеліктерін, өткізу дәстүрлерін білу;
7.2.3.2 православиелік мерекелерді өткізілуін білу;
7.2.3.3 "Сүндет тойды" өткізу ережелерін білу

8.2.3.1 ұлттық мерекелердің тарихы мен күндерін білу, Қазақстан Республикасының мерекелерінің тарихын білу, оларды өткізу ерекшеліктерін, өткізу дәстүрлерін білу;
8.2.3.2 Білім күнін, Қазақстан Республикасының тәуелсіздік күнін, Қазақстан халықтарының достастығы күнін білу;
8.2.3.3 қазақтың ұлттық әдеп –ғұрыптарын білу; құда түсу,қалыңдықты шығарып салу

9.2.3.1 ұлттық мерекелердің тарихы мен күндерін білу, Қазақстан Республикасының мерекелерінің тарихын білу, оларды өткізу ерекшеліктерін, өткізу дәстүрлерін білу;
9.2.3.2 тарих пен күндерді білу, зейнеткерлікке шығу;
9.2.3.3 қазақтың ұлттық әдеп –ғұрыптарын білу "Беташар"

10.2.3.1 қазақ халқының дәстүрлі әдет-ғұрыптарын өткізуге қатысу және ұйымдастыру;
10.2.3.2 "Бесік той", "Тұсаукесу той", "Сүндет той", "Тілашар" әдет-ғұрыптарды және олардың мәнін білу

2.4 Отбасылық экономика

5.2.3.4 ақша белгілерінің түрлерін білу (қағаз және монеталық);
5.2.3.5 отбасы бюджетінің құрамдас бөліктері туралы түсінікке ие болу (кіріс, шығыс);
5.2.3.6 төлем терминалын пайдалана алу

6.2.4.1. ақшаның қызметінің білу, алынған тауар мен қызмет үшін төленетін қолма-қолсыз ақша түрлерін білу;
6.2.4.2 ақша қорлары мен жинақтарын білу;
6.2.4.3 қолма-қол және қолма-қолсыз есептесу жинақтарының түрлерін білу

7.2.4.1 үй шаруашылығындағы экономика туралы білу;
7.2.4.2 есепшоттарды толтыру және төлем терминалын пайдалана алу жолдарын білу;
7.2.4.3 киім мен жиһазды сатып алу жоларын білу және жоспарлау

8.2.4.1 жазғы демалысты жоспарлай алу, қызмет көрсету қызметіне тоөлем жасау және дұрыс толтыру;
8.2.4.2 әртүрлі қызмет көрсету түрлерін білу, ағымдық шығындардың есебін жүргізу;
8.2.4.3 әртүрлі қызмет түрлерін пайдалана алу және оларды қажеттіліктері бойынша бөлу

9.2.4.1 сақтандыру тәсілдері және өз мүлкі мен денсаулығын қорғай алу;
9.2.4.2 қарыз алу үшін құжаттар мен жүйелерін білу;
9.2.4.3 жинақтарды сақтау тәсілдері мен банктегі салым түрлерін білу

10.2.4.1 жөндеу шеберханалары жұмысы туралы (аяқ-киім, қолшатыр) жалпы түсінік болу;
10.2.4.2 фотоателье қызметтерін пайдалану ережесін білу

      3) "Мен және қоғам":

      3-кесте

Оқыту мақсаттары

Бөлімше

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1
Сауда

5.3.1.1 дүкен түрлерін білу;
5.3.1.2 арнайы дүкендерді және дүкендерден тауар алу жолдарын білу;
5.1.1.3 интернет-дүкеннің ерекшеліктерін білу

6.3.1.1 дүкен бөлімдері мен тауар бағаларын білу;
6.3.1.2 тауарлар сұрыптамасын, құнын білу;
6.3.1.3 кондитерлік және аспаздық өнім түрлерінің дүкендерін білу;
6.3.1.4 қызмет көрсету түрлерін білу (мобильді телефондар, тұрмыстық техника)

7.3.1.1 тауарды сатып алу тәсілдерін білу (көтерме және бөлшек сауда);
7.3.1.2 азық-түліктердің жарамдылық мерзімдерін білу;
7.3.1.3 киім мен аяқ-киімдерді жөндейтін шеберхана түрлерін білу

8.3.1.1 сауда орталықтары, бутиктер мен олардың жұмыс тәртіптерін білу;
8.3.1.2 өнім затбелгісіндегі зиянды қоспаларды анықтай алу;
8.3.1.3 әртүрлі сұлулық салондары мен шаштараздарды білу

9.3.1.1 комиссионды дүкендер мен олардың қызметтерін білу;
9.3.1.2 базарлар мен сауда-саттық орындарын білу (бөлшек, көтерме);
9.3.1.3 фотосалн, полиграфиялық қызметтер, қызметтер, таксопарк түрлерін білу

10.3.1.1 жәрмеңкелер туралы түсінік болу;
10.3.1.2 көрме-жәрмеңкенің мәні туралы түсінік болу

3.2 Тұрғын үй

5.3.2.1 тұрғын үй түрлерін білу "үй", "уақытша" тұрақ";
5.3.2.2 пәтерге күтім жасаудың санитарлы-гигиеналық талаптарын сақтау;
5.3.2.3 ұйықтайтын бөлмеде жайлы жағдай жасау

6.3.2.1 копусты жиһазға күтім жасау ережелерін білу;
6.3.2.2 өзінің физикалық жағдайының ерекшеліктеріне қарай жұмыс орнын ұйымдастыру және бейімдеудің негізгі ережелерін білу; жарық беруші құралдарды пайдалана алу;
6.3.2.3 жарықшамдардың түрлерін білу және оларды пайдалана алу

7.3.2.1 маусымдық тазалау жұмысының ережелерін білу;
7.3.2.2 косметикалық жөндеу-жұмыстарының қызметін білу;
7.3.2.3 жиһаздарды дұрыс қоюды білу

8.3.2.1 үй, қонақ бөлмеге интерьер таңдай алу;
8.3.2.2 қозалту мүмкіндігіне қарай жиһаздарды қоя алу;
8.3.2.3 санитарлық торапқа тазалық жүргізе алу және жуатын құралдарды пайдалана алу

9.3.2.1 үйді тазалау ережелерін білу және жұмсақ еден жабындыларына кұтім жасау;
9.3.2.2 ағымдық жөндеу жұмыстарының кейбір үрдістерін білу;
9.3.2.3 қазақ үй интерьерін рәсімдеуде халықтық декоративтік шығармашылық өнімдерінің маңызын білу

10.3.2.1 тұрғын үй сату және сатып алу, құжаттардың тізбесі туралы бағдарлай білу; нотариустың қызметтерін төлеуін білу;
10.3.2.2 тұрмыс қызметін (жалға, пәтер жөндеу, тұрмыстық техниканы жөндеу) білу

3.3 Байланыс құралдары

5.3.3.1 электронды пошта, интернетті дұрыс пайдалана лау;
5.3.3.2 пошта жіберілімдерінің түрлерін білу (үйлердің мекен-жайлары);
5.3.3.3 хаттарды жіберу тәртібін білу

6.3.3.1 телефон құралдарын пайдалану алу, құжаттарды факспен жіберу;
6.3.3.2 құжаттпарды мекемелерге жіберу мен байланыс құралдарын білу

7.3.3.1 бандероль түрлерін білу, бандерольдерді қаптау және жіберу тәртібін білу;
7.3.3.2 қайта жіберу құнын білу;
7.3.3.3 электронды пошта бойынша хаттарды жіберді білу

8.3.3.1 телефон, мобильді телефон, анықтамаларды пайдалана алу және жедел әрекет ету тобын шақыру;
8.3.3.2 телефонды пайдалана алу және халықаралық сөйлесулердің тарифін білу;
8.3.3.3 мобильді байланыс пен интернетті пайланала алу

9.3.3.1 ақша аударымдарын жіберуге арналған бланктерді толыра алу;
9.3.3.2 аударым түрлері мен қызмет құнын білу;
9.3.3.3 Қазақстан Республикасындағы мобильді операторлардың түрлерін білу

10.3.3.1 АНАсы бар телефонды пайдалана білу;
10.3.3.2 ұялы телефон байланысын пайдалану ережесін сақтау

3.4 Көлік

5.3.4.1 қоғамдық көлік және метроны пайдалана алу;
5.3.4.2 тірек-қозғалыс аппараты жағдайының ерекшеліктерін ескере отырып, жол қауіпсіздігі ережелерін білу;
5.3.4.3 қоғамдық көлікте көмек көрсету туралы өтінішке жауап бере алуды білу

6.3.4.1 қала жанындағы көліктерді пайдалана алу, көлікке жолаушыларды қауіпсіз түрде отырғызудың ерекшеліктерін білу;
6.3.4.2 жан-жақтағы адамдардан көмек сұрай алу; автобусқа қауіпсіз түрде отырғызудың ережелерін білу;
6.3.4.3 экскалатор мен метроға отырғызу кезіндегі қауіпсіздік техникасының ережелерін білу

7.3.4.1 теміржол көлігі, вокзал, анықтама қызметтерінің ерекшеліктерін білу; 7.3.4.2 поездардың кестесін, жолақысы, поезға билет алуды білу;
7.3.4.3 жүк сөмкесін тапсыру ережелерін білу

8.3.4.1 халықаралық, автокөлік, автобекетттердің ерекшелігін білу, билеттер алу;
8.3.4.2 автобустардың қозғалыс кестесін білу; бағыт бойынша билет құны және қажетті бағыттар бойынша билеттер алу

9.3.4.1 автокөлік, аэропортды пайдалану ерекшеліктерін білу;
9.3.4.2 ұшу құнын білу, билеттерді алу тәртібін білу;
9.3.4.3 жүк сөмкесін дұрыс рәсімдеуді білу;
9.3.4.4 интернет бойынша билеттерді алу ерекшелігін білу

10.3.4.1 транзит, билет броньдау туралы түсінік болу

3.5
Жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас

5.3.5.1 қалалық және ауылдық жерлердегі кәсіп түрлерін білу;
5.3.5.2 адамдардың кәсіптерін білу (дәрігер);
5.3.5.3 құрылысшы кәсібінің мәнін білу (сылақшы, тас қалаушы)

6.3.5.1 еңбек қызметінің түрлерін білу
6.3.5.2 біліктіліктің кәсіби талаптарына сәйкестік деңгейін білу

7.3.5.1 еңбек нысандарына қатысты адамдар арасындағы қатынас формаларын білу;менікі, сенік, біздікі түсініктері;
7.3.5.2 жеке, меншіктік, мемлекеттік және біріккен кәсіп түрлерін білу; 7.3.5.3 халыққа қызмет көрсету бойынша орталықтарды білу, электронды кезекке тұру және анықтама қызметін пайдалану

8.3.5. .нормативтік құжаттарды іріктеу және жұмысқа орналастыру ережелерін білу;
8.3.5.2 әріптестермен қатынас жасаудың арақашықтығын сақтау, халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін пайдалану

9.3.5.1. халықты жұмыспен қамтамасыздандырумен айналысатын ұйым жұмысы туралы білу;
9.3.5.2 жұмысқа орналастыру бойынша орталықтар туралы білу; 9.3.5.3 халыққа қызмет көрсету орталығы туралы білу

10.3.5.1 тарифтік біліктілік разрядтарын пайдалана отырып жалақы есептеуден бағдарлай болу;
10.3.5.2 еңбек заңнамасының негіздерін, жеңілдіктер түрін, еңбек тәртібін білу

      34. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      35. Бөлімдерді және тақырыптарды меңгеру сағаттарын қою мұғалімнің басшылығына сай жүргізіледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-10 сыныптарына
арналған "Әлеуметтік-
тұрмыстық бағдарлау"
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 - сынып:

      1 - кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

"Денсаулық және қауіпсіз өмір салты" бөлімі

Денсаулық және қоршаған орта

Жеке бас тазалығы

5.1.1.1 жеке бас тазалық ережелерін білу; жуынатын бөлмеде болу қауіпсіздігі

Компьютерде жұмыс жасау ережелері

5.1.2.2 теледидар, электронды планшет, смартфон және компьютерде жұмыс жасау кезінде арқаны тік ұстау

Иіссуларды пайдалану

5.1.1.4 иіссу мен жеке бас тазалық құралдарын дұрыс пайдалану; төтенше жағдайлар кезінде қағидаларға сәйкес әрекет ету

Төтенше жағдайлар

5.1.1.2 өрт және жер сілкінісі кезінде өзін-өзі ұстаудың қарапайым ережелерін білу

Тамақтану

Тамақтанудағы азық-түліктер

5.1.2.1 азық-түліктің жарамдылық мерзіміне бағыттала алу

Тамақ дайындауға қойылатын талаптар

5.1.2.2 тамақ дайындауға кезінде санитарлы-гигиеналық талаптарды ұстану

Асүй құралдары

5.1.2.3 асүй жабдықтарын дұрыс тазалауды білу

Тамақтану тәртібі

5.1.2.4 тамақтану тәртібін білу, үстелді безендіру мәзірі

Тамақ дайындау

5.1.2.5 қарапайым салаттар жасай алу, шәй қайнату, жұмыртқа пісіру

Жұмыс жасаудағы қауіпсіздік

5.1.2.6 кесетін құралдармен жұмыс жасауда қауіпсіздік техникасын ұстану (қайнаған су, эл. газ плита)

Одежда и обувь

Киім түрлері

5.1.3.1 киім мен бас киім түрлерін білу

5.1.3.2 киім мен аяқ киімді өлшемі мен фасонына қарай таңдауды білу

5.1.3.4 киімге кұтім жасауды білу(тазалау)

5.1.3.5 күнделікті аяқ киімге кұтім жасауды білу

"Мен және менің отбасым" бөлімі

Отбасылық және тұлғааралық қатынастар

Отбасы құрамы

5.2.1.1отбасы құрамы мен туыстық қатынастарды білу

5.1.1.2 отбасылық дәстүрді ұстану (туған күндерді атап өту)

5.2.1.3 үлкендер мен балалар қатынастарының әдебін білу

Бос уақыт және қызығушылықтар

Белсенді демалыс

5.2.2.1 белсенді демалыс түрлері пен туризмді білу, табиғатқа шығу

5.2.2.2 өзі қызығатын іспен айналысу (тігін тігу, тоқу, кесте тігу, құрастыру, үлгілеу)

5.2.2.3 ойын-сауық орталықтарын білу, саябақтар мен жануарлар саябақтарды білу

Мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер

Мерекелер

5.2.3.1 халықаралық және мемлекеттік мерекелерді білу

5.2.3.2 туған күндерді білу, сыйлықтар жасау және оны өткізуге дайындық жасау

5.2.3.3 қазақтың ұлттық әдеп –ғұрыптарын білу "Бесік Той"

Отбасы экономика

Отбасы бюджеті

5.2.3.4 заманауи ақша белгілерінің түрлерін білу (ақшалай және монеталық)

5.2.3.5 отбасы бюджетінің құрамдас бөліктері туралы түсінікке ие болу (кіріс, шығыс)

5.2.3.6 төлем жасадва терминалды пайдалана алу

"Мен және қоғам" бөлімі

Сауда және қызмет

Дүкен түрлері

5.3.1.1 дүкен түрлерін білу

5.3.1.2 арнайы дүкендерді білу және дүкендерден зат алу

5.1.1.3 интернет-дүкеннің ерекшелігін білу

Тұрғын үй

Тұрғын үй ғимараттары

5.3.2.1 тұрғын үй түрлерін білу "үй", "уақытша" тұрақ"

5.3.2.2 .пәтердің санитарлық-тазалық талаптарын сақтау

5.3.2.3 ұйықтайтын бөлмеде жайлы жағдай жасауды білу

Байланыс құралдары

Қатынас жасаудың заманауи құралдары

5.3.3.1 электронды пошта, интернетті дұрыс қолдану

5.3.3.2 пошта жіберілімдерінің түрлерін білу (үйлердің мекен-жайы)

5.3.3.3 хаттарды жіберу тәртібін білу

Көлік

Көліктің түрлері

5.3.4.1 қоғамдық көлік пен метроны пайдалана алу

5.3.4.2 ТҚАБ ерекшелігін есепке ала отырып жолдағы ЖЖЕ білу

5.3.4.3 қоғамдық көлікте көмек көрсету туралы өтінішті дұрыс жеткізу

Жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарысм-қатынас

Кәсіп

5.3.5.1 қалалық және аулдық жерлердегі кәсіп түрлерін білу

5.3.5.2 адам кәсіптерін білу (дәрігер)

5.3.5.3 кұрылысшы кәсібінің маңыздылығын білу (сылақшы тас қалаушы)

      2) 6 - сынып:

      2 - кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

"Денсаулық және қауіпсіз өмір салты" бөлімі

Денсаулық және қоршаған орта

Жеке бас тазалығы

6.1.1.1 денсаулықтағы ауытқушылықтар есебімен негізгі қозғалыс дағдыларын білу және жасай алу; әртүрлі тәсілдермен емдік-түзеу жаттығуларын жасау

6.1.1.2 аяқ-қол терісі жәнетырнақ күтімі; қайшы, маникюрдің өзге заттарын дұрыс пайдалану

Медициналық мекемелер

6.1.1.3 медициналық мекеме қызметкерлері; жедел жәрдем шақыру

6.1.1.4 дене қызуын өлшеуді білу; жараларды таңу және су тасқыны кезінде өзін-өзі ұстау

Тамақтану

Тамақ дайындау

6.1.2.1 тамақ дайындау және азық-түлікті сақтау кезіндегі санитарлық-тазалық талаптарды білу;
6.1.2.6 көкөніс алғашқы рет жылылай өңдеуді жүзеге асыру, оны дайындауды білу

6.1.2.2 электр плитасын пайдалана алуды білу сіріңке мен электртұтатқышды пайдалану

6.1.2.3 асүйде қозғалы кезінде қауіпсіздік ережесін ұстану

6.1.2.4 макарон өнімдерін дайынндауды білу; макроннан жасалған гарнир

6.1.2.5 жарма түрлерін білу; ботқа мен жармалардың бірінші өңделуі

6.1.2.6 көкөністердің бірінші жылыдай өңделуін жүзеге асыру; дайындау тәсілдері

Киім мен аяқ киім

Киім күту

6.1.3.1 киім затбелгісіндегі шартты белгілерді білу (қысымы,үтіктеу, жуу)

6.1.3.2 ұсақ киім жөндеу (түйме тағу, жамау)

6.1.3.3 жуу құралдарының типтерін білу, олардың қолмен жууда және жуу мәшинесімен жуудағы қызметтерін білу

6.1.3.4 әрбір матаның түрлеріне байланысты үтікті басқара алу

"Мен және менің отбасым" бөлімі

Отбасылық және тұлғааралық қатынастар

Отбасы мүшелері

6.2.1.1 отбасы мүшелерінің арасында міндеттемелерді бөлу;
6.2.1.2 туысқандармен өткізілетін іс-шараларды білу

Қоғамдық орындарда өзін-өзі ұстау ережелері

6.2.1.3 кино, театре, кітапханада өзін-өзі ұстау ережелерін білу

Бос уақыт және қызығушылықтар

Үй жануарлары

6.2.2.1 үй жануарларына күтім жасай алу және өолдан сыйлық дайындау және олардың мазмұнын білу; оларды асыруда санитарлық-гигиеналық талаптарды білу

6.2.2.2 аквариумге күтім жасау ережелерін білу;
6.2.2.3 өз қолымен сыйлықтар дайындау

Праздники, торжества, традиции

Мерекелер

8.2.3.1 ұлттық мерекелердің тарихы мен күндерін білу, Қазақстан Республикасының мерекелерінің тарихын білу, оларды өткізу ерекшеліктерін, өткізу дәстүрлерін білу

6.2.3.2 құрбан-айт" мұсылман мерекесін өткізу дәстүрлерін білу

6.2.3.3 қазақтың әдеп-ғұрыптарын білу: "Тұсау кесер"

Отбасы экономикасы

Ақша

6.2.4.1 ақшаның қызметінің білу, алынған тауар мен қызмет үшін төленетін қолма-қолсыз ақша түрлерін білу;
6.2.4.3 жиналған қолма-қол және қолма-қолсыз жиналған ақшаның түрлерін білу

6.2.4.2 ақша қорлары мен жинақтарын білу

6.2.4.3 карточка бойынша қолма-қол және қолма-өолсыз есептеу түрлері

"Мен және қоғам" бөлімі

Сауда мен қызметтер

Дүкендер және оның бөлімдері

6.3.1.1 тауар құны, дүкен бөлімшелерін білу;
6.3.1.2 тауарлар сұрыптамасын, құнын білу

6.3.1.3 кондитерлік және аспаздық өнім түрлерінің дүкендерін білу және кондитерлік тауар ассортиментін білу

Қызмет көрсету түрлері

6.3.1.4 қызмет көрсету түрлерін білу (мобильді телефондар, тұрмыстық техника)

Тұрғын үй

Үй жинау

6.3.2.1 корпустық жиһаздарға күтім жасау ережелерін білу;

Мектеп оқушысының жұмыс орнын ұйымдастырудың негізгі ережелері

6.3.2.2 мектеп оқушысының жұмыс орнын ұйымдастырудың негізгі ережелерін білу, жарық беруші құралдарды пайдалану

Жарық беруші құралдарды

6.3.2.3 жарық шамдар түрлерін білу және оларды қолдана алу

Байланыс құралдары

Негізгі байланыс құралдар

6.3.3.1 телефон құралдарын пайдалана алу, құжаттарды факспен жіберу

Көлік

Көліктің қаладан тыс түрлерін пайдалана алу

6.3.4.1 қала сыртындағы көлікті пайдалану ерекшелігін білу, көлікке қауіпсіз міну және жолда өзін-өзі ұстау ережелерін білу

Қоғамдық көлікте өзін-өзі ұстау ережелері

6.3.4.2 жан-жақтағы адамдрдан көмек сұрай алу; автобусқа қауіпсіз отырғызу ережелерін білу

6.3.4.3 көлік құралдары, метро, экскалаторға отырғызу кезінде қауіпсіздік техникасы ережелерін білу

Жұмысқа орналастыру. Іскерлік қатынас

Еңбек қызметі

6.3.5.1 еңбек қызметінің түрлерін білу

6.3.5.2 кәсіби талаптардың белгілі бір деңгейіне сәйкес болуды білу

      3) 7 - сынып:

      3 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

"Денсаулық және қауіпсіз өмір салты" бөлімі

Денсаулық және қоршаған орта

ж\Жеке бас тазалығы

7.1.1.1 күн тәртібін білу; төсек тысын ауыстыру жиілігі

Үйдегі дәрілік заттар қорапшасы

7.1.1.2 суық тиіп ауыру кезінде дәрілік тұнбалар мен қайнатпаларды білу: жараларда, зақымдауларда, шығарып алған кезде, сыну кезінде алғашқы медициналық көмек көрсету; емдеудің халықтық түрлерін білу

Төтенше жағдайлар

7.1.1.3 өрт кезінде өзін-өзі ұстаудың қарапайым ережелерін білу

Тамақтану

Тамақ жасау

7.1.2.1 бірінші, екінші, үшінші тағамдарды дайындай алу

7.1.2.2 үстелді дұрыс безендіруді білу үстел үстінді өзін-өзі ұстау ережелері

7.1.2.3 сорпа мен борщ, кисель және жемістерден компот дайындай алу

Киім мен аяқ киім

Әр түрлі киімге күтім жасау

7.1.3.1 теріден жасалған киімге күтім жасауды білу

7.1.3.2 былғарыдан жасалған киімге күтім жасауды білу

7.1.3.3 тоқылған заттарды жуу, үтіктеу ерекшілктері

"Мен және менің отбасым" бөлімі

Отбасы және тұлғаралық қатынастар

Қонақ күту ережелері

7.2.1.1 қонақ күту ережелерін білу және қонақта өзін-өзі ұстаудың әдебін білу

Бос уақыт пен қызығушылықтар

Кітапханаға бару

7.2.2.1 кітпаханаға баруды білу

Теледидар бағдарламалары

7.2.2.2 теледидар бағдарламаларына таңдау жасау және оны көру

Әлеуметтік желідегі қарым-қатынас

7.2.2.3 әлеуметтік желіде қарым-қатынас жасай алу

Мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер

Мерекелер

7.2.3.1 ұлттық мерекелердің тарихы мен күндерін білу, Қазақстан Республикасының мерекелерінің тарихын білу, оларды өткізу ерекшеліктерін, өткізу дәстүрлерін білу

7.2.3.2 православиелік мерекелердің өткізілуін білу

7.2.3.3 "Сундет той" өткізу ережелерін білу

Отбасы экономикасы

Үй шаруашылығындағы үнемдеулер

7.2.4.1 үй шаруашылығындағы үнемдеулер туралы білу

Терминал арқылы төлеуді пайдалану

7.2.4.2 терминалды пайдалануды білу және шоттарды толықтыру

сатып алуды жоспарлау

7.2.4.3 киім мен жиһаз сатып алуды білу және жоспарлау

"Мен және қоғам" бөлімі

Сауда мен қызметтер

Тауар сатып алу

7.3.1.1 тауар сатып алу тәсілдерін білу (бөлшек және көтерме)

Өім қамтамасындағы жарамдылық мерзімі

7.3.1.2 өнімнің жарамдылық мерзімін білу

Жөндеу шеберханасы

7.3.1.3 киім мен аяқ киімді жөндеу бойынша шеберхана түрлерін білу

Тұрғын үй

Тұрғын үй

7.3.2.1 ғимаратты маусым бойынша тазалау ережелерін білу

7.3.2.2 косметикалық жөндеу жұмыстарының маңыздылығын түсін

7.3.2.3 жиһазды дұрыс қоюды білу

Байланыс құралдары

Бандероль түрлері

7.3.3.1 бандероль түрлерін білу, қаптау тәртібі мен бандерольі жіберуді білу

7.3.3.2 жіберу құнын білу

Хат жіберу

7.3.3.3 электронды пошта арқылы хат жіберуді білу

Көлік

Темір жол көлігі

7.3.4.1 теміржол көлігі, бекет, анықтама қызметтерінің ерекшеліктерін білу

7.3.4.2 поезд кестесін білу, жол жүру құны, темір жол жол жүру билеттерін иемден

7.3.4.3 жол сөмкесін өткізу ережелерін білу

Жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас

Меншік обьектісі мен субьектісі

7.3.5.1 адамдар, еңбек және заттар арасындағы қатынас формаларын білу, "менікі", "сенікі", "біздің", "өзгенікі" түсініктері

7.3.5.2 меншік формаларын білу: мемлекеттік, жеке, біріккен

Халыққа қызмет көрсету орталықтары

7.3.5.3 халыққа қызмет көрсету орталықтарын, электронды кезекке тұру және анықтама қызметін пайдалануды білу

      4) 8 - сынып:

      4 – кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

"Денсаулық және қауіпсіз өмір салты" бөлімі

Денсаулық және қоршаған орта

Жеке тазалық: бет күтімі.

8.1.1.1 бет терісі тазалығының талаптарын сақтай алу

Паразитттік инвазивті аурулар

8.1.1.2 тазалық-гигиеналық талаптарды сақтай алу және арнайы құралдардың көмегімен алдын-алу шараларын ұстану

8.1.1.3 тазалық-гигиеналық талаптарды сақтай алу және арнайы құралдардың көмегімен алдын-алу шараларын ұстану

Төтенше жағдайлар кезіндегі алғашық көмек

8.1.1.4 оқыс оқиғалар кезінде. Үсудің әртүрлі деңгейлері кезінде алғашық көмек көрсете алуденені жылыту; ыстық ішу; сабынмен зақымдалған бөліктерді жуу, қармен ысқыламау. Қатты үсіген кезде ауруханаға жеткіз

Тамақтану

Қамыр түрлері

8.1.2.1 қамыр түрлерін білу және оның қызметін білу

8.1.2.2 микротолқынды пештер, әмбебап ас пісіру құралының қызметтерін білу және қауіпсіздік техникасы ережелерін білу

Қышқыл-сүтті сусындар

8.1.2.3 қышқыл-сүтті сусындар қандай қандай сүттен жасалатынын білу (қымыз, шұбат, айран)

Киім мен аяқ-киім

Киім мен аяқ киім өлшемдер.

8.1.3.1 киім мен аяқ киім өлшемдеріне бағыттала алу

Жағдайға сәйкес киім таңдау

8.1.3.2 жағдайларға байланысты киім таңдай алу

8.1.3.3 кәсібіне байланысты іскерлік және өндірістік киімге таңдау жасай алу

"Мен және менің отбасым" бөлімі

Отбасылық және тұлғааралық қатынастар

Қарама-қайшы жыныстағы адаммен қатынас құру

8.2.1.1 қызды шақыра алу, оған сыпайы қарым-қатынас таныту

8.2.1.2 қарама-қарсы жыныстағы адаммен дұрыс қарым-қатынас құруды, адамның сексуалды физиологиясы мен психологиясын білу

8.2.1.3 қызбен мәдени қарым-қатынас жасай алу, әдепті сөйлесу (сәлемдеус, өтініш айту, кешірім сұрау, кешірім сұраған кезде жауап беру)

Бос уақыт және қызығушылықтар

Бақша егу

8.2.2.1 топырақ дайындау, дән егу, көшеттерді тере алдына отырғызу

Мәдени іс-шаралар

8.2.2.2 театрға баруды ұйымдастыра алу

Мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер

Мерекелер

8.2.3.1 ұлттық мерекелердің тарихы мен күндерін білу, Қазақстан Республикасының мерекелерінің тарихын білу, оларды өткізу ерекшеліктерін, өткізу дәстүрлерін білу

Кәсіби мерекелер

8.2.3.2 Білім күнін, Қазақстан Республикасының тәуелсіздік күнін, Қазақстан халықтарының достастығы күнін білу;

Қазақтың ұлттық әдеп –ғұрыптары

8.2.3.3 қазақтың ұлттық әдеп –ғұрыптарын білу;құда түсу,қалыңдықты шығарып салу

Отбасы экономика

Жазғы демалысты жоспарлау

8.2.4.1 жазғы демалысты жоспарлай алу, қызмет көрсету қызметіне тоөлем жасау және дұрыс толтыру

Тұрғын үйде қамтамасыздандыру

8.2.4.2 әртүрлі қызмет көрсету түрлерін білу, ағымдық шығындардың есебін жүргізу

Мәдени қажеттіліктерді өтеуге кететін ағымдық шығындар

8.2.4.3 әртүрлі қызмет түрлерін пайдалана алу және оларды қажеттіліктері бойынша бөлу

"Мен және қоғам" бөлімі

Сауда мен қызметтер

Сауда орталықтары

8.3.1.1 сауда орталықтары, бутиктер мен олардың жұмыс тәртіптерін білу

8.3.1.2 өнім затбелгісіндегі зиянды қоспаларды анықтай алу

Сұлулық салондары мен шаштараздар

8.3.1.3 әртүрлі сұлулық салондары мен шаштараздарды білу

Тұрғын үй

Пәтерді (үйді) орналастыру

8.3.2.1 үй, қонақ бөлмеге интерьер таңдай алу

8.3.2.2 қозалту мүмкіндігіне қарай жиһаздарды қоя алу

Жуу (жинау)

8.3.2.3 санитарлық торапқа тазалық жүргізе алу және жуатын құралдарды пайдалана алу

Байланыс құралдары

Телефон

8.3.3.1 телефон, мобильді телефон, анықтамаларды пайдалана алу және жедел әрекет ету тобын шақыру

8.3.3.2 телефонды пайдалана алу және халықаралық сөйлесулердің тарифін білу

8.3.3.3 мобильді байланыс пен интернетті пайдалана алу

Көлік

Халықаралық автокөлік

8.3.4.1 халықаралық, автокөлік, автобекетттердің ерекшелігін білу, билеттер алу

8.3.4.2 автобустардың қозғалыс кестесін білу; бағыт бойынша билет құны және қажетті бағыттар бойынша билеттер алу

Жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас

Жұмысқа орналасу

8.3.5.1 нормативтік құжаттарды іріктеу және жұмысқа орналастыру ережелерін білу

8.3.5.2 әріптестермен қатынас жасаудың арақашықтығын сақтау, халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін пайдалану

      5) 9 - сынып:

      5 - кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

"Денсаулық және қауіпсіз өмір салты" бөлімі

Денсаулық және қоршаған орта

Салауатты өмір салты

9.1.1.1 дұрыс өмір сүре алу

9.1.1.2 венерологиялық аурулар алдын-алу шараларын білу

9.1.1.3 ауруларға дұрыс күтім жасау; еңбекқабілетсіздігі туралы қағазды толтыру

9.1.1.4 тұрғылықты жері бойынша дәрігерге қаралу талонын алуды білу

9.1.1.5 терминалды дұрыс пайдалана алу, электронды кезек арқылы кезекке тұру

Тамақтану

Ет тағамдарын дайындау бұрыш.

9.1.2.1 ет тағамдарын дайындау тәсілдерін білу

Диетамен тамақтану

9.1.2.2 диеталық тамақтану өнімдерінің түрлерін білу

Қазақтың ұлттық тағамдарының ерекшеліктері

9.1.2.3 ұлттық тағамдарды дайындауды білу (бесбармак, қуырдак), үстелді безендіру

Киім мен аяқ киім

Киім стилі

9.1.3.1 киім үлгісі мен стиліне бағыттала алу

9.1.3.2 сапалы киім мен аяқ киімді таңдай алу

9.1.3.3 химтазалау қызметінің түрлерін білу

Ұлттық нақыштағы әшекейлер

9.1.3.4 өз стилін ұлттық әшекейлермен безендіруді білу

"Мен және менің отбасым" бөлімі

Отбасы және тұлғаралық қатынастар

Некеге тұру

9.2.1.1 некеге тұру ғұрыптарын білу, өз халқының дәстүрлерін білу

9.2.1.2 некелік қатынас ерекшеліктерін білу

9.2.1.3 күйзеліс жағдайын үлгілей алу

Бос уақыт пен қызығушылықтар

Өсімдіктерге күтім жасау

9.2.2.1 өсімдіктерге күтім жасай алу

Қызығушылықтар бойынша үйірмелер

9.2.2.2 бос уақытты қызықты өткізе алу және қызығушылықтары бойынша үйірмелерге қатысу

Мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер

Мейрамдар

9.2.3.1 ұлттық мерекелердің тарихы мен күндерін білу, Қазақстан Республикасының мерекелерінің тарихын білу, оларды өткізу ерекшеліктерін, өткізу дәстүрлерін білу

Мерейтойлар

9.2.3.2 тарих пен күндерді білу, зейнеткерлікке шығу

Қазақтың құлттық дәстүрлері

9.2.3.3 қазақтың ұлттық әдеп –ғұрыптарын білу "Беташар"

Отбасы экономикасы

Сақтандыру

9.2.4.1 сақтандыру тәсілдері туралы білу және өз меншігі мен денсаулығын сақтандыру

Несиелер

9.2.4.3 жинақтарды сақтау тәсілдері мен банктегі салым түрлерін білу

"Мен және қоғам" бөлімі

Сауда және қызмет

Комиссиялық дүкендер

9.3.1.1 комиссиялық дүкен және оның түрлері мен маңыздылығы

Базарлар мен нарық

9.3.1.2 базарлар мен нарықты, олардың маңыздылықтарын білу (бөлшек, көтерме)

Полиграфиялық қызметтер

9.3.1.3 фотосалондар, полиграфиялық қызмет түрлерін білу, таксопарк қызметтері

Тұрғын үй

Үй жинау

9.3.2.1 үй жинау ережелері және жұмсақ еден төсеніштеріне күтім жасау

Пәтердің ағымдық-жөндеу жұмысы

9.3.2.2 ағымдық жөндеу жұмыстарының кейбір үрдістерін білу

Киіз үй

9.3.2.3 қазақ үй интерьерін рәсімдеуде халықтық декоративтік шығармашылық өнімдерінің маңызын білу

Байланыс құралдары

Ақша аударымдары

9.3.3.1 ақша аударымдарын жіберуге арналған бланктерді толтыра алу

9.3.3.2 аударым түрлері мен қызмет құнын білу

Қазақстан Республикасының мобильді оператор түрлері

9.3.3.3 Қазақстан Республикасының мобильді операторлардың түрлерін білу

Көлік

Авиакөлік

9.3.4.1 автокөлік, аэропортты пайдалану ерекшелігін білу

9.3.4.2 қайта ұшу құнын білу. Билет алу тәртібі білу

9.3.4.3 жүк сөмкесін дұрыс рәсімдеуді білу

9.3.4.4 интернет арқылы билет алу ерекшеліктерін

Жұмысқа орналастыру

Жұмысқа орналастыру ұйымдары және бөлімдері

9.3.5.1 халықты жұмыспен қамтамасыздандырумен айналысатын ұйым жұмысы туралы білу

9.3.5.2 жұмысқа орналастыру бойынша орталықтар туралы білу

Халыққа қызмет көрсету орталықтары

9.3.5.3 халыққа қызмет көрсету орталығы туралы білу

      6) 10 - сынып:

      6- кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

"Денсаулық және қауіпсіз өмір салты" бөлімі

Денсаулық және қоршаған орта

Демалысын ұйымдастыру

10.1.1.1 пикникке қатысу немесе өз бетінше ұйымдастыру

Контрацепция тәсілдері

10.1.1.2 әр түрлі контрацепция әдістері туралы түсінік болу

Тамақтану

Асхана, дәмхана, мейрамхана

10.1.2.1 асхана, кафе, мейрамхана мәнін ажырата білу. Тағам дайындау және үстел, банкет, фуршет жасау стола, банкета, фуршета

Коктейлдер

10.1.2.2 алкогольсіз коктейль, шейкер, миксер дайындау

Киім және аяқ киім

Жағдайларға сәйкес киім мен аяқ киім таңдау

10.1.3.1 жағдайларға сәйкес (жұмысқа, театрға жиналғанда); киім және аяқ киім таңдай білу

Қазақтың ұлттық костюмдері

10.1.3.2 қазақтың ұлттық киімдерінің түрлерін білу

"Мен және менің отбасым" бөлімі

Отбасылық және тұлғааралық қатынастар

Отбасының психологиялық климаты

10.2.1.1 отбасылық өмірдің негізіндей неке туралы, отбасылық бақыттың құрайтын бөліктері туралы, отбасының психологиялық климаты туралы, отбасылық өмірдің қиындықтары және оларды жеңу жолдары турылы түсінік болу

Бала тууына отбасының дайындығы

10.2.1.2 жаңа туған балалға қараудың кезеңдерін білу

Бос уақыт және қызығушылықтар

Бау-бақша

10.2.2.1 бау-бақша негіздері туралы түсінік болу; бау-бақша учаскесін жоспарлауға қатынасу; жеміс-жидектер бұталар мен ағаштарды ажырата білу; оларды күту

Мерекелер, салтанаттар, дәстүрлер

Мерекелер

10.2.3.1 қазақ халқының дәстүрлі әдет-ғұрыптарын өткізуге қатысу және ұйымдастыру

Мерекелеудегі қазақ халқының ұлттық дәстүрлері

10.2.3.2 "Бесік той", "Тұсаукесу той", "Сүндет той", "Тілашар" әдет-ғұрыптарды және олардың мәнін білу

Отбасы экономика

Жөндеу шеберханалары

10.2.4.1 жөндеу шеберханалары жұмысы туралы (аяқ-киім, қолшатыр) жалпы түсінік болу

Фотоателье

10.2.4.2 фотоателье қызметтерін пайдалану ережесін білу

"Мен және қоғам" бөлімі

Сауда

Жәрмеңке

10.3.1.1 жәрмеңкелер туралы түсінік болу

10.3.1.2 көрме-жәрмеңкенің мәні туралы түсінік болу

Тұрғын үй

Тұрғын үйді сатып алу және сату

10.3.2.1 тұрғын үй сату және сатып алу, құжаттардың тізбесі туралы бағдарлай білу; нотариустың қызметтерін төлеуін білу

Тұрмыстық қызмет

10.3.2.2 тұрмыс қызметін (жалға, пәтер жөндеу, тұрмыстық техниканы жөндеу) білу

Байланыс құралдары

Телефон. Ұялы телефон байланысы

10.3.3.1 АНАсы бар телефонды пайдалана білу

10.3.3.2 ұялы телефон байланысын пайдалану ережесін сақтау

Көлік

Транзит

10.3.4.1 транзит, билет броньдау туралы түсінік болу

Жұмысқа орналастыру. Іскерлік қарым-қатынас

Еңбекақы

10.3.5.1 тарифтік біліктілік разрядтарын пайдалана отырып жалақы есептеуден бағдарлай болу

Халықты әлеуметтік қорғау

10.3.5.2 еңбек заңнамасының негіздерін, жеңілдіктер түрін, еңбек тәртібін білу

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№115 бұйрығына 498 -қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Емдік дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 20.09.2018 № 469 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1 - тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Емдік дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) "Білім туралы" 2007 жылғы 27 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген

      2. "Емдік дене шынықтыру" пәнін оқытудың мақсаты: білім алушының физикалық организімін жалпы нығайту, тірек-қозғалыс аппараты бұзылған (бұдан әрі – ТҚАБ) білім алушылардың танымдық және қозғалыс қызметтерінің бұзылуын еңсеру.

      3. "Емдік дене шынықтыру" пәнінің міндеттері:

      1) денсаулықты нығайту, организімді шынықтыру және ауруды төмендету;

      2) қозғалысын ерікті түрде тежей алу қабілетін дамыту;

      3) оңтайлы дене дене жүктемесі арқылы организм жүйесі және органдардың қызметтік деңгейін арттыру, бұлшықеттердің әлсіз топтарын бекіту және бұлшықет тонусын қалыпқа келтіру;

      4) тірек-қозғалыс аппаратының қызметтік бұзылыстарын, организімнің көру, жүйке, жүрек қан тамырлары, тыныс салу жүйелерін түзетуді жүзеге асыру;

      5) сымбатты дұрыс қалыптастыру, қозғалыс координациясын жақсарту;

      6) еңбек және ақыл-ой еңбегінің қабілетін арттыру;

      7) паталогиялық синергия мен синкинезияны, паталогиялық тоникалық рефлекстерді басып отыру;

      8) жаңа қозғалыс дағдылары мен дұрыс қозғалыстарды үйрету, қозғалыс координациясын жақсарту, буындардағы қозғалыс амплитудасын арттыру.

2 - тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      4. "Емдік дене шынықтыру" түзету курсы білім алушыларға төмендегідей мүмкіндіктер береді:

      1) пәндік білімді, дағдылар мен машықтарды күнделікті өмірді қолдану;

      2) қозғалыс құзырлықтары мен дене дамуын жақсарту қажеттілігін бағалау;

      3) дене дамуын түзету арқылы оңалту әлеуетін арттыру;

      4) денені түзеу жаттығуларының адамның дене және морфофункционалды жүйесіне ықпалы туралы білу;

      5) өзінің және өзге білім алушылардың денсаулық жағдайын бағалау;

      6) сыни, хабар алмасушылық және шығармашылық ойлау дағдыларын дамыту, мәселелерді шешу.

      5. "Емдік дене шынықтыру" пәні бойынша оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері арнайы педагогиканың қағидаларына негізделген, оны жүзеге асыру ТҚАБ білім алушылардың ерекше білім алу қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған.

      6. Емдік дене шынықтыру сабақтарында білім алушының қарым-қатынасқа деген ынтасын оятатын жағдаяттар мен қозғалыстық ойындар қамтылады.

      7. Сабақ тиімділігін арттыру үшін қолда айна, гимнастикалық (шведтік) қабырғалар, орындықтар, сәкілер, еңкеюге арналған жазықшалар, қол теннисіне арналған столдар, көтерілгіштер, баспалдақтар, ізді жолдар, рельефті және қырлы қозғалмалы тақталар, еңіс тақталар, шағын батуттар, тренажерлар, ауа толтырылған заттар болады.

      8. Әрбір нозология арнайы жарықтандыру мен жабдықтарды қажет етеді. Жұлын зақымдалған кезде дене бөліктерін бекіту мақсатында белдіктер, кенеп баулар, иықбаулар, манжеттер, корсеттер қолданылады. Бала сал ауруы кезінде қозғалысты жеңілдендіретін әртүрлі заманауи құрылғылар қолданылады (антигравитациялық костюмдер, Гросс аппараттары).

      9. Білім беру процесінің нәтижелері мен оқыту мақсаттары жүйесінің басымдылығын арттыру үшін құндылықты-бағдарлық, қызметтік, тұлғалық-бағдарлық, коммуникативтік тәсілдер, сондай-ақ білім берудің классикалық үлгілері қолданылады.

      10. Құндылықты-бағдарлық тәсіл:

      1) құндылықты-бағдарлық оқу процесі білім алушы тұлғасының құндылықтар жүйесін мақсатты түрде қалыптастырады;

      2) құндылықтар мәні белгілі бір қоғамды қалыптастыруға қажетті өмір сүру үлгісін, әдет-дағдыларды, нормаларды қалыптастыру аумағында көрінеді;

      3) құндылықтар тұлға мотивациясының маңызды факторы ретінде әрекет ете отырып, мінез-құлық пен әрекетерді ынталандырады;

      4) орта білім құндылықтары "Мәңгілік ел" ұлттық идеясына негізделген.

      11. Әрекеттік тәсіл:

      1) әрекеттік тәсілдің мәні сол онда білім алушы білімді дайын күйінде емес өзі іздену арқылы алады, өзінің оқу қызметінің мазмұын мен формаларын түсінетін болады, олардың нормаларының жүйесін түсінеді және қабылдайды, оларды жетілдіруге белсенді түрде қатысады, ол өз кезегінде оның білімінің, кеңауқымды оқу дағдылары мен машықтарының белсенді түрде қалыптастуына ықпал етеді;

      2) арнайы түзету мектебіндегі әрекеттік тәсіл ТҚАБ білім алушылардың тұлғалық дамуы қызметтің олар үшін қолжетімді болуын ұйымдастыру сипатымен анықталады (пәндік-тәжірибелік және оқытушылық).

      12. Тұлғалық-бағдарлық тәсіл:

      1) тұлғалық-бағдарлық тәсілдің мақсаты оқу процесін жекелендіру, оқу процесіндегі білім алушылардың тұлғасын үйлесімді қалыптастыру және жан-жақты дамыту, оның психикалық және физикалық дамуының жекелей ерекшелігін есепке ала отырып, шығармашылығын жан-жақты ашу, мінез-құлық мотивтері мен қажеттіліктерін анықтау;

      2) емдік дене шынықтыру бойынша әрбір оқыту бағдарламасын игерудің жекелей қарқыны (әрбір баланы өз замандастарымен емес, дамуда өз-өзімен таныстыру, оқыту мен тәрбилеудің келесі деңгейі келесі деңгейдің мазмұнын игеру негізінде құрылады).

      13. Коммуникативтік тәсіл:

      1) оқыту процесі шынайы коммуникацияның баламалық жағдайындағы жұмыс тәртібі мен қарым-қатынас жасау дағдысын қалыптастыруға ықпал етуші тапсырмаларды қамтиды (сыңар және топтық жұмыс);

      2) коммуникациялық тәсілдің әлеуметтік мәні: ақпараттың әрқилы түрлерін игеру; әртүрлі мәселелер бойынша пікірталастар жүргізу, аталмыш сұрақтар бойынша өзіндік ұстанымды қалыптастыру;

      3) коммуникациялық тәсілдің жекелей мәні: достар, сыныптастар әрекетін талдау және бағалау; заманауи және дене тәрбиесі және сауықтыру технологияларына сүйенген емдік дене шынықтырунің дербес сабақтары үшін ұсыныстар жасай алу; өз күшін дұрыс бағалай алу, не нәрсе болады, не нәрсе болмайтынын білу: ас ішуде, дене жаттығуларында, әртүрлі жағдайларда жеке адаптивті және ассистивті құралдарды пайдалана алу (көзілдірік, арнайы кресло, жекелей бейімделген жұмыс орны, компьютердің арнайы клавиатурасы, дәстүрлі тышқан ауыстырғыштар).

      14. Сараланған тәсіл:

      1) дифференциалды жұмысты ұйымдастыру жағдайы дегеніміз оқытушы тарапынан көрсетілетін көмектің сипаты, күрделілігі бойынша өзара ажыратылатын дифференциалды тапсырмаларды қолдану болып табылады;

      2) дифференциалды тәсіл бір категориядағы бұзылыстарға ұшыраған білім алушылардағы вариативті типологиялық ерекшеліктердің болуына негізделеді. Педагог оқыту мотивациясы және бақылаудың әрқайсысының тәсілдері мен формалары, жұмыс әдістері мен тәсілдері, күрделілігі, көлемі, қарқыны мен мазмұны арқылы топтардың өзіндік сипаттамалары бойынша біртекті болуына байланысты түзеу-білім беру процесін ұйымдастырады.

      15. Дифференциалды тәсіл кезінде келесі терапевтикалық ұсыныстарды ұстанады:

      1) жалпы дамытушы жаттығуларды орындағанда және ойындар ойнағанда күш түсіретін (мысалы, аяқ басымен немесе өкшемен отыру) бұлшықеттердің (бұлшықет жүйесі ауруларына ұшыраған білім алушыларға қатысты) қатты созылуынан алшақ болған жөн. Орындарынан түрған кезінде оларға көмек көрсетіледі және көмекші құралдар қарастырылады;

      2) түзету жаттығуларын жүргізу барысында спастикалық дисплегиясы бар білім алушылар мүмкіндігінше екі қолы пайдаланылады;

      3) жамбас-бел бұзылыстарына ие, тепе-теңдігін ұстап тұруы әлсіз болғанымен жүре алатын білім алушылар қоларбада отырып, қарқындылығы жоғары жаттығулар мен ойындарға қатысу немесе дифференциалды тапсырмалар қарастырылады;

      4) сіңір тартылу ұстамасына ұшыраған білім алушыларға байланысты (таңдаулы түрде) кейбір тапсырмалардың ауыр болып, олардың талып қалу мүмкіндігі бойынша нақты түсіндірмелер қарастырылады. Сондықтан да снарядтармен орындалатын гимнастикалық жаттығулар, айналмалы қозғалыстарды орындаудан барынша алшақ болған жөн;

      5) қозғалысқа бағынбайтын (гиперкенезді), күш салу арқылы икемделетін білім алушыларды барлық түзету жаттығулары үш деңгейде өңделеді: айна арқылы бақылау, айна бақылауынсыз, жұмылған көздермен.

      16. Ойын арқылы оқыту:

      1) оқыту әдісі ретінде ойын формаларын пайдалану білім алушылардың танымдық қызығушылықтарын белсендендіруге ықпал етеді;

      2) оқыту қызметі ойын ережелеріне бағынады, оқу материалдары ойын құралдары болып табылады. Әрекеттің ұжымдық формаларын ұйымдастыруға бағытталған ойын тәсілдері білім алушылардың шағын топтарда өзге топ мүшлерінің пікірін сыйлауға, соңғы нәтижелерге болжам жасау, қызметтерді өздігінен жоспарлауға, әрекеттерді өз алдына жоспарлауға, мақсатқа жету әдістерін анықтауды үйретеді.

      17. Жобалық тәсіл:

      1) аталмыш тәсіл білім алушы өз алдына бір мәселені қояды және оны шешудің жолдарын қарастырады;

      2) орта мектепте жобалық тәсіл білім алушылардың жас ерекшелігін есепке алумен жүзеге асады. Бірақ жобалық қызметтің алгоритімі толығымен сақталады. Бөлім мазмұнымен танысу шеңберінде жобалардың ұжымдық/топтық дайындығы бойынша білім алушылардың қызметі ұйымдастырылады.

      18. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (бұдан әрі – АКТ) пайдалану:

      1) АКТ-ды пайдаланудағы құзырлық базалық АКТ дағдылар негізінде құрылады және жұмыс, бос уақыт және коммуникация үшін технологияларды шығармашылық қолдану;

      2) білім алушылар АКТ бойынша дағдыларды барлық оқу пәндері бойынша ақпараттарды іздестіру, құру және олармен жұмыс жасай отырып, ақпараттар мен идеялармен алмасу, бағалау және жабдықтар мен қосымшалардың кең спектрін пайдалана отырып өз жұмысын жетілдіру;

      3) Бағдарлама мыналарды қамтиды: бұқаралық ақпарат құралдарының мультимедиялық ресурстары; сандық және Интернет көздері мәліметтерін өңдеу; олардың нақтылығы, сенімділігі және маңыздылығы туралы пікір бере алу; ақпараттарды жасау және өңдеуге арналған АКТ;

      4) оқу процесінде АКТ білім алушының жекелей мүмкіндігі есебі мөлшерімен пайдаланылады.

3 - тарау. "Емдік дене шынықтыру" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      19. "Емдік дене шынықтыру" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      2) 6 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      3) 7 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      4) 8 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      5) 9 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты;

      6) 10 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында - 102 сағатты құрайды.

      20. Бағдарламаның мазмұны оқытудың төрт бөлімі бойынша ұйымдастырылған. Әрбір бөлімнің мазмұны белгілі бір сыныпқа арналған оқу мақсаттары түрінде берілген. Әрбір бөлімшелердің ішіндегі кезекті және жүйелі ұйымдастырылған оқыту мақсаттары мұғалімдерге өз жұмысын жоспарлауға және білім алушылардың жетістіктерін бағалауға, сондай-ақ оқытудың келесі этаптары туралы ақпарат беруге мүмкіндік береді.

      21. Оқу пәнінің мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) тірек-қозғалыс аппараты бұзылыстарын түзеу;

      2) кеңістік пен жазықтыққа бейімделу;

      3) түзету-дамытумен сауықтыру арқылы сыни ойлау мен шығармашылық қабілет;

      4) денсаулық және салауатты өмір салтына ынталандыру.

      22. "Тірек-қозғалыс аппараты бұзылыстарын түзеу" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) тірек-қозғалыс аппараты бұзылыстарын түзету;

      2) негізгі қозғалыс дағдылары үшін қозғалыс қызметін саналы басқару және олардың жаттығулардың әрқилы түрлеріндегі кезектілік;

      3) дене дамуы кемшіліктерін түзеудің негізгі элементтерін өздігінен игеруге оқыту;

      4) бармақ буындарының қозғалмалылығын арттыру;

      5) жаттығуларды тиімді орындау және дене жаттығулары қатарындағы құрылымдық идея және стратегия, тактикалардың кезектілігін бақылау;

      6) өмірге қажетті қозғалыс икемі мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі өзіндік және өзгелердегі кемішіліктер мен әлеует, икемдерді анықтау;

      7) қозғалыс қабілетін түзеу және жақсарту үшін оқытудың әртүрлі деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді есепке алу және қиындықтардың алдын-алу дағдыларын дамыту.

      23. "Кеңістік пен жазықтыққа бейімделу" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) кеңістіктік қатынастарды дамыту;

      2) кеңістік пен жазықтыққа бейімделудің қозғалыстық қызметтерін жетілдіру және дамыту үшін білім алушылар организіміне емдік дене шынықтыру құралдаырмен ықпал ету.

      24. "Түзету-дамытумен сауықтыру арқылы сыни ойлау мен шығармашылық қабілет" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) білім алушының қозғалыстық және жекелей түзеу қажеттіліктерін есепке ала отырып, жағдайларға бейімделу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстарға байланысты идея, стратегия мен жоспарларға бейімделу;

      2) командалық көшбасшының рөлін атқара отырып, ауыспалы түрде мақсаттарға қол жеткізу үшін дербес түрде және біріге жұмыс жасау;

      3) организмнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, жағымды оқу жағдайының түзетуші және дамытушы бағытын жүзеге асыру бойынша біріге жұмыс жасаудың дағдыларын білу және түсіну;

      4) дене жаттығуларының қатарында құрылымдық тәсілдер мен ережелерді құру, пайдалану, қолдану;

      5) ауытқушылықтарды ескере отырып, конструктивті ұсыныстар беру, шығармашылық тапсырмаларды сыни тұрғыдан қарау;

      6) өз дене мүмкіндіктері мен шектеулерді сезіну, өз денесін қабылдаудағы көңіл-күй мен эмоцияны көрсетуге арналған әртүрлі жағдайлардағы шығармашылық қабілеттер мен идеяларды қолдану;

      7) емдік дене қызметтерін орындау кезіндегі жекелей және топтық тапсырмаларды орындауда паториотизм сезімін дамыту;

      8) өз дене қызметтерін бақылауда қолжетімді тәсілдерді игеру және олардың айырмашылықтары мен әртүрлі қозғалыс контекстеріне негізделген рөлдерді атқару.

      25. "Денсаулық және салауатты өмір салтына ынталандыру" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) денсаулық және салауатты өмір салты үшін емдік дене шынықтырудың маңыздылығы туралы білімді қалыптастыру, ұдайы, дебес және жүйелі сабақтарға деген қызығушылықты арттыру;

      2) білім алушының қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларын орындау қажеттілігін түсіну;

      3) қозғалыс кемістіктерін түзету, организм өзгерістеріндегі әртүрлы мен орындауға байланысты дене жаттығулары жүктемесінің ықпал ету түсінігі және ол туралы білім;

      4) дене жағдайы мен оны орындауға байланысты әртүрлі тыныс алу жаттығуларын орындау нәтижесінде тыныс алу қызметтерін қалыпқа келтіру;

      5) денсаулықты нығайтуға бағытталған емдік дене жаттығуларында қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денеге түсетін күш қарқынын болжауда қиындықтар мен тәуекелдерді анықтау;

      6) психогимнастика элементтері, емдік дене шынықтыру сабақтарының дәстүрлі емес формалары.

      26. 5-сыныпқа арналған "Емдік дене шынықтыру" пәнінің базалық мазмұны:

      1) білім негізі: сабақтардағы қауіпсіздік техникасы; дене жаттығулары тазалығы; бұзылған қызметтерді түзеу бойынша тапсырмаларды орындау; адамның дене дамуы; дене дайындығы және оның денсаулықты нығайтумен, дене қасиеттерін дамуымен байланысы; ортопедиялық тәртіпті сақтау қажеттілігі туралы мәлімет. Күн тәртібі, оның негізгі мазмұны мен жоспарлау ережелері;

      2) диагностика: жекелей және дербес жұмыстардың тәсілдеріне таңдау жасау және дифференциалды тұзеу ықпалы құралдарын анықтау үшін дененің даму бұзылысының сипатын анықтау үшін тексеру;

      3) бұзылған қызметтерді алдын-алу және түзеу: денсаулықты нығайту дағдыларына ие болу; тірек-қимыл аппараты дұрыс емес орналасуын түзеу; бұлшықет тонусын қалыпқа келтіру; жеке бұлшықет топтарындағы әлсіздіктердің алдын-алу; буын қозғалмалылығын жақсарту; сенсорлық байту; бұлшықет-буын сезімталдылығын жақсарту; вестибулярлы реакцияны қалыптастыру; емдік дене шынықтыру сабақтарын дайындау, ұйымдастыру және өткізу; жаттығуларға таңдау жасау және жаттығулардың жекелей кешенін құру. Тыныс алу гимнастикасының элементтері;

      4) емдік дене шынықтыру сабақтарының тиімділігін бағалау. Өзіндік бақылау және қадағалау дағдыларына үйрену.

      27. 6-сыныпқа арналған "Емдік дене шынықтыру" пәнінің базалық мазмұны:

      1) білім негіздері: сабақтардағы қауіпсіздік техникасы, спорттық снарядтар мен тренажерларды пайдалану кезінде қауіпсіздік техникаларын білу; дене жаттығуларының тазалығы; күн тәртібі, оның негізгі мазмұны мен жоспарлау ережелері; ТҚАБ түзеуі бойынша тапсырмаларды орындау; адамның дене дамуы туралы білімі, ортопедиялық тәртіпті сақтау қажеттілігі туралы; дене қасиеттерін дамыту бойынша өзіндік сабақтарды ұйымдастыру және жоспарлау;

      2) диагностика: дене дамуы бұзылысының сипатын анықтау және дифференциалды түзеу ықпалының құралдарын анықтау және дене дамуы бұзылыстарының сипатын анықтау үшін тексеру;

      3) бұзылған қызметтердің алдын-алу және түзеу: дербес сабақтарды дайындау және жүргізуді ұйымдастыру; жаттығуларға таңдау жасау және жаттығулардың жекелей кешенін құру. Тыныс алу гимнастикасының элементтері. Тренажерларда жекелей жаттығулар жасау, зерделенген тәсілдермен келген сауықтырушы кешендер;

      4) сабақ тиімділігін бағалау: өзіндік бақылау және бақылау; арнайы жаттығуларды орындау техникасындағы қателіктерді анықтау және жою тәсілдері; тест тапсырмаларының көмегімен мұғалімнің бақылауында денсаулық жағдайы мен организмнің резервін өлшеу.

      28. 7-сыныпқа арналған "Емдік дене шынықтыру" пәнінің базалық мазмұны:

      1) білім негіздері: қауіпсіздік техникасына қойылатын талаптар және табиғатқа қатысты ұқыпты қатынас (экологиялық талаптар), спорттық снарядтар мен тренажерлар пайдалану кезінде қауіпсіздік техникасын білу; дене жаттығуларының тазалығы; адам денесінің дамуы; адамның дене қасиеттерін дамыту бойынша өзіндік сабақтарды жоспарлау және ұйымдастыру; ортопедиялық тәртіпті сақтау қажеттілігі туралы білім; тұлғаның оң қасиеттерін қалыптастыруда емдік дене шынықтыру сабақтарының ықпалы; күн тәртібі, оның негізгі мазмұны мен жоспарлау ережелері;

      2) диагностика: дене дамуы бұзылысының сипатын анықтау және дифференциалды түзеу ықпалының құралдарын анықтау және жекелей және дербес жұмыс тәсілдеріне таңдау жасау;

      3) қызмет бұзылуларының алдын-алу және түзету: арнайы түзету жаттығуларын орындау кезіндегі техникалық дайындық, қозғалыс техникасы және оның негізгі көрсеткіштері; өз алдына жеке сабақтарды ұйымдастыру және өткізу; жаттығуларға таңдау жасау және жаттығулардың жекелей кешендерін құру; тыныс алу гимнастикасының қарастырылған әдістерін қолдану; тренажерлардағы жекелей жаттығулар; сауықтырушы гимнастика кешені;

      4) тиімділікті бағалау: өзіндік дербес бақылау және өз-өзін бақылау; қозғалыс техникасын бағалау, арнайы жаттығуларды орындау кезінде қателіктерді анықтау және жою тәсілдері, организімін резервін өлшеу және мұғалімнің көмегімен тес арқылы денсаулық жағдайын бағалау.

      29. 8-сыныпқа арналған "Емдік дене шынықтыру" пәнінің базалық мазмұны:

      1) білім негіздері: спорттық снарядтар мен тренажерларды пайдалану кезінде қауіпсіздік техникасын білу, дене жаттығуларының тазалығы; адам денесінің дамуы; ТҚАБ түзетуі бойынша тапсырмаларды орындау; адамның дене қасиеттерін дамыту бойынша өзіндік сабақтарды жоспарлау және ұйымдастыру; ортопедиялық тәртіпті сақтау қажеттілігі туралы білім;

      жан-жақты және үйлесімді дене дамуы; күн тәртібі, оның негізгі мазмұны мен жоспарлау ережелері;

      2) диагностика: дене дамуы бұзылысының сипатын анықтау үшін тексеру және дифференциалды түзеу ықпалының құралдарын анықтау; жекелей және дербес жұмыс тәсілдеріне таңдау жасау;

      3) бұзылған қызметтердің алдын алу және түзету: түзеу және тыныс алу гимнастикасының жекелей кешендерін жүзеге асыру, негізгі дене қасиеттерін дамытуға арналған жалпы дамыту жаттығулары; дене мен сымбатты түзеу бойынша дербес сабақтарды ұйымдастыру және өткізу; жаттығуларға таңдау жасау және жекелей жаттығулар кешенін құру. Тыныс алу гимнастикасының зерделенген әдістерін қолдану. Тренажерлардағы жекелей жаттығулар, сауықтырушы гимнастикалардың кешені және сауықтырудың дәстүрлі емес тәсілдерін пайдалану;

      4) сабақ тиімділігін бағалау: өзіндік бақылау және бақылау; арнайы жаттығуларды орындау техникасындағы қателіктерді анықтау және жою тәсілдері; тест тапсырмаларының көмегімен мұғалімнің бақылауында денсаулық жағдайы мен организмнің резервін тестпен өлшеу.

      30. 9-сыныпқа арналған "Емдік дене шынықтыру" пәнінің базалық мазмұны:

      1) білім негіздері: сабақта өзін-өзі ұстау ережелері, емдік гимнастика дегеніміз не? Оның адам организіміндегі рөлі мен ықпалы. Емдік дене шынықтыру сабақтарына және үй және мектеп жағдайындағы дербес сабақтарына қойылатын тазалық талаптары. Ауа және күн ванналарын қабылдау ережелері; ашық ауада өтетін сабақтардың мәні, қысымдық тәртіп; сабақтарда зерделенген қозғалыс ойындарының ережелерін білу;

      2) диагностика: дене дамуы бұзылысының сипатын анықтау үшін тексеру және дифференциалды түзеу ықпалының құралдарын анықтау; жекелей және дербес жұмыс тәсілдеріне таңдау жасау;

      3) бұзылған қызметтердің алдын алу және түзету: дене мен сымбатты түзеу бойынша дербес сабақтарды ұйымдастыру және өткізу; жаттығуларға таңдау жасау және жекелей жаттығулар кешенін құру. Тренажерлардағы жекелей жаттығулар, сауықтырушы гимнастикалардың кешені және сауықтырудың дәстүрлі емес тәсілдерін пайдалану. Босаңсу тәсілдерін жетілдурі және өзінің дене жағдайын бақылауға алу, тыныс алу мүмкіндіктерін дамыту және өз-өзіне массаж жасау, тірек-қимыл аппаратының бұзылуы мен бұзылыстардың алдын-алу және түзету;

      4) сабақ тиімділігін бағалау: өзіндік бақылау және бақылау; арнайы жаттығуларды орындау техникасындағы қателіктерді анықтау және жою тәсілдері; тест тапсырмаларының көмегімен мұғалімнің бақылауында денсаулық жағдайы мен организмнің резервін тестпен өлшеу.

      31. 10-сыныпқа арналған "Емдік дене шынықтыру" пәнінің базалық мазмұны:

      1) білім негіздері: сабақтардағы қауіпсіздік техникасы, денсаулық сақтайтын өмір қызметін ұйымдастыра алу дағдысын игеру (күн тәртібі, таңғы жаттығу, сауықтырушы іс-шаралар); сыртқы белгілері бойынша шаршаңқылықты анықтай алу;

      2) диагностика: дене дамуы бұзылысының сипатын анықтау үшін тексеру және дифференциалды түзеу ықпалының құралдарын анықтау; жекелей және дербес жұмыс тәсілдеріне таңдау жасау;

      3) қызмет бұзылысының алдын алу және түзеу: дене дамув бұзылыстарын түзеу және компенсациялау; түзету жаттығуларының кешенін күрделендіру, олардың көлемін арттыру, мөлшері мен мазмұны; дене бұзылыстары, қозғалыстағы бұзылыстарды түзеу (бұзылыс, координация, кеңістікте бағыттала алу, қозғалыстағы нақтылық, тепе-теңдік); қозғалыс және өзге қасиеттерді дамытудағы кемшіліктердің алдын-алу (күш, жылдамдық, шапшаңдық, төзімділік, серпімділік); жаттығулардың жекелей кешендерін құру; тыныс алу және түзеу гимнастикасының зерделенген әдістерін пайдалану; сауықтырудың дәстүрлі емес тәсілдерін пайдаланумен тренажерларда жекелей жаттыңулар орындау;

      4) сабақ тиімділігін бағалау: өзіндік бақылау және бақылау; арнайы жаттығуларды орындау техникасындағы қателіктерді анықтау және жою тәсілдері; тест тапсырмаларының көмегімен мұғалімнің бақылауында денсаулық жағдайы мен организмнің резервін тестпен өлшеу.

4 - тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      32. Бағдарламада оқу мақсаттарын пайдалану ыңғайлылығы және мониторинг жүргізу үшін кодтық белгі берілген. Кодтағы бірінші сан сынып, екінші және үшінші сан – бөлім мен бөлімше, төртінші сан оқу мақсаттарын көрсетеді. Мысалы, 5.1.2.1 кодындағы "5" - сынып, "1.2" - бөлімше, "1" - оқу мақсаттарының реттік нөмірі.

      33. Оқыту мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Тірек-қозғалыс аппараты бұзылыстарын түзеу":

      1 кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Тірек-қозғалыс аппараты бұзылыстарын түзеу

5.1.1.1 қозғалыс дағдыларын білу және түсіну және әртүрлі жағдайлардағы олардың қолданылуы үшін негіз құру; негізгі қозғалыс дағдылары мен икемдерді орындай алу

6.1.1.1 негізгі қозғалыс дағдылары және оны денсаулығы мен дене дамуы кемістіктері тұрғысынан орындай алу; емдік-түзеу жаттығуларын әртүрлі тәсілдермен орындау

7.1.1.1 әртүрі тәсілдерде орындалатын емдік-дене жаттығуларын орындау кезіндегі негізгі қозғалыс дағдыларының сапасын жақсарту;

8.1.1.1 негізгі дене жаттығуларын орындау кезіндегі түзеу және бейімдік әдістерді қолдана отырып негізгі қозғалыс дағдыларын жақсартуды білу, түсіну және жақсарту

9.1.1.1 әртүрлі емдік дене жаттығуларын орындау кезіндегі икемдер және қозғалыс дағдыларын салғастыру

10.1.1.1 әртүрлі емдік дене жаттығуларын орындау кезіндегі қозғалыс дағдылары мен машықтарын талдау

5.1.1.2 мұғалімнің көмегімен омыртқа бұзылысын түзеуді жүзеге асыру: омыртқаны түзеу, белсенді және пассивті созу, омыртқаның барлық бөліктеріндегі серпімділікті дамыту үшін қозғау

6.1.1.2 омыртқа бұзылысын түзеуді жүзеге асыру, білу, түсіну: омыртқаны түзеуге арналған жаттығулар, оны белсенді түрде және баяу созу, омыртқаның барлық бөліктеріндегі серпімділікті дамыту үшін қозғау

7.1.1.2 омыртқа бұзылысын түзеу кезіндегі негізгі қозғалыс сапасын жақсарту

8.1.1.2 омыртқаны түзеу үшін негізгі емдік дене жаттығуларын білу, түсіну және жақсартуды жалғастыру

9.1.1.2 омыртқаны түзеу үшін әртүрлі емдік дене жаттығуларын орындау кезіндегі қозғалыс дағдылары мен икемдерді салғастыру

10.1.1.2 омыртқаны түзеу үшін әртүрлі емдік дене жаттығуларын орындау кезіндегі қозғалыс дағдылары мен машықтарын талдау

1.2 Негізгі қозғалыс дағдылары үшін қозғалыс қызметін саналы басқару және олардың жаттығулардың әрқилы түрлеріндегі кезектілік

5.1.2.1 қозғалыстардың аралас түрлерін білу, жасай алу және ондағы өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын игеру үшін кейбір жаттығулардың реттілігі

6.1.2.1 қозғалыстың аралас түрлерін жүзеге асыру және олардың емдік дене шынықтыру сабақтарындағы ерікті қозғалыс актілерін ұйымдастырудағы кейбір жаттығулардың кезектілігі

7.1.2.1 дұрыс мүсінді қалыптаструға бағытталған жаттығулар кешенін орындау; өз денесін игеру

8.1.2.1 аралас қозғалыстарды түсіндіру және дене дайындығы мен дене дамуын өз алдына бақылауға ала алу, көрсету

9.1.2.1 қозғалыстың аралас түрлерін қолдану, негіздеу және дене дайындығы мен дене дамуын өздігінен бақылауға ала алу

10.1.2.1 қозғалыс комбинациясын өздігінен талдау және қолдану, дене дайындығы мен дамуын өздігінен бақылауға ала алу

5.1.2.2 негізгі дене жаттығуларын білу және жүрістің бұзылысын түзету үшін оларды пайдалана алу: түзеуші жүріс;қозғалыстың әртүрлі нұсқаларын қоса отырып жүруді тыныс алумен үйлестіру; қол жағдайын өзгерте тырып жүру; тірек жанындағы жаттығулар

6.1.2.2 жүріс бұзылысын түзету үшін және қозғалыс кешендерін жасай алу, жүзеге асыру

7.1.2.2 жүрісті түзетуге бағытталған жаттығулар кешенін орындау

8.1.2.2 өз жүрісін түзеу, өздігінен бақылауға алу және жаттығулар кешенін түсіндіре алу және көрсету

9.1.2.2 жаттығулар кешенін негіздеу және қолдана алу, қалыптасқан жағдайларға байланысты өз жүрісін түзеу және бақылауға ала алу

10.1.2.2 жаттығулар кешенін талдау және пайдалану; қалыптасқан жағдайларға байланысты өз жүрісін өздігінен бақылауға ала алу және түзеу

1.3 Дене дамуы кемшіліктерін түзеудің негізгі элементтерін өздігінен игеруге оқыту

5.1.3.1 негізгі дене жаттығуларн білу және дене дамуы кемістіктерін түзеу үшін оларды тұрақты орындап тұру, жетекші қозғалыстардың негізгі техникасына үйрете алу: тұрақтылық, статистикалық және динамикалық тепе-теңдік, өз денесіне бейімделе алу

6.1.3.1 негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу және дене дамуы кемістіктерін түзеу үшін оларды тұрақты орындап тұру, жетекші қозғалыстардың негізгі техникасына үйрете алу: тұрақтылық, статистикалық және динамикалық тепе-теңдік, өз денесіне бейімделе алу

7.1.3.1 негізгі қозғалыс дағдыларын жақсарту және жетілдіру, оларды бір-бірімен байланыстыра алу, қажет емес немесе істей алмайтын қозғалыстардың алдын алу, оларды жою

8.1.3.1 қозғалыс әрекеттерінің жалпы ритімін игеруге қол жеткізуге қол жеткізе отырып, әртүрлі дене жаттығуларын орындау барысында қозғалыстарды түсіну және көрсете алу

9.1.3.1 қозғалыстағы қателіктерді түзеу және олардың алдын алу, дене дамуына ықпал ететін әртүрлі реттік жаттығуларды орындау сапасын арттыруды негіздеу және көрсету

10.1.3.1 қозғалудағы қателіктерді түзеу және оның алдын-ала алу, дене дамуына әсерін тигізетін әртүрлі реттік жаттығулардағы қимылдарды орындау сапасын талдау

1.4 Бармақ буындарының қозғалмалылығын арттыру

5.1.4.1 контрактур мен буын қатып қалуының алдын алу, бармақтар мен буындардың серпімділігін арттыру үшін жаттығуларды іріктеудегі қозғалыстардың реттілігі және ондай дағдыларды білу және анықтау

6.1.4.1 контрактур мен буын қатып қалуының алдын алу, бармақтар мен буындардың серпімділігін арттыру үшін жаттығуларды іріктеудегі жекелей икемдерді білу және анықтау

7.1.4.1 дағдыларды жалпыландыру және жетілдіру, буын серпімділігін арттыруға арналған жаттығуларды пайдалану, бұлшықет массасын, тонусын, күшін қалыптастыру, тіректер мен қозғалыстар, қозғалыс координациялары және шапшаңдық, тепе-теңдік немесе орын ауыстыратын дағдыларды игеру

8.1.4.1 дағдыларды түсіндіре алу және көрсете алу, бармақтар саулығының деформациясы және омыртқа деформациясының күрделілігінің алдын алу және буын серпімділігінің қызметтік мүмкіндіктерінің қол жеткізген деңгейін арттыра түсу, ұстап тұру

9.1.4.1 субьективті сезімдерге сәйкес бұлшықет күші мен қозғалыс амплитудасын анағұрлым айқын басқара алатын жаттығуларды түсіну және көрсету

10.1.4.1 субьективті сезінулерге сәйкес бұлшықет күші мен қозғалысының амплитудасын анағұрлым нақты реттеуге мүмкіндік беретін жаттығуларды пайдалану және талдау

5.1.4.2 негізгі дене жаттығуларын білу және қол бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларға үйрету

6.1.4.2 қол бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу

7.1.4.2 қол бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларды пайдалана алу және жалпыландыру, жетілдіру

8.1.4.2 дағдыларды түсіндіре алу және көрсету, қол бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыруға арналған жаттығуларды орындау барысында қол жеткізген деңгейді арттыру және оны ұстап түру, дағдыларды түсіндіре алу және көрсете алу

9.1.4.2 қол бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығулар кешенін түсіну және көрсете алу

10.1.4.2
қол бармақтарының буындарындағы қозғалмалықты арттыруға арналған жаттығулар кешенін өздігінен қолдану

5.1.4.3 негізгі дене жаттығуларын білу және аяқ бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларға үйрету

6.1.4.3 аяқ бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу

7.1.4.3 аяқ бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларды пайдалана алу және жалпыландыру, жетілдіру

8.1.4.3 дағдыларды түсіндіре алу және көрсету, аяқ бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыруға арналған жаттығуларды орындау барысында қол жеткізген деңгейді арттыру және оны ұстап түру, дағдыларды түсіндіре алу және көрсете алу

9.1.4.3 аяқ бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығулар кешенін түсіну және көрсете алу

10.1.4.3 аяқ бармақтарының буындарындағы қозғалмалықты арттыруға арналған жаттығуларды үйрету үшін негізгі дене қозғалысын туралы білімді талдау және қолдана алу

5.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін заттармен дене жаттығуларын білу және жасай алу

6.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттармен дене жаттығуларын жасай алу және білу

7.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттарды пайдаланумен орындалатын дағдыларды жалпыландыру және жетілдіру

8.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттарды пайдаланумен орындалатын дене жаттығуларын түсіндіре алу және көрсету

9.1.4.4 негізгі дене жаттығуларн білу және ұсақ моториктерді түзету үшін заттармен орындалатын жаттығуларға үйрете алу

10.1.4.4 ұсақ моториктерді түзеу үшін заттармен жаттығу жасауды өзгелерге үйрету үшін негізгі дене жаттығулары туралы білімді талдау

1.5 Жаттығуларды тиімді орындау және дене жаттығулары қатарындағы құрылымдық идея және стратегия, тактикалардың кезектілігін бақылау

5.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулардың кішігірім диапазонындағы реттіліктің сақталуын сипаттау және оны білу

6.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулар қатарындағы композиционды идеялар мен стратегиялар,тактикаларды тиімді қолдану және түсіну

7.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулар қатарындағы композиционды идеялар мен қарапайым стратегиялар,тактикаларды жасау, бағалай алу

8.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығуларының кең ауқымдағы композиционды идеялары мен стратегиялар, тактикаларды анықтау және бағалау

9.1.5.1 дене жаттығуларының кең ауқымындағы композиционды идеялар мен әртүрлі тактика, тсратегияларды жасау, талдау және салғастыру

10.1.5.1 дене жаттығуларының кең диапазонындағы композициялық идеялар мен стратегиялар, әртүрлі тактикаларды үйрене алу

1.6 Өмірге қажетті қозғалыс икемі мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі өзіндік және өзгелердегі кемішіліктер мен әлеует, икемдерді анықтау

5.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимыл мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктерді, жеке және өзге икемдерді анықтау, білу және жасай алу

6.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимылдар мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегікемшіліктедің алдын-алу бойынша икемге байланысты білімді түсіне білу және қолдану

7.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыст қимылдары мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктедің алдын-алу бойынша икемдер жасау және қолдану

8.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық икемдер мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктедің алдын-алу бойынша қимылдардың жеке және өзге сапасын анықтау және бағалау

9.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық икемдер мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктердің алдын-алу бойынша өзіндік және өзге қимылдарды талдау және салстыру, жасау

10.1.6.1 өмірлік маңызы бар дағдылар мен машықтарды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктердің алдын-алу бойынша өзге дағдыларды пайдалана алу және талдау

1.7 Қозғалыс қабілетін түзеу және жақсарту үшін оқытудың әртүрлі деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді есепке алу және қиындықтардың алдын-алу дағдыларын дамыту

5.1.7.1 қозғалыстық қабілеттерді түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді ескеру және қиындықтарды жеңудің қарапайым дағдыларын анықау және білу

6.1.7.1 белсенділіктің қозғал ыстық қабілеттерін түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді ескеру және қиындықтарды жеңу дағдыларын білу және жүзеге асыра алу

7.1.7.1 қозғалыстық қабілеттерді түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс қимылдарын орындау барысындағы тәжірибеде тәуекелдер туралы білуі және алдын-алу

8.1.7.1 қозғалыс қабілетін түзеу және жақсарту үшін оқытудың әртүрлі деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді ескеру және қиындықтардың алдын-алу дағдыларын жақсарта алу

9.1.7.1 қозғалыс қабілетін түзеу және жақсарту үшін оқытудың әртүрлі деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді ескеру және қиындықтардың алдын-алу дағдыларын бағалау

10.1.7.1 қозғалыс қабілетін түзеу және жақсарту үшін оқытудың әртүрлі деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелге жауап қату қиындықтарының алдын алу дағдыларын үйрету үшін қолдана алу және талдау

      2) "Кеңістік пен жазықтыққа бейімделу":

      2 – кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Кеңістіктік қатынастарды дамыту

5.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды иегру бойынша кешендерді білу және пайдалана алу

6.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды игреу бойынша кешендерді игерудің қарқындылығы мен жітілігі, тереңдігі, көлемі, кезектілігін білу және анықтау

7.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды иегру бойынша кешендерді қолдануды түсіну және жасай алу

8.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды игреу бойынша кешендерді игерудің қарқындылығы мен жітілігі, тереңдігі, көлемі, кезектілігін түсіндіру және көрсету

9.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды игреу бойынша кешендерді негіздеу және қолдана алу

10.2.1.1 кеңістік қатынастарды игеру үшін жаттығулардың өзге кешенін талдау және оны үйрете алу

2.2 Кеңістік пен жазықтыққа бейімделудің қозғалыстық қызметтерін жетілдіру және дамыту үшін білім алушылар организіміне емдік дене шынықтыру құралдаырмен ықпал ету

5.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу және түсіну

6.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу бойынша қалыптасқан білімді қолдану

7.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу бойынша қалыптасқан білімді жетілдіру

8.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірудегі бірлік, сөйлеуді дамыту арқылы кеңістіктік терминология сөздігін белсендендіру және нақтылау, байытуғ көрсету

9.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдіру, тәжірибелік тұрғыдан кеңістіктіктік бейімдеуге және кеңістіктік әрекеттерді жоспарлауға оқыту

10.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен бірге кеңстіктік бағытталу мен кеңістіктік әрекеттерді жоспарлауды талдау

      3) "Түзету-дамытумен сауықтыру арқылы сыни ойлау мен шығармашылық қабілетті дамыту":

      3 – кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1 Білім алушының қозғалыстық және жекелей түзеу қажеттіліктерін есепке ала отырып, жағдайларға бейімделу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстарға байланысты идея, стратегия мен жоспарларға бейімделу

5.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді білу және түсіну

6.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді анықтау және қолдану

7.3.1.1 әрқилы үйлескен кемістіктермен қатар келген қиындықтардң алдын-алу баламаларын түсінуді көрсете отырып, қозғалыс идеялары, стратегия мен жоспарларын талқылау және көрсету

8.3.1.1 кемістіктер құрылымының кемшіліктері және мүмкіндіктерді білумен байланысты қозғалыс идея, стратегия мен жоспарлар қатарларындағы баламалық шешімдерді талқылау және көрсету

9.3.1.1 өмір сүру ортасының балама шешімдеріндегі қозғалыс идеялары, стратегиялары мен жоспарларын ұйымдастыру және бағалауды анықтау

10.3.1.1 өмір сүру қабілеті ортасындағы балама шешімдердегі стратегиялар мен жоспарлар, қозғалыс идеяларын тәжірибеде қолдана алу және талдау

5.3.1.2 босаңсуды түзетуде организмнің жекелей ерекшелігін ескере отырып анықтау және түсіну: бұлшықеттердің жеке топтарының босаңсуына барынша күш салудан ауытқу; қолдардың қалыпты ротациялық қозғалысы; мойын бұлшықеттерінің босаңсуы; ойындардағы көңіл аударушы және бекітуші тапсырмалар

6.3.1.2 бұлшықеттердің жеке топтарына барынша күш салудан бірден босаңсытуды пайдалану және анықтау; қолдың босаң ротациялық қозғалысы; мойын бұлшықеттерінің қозғалысы; организімнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, берілетін ойындардағы көңіл аударушы және бекітуші тапсырмалар

7.3.1.2 бұлшықеттердің жеке топтарына барынша күш салудан бірден босаңсыту үшін әдіс-тәсілдер қатарын көрсету және талқылау; қолдың босаң ротациялық қозғалысы; мойын бұлшықеттерінің қозғалысы; организімнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, берілетін ойындардағы көңіл аударушы және бекітуші тапсырмалар

8.3.1.2 организмнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, босаңсытуды түзетудегі әдістер мен икемдерді көрсету және қолдана алу

9.3.1.2 босаңсытудың зерттелген әдістерін пайдалана отырып, организм бұлшықеттерінің жеке топтарын босаңсыту бойынша жұмыстарды бағалау, анықтау

10.3.1.2 босаңсытудың зерделенген әдістерін қолдана отырып, организм бұлшықеті жеке топтарын босаңсыту бойынша әдістерді көрсете алу және талдау

3.2 Командалық көшбасшының рөлін атқара отырып, ауыспалы түрде мақсаттарға қол жеткізу үшін дербес түрде және біріге жұмыс жасау

5.3.2.1 біріккен және дербес жұмыстар барысында командадағы жұмыс дағдылары мен көшбасшылық дағдыларды түсіну

6.3.2.1 командадағы жұмыс жасау дағдылары мен көшбасшылық дағдыларды анықтау және пайдалану

7.3.2.1 командадағы дербес және біріккен жұмыстардың дағдыларын талқылау және көрсету

8.3.2.1 командадағы жұмыс және көшбасшылық дағдыларды көрсету және қолдана алу

9.3.2.1 командадағы жұмыстың көшбасшылық дағдыларын бағалау

10.3.2.1 командада жұмыс жасауда өзінің және өзгенің көшбасшылық дағдыларына талдау жасау

3.3 Организмнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, жағымды оқу жағдайының түзетуші және дамытушы бағытын жүзеге асыру бойынша біріге жұмыс жасаудың дағдыларын білу және түсіну

5.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын білу және түсіну

6.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын анықтау және пайдалану

7.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын талқылау және көрсету

8.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын көрсету және қолдану

9.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдыларының қатарын талқылау бағалау

10.3.3.1 жекелей ерекшеліктерді есепке ала отырып, түзеу және дамыту бағытының жағымды оқу ортасын құру бойынша өзінің және өзгенің тиімді және біріккен жұмыстарын талдау және қолдана алу

3.4 Дене жаттығуларының қатарында құрылымдық тәсілдер мен ережелерді құру, пайдалану, қолдану

5.3.4.1 білім алушыларды дамыту мәселелерінің ерекшелігін ескере отырып, мөлшерленген күш жүктемесін пайдалана отырып, дене жаттығуларын орындау барысында қарапайм ережелерді пайдалану бойынша білімді түсіне білу

6.3.4.1 дене және түзету жаттығуларын орындау кезіндегі құрлымдық тәсілддер мен қарапайым ережелерді анықтау және пайдалана алу

7.3.4.1 қозғалыс паталогиясы бар балалардың әртүрлі дене ерекшелігін ескере отырып, дене жаттығуларын орындау барысындағы құрылымдық тәсілдер мен ережелерді талқылау мен жетілдіру

8.3.4.1 білім алушылардың дене ерекшелігін ескере отырып, дене жаттығулары қатарындағы құрылымдық тәсілдер мен ережелер туралы білімді көрсету және қолдана алу

9.3.4.1 қозғалыс паталогиясы балалардың дене ерекшеліктерін ескере отырып, әртүрлі дене жаттығуларын орындау барысындағы құрылымдық тәсілдер мен ережелерді жасау және қолдану

10.3.4.1 қозғалыс паталогиясы бар балалардың дене ерекшеліктерін есепке ала отырып әртүрлі дене жаттығулары орындау кезіндегі ережелер мен құрылымдық тәсілдерді талдау және қолдана алу

3.5 Денсаулықтағы ауытқушылықтарды ескере отырып, конструктивті ұсыныстар беру, өзгелердің және өзіндік шығармашылық тапсырмаларды сыни тұрғыдан қарау

5.3.5.1 дене дамуының ерешелігін есепке ала отырып шығармашылық тапсырмаларды игеру бойынша алдын-ала жұмыс жасау

6.3.5.1 қозғалыс дағдыларын қалыптастыру және бұзуды түзету бойынша шығармашылық тапсырмаларды түсіну және қолдану

7.3.5.1 денсаулықтағы ауытқушылықтар есебімен конструктивтік ұсыныстарды жасай отырып шғармашылық тапсырмалары пайдалану

8.3.5.1 денсаулықтағы ауытқушылықтар есебімен конструктивтік ұсыныстарды жасай отырып шығармашылық тапсырмаларды салыстыру және көрсету

9.3.5.1 денсаулықтағы ауытқушылықтар есебімен конструктивтік ұсыныстарды жасай отырып шығармашылық тапсырмаларды талдау және бағалауды біріктіру

10.3.5.1 денсаулықтағы ауытқушылытар есебінен конструктивті ұсыныстар жасай отырып, шығармашылық міндеттерін талдау және қолдана алу

3.6 Өз дене мүмкіндіктері мен шектеулерді сезіну, өз денесін қабылдаудағы көңіл-күй мен эмоцияны көрсетуге арналған әртүрлі жағдайлардағы шығармашылық қабілеттер мен идеяларды қолдану

5.3.6.1 дене дамуы есебімен шығармашлық қабілеттер мен идеяларды анықтау, моториктер, соматикалқ жағдай, өзіндік дене мүмкіндіктері мен шектеулерді саналы түрде түйсіну

6.3.6.1негізгі шығармашлық стратегиялар мен идеяларды түсіну және пайдалану, денесін қабылдауда тәжірибені оны ұстаздарына беру

7.3.6.1 шығармашылық қабілеттер мен идеяларды жалпыландыру және көрсету, оны әріде ұстаздар мен замандастарна беру

8.3.6.1 шығармашылық қабілеттер мен идеяларды және басқаларды анықтау және талдау, оны әріде ұстаздар мен замандастарына беру

9.3.6.1 іртүрлі жағдайларда берілетін жаңа элементтерді жасау үшін шығармашылық қабілеттер мен идеяларды біріктіру

10.3.6.1 әртүрлі жағдайларда берілетін өзгелердің жаңа элементтерді құру идеялары мен өзінің шығармашылық қабілетін сараптау

3.7 Емдік дене қызметтерін орындау кезіндегі жекелей және топтық тапсырмаларды орындауда паториотизм сезімін дамыту

5.3.7.1 патриотизм сезімі туралы түсінік қалыптастыру, ұжымдық қызметті қалыптастыру үшін жағдай жасау

6.3.7.1 паториотизмнің мәнін түсіну және жекелей және топтық қызметті орындау барысында өзара әрекет ету

7.3.7.1 патриотизм сезімі не екенін білу, талықлау және әділ бәсекелестіктің мәнін түсіну, өзара біріге әрекет ету

8.3.7.1 жекелей және топтық дене қызметіндегі патриотизм мен бәсекелестікті көрсететін мінез-құлықты бағалау

9.3.7.1 жекелей және топтық дене қызметтерінде патриотизм сезімін көрсету

10.3.7.1 патриотизмнен көрініс беретін мінез-құлықты көрсету, патриотизм сезімін және жекелей және топтық дене қызметіндегі бәсекелестікті көрсете алу

3.8 Өз дене қызметтерін бақылауда қолжетімді тәсілдерді игеру және олардың айырмашылықтары мен әртүрлі қозғалыс контекстеріне негізделген рөлдерді атқару

5.3.8.1 қозғалыстар контексіндегі рөлдерді орындай алу және білу; өз денесі қызметтерін бақылауға алу тәсілдерін игеру

6.3.8.1 өз рөлін түсіну және білу және қарапайым қозғалыстарды орындау кезіндегі өзге рөлдерді тани бастау; өзіндік дене қызметтері бақылай алу тәсілі

7.3.8.1 әртүрлі дене жаттығуларын орындаудағы айырмашылықты түйсіну және қозғалыстардың әртүрлі контекстеріне негізделген рөлдерді түсіну және қолдану

8.3.8.1 өзіндік рөлді және айырмашылығын түсіндіре отырып, қарапайым қозғалыстарды орындау барысындағ өзге рөлдерді көрсету

9.3.8.1 айырмашлығын көрсете отырып, іртүрлі қозғалыс қимылдарын орындау барысында әртүрлі тәжірибе жасау

10.3.8.1 олардың айырмашылықтарын түсіне отырып, қозғалысты орындау кезінде әртүрлі рөлдермен тәжірибе жасай алу және талдау

      4) "Денсаулық және салауатты өмір салтына ынталандыру":

      4 - кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1 Денсаулық және салауатты өмір салты үшін емдік дене шынықтырунің маңыздылығы туралы білімді қалыптастыру, ұдайы, дебес және жүйелі сабақтарға деген қызығушылықты арттыру

5.4.1.1 дербес сабақтардағы қажеттіліктерге байланысты салауатты өмір салты мен емдік дене шынықтырунің маңызын білу және түсіну

6.4.1.1 дене ауытқушылықтарын түзету және қалыпқа келтіруге арналған жүйелі жаттығулар, денсаулық туралы жалпы түсінікке ие болу, емдік дене шынықтыру туралы білімді пайдалану

7.4.1.1емдік дене жаттығуларының емдік пайдасын талықлау және сипаттау алу, түсіну, оларды өз қызметін жоғалтқан қызметтерді түсіну үшін өздігінен қолдану

8.4.1.1 денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларының пайдасын түсіну және оны көрсете алу;

9.4.1.1 денсаулық және салауатты өмір салты үшін ден е қызметінің маңыздылығын сараптау және оны түсіну

10.4.1.1 денсаулықты жақсарту үшін дене қызметінің маңыздлығы туралы өзінің және өзгенің білімін талдау

5.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдарының мәнін білу және түсіну. Тыныс алу ережелеін пайдалану алу

6.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдарының маңыздылығу туралы білімді пайдалана алу, тыныс алу ережелерін пайдалана алу

7.4.1.2 тыныс алу органдарының сауықтырушы пайдасын талқылау, сипаттай алу және түсіну, тыныс алу ережелерін пайдалана алу

8.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдаарының маңыздылығы туралы білімді пайдалана алу, тыныс алу ережелерін пайдалана алу

9.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдаарының маңыздылығы туралы білімді пайдалана алу, тыныс алу ережелерін пайдалана алу

10.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдарының маңыздылығы туралы өзінің және өзгенің білімін сараптау, тыныс алу ережелерін пайдалану

4.2 Білім алушының қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларын орындау қажеттілігін түсіну

5.4.2.1 өзіне қызмет көрсете алу дағдыларын қалыптастыру үшін емдік дене жаттығуларын орындаудың маңыздылығын білу және түсіну

6.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешінін білу және пайдалану

7.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешінін ұсыну және көрсету

8.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешінін құру және көрсету

9.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешінін жасау және көрсету

10.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешенін талдау және үйрете алу

4.3 Қозғалыс кемістіктерін түзету, организм өзгерістеріндегі әртүрлы мен орындауға байланысты дене жаттығулары жүктемесінің ықпал ету түсінігі және ол туралы білім

5.4.3.1 сыртқы белгілері бойынша әртүрлі дене жүктемесі жаттығулары арасындағы айырмашылықты анықтау, және организмдегі дене өзгерістерін бақылауға ала алу

6.4.3.1 сыртқы белгілері бойынша әртүрлі дене жүктемесі жаттығулары арасындағы айырмашылықты анықтау, және организмдегі дене өзгерістерін бақылауға ала алу

7.4.3.1 қозғалыс кемістіктерін түзеу және оның алдын-алуға бағытталған дене жаттыңуларын орындау кезінде организмдегі дене өзгерістері туралы білу, бақылауға алу (дамымау, қозғалыс қызметтерінің бұзылуы және жойылуы)

8.4.3.1 емдік дене жаттыңуларын орындау барысында дене өзгерістерін анықтау үшін бақылау стратегияларының қатарын көрсету және түсіндіру

9.4.3.1 дене жаттыңуларын орындау кезінде және одан кейінгі белгілі бір дене өзгерістерін көру үшін бақылау стратегияларының қатарын қолдана алу

10.4.3.1 дене жаттығуы мен жүктемесін орындағаннан кейін және орындау барысында дене өзгерістерін анықтау үшін өзінің және өзгелердің стартегияларын қолдануды талдау

4.4 Дене жағдайы мен оны орындауға байланысты әртүрлі тыныс алу жаттығуларын орындау нәтижесінде тыныс алу қызметтерін қалыпқа келтіру

5.4.4.1 емдік дене жаттығуларын орындау және дене жағдайына байланысты әртүрлі тыныс алу гимнастикаларын пайдалана алу

6.4.4.1 тыныс алу гимнастикасын пайдаланумен дене жаттығулары қатарын орындау барысындағы қиындықтар мен тәуекелдерді түсіну және анықтай алу

7.4.4.1 емдік дене жаттығуларын орындау және дене жағдайына байланысты әртүрлі тыныс алу гимнастикаларын пайдалана алу

8.4.4.1 емдік дене жаттығуларын орындау және дене жағдайына байланысты әртүрлі тыныс алу гимнастикаларын құрастыру және көрсету

9.4.4.1 емдік дене жаттыңуларының арнайы кешінін орындау барысында әртүрлі тыныс алу гимнастикаларын қолдану және көрсету

10.4.4.1 емдік дене жаттығуларының арнайы кешендерін орындау кезінде тыныс алу гимнастикасының өзге де әртүрлі әдістеріне үйрете алу

4.5 Денсаулықты нығайтуға бағытталған емдік дене жаттығуларында қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денеге түсетін күш қарқынын шамалалауда қиындықтар мен тәуекелдерді анықтау

5.4.5.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларын орындау кезіндегі қауіпсіздік техникасы мәселелерінен хабардар болу

6.4.5.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған нормалар мен ережелер, қауіпсіздік техникасын түсіну

7.4.5.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған емдік дене жаттығуларының әртүрлі контекстеріндегі қауіп пен тәуекелдің әлеуетін анықтау

8.4.5.1 қауіпсіздік техникасының күрделі мәселелерін түсіну, қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған денсаулыққа төнген қауіпті төмендетудің тәсілдері

9.4.5.1 денсаулық, қауіпсіздік техникасы, сондай-ақ қозғалыс бұзлыс ерекшелігі есебімен әлеуетті қауіпті төмендетудің тәсілдері

10.4.5.1 өзгелерді қауіпсіздік техникасына үйрету және талдау, сонымен қатар қозғалыс бұзылысын есепке ала отырып, денсаулықтың әлеуетті қаупін төмендету

4.6 Психогимнастика элементтері, емдік дене шынықтыру сабақтарының дәстүрлі емес формалары

5.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтері мәселелерімен таныс болу

6.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтерін білу және пайдалана алу

7.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтерін түсіну, сипаттай аду және талқылау

8.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтерін түсіну және оны көрсете алу

9.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтерін талдай алу және оған бейімделу

10.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарын ерекшелігі есебімен денсаулықты нығайтуға бағыталған психогимнастика элементтеріне талдау жасау және оларды пайдалана алу

5.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерінің мәселелерінен хабардар болу

6.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін білу және пайдалана алу

7.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін түсіну, сипаттай алу және талқылау

8.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін түсіну және ол туралы білімін көрсете алу

9.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін талдай алу және оған бейімделу

10.4.6.2 өзге зерделенген әдістерді үйрете алу және қозғалыс бұзылыстарының ерекшеліктерін есепке ала отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлік емес формаларының элементтерін талдау

5.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау мәселелеріне байланысты хабардар болу

6.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау элементтерін білу және пайдалана алу

7.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау элементтерін түсіну және пайдалана алу

8.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау элементтерін түсіну және көрсете алу

9.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау элементтеріне талдау жасау және бейімделе алу

10.4.6.3 өзін және өзгелерді өз-өзіне массаж жасауға үйрету және қозғалыс бұзылыстарының ерекшеліктері есебімен денсаулықты нығайтуға бағыталған өзіндік массаж бен релаксацияның өзге элементтеріне үйрету

5.4.6.4 зақымдалуына байланысты тренажерлы гимнастиканы пайдаланудың пайдасы мен зияны туралы мәлімет алу

6.4.6.4 денсаулыққа пайдалы жаттығу құралдарын пайдаланумен пайдалануды білу және оны пайдалана алу

7.4.6.4 денсаулыққа пайдалы жаттығу құралдарын пайдаланумен өткен сабақты түсіну және сипаттай алу

8.4.6.4 қозғалыстарда бұлшықет-буынды дамыту үшін тенажерларда жаттығу жасаудың түсіну, білу және көрсете алу

9.4.6.4 жұмысы бұзылған қызметтерді түзеу үшін жаттығу құралдарымен жасалатын гимнастика элементтерін жасай алу және оған бейімделу

10.4.6.4 бұлшықет-буын қозғалысын дамыту үшін тренажерларда жаттығу жасаудың өзге де ерекшеліктерін үйрену, үйрету және талдау

      34. Осы Бағдарлама тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Емдік дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      35. Бөлімдерді және тақырыптарды меңгеру сағаттарын қою мұғалімнің басшылығына сай жүргізіледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-10 сыныптарына
арналған "Емдік дене
шынықтыру" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Емдік дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 сынып:

      1 - кесте

Ұзақмерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақмерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Денсаулық туралы білім және түсінік

Қауіпсізідік техникалары. Емдік дене шынықтырунің негізі.

5.1.3.1 негізгі дене жаттығуларын білу және дене дамуы кемістіктерін түзеу үшін оларды тұрақты орындап тұру, жетекші қозғалыстардың негізгі техникасына үйрете алу: тұрақтылық, статистикалық және динамикалық тепе-теңдік, өз денесіне бейімделе алу;
5.3.8.1 қозғалыстар контексіндегі рөлдерді орындай алу және білу; өз денесі қызметтерін бақылауға алу тәсілдерін игеру

Күн тәртібі, таңғы жаттығу, Режим дня, утренняя зарядка, денеге бөлінетін уақыт

5.1.2.1 қозғалыстардың аралас түрлерін білу, жасай алу және ондағы өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын игеру үшін кейбір жаттығулардың реттілігі;
5.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимыл мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктерді, жеке және өзге икемдерді анықтау, білу және жасай алу

Түзетуші және дұрыс қалыптастырушы жаттығулар

5.1.1.1 қозғалыс дағдыларын білу және түсіну және әртүрлі жағдайлардағы олардың қолданылуы үшін негіз құру; негізгі қозғалыс дағдылары мен икемдерді орындай алу;
5.1.4.1 контрактур мен буын қатып қалуының алдын алу, бармақтар мен буындардың серпімділігін арттыру үшін жаттығуларды іріктеудегі қозғалыстардың реттілігі және ондай дағдыларды білу және анықтау;

Тірек-қозғалыс аппараты және оның мәні. Дене сымбаты – дене саулығының көрсеткіші.

5.1.1.2 мұғалімнің көмегімен омыртқа бұзылысын түзеуді жүзеге асыру: омыртқаны түзеу, белсенді және пассивті созу, омыртқаның барлық бөліктеріндегі серпімділікті дамыту үшін қозғау;
5.1.2.2 негізгі дене жаттығуларын білу және жүрістің бұзылысын түзету үшін оларды пайдалана алу: түзеуші жүріс; қозғалыстың әртүрлі нұсқаларын қоса отырып жүруді тыныс алумен үйлестіру; қол жағдайын өзгерте тырып жүру; тірек жанындағы жаттығулар;
5.3.6.1 дене дамуы есебімен шығармашлық қабілеттер мен идеяларды анықтау, моториктер, соматикалық жағдай, өзіндік дене мүмкіндіктері мен шектеулерді саналы түрде түйсіну

Заттармен жаттығу жасау

5.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін заттармен дене жаттығуларын білу және жасай алу;
5.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын білу және түсіну

Емдік дене шынықтырумен айналысу арқылы қарым-қатынас жасау дағдылары мен өзара қарым-қатынасты дамыту

Сабақтардың дәстүрлік емес формаларының элементтері, сюжеттік- рөлдік қозғалыстық ойындар

5.1.7.1 қозғалыстық қабілеттерді түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді ескеру және қиындықтарды жеңудің қарапайым дағдыларын анықау және білу;
5.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтері мәселелерімен таныс болу;
5.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді білу және түсіну

Қозғалыс дағдыларының ауқымды қатары

5.1.2.2 негізгі дене жаттығуларын білу және жүрістің бұзылысын түзету үшін оларды пайдалана алу: түзеуші жүріс; қозғалыстың әртүрлі нұсқаларын қоса отырып жүруді тыныс алумен үйлестіру; қол жағдайын өзгерте тырып жүру; тірек жанындағы жаттығуларын білу;
5.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерінің мәселелерінен хабардар болу

Шағын топтар мен сабақтарда қарым-қатынас жасаудың дағдылары

5.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимыл мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктерді, жеке және өзге икемдерді анықтау, білу және жасай алу;
5.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді білу және түсіну

Емдік дене сабақтарының пайдасы

5.1.4.2 негізгі дене жаттығуларын білу және қол бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларға үйрету

2 - тоқсан

Денсаулық және дене жүктемелері

Емдік дене шынықтыру сабақтарындағы қауіпсіздік ережелері. Қол және аяқ бас бармақтарының зақымдалуы кезінде алғаш көмек көрсету.

5.1.3.1 негізгі дене жаттығуларн білу және дене дамуы кемістіктерін түзеу үшін оларды тұрақты орындап тұру, жетекші қозғалыстардың негізгі техникасына үйрете алу: тұрақтылық, статистикалық және динамикалық тепе-теңдік, өз денесіне бейімделе алу;
5.3.7.1 патриотизм сезімі туралы түсінік қалыптастыру, ұжымдық қызметті қалыптастыру үшін жағдай жасау

Тыныс алу қызметтерін қалыпқа келтіру

5.4.1.1 дербес сабақтардағы қажеттіліктерге байланысты салауатты өмір салты мен емдік дене шынықтырунің маңызын білу және түсіну;
5.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдарының мәнін білу және түсіну. Тыныс алу ережелеін пайдалану алу;
5.4.4.1 емдік дене жаттығуларын орындау және дене жағдайына байланысты әртүрлі тыныс алу гимнастикаларын пайдалана алу

Сенің дене мүмкіндіктерің

5.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулардың кішігірім диапазонындағы реттіліктің сақталуын сипаттау және оны білу;
5.1.4.2 негізгі дене жаттығуларын білу және қол бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларға үйрету;
5.3.6.1 дене дамуы есебімен шығармашлық қабілеттер мен идеяларды анықтау, моториктер, моматикалқ жағдай, өзіндік дене мүмкіндіктері мен шектеулерді саналы түрде түйсіну

Қалыптасқан тірек-қозғалыс аппаратының қызметтік бұзылыстарды түзетуге арналған жаттығулар

5.1.4.1 контрактур мен буын қатып қалуының алдын алу, бармақтар мен буындардың серпімділігін арттыру үшін жаттығуларды іріктеудегі қозғалыстардың реттілігі және ондай дағдыларды білу және анықтау;
5.1.4.3 негізгі дене жаттығуларын білу және аяқ бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларға үйрету;
5.1.7.1 қозғалыстық қабілеттерді түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді ескеру және қиындықтарды жеңудің қарапайым дағдыларын анықау және білу;
5.3.8.1 қозғалыстар контексіндегі рөлдерді орындай алу және білу; өз денесі қызметтерін бақылауға алу тәсілдерін игеру;
5.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау мәселелеріне байланысты хабардар болу

Мақсаттық және жаттықтырушы ұлттық ойындар

Қазақ халқының дәстүрі мен мәдениетімен танысу Ойын арқылы процестерге ену

5.1.1.1 қозғалыс дағдыларын білу және түсіну және әртүрлі жағдайлардағы олардың қолданылуы үшін негіз құру; негізгі қозғалыс дағдылары мен икемдерді орындай алу;
5.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды иегру бойынша кешендерді білу және пайдалана алу;
5.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын білу және түсіну;
5.3.7.1 патриотизм сезімі туралы түсінік қалыптастыру, ұжымдық қызметті қалыптастыру үшін жағдай жасау;
5.4.6.4 зақымдалуына байланысты тренажерлы гимнастиканы пайдаланудың пайдасы мен зияны туралы мәлімет алу

3 - тоқсан

Ойын арқылы қозғалыс дағдыларына үйрету

Қауіпсіздік техникасы. Арнайы жаттығуларды орындау барысында тыныс алу мен жүрек соғысы өзгерісін бақылауға алу

5.4.1.1 дербес сабақтардағы қажеттіліктерге байланысты салауатты өмір салты мен емдік дене шынықтырунің маңызын білу және түсіну;
5.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдарының мәнін білу және түсіну. Тыныс алу ережелеін пайдалану алу;
5.4.5.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларын орындау кезіндегі қауіпсіздік техникасы мәселелерінен хабардар болу

Жеке дене қасиеттерін дамыту

5.1.1.2 мұғалімнің көмегімен омыртқа бұзылысын түзеуді жүзеге асыру: омыртқаны түзеу, белсенді және пассивті созу, омыртқаның барлық бөліктеріндегі серпімділікті дамыту үшін қозғау;
5.1.4.3 негізгі дене жаттығуларын білу және аяқ бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларға үйрету;
5.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі коз-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу және түсіну;
5.3.5.1 дене дамуының ерешелігін есепке ала отырып шығармашылық тапсырмаларды игеру бойынша алдын-ала жұмыс жасау

Кеңістіктегі қозғалыс және динамика

5.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын білу және түсіну
5.3.6.1 дене дамуы есебімен шығармашлық қабілеттер мен идеяларды анықтау, моториктер, соматикалқ жағдай, өзіндік дене мүмкіндіктері мен шектеулерді саналы түрде түйсіну

Қозғалыстық ойындар арқылы тірек-қозғалыс аппартын дамыту

Заттар арқылы жүзеге асатын қозғалыстық ойындар Имитациялық жаттығулар арқылы денені басқару дағдылары

5.4.2.1 өзіне қызмет көрсете алу дағдыларын қалыптастыру үшін емдік дене жаттығуларын орындаудың маңыздылығын білу және түсіну;
5.4.5.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған дене жаттығуларын орындау кезіндегі қауіпсіздік техникасы мәселелерінен хабардар болу;
5.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтері мәселелерімен таныс болу;
5.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау мәселелеріне байланысты хабардар болу

Тірек-қозғалыс аппаратын дамыту

5.1.2.1 қозғалыстардың аралас түрлерін білу, жасай алу және ондағы өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын игеру үшін кейбір жаттығулардың реттілігі;
5.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулардың кішігірім диапазонындағы реттіліктің сақталуын сипаттау және оны білу;
5.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын білу және түсіну

Аурудуың ерекшелігімен тікелей байланысты қозғалыс бұзылыстарының алдын-алу жаттығулары

5.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимыл мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктерді, жеке және өзге икемдерді анықтау, білу және жасай алу;
5.4.4.1 емдік дене жаттығуларын орындау және дене жағдайына байланысты әртүрлі тыныс алу гимнастикаларын пайдалана алу;
5.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерінің мәселелерінен хабардар болу

Доппен ойналатын ойындар

5.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін заттармен дене жаттығуларын білу және жасай алу;
5.3.2.1 біріккен және дербес жұмыстар барысында командадағы жұмыс дағдылары мен көшбасшылық дағдыларды түсіну

Ойындар және секіргішпен жасалатын жаттығулар

5.3.4.1 білім алушыларды дамыту мәселелерінің ерекшелігін ескере отырып, мөлшерленген күш жүктемесін пайдалана отырып, дене жаттығуларын орындау барысында қарапайм ережелерді пайдалану бойынша білімді түсіне білу;
5.4.3.1 сыртқы белгілері бойынша әртүрлі дене жүктемесі жаттығулары арасындағы айырмашылықты анықтау, және организмдегі дене өзгерістерін бақылауға ала алу

4 - тоқсан

Қолданбалы жаттығулар арқылы жасалатын шығармашылық және коммуникативтік дағдылар

Қауіпсіздік техникасы. Арнайы жаттығулар арқылы пайда болатын шығармашылық қабілеттер

5.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимыл мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктерді, жеке және өзге икемдерді анықтау, білу және жасай алу;
5.3.2.1 біріккен және дербес жұмыстар барысында командадағы жұмыс дағдылары мен көшбасшылық дағдыларды түсіну;
5.4.2.1 өзіне қызмет көрсете алу дағдыларын қалыптастыру үшін емдік дене жаттығуларын орындаудың маңыздылығын білу және түсіну

Әлсізденген қызметтерді түзету үшін жаттығулардың арнайы жекелей кешендерін құруға арналған шығармашылық идеялар

5.1.7.1 қозғалыстық қабілеттерді түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуекелдерді ескеру және қиындықтарды жеңудің қарапайым дағдыларын анықау және білу;
5.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды иегру бойынша кешендерді білу және пайдалана алу;
5.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерінің мәселелерінен хабардар болу;
5.4.6.4 зақымдалуына байланысты тренажерлы гимнастиканы пайдаланудың пайдасы мен зияны туралы мәлімет алу

Қозғалыс қызметіндегі белсенділік пен дербестік

5.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын білу және түсіну;
5.3.5.1 дене дамуының ерешелігін есепке ала отырып шығармашылық тапсырмаларды игеру бойынша алдын-ала жұмыс жасау

Салауатты өмір салтын қалыптастыру

Қозғалыс қызметіндегі белсенділік пен дербестік

5.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын білу және түсіну;

Жалпы және ұсақ моториктерді түзету және дамыту

5.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін заттармен дене жаттығуларын білу және жасай алу;
5.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу және түсіну;
5.3.4.1 білім алушыларды дамыту мәселелерінің ерекшелігін ескере отырып, мөлшерленген күш жүктемесін пайдалана отырып, дене жаттығуларын орындау барысында қарапайым ережелерді пайдалану бойынша білімді түсіне білу;
5.4.3.1 сыртқы белгілері бойынша әртүрлі дене жүктемесі жаттығулары арасындағы айырмашылықты анықтау, және организмдегі дене өзгерістерін бақылауға ала алу

      2) 6-сынып:

      2 - кесте

Ұзақмерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақмерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Денсаулық туралы білім және түсінік

Қауіпсіздік техникасы. Емдік дене шынықтыру

6.1.3.1 негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу және дене дамуы кемістіктерін түзеу үшін оларды тұрақты орындап тұру, жетекші қозғалыстардың негізгі техникасына үйрете алу: тұрақтылық, статистикалық және динамикалық тепе-теңдік, өз денесіне бейімделе алу;
6.3.5.1 қозғалыс дағдыларын қалыптастыру және бұзуды түзету бойынша шығармашылық тапсырмаларды түсіну және қолдану;
6.3.8.1 өз рөлін түсіну және білу және қарапайым қозғалыстарды орындау кезіндегі өзге рөлдерді тани бастау; өзіндік дене қызметтері бақылай алу

Күн тәртібі, таңғы жаттығу, денеге бөлінетін уақыт

6.1.2.1 қозғалыстың аралас түрлерін жүзеге асыру және олардың емдік дене шынықтыру сабақтарындағы ерікті қозғалыс актілерін ұйымдастырудағы кейбір жаттығулардың кезектілігі;
6.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимылдар мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктедің алдын-алу бойынша икемге байланысты білімді түсіне білу және қолдану;
6.3.1.2 бұлшықеттердің жеке топтарына барынша күш салудан бірден босаңсытуды пайдалану және анықтау; қолдың босаң ротациялық қозғалысы; мойын бұлшықеттерінің қозғалысы; организімнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, берілетін ойындардағы көңіл аударушы және бекітуші тапсырмалар

Түзетуші және дұрыс қалыптастырушы жаттығулар

6.1.1.1 негізгі қозғалыс дағдылары және оны денсаулығы мен дене дамуы кемістіктері тұрғысынан орындай алу; емдік-түзеу жаттығуларын әртүрлі тәсілдермен орындау;
6.1.4.1 контрактур мен буын қатып қалуының алдын алу, бармақтар мен буындардың серпімділігін арттыру үшін жаттығуларды іріктеудегі жекелей икемдерді білу және анықтау

Заттармен және заттарсыз жасалатын жаттығулар

6.1.2.2 жүріс бұзылысын түзету үшін және қозғалыс кешендерін жасай алу, жүзеге асыру;
6.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттармен дене жаттығуларын жасай алу және білу

Емдік дене шынықтырумен айналысу арқылы қарым-қатынас жасау дағдылары мен өзара қарым-қатынасты дамыту

Сабақтардың дәстүрлік емес формаларының элементтері, сюжеттік-рөлдік қозғалыстық ойындар

6.1.7.1 белсенділіктің қозғал ыстық қабілеттерін түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуе келдерді ескеру және қиындықтарды жеңу дағдыларын білу және жүзеге асыра алу;
6.3.1.2 бұлшықеттердің жеке топтарына барынша күш салудан бірден босаңсытуды пайдалану және анықтау; қолдың босаң ротациялық қозғалысы; мойын бұлшықеттерінің қозғалысы; организімнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, берілетін ойындардағы көңіл аударушы және бекітуші тапсырмалар орындау;
6.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді анықтау және қолдану;
6.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтерін білу және пайдалана алу

Қозғалыс дағдыларының ауқымды қатары

6.1.2.2 жүріс бұзылысын түзету үшін және қозғалыс кешендерін жасай алу, жүзеге асыру;
6.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін білу және пайдалана алу

Шағын топтар мен сыңарлармен қарым-қатынас жасау дағдылары

6.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимылдар мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегікемшіліктедің алдын-алу бойынша икемге байланысты білімді түсіне білу және қолдану;
6.3.5.1 қозғалыс дағдыларын қалыптастыру және бұзуды түзету бойынша шығармашылық тапсырмаларды түсіну және қолдану;
6.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді анықтау және қолдану

Емдік дене жаттығуларының пайдасы

6.1.2.2 жүріс бұзылысын түзету үшін және қозғалыс кешендерін жасай алу, жүзеге асыру;
6.1.4.2 қол бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу;
6.3.6.1.негізгі шығармашлық стратегиялар мен идеяларды түсіну және пайдалану, денесін қабылдауда тәжірибені оны ұстаздарына беру

2 - тоқсан

Денсаулық және дене жүктемелері

Қауіпсіздік техникасы. Сымбат және координация

6.1.3.1 негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу және дене дамуы кемістіктерін түзеу үшін оларды тұрақты орындап тұру, жетекші қозғалыстардың негізгі техникасына үйрете алу;
тұрақтылық, статистикалық және динамикалық тепе-теңдік, өз денесіне бейімделе алу;
6.3.5.1 қозғалыс дағдыларын қалыптастыру және бұзуды түзету бойынша шығармашылық тапсырмаларды түсіну және қолдану;
6.3.7.1 паториотизмнің мәнін түсіну және жекелей және топтық қызметті орындау барысында өзара әрекет ету

Тыныс алу қызметтерін қалыпқа келтіру

6.4.1.1 дене ауытқушылықтарын түзету және қалыпқа келтіруге арналған жүйелі жаттығулар, денсаулық туралы жалпы түсінікке ие болу, емдік дене шынықтыру туралы білімді пайдалану;
6.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдарының маңыздылығу туралы білімді пайдалана алу, тыныс алу ережелерін пайдалана алу;
6.4.4.1 тыныс алу гимнастикасын пайдаланумен дене жаттығулары қатарын орындау барысындағы қиындықтар мен тәуекелдерді түсіну және анықтай алу

Сенің дене мүмкіндіктерің

6.1.4.2 қол бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу;
6.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулар қатарындағы композиционды идеялар мен стратегиялар,тактикаларды тиімді қолдану және түсіну;
6.3.6.1 негізгі шығармашылық стратегиялар мен идеяларды түсіну және пайдалану, денесін қабылдауда тәжірибені оны ұстаздарына беру

Қалыптасқан тірек-қозғалыс аппаратының қызметтік бұзылыстарды түзетуге арналған жаттығулар

6.1.4.1 контрактур мен буын қатып қалуының алдын алу, бармақтар мен буындардың серпімділігін арттыру үшін жаттығуларды іріктеудегі жекелей икемдерді білу және анықтау;
6.1.4.3 аяқ бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу;
6.1.7.1 белсенділіктің қозғал ыстық қабілеттерін түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуе келдерді ескеру және қиындықтарды жеңу дағдыларын білу және жүзеге асыра алу;
6.3.8.1 өз рөлін түсіну және білу және қарапайым қозғалыстарды орындау кезіндегі өзге рөлдерді тани бастау; өзіндік дене қызметтері бақылай алу тәсілі;
6.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау элементтерін білу және пайдалана алу

Мақсаттық және жаттықтырушы ұлттық ойындар

Қазақ халқының дәстүрі мен мәдениетімен танысу

6.1.1.1 негізгі қозғалыс дағдылары және оны денсаулығы мен дене дамуы кемістіктері тұрғысынан орындай алу; емдік-түзеу жаттығуларын әртүрлі тәсілдермен орындау;
6.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды игеру бойынша кешендерді игерудің қарқындылығы мен жітілігі, тереңдігі, көлемі, кезектілігін білу және анықтау;
6.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын анықтау және пайдалану;
6.3.7.1 паториотизмнің мәнін түсіну және жекелей және топтық қызметті орындау барысында өзара әрекет ету;
6.4.6.4 денсаулыққа пайдалы жаттығу құралдарын пайдаланумен пайдалануды білу және оны пайдалана алу

Ойын арқылы процестерге ену

6.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулар қатарындағы композиционды идеялар мен стратегиялар,тактикаларды тиімді қолдану және түсіну;
6.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді анықтау және қолдану

3 - тоқсан

Ойын арқылы қозғалыс дағдыларына үйрету

Қауіпсіздік техникасы. Арнайы жаттығуларды орындау барысында тыныс алу мен жүрек соғысы өзгерісін бақылауға алу

6.4.1.1 дене ауытқушылықтарын түзету және қалыпқа келтіруге арналған жүйелі жаттығулар, денсаулық туралы жалпы түсінікке ие болу, емдік дене шынықтыру туралы білімді пайдалану;
6.4.1.2 денсаулық үшін тыныс алу органдарының маңыздылығу туралы білімді пайдалана алу, тыныс алу ережелерін пайдалана алу;
6.4.5.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған нормалар мен ережелер, қауіпсіздік техникасын түсіну

Жеке дене қасиеттерін дамыту

6.1.1.2 омыртқа бұзылысын түзеуді жүзеге асыру, білу, түсіну: омыртқаны түзеуге арналған жаттығулар, оны белсенді түрде және баяу созу, омыртқаның барлық бөліктеріндегі серпімділікті дамыту үшін қозғау;
6.1.4.3 аяқ бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін негізгі дене жаттығуларын білу және қолдана алу;
6.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу бойынша қалыптасқан білімді қолдану;
6.3.5.1 қозғалыс дағдыларын қалыптастыру және бұзуды түзету бойынша шығармашылық тапсырмаларды түсіну және қолдану

Кеңістіктегі қозғалыс және динамика

6.3.6.1 негізгі шығармашлық стратегиялар мен идеяларды түсіну және пайдалану, денесін қабылдауда тәжірибені оны ұстаздарына беру

Қозғалыстық ойындар арқылы тірек-қозғалыс аппартын дамыту

Заттар арқылы жүзеге асатын қозғалыстық ойындар
Имитациялық жаттығулар арқылы денені басқару дағдылары

6.3.4.1 дене және түзету жаттығуларын орындау кезіндегі құрлымдық тәсілддер мен қарапайым ережелерді анықтау және пайдалана алу;
6.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешінін білу және пайдалану;
6.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтерін білу және пайдалана алу;
6.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау элементтерін білу және пайдалана алу

Тірек-қозғалыс аппаратын дамыту

6.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулар қатарындағы композиционды идеялар мен стратегиялар,тактикаларды тиімді қолдану және түсіну;
6.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын анықтау және пайдалану;
6.4.5.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсаулықты нығайтуға бағытталған нормалар мен ережелер, қауіпсіздік техникасын түсіну

Аурудуың ерекшелігімен тікелей байланысты қозғалыс бұзылыстарының алдын-алу жаттығулары

6.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимылдар мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегікемшіліктедің алдын-алу бойынша икемге байланысты білімді түсіне білу және қолдану;
6.3.4.1 дене және түзету жаттығуларын орындау кезіндегі құрлымдық тәсілддер мен қарапайым ережелерді анықтау және пайдалана алу;
6.4.4.1 тыныс алу гимнастикасын пайдаланумен дене жаттығулары қатарын орындау барысындағы қиындықтар мен тәуекелдерді түсіну және анықтай алу;
6.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін білу және пайдалана алу

Доппен ойналатын ойындар

6.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттармен дене жаттығуларын жасай алу және білу;
6.3.2.1 командадағы жұмыс жасау дағдылары мен көшбасшылық дағдыларды анықтау және пайдалану

Ойындар және секіргішпен жасалатын жаттығулар

6.3.4.1 дене және түзету жаттығуларын орындау кезіндегі құрлымдық тәсілддер мен қарапайым ережелерді анықтау және пайдалана алу;
6.4.3.1 сыртқы белгілері бойынша әртүрлі дене жүктемесі жаттығулары арасындағы айырмашылықты анықтау, және организмдегі дене өзгерістерін бақылауға ала алу

4 - тоқсан

Қолданбалы жаттығулар арқылы жасалатын шығармашылық және коммуникативтік дағдылар

Қауіпсіздік техникасы.
Арнайы жаттығулар арқылы пайда болатын шығармашылық қабілеттер

6.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыстық қимылдар мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегікемшіліктедің алдын-алу бойынша икемге байланысты білімді түсіне білу және қолдану;
6.3.2.1 командадағы жұмыс жасау дағдылары мен көшбасшылық дағдыларды анықтау және пайдалану;
6.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешінін білу және пайдалану

Күшін жоғалтқан қызметтерді түзету үшін жаттығулардың арнайы жекелей кешендерін құруға арналған шығармашылық идеялар

6.1.7.1 белсенділіктің қозғал ыстық қабілеттерін түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс белсенділігімен байланысты тәуе келдерді ескеру және қиындықтарды жеңу дағдыларын білу және жүзеге асыра алу;
6.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды игреу бойынша кешендерді игерудің қарқындылығы мен жітілігі, тереңдігі, көлемі, кезектілігін білу және анықтау;
6.3.1.1 білім алушылардың қозғалыстық және жекелей түзету қажеттіліктерін есепке ала отырып өзгерістерге бейімделе алу үшін балама шешімдердің көмегімен қозғалыстармен байланысты стратегия мен жоспарлар, идеяларға бейімдеу бойынша қалыптасқан білімді анықтау және қолдану;
6.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін білу және пайдалана алу;
6.4.6.4 денсаулыққа пайдалы жаттығу құралдарын пайдаланумен пайдалануды білу және оны пайдалана алу

Қозғалыс қызметіндегі белсенділік пен дербестік

6.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын анықтау және пайдалану;
6.3.5.1 қозғалыс дағдыларын қалыптастыру және бұзуды түзету бойынша шығармашылық тапсырмаларды түсіну және қолдану

Салауатты өмір салтын қалыптастыру

Қозғалыс қызметіндегі белсенділік пен дербестік

6.1.1.2 омыртқа бұзылысын түзеуді жүзеге асыру, білу, түсіну: омыртқаны түзеуге арналған жаттығулар, оны белсенді түрде және баяу созу, омыртқаның барлық бөліктеріндегі серпімділікті дамыту үшін қозғау;
6.1.2.1 қозғалыстың аралас түрлерін жүзеге асыру және олардың емдік дене шынықтыру сабақтарындағы ерікті қозғалыс актілерін ұйымдастырудағы кейбір жаттығулардың кезектілігі

Жалпы және ұсақ моториктерді түзету және дамыту

6.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттармен дене жаттығуларын жасай алу және білу;
6.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу бойынша қалыптасқан білімді қолдану;
6.3.4.1 дене және түзету жаттығуларын орындау кезіндегі құрлымдық тәсілддер мен қарапайым ережелерді анықтау және пайдалана алу;
6.4.3.1 сыртқы белгілері бойынша әртүрлі дене жүктемесі жаттығулары арасындағы айырмашылықты анықтау, және организмдегі дене өзгерістерін бақылауға ала алу

      3) 7 - сынып:

      3 - кесте

Ұзақмерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақмерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 - тоқсан

Салауатты өмір салты – дені сау ұрпақ

Қауіпсіздік техникасы Баяу өсуші күш жүктемесіне бейімделу

7.3.1.1 әрқилы үйлескен кемістіктермен қатар келген қиындықтардң алдын-алу баламаларын түсінуді көрсете отырып, қозғалыс идеялары, стратегия мен жоспарларын талқылау және көрсету;
7.3.5.1 денсаулықтағы ауытқушылықтар есебімен конструктивтік ұсыныстарды жасай отырып, шғармашылық тапсырмалары пайдалану;
7.3.8.1 әртүрлі дене жаттығуларын орындаудағы айырмашылықты түйсіну және қозғалыстардың әртүрлі контекстеріне негізделген рөлдерді түсіну және қолдану

Дене паталогиясын түзеу және алдын-алу

7.1.1.1 әртүрі тәсілдерде орындалатын емдік-дене жаттығуларын орындау кезіндегі негізгі қозғалыс дағдыларының сапасын жақсарту;
7.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулар қатарындағы композиционды идеялар мен қарапайым стратегиялар,тактикаларды жасау, бағалай алу;
7.4.1.2 тыныс алу органдарының сауықтырушы пайдасын талқылау, сипаттай алу және түсіну, тыныс алу ережелерін пайдалана алу

Әртүрлі доптармен жасалатын тәжірибелер

7.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттарды пайдаланумен орындалатын дағдыларды жалпыландыру және жетілдіру;
7.4.1.1 емдік дене жаттығуларының емдік пайдасын талықлау және сипаттау алу, түсіну, оларды өз қызметін жоғалтқан қызметтерді түсіну үшін өздігінен қолдану

Арнайы жекелей жаттығуларды өздігімен орындау

7.1.4.2 қол бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларды пайдалана алу және жалпыландыру, жетілдіру;
7.4.6.4 денсаулыққа пайдалы жаттығу құралдарын пайдаланумен өткен сабақты түсіну және сипаттай алу

Ортопедиялық тәртіпті ұстану

Дұрыс сымбат қалыптастыру дағдыларын бекіту және қалыптастыруға арналған жаттығулар

7.1.1.2 омыртқа бұзылысын түзеу кезіндегі негізгі қозғалыс сапасын жақсарту;
7.3.1.2 бұлшықеттердің жеке топтарына барынша күш салудан бірден босаңсыту үшін әдіс-тәсілдер қатарын көрсету және талқылау; қолдың босаң ротациялық қозғалысы; мойын бұлшықеттерінің қозғалысы; организімнің жекелей ерекшеліктерін есепке ала отырып, берілетін ойындардағы көңіл аударушы және бекітуші тапсырмалар орындау

Омыртқа тізбегі және бұлшықеттердің созылмалылығы мен серпімділігін дамытуға арналған жаттығулар

7.1.3.1 негізгі қозғалыс дағдыларын жақсарту және жетілдіру, оларды бір-бірімен байланыстыра алу, қажет емес немесе істей алмайтын қозғалыстардың алдын алу, оларды жою;
7.4.6.3 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған релаксация мен өзін-өзі уқалау элементтерін түсіну және пайдалана алу

Техникасы қарапайым элементтерден тұратын тапсырмалар

7.1.2.2 жүрісті түзетуге бағытталған жаттығулар кешенін орындау;
7.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу бойынша қалыптасқан білімді жетілдіру

Кеңістік түсініктерді тәрбиелеуге арналған жаттығулар

7.1.2.1 дұрыс мүсінді қалыптаструға бағытталған жаттығулар кешенін орындау; өз денесін игеру;
7.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды иегру бойынша кешендерді қолдануды түсіну және жасай алу

Командағы жұмыстың негізі

7.1.7.1 қозғалыстық қабілеттерді түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс қимылдарын орындау барысындағы тәжірибеде тәуекелдер туралы білуі және алдын-алу;
7.3.6.1 шығармашылық қабілеттер мен идеяларды жалпыландыру және көрсету, оны әріде ұстаздар мен замандастарна беру

2 - тоқсан

Жалпы дене жаттығуын түзеу

Қаурпсіздік техникасы Микромоториктер дамуын түзеу; психотүзету

7.1.6.1 өмірлік қажетті қозғалыст қимылдары мен дағдыларды қалыптастыру үшін қозғалыс әрекеттеріндегі кемшіліктедің алдын-алу бойынша икемдер жасау және қолдану;
7.2.1.1 кеңістіктік қатынастарды иегру бойынша кешендерді қолдануды түсіну және жасай алу;
7.4.4.1 емдік дене жаттығуларын орындау және дене жағдайына байланысты әртүрлі тыныс алу гимнастикаларын пайдалана алу;
7.4.6.1 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған психогимнастика элементтерін түсіну, сипаттай аду және талқылау

Қозалыс дағдыларын түзетуге арналған дәстүрлік емес әдістердің элементтері

7.1.4.1 дағдыларды жалпыландыру және жетілдіру, буын серпімділігін арттыруға арналған жаттығуларды пайдалану, бұлшықет массасын, тонусын, күшін қалыптастыру, тіректер мен қозғалыстар, қозғалыс координациялары және шапшаңдық, тепе-теңдік немесе орын ауыстыратын дағдыларды игеру;
7.3.4.1 қозғалыс паталогиясы бар балалардың әртүрлі дене ерекшелігін ескере отырып, дене жаттығуларын орындау барысындағы құрылымдық тәсілдер мен ережелерді талқылау мен жетілдіру;
7.4.6.2 қозғалыс бұзылыстарының ерекшелігін ескере отырып, денсауықты нығайтуға бағытталған емдік дене шынықтыру бойынша сабақтардың дәстүрлі емес формалары элементтерін түсіну, сипаттай алу және талқылау

Дене күші мен мөлшерлемесін есептей алумен қатар жаттығу құралдары арқылы жасалатын жаттығуларды орындай алу

7.1.4.3 аяқ бас бармақтары буындарындағы серпімділікті арттыру үшін жаттығуларды пайдалана алу және жалпыландыру, жетілдіру;
7.4.6.4 денсаулыққа пайдалы жаттығу құралдарын пайдаланумен өткен сабақты түсіну және сипаттай алу

Түзетуші инвентармен жасалатын жаттығулар

7.1.1.1 әртүрі тәсілдерде орындалатын емдік-дене жаттығуларын орындау кезіндегі негізгі қозғалыс дағдыларының сапасын жақсарту;
7.1.4.1 дағдыларды жалпыландыру және жетілдіру, буын серпімділігін арттыруға арналған жаттығуларды пайдалану, бұлшықет массасын, тонусын, күшін қалыптастыру, тіректер мен қозғалыстар, қозғалыс координациялары және шапшаңдық, тепе-теңдік немесе орын ауыстыратын дағдыларды игеру

Заттармен және заттарсыз жасалатын жаттығулар

7.1.4.4 ұсақ моториктерді түзету үшін (үлкен және шағын заттар) заттарды пайдаланумен орындалатын дағдыларды жалпыландыру және жетілдіру;
7.4.2.1 қозғалыс белсенділігін дамытуға бағытталған емдік дене жаттығуларының кешінін ұсыну және көрсету

Қазақи ұлттық ойындар

Ұлттық қозғалыстық және танымдық ойындар

7.2.2.1 қозғалыс қызметтерін жетілдірумен қатар кеңістіктегі көру-моторлы координациясы, құлақпен бейімделу реакциясы және есту арқылы назар салуды түзетуді білу бойынша қалыптасқан білімді жетілдіру;
7.3.3.1 организімнің жекелей ерекшелігін ескере отырып, түзетуші және дамытушы бағыттағы оң оқу ортасын құру бойынша біріге жұмыс жасау дағдылар қатарын талқылау және көрсету;
7.3.7.1 патриотизм сезімі не екенін білу, талықлау және әділ бәсекелестіктің мәнін түсіну, өзара біріге әрекет ету

3 - тоқсан

Емдік дене жаттығулары сабақтарының адам иммунитетіне ықпалы

Қауіпсізідік техникасы. Дене жағдайының компоненттерін дамыту.

7.1.5.1 дене дамуы кемістіктерін түзетуге арналған жаттығулар қатарындағы композиционды идеялар мен қарапайым стратегиялар,тактикаларды жасау, бағалай алу;
7.3.5.1 денсаулықтағы ауытқушылықтар есебімен конструктивтік ұсыныстарды жасай отырып, шғармашылық тапсырмалары пайдалану;
7.4.1.2 тыныс алу органдарының сауықтырушы пайдасын талқылау, сипаттай алу және түсіну, тыныс алу ережелерін пайдалана алу

Түзету жаттығуларының пайдасы

7.1.3.1 негізгі қозғалыс дағдыларын жақсарту және жетілдіру, оларды бір-бірімен байланыстыра алу, қажет емес немесе істей алмайтын қозғалыстардың алдын алу, оларды жою;
7.4.3.1 қозғалыс кемістіктерін түзеу және оның алдын-алуға бағытталған дене жаттыңуларын орындау кезінде организмдегі дене өзгерістері туралы білу, бақылауға алу (дамымау, қозғалыс қызметтерінің бұзылуы және жойылуы)

Емдік дене шынықтыру сабақтарындағы айналма жаттығулар

7.1.7.1 қозғалыстық қабілеттерді түзеу және жақсарту үшін оқытудың деңгейлеріндегі қозғалыс қимылдарын орындау барысындағы тәжірибеде тәуекелдер тура