О применении законодательства об акционерных обществах

Нормативное постановление Верховного Суда Республики Казахстан от 28 декабря 2009 года № 8.

      Сноска. По всему тексту слова "особого искового производства" заменить словами "искового производства" в соответствии с нормативным постановлением Верховного Суда РК от 29.06.2018 № 12 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).


      ОБЪЯВЛЕНИЕ

      В целях обеспечения единообразного применения судами законодательства Республики Казахстан об акционерных обществах пленарное заседание Верховного Суда Республики Казахстан

      постановляет:

      1. При разрешении споров о соблюдении порядка создания, реорганизации, ликвидации и деятельности акционерного общества; правах и обязанностях акционеров, а также мерах по защите их прав и интересов; компетенции, порядке образования и функционировании органов акционерного общества; полномочиях, порядке избрания и ответственности его должностных лиц, а также других споров, вытекающих из указанных отношений, судам следует руководствоваться нормами Конституции Республики Казахстан, Гражданского кодекса Республики Казахстан (далее - ГК), Закона Республики Казахстан от 13 мая 2003 года № 415-II "Об акционерных обществах" (далее - Закон) и иных нормативных правовых актов, положения которых должны применяться с учетом особенностей законодательных актов Республики Казахстан, действовавших на момент возникновения спора.

      Если международным договором, ратифицированным Республикой Казахстан, установлены иные, чем содержащиеся в Законе, правила, то применяются непосредственно нормы международного договора.

      Сноска. Пункт 1 с изменением, внесенным нормативным постановлением Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      2. Акционерным обществом (далее - общество) признается юридическое лицо, выпускающее акции с целью привлечения средств для осуществления своей деятельности, а акционером - лицо, являющееся собственником акций.

      Учредителями общества могут выступать как физические, так и (или) юридические лица, совместно либо в единственном числе, принявшие решение о его создании. В учредительном договоре (решении единственного учредителя) обязательно должны содержаться сведения, указанные в пункте 1 статьи 7 Закона.

      Разрешая вопрос об имущественной ответственности, суды должны исходить из того, что общество несет ответственность в пределах собственного имущества и не отвечает по обязательствам акционеров.

      Со своей стороны, акционер не отвечает по обязательствам общества и несет риск убытков, связанных с его деятельностью, в пределах стоимости принадлежащих ему акций, за исключением случаев, предусмотренных законодательными актами Республики Казахстан.

      3. В соответствии с пунктом 1 статьи 9 Закона правовой статус общества, как юридического лица, определяет устав, который должен содержать обязательные положения, перечисленные в пункте 2 статьи 9 Закона.

      В соответствии с пунктом 4 статьи 9 Закона, общество может осуществлять свою деятельность на основании типового устава, содержание которого определяется Министерством юстиции Республики Казахстан.

      Под иными положениями, предусмотренными подпунктом 10) пункта 2 статьи 9 Закона, следует понимать другие правила, вытекающие из норм Закона и иных законодательных актов, в частности, регламентирующие преимущественное право собственников привилегированных акций перед собственниками простых акций на получение дивидендов в заранее определенном гарантированном размере, обязанности корпоративного секретаря и др.

      Средства массовой информации, которые могут быть дополнительно использованы для публикации информации о деятельности общества наряду с интернет-ресурсом депозитария финансовой отчетности, определенного в соответствии с законодательством Республики Казахстан о бухгалтерском учете и финансовой отчетности, определяются уставом общества.

      Сноска. Пункт 3 с изменениями, внесенными нормативными постановлениями Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования); от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      4. Согласно статьям 14 и 15 Закона акционер вправе, но не обязан участвовать в общем собрании акционеров. Неучастие акционера в общем собрании не может рассматриваться как нарушение им своих обязанностей.

      В этой связи, признание акционера безвестно отсутствующим по причине длительного неучастия в делах общества по правилам статьи 317 Гражданского процессуального кодекса Республики Казахстан (далее - ГПК), недопустимо.

      В случаях, когда акционер не участвует в управлении обществом и неизвестно его место жительства (место нахождения), общество должно зачислять дивиденды на указанный им счет в банке либо на счет акционера, созданный для перечисления задолженности общества по дивидендам.

      В соответствии со статьей 115 ГК акция, как ценная бумага, относится к имуществу в виде финансового инструмента, следовательно, признание ее бесхозяйной с применением положений статьи 242 ГК недопустимо.

      Сноска. Пункт 4 с изменением, внесенным нормативным постановлением Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      5. При разрешении споров по реализации акционерами своих прав, судам следует иметь в виду, что закрепленные в статье 14 Закона права акционеров, в том числе крупных, не могут быть ограничены, тогда как устав общества может содержать иные дополнительные права.

      Общество и регистратор не несут ответственности за последствия неисполнения акционером обязанности в течение десяти дней известить регистратора и номинального держателя акций об изменении сведений, необходимых для ведения системы реестров держателей акций.

      6. Право собственности на акцию при переходе ее к другому лицу возникает не с момента совершения сделки и уведомления общества об этом, а с момента зачисления акции на лицевой счет ее приобретателя, совершенного регистратором общества в системе реестров держателей акций.

      Статус акционера подтверждается выпиской из лицевого счета в системе реестров держателей акций общества.

      7. Споры об оспаривании акционерами решений органов акционерных обществ, относящиеся к корпоративным, рассматриваются в порядке искового производства межрайонными специализированными экономическими судами.

      При рассмотрении заявлений об оспаривании решений общего собрания акционеров следует учитывать, что к нарушениям Закона, иных нормативных правовых актов или устава, ущемляющим законные интересы акционера, относятся: несвоевременное извещение (неизвещение) акционера (владельца "золотой акции") о дате проведения общего собрания акционеров; непредоставление акционеру возможности ознакомиться с необходимой информацией (материалами) по вопросам повестки дня собрания; несвоевременное предоставление бюллетеней для заочного либо очного тайного голосования и др.

      Нарушение установленных законом императивных процедур созыва общего собрания акционеров, в том числе, сроков извещения о предстоящем его проведении, подготовки и доступности материалов повестки дня, влечет нарушение прав акционеров, предусмотренных статьей 14 Закона, что может послужить основанием для признания недействительным решения общего собрания акционеров.

      В соответствии со статьей 178 ГК при разрешении споров о защите акционерами своих прав применяется общий срок исковой давности.

      Сноска. Пункт 7 с изменением, внесенным нормативным постановлением Верховного Суда РК от 29.06.2018 № 12 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      8. Список акционеров, имеющих право получения дивидендов, должен быть составлен на дату, предшествующую дате начала выплаты дивидендов.

      Акционер вправе требовать выплаты неполученных дивидендов, независимо от срока образования задолженности общества.

      В случае невыплаты дивидендов в установленный срок, акционеру выплачиваются основная сумма дивидендов и пеня, исчисляемая исходя из базовой ставки Национального Банка Республики Казахстан на день исполнения денежного обязательства или его соответствующей части (статья 353 ГК, пункты 1, 6 статьи 22 Закона).

      При применении пункта 1 статьи 22 Закона судам следует иметь в виду, что выплата дивидендов отнесена к исключительной компетенции общего собрания акционеров, поэтому, если такое решение не принято, то взыскание дивидендов судом не производится.

      Сноска. Пункт 8 с изменением, внесенным нормативным постановлением Верховного Суда РК от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      9. До полной выплаты дивидендов по привилегированным акциям общества выплата дивидендов по его простым акциям не производится.

      Перечисление обществом дивидендов по привилегированным акциям на счет отсутствующих акционеров считается надлежащим исполнением обязательства.

      Определение порядка распределения чистого дохода общества за истекший финансовый год и размера дивиденда в расчете на одну простую акцию может ограничивать права акционера, владеющего привилегированными акциями, поэтому данный вопрос рассматривается, согласно подпункту 1) пункта 4 статьи 13 Закона общим собранием акционеров.

      В течение десяти рабочих дней со дня принятия решения о выплате дивидендов по простым акциям и в течение пяти рабочих дней перед наступлением срока выплаты дивидендов по привилегированным акциям, общество обязано опубликовать на казахском и русском языках на интернет-ресурсе депозитария финансовой отчетности соответственно решение или информацию о выплате дивидендов с указанием наименования, места нахождения, банковских и иных реквизитов общества, периода, за который выплачиваются дивиденды, даты начала, порядка и формы выплаты дивидендов, а также размера дивиденда в расчете соответственно на одну простую или привилегированную акцию.

      Гарантированный размер дивиденда по привилегированной акции может быть установлен как в фиксированном денежном выражении, так и с индексированием относительно какого-либо показателя при условии регулярности и общедоступности его значений.

      Сноска. Пункт 9 с изменением, внесенным нормативным постановлением Верховного Суда РК от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      10. 10. В случае несоблюдения обязанностей, установленных статьей 25 Закона, лицом, которое самостоятельно или в совокупности со своими аффилированными лицами приобрело на вторичном рынке ценных бумаг тридцать или более процентов голосующих акций общества либо иное количество голосующих акций общества, в результате приобретения которого данному лицу самостоятельно или в совокупности с его аффилированными лицами стало принадлежать тридцать или более процентов голосующих акций общества, данное лицо (лица):

      1) обязано (обязаны) произвести отчуждение неаффилированным с ним (ними) лицам части принадлежащих ему (им) голосующих акций общества, превышающей двадцать девять процентов голосующих акций общества;

      2) не вправе предпринимать никаких действий, направленных на оказание влияния на руководство или политику общества, и (или) голосовать по принадлежащим ему (им) голосующим акциям общества до тех пор, пока не произведет (не произведут) отчуждение неаффилированным с ним (ними) лицам части принадлежащих ему (им) голосующих акций общества, превышающей двадцать девять процентов голосующих акций общества.

      Акционер общества, подавший письменное согласие о продаже принадлежащих ему акций общества в ответ на предложение лица, указанного в части первой пункта 2 статьи 25 Закона, о продаже принадлежащих ему акций общества, вправе в судебном порядке обжаловать отказ лица, опубликовавшего это предложение, от покупки акций общества.

      Требования статьи 25 Закона не распространяются на случай, установленный пунктом 1 статьи 25-1 Закона.

      Согласно пункту 1 статьи 25-1 Закона лицо, которое самостоятельно или в совокупности со своими аффилированными лицами приобрело на вторичном рынке ценных бумаг девяносто пять и более процентов голосующих акций общества либо иное количество голосующих акций, в совокупности составляющее не менее десяти процентов голосующих акций общества, в результате приобретения которого данному лицу самостоятельно или в совокупности с его аффилированными лицами стало принадлежать девяносто пять и более процентов голосующих акций общества, в течение шестидесяти рабочих дней после даты приобретения вправе потребовать от остальных акционеров общества продать ему принадлежащие им голосующие акции данного общества.

      Требование акционерам о продаже принадлежащих им голосующих акций общества должно содержать данные о лице (лицах), заявившем (заявивших) данное требование, включая имена (наименования), место жительства (место нахождения), количество принадлежащих ему (им) голосующих акций общества и о предлагаемой цене приобретения голосующих акций общества, определяемой в соответствии с пунктом 4 статьи 25-1 Закона.

      Сноска. Пункт 10 – в редакции нормативного постановления Верховного Суда РК от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      11. Выкуп размещенных акций производится обществом по требованию акционера, которое может быть заявлено им в случаях, предусмотренных в пункте 1 статьи 27 Закона, в том числе, при несогласии с решением о заключении крупной сделки и (или) о заключении сделки, в совершении которой имеется заинтересованность, и принятии общим собранием решения о внесении изменений и дополнений в устав, ограничивающих права по акциям, принадлежащим данному акционеру (если акционер не участвовал в общем собрании или голосовал против принятия указанного решения).

      Акционер вправе в течение тридцати дней со дня принятия любого решения, указанного в пункте 1 статьи 27 Закона, или со дня принятия решения организатором торгов о делистинге акций, предъявить обществу требование о выкупе принадлежащих ему акций посредством направления письменного заявления.

      В течение тридцати дней со дня получения указанного заявления общество обязано выкупить акции у акционера. При невыполнении этой обязанности акционер вправе обратиться в суд с требованием о понуждении общества к совершению сделки.

      Выкупленные обществом размещенные акции не учитываются при определении кворума общего собрания акционеров и не участвуют в голосовании на нем (подпункты 2), 3) пункта 1, пункт 2 статьи 27, пункт 2 статьи 28 Закона).

      Особенности приобретения, в том числе государством, акций обществ, основная деятельность которых связана с недропользованием, а также принудительного выкупа акций банков и организаций, осуществляющих отдельные виды банковских операций, а также страховых и иных организаций, регулируются специальными законами, например, Кодексом Республики Казахстан "О недрах и недропользовании", за исключением положений, установленных статьей 277 Кодекса, законами Республики Казахстан от 31 августа 1995 года № 2444 "О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан", от 18 декабря 2000 года № 126-II "О страховой деятельности" и др.

      Сноска. Пункт 11 с изменениями, внесенными нормативными постановлениями Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования); от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      12. Учитывая, что Кодекс Республики Казахстан "О браке (супружестве) и семье" регламентирует брачно-семейные отношения, судам следует иметь в виду, что сделка по отчуждению акций не может быть признана недействительной по мотиву отсутствия согласия другого супруга, поскольку порядок совершения сделок с акциями установлен специальным Законом. В этом случае супруги могут предъявлять лишь взаимные имущественные требования, основанные на праве общей совместной собственности супругов.

      Сноска. Пункт 12 с изменением, внесенным нормативным постановлением Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      13. Передача вопросов, по которым принятие решений отнесено к исключительной компетенции общего собрания акционеров, в компетенцию других органов, должностных лиц и работников общества, если иное не предусмотрено Законом и законодательными актами Республики Казахстан, не допускается.

      Если решение вопроса отнесено к компетенции общего собрания акционеров не Законом, а уставом, в котором предусмотрена возможность передачи решения этого вопроса совету директоров, правлению или иным органам, то такое делегирование полномочий считается правомерным.

      Общее собрание акционеров вправе отменить любое решение иных органов общества по вопросам, относящимся к его внутренней деятельности, если иное не определено уставом.

      14. Годовое общее собрание акционеров может быть созвано и проведено на основании решения суда, принятого по иску любого заинтересованного лица, в случае нарушения органами общества установленного Законом порядка созыва такого собрания.

      Суды не должны отказывать в принятии заявления по мотиву отсутствия заинтересованности лица, которая определяется при разрешении спора по существу.

      В случае, если в течение установленного Законом срока советом директоров не принято решение о созыве внеочередного общего собрания акционеров по требованию крупного акционера, то последний вправе обратиться в суд с иском о возложении на общество такой обязанности (пункт 6 статьи 38 Закона).

      При оспаривании решения совета директоров об отказе крупному акционеру в созыве внеочередного общего собрания, суд рассматривает дело в порядке искового производства.

      Поскольку юридическое лицо приобретает права и принимает обязанности через свои органы, исполнение решения суда о созыве внеочередного общего собрания акционеров может быть возложено на один из органов общества, с учетом положений его устава.

      15. Акционеры (владелец "золотой акции") должны быть извещены о предстоящем проведении общего собрания акционеров не позднее чем за тридцать календарных дней, а в случае заочного или смешанного голосования, при проведении которых для извещения одного или более акционеров используются средства почтовой связи – не позднее чем за сорок пять календарных дней до даты проведения собрания.

      Извещение о проведении общего собрания акционеров должно быть опубликовано на казахском и русском языках на интернет-ресурсе депозитария финансовой отчетности либо направлено им. Если количество акционеров общества не превышает пятидесяти акционеров, извещение должно быть доведено до сведения акционера посредством направления ему письменного извещения.

      Письменное извещение о проведении общего собрания акционеров направляется акционерам на бумажном носителе или в электронной форме.

      Судам следует обращать внимание на перечисленные в пункте 3 статьи 41 Закона сведения, которые обязательно должны содержаться в извещении о проведении общего собрания акционеров: дата, время и место проведения, время начала регистрации участников собрания, а также дата и время проведения повторного общего собрания (не ранее чем на следующий день после несостоявшегося собрания согласно пункта 1 статьи 42 Закона), дата составления списка акционеров, имеющих право на участие в общем собрании акционеров; повестка дня общего собрания акционеров; порядок ознакомления акционеров с материалами по вопросам повестки дня.

      Сноска. Пункт 15 с изменениями, внесенными нормативными постановлениями Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования); от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      16. Повестка дня может быть дополнена акционером, владеющим самостоятельно или в совокупности с другими акционерами пятью и более процентами голосующих акций общества или советом директоров при условии, что акционеры извещены о таких дополнениях не позднее, чем за пятнадцать дней до даты проведения общего собрания или в порядке, установленном пунктом 4 статьи 43 Закона.

      Вопрос из перечня обязательных, предусмотренных пунктом 2 статьи 35 Закона, включается в повестку дня дополнительно.

      В повестку дня могут вноситься изменения и (или) дополнения, если за их внесение проголосовало большинство акционеров (или их представителей), участвующих в общем собрании и владеющих в совокупности не менее чем девяноста пятью процентами голосующих акций общества.

      Общее собрание не вправе рассматривать вопросы, не включенные в повестку дня, и принимать по ним решения.

      Материалы по вопросам повестки дня должны содержать информацию в объеме, достаточном для принятия обоснованных решений по ним, быть готовы и доступны по месту нахождения исполнительного органа общества для ознакомления акционеров не позднее, чем за десять дней до даты проведения собрания, а при запросе акционера - направлены ему в течение трех рабочих дней со дня получения запроса. Расходы за изготовление копий документов и их доставку несет акционер, если иное не предусмотрено уставом (пункт 4 статьи 44 Закона).

      Сноска. Пункт 16 с изменением, внесенным нормативным постановлением Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      17. Общее собрание акционеров вправе рассматривать и принимать решения по вопросам повестки дня, если на момент окончания регистрации участников собрания зарегистрированы акционеры или их представители, включенные в список акционеров, имеющих право принимать участие и голосовать на нем, владеющие в совокупности пятьюдесятью и более процентами голосующих акций.

      Дата составления списка акционеров, имеющих право принимать участие в общем собрании акционеров и голосовать на нем, не может быть установлена ранее даты принятия решения о проведении общего собрания и должна позволять акционерам скорректировать свои действия и подготовиться к формированию списка акционеров, для чего им необходимо предоставить достаточное время (пункт 1 статьи 39 Закона, пункт 1 статьи 45 Закона).

      Акционер (представитель акционера), не прошедший регистрацию, вправе присутствовать на общем собрании акционеров и участвовать в обсуждении вопросов повестки дня, но не учитывается при определении кворума и не вправе принимать участие в голосовании.

      Регистрация акционеров считается оконченной с началом работы собрания, поскольку согласно пункту 2 статьи 48 Закона регистрация прибывших акционеров (их представителей) проводится до открытия общего собрания.

      18. Должностные лица общества несут ответственность перед обществом и акционерами за вред, причиненный их действиями (бездействием), в соответствии с законами Республики Казахстан, в том числе, за убытки, понесенные в результате предоставления информации, вводящей в заблуждение, или заведомо ложной информации и нарушения установленного Законом порядка предоставления информации, предложения к заключению и (или) принятия решений о заключении крупных сделок и (или) сделок, в совершении которых имеется заинтересованность, повлекших возникновение убытков общества в результате их недобросовестных действий и (или) бездействия, в том числе с целью получения ими либо их аффилированными лицами прибыли (дохода) в результате заключения таких сделок с обществом.

      Общество вправе на основании решения общего собрания акционеров обратиться в суд с иском к должностному лицу о возмещении вреда либо убытков, причиненных им обществу.

      Должностные лица освобождаются от ответственности, если голосовали против решения, принятого органом общества, или не принимали участия в голосовании (статья 63 Закона).

      Общество обеспечивает обязательное ведение списка своих работников, обладающих информацией, составляющей служебную или коммерческую тайну (статья 79 Закона).

      При принятии заявления о выводе акционера путем принудительной продажи его акций по цене их размещения по фактам разглашения им конкурирующим с обществом предприятиям информации об обществе и его деятельности, составляющей служебную, коммерческую или иную охраняемую законом тайну, суды должны требовать соблюдение обществом подпункта 5) части второй статьи 148 ГПК о представлении соответствующих доказательств.

      Сноска. Пункт 18 с изменениями, внесенными нормативными постановлениями Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования); от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      19. Несоблюдение установленных Законом и иными законодательными актами Республики Казахстан требований к порядку совершения обществом сделки с участием его аффилиированных лиц может послужить основанием для признания сделки недействительной по иску любого заинтересованного лица.

      Лицо, умышленно заключившее сделку с участием аффилиированных лиц либо с нарушением порядка ее совершения, а также крупную сделку с нарушением требований, установленных Законом и уставом, не вправе требовать признания сделки недействительной, если такое требование вызвано корыстными мотивами или намерением уклониться от ответственности.

      Действия по совершению сделки, нарушающей требования законодательства, устава общества либо компетенцию его органов, влекущие ее недействительность в соответствии со статьей 158 ГК (например, изменение цены в сторону увеличения и др.), могут свидетельствовать о корысти или намерении уклониться от ответственности.

      20. Понятие крупной сделки дано в пункте 1 статьи 68 Закона.

      Судам следует иметь в виду, что имущество, являющееся предметом крупной сделки, а также активы общества оцениваются по рыночной стоимости (статья 69 Закона).

      При оспаривании крупных сделок, решение о заключении которых в случаях, определенных уставом, было принято советом директоров или общим собранием, не требуется одновременно ставить вопрос о признании незаконным решения органа общества, во исполнение которого совершена сделка.

      Лицо, заинтересованное в совершении обществом сделки, заключенной с нарушением законодательных требований к порядку ее заключения, несет перед обществом ответственность в размере причиненных обществу убытков. При совершении сделки несколькими лицами их ответственность перед обществом является солидарной.

      Согласно пункту 1 статьи 70 Закона в целях информирования кредиторов, общественности и акционеров общество обязано в течение трех рабочих дней после даты принятия решения о заключении обществом крупной сделки опубликовать на интернет-ресурсе депозитария финансовой отчетности сообщение о сделке на казахском и русском языках.

      Сноска. Пункт 20 с изменениями, внесенными нормативными постановлениями Верховного Суда РК от 31.03.2017 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования; от 28.11.2024 № 2 (вводится в действие со дня первого официального опубликования).

      21. В целях недопущения нарушения прав миноритарных акционеров при реорганизации общества, судам при разрешении споров следует проверять законность решения о выделении либо разделении общества, чтобы предотвратить вывод таким способом активов в новые компании и оставление у реорганизуемого общества лишь финансовых обязательств для последующей принудительной ликвидации.

      Если органы общества, уполномоченные решением суда на проведение принудительной реорганизации в форме разделения или выделения, не осуществляют реорганизацию в срок, определенный решением, суд назначает доверительного управляющего и поручает ему осуществить реорганизацию.

      С момента назначения к доверительному управляющему переходят полномочия совета директоров и общего собрания по определению условий реорганизации, предусмотренных статьями 84 и 85 Закона.

      Доверительный управляющий составляет разделительный баланс и передает его на рассмотрение суда вместе с утвержденными на общем собрании учредительными документами обществ, созданных в результате разделения или выделения. Государственная регистрация обществ, созданных в результате реорганизации, осуществляется на основании решения суда (статья 87 Закона).

      22. При вынесении в соответствии со статьей 90 Закона решения о принудительной реорганизации общества в форме преобразования, суд в соответствие со статьей 87 Закона обязан определить разумный срок для осуществления реорганизации соответствующим органом общества не превышающий, как правило трех месяцев. В случае неисполнения такого решения, суд назначает доверительного управляющего на срок, определяемый по аналогии с законодательством о банкротстве.

      Формирование органов возникшего в результате реорганизации общества осуществляется по правилам его учреждения, а легитимность решений и сделок зависит от правомочности органов и лиц, которым поручалось представлять интересы общества в процессе его создания и государственной регистрации (подпункт 6) пункта 1 статьи 7 Закона).

      23. Согласно статье 4 Конституции Республики Казахстан настоящее нормативное постановление включается в состав действующего права, а также является общеобязательным и вводится в действие со дня официального опубликования.

Председатель


Верховного Суда


Республики Казахстан

М. АЛИМБЕКОВ

Судья


Верховного Суда


Республики Казахстан,


секретарь пленарного заседания

Ж. БАИШЕВ


Акционерлік қоғамдар жөніндегі заңнаманы қолдану туралы

2009 жылғы 28 желтоқсандағы № 8 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы.

      ХАБАРЛАНДЫРУ
      Ескерту. Нормативтік қаулының деректемелері жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.
      Ескерту. Бүкіл мәтін бойынша "ерекше талап қоюмен" деген сөздер "талап қоюмен" деген сөздермен ауыстырылды - ҚР Жоғарғы Сотының 29.06.2018 № 12 нормативтік қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі).

      Соттардың Қазақстан Республикасының акционерлік қоғамдар туралы заңнамасын біркелкі қолдануын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жалпы отырысы қаулы етеді:

      Ескерту. Кіріспе жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      1. Соттар акционерлік қоғамды құру, қайта ұйымдастыру, тарату және қызмет тәртібін сақтау; акционерлердің құқықтары мен міндеттері, сондай-ақ олардың құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі шаралар; акционерлік қоғам органдарының құзыреті, оларды құру және жұмыс істеу тәртібі; оның лауазымды адамдарын сайлау тәртібі және өкілеттіктері мен жауаптылығы туралы дауларды, сондай-ақ аталған қатынастардан туындайтын басқа да дауларды шешу кезінде Қазақстан Республикасы Конституциясының, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – АК), "Акционерлік қоғамдар туралы" 2003 жылғы 13 мамырдағы № 415-II Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Заң) және өзге де нормативтік құқықтық актілердің нормаларын басшылыққа алуға тиіс, олардың ережелерін дау туындаған сәтте қолданыста болған Қазақстан Республикасы заңнамалық актілерінің ерекшеліктерін ескеріп қолданғаны жөн.

      Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Заңда көрсетілгеннен өзгеше қағидалар белгіленсе, онда халықаралық шарттың нормалары тікелей қолданылады.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      2. Өз қызметін жүзеге асыру үшін қаражат тарту мақсатымен акциялар шығаратын заңды тұлға акционерлік қоғам (бұдан әрі – қоғам), ал акциялардың меншік иесі болып табылатын тұлға акционер деп танылады.

      Қоғамды құру туралы шешім қабылдаған жеке және (немесе) заңды тұлғалар, бірлесіп не жалғыз қоғам құрылтайшылары болуы мүмкін. Құрылтай шартында (жалғыз құрылтайшының шешімінде) Заңның 7-бабының 1-тармағында көрсетілген мәліметтер міндетті түрде болуы тиіс.

      Соттар мүліктік жауаптылық туралы мәселені шешу кезінде қоғам өз меншігіндегі мүлік шегінде жауап беретінін және акционерлердің міндеттемелері бойынша жауап бермейтінін негізге алуға тиіс.

      Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген жағдайларды қоспағанда, акционер өз тарапынан қоғамның міндеттемелері бойынша жауап бермейді және оның қызметіне байланысты залалдарға өзіне тиесілі акциялар құны шегінде тәуекел етеді.

      Ескерту. 2-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      3. Заңның 9-бабының 1-тармағына сәйкес жарғы қоғамның заңды тұлға ретіндегі құқықтық мәртебесін белгілейді, онда Заңның 9-бабының 2-тармағында санамаланған міндетті ережелер қамтылуы тиіс.

      Заңның 9-бабының 4-тармағына сәйкес қоғам өзінің қызметін мазмұнын Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі айқындайтын үлгілік жарғының негізінде жүзеге асыра алады.

      Заңның 9-бабы 2-тармағының 10) тармақшасында көзделген өзге де ережелер деп Заңның және өзге де заңнамалық актілердің нормаларынан туындайтын, атап айтқанда, алдын ала айқындалған кепілді мөлшерде дивидендтер алуға артықшылықты акциялардың меншік иелерінің жай акциялардың меншік иелері алдындағы басым құқығын, корпоративтік хатшының міндеттерін және т.б. регламенттейтін басқа қағидаларды түсіну керек.

      Қоғамның қызметі туралы ақпаратты жариялау үшін пайдаланылуы мүмкін бұқаралық ақпарат құралдары Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасына сәйкес айқындалған қаржылық есептілік депозитарийінің интернет-ресурсымен қатар қоғамның жарғысында белгіленеді.

      Ескерту. 3-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      4. Заңның 14 және 15-баптарына сәйкес акционер акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға құқылы, бірақ оған қатысуға міндетті емес. Акционердің жалпы жиналысқа қатыспауы оның міндеттерін бұзуы деп қаралмауы тиіс.

      Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі - АПК) 317-бабының қағидалары бойынша акционердің қоғам істеріне ұзақ уақыт бойы қатыспауына байланысты оны хабар-ошарсыз кетті деп тануға болмайды.

      Акционер қоғамды басқаруға қатыспаған және оның тұрғылықты жері (тұратын жері) белгісіз болған жағдайларда, қоғам дивидендтерді ол көрсеткен банктегі шотқа не қоғамның дивидендтері бойынша берешегін аудару үшін ашылған акционердің шотына есепке жатқызуға тиіс.

      АК-нің 115-бабына сәйкес акция бағалы қағаз ретінде қаржылық құрал түріндегі мүлікке жатады, демек, АК-нің 242-бабының ережесін қолданып, оны иесіз деп тануға жол берілмейді.

      Ескерту. 4-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      5. Соттар акционерлердің өздерінің құқықтарын жүзеге асыруы жөнінде дауларды шешу кезінде акционерлердің, оның ішінде ірі акционерлердің Заңның 14-бабында бекітілген құқықтары шектелмеуге тиіс екендігін ескергені жөн, ал қоғам жарғысында олардың өзге де қосымша құқықтары белгіленуі мүмкін.

      Қоғам мен тіркеуші акционердің он күн ішінде акцияларды ұстаушылардың тізілімдері жүйесін жүргізуге қажетті мәліметтердің өзгерісі туралы тіркеушіге және акциялардың нақтылы ұстаушыға хабарлау міндетін орындамауының салдары үшін жауапты болмайды.


      Ескерту. 5-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      6. Акцияға меншік құқығы басқа тұлғаға ауысуы кезінде мәміле жасалған және бұл туралы қоғамға хабарлаған сәттен емес, қоғам тіркеушісі акциялар ұстаушылардың тiзiлiмдері жүйесiнде акцияны сатып алушының жеке шотына есепке жатқызған сәттен бастап туындайды.

      Акционердің мәртебесі қоғам акцияларын ұстаушылардың тізілімдері жүйесінде жеке шоттан алынған үзінді көшірмемен расталады.

      Ескерту. 6-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      7. Акционерлердің корпоративтік дауларға жататын акционерлік қоғамдар органдарының шешімдеріне дау айтуы туралы дауларды мамандандырылған ауданаралық экономикалық соттар талап қою ісін жүргізу тәртібімен қарайды.

      Акционерлердің жалпы жиналысының шешімдерін даулау туралы талап қоюларды қарау кезінде акционердің заңды мүдделеріне нұқсан келтіретін Заңды, өзге де нормативтік құқықтық актілерді немесе жарғыны бұзушылыққа: акционерді ("алтын акция" иесін) акционерлердің жалпы жиналысын өткізу күні туралы уақтылы хабарламау (хабардар етпеу); акционерге жиналыстың күн тәртібіндегі мәселелер бойынша қажетті ақпаратпен (материалдармен) танысуға мүмкіндік бермеу; сырттай не қатысып жасырын дауыс беру үшін бюллетеньдерді уақтылы ұсынбау және т. б. жататынын ескеру қажет.

      Акционерлердің жалпы жиналысын шақырудың заңда белгіленген императивтік рәсімдерін, оның ішінде алдағы уақытта өткізілетіні туралы хабарлау мерзімдерін, күн тәртібіндегі материалдарды дайындау және олардың қолжетімділігін бұзу акционерлердің Заңның 14-бабында көзделген құқықтарының бұзылуына әкеп соғады, бұл акционерлердің жалпы жиналысының шешімін жарамсыз деп тануға негіз бола алады.

      АК-нің 178-бабына сәйкес акционерлердің өз құқықтарын қорғауы туралы дауларды шешу кезінде талап қоюдың жалпы ескіру мерзімі қолданылады.

      Ескерту. 7-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      8. Дивидендтер алуға құқылы акционерлердің тізімі дивидендтерді төлеу басталатын күннің алдындағы күні жасалуы тиіс.

      Акционер қоғам берешегінің жиналып қалу мерзіміне қарамастан, алынбаған дивидендтердің төленуін талап етуге құқылы.

      Дивидендтер белгіленген мерзімде төленбеген жағдайда акционерге дивидендтердің негізгі сомасы және ақша міндеттемесін немесе оның тиісті бөлігін орындау күніне Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің базалық мөлшерлемесін негізге ала отырып есептелетін өсімпұл төленеді (АК-нің 353-бабы, Заңның 22-бабының 1, 6-тармақтары).

      Заңның 22-бабының 1-тармағын қолданған кезде соттар дивидендтерді төлеу акционерлердің жалпы жиналысының айрықша құзыретіне жататынын ескеруі тиіс, сондықтан, егер ондай шешім қабылданбаса, сот дивидендтерді өндірмейді.

      Ескерту. 8-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      9. Қоғамның артықшылықты акциялары бойынша дивидендтер толық төленбейінше, оның жай акциялары бойынша дивидендтер төленбейді.

      Қоғамның болмаған акционерлердің шоттарына артықшылықты акциялары бойынша дивидендтерді аударуы міндеттемені тиісінше орындағаны болып есептеледі.

      Қоғамның өткен қаржы жылындағы таза кірісін бөлу тәртібін және бір жай акцияға есептелетін дивиденд мөлшерін айқындау артықшылықты акцияларды иеленген акционердің құқықтарын шектеуі мүмкін, сондықтан, бұл мәселе Заңның 13-бабы 4-тармағының 1) тармақшасына сәйкес акционерлердің жалпы жиналысында қаралады.

      Қоғам жай акциялар бойынша дивидендтерді төлеу туралы шешім қабылдаған күннен бастап он жұмыс күні ішінде және артықшылықты акциялар бойынша дивидендтерді төлеу мерзімі басталғанға дейін бес жұмыс күні ішінде қоғамның атауын, орналасқан жерін, банктік және өзге де деректемелерін, дивидендтер төленетін кезеңді, дивидендтерді төлеу басталатын күнді, оның тәртібі мен нысанын, сондай-ақ бір жай немесе артықшылықты акцияға есептелген дивиденд мөлшерін көрсете отырып, қаржылық есептілік депозитарийінің интернет-ресурсында қазақ және орыс тілдерінде тиісінше дивидендтерді төлеу туралы шешімді немесе ақпаратты жариялауға міндетті.

      Артықшылықты акция бойынша дивидендтің кепілдікті мөлшері оның мәні тұрақты және жалпы қолжетімді болған жағдайда қайсыбір көрсеткішке қатысты белгіленген түрінде де, индекстеу арқылы да белгіленуі мүмкін.

      Ескерту. 9-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      10. Бағалы қағаздардың қайталама нарығында қоғамның дауыс беретін акцияларының отыз немесе одан да көп пайызын не қоғамның дауыс беретін акцияларының өзге санын дербес немесе өзінің аффилиирленген тұлғаларымен жиынтықта сатып алған, сатып алу нәтижесінде сол тұлғаға қоғамның дауыс беретін акцияларының отыз немесе одан да көп пайызы дербес немесе өзінің аффилиирленген тұлғаларымен жиынтықта тиесілі болған осы тұлға Заңның 25-бабында белгіленген міндеттерді сақтамаған жағдайда аталған тұлға (тұлғалар):

      1) өзімен (өздерімен) үлестес емес аффилиирленбеген тұлғаларға қоғамның дауыс беретін акцияларының жиырма тоғыз пайызынан асатын, қоғамның өзіне (өздеріне) тиесілі акцияларының бір бөлігін иеліктен шығаруды жүргізуге міндетті;

      2) өзімен (өздерімен) үлестес емес аффилиирленбеген тұлғаларға қоғамның дауыс беретін акцияларының жиырма тоғыз пайызынан асатын, қоғамның өзіне (өздеріне) тиесілі акцияларының бір бөлігін иеліктен шығаруды жүргізгенше қоғамның басшылығына немесе саясатына ықпал етуге бағытталған ешбір әрекетті жасауға және (немесе) қоғамның өзіне (өздеріне) тиесілі дауыс беретін акциялары бойынша дауыс беруге құқылы емес.

      Заңның 25-бабы 2-тармағының бірінші бөлігінде көрсетілген тұлғаның ұсынысына жауап ретінде қоғамның өзіне тиесілі акцияларды сату туралы жазбаша келісім берген қоғам акционері осы ұсынысты жариялаған тұлғаның қоғамның акцияларын сатып алудан бас тартуына сот тәртібімен шағым жасауға құқылы.

      Осы Заңның 25-1-бабының 1-тармағында белгіленген жағдайға осы баптың талаптары қолданылмайды.

      Заңның 25-1-бабының 1 тармағына сәйкес бағалы қағаздардың қайталама нарығында қоғамның дауыс беретін акцияларының тоқсан бес және одан көп пайызын не жиынтығында қоғамның дауыс беретін акцияларының кемінде он пайызын құрайтын дауыс беретін акциялардың өзге санын дербес немесе өзінің аффилиирленген тұлғаларымен жиынтықта сатып алған, сатып алу нәтижесінде тұлғаға дербес немесе өзінің аффилиирленген тұлғаларымен жиынтықта қоғамның дауыс беретін акцияларының тоқсан бес және одан көп пайызы тиесілі болған осы тұлға, сатып алу күнінен кейін алпыс жұмыс күні ішінде қоғамның қалған акционерлерінен осы қоғамның оларға тиесілі дауыс беретін акцияларын өзіне сатуды талап етуге құқылы.

      Қоғамның өздеріне тиесілі дауыс беретін акцияларын сату туралы акционерлерге қойылған талапта осы талапты мәлімдеген тұлға (тұлғалар), оның атын (атауын), тұрғылықты жерін (орналасқан жерін), қоғамның оған (оларға) тиесілі дауыс беретін акцияларының санын қоса алғанда, Заңның 25-1-бабының 4-тармағына сәйкес айқындалатын қоғамның дауыс беретін акцияларын сатып алудың ұсынылып отырған бағасы туралы деректер қамтылуға тиіс.

      Ескерту. 10-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      11. Орналастырылған акцияларды қоғамның сатып алуы акционердің талабы бойынша жүргізіледі. Мұндай талап Заңның 27-бабының 1-тармағында көзделген жағдайларда, оның ішінде, ірі мәміле жасасу туралы және (немесе) жасалуына мүдделі болатын мәмілені жасасу туралы шешіммен келіспеген және жалпы жиналыс жарғыға осы акционерге тиесілі акциялар бойынша құқықтарды шектейтін өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы шешім қабылдаған кезде (егер акционер осындай шешім қабылданған жалпы жиналысқа қатыспаса немесе аталған шешімнің қабылдануына қарсы дауыс берсе) мәлімделуі мүмкін.

      Акционер Заңның 27-бабының 1-тармағында көрсетілген кез келген шешім қабылданған күннен немесе сауда-саттықты ұйымдастырушы акциялардың делистингі туралы шешім қабылдаған күннен бастап отыз күннің ішінде қоғамға жазбаша өтініш жіберу арқылы өзіне тиесілі акцияларды сатып алу туралы талап қоюға құқылы.

      Аталған өтініш алынған күннен бастап қоғам отыз күннің ішінде акционерден акцияларды сатып алуға міндетті. Осы міндет орындалмаса, акционер қоғамды мәмілені жасауға мәжбүрлеу туралы талаппен сотқа жүгінуге құқылы.

      Қоғам сатып алып орналастырылған акциялар акционерлер жалпы жиналысының кворумын анықтау кезінде есепке алынбайды және онда дауыс беруге қатыспайды (Заңның 27-бабы 1-тармағының 2), 3) тармақшалары, 2-тармағы, 28-бабының 2-тармағы).

      Негізгі қызметі жер қойнауын пайдалануға байланысты қоғамдардың акцияларын сатып алудың, оның ішінде мемлекеттің сатып алуының, сондай-ақ банктердің және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың, сондай-ақ сақтандыру және өзге де ұйымдардың акцияларын мәжбүрлеп сатып алудың ерекшеліктері арнайы заңдармен, мысалы "Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің 277-бабында белгіленген ережелерді қоспағанда, Кодекспен, "Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы" 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444, "Сақтандыру қызметі туралы" 2000 жылғы 18 желтоқсандағы № 126-ІІ Қазақстан Республикасының заңдарымен және т.б. реттеледі.

      Ескерту. 11-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      12. Соттар "Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" Қазақстан Республикасы Кодексінің неке-отбасы қатынастарын регламенттейтінін ескеріп, акциялармен мәміле жасасудың тәртібі арнайы Заңмен белгіленгендіктен, ерлі-зайыптылардың біреуінің келісімі болмаған себебі бойынша акцияларды иеліктен шығару жөніндегі мәмілені жарамсыз деп тануға болмайтынын назарға алғаны жөн. Бұл жағдайда ерлі-зайыптылар бір-біріне ерлі-зайыптылардың бірлескен ортақ меншік құқығына негізделген өзара мүліктік талаптарды ғана қоя алады.

      Ескерту. 12-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      13. Егер Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде өзгеше көзделмесе, акционерлердің жалпы жиналысының айрықша құзыретіне жатқызылған мәселелер бойынша шешім қабылдауды қоғамның басқа органдарының, лауазымды адамдарының және қызметкерлерінің құзыретіне беруге жол берілмейді.

      Егер мәселені шешу акционерлердің жалпы жиналысының құзыретіне Заңмен емес, бұл мәселені шешуді директорлар кеңесіне, басқармаға немесе өзге де органдарға беру мүмкіндігі көзделген жарғымен жатқызылса, онда мұндай өкілеттікті беру заңды болып есептеледі.

      Егер жарғыда өзгеше белгіленбесе, акционерлердің жалпы жиналысы қоғамның ішкі қызметіне жататын мәселелер бойынша қоғамның өзге органдарының кез келген шешімінің күшін жоюға құқылы.

      Ескерту. 13-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      14. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысы қоғам органдары осындай жиналысты шақырудың Заңда белгіленген тәртібін бұзған жағдайда кез келген мүдделі тұлғаның талап қоюы бойынша қабылданған сот шешімінің негізінде шақырылуы және өткізілуі мүмкін.

      Соттар дауды мәні бойынша шешкен кезде анықталатын тұлғаның мүдделілігі болмаған себебі бойынша арызды қабылдаудан бас тартпауы тиіс.

      Егер директорлар кеңесі Заңда белгіленген мерзім ішінде ірі акционердің талабы бойынша акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысын шақыру туралы шешімді қабылдамаса, онда ірі акционер осы міндетті қоғамға жүктеу туралы талап қоюмен сотқа жүгінуге құқылы (Заңның 38-бабының 6-тармағы).

      Директорлар кеңесінің ірі акционерге кезектен тыс жалпы жиналысты шақырудан бас тарту жөніндегі шешімін даулау кезінде сот істі талап қою ісін жүргізу тәртібімен қарайды.

      Заңды тұлға өзінің органдары арқылы құқықтарды иеленіп, міндеттерді қабылдайтындықтан, акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысын шақыру туралы сот шешімін орындау қоғам жарғысының ережелері ескеріліп, қоғам органдарының біріне жүктелуі мүмкін.

      Ескерту. 14-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      15. "Акционерлер ("алтын акцияның" иесі) алдағы болатын акционерлердің жалпы жиналысы күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмей, ал сырттай немесе аралас дауыс беру кезінде бір немесе одан да көп акционерді хабардар ету үшін пошта байланысы құралдары пайдаланылған жағдайда жиналыс өткізілетін күнге дейін күнтізбелік қырық бес күннен кешіктірмей өткізілетіні туралы хабардар етілуге тиіс.

      Акционерлердің жалпы жиналысын өткізу туралы хабарлама қаржылық есептілік депозитарийінің интернет-ресурсында қазақ және орыс тілдерінде жариялануға немесе оған жіберілуге тиіс. Қоғам акционерлерінің саны елу акционерден аспаса, хабарлама акционердің назарына оған жазбаша хабарлама жіберу арқылы жеткізілуі тиіс.

      Акционерлердің жалпы жиналысын өткізу туралы жазбаша хабарлама акционерлерге қағаз жеткізгіште немесе электрондық нысанда жіберіледі.

      Соттар акционерлердің жалпы жиналысын өткізу туралы хабарламада міндетті түрде қамтылуы тиіс Заңның 41-бабының 3-тармағында санамаланған мәліметтерге назар аударуы керек, олар: жиналыс өткізілетін күні, уақыты мен орны, жиналысқа қатысушыларды тіркеуді бастау уақыты, сондай-ақ жалпы жиналысты қайта өткізу күні мен уақыты (Заңның 42-бабының 1-тармағына сәйкес, өткізілмеген жиналыстан кейінгі келесі күннен ерте емес); акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға құқығы бар акционерлердің тізімін жасау күні; акционерлердің жалпы жиналысының күн тәртібі; акционерлерді күн тәртібіндегі мәселелері бойынша материалдармен таныстыру тәртібі.

      Ескерту. 15-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      16. Егер акционерлер жалпы жиналыс өткізілетін күнге дейін он бес күн бұрын немесе Заңның 43-бабының 4-тармағында белгіленген тәртіппен мұндай толықтырулар туралы хабарланған болса, қоғамның дауыс беретін акцияларының бес және одан көп пайызына дербес немесе басқа да акционерлермен жиынтығында иелік ететін акционер немесе директорлар кеңесі күн тәртібін толықтыра алады.

      Заңның 35-бабының 2-тармағында көзделген міндетті тізбедегі мәселе күн тәртібіне қосымша енгізіледі.

      Егер жалпы жиналысқа қатысатын және қоғамның дауыс беретін акцияларының жинақтап алғанда кемінде тоқсан бес пайызын иеленетін акционерлердің (немесе олардың өкілдерінің) көпшілігі күн тәртібіне өзгерістер және (немесе) толықтырулар енгізуді жақтап дауыс берсе, олар күн тәртібіне енгізілуі мүмкін.

      Жалпы жиналыс күн тәртібіне енгізілмеген мәселелерді қарауға және олар бойынша шешім қабылдауға құқылы емес.

      Күн тәртібінің мәселелері жөніндегі материалдарда олар бойынша негізді шешім қабылдау үшін жеткілікті көлемдегі ақпарат болуы тиіс және акционерлердің танысуы үшін қоғамның атқарушы органы орналасқан жерде жиналыс өткізілетін күнге дейін он күн бұрын дайын әрі қолжетімді болуы тиіс, ал акционер сұрау салған кезде сұрау салу алынғаннан кейін оған үш жұмыс күні ішінде жіберілуге тиіс. Егер жарғыда өзгеше көзделмесе, құжаттардың көшірмелерін жасауға және құжаттарды жеткізуге жұмсалған шығыстарды акционер көтереді (Заңның 44-бабының 4-тармағы).

      Ескерту. 16-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      17. Егер жиналысқа қатысушыларды тiркеу аяқталған кезде оған қатысуға және онда дауыс беруге құқығы бар, дауыс беретiн акциялардың жинақтап алғанда елу және одан да көп пайызын иеленген акционерлер немесе олардың өкiлдерi тiркелсе, акционерлердің жалпы жиналысы күн тәртiбiндегi мәселелердi қарауға және олар бойынша шешiм қабылдауға құқылы.

      Акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға және онда дауыс беруге құқығы бар акционерлердің тізімін әзірлеу күні жалпы жиналысты өткізу туралы шешім қабылданған күннен ерте белгіленбеуі керек және акционерлерге өздерінің әрекеттерін реттеп, акционерлер тізімін жасауға дайындалуға мүмкіндік берілуі тиіс, бұл үшін оларға жеткілікті уақыт беру қажет (Заңның 39-бабының 1-тармағы, Заңның 45-бабының 1-тармағы).

      Тіркеуден өтпеген акционер (акционердің өкілі) акционерлердің жалпы жиналысына және күн тәртібіндегі мәселелерді талқылауға қатысуға құқылы, бірақ кворумды анықтау кезінде есепке алынбайды және оның дауыс беруге қатысуға құқығы жоқ.

      Жиналыс жұмысы басталғаннан кейін акционерлерді тіркеу аяқталған болып есептеледі, себебі Заңның 48-бабының 2-тармағына сәйкес жалпы жиналысқа келген акционерлерді (олардың өкілдерін) тіркеу жалпы жиналыс ашылғанға дейін жүргізіледі.

      Ескерту. 17-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      18. Қоғамның лауазымды адамдары өздерінің әрекеттерінен (әрекетсіздігінен) келтірілген зиян үшін және қоғамға келтірілген залалдар үшін қателесуге әкеп соқтыратын ақпарат немесе көрінеу жалған ақпарат беру, осы Заңда белгіленген ақпарат беру тәртібін бұзу, олардың жосықсыз әрекеттері және (немесе) әрекетсіздігі нәтижесінде, оның ішінде олардың не олардың аффилирленген тұлғаларының қоғаммен осындай мәмілелер жасасу нәтижесінде пайда (кіріс) табу мақсатында, қоғамға зиян келтіруге әкеп соқтырған ірі мәмілелерді және (немесе) мүдделілік болуына орай жасалатын мәмілелерді жасасуды ұсыну және (немесе) жасасу туралы шешім қабылдау нәтижесінде келтірілген залалдарды қоса алғанда, бірақ олармен шектелмей, қоғам мен акционерлер алдында Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.

      Акционерлердің жалпы жиналысының шешімі негізінде қоғам лауазымды адамға келтірген зиянды не залалдарды қоғамға өтеуі туралы талап қоюмен сотқа жүгінуге құқылы.

      Егер лауазымды адамдар қоғамның органы қабылдаған шешімге қарсы дауыс берсе немесе дауыс беруге қатыспаса, олар жауаптылықтан босатылады (Заңның 63-бабы).

      Қоғам қызметтік немесе коммерциялық құпияны құрайтын ақпараты бар өз қызметкерлерінің тізімін міндетті түрде жүргізуді қамтамасыз етеді (Заңның 79-бабы).

      Акционерді қоғаммен бәсекелес кәсіпорындарға қоғам және оның қызметі туралы қызметтік, коммерциялық немесе заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын ақпаратты жария ету фактілері бойынша орналастыру бағасы бойынша оның акцияларын мәжбүрлеп сату жолымен шығару туралы арызды қабылдаған кезде соттар қоғамның тиісті дәлелдемелерді ұсыну туралы АПК-нің 148-бабы екінші бөлігінің 5) тармақшасын сақтауды талап етуге тиіс.

      Ескерту. 18-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      19. Қоғамның аффилиирленген тұлғаларының қатысуымен мәмiле жасасу тәртiбiнде Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актiлерiнде белгiленген талаптардың сақталмауы кез келген мүдделi тұлғаның талап арызы бойынша мәмiленi жарамсыз деп тануға негiз бола алады.

      Егер мәмілені жарамсыз деп тану туралы талап пайдакүнемдік себебімен немесе жауапкершіліктен жалтару ниетінен туындаса, аффилиирленген тұлғалардың қатысуымен мәмілені қасақана жасаған не оны жасасу тәртібін бұзған, сондай-ақ ірі мәмілені Заңда және жарғыда белгіленген талаптарды бұзып жасаған тұлғаның мұндай талап қоюға құқығы жоқ.

      Заңнаманың, қоғам жарғысының талаптарын не оның органдарының құзыретін бұзатын, АК-нің 158-бабына сәйкес мәміленің жарамсыздығына әкеп соғатын мәміле жасасу жөніндегі әрекеттер (мысалы, бағаны ұлғайту жағына қарай өзгерту және т.б.) пайдакүнемдікті немесе жауаптылықтан жалтару ниетін куәландыруы мүмкін.

      Ескерту. 19-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      20. Ірі мәміле ұғымы Заңның 68-бабының 1-тармағында берілген.

      Соттар ірі мәміле нысанасы болып табылатын мүліктің, сондай-ақ қоғам активтері құнының нарықтық құны бойынша бағаланатынын ескеруі тиіс (Заңның 69-бабы).

      Жарғымен белгіленген жағдайларда ірі мәмілерді жасасу туралы шешімді директорлар кеңесі немесе жалпы жиналыс қабылдаған болса, онда мәмілелерге дау айтылған кезде, осындай шешімді орындау мақсатында мәміле жасалған қоғам органының шешімін заңсыз деп тану туралы мәселені бір уақытта қою талап етілмейді.

      Қоғамның мәміле жасасу тәртібіне қойылатын заңнамалық талаптар бұзылып жасалған мәмілені жасауға мүдделі тұлға қоғамға келтірілген залал мөлшерінде қоғам алдында жауапты болады. Бірнеше тұлға мәміле жасаған кезде олардың қоғам алдындағы жауаптылығы ортақ болып табылады.

      Заңның 70-бабының 1-тармағына сәйкес кредиторларға, жұртшылық пен акционерлерге ақпарат беру мақсатында қоғамның iрi мәмiле жасасуы туралы шешiм қабылданған күннен кейiн үш жұмыс күні iшiнде қоғам мәмiле туралы хабарды қаржылық есептілік депозитарийінің интернет-ресурсында қазақ және орыс тiлдерінде жариялауға мiндеттi.

      Ескерту. 20-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Жоғарғы Сотының 31.03.2017 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі); 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулыларымен.

      21. Қоғамды қайта ұйымдастыру кезінде миноритарлық акционерлердің құқықтарының бұзылуына жол бермеу мақсатында соттар дауларды шешу кезінде осындай тәсілмен активтердің жаңа компанияларға шығарылуын және кейіннен мәжбүрлеп тарату үшін қайта ұйымдастырылатын қоғамда тек қаржылық міндеттемелерді қалдыруын болғызбау мақсатында қоғамның бөлініп шығуы не бөлінуі туралы шешімнің заңдылығын тексергені жөн.

      Егер соттың шешімі бойынша бөліну немесе бөлініп шығу нысанында мәжбүрлеп қайта ұйымдастыруды жүргізуге уәкілетті қоғам органдары қайта ұйымдастыруды шешімде белгіленген мерзімде жүзеге асырмаса, сот сенімгер басқарушыны тағайындайды және оған қайта ұйымдастыруды жүзеге асыруды тапсырады.

      Тағайындалған сәттен бастап Заңның 84 және 85-баптарында көзделген қайта ұйымдастыру ережелерін айқындау жөніндегі директорлар кеңесі мен жалпы жиналыстың өкілеттіктері сенімгерлік басқарушыға ауысады.

      Сенімгерлік басқарушы бөлу балансын жасайды және оны бөліну немесе бөлініп шығу нәтижесінде құрылған қоғамдардың жалпы жиналысында бекітілген құрылтай құжаттарымен бірге соттың қарауына береді. Қайта ұйымдастыру нәтижесінде құрылған қоғамдарды мемлекеттік тіркеу сот шешімі негізінде жүзеге асырылады (Заңның 87-бабы).

      Ескерту. 21-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      22. Заңның 90-бабына сәйкес қоғамды қайта құру нысанында мәжбүрлеп қайта ұйымдастыру туралы шешім шығару кезінде сот Заңның 87-бабына сәйкес қоғамның тиісті органының қайта ұйымдастыруды жүзеге асыруы үшін ақылға қонымды мерзімді шешімде белгілеуге міндетті, әдетте, ол үш айдан аспайды.Осындай шешім орындалмаған жағдайда сот банкроттық туралы заңнамаға ұқсастығы бойынша белгіленетін мерзімге сенімгерлік басқарушыны тағайындайды.

      Қоғамды қайта ұйымдастырудың нәтижесінде пайда болған органдарды қалыптастыру оны құру ережелері бойынша жүзеге асырылады, ал оның шешімдері мен мәмілелерінің заңдылығы қоғамды құру және мемлекеттік тіркеу процесінде оның мүддесін білдіру тапсырылған органдар мен тұлғалардың құқықтық өкілеттігіне байланысты болады (Заңның 7-бабы 1-тармағының 6) тармақшасы).

      Ескерту. 22-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Жоғарғы Сотының 28.11.2024 № 2 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Нормативтік қаулысымен.

      23. Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес, осы нормативтік қаулы қолданыстағы құқық құрамына қосылады, сондай-ақ жалпыға бірдей міндетті болып табылады және ресми жарияланған күннен бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы


Жоғарғы Сотының Төрағасы

М. Әлімбеков

Қазақстан Республикасы


Жоғарғы Сотының судьясы,


жалпы отырыс хатшысы

Ж. Бәйішев