Электр қондырғыларын орнату қағидаларын бекіту туралы

Жаңартылған

Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 20 наурыздағы № 230 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылы 29 сәуірде № 10851 тіркелді.

      "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 19) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

      1. Қоса беріліп отырған Электр қондырғыларын орнату қағидалары бекітілсін.

      2. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Электр энергетикасы департаменті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;

      2) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күнтізбелік оның көшірмесін он күн ішінде мерзімді баспа басылымдарында және "Әділет" ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберілуін;

      3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің ресми интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруын;

      4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларымен көзделген іс – шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасы Энергетика вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
Энергетика министрі
В. Школьник

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2015 жылғы 20 наурыздағы
№ 230 бұйрығымен
бекітілген

Электр қондырғыларын орнату қағидалары

      Ескерту. Қағида жаңа редакцияда – ҚР Энергетика министрінің 22.02.2022 № 64 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-бөлім. Электр қондырғыларын орнату тәртібі

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Осы Электр қондырғыларын орнату қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) "Электр энергетикасы туралы" Қазақстан Республикасының Заңы (бұдан әрі – Заң) 5-бабының 19) тармақшасына сәйкес әзірленді және электр қондырғыларын орнату тәртібін айқындайды.

      2. Осы Қағидалар тұрақты және ауыспалы токтың жаңадан салынып жатқан және реконструкцияланатын, оның ішінде осы Қағидалардың 7-бөлімінде қаралған арнайы электр қондырғыларына қолданылады.

      3. Осы Қағидаларa пайдалану жағдайларында жоспарлы-алдын алу және профилактикалық сынауларды, электр қондырғылары мен олардың электр жабдығына жөндеу қажеттілігін ескерумен әзірленді.

      4. Осы Қағидаларда мынадай терминдер мен анықтамалар пайдаланылады:

      1) автономды электрмен дәнекерлеу қондырғылары – электр желілерінен қоректенетін, оның ішінде жылжымалы электр станцияларына қосылатын электрмен дәнекерлеу қондырғыларынан бөлек іштен жанатын қозғалтқыштарымен жабдықталған дәнекерлеу ток көздері бар қондырғылар;

      2) аз кернеу – ауыспалы ток үшін 42 вольттан және тұрақты ток үшін 110 вольттан аспайтын кернеу;

      3) анкерлік аралық – ең жақын қашықтықтағы екі анкерлік тірек арасындағы әуе желісі учаскесі;

      4) аппараттар – барлық класты кернеу ажыратқыштары, айырғыштар, бөлектеуіштер, қысқа тұйықтағыштар, сақтандырғыштар, ток шектеуіш реакторлар, конденсаторлар, жиынтық экрандалған ток өткізгіштер;

      5) аралас ажыратқыш – ажыратылған жағдайда оқшаулаудың беріктігі бөлігінде айырғыштарға қойылатын талаптарды қанағаттандыратын және конструктивтік түрде стационарлық жерге тұйықтағыш (жерге тұйықтағыштар), ажыратқыштың өздігінен немесе рұқсатсыз қосылуын және тұйықтағыш (жерге тұйықтағыштар) ажыратылуын болдырмайтын ажыратқыш пен жерге тұйықтағыш (жерге тұйықтағыштар) жетектерінің механикалық және электрлік блоктары көзделген ажыратқыш;

      6) аралықтың ұзындығы – әуе желісінің осы учаскесінің көлденең проекциясы;

      7) аспалы оқшаулағыш – ток өткізгіш элементтерді тіректерге, көтергіш конструкцияларға және инженерлік құрылыстардың түрлі элементтеріне жылжымалы бекітуге арналған оқшаулағыш;

      8) ауыр газ – қоршаған орта температурасы 20 °С және 100 килопаскаль қысымы кезінде ауа тығыздығына қатысты 0,8-ден астам тығыздығы бар газ;

      9) ашық немесе сыртқы электр қондырғылары – атмосфералық әсерден ғимаратпен қорғалмаған электр қондырғылары.

      Тек қана қалқамен, торлы қоршаулармен ғана қорғалған электр қондырғылары сыртқы электр қондырғылары ретінде қаралады;

      10) ашық өткізгіш бөлігі – кернеу астында қалыпты емес, бірақ оқшаулануы бүлінген кезде кернеу астында қалуы мүмкін, адамның жанасуына қолжетімді электр қондырғының электр өткізгіш бөлігі;

      11) ашық тарату құрылғысы – барлық немесе негізгі жабдығы ашық ауада орналасқан тарату құрылғысы;

      12) ашық электр сымдары - қабырғалар, төбелер, фермалар және ғимараттар мен құрылыстардың басқа құрылыс элементтері, тіректер және басқа да құрылыс элементтері бойынша салынған ашық электр сымдары. Электр сымдары ашық түрде салынған кезде сымдар мен кабельдерді салудың мынадай тәсілдері қолданылады: тікелей қабырғалардың, төбелердің беті бойынша, ішектерде, сымарқандарда, роликтерде, оқшаулағыштарда, құбырларда, қораптарда, иілгіш металл жеңдерде, лотоктарда, электр техникалық плинтустар мен жақтауларда, еркін аспада. Оған қоса, ашық электр сымдары стационарлық, жылжымалы және тасымалданатын түрде болады;

      13) әуе желісінен желілік тармақталу – екі аралықтан артық әуе желісінің магистраліне қосылған желінің учаскесі;

      14) әуе желісінен кіріске дейінгі тармақ – магистраль тірегінен немесе желілік тармақтан қысқышқа (кіріс оқшаулағышына) дейінгі учаске. Оқшауланған сымдары бар әуе желісінен тармақтауды аралықтарда орындауға жол беріледі;

      15) әуе желісінің магистралі – әуе желісінің магистраліне желілік тармақтар немесе кіріске тармақтар қосылуы мүмкін қоректендіруші трансформаторлық кіші станциядан шеткі тірекке дейінгі желі учаскесі;

      16) әлеуеттерді қорғаныстық теңдестіру – электр қауіпсіздігі мақсатында орындалатын әлеуеттерді теңдестіру;

      17) әлеуеттерді теңдестіру – әлеуеттің теңдігіне қол жеткізу үшін өткізгіш бөліктердің электрлік жалғанымы;

      18) әлеуеттерді теңдестірудің қорғаушы өткізгіші – әлеуетті қорғаныстық теңестіру үшін арналған қорғаушы өткізгіш;

      19) әлеуеттерді теңестіру – жер немесе еден бетіндегі әлеуеттердің әркелкілігін (кернеу қадамын) жерде, едендегі немесе оның бетінде салынған және жерге тұйықталатын қондырғыға жалғанған қорғаушы өткізгіштер көмегімен немесе жердің арнайы жабынын қолдану арқылы төмендету;

      20) әуе желісінің аралығы – екі тірек немесе тіректерді ауыстыратын конструкциялар арасындағы әуе желісінің учаскесі;

      21) бағаналы (діңгекті) трансформаторлық кіші станция – барлық жабдығы кіші станцияны қоршауды талап етпейтін биіктікте конструкцияларда немесе әуе желілерінің тіректерінде орнатылған ашық трансформаторлық кіші станция;

      22) бас троллей – краннан тыс орналасқан троллей;

      23) бас троллейлер секциясы – жөндеу қашасы шегінен тыс орналасқан және көрші учаскелердің әрқайсысынан, оның ішінде жөндеу учаскелерінен оқшауланған түйістікпен бөлінген осы троллейлер учаскесі;

      24) бас троллейлердің жөндеу учаскесі – жөндеу қашасы шегіндегі осы троллейлердің учаскесі;

      25) басты жерге тұйықтау шинасы – кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қондырғысының жерге тұйықтау құрылғысының бөлігі болып табылатын және жерге тұйықталу мен әлеуеттерді теңдестіру мақсатында бірнеше өткізгіштерді қосуға арналған шина;

      26) басты тарату қалқаны – барлық ғимарат немесе оның оқшауланған бөлігі электр энергиясымен жабдықталатын тарату қалқаны. Басты тарату қалқанының рөлін енгізу-тарату құрылғысы немесе кіші станцияның төмен кернеулі қалқаны орындауы мүмкін;

      27) батарея фазасында конденсаторларды параллельді тізбекті қосу кезіндегі тізбекті қатар – параллель қосылған конденсаторлардан тұратын батареяның бөлігі;

      28) бөлектеуші трансформатор – бірінші реттік орамасы қорғаушы электрлік бөлектеуші тізбектің көмегімен екінші реттік орамадан бөлектенген трансформатор;

      29) бөлу құрылғысы – бір фазалы шеткі муфталар мен болат құбырдың шеті арасындағы жоғары қысымды кабельдік желінің бөлігі;

      30) бірлік конденсатор – жалпы корпуста сыртқы шығыстарымен бір немесе бірнеше конденсаторлық элементтердің конструктивтік қосылуы. Бұл ретте, "Конденсатор" термині "бірлік конденсатор" және "конденсаторлық батарея" терминдерінің әртүрлі мәндерін атап өтудің қажеті жоқ жағдайда қолданылады;

      31) бірыңғай емес құрылыммен жердің эквивалентті меншікті кедергісі – бірыңғай емес құрылыммен жердегідей сияқты жерге тұйықтағыш қондырғыдағы кедергінің мәніне ие бірыңғай емес құрылыммен жердің меншікті кедергісі;

      32) біріктірілген нөлдік қорғаушы және нөлдік жұмыс Protective Earthed Neutral-өткізгіштері – нөлдік қорғаушы және нөлдік жұмыс өткізгіштерінің функцияларын қоса атқаратын кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қондырғыларындағы өткізгіштер;

      33) В-І класты аймақтар – қалыпты жұмыс режимі кезінде, технологиялық аппараттарды жүктеу немесе жүктемені түсіру барысында, ашық сыйымдылықтардағы тез тұтанатын сұйықтықты сақтау немесе құю кезінде, ауамен жарылыс қаупі бар қоспалар түзуі мүмкін мөлшерде және соған қабілетті жанғыш газдар немесе тез тұтанатын сұйықтықтың булары бөлінетін үй-жайларда орналасқан аймақтар;

      34) В-Іа класты аймақтар – қалыпты пайдалану кезінде жанғыш газдардың (тұтанудың төменгі концентрациялық шегіне қарамастан) немесе ауамен тез тұтанатын сұйықтықтар буларының жарылыс қаупі бар қоспалары түзілмейтін, авариялар немесе ақаулар нәтижесінде мүмкін болатын үй-жайларда орналасқан аймақтар;

      35) В-Іб класты аймақтар – қалыпты пайдалану кезінде жанғыш газдардың немесе тез тұтанатын сұйықтықтар буларының ауамен жарылу қаупі бар қоспалары түзілмейтін, авариялар немесе ақаулар нәтижесінде болуы мүмкін және мынадай өзгешеліктердің бірімен ерекшеленетін үй-жайларда орналасқан аймақтар:

      бұл аймақтардағы жанғыш газдардың тұтануының төменгі шоғырлану шегі жоғары (15% және одан жоғары) және шекті ұйғарынды шоғырлану кезінде өткір иісі бар;

      технологиялық процестің шарттары бойынша үй-жайдың бос көлемінің 5%-ынан асатын көлемде жарылыс қаупі бар қоспаның түзілуіне жол бермейтін, газ тәрізді сутегінің айналысына байланысты, өндіріс үй-жайларының жоғарғы бөлігінде жарылыс қаупі бар аймағы болады. Жарылыс қаупі бар аймақ еден деңгейінен есептегенде, үй-жайдың жалпы биіктігінің 0,75 белгісінен шартты түрде қабылданады, бірақ кран жолы болған жағдайда, одан (су электролизінің үй-жайлары, тартқыш және статерлік аккумуляторлық батареялардың зарядтау станциялары).

      Сондай-ақ В-Іб класына жанғыш газдар мен тез тұтанатын сұйықтықтар үй-жайдың бос көлемінің 5%-ынан асатын көлемде, жарылыс қаупі бар қоспаны жасау үшін жеткіліксіз аз мөлшерде болатын және жанғыш газдар мен тез тұтанатын сұйықтықтармен жұмыс ашық отты қолданбай жүргізілетін зертханалық және басқа да үй-жайлар жатады. Егер жанғыш газдармен және тез тұтанатын сұйықтықтармен жұмыс сорып-шығаратын шкафтарда немесе сорып-шығаратын қолшатыр астында жүргізілсе, бұл аймақтар жарылыс қаупі бар аймақтарға жатпайды;

      36) В-Іг класты аймақтар – сыртқы қондырғылардың: құрамында жанғыш газдар немесе тез тұтанатын сұйықтықтар бар технологиялық қондырғылардың (осы Қағидалардың 2223-тармағына сәйкес олар үшін электр жабдықтарын таңдау жүргізілетін сыртқы аммиакты компрессорлық қондырғыларды қоспағанда) тез тұтанатын сұйықтықтар немесе жанғыш газдары (газгольдерлер) бар жерүсті және жерасты резервуарларының, тез тұтанатын сұйықтықтарды ағызуға және құю эстакадаларының, ашық мұнай аулағыштардың, бетінде мұнай қабыршақтары қалқыған тұндырғыш-тоғандардың кеңістіктері.

      В-Іг класты аймақтарға мына аймақтар жатады: В-I, В-Іа және В-II класты жарылыс қауіпі бар аймақтар үй-жайлардың сыртқы қоршау конструкцияларынан кейінгі ойықтардың жанындағы кеңістіктер (әйнек блоктарымен толтырылған терезелердің ойықтары жатпайды); егер сыртқы қоршау конструкцияларындағы кеңістіктерде кез-келген класты жарылыс қауіпі бар аймақтары бар үй-жайлардың сору желдеткіш жүйесінен ауаны шығаруға арналған құрылғылар орналасқан болса немесе олар сыртқы жарылыс қауіпті аймақ шегінде болса, онда сыртқы қоршау конструкцияларындағы кеңістіктер жатады; жанғыш газдары және тез тұтанатын сұйықтықтары бар сыйымдылықтар мен технологиялық аппараттардың сақтандыру және тыныс алу клапандарындағы кеңістіктер;

      37) В-II класты аймақтар – қалыпты жұмыс режимі кезінде, ауамен жарылыс қаупі бар қоспаларды түзуге қажетті мөлшерде және соған қабілетті жанатын шаң немесе талшықтар өлшенген күйге ауысатын үй-жайларда орналасқан аймақтар;

      38) B-IIa класты аймақтар – осы тармақта көрсетілген қауіпті жай-күйлер, қалыпты жұмыс режимі кезінде орын алмайтын, тек авариялар немесе ақаулар нәтижесінде ғана мүмкін болатын үй-жайларда орналасқан аймақтар;

      39) габариттік аралық - тіректерді мінсіз тегіс бетке орнату кезінде сымдардан жерге дейінгі нормаланған вертикалды арақашықтықпен анықталатын аралық;

      40) дәнекерлеу тогының бір посттық және көп посттық көзі – бір немесе бірнеше дәнекерлеу постысын қоректендіретін дәнекерлеу тогының көзі;

      41) дәнекерлеу тогының көзі – осы Қағидалардың 2412-тармағында көрсетілген процестерді жүргізу үшін металды (немесе металл емес материалды) балқыту немесе қыздыру аймағындағы жылуды қажетті мөлшерге түрлендіру үшін тиісті параметрлері бар электр энергиясын беруді қамтамасыз етуге қабілетті арнайы электр техникалық құрылғы;

      42) дәнекерлеу тізбегі – дәнекерлеу тогының өтуіне арналған электр дәнекерлеу қондырғысының электр тізбегінің дәнекерлеу ток көзінің шығыстарынан дәнекерленетін бөлшекке (бұйым) дейінгі бөлігі;

      43) елді мекен – қалалардың 10 жылға арналған перспективалық даму шекараларындағы қала шегіндегі жерлері, курорттық және қала маңы аймақтары, қалалар мен басқа да елді мекендер айналасындағы жасыл аймақтар, қала үлгісіндегі кенттер мен кенттер шегіндегі жерлер, ауылдық елді мекендер мен осы мекендер шегіндегі жерлер, сондай-ақ бау-бақша учаскелерінің аумақтары;

      44) енгізу құрылғысы – ғимаратқа немесе оның оқшауланған бөлігіне қоректендіретін желінің кіретін жеріне орнатылатын конструкциялардың, аппараттар мен аспаптардың жиынтығы.

      Сондай-ақ шығатын желілердің аппараттары мен аспаптарын қамтитын енгізу құрылғысы енгізу-тарату құрылғысы деп аталады;

      45) жабық камера – барлық жағынан жабық және тұтас (торлы емес) есіктері бар камера;

      46) жабық немесе ішкі электр қондырғылары – атмосфералық әсерден қорғайтын ғимараттың ішінде орналастырылған электр қондырғылары;

      47) жабық тарату құрылғысы – жабдығы ғимаратта орналасқан тарату құрылғысы;

      48) жайылу аймағы – жерге тұйықтағыш пен нөлдік әлеует аймағы арасындағы жердің аумағы;

      49) жалпы мақсаттағы электр жабдығы – белгілі бір мақсаттағы, белгілі бір пайдалану шарттары үшін ерекше талаптар ескерілмей орындалған электр жабдығы;

      50) жанама жанасу – оқшаулау бүлінген кезде кернеу астында қалған ашық өткізгіш бөліктермен адамдардың немесе жануарлардың электрлік контактісі;

      51) жанама жанасу кезіндегі қорғаныс – оқшаулау бүлінген кезде кернеу астында қалған ашық өткізгіш бөліктерге жанасқан кезде электр тогының зақымдануынан қорғаныс;

      52) жанасу кернеуі – екі электр өткізгіш бөліктері арасындағы немесе өткізуші бөлік пен жер арасындағы оларға адам немесе жануар бір мезгілде жанасқан кездегі кернеу;

      53) жанасудан күтілетін кернеу – адам немесе жануар оларға жанаспаған кездегі өткізуші бөліктердің бір уақытта қолжетімді жанасу арасындағы кернеу;

      54) жапсарлас кіші станция (жапсарлас тарату құрылғысы) – негізгі ғимаратқа тікелей жанасатын кіші станция (тарату құрылғысы);

      55) жартылай өткізгішті түрлендіргіш – түрлендіргіштің жұмысы мен оны қосу үшін қажетті әуе немесе сумен салқындату жүйесі бар шкафтарда немесе рамаларда орнатылған жартылай өткізгіш вентильдердің (басқарылатын немесе басқарылмайтын), сондай-ақ аспаптар мен аппараттардың жиынтығы;

      56) жарылғыш камера – жарылғыш дәзілге немесе сыртқа шығу есігі бар және онда орнатылған аппараттардың зақымдалуы кезінде ықтимал авариялық салдарды оқшаулауға арналған жабық камера;

      57) жарылыс дәлізі – жарылыс камераларының есіктері шығарылған дәліз;

      58) жарылыс қаупі бар аймақ – жарылыс қауіпті қоспалары бар немесе пайда болуы мүмкін үй-жай немесе үй-жайдағы не сыртқы қондырғыдағы шектеулі кеңістік;

      59) жарылыстан қорғалған электр жабдығы – осы электр жабдығын пайдалану салдарынан жарылыс қаупі бар қоршаған ортаның тұтану мүмкіндігін жою немесе қиындату бойынша конструктивтік шаралар көзделген электр жабдығы;

      60) жасанды жерге тұйықтағыш – арнайы жерге тұйықтау мақсатында орындалатын жерге тұйықтағыш;

      61) жасырын электр сымдары – ғимараттар мен құрылыстардың құрылымдық элементтерінің ішінде (қабырғаларда, едендерде, іргетастарда, жабындарда), сондай-ақ еденді дайындаудағы, тікелей алмалы-салмалы еден астында салынған электр сымдар. Электр сымдарын жасырын салу кезінде сымдар мен кабельдерді салудың мынадай тәсілдері қолданылады: құбырларда, иілгіш металл жеңдерде, қораптарда, тұйық каналдарда және құрылыс конструкцияларының қуыстарында, сылақ қарықтарында, сылақ астында, сондай-ақ оларды дайындау кезінде құрылыс конструкцияларына салу;

      62) жел аралығы – сымдарға және найзағайдан қорғау сымарқандарына желдің қысымы тірекпен қабылданатын әуе желісі учаскесінің ұзындығы;

      63) желдің әуе желісіндегі әсер ету шарттары бойынша жердің үш түрін ажыратады:

      А – теңіздердің, көлдердің, су қоймаларының, шөлдердің, далалардың, орманды далалардың ашық жағалаулары;

      В – тірек биігінен 2/3 кем емес биіктігі бар кедергілермен біркелкі жабылған қала аумақтары, орман алқаптары және басқа да жерлер;

      С – биіктігі 25 метрден асатын ғимараттар салынған қалалық аудандар, ағаштардың биіктігі тіректер биіктігінен асатын орман алаптарындағы соқпақтар, орографиялық жағынан қорғалған бұрмалы және тар беткей алқаптар мен шатқалдар.

      Әуе желісі осындай аймақтарда, бұл жер әуе желісінің жел жағынан тіректің биіктігі 60 метрге дейін және биіктігі үлкен болған кезде 2 километрге дейін тіректің отыз еселік биіктігіне тең арақашықтықта сақталатын болса, осы үлгідегі жерде орналасқан болып есептеледі;

      64) жеңіл газ – қоршаған орта температурасы 20 °С және 100 килопаскаль қысымы кезінде ауа тығыздығына қатысты 0,8 немесе одан кем тығыздығы бар газ;

      65) жеңілдетілген оқшаулауы бар электр жабдық – атмосфералық шамадан тыс кернеулердің әсеріне ұшырамайтын электр қондырғыларында ғана қолдануға арналған немесе өндірістік жиіліктегі сынау кернеуінің амплитудалы мәнінен аспайтын, атмосфералық шамадан тыс кернеулердің амплитудалы мәнін шектейтін мәнмен шектелетін найзағайдан қорғаудың арнайы қондырғысымен жабдықталған электр жабдық;

      66) жерге тұйықтағыш – өткізгіш немесе жермен жанасып жатқан, өзара металды жалғанған өткізгіштердің жиынтығы;

      67) жерге тұйықталу – электр қондырғыларының кернеу астындағы ток өткізгіш бөліктерінің жерге кездейсоқ жалғануы;

      68) жерге тұйықтау – жерге тұйықтау құрылғысымен қандай да бір желілер нүктесін, электр қондырғысын немесе жабдығын әдейі электрлі қосу;

      69) жерге тұйықтау қондырғысының кедергісі – жерге тұйықтағыштан жерге жылыстайтын токқа жерге тұйықтау қондырғысындағы кернеудің қатынасы;

      70) жерге тұйықтау қондырғысының кернеуі – жерге тұйықтаушы қондырғыға ток кірісінің нүктесі және нөлдік әлеует аймағы арасындағы жерге тұйықтағыштан ток өткенде пайда болатын кернеу;

      71) жерге тұйықтау құрылғысы – жерге тұйықтағыш пен жерге тұйықтау өткізгіштерінің жиынтығы;

      72) жерге тұйықтау өткізгіші – жерге тұйықталатын бөлікті жерге тұйықтағышпен жалғайтын өткізгіш;

      73) жетуге қиын жер – көлік пен ауыл шаруашылығы машиналары үшін қолжетімсіз жер;

      74) жиынтық трансформаторлық (түрлендіргіш) кіші станция – трансформаторлар (түрлендіргіштер) мен жинақталған немесе толық жинақтау үшін дайындалған түрде жеткізілетін блоктардан (жиынтық тарату құрылғысы немесе сыртқы қондырғының жиынтық тарату құрылғысы және басқа да элементтер) тұратын кіші станция. Жабық үй-жайда орнатылатын жиынтық трансформаторлық (түрлендіргіш) кіші станциялар немесе олардың бөліктері ішкі қондырғыларға, ал ашық ауада орнатылатын бөліктер сыртқы қондырғыларға жатады;

      75) жиынтықты тарату құрылғысы – толық немесе ішінара жабық шкафтардан немесе оларға кіріктірілген аппараттары, қорғау және автоматика құрылғылары бар блоктардан тұратын, жинақталған немесе толық жинау үшіндайындалған түрде жеткізілетін тарату құрылғысы;

      76) жолақ, электр сымын көтергіш элементі ретінде – сымдарды, кабельдерді немесе олардың байламдарын бекітуге арналған қабырға, төбе және басқа да беттерге тығыз бекітілген металл жолақ;

      77) жөндеу қашасы – жөндеу кезінде кран орнатылатын орын;

      78) жұмыстық жерге тұйықтау – электр қондырғының жұмысын қамтамасыз ету үшін қажетті электр қондырғының ток жүргізу бөлігінің қандай да бір нүктесін жерге тұйықтау;

      79) жылыстау жолының меншікті тиімді ұзындығы – электр қондырғысы жұмыс істейтін желідегі ең көп жұмыстық фазааралық кернеуге жылыстау жолының тиімді ұзындығының қатынасы;

      80) жылыстау жолының тиімді ұзындығы – ластану және сыздану жағдайында оқшаулағыштың немесе оқшаулау конструкциясының электрлік беріктігін айқындайтын жылыстау жолы ұзындығының бөлігі;

      81) жылыстау жолының ұзындығын пайдалану коэффиценті (k)- оқшаулағыштың немесе оқшаулау конструкциясының жылыстау жолының ұзындығын пайдалану тиімділігін есепке алатын түзету коэффициенті;

      82) кабельдік блок – кабельдерді төсеу үшін оларға жатқызылатын құдықтары мен құбырлары (каналдары) бар кабельдік құрылыс;

      83) кабельдік галерея – жерүсті немесе жерасты, толық немесе ішінара жабық (бүйір қабырғалары жоқ) көлденең немесе еңіс тартылған өткелі кабельдік құрылыс;

      84) кабельдік желі – май толтырылған желілер үшін, тіреу бөлшектері мен шеткі, бітеуіш және шеткі муфталары (бітемелері) бар бір немесе бірнеше қосарлас кабельдерден тұратын, одан басқа май қысымының сигнал беру жүйесі және қоректендіру аппараттарымен оның бөлек импульстарын немесе электр энергиясын беру желісі;

      85) кабельдік камера – кабельдік муфталарды төсеуге немесе кабельдерді блоктарға тартуға арналған бітеу алмалы-салмалы бетон плитамен жабылатын жерасты кабельдік құрылыс;

      86) кабельдік канал – жерге, еденге, жабынға жабылған және тереңдетілген (ішінара немесе толық), онда жабынды алып тастағанда ғана кабельдерді төсеуді, қарап-тексеруді және жөндеуді жүргізуге болатын өте алмайтын құрылыс;

      87) кабельдік қабат – еден және жабынмен немесе төсеммен шектелген, еден мен жабынның немесе төсемнің шығыңқы бөліктерінен арақашықтығы кемінде 1,8 метр болатын ғимарат бөлігі;

      88) кабельдік құдық – оған кіруге арналған люгі бар кабельдік камера;

      89) кабельдік құрылыс – онда кабельдерді, кабельдік муфталарды, сондай-ақ май толтырылған кабельдік желілердің қалыпты жұмысын қамтамасыз етуге арналған маймен қоректендірілген аппараттарды және басқа да жабдықтарды орналастыруға арналған арнайы құрылыс. Кабельдік құрылыстарға мыналар жатады: кабельдік туннель, каналдар, қораптар, блоктар, шахталар, қабаттар, қос едендер, кабельдік эстакадалар, галереялар, камералар, қоректендіретін пункттер;

      90) кабельдік туннель – кабельдерді және кабельдік муфталарды орналастыруға арналған тіреу конструкциялары орналастырылған, кабельді ұзына бойына төсеуге, кабельдік желілерін жөндеуге және қарап-тексеруге мүмкіндік беретін еркін өткелі жабық құрылыс (дәліз);

      91) кабельдік шахта – биіктігі қимасы жағынан бірнеше есе үлкен, адамдар оның жанынан жүруі үшін (өткелі шахталар) саты және қапсырмамен жабдықталған немесе толықтай алынбалы немесе жартылай қабырғалы (өткелі емес шахталар) тік кабельдік құрылыс;

      92) кабельдік эстакада – жерүсті немесе жерасты, ашық көлденең немесе еңіс тартылған кабельдік құрылыс. Кабельдік эстакада өткелі немесе өткелі емес болуы мүмкін;

      93) камера – аппараттар мен шиналарды орнатуға арналған үй-жай;

      94) кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қондырғыларында нөлдеу – электр қауіпсіздігі мақсатында орындалатын, электр қондырғыларының қалыпты жағдайда кернеу астында болмайтын бөліктерін, үш фазалық ток желілерінде генератордың немесе трансформатордың тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасына, бір фазалық ток көзінің тікелей жерге тұйықталған шығысымен, тұрақты ток желілеріндегі қуат көзінің жерге тұйықталған нүктесімен әдейі біріктіру;

      95) кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр беру әуе желісі – ашық ауада орналасқан және тіректерге, оқшаулағыштарға немесе кронштейндерге, ғимараттардың қабырғаларына және инженерлік құрылыстарға бекітілген, желілік арматурамен оқшауланған немесе оқшауланбаған сымдар бойынша электр энергиясын беруге және таратуға арналған құрылғы;

      96) кернеуі 1 киловольттан жоғары созылған ток өткізгіш – бір электр қондырғысы шегінен тыс шығатын ток өткізгіш;

      97) 1 киловольттан жоғары электр берудің әуе желісі – ашық ауада орналасқан және оқшаулағыш конструкциялар мен арматуралардың көмегімен тіректерге, тірек конструкцияларға, кронштейндерге және инженерлік құрылыстардағы тіректерге бекітілген сымдар арқылы электр энергиясын беруге арналған құрылғы;

      98) коммерциялық есепке алу есептеуіші – электр қуатын, электр немесе жылу энергиясын коммерциялық есепке алуға арналған техникалық құрылғы;

      99) конденсаторлық батарея – бір-бірімен электрлік байланысқан бірлік конденсаторлар тобы;

      100) конденсаторлық қондырғы – құрамында коммутациялық аппараттар арқылы желіге қосылған бір немесе бірнеше конденсаторлық батареялар не жалғыз немесе жеке орнатылған бірнеше бірлік конденсаторлар болуы мүмкін, конденсаторларға қатысты қосалқы электр жабдықтарынан (ажыратқыштардан, айырғыштардан, разрядтық резисторлардан, реттеу, қорғау құрылғыларынан және басқа да қосалқы электр жабдықтардан) және шиналаудан тұратын электр қондырғысы;

      101) конденсаторлық элемент (секция) – диэлектрикпен бөлінген ток өткізгіш қаптамалардан (электродтардан) тұратын конденсатордың бөлінбейтін бөлігі;

      102) корпусқа тұйықталу – электр қондырғыларының кернеу астындағы бөліктерінің қалыпты жағдайда кернеу астында болмайтын конструкциялық бөлшектерімен кездейсоқ жалғануы;

      103) кран троллейі – кранда орналасқан троллей;

      104) күшейтілген оқшаулау – кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қондырғыларындағы электр тогының зақымдануынан қорғау дәрежесін, қосарлы оқшаулаумен қамтамасыз етілген қорғанысқа тең деңгейде қамтамасыз ететін оқшаулау;

      105) кірістірілген кіші станция (кірістірілген тарату құрылғысы) – негізгі ғимараттың контуры ішіне салынған жабық кіші станция (жабық тарату құрылғысы);

      106) кіші станция – электр энергиясын түрлендіру және тарату үшін қызмет ететін және трансформаторлардан немесе энергияның өзге түрлендіргіштерінен, тарату құрылғыларынан, басқару құрылғылары мен көмекші құрылыстардан тұратын электр қондырғысы.

      Қандай да бір функциясына байланысты кіші станциялар трансформаторлық немесе түрлендіргіш деп аталады;

      107) қабаттық тарату қалқанша – тұрғын үйлердің қабаттарында орнатылған және пәтерлерді немесе пәтерлік қалқандарды қоректендіруге арналған қалқанша;

      108) қадам кернеуі – адам қадамының ұзындығына тең деп қабылданатын бір-бірінен 1 м арақашықтықтағы жерүстіндегі екі нүктенің арасындағы кернеу;

      109) қалыпты оқшаулауы бар электр жабдық – найзағайдан қорғау бойынша қарапайым шаралар кезінде атмосфералық шамадан тыс кернеулердің әрекетіне ұшырайтын электр қондырғыларды пайдалануға арналған электр жабдық;

      110) қауіпсіз бөлектеуші трансформатор – аз кернеулі тізбектерді қоректендіру үшін арналған бөлектеуші трансформатор;

      111) қоныстанбаған жер – елді мекенге жатқызылмаған және жетуге қиын жерге жатқызылмаған жер;

      112) қорап – ішінде сымдар мен кабельдерді төсеуге арналған, ішінде төселген сымдар мен кабельдердің механикалық зақымдануынан қорғаныс ретінде қызмет етуі тиіс, қимасы тік бұрышты немесе басқа пішінді жабық қуыс конструкция. Қораптар бітеу немесе ашылатын қақпақтары бар, тұтас немесе тесілген қабырғалары мен қақпақтары бар болуы мүмкін. Бітеу қораптардың барлық жағынан тек қана тұтас қабырғалары болуы және қақпақтары болмауы тиіс. Қораптар үй-жайларда және сыртқы қондырғыларда қолданылуы мүмкін;

      113) қорғаныс қабығы бар сымның күшейтілген бекіткіші – сымды істікті оқшаулағышқа немесе оқшаулағыштың гирляндасына бекітетін, ҚӘЖ қалыпты және авариялық режимдерінде аралас аралықтарда ауырлық пайда болған кезде сымдардың сырғуына жол бермейтін бекіткіш;

      114) қорғаныстық жерге тұйықтау – электр қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында орындалатын жерге тұйықтау;

      115) қорғау аппараты – қалыпты емес режимдер кезінде қорғалатын электр тізбегін автоматты түрде ажырататын аппарат;

      116) қорғаушы автоматты ажырату – бір немесе бірнеше фазалы өткізгіштер тізбегінің, қажет болса электр қауіпсіздігі мақсатында нөлдік жұмыстық өткізгіштің автоматты ажыратылуы;

      117) қорғаушы жерге тұйықтау өткізгіші – қорғау үшін жерге тұйықтауға арналған қорғаушы өткізгіш;

      118) қорғаушы өткізгіш – электр қауіпсіздігі мақсатына арналған өткізгіш;

      119) қорғаушы экран – басқа тізбектің ток өткізгіш бөліктерінен электр тізбегін немесе өткізгіштерді бөлектеуге арналған өткізгіш экран;

      120) қоректендіретін жарық беру желісі – кіші станцияның тарату құрылғысынан немесе әуе электр желісінің берілісінен енгізу құрылғысына, енгізу тарату құрылғысына, басты тарату қалқанға дейінгі желі;

      121) қоршалған камера – жартылай тұтас емес қоршаудан немесе толық қоршау қуыстары бар камера.

      Аралас қоршаулар ретінде тұтас табақтар мен торлардан тұратын қоршаулар түсіндіріледі;

      122) қосалқы қоректендіретін агрегат – жоғары қысымды кабель желісін маймен жабдықтауды қамтамасыз етуге арналған бактардан, сорғылардан, құбырлардан, орағытпа клапандардан, вентильдерден, автоматика қалқанынан және басқа жабдықтан тұратын автоматты түрде істейтін құрылғы;

      123) қосалқы қоректендіретін пункт – қосалқы қоректендіретін аппараттары мен (қоректі бак, қысым багі, қосалқы қоректендіру агрегаты) жабдығы бар жерүсті, жерасты және жердегі құрылыс;

      124) қосарлы еден – қабаттар арасындағы аражабынды және (бүкіл алаңда немесе оның бір бөлігінде) алынбалы-салынбалы плиталары бар үй-жайдың еденмен және қабырғамен шектелген қуысы;

      125) қосарлы оқшаулау – негізгі және қосымша оқшаулаудың жиынтығы;

      126) қосымша оқшаулау – жанама жанасу кезінде қорғау үшін негізгі оқшаулауға қосымша орындалатын кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қондырғыларындағы тәуелсіз оқшаулама;

      127) қуатты бақылау – электр қуатының өндірімі мен тұтыну графигін орындауды ағымдағы (нақты уақыт режимінде) бақылау;

      128) құрғақ үй-жайлар – ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 60%-дан аспайтын үй-жайлар. Мұндай үй-жайларда осы тармақтың 174) мен 190) тармақшаларында келтірілген жағдайлар болмаған кезде олар қалыпты деп аталады;

      129) құрылыс салынған жер – нақты құрылыс шекарасында қалалардың, кенттердің, ауылдық елді мекендердің аумақтары;

      130) қызмет көрсету дәлізі – аппараттар мен шиналарға қызмет көрсетуге арналған, жиынтықты тарату құрылғыларының камералары немесе шкафтары бойындағы дәліз;

      131) қыспақ жағдайлардағы әуе желісінің трассасы – жерүсті және (немесе) жерасты коммуникацияларына, ғимараттарға, құрылыстарға қаныққан аумақтар бойынша өтетін әуе желісі трассасының учаскелері;

      132) ластану дәрежесі – электр қондырғылары оқшауламасының электрлік беріктігін төмендетуге атмосфераның ластануының әсерін ескеретін көрсеткіш;

      133) ластану дәрежелерінің картасы – ластану дәрежесі бойынша аумақты аудандастыратын географиялық карта;

      134) лифт (көтергіш) – электр қозғалтқышпен тікелей немесе онымен қатты немесе серпімді муфтамен байланысты редуктор арқылы іске қосылатын көтергіш механизмнің көмегімен қатты тік бағыттауыштарда қозғалатын кабинада немесе платформада адамдар мен жүкті тасымалдауға арналған көтергіш құрылғы;

      135) лоток – онда сымдар мен кабельдерді төсеуге арналған ішіне салынған сымдар мен кабельдердің сыртқы механикалық зақымдануынан қорғау болып табылмайтын ашық конструкция. Лотоктар жанбайтын материалдардан жасалуы тиіс. Олар тұтас, тесілген немесе торлы болуы мүмкін. Лотоктар үй-жайларда және сыртқы қондырғыларда қолданылуы мүмкін;

      136) май толтырылған аппараттар – жекелеген элементтерінің және барлық қалыпты ұшқынды бөліктерінің немесе арасында доға түзілетін бөліктерінің майға соншалықты толтырылғандығынан осы бөліктер мен қоршаған ауаның арасындағы жанасу мүмкіндігі жоққа шығарылған аппараттар;

      137) механикалық бөлік есептеріндегі әуе желілерінің жай-күйі:

      қалыпты режим – сымдары, сымарқандары, оқшаулағыштардың гирляндалары және сымарқандық бекіткіштер жарылмаған кезіндегі режим;

      авариялық режим – бір немесе бірнеше сым не сымарқандар, оқшаулағыштар гирляндалары және сымарқандық бекіткіштер үзілген кезіндегі режим;

      монтаждау режимі – тіректерді, сымдар мен сымарқандарды монтаждау жағдайындағы режим;

      138) негізгі оқшаулау– өзінің негізгі мақсатынан тыс, тікелей жанасудан қорғауды қамтамасыз ететін ток өткізгіш бөліктерді оқшаулау;

      139) нормаланбаған өлшенетін шама – абсолюттік мағынасы нормативтік нұсқаулармен регламенттелмеген шама. Бұл жағдайда жабдықтың күйін бағалау алдын ала жақсы сипатқа ие бір типті жабдықтардағы ұқсас өлшемдердің мәліметтерімен немесе қалған сынаулардың нәтижелерімен салыстыру арқылы жүргізіледі;

      140) нөлдік әлеует аймағы – электрлік әлеуеті нөлге тең деп қабылданатын қандай да бір жерге тұйықтағыштың ықпал аймағынан тыс жатқан жердің аумағы;

      141) нөлдік жұмыс пен нөлдік қорғаушы біріктірілген өткізгіш – нөлдік қорғаушы және нөлдік жұмыс өткізгішінің функцияларын үйлестіретін өткізгіш;

      142) нөлдік жұмыс өткізгіші – кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қабылдағыштарды қоректендіру үшін пайдаланылатын, генератордың немесе үш фазалық ток желілеріндегі трансформатордың тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасымен қосылған, бір фазалық ток көзінің тікелей жерге тұйықталған шығысы бар, тұрақты ток желілеріндегі қорек көзінің тікелей жерге тұйықталған нүктесі бар өткізгіш;

      143) нөлдік қорғаушы өткізгіш – ашық өткізгіш бөліктерді қорек көзінің тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасын қосуға арналған, кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қондырғыларындағы қорғаушы өткізгіш;

      144) оқшаулағыш гирляндасы – бірнеше аспалы оқшаулағыштардан және өзара жылжымалы қосылған желілік арматурадан тұратын құрылғы;

      145) оқшауланған бейтараптама – жерге тұйықталған құрылғыға жалғанбаған немесе оған сигнал беру, өлшем, қорғау аспаптары және көп кедергісі бар оларға ұқсас құрылғылар арқылы жалғанған трансформатор немесе генератор бейтараптамасы;

      146) оқшауланған сымарқанды бекіткіш – құрамына бір немесе бірнеше оқшаулағыштар кіретін сымарқанды бекіткіш;

      147) оқшаулау (оқшаулағыш) немесе құрамдас оқшаулағыш конструкцияның жылыстау жолының ұзындығы (L) – әртүрлі әлеуетті металл бөліктері арасындағы оқшаулау бөлшектерінің беті бойынша ең аз қашықтық;

      148) орталықтандырылған электрмен жабдықтау – тұтынушыларды энергожүйеден электрмен жабдықтау;

      149) өзін көтеруші оқшауланған сым – өзін көтеруші талсым оқшауланған, не оқшауланбаған бумаққа бұралған оқшауланған талсымдар. Механикалық жүктеме өзін көтеруші немесе бумақтың барлық өткізгіштерімен қабылданады;

      150) өнеркәсіптік жиілікті сынау кернеуі – берілген уақыт ішінде, сынаудың белгілі бір жағдайларында, электр жабдығының ішкі және сыртқы оқшауламалары шыдауы тиіс, нысаны синусоидалды пішінге өте жақын 50 герц жиіліктегі кернеудің әрекет етуші мәні;

      151) өте сызды үй-жайлар – ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 100%-ға жақын (төбе, қабырға, еден және үй-жайдағы сызданған құралдар) үй-жайлар;

      152) өткізбейтін (оқшаулайтын) үй-жайлар (аймақтар) – қорғаушы жанама жанасу кезінде еден мен қабырғаның жоғары кедергісін қамтамасыз ететін және онда жерге тұйықталған электр өткізгіш бөліктері жоқ үй-жайлар, алаңдар, аймақтар;

      153) өткізгіш бөлік – электр тогын өткізетін бөлік;

      154) параметрдің номиналды мәні (номиналды параметрі) – құрылғының пайдалану және сынаудан өткізу кезінде осы мәннен ауытқушылықты есептеу үшін бастапқы болып табылатын электр техникалық құрылғы шығарушысының көрсеткен параметр мәні;

      155) пәтер қалқаншасы – пәтерде орнатылған шырағдандарды, штепсельді розеткалар мен пәтердің тұрақты электр қабылдағыштарын қоректендіретін желіге қосуға арналған топтық қалқан;

      156) пеш ажыратқышы – электр термиялық қондырғының ауыспалы тогының басты күштік тізбектерін коммутациялайтын ажыратқыш, функциялары осы Қағидалардың 2356-тармағында келтірілген жедел-қорғаныс немесе жедел ажыратқыш;

      157) пеш күштік трансформаторы (трансформаторлық агрегат) немесе автотрансформатор – электр пешінің (электр жылыту құрылғысының) жұмыс кернеуіне жүйе кернеуімен ауыспалы токтың қайта құрайтын электр энергиясының электр термиялық қондырғысына тиісті трансформатор немесе автотрансформатор.

      158) пеш трансформаторы немесе түрлендіргіш кіші станция – осы Қағидалардың 20 және 21-тарауларында көрсетілген функцияларды орындайтын және элементтері бар электр термиялық қондырғы құрамына кіретін кіші станция;

      159) пеш түрлендіргіш трансформаторы – электр энергиясын электр термиялық қондырғының түрлендіргіш (түзеткіш) құрылғысына беретін трансформатор;

      160) салмақ аралығы – сымдардың (сымарқандардың) салмағы тірекпен қабылданатын әуе желісі учаскесінің ұзындығы;

      161) сызды үй-жайлар – ұзақ уақыт бойы ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 75%-дан асатын үй-жайлар;

      162) сымарқан, электр сымының көтергіш элементі ретінде – сымдарды, кабельдерді немесе олардың бумаларын ілуге арналған, ауада тартылған болат сым немесе болат арқан;

      163) сымарқанды бекіткіш - найзағайдан қорғайтын сымарқандарды тірекке бекітуге арналған құрылғы;

      164) сымдардың (сымарқандардың) дірілі – сымдардың (сымарқандардың) аралықтағы, жел кезінде тік жазықтықта болатын және құлашы (амплитудасы) сымның (сымарқанның) диаметрінен асуы мүмкін тік толқындарды түзетін, жиілігі 3 пен 150 Герц аралығында сымдардың (сымарқандардың) мерзімді тербелісі;

      165) сымдардың (сымарқандардың) секіруі – бір жақты немесе асимметриялы тайғақ шөгіндісі бар (дымқыл қар, аяз, қосындысы) аралықтағы сымдардың, жылдамдығы секундына 3 – 25 метр жел туындататын және тік толқындарды (кейбір жағдайларда жылжыма толқындармен бірге) түзетін, жартылай толқындар саны бірден жиырмаға дейін, ал амплитудасы 0,3 - 5 метр болатын, тұрақты мерзімді төмен жиілікті (0,2 – 2 герц) тербелісі;

      166) сымның ауқымды иілу ұшы - ауқымды аралықтағы сымның ең үлкен иілу ұшы;

      167) сымның иілу ұшы – сымды бекіту нүктелерін қосатын түзу мен сымның арасындағы тік арақашықтық;

      168) сыртқы жарықтандыруды басқарудың каскадты жүйесі – сыртқы жарықтандырудың топтық желісі учаскесінің тізбекті қосылуын жүзеге асыратын жүйе;

      169) сыртқы жарықтандыруды қоректендіру пункті – сыртқы жарықтандырудың топтық желісін қоректендіру көзіне қосуға арналған электр тарату құрылғысы;

      170) сыртқы өткізгіштік бөлігі – электр қондырғысының бөлігі болып табылмайтын электр өткізгіштік бөлігі;

      171) сыртқы электр сымы – ғимараттар мен құрылыстардың сыртқы қабырғалары бойынша, қалқалар астында, сондай-ақ көшелерден, жолдардан. тыс тіректердегі ғимараттар арасында (ұзындығы 25 метрге дейін төрт аралықтан аспайтын) салынған электр сымы.

      Сыртқы электр сымдары ашық және жасырын түрде болады;

      172) табиғи жерге тұйықтағыш – жерге тұйықтау мақсатында пайдаланылатын өндірістік немесе басқа мақсаттағы ғимараттар мен құрылыстардың, коммуникацияның электр өткізгіш бөліктерінің жермен жанасуы;

      173) тарату желісі – енгізу құрылғысынан, енгізу-тарату құрылғысынан, басты тарату қалқанынан тарату пункттеріне, қалқандары мен сыртқы жарықтандыру қоректендіру пункттеріне дейінгі желі;

      174) тарату құрылғысы – электр энергиясын қабылдау және тарату үшін қызмет ететін және коммутациялық аппараттарды, құрама және қосу шиналарын, қосалқы құрылғыларды (компрессорлық, аккумуляторлық), сондай-ақ қорғау құрылғыларын, автоматиканы және өлшеу аспаптарын қамтитын электр қондырғысы;

      175) тарату пункті – трансформаторлаусыз және түрлендірусіз бір кернеуде электр энергиясын қабылдауға және бөлуге арналған, кіші станцияның құрамына кірмейтін электр қондырғысы;

      176) техникалық есепке алу есептеуіштері – бақылау орнату мақсатында техникалық есепке алу үшін орнатылатын есептеуіштер;

      177) тиімді бейтараптамасы бар жерге тұйықталған электрлік желі – 1 киловольттан жоғары кернеудегі үш фазалы электр желісі, ондағы жерүстінде тұйықталған коэфициенті 1,4-тен жоғары болмайды.

      Үш фазалы электр желісінде жерге тұйықталу коэффициенті, басқа немесе екі басқа фазалар жерге тұйықталу нүктесіндегі зақымданбаған фаза мен жер арасындағы әлеуеттер айырымы мен тұйықталуға дейінгі осы нүктедегі фаза мен жер арасындағы әлеуеттер айырымынының қатынасымен анықталады;

      178) тозаңды үй-жайлар – өндіріс жағдайында технологиялық тозаңның соншалықты көп бөлінуінен, олардың сымдарға, машиналардың, аппараттардың ішіне тұрып қалуы мүмкін үй-жайлар.

      Тозаңды үй-жайлар ток өткізетін тозаңды үй-жайлар мен ток өткізбейтін тозаңды үй-жайларға бөлінеді;

      179) ток жүргізу бөлігі – жұмыс кернеуі астындағы жұмыс процесіндегі электр қондырғыларының электр өткізгіштік бөлігі;

      180) ток өткізгіш – оқшауланбаған немесе оқшауланған өткізгіштерден және оларға жататын оқшаулағыштардан, қорғаныс қабықтарынан, тармақтағыш құрылғылардан, ұстап тұратын және тірек конструкцияларынан тұратын электр энергиясын беруге және таратуға арналған құрылғы. Ток өткізгіштердің түріне байланысты иілгіш (сымдарды пайдалану кезінде) және қатты (қатты шиналарды пайдалану кезінде) деп бөлінеді;

      181) топтық желі – қалқандардан шырағдандарға, штепсельді розеткаларға және басқа да электр қабылдағыштарға дейінгі желі;

      182) топтық қалқанша – шырағдандардың, штепсельді розеткалар мен стационарлық электр қабылдағыштардың жекелеген топтарына арналған қорғау аппараттары мен коммутациялық аппараттар (немесе тек қорғау аппараттары) орнатылған құрылғы;

      183) топтық лифт қондырғысы – машиналық үй-жайы бар және өзара ортақ басқару жүйесімен байланысты бірнеше лифттен тұратын қондырғы;

      184) төмен қысымды кабельдік май толтырылған желінің секциясы – бітеуіш муфталардың немесе бітеуіш және шеткі муфталардың арасындағы желі учаскесі;

      185) төмен немесе жоғары қысымды кабельдік май толтырылған желі – ұзақ рұқсат етілген артық қысым болатын желі:

      Қорғасын қабығындағы төмен қысымды кабельдер үшін 0,0245–0,294 мегапаскаль (0,25-3,0 килограмм күш шаршы сантиметрге) ;

      Алюминий қабығындағы төмен қысымды кабельдер үшін 0,0245–0,49 мегапаскаль (0,25–5,0 килограмм күш шаршы сантиметрге) ;

      1,08-1,57 мегапаскаль (11-16 килограмм күш шаршы сантиметрге) жоғары қысымды кабельдер үшін;

      186) тұтынушы – электр және (немесе) жылу энергиясын шарт негізінде тұтынатын жеке немесе заңды тұлға;

      187) түнгі режимнің фазасы – түнгі уақытта өшірілмейтін сыртқы жарықтандырудың тарату немесе қоректену желісінің фазасы;

      188) түрлендіру агрегаты – агрегаттың жұмысы мен оны қосуға қажетті трансформатордың, сондай-ақ аспаптармен мен аппаратураның бір немесе бірнеше жартылай өткізгішті түрлендіргіштерінен тұратын жабдықтың жиынтығы;

      189) тізбектердің қорғаныстық электрлік бөлінуі – бір электр тізбегін кернеуі 1 киловольтқа дейінгі электр қондырғыларындағы басқа тізбектерден қосарлы оқшаулау, негізгі оқшаулау және қорғаушы экран және күшейтілген оқшаулау көмегімен бөлу.

      190) тікелей жанасу – кернеу астындағы ток өткізгіш бөліктермен адамдардың немесе жануарлардың электрлік контактісі;

      191) тікелей жанасудан қорғау – кернеу астындағы ток өткізгіш бөліктерге жанасуды болдырмас үшін қорғау;

      192) тікелей жерге тұйықталған бейтараптама – тікелей немесе аз кедергі арқылы жерге тұйықталған қондырғыға жалғанған трансформатордың немесе генератордың бейтараптамасы;

      193) үлкен өткелдер – биіктігі 50 метр және одан астам тіректер орнатылатын өзендер, каналдар, көлдер мен су қоймаларының кеме қатынасы учаскелерінің, сондай-ақ әуе желісі тіректерінің биіктігіне тәуелсіз, өткел аралығы 700 метрден асатын шатқалдар, жыралар, су кеңістіктері мен басқа да кедергілердің қиылыстары;

      194) химиялық белсенді немесе органикалық орталы үй-жайлар – тұрақты немесе ұзақ уақыт бойы агрессивті булар, газдар, сұйықтықтар болатын, электр қондырғының ток откізгіш бөліктерін және оқшаулауын бұзатын шөгінділер немесе өңездер пайда болатын үй-жайлар;

      195) цех ішіндегі кіші станция – өндірістік ғимараттың ішінде (ашық немесе жеке жабық үй-жайда) орналасқан кіші станция;

      196) шағын көлемді троллейлік ток өткізгіш (шина өткізгіш) – троллейлерден, оқшаулағыштардан және токалғыштары бар күймешеден тұратын жабық қаптамалы құрылғы. Шағын көлемді троллейлік ток өткізгіштің көмегімен кран немесе оның арбашасын қоректендіру, бір рельсті арбашаларды, электротальдерді және басқа да техника түрлерін басқару жүзеге асырылуы мүмкін;

      197) шатырасты үй-жай (шатырасты) – жоғарғы қабат жабынының үстінде орналасқан, ғимарат (шатыр) жабыны, жоғары қабаттың жабыны мен сыртқы қабырғалардың арасындағы, жанатын материалдардан жасалған салмақ түсетін конструкциялары (шатыры, фермасы, ілмектері, арқалықтары және басқа да конструкциялар) бар кеңістік. Тікелей шатырдың үстінде орналасқан, жабындары мен конструкциялары жанбайтын материалдардан жасалған үй-жайлар мен техникалық қабаттар шатырасты үй-жайлары ретінде қарастырылмайды;

      198) шина өткізгіш – жиынтықты секциялармен жеткізілетін, зауытта дайындалған 1 киловольтқа дейінгі қатты ток өткізгіш.

      Шина өткізгіштер мақсатына байланысты мынадай түрлерге бөлінеді:

      негізінен оларға таратушы шина өткізгіш пен қуат беретін тарату пункттерін, қалқандарды және жекелеген қуат электр қабылдағыштарды қосуға арналған магистральдық;

      негізінен оларға электр қабылдағыштарды қосуға арналған таратушы;

      жылжымалы электр қабылдағыштарды қоректендіруге арналған троллейлі;

      шағын қуатты шырағдандар мен электр қабылдағыштарды қоректендіруге арналған жарықтандырғыш;

      199) шырағданның зарядтау сымдары – желіге қосу үшін (ішінде штепсельді ойығы немесе жанасу қысқыштары, желіге шырағданды қосу орнының кабельдері немесе сымдары жоқ шырағдан үшін) шырағданда орнатылған штепсельді ойықтар немесе жанасу қысқыштарынан шырағданда орнатылған аппараттар мен лампалы патрондарға дейінгі шырағданның ішіне төселетін сымдар;

      200) ылғалды үй-жайлар – ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 60%-дан асатын, бірақ 75%-дан аспайтын үй-жайлар;

      201) істікті оқшаулағыш – істікке немесе тірек ілгегіне бекітілетін оқшаулау бөлігінен тұратын оқшаулағыш;

      202) ішек, электр сымын көтергіш элементі ретінде – қабырғаға, төбеге тығыз тартылған, оған сымдарды, кабельдерді немесе олардың байламдарын бекітуге арналған болат сым;

      203) электр беру әуе желілеріндегі талшықты – оптикалық байланыс желісі – ақпарат беру үшін әуе желісінің элементтерінде орналастырылатын оптикалық кабель қызмет ететін байланыс желісі;

      204) электр берудің әуе желісінен кіргізу – ғимараттың немесе құрылыстың сыртқы бетінде (қабырғада, төбеде) орнатылған оқшаулағыштардан бастап енгізу құрылғысының қысқыштарына дейін санай отырып, әуе желісінен ішкі электр сымымен тармақтауды қосатын электр сымы;

      205) электр дәнекерлеу қондырғысының дәнекерлеу постысы – дәнекерлеудің, ерітіп дәнекерлеудің, тозаңдатып қондырудың, кесудің электр технологиялық процестерін орындау үшін кешенді құралдармен (жабдықпен, аспаптармен және басқаларымен) жабдықталған дәнекерлеушінің жұмыс орны;

      206) электр жабдықтың кернеу класы – осы электр жабдығының жұмысына арналған электр жүйесінің номиналды кернеуі;

      207) электр желісі – белгілі бір аумақта жұмыс істейтін кіші станциялардан, тарату құрылғыларынан, ток өткізгіштерден, электр берудің әуе және кабель желілерінен тұратын электр энергиясын беруге және таратуға арналған электр қондырғыларының жиынтығы;

      208) электр қабылдағыш немесе электр қабылдағыштар тобын қоректендірудің тәуелсіз көзі – осы электр қабылдағыштардың басқасында немесе басқа қорек көздерінде кернеу болмаған кезде, авариядан кейінгі режим үшін осы Қағидаларда регламенттелетін шектегі кернеу сақталатын қорек көзі. Тәуелсіз қорек көзінің қатарына бір немесе екі электр станциясының және кіші станцияның екі секциясы немесе шиналар жүйесі төмендегі екі шартты бірмезгілде сақтаған кезде жатқызылады:

      секцияның әрқайсысының немесе шиналар жүйесінің өз кезегінде тәуелсіз қорек көзінен қоректендірілуі;

      өзара бір-біріне байланысты емес шиналар секциясы (жүйесі) немесе шиналар секциясының (жүйесінің) біреуі қалыпты жұмысын бұзған кезде автоматты ағытылатын байланысының бар болуы;

      209) электр қалқанды үй-жай – енгізу құрылғысы, енгізу тарату құрылғысы, басты тарату қалқаны және басқа да тарату құрылғылары орнатылатын білікті персонал үшін ғана қолжетімді үй-жай;

      210) электр қондырғылары – электр энергиясын өндіруге, түрлендіруге, трансформациялауға және беруге, оны энергияның басқа түріне түрлендіруге арналған машиналардың, аппараттардың, желілер мен қосалқы құралдардың (олар орнатылған құрылыстар мен үй-жайларымен бірге) жиынтығы;

      211) электр қондырғаларына қызмет көрсетуші персонал – талаптар шегінде білімін тексеруден өткен және Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 31 наурыздағы № 253 бұйрығымен бекітілген Электр қондырғыларын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік техникасы қағидаларында (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 10907 болып тіркелген) көзделген қауіпсіздік техникасы бойынша біліктілік тобы бар арнайы дайындалған адамдар;

      212) электр машиналық үй-жайлар – электр генераторлары, айналмалы немесе статикалық түрлендіргіштер, электр қозғалтқыштар, трансформаторлар, тарату құрылғылары, басқару қалқандары мен пульттері, сондай-ақ оларға қатысты қосалқы жабдықтар орныластырылған үй-жайлар;

      213) электр сымдары – осы Қағидаларға сәйкес орнатылған, оларға қатысты бекіткіштері, қорғаныс конструкциялары мен бөлшектері бар сымдар мен кабельдердің жиынтығы. Электр сымдары ашық және жасырын түрде салынады;

      214) электр үй-жайлары – білікті қызмет көрсетуші персонал үшін ғана қолжетімді электр қондырғылары орнатылған үй-жайлар немесе үй-жайдың оқшауланған бөлігі;

      215) электр термиялық жабдық – материалдарды қыздыру (балқыту) мақсатында электр энергиясын жылу энергиясына түрлендіруге арналған электр технологиялық жабдық;

      216) электр термиялық қондырғы – функционалдық байланысты элементтер кешені: мамандандырылған электр термиялық және басқа да электр техникалық, сондай-ақ тиісті технологиялық процесті жүргізуді қамтамасыз ететін механикалық жабдықтар, басқару құралдары, автоматика және бақылау-өлшеу аспаптары. Электр термиялық қондырғының құрамына оның тағайындалуы мен жабдықтарды конструктивтік орындалуына байланысты кабельдік желілер, қондырғылар элементтері арасындағы электр өткізгіштер мен ток өткізгіштер, сондай-ақ су суыту және гидравликалық тартпа жүйелерінің құбыр өткізгіштері; қысылған ауаның, азоттың, аргонның, гелийдің, көмір қышқылы газы мен басқа газдардың, су буы немесе вакуум, сондай-ақ құрылыс конструкцияларының элементтері (іргетастар, жұмыс алаңдары және басқалары) кіреді.

      217) электр энергетикалық жүйе – электр энергиясын өндіру, беру, тарату және тұтыну процесінің ортақтығымен біріктірілген энергожүйенің электрлік бөлігі және одан қоректенетін электр энергиясының қабылдағыштары;

      218) электр энергиясының қабылдағышы (электрқабылдағыш) – электр энергиясын энергияның басқа түріне түрлендіру үшін арналған аппарат, агрегат, механизм;

      219) электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйесі – электр энергиясын есепке алу деректерін өлшеуге, жинауға, өңдеуге, сақтауға және беруге арналған өлшеу құралдары мен аппараттық-бағдарламалық кешен жиынтығы;

      220) электр энергиясын техникалық (бақылаушылық) есепке алу – электр станциялар, кіші станциялар, ғимараттардағы кәсіпорындар, пәтерлер және басқа да үй-жайлар ішіндегі электр энергиясының шығыстарын бақылау үшін есепке алу;

      221) электр энергиясын коммерциялық есепке алу – нарық субъектілерінің арасында коммерциялық есеп айырысулар жүргізу мақсатында электр энергиясының мәнін анықтау;

      222) электрмен дәнекерлеу қондырғысы – қажетті технологиялық процесті жүзеге асыруды қамтамасыз ететін электр техникалық, сондай-ақ механикалық және басқа да жабдықтардың, автоматика құралдары мен бақылау-өлшеу аспаптарының электр дәнекерлеу және жалпы мақсаттағы функционалдық байланысты элементтердің кешені.

      223) электрмен жабдықтау – тұтынушыларды электр энергиясымен қамтамасыз ету;

      224) электрмен жабдықтау жүйесі – электр энергиясымен тұтынушыларды қамтамасыз етуге арналған электр қондырғыларының жиынтығы;

      225) энергетикалық жүйе – ортақ басқарудың аталған режимінде электр және/немесе жылу энергиясын өндіру, түрлендіру және таратудың үздіксіз процесінде режимдердің ортақтығымен байланысты және бір-бірімен жалғанған электр станцияларының, электр және жылу желілерінің жиынтығы;

      226) энергетикалық жүйенің электрлік бөлігі – энергожүйенің электр станциялары мен электр желілерінің электр қондырғылары жиынтығы.

      5. Электр қондырғыларында Заңның 9-3-бабының талаптарына сәйкес келетін электр жабдықтары мен материалдар қолданылады.

      6. Машиналар, аппараттар, аспаптар және басқа электр жабдықтары, сондай-ақ кабельдер мен сымдарда қолданылатын конструкциялар, орындаулар, орнату тәсілдері және оқшаулау класы тораптар немесе электр қондырғылары параметрлеріне, қоршаған орта шарттарына және осы Қағидалардың талаптарына сәйкес болуы керек.

      7. Өзінің нормаланған, кепілденген және есептелген сипаттамалары бойынша электр жабдықтарының электр қондырғылары, кабельдер мен сымдар берілген қондырғының шарттарына сәйкес келуі керек.

      Пайдалануда құрылғылар мен басқару аппаратураларының қалыпты жұмысы және технологиялық процестерді автоматтандыру, қайталама тізбелерді де (рұқсат етілген температура, ылғалдылық, тербеліс, нақтыдан жұмыс параметрлерінің ауытқуы, бөгелу деңгейі) қорғау шарттары қамтамасыз етіледі.

      8. Электр қондырғылары және олармен байланысты конструкциялар қоршаған ортаның өзара әсеріне қатысты тұрақты немесе осы әсерден қорғалуы керек.

      9. Электр қондырғылардың құрылыс және санитарлық-техникалық бөліктері (ғимараттар мен олардың элементтерінің конструкциялары, жылу, желдету және сумен жабдықтау) осы Қағидаларда келтірілген қосымша талаптарды міндетті орындауда "Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 27-2 тармағына сәйкес орындалады.

      10. Қоршаған ортаны қорғау бөлігіндегі электр қондырғылар Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі 246-бабының талаптарына сәйкес орнатылады.

      11. Электр қондырғыларда химиялық заттар, майлар, қоқыстар, техникалық суларды жинау және қалдықтарды жою көзделуі керек. Қоршаған ортаны қорғау бойынша талаптарға сәйкес көрсетілген қалдықтардың су қоймаларына, жауын суларын бұру жүйесіне, жыраларға, сондай-ақ бұл қалдықтарға арналмаған аумақтарға тию мүмкіндігі болмауы керек.

      12. Электр қондырғыларының схемаларын, жинастыруларын және конструкцияларын жобалау мен таңдау түрлі түсті және басқа дефицит материалдардың, жабдықтардың аз шығынын пайдалану тәжірибесін есепке ала отырып, техникалық-экономикалық салыстырулар, қарапайым әрі сенімді схемаларды қолдану, жаңа техниканы енгізу негізінде жүргізіледі.

      13. Электр коррозиясы немесе топырақ коррозиясының пайда болу қаупі кезінде үй-жайларды, жабдықтарды, құбыр өткізгіштер мен басқа жерасты коммуникацияларын қорғау бойынша тиісті іс-шаралар көзделеді.

      14. Электр қондырғыларда олардың жеке элементтеріне (электр жабдығының орналасуына тиесілі схеманың қарапайымдылығы мен көрнекілігі, жазуы, таңбалуы, түсі) жататын бөлшектерді жеңіл айырып тану мүмкіндігі қамтамасыз етіледі.

      15. Әрбір электр қондырғыда аттас шиналардың әріптік-цифрлық және түс белгілеуі біркелкі болуы керек.

      Шиналар:

      1) ауыспалы үш фазалы ток кезінде : А фазасының шинасы – сары түспен, В фазасы – жасыл, С фазасы – қызыл, нөлдік жұмыстық – көгілдір, нөлдік қорғаныс сапасында қолданылатын шина – сары және жасыл түсті бойлық жолақтармен;

      2) ауыспалы үш фазалы ток кезінде: А фазасының шиналары – сары түспен, А фазалары – жасыл, С фазалары – қызыл, нөлдік жұмыс – көгілдір, нөлдік қорғаныс ретінде қолданылатын шиналар – сары және жасыл түсті бойлық жолақтармен;

      Бір фазалы токтың шинасы егер олар үш фазалы жүйелер шиналарының тармағы болып табылса, үш фазалы токтың тиісті шиналары ретінде;

      3) тұрақты ток кезінде: оң шина (+) – қызыл түспен, теріс (–) – көк және М нөлдік жұмыстық – көгілдір;

      4) резервтік – егер резервтік шина кез келген негізгі шиналарды ауыстыра алатын болса, резервтік негізгі шина ретінде ол негізгі шиналардың түстерінің көлденең жолақтарымен белгіленеді.

      Түстік белгілеу, егер ол сондай-ақ аса инстенсивті суыту немесе коррозияға қарсы қорғаныс үшін көзделген болса, шиналардың барлық ұзындығы бойынша орындалуы керек.

      Түстік белгілеуді орындау шиналарды қосу орындарында ғана әріптік-цифрлықпен үйлесуінде тек түстік не әріптік-цифрлық белгілеумен немесе түстік шиналардың барлық ұзындығы бойынша жіберіледі; егер оқшауланбаған шиналар кернеуде болған кезде қарап-тексеруге қолжетімді болмаса, онда оларды белгілемеуге рұқсат етіледі. Бұл ретте, электр қондырғыларына қызмет көрсеткенде қауіпсіздік және көрнекілік деңгейі төмендемеуі керек.

      16. Шиналарды тарату құрылғыларында (зауытта жасалған комплекті тарату құрылғылардан басқа) орналастыру кезінде мынадай шарттарды сақтау қажет:

      1) ауыспалы үш фазалы ток кезінде жабық тарату құрылғыларында шиналар орналасуы тиіс:

      жиналмалы және айналмалы шиналар, сондай – ақ А – В тік орналасқан кезде секциялық шиналардың барлық түрлері жоғарыдан төмен қарай; көлденең, көлбеу немесе үшбұрыш орналасқан кезде ең алыс А шинасы, орташа В, қызмет көрсету дәлізіне жақын С- ;

      жиналмалы шиналардан тармақтау – қызмет көрсету дәлізінен шиналарға қарайтын болса, А – В – С солдан оңға қарай (орталықтан – үш дәліз болған жағдайда);

      үш фазалы ауыспалы токтың бес және төрт сымды тізбектеріндегі кернеуі 1 киловольтқа (бұдан әрі – кВ) дейінгі электр қондырғыларында:

      тік орналасқан кезде – А – В – С – N – PE (PEN) жоғарыдан төмен;

      А – В – С – N – PE (PEN) ретпен орналасқан кезде қызмет көрсету дәлізіне жақын – PE (PEN) көлденең немесе көлбеу – ең алыс шина орналасқан кезде);

      pe (PEN) шинасынан бастап, қызмет көрсету дәлізінен (орталықтан – үш дәліз болған жағдайда) шиналарға қарайтын болсақ, құрама шиналардан тармақтау – солдан оңға қарай);

      2) ашық тарату құрылғыларында ауыспалы үш фазалы ток кезінде шиналар былай орналасуы тиіс:

      жиналмалы және айналмалы шиналар, сондай-ақ секциялық шиналардың барлық түрлері, сақиналы, бір жарым схемалардағы мойнақтар мен шунтталатын мойнақтар жоғары кернеудегі бас трансформаторлар жағынан А шинасы болуы тиіс;

      ашық тарату құрылғыларындағы жиналмалы шиналардан тармақталу, егер шиналардың жағынан трансформаторға қарайтын болса, жалғау шиналарының орналасуы солдан оңға қарай А – В – С болатындай етіп орындалуы тиіс.

      Торкөздерде тармақталған шиналардың орналасуы олардың жиналмалы шиналарға қатысты орналасуына қарамастан бірдей болуы тиіс;

      3) тұрақты ток кезінде шиналар былай орналасуы тиіс:

      тік орналасқан құрама шиналар: жоғарғы М, орташа ( - ), төменгі (+);

      көлденең орналасқан кезде жиналмалы шиналар: ең алыс М, орташа (–) және жақын (+), егер қызмет көрсету дәлізінен шиналарға қарайтын болса;

      жиналмалы шиналардан тармақталу: сол шина М, орташа (–), оң (+), егер қызмет көрсету дәлізінен шиналарға қарайтын болса;

      Жекелеген жағдайларда осы Қағидалардың 15-тармағының 1), 2 және 3) тармақшаларында келтірілген талаптардан ауытқуға рұқсат етіледі, егер оларды орындау электр қондырғыларының елеулі күрделенуімен байланысты болса, (әуе желілері (бұдан әрі – ӘЖ) сымдарының транспозициясы үшін кіші станцияға жақын арнайы тіректерді орнату қажеттілігін туғызады) немесе егер кіші станцияда трансформацияның екі немесе одан да көп сатылары қолданылса.

      17. 1 киловольт (бұдан әрі – кВ) дейінгі қондырғымен электр үй-жайларында, егер жергілікті шарттар бойынша қорғаныс қандай да бір мақсат үшін қажет емес болып табылса, қосудан қорғаныссыз оқшауланбаған және оқшауланған ток өткізу бөлігінде қолдануға рұқсат етіледі. Бұл ретте, қолжетімді бөліктер қалыпты қызмет көрсету оларға жанасу қаупімен ұштастырылмайтындай орналасуы тиіс.

      18. Барлық қоршалатын және жабылатын құрылғылар жергілікті жағдайларға сәйкес жеткілікті механикалық беріктікке ие болуы керек. 1 кВ жоғары кернеуде металл қоршайтын және жабылатын құрылғылардың қалыңдығы 1 миллиметрден (бұдан әрі – мм) кем болмауы керек. Механикалық бұзылудан сымдар мен кабельдерді қорғауға арналған құрылғы машиналарға, аппараттар мен құралдарға енгізілуі керек.

2-тарау. Электрмен жабдықтау және электр желілері

1-параграф. Қолданылу саласы

      19. Осы тарау барлық электрмен жабдықтау жүйелеріне қолданылады.

      Жерасты, тартқыш және басқа да арнайы қондырғыларды электрмен жабдықтау жүйелері (теміржол, метро және басқа рельстік көлік) осы тараудың талаптарынан басқа, сондай-ақ кәсіпорындар басшылыққа алатын арнайы жергілікті салалық құжаттардың талаптарына сәйкес келуі керек.

2-параграф. Жалпы талаптар

      20. Электрмен жабдықтау жүйелерін жобалау және электр қондырғыларын қайта құру кезінде мынадай мәселелер қарастырылады:

      1) кернеудің басқа кластарындағы қолданыста жүрген және жаңадан жарақтандырылған тораптарымен бірге жаңадан жарақтандырылған электр тораптарының ұтымды үйлесімділігі ескеріле отырып, электрмен жабдықтау жүйелері мен энергия жүйелерінің келешектегі дамуы;

      2) ведомстволық тиесілігіне қарамастан, электр тораптарының әрекет ету аумағында орналасқан барлық тұтынушылардың кешенді орталықтандырылған электр жабдықталумен қамтамасыз етілуі;

      3) келешекке белгіленген шекті деңгейлермен қысқа тұйықталу (бұдан әрі – ҚТ) токтарының шектелуі;

      4) электр энергиясының ысыраптарын азайту;

      5) электрмен жабдықтау сенімділігі бойынша электр қабылдағыштар санаттары;

      Бұл ретте, технологиялық резервтеудің экономикалық тиімділігі және мүмкіндіктер есепке алына отырып, ішкі және сыртқы электрмен жабдықтау кешенді түрде қарастырылады.

      Резервтеу мәселесін шешу кезінде электр қондырғы элементтерінің жүктелу қабілеті, сондай-ақ технологиялық жабдықтағы резервтің бар болуы есепке алынады.

      21. Электрмен жабдықтау жүйелерін дамыту мәселелерін шешу кезінде жөндеу, авариялық және авариядан кейінгі режимдер есепке алынады.

      22. Энергия жүйесінің объектілері болып табылатын өзара резервтелетін тәуелсіз ток көздерін таңдау кезінде, ауыр жүйелік авариялар кезінде осы ток көздерінде кернеу тогының бір мезгілде ұзақ мерзімге жоғалуы, сондай-ақ энергия жүйесінің электр бөлігіндегі ақаулары кезінде релелік қорғаушы мен автоматиканың әрекетінде кернеу тогының толық жоғалуы немесе бір мезгілде тәуелді аз уақытқа төмендеу ықтималдығы есепке алынады.

      23. Электр тораптарын жобалау оларға қызмет көрсетудің түрі (тұрақты кезекшілік, үйдегі кезекшілік, көшпелі бригадалар) есепке алынып жүзеге асырылады.

      24. Кернеуі 3-35 кВ электр тораптарының жұмысы резистор немесе доға сөндіруші реактор арқылы жерге тұйықталған бейтараптамамен, сондай-ақ оқшауланған бейтараптамамен қарастырылады.

      110 кВ электр тораптарының жұмысы тікелей жерге тұйықтау, сондай-ақ тиімді жерге тұйықтау бейтараптамамен қарастырылуы тиіс.

      220 кВ электр тораптарының жұмысы тек қана тікелей жерге тұйықталған бейтараптамамен қарастырылуы тиіс.

      Жерге тұйықталған ток сыйымдылығының қарымталануы осы токтың қалыпты режимдеріндегі мәні кезінде қолданылуы тиіс:

      1) ӘЖ-ге арналған темірбетон және металл тіректері бар 3-20 кВ тораптарда және барлық 35 кВ тораптарда - 10 амперден жоғары (бұдан әрі - А);

      2) ӘЖ-ге арналған темірбетон және металл тіректері жоқ тораптарда: 3-6 кВ кернеу кезінде – 30 А жоғары; 10 кВ кезінде - 20 А жоғары; 15-20 кВ кезінде - 15 А жоғары;

      3) трансформатор-генератор (генераторлық кернеу тогында) блоктарының 6-20 кВ схемаларында – 5 А жоғары.

      50 А жоғары токтың жерге тұйықталуы кезінде кемінде екі жерге тұйықталатын доға сөндіргіш реактор қолданылады.

3-параграф. Электр қабылдағыштардың санаттары және электрмен жабдықтаудың сенімділігін қамтамасыз ету

      25. Электрмен жабдықтаудың сенімділігін қамтамасыз етуге қатысты электр қабылдағыштар мынадай үш санатқа бөлінеді:

      1) І санаттағы электр қабылдағыштар – электрмен жабдықтаудағы үзілісі адамдардың өміріне қауіп төндіретін, кәсіпорындардың экономикасына айтарлықтай зардап тигізетін, қымбат тұратын негізгі жабдықтың зақымдалуына, өнімнің жаппай бүлінуіне, күрделі технологиялық үрдістің бұзылуына, коммуналдық шаруашылықтың аса маңызды элементтерінің қызмет етуінің бұзылуына әкеліп соғатын электр қабылдағыштар.

      І санаттағы электр қабылдағыштардың ішінен электр қабылдағыштардың ерекше тобы айқындалады, олардың іркіліссіз жұмысы - адам өміріне қауіп төндіруді, жарылыстарды, өрттерді және қымбат тұратын негізгі жабдықтардың бұзылуын алдын алу мақсатында, өндірістің авариядан тоқтамауы үшін қажет.

      2) ІІ санаттағы электр қабылдағыштар – оларды электрмен жабдықтау іркілген кезде, өнімнің жаппай шығарылмауына, жұмысшылардың, механизмдердің және өнеркәсіптік көліктің жаппай тоқтап тұруына, қала және ауыл тұрғындарының айтарлықтай санының қалыпты қызметінің бұзылуына әкелетін электр қабылдағыштар.

      3) ІІІ санаттағы электр қабылдағыштар – І және ІІ санаттағы электр қабылдағыштардың анықтамасына жатпайтын, барлық қалған электр қабылдағыштар.

      26. I санатты электр қабылдағыштар екі тәуелсіз өзара резервтейтін қоректену көзінен электр энергиясымен қамтамасыз етіледі және оларды электрмен жабдықтаудың үзілуі қоректендіру көздерінің бірінен электрмен жабдықтау бұзылған кезде қоректендіруді автоматты қалпына келтіру уақытында ғана рұқсат етіледі.

      I санатты электр қабылдағыштардың ерекше тобын электрмен жабдықтау үшін үшінші тәуелсіз өзара резервтеуші қорек көзінен қосымша қорек көзделеді.

      Электр қабылдағыштардың ерекше тобы үшін үшінші тәуелсіз қорек көзі ретінде және I санаттағы қалған электр қабылдағыштары үшін екінші тәуелсіз қорек көзі ретінде жергілікті электр станциялары, энергия жүйелерінің электр станциялары (атап айтқанда, генераторлық кернеу шиналары), үздіксіз қоректендірудің арнайы агрегаттары, аккумуляторлық батареялар пайдаланылады.

      Егер электрмен жабдықтауды резервтеумен технологиялық процестің қажетті үздіксіздігін қамтамасыз ету мүмкін болмаса немесе егер электрмен жабдықтауды резервтеу экономикалық тиімсіз болса, онда технологиялық резервтеу жүзеге асырылады.

      Техникалық-экономикалық негіздемелер болған кезде жұмыс режимін қалпына келтіруге ұзақ уақытты талап ететін ерекше күрделі үздіксіз технологиялық процесі бар I санаттағы электр қабылдағыштарды электрмен жабдықтау технологиялық процестің ерекшеліктерімен анықталатын қосымша талаптар қойылатын екі тәуелсіз өзара резервтеуші қоректендіру көздерінен жүзеге асырылады.

      27. ІІ санаттағы электр қабылдағыштар екі тәуелсіз өзара резервтейтін қорек көздері арқылы электр энергиясымен қамтамасыз етіледі.

      ІІ санаттағы электр қабылдағыштар үшін - қорек көзінің біреуінен электрмен жабдықтау бұзылған кезде, кезекші персоналдың немесе жедел-көшпелі бригаданың әрекетімен резервтік екінші қоректі қосу үшін қажет уақытқа электрмен жабдықтаудағы үзіліске жол беріледі.

      28. III санатты электр қабылдағыштар үшін электрмен жабдықтау электрмен жабдықтау жүйесінің бүлінген элементін жөндеу немесе ауыстыру үшін қажетті электрмен жабдықтау үзілісі бір тәуліктен (24 сағаттан) аспаған жағдайда бір қоректендіру көзінен орындалады.

4-параграф. Кернеудің деңгейлері және оны реттеу, реактивті қуатты өтеу

      29. Кернеуді реттеу құрылғылары тарау желілері қосылған 6-20 кВ кернеуі бар электр станциялары мен кіші станциялары шиналарында осы тораптардың ең көп жүктемелері кезінде номиналдық 105 %-дан төмен емес және ең аз жүктемелері кезінде номиналдық 100 %-дан аспайтын кернеудің сақталуын қамтамасыз етуі тиіс.

      30. Тұтынушыға орнатылған реактивті қуатты өтеу құрылғылары, осы тұтынушының электр қондырғыларын энергия жүйесіне жалғау шарттарында көрсетілген шегіндегі реактивті қуаттың энергожүйесінен тұтынуын қамтамасыз етуі тиіс.

      31. Электр желілерінде реактивті қуатты өтеу құрылғыларын таңдау және орналастыру "Реактивті қуатты өтеуге арналған конденсаторлық қондырғылар. Терминдер мен анықтамалар. Жалпы техникалық талаптар" МЕМСТ 27389, "Қуат конденсаторлары. Төмен кернеу кезіндегі қуат коэффициентін түзетуге арналған конденсаторлық батареялар" МЕМСТ IEC 61921 және осы Қағидалардың 28-тарауы талаптарынасәйкес жүргізіледі.

3-тарау. Қыздыру, токтың экономикалық тығыздығы және тәж шарттары бойынша өткізгіштерді таңдау

1-параграф. Қолданылу саласы

      32. Осы тарау электр өткізгіштердің (оқшауланбаған және оқшауланған өткізгіштер, кабельдер және шиналар) қызуы, токтың экономикалық тығыздығы және тәждің шарттары бойынша қималарын таңдауға қолданылады. Егер осы шарттар бойынша анықталған өткізгіштің қимасы басқа шарттар бойынша (ҚТ токтарында жылулық және электр динамикалық беріктілік, кернеудің жоғалуы және ауытқуы, механикалық беріктік, шамадан тыс жүктелуден қорғау) талап етілетін қимадан кем болса, осы шарттармен талап етілетін ең үлкен қима қолданылуы керек.

2-параграф. Қызуы бойынша өткізгіштердің қималарын таңдау

      33. Кез келген мақсаттағы өткізгіштер қалыпты, бірақ авариядан кейінгі, жөндеу жұмыстары кезіндегі режимдерді және желі, шиналар секциялары арасындағы токтың бірқалыпты таралмау режимдерін ескергенде, шекті рұқсат етілетін қызуына қатысты талаптарды қанағаттандыруы тиіс. Қызуын тексеру кезінде тораптың осы элементінің орташа жарты сағаттық тогының ең көбі, жарты сағаттық токтың максимумы қабылданады.

      Электр қабылдағыштардың қайталама-қысқа мерзімді және қысқамерзімді жұмыс режимдері кезінде (жалпы ұзақтық циклі 10 минутқа дейінгі және жұмыс кезеңінің уақыты 4 минуттан артық емес) қызуы бойынша өткізгіштер қимасын тексеру үшін, есептік ток ретінде ұзақ режимге келтірілген ток қабылданады. Бұл ретте:

      1) қимасы 6 миллиметрге дейінгі мыс өткізгіштер үшін (бұдан әрі – мм2), ал алюминий өткізгіштер үшін 10 мм2 дейінгі ток ұзақ жұмыс режимі бар қондырғылар үшін сияқты қабылданады;

      2) қимасы 6 мм2 артық мыс өткізгіштер үшін, ал қимасы 10 мм2 асатын алюминий өткізгіштері үшін ток рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токты 0,875/√ Т қ.ұ. коэффициентіне көбейтумен анықталады, мұндағы

- салыстырмалық бірліктердегі жұмыс кезеңінің ұзақтығы (циклдің ұзақтылығына қатысты қосудың ұзақтылығы).

      34. Қоршаған ортаның температурасына дейін өткізгіштердің суытылуы үшін жеткілікті болатын, қосулар арасында үзілістер мен қосу ұзақтығы 4 минуттан аспайтын қысқамерзімді жұмыс режимі үшін, ең көп жіберілетін токтар қайталама-қысқамерзімді режим нормалары бойынша анықталады. Қосу ұзақтығы 4 минуттан асқан кезде, сондай-ақ қосылулар арасында жеткіліксіз ұзақтықтағы үзілістер кезінде, ең көп рұқсат етілетін токтар ұзақ жұмыс режиміндегі құрылғылар үшін сияқты анықталады.

      35. Номиналды жүктемеден аз салмақ түсетін қағаз сіңдірілген оқшаулауы бар 10 кВ дейінгі кабельдер үшін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 1-кестесінде көрсетілген қысқамерзімді артық жүктемеге рұқсат етіледі.

      36. Авариядан кейінгі режимді жою кезеңінде полиэтилен оқшаулауы бар кабельдер үшін 10% – ға дейін, ал поливинилхлоридті оқшаулауы бар кабельдер үшін, егер осы тәуліктің қалған кезеңдеріндегі жүктеме номиналдыдан аспайтын болса, 5 тәулік ішінде ұзақтығы тәулігіне 6 сағаттан аспайтын жүктеме максимум уақытына номиналдық 15% - ға дейін артық жүктемеге рұқсат етіледі.

      Авариядан кейінгі режимді жою кезеңінде қағаз оқшаулауы бар 10 кВ дейінгі кернеуі бар кабельдер үшін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 2-кестесінде көрсетілген шектерде 5 тәулік ішінде артық жүктемеге рұқсат етіледі.

      15 жылдан астам пайдаланудағы кабельдік желілер үшін шамадан тыс жүктеме 10% - ға төмендетілуі керек.

      Кернеуі 20-500 кВ кабель желілерін қайта тиеуге рұқсат етілмейді.

      37. Қалыпты жүктемелерге және авариялардан кейінгі шамадан тыс жүктеме талаптары кабельдерге және оларда орналастырылған қосқыш және шеткі муфталарға және шеткі бітемелерге қойылады.

      38. Үш фазалы токтың төрт өткізгіштік жүйесінде нөлдік жұмыс өткізгіштерінде фазалық өткізгіштердің өткізгіштігі кемінде 50 % болуы тиіс; қажет болған жағдайларда ол өткізгіштердің фазалық өткізгіштігі 100 %-ға ұлғаяды.

      39. Кабельдер, оқшауланбаған және оқшауланған сымдар мен шиналар үшін, сондай-ақ температурасы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 1215 және 22-кестелерінде келтірілгеннен айтарлықтай ерекшеленетін ортада салынған қатты және иілгіш ток өткізгіштері үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтарды анықтау кезінде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 3-кестесінде келтірілген коэффициенттер қолданылады.

3-параграф. Резеңке және пластмасса оқшаулауы бар сымдар, баулар және кабельдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар

      40. Резеңке немесе поливинилхлоридті оқшаулауы бар сымдарға, резеңке оқшаулауы бар бауларға және қорғасынды, поливинилхлоридті және резеңке қабықшадағы резеңке немесе пластмасса оқшаулауы бар кабельдерге арналған рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 4 және 11-кестелерінде келтірілген. Жоғарыда көрсетілген кестелерде көрсетілген мән: талсым +65°С, қоршаған ауа +25°С және жер +15°С температуралар үшін қабылданды.

      Бір құбырда (немесе көпталсымды өткізгіштің талсымы) төселетін сымдардың санын анықтау кезінде үш фазалы токтың төртсымды жүйесінің нөлдік жұмыс өткізгіші, сондай-ақ жерге тұйықтау және нөлдік қорғаныс өткізгіштері есепке алынбайды.

      Осы Қағидаларға 1-қосымшаның 4 және 5-кестелерінде қамтылған деректер құбырлардың санына және олардың төселетін жеріне (ауада, жабындарда, іргетастарда) қарамастан қолданылады.

      Қораптарда, сондай-ақ лотоктарда бумаларда төселген сымдар мен кабельдерге арналған рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар: сымдар үшін – осы Қағидаларға 1-қосымшаның 4 және 5-кестелері бойынша, құбырларда төселген сымдар үшін сияқты, сымдар үшін – осы Қағидаларға 1-қосымшаның 6 және 8-кестелері бойынша ауада төселген кабельдер үшін ретінде қабылдануы керек. Құбырларда, қораптарда, сондай-ақ лотоктарда бумалармен салынған бір мезгілде жүктелген сымдардың саны төртеуден артық болған кезде, сымдарға арналған токтар ашық салынған (ауада) сымдар сияқты, 7-9 үшін 0,63 5 және 6 үшін 0,68 және 10-12 сымдарға 0,6 төмендету коэффициенттерін енгізе отырып, осы Қағидаларға 1-қосымшаның 4 және 5-кестелері бойынша қабылдануы керек.

      Екінші реттік тізбектердің сымдары үшін төмендететін коэффициенттер енгізілмейді.

      41. Лотоктарда төселген сымдарға арналған рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар бір қатарлы төселген кезде (бумаларда емес) ауада төселген сымдар сияқты қабылданады.

      Қораптарда төселетін сымдар мен кабельдерге арналған рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 4 және 7-кестелері бойынша, ашық (ауада) төселген жеке сымдар мен кабельдер үшін сияқты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 12-кестесінде көрсетілген төмендету коэффициенттерін қолдана отырып қабылданады.

4-параграф. Сіңірілген қағаз оқшаулауы бар кабельдер үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар

      42. Қорғасын, алюминий немесе поливинилхлоридті қабықшадағы сіңірілген кабельдік қағаздан жасалған оқшаулауы бар кернеуі 35 кВ дейінгі кабельдер үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 222-кестесіне сәйкес кабельдер желілерінің рұқсат етілген температураларына сәйкес қабылданды.

      43. Жерге төселген кабельдер үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар

      осы Қағидаларға 1-қосымшаның 13, 16, 1922-кестелерінде келтірілген. Олар жер температурасы +15°С және жердің үлестік кедергісі 120 см∙к/Вт кезінде бір кабельден артық емес 0,7–1,0 м тереңдікте траншея төсем есебінен қабылданған.

      120 см∙К/Вт ерекшеленетін жердің үлестік кедергісі кезінде кестеде көрсетілген ток жүктемелеріне осы Қағидаларға 1-қосымшаның 23-кестесінде көрсетілген түзету коэффициенттерін қолдану қажет.

      44. Суда салынған кабельдер үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 13, 16, 22 және 21-кестелерінде келтірілген. Олар су температурасы +15° С есебінен қабылданды.

      45. Ауада, ғимараттың ішінде және сыртында төселген кабельдер үшін,

      кабельдердің кез келген саны және ауа температурасы +250 С болғанда рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 14, 19, 20, 21, 23 және 24-кестелерінде келтірілген.

      46. Жердегі құбырларда төселетін дара кабельдер үшін, ауада төселетін кабельдер сияқты жердің температурасына тең температурада рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар қабылдануы тиіс.

      47. Кабельдерді аралас төсегенде суытудың неғұрлым нашар жағдайларындағы учаске үшін, егер оның ұзындығы 10 м асатын болса, рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтар қабылдануы тиіс. Аталған жағдайларда үлкен қимадағы кабельді қыстырмалар қолданылады.

      48. Жерде бірнеше кабельдерді төсегенде (құбырларда төсеуді қоса алғанда) рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 26-кестесінде келтірілген коэффициенттерді енгізу арқылы азайтылуы керек. Бұл ретте резервтік кабельдер ескерілмеуі керек.

      Арақашықтығы 10 мм-ден кем жерде бірнеше кабельдерді жарықта төсеуге рұқсат етілмейді.

      49. Май- және газ толтырылған бірталсымды сауытталған кабельдер, сондай-ақ жаңа конструкциялы басқа да кабельдер үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді токтарды өндіруші-зауыттар белгілейді.

      50. Блоктарда салынатын кабельдер үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар эмпирикалық формула бойынша анықталады:

      I = a b c I0, (1)

      мұндағы I0 - осы Қағидаларға 1-қосымшаның 27-кестесі бойынша анықталатын мыс немесе алюминий талсымдары бар кернеуі 10 кВ үшталсымды кабель үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді ток;

      а – блоктағы кабельдің қимасы мен орналасуына байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 28-кестесі бойынша таңдап алынатын коэффициент;

      b – кабель кернеуіне байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 223-кестесі бойынша таңдалған коэффициент;

      с – барлық блоктың орташа тәуліктік жүктелуіне байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 224-кестесі бойынша таңдап алынатын коэффициент.

      Егер жұмыс кабельдері ажыратылғанда, олар жұмыс істесе, резервтік кабельдерді блоктың нөмірленбеген арналарында төсеуге рұқсат етіледі.

      51. Бірдей конфигурациялы екі параллель блоктарда төселетін кабельдер үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар блоктар арасындағы арақашықтыққа байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 225-кестесі бойынша таңдалған коэффициенттерге көбейту арқылы азайтылуы тиіс.

5-параграф. Оқшауланбаған сымдар мен шиналарға арналған рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар

      52. Оқшауланбаған сымдар мен боялған шиналар үшін рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 2935-кестелерінде келтірілген. Олар ауа температурасы +25° С кезінде оларды қыздырудың рұқсат етілген температурасы +70° С есебінен қабылданған.

      ПА500 және ПА600 маркалы қуыс алюминий сымдары үшін рұқсат етілетін ұзақ мерзімді ток осы Қағидаларға 1-қосымшаның 226-кестесі бойынша қабылданады.

      53. Тікбұрышты қиманың шиналары орналасқан кезде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 33-кестесінде келтірілген ток жалтырмалары жолақтардың ені 60 мм дейінгі шиналар үшін 5% - ға және жолақтардың ені 60 мм асатын шиналар үшін 8% - ға азайтылуы керек.

      54. Қимасы үлкен шиналарды таңдау кезінде беттік әсерден және жақындық әсерінен ең аз қосымша шығындарды қамтамасыз ететін және салқындатудың ең жақсы жағдайын жасайтын (пакеттегі жолақтар санын азайту, пакеттің ұтымды конструкциясы, бейінді шиналарды қолдану), өткізу қабілетінің шарттары бойынша неғұрлым үнемді конструктивтік шешімдерді таңдау қажет.

6-параграф. Токтың экономикалық тығыздығы бойынша өткізгіштердің қимасын таңдау

      55. Өткізгіштердің қималары токтың экономикалық тығыздығы бойынша тексерілуі керек. S, мм2 экономикалық мақсатқа сай қимасы ара қатынасынан анықталады:

     

(2)

      мұнда I – энергожүйенің максимум сағатындағы есептік ток, ал Јэк – осы Қағидаларға 1-қосымшаның 36-кестесі бойынша таңдалған жұмыстың берілген шарттары үшін токтың экономикалық тығыздығының нормаланған мәні, А/мм2.

      Көрсетілген есептеу нәтижесінде алынған қима ең жақын стандартты қимаға дейін дөңгелектенеді. Есептік ток жұмыстың қалыпты режимі үшін қабылданады, авариядан кейінгі және жөндеу режимдерінде токтың ұлғаюы ескерілмейді.

      56. Кернеуі 330 кВ және одан жоғары тұрақты және ауыспалы токтың электр беру желілері сымдарының қимасын, сондай-ақ максималды пайдалану сағатының көп санымен жұмыс істейтін жүйеаралық байланыстар желілері мен күштік қатты және иілгіш ток өткізгіштерді таңдау техникалық-экономикалық есептеулер негізінде жүргізіледі.

      57. Токтың экономикалық тығыздығын қанағаттандыру мақсатында электрмен жабдықтау сенімділігі шарттары бойынша қажетті желілердің немесе тізбектердің санын арттыру техникалық-экономикалық есеп негізінде жүргізіледі. Бұл ретте сызықтардың немесе тізбектердің санының артуын болдырмау үшін, осы Қағидаларға 1-қосымшаның 36-кестесінде келтірілген нормаланған мәндердің екі есе асуына рұқсат етіледі.

      Техникалық-экономикалық есептеулерде желілердің екі шетіндегі тарату құрылғыларының жабдықтары мен камераларын қоса алғанда, қосымша желіге барлық салымдар ескеріледі. Сондай-ақ желінің кернеуін арттырудың орындылығы тексеріледі.

      Осы нұсқауларды, сондай-ақ қолданыстағы сымдарды үлкен қималы сымдармен ауыстырған кезде немесе жүктеме өсуі кезінде токтың экономикалық тығыздығын қамтамасыз ету үшін қосымша желілерді төсеу кезінде басшылыққа алу қажет. Мұндай жағдайларда аппараттар мен материалдардың құнын қоса алғанда, желі жабдықтарын бөлшектеу және монтаждау жөніндегі барлық жұмыстардың толық құны ескерілуі тиіс.

      58. Токтың экономикалық тығыздығы бойынша мыналар тексеруге жатпайды:

      1) 4000-5000 дейін кәсіпорынның құрылыс жүктемесін максималды сағаттар саны кезінде пайдаланудағы 1 кВ дейінгі кернеудегі өнеркәсіптік кәсіпорындар мен ғимараттардың тораптары;

      2) кернеуі 1 кВ дейінгі жеке электр қабылдағыштардың тармақтануы, сондай-ақ өнеркәсіптік кәсіпорындар, тұрғын және қоғамдық ғимараттардың жарықтандыру тораптары;

      3) барлық кернеулердегі ашық және жабық тарату құрылғылары шегіндегі шина жасау және электр қондырғылардың жинақтық шиналары;

      3) барлық кернеудегі ашық және жабық тарату құрылғыларының шегінде электр қондырғыларының жиналмалы шиналары және шиналау;

      4) резисторларға, қосу реостаттарына баратын өткізгіштер;

      5) уақытша құрылыс тораптары, сондай-ақ қызмет мерзімі 3-5 жыл болатын құрылғылар.

      59. Осы Қағидаларға 1-қосымшаның 36-кестесін пайдаланған кезде мыналарды басшылыққа алу қажет:

      1) ең жоғары жүктеме түнгі уақытта токтың экономикалық тығыздығы 40% -ға артады;

      2) қимасы 16 мм2 және одан аз оқшауланған өткізгіштер үшін токтың экономикалық тығыздығы 40% -ға ұлғайтылады;

      3) n-мен тармақталатын жүктемелермен бірдей қима сызықтары үшін желінің басындағы токтың экономикалық тығыздығы kу есе артады, бұл ретте kу мынадай формула бойынша анықталады:

     

(3)

      мұнда I1, I2,..., In – желінің жекелеген учаскелерінің жүктемелері; l1, l2,..., ln – желінің жекелеген учаскелерінің ұзындығы; L-желінің толық ұзындығы;

      4) n бір типті, өзара резервтелетін электр қабылдағыштарды (сумен жабдықтау сорғылары, түрлендіргіш агрегаттар) қоректендіруге арналған өткізгіштердің қималарын таңдау кезінде, m бір мезгілде жұмыста болатын, токтың экономикалық тығыздығы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 36-кестесінде келтірілген мәндерге қарсы kn есе артады, мұнда kn тең:

     

, (4)

      60. 35/6 - 10 кВ төмендететін кіші станцияларды қоректендіретін, жүктемедегі кернеуді реттейтін трансформаторлары бар ауылдық жердегі 35 кВ әуе желісі (бұдан әрі – ӘЖ) сымдарының қимасы токтың экономикалық тығыздығы бойынша таңдалуы тиіс. Сымдар қимасын таңдау кезінде есептік жүктеме ӘЖ пайдалануға енгізу жылын есептегенде 5 жыл перспективаға қабылданады. Ауылдық жерлерде 35 кВ желілерде резервтеуге арналған 35 кВ ӘЖ үшін авариядан кейінгі және жөндеу режимдерінде электр энергиясын тұтынушыларды қоректендіруді қамтамасыз етуге сүйене отырып, ұзақ мерзімді рұқсат етілетін ток бойынша ең аз сымдар қимасы қолданылуы тиіс.

      61. Қуаттың аралық іріктеуі бар әуе желілері сымдарының және кабельжелілері сымдарының экономикалық қималарын таңдау учаскелердің тиісті есептік токтарын негізге ала отырып, әрбір учаскелер үшін жүргізіледі. Бұл ретте, көрші учаскелер үшін, егер осы учаскелер үшін экономикалық қима мәндерінің арасындағы айырмашылық стандартты қималар шкаласы бойынша бір саты шегінде болса, неғұрлым ұзын учаске үшін экономикалық сәйкес келетін сымның бірдей қимасын қабылдауға рұқсат етіледі. Ұзындығы 1 километрге (бұдан әрі – км) дейінгі тармақтардағы сымдардың қималары тармақталу жүргізілетін ӘЖ сияқты қабылданады. Тармақтаудың үлкен ұзындығы кезінде экономикалық қима осы тармақтаудың есептік жүктемесі бойынша анықталады.

      62. Кернеуі 6-20 кВ электр беру желілері үшін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 36-кестесінде келтірілген ток тығыздығының мәндерін электр энергиясын қабылдағыштарда кернеуді реттеудің қолданылатын құралдарын және реактивті қуатты өтеуді ескере отырып, рұқсат етілген шектерден тыс кернеудің ауытқуын тудырмағанда ғана қолдануға рұқсат етіледі.

7-параграф. Өткізгіштерді тәждер мен радио кедергілердің шарттары бойынша тексеру

      63. 35 кВ және одан жоғары кернеу кезінде өткізгіштер теңіз деңгейінен жоғары биіктігінде орналасқан осы электр қондырғысының ауа тығыздығы мен температурасының орташа жылдық мәнін, өткізгіштің келтірілген радиусын, сондай-ақ өткізгіштердің икемділік коэффициентін ескере отырып, тәждің пайда болу шарттары бойынша тексерілуі керек.

      Бұл ретте орташа пайдалану кернеуі кезінде анықталған, кез келген өткізгіштердің бетіндегі өрістің ең үлкен кернеулігі, жалпы тәждің пайда болуына сәйкес келетін электр өрісінің бастапқы кернеулігінен 0,9 аспауы керек.

      Өткізгіштер үшін тәжден радио кедергілердің рұқсат етілген деңгейінің шарттары бойынша тексеру қажет.

4-тарау. Қысқа тұйықталу шарттары бойынша электр аппараттарын және өткізгіштерді таңдау

1-параграф. Қолданылу саласы

      64. Осы тарауы ҚТ шарттары бойынша кернеуі 1 кВ дейінгі және одан жоғары, 50 Гц жиілікпен ауыспалы ток электр қондырғыларында электр аппараттарын және өткізгіштерді таңдауға және қолдануға қолданылады.

2-параграф. Жалпы талаптар

      65. ҚТ режимі бойынша тексерілуі тиіс:

      1) 1 кВ жоғары электр қондырғыларында:

      электр аппараттары, ток өткізгіштер, кабельдер және басқа да өткізгіштер, сондай-ақ оларға арналған тірек және тірек конструкциялары;

      ҚТ токтарының динамикалық әсері кезінде сымдардың сырғуын алдын алу үшін ҚТ 50 килоампер (бұдан әрі – кА) және одан астам соққы тогы кезінде электр берудің әуе желілері.

      Ажыратылған сымдары бар желілер үшін ажыратылған сымдардың тіреуіштері арасындағы қашықтық тірегіштер мен сымдар соғылған кезде зақымдалудың алдын алу үшін тексерілуі тиіс.

      Тез әрекет ететін автоматты қайта қосу құрылғыларымен жабдықталған ӘЖ сымдары термиялық беріктігіне де тексеріледі.

      2) 1 кВ дейінгі электр қондырғыларында – тарату қалқандары, ток өткізгіштер және күштік шкафтар. ҚТ режимі бойынша ток трансформаторлары тексерілмейді.

      ҚТ токтарын ажыратуға арналған немесе өз жұмысының шарттары бойынша қысқа тұйықталған тізбекті қосуы мүмкін аппараттар ҚТ барлық ықтимал токтарында осы операцияларды жүргізу қабілетіне ие болуы тиіс.

      ҚТ токтары кезінде тұрақты болып электр, механикалық және басқа да бұзылуларға немесе деформацияларға ұшырамастан, оларды одан әрі қалыпты пайдалануға кедергі келтіретін осы токтардың әсеріне есептік жағдайларда шыдайтын аппараттар мен өткізгіштер табылады.

      66. 1 кВ Жоғары кернеу кезінде ҚТ режимі бойынша тексерілмейді:

      1) 60 А-ға дейінгі номиналды токқа ендірмелері бар балқымалы сақтандырғыштармен қорғалған аппараттар мен өткізгіштер - электродинамикалық тұрақтылық бойынша;

      2) қалыпты сақтандырғыштармен қорғалған аппараттар мен өткізгіштер олардың номиналды тогына және түріне қарамастан – термиялық беріктігі бойынша.

      Тізбек, егер оның ажыратқыш қабілеті осы Қағидалардың талаптарына сәйкес таңдалса және ол осы тізбектегі ең аз ықтимал авариялық токты ажыратуға қабілетті болса, балқығыш сақтандырғышпен қорғалған деп есептеледі;

      3) жеке электр қабылдағыштарға, оның ішінде жалпы қуаты 2,5 мегавольтамперге дейінгі цех трансформаторларына (бұдан әрі – МВ∙А) және жоғары кернеуі 20 кВ дейінгі тізбектердегі өткізгіштер, егер бір мезгілде мынадай шарттар сақталса:

      электр немесе технологиялық бөлікте көрсетілген электр қабылдағыштарды ажырату технологиялық процестің бұзылуына әкеп соқтырмайтындай етіп орындалған резервтеудің қажетті дәрежесі көзделген;

      ҚТ кезінде өткізгіштің зақымдануы жарылыс немесе өрт тудырмайды;

      маңызды қиындықтарсыз өткізгішті ауыстыру мүмкін;

      4) өткізгіштер осы тармақтың 3) тармақшасында көрсетілген жеке электр қабылдағыштарға, сондай-ақ жекелеген шағын тарату пункттеріне, егер мұндай электр қабылдағыштар мен тарату пункттері өзінің мақсаты бойынша жауап бермейтін болып табылса және егер ҚТ кезінде өткізгіштің зақымдануы жарылыс немесе өрт тудырмаса;

      5) трансформаторларды немесе реактирленген желілерді қоректендіретін 20 кВ дейінгі тізбектердегі ток трансформаторлары ҚТ шарттары бойынша ток трансформаторларын таңдау трансформация коэффициенттерін осындай жоғарылатуды талап еткен жағдайда, қосылған өлшеу аспаптарының қажетті дәлдік класы қамтамасыз етілуі мүмкін емес; бұл ретте күштік трансформаторлар тізбектеріндегі Жоғары кернеу жағында ҚТ тогына төзімді емес ток трансформаторларын қолданудан аулақ болу қажет, ал есепке алу аспаптары төмен кернеу жағында ток трансформаторларына жалғануы қажет;

      6) ӘЖ оқшауланбаған сымдары ҚТ токтары бойынша тексерілмейді. Өзін көтеретін оқшауланған сымдар (бұдан әрі – ӨОС), ҚӘЖ – ҚТ токтарына термиялық тұрақтылық бойынша тексеріледі;

      7) кернеу трансформаторлары тізбектерінің аппараттары мен шиналары оларды жеке камерада немесе сақтандырғышқа кіріктірілген немесе жеке орнатылған қосымша резистордан кейін орналастыру кезінде.

      67. ҚТ токтарын анықтау үшін есептік схеманы таңдағанда осы электр қондырғылардың ұзақ мерзімді жұмыс жағдайларын көздеуіне сүйену және ұзақ пайдалануға көзделмеген электр қондырғыларын схемасының қысқа мерзімділік түрін өзгертуімен санаспау қажет. Электр қондырғылардың жөндеу және авариядан кейінгі жұмыстарындағы тәртіп схеманың қысқа мерзімділік өзгерістеріне қатысты емес.

      Есептік схема пайдалануға енгізу жоспарланғаннан 5 жылға кем емес мерзімде қарастырылып отырған қондырғы электрлік байланысатын сыртқы желілер мен генераторлық көздердің даму келешегін есепке алуы тиіс.

      Бұл ретте ҚТ токтарының есебін ҚТ бастапқы кезеңіне жақындата жүргізуге рұқсат етіледі.

      68. ҚТ есептік түрі ретінде қабылданады:

      1) үш фазалық ҚТ – қосалқы және тіреу болатын конструкцияға жатқызылатын аппараттар мен қатты шиналардың, электр динамикалық төзімділігін анықтау үшін;

      2) үш фазалық ҚТ – аппараттар мен өткізгіштердің термиялық төзімділігін анықтау үшін; электр станциясының генераторлық кернеуінде - үш фазалық немесе екі фазалық, олардың қайсысының қызуы жоғары болатынына байланысты;

      3) коммутациялық қабілеті бойынша аппараттарды таңдау - жерге (жерге үлкен токпен тұйықталу желілерінде) үш фазалық және бір фазалық ҚТ жағдайларынан пайда болатын белгілерден; егер сөндіргіш екі коммутациялық қабілеттілік белгісімен сипатталса - үш фазалық және бір фазалық - тиісінше шаманың екеуі бойынша.

      69. ҚТ есептік тогы қарастырылып отырған тізбектің аппараттары мен өткізгіштері ҚТ кезінде неғұрлым ауыр жағдайларда қалған осы нүктесіндегі бұзылу жағдайларына сүйене отырып анықталады. Схеманың екі түрлі нүктесінде түрлі фазалардың жерге бір уақыттағы тұйықталу жағдайларымен санаспауға рұқсат етіледі.

      70. Сөрелермен, жабындармен бөлінетін қоректендіретін жинақтық шиналардан (желіден таралатын - негізгі тізбектің элементтерінен) бөлінген және реакторға дейінгі өткізгіштер мен аппараттар орналасқан жабық тарату қондырғыларының реактивті желілерінде, егер реактор сол ғимаратта орналасса және шиналарымен жалғанса реактор артындағы ҚТ тогы бойынша таңдалады.

      Жинақтық шиналардан шиналық тармақтар бөлгіш сөрелерге дейін және соңғысындағы оқшауланған өткізгіш ҚТ-дан реакторға дейін таңдалуы тиіс.

      71. Термиялық төзімділікті есептеу кезінде есептік уақыт ретінде жақын ажыратқыштың ҚТ орнына орнатылған негізгі қорғаныстың әрекетінің және осы ажыратқыштың толық ағытылу уақытының (доғаның жану уақытын қоса), (СЖТ-әрекетін қоса) қосындысынан пайда болатын уақыт жиынтығы алынады.

      Негізгі қорғаныста сезімталдық аймағы болған кезде (ток, кернеу, кедергі бойынша) термиялық төзімділікті осы аймақта зақымдануға әсер ететін қорғаныс әрекет ету уақытына қарай, ажыратқыштың толық ажыратылу уақытын қосу арқылы қосымша тексеру қажет. Бұл ретте ҚТ есептік тогы ретінде осы зақымдану орнына сәйкес келетін мән қабылданады.

      Қуаты 60 мегаватт (бұдан әрі – МВт) және одан жоғары генераторлар тізбектерінде, сондай-ақ қуаты бірдей генератор - трансформатор блоктарының тізбектерінде қолданылатын аппаратура мен ток өткізгіштер ҚТ тогының өту уақыты 4 секунд (бұдан әрі – сек) негізге алына отырып, термиялық тұрақтылық бойынша тексерілуі тиіс.

3-параграф. Аппараттар мен өткізгіштерді таңдау үшін қысқа тұйықталу токтарын анықтау

      72. 1 кВ дейінгі және одан жоғары электр қондырғыларында аппараттар мен өткізгіштерді таңдау үшін ҚТ токтарын анықтау және көтергіш конструкцияларға әсер етуді анықтау кезінде мыналарды негізге алады:

      1) қарастырылып отырған ҚТ нүктесінің қоректенуіне қатысатын барлық көздер номиналды жүктемемен бір мезгілде жұмыс істейді;

      2) барлық синхронды машиналарда Автоматты кернеу реттегіштері және қоздыру форсирлеу құрылғылары болады;

      3) қысқа тұйықталу токтың ең үлкен мәні болатын уақытта басталады;

      4) барлық қоректену көздерінің электр қозғаушы күштері фаза бойынша сәйкес келеді;

      5) әрбір сатының есептік кернеуі желінің номиналды кернеуінен 5% жоғары қабылданады;

      6) осы желіге қосылған синхронды компенсаторлардың, синхронды және бейсинхронды электр қозғалтқыштарының ҚТ токтарына әсері ескерілуі тиіс. Бейсинхронды электр қозғалтқыштардың ҚТ токтарына әсері, егер электр қозғалтқыштар ҚТ орнынан трансформацияның бір сатысымен бөлінген болса, сондай-ақ егер олар ҚТ орнынан трансформацияның екі немесе одан да көп сатысымен бөлінген болса не, егер олардан ток желіден ҚТ негізгі тогы өтетін және Елеулі кедергісі бар элементтер арқылы ғана ҚТ орнына түссе, онда 100 киловатқа (бұдан әрі – кВт) дейінгі электр қозғалтқыштардың қуаты кезінде ескерілмейді.

      73. 1 кВ жоғары электр қондырғыларда есептік кедергі ретінде электрлік машиналардың, күштік трансформаторлардың және автотрансформаторлардың, реакторлардың, әуе және кабель желілерінің, сондай-ақ ток өткізгіштері индуктивті кедергісі қабылданады. Активті кедергі тек қана шағын қималы сымдары және болат сымдары бар тек ӘЖ, сондай-ақ үлкен активті кедергісі бар шағын қималы кабельді желілер үшін есептеледі.

      74. 1 кВ дейінгі электр қондырғыларда есептік кедергі ретінде оған тізбектің барлық элементтерінің индуктивті және активті кедергілерін қоса алғанда, тізбектің өткізгіш активті кедергілері қабылданады. Егер бұл ретте тізбектің толық кедергісі 10 % аса кішіреймесе, бір түрдің (активті немесе индуктивті) кедергісін елемеуге рұқсат етіледі.

      75. 1 кВ дейінгі электр желілерінің төмендеткіш трансформаторлардан қоректену кезінде ҚТ тогын есептегенде, трансформаторға келген кернеу өзгеріссіз қалса бастапқы шартқа және оның номиналды кернеуге тең екендігіне сүйену қажет.

      76. Ток шектеуші әрекеті бар балқымалы сақтандырғышпен қорғалған тізбектің элементтері электр динамикалық төзімдікке сақтандырғыш арқылы өтетін ҚТ токтың міндетті белгісіне қатысты тексеріледі.

4-параграф. Өткізгіштер мен оқшаулатқыштарды таңдау, қысқа тұйықталу токтарының динамикалық әрекеттерінің шарттары бойынша тірек конструкцияларды тексеру

      77. Қатты шиналарға ықпал ететін және олар арқылы оқшаулатқышқа берілетін және қатты конструкцияларды ұстайтын әрекеттер шиналық конструкцияның механикалық тербелісін есепке алмағанда және фазалардағы токтар арасындағы ығысуды есепке ала отырып ең көп жылдам шамадағы үш фазалық ҚТ iу бойынша есептеледі. Жекелеген жағдайларда шиналардың механикалық тербелісі және шиналардың конструкциясы есепке алынуы мүмкін.

      Иілгіш өткізгіштерге және оларды қолдайтын оқшаулатқыштарға, конструкцияларға, шығыстарға әсер ететін күштің импульстары көршілес фазалар арасындағы екі фазалық тұйықталудың орта шаршылық (өту уақыты ішінде) тогы бойынша есепке алынады. Тармақталған өткізгіштер және иілгіш ток өткелдерінде ҚТ тогының өзара әрекеті дәл сол фаза өткізгіштерінде үш фазалық қолданыстағы шама бойынша анықталады.

      Иілгіш ток өткізгіштері шырматылудан тексерілуі қажет.

      78. Осы Қағидалардың 77-тармағына сәйкес есептеумен табылған ҚТ кезінде қатты шиналармен тіректік және өтпелі оқшаулатқыштарға берілетін механикалық күш жеке оқшаулатқыштар қолданылған жағдайда ең аз қирататын күштің тиісті кепілдік мәндерінің 60% - ынан аспауы тиіс; қосарланған тіректік оқшаулатқыштар кезінде-бір оқшаулатқыштың қирататын күшінің 100% - ынан аспауы тиіс.

      Құрамалы профильдердің шиналарын қолданған кезде (көпжолақты, екі швеллерден тұратын) механикалық кернеулер фазалардың өзара әрекеттестігінен және әр шина элементтерінің өзара әрекеттестігінен кернеудің арифметикалық сомасы ретінде болады.

      Қатты шиналардың материалындағы ең үлкен механикалық кернеу үзілуге уақытша 0,7 кедергіден аспауы тиіс.

5-параграф. Қысқа тұйықталу кезіндегі қыздыру жағдайында өткізгіштерді таңдау

      79. ҚТ кезінде өткізгіштердің қыздыру температурасы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 229-кестесінде көрсетілген шекті рұқсат етілген мәндерден аспауы тиіс.

      80. Осы Қағидалардың 65 және 66-тармақтарына сәйкес талап етілетін жағдайларда ҚТ токтарының қызуына кабельдерді тексеру:

      1) кабельдің басында ҚТ шыға отырып, бір құрылыс ұзындығының жеке кабельдері;

      2) жаңа қиманың әрбір учаскесінің басында ҚТ негізге ала отырып, ұзындығы бойынша сатылы қимасы бар жеке кабельдер;

      3) тікелей шоғырдан кейін ҚТ шыға отырып (ҚТ өтпе тогы бойынша) екі және одан да көп параллель қосылған кабельдердің шоғыры үшін жүргізілуі тиіс.

      81. Тез әрекет ететін автоматты қайта қосу қондырғыларымен (бұдан әрі – АҚҚ) жабдықталған желілер аппараттары мен өткізгіштерінің термиялық беріктігін тексеру кезінде осындай желілер бойынша ҚТ тогының өту ұзақтығының қосынды ұлғаюынан қызудың артуы ескерілуі тиіс.

      ҚТ жағдайында қыздыруды тексеру кезінде ӘЖ ажыратылған сымдары қосынды қиманың бір сым ретінде қарастырылады.

6-параграф. Коммутациялық қабілеті бойынша аппараттарды таңдау

      82. 1 кВ жоғары ажыратқыштар:

      1) қалпына келетін кернеудің параметрлерін есепке ала отырып ажырату қабілеті бойынша;

      2) қосқыштық қабілеті бойынша таңдалады. Бұл ретте генераторлық кернеу жағында орнатылған генераторлардың ажыратқыштары қарсы фазалар жағдайында синхронды емес қосылуға ғана тексеріледі.

      83. Сақтандырғыштар ажыратқыш қабілеті бойынша таңдалады. Бұл ретте, есептік ток ретінде сақтандырғыштардың ток шектейтін қабілетін ескерместен, ҚТ бастапқы тогының мерзімді құраушы мәні қабылданады.

      84. Жүктеме ажыратқыштары және қысқа тұйықтауыштар ҚТ-ға қосқан кезде пайда болған шекті рұқсат етілетін тогы бойынша таңдалады.

      85. Бөліктеуіштер мен айырғыштарды ҚТ кезінде коммутациялық қабілеті бойынша тексеру талап етілмейді. Жүктелмеген желілерді, жүктелмеген трансформаторларды немесе параллельді тізбектердің теңдеу токтарын, ажырату-қосу үшін бөліктеуіштер мен айырғыштарды қолдану кезінде - бөліктеуіштер мен айырғыштар осындай ажырату-қосу тәртібі бойынша тексеріледі.

5-тарау. Электр энергиясын есепке алу және қуатты бақылау

1-параграф. Қолданылу саласы

      86. Осы тарау электр қондырғыларында электр энергиясын есепке алуға қойылатын талаптарды қамтиды. Тұрғын және қоғамдық ғимараттардағы электр энергиясын есепке алуға қойылатын қосымша талаптар осы Қағидалардың 7-бөлімінде келтірілген.

2-параграф. Жалпы талаптар

      87. Активті электр энергиясын есепке алу:

      1) электр станциясының генераторларымен өндірілетін;

      2) кіші станция мен электр станциясының жеке және шаруашылық (бөлек) қажеттілігіне тұтынылған;

      3) электр станция шиналарынан таралатын желілер бойынша тұтынушылар мен көтерме сатып алушыларға тікелей босатылған;

      4) басқа энергия жүйелеріне және мемлекеттерге берілген немесе олардан алынған;

      5) электр желілерінен тұтынушылар мен көтерме сатып алушыларға тікелей босатылған энергияның санын анықтауды қамтамасыз етеді.

      88. Активті электр энергиясын есепке алу:

      1) энергожүйе кернеулерінің түрлі кластарындағы электр желілеріне электр энергиясының түсуін анықтау;

      2) теңгерімдік тиесілік шегінде шаруашылық субъектілерімен электр энергиясының теңгерімін құрастыру;

      3) тұтынушылардың өздері берген тұтыну режимін және электр энергиясының теңгерімін сақтауды бақылау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.

      89. Қуатты бақылау:

      1) электр станциясының генераторларымен өндірілетін;

      2) электр станциялары мен кіші станциялардың жеке және шаруашылық қажеттіліктеріне тұтынылатын;

      3) тұтынушыларға тікелей электр станцияларынан таралатын желілер бойынша көтерме сауда сатып алушыларына және тұтынушыларға тікелей босатылатын;

      4) басқа энергия жүйелеріне және мемлекеттерге берілген немесе олардан алынған;

      5) электр желілерінен көтерме сауда сатып алушыларына және тұтынушыларға тікелей босатылған активті қуат туралы ақпаратты басқарудың жоғары деңгейіне өлшеу (берілген аралықтарымен нақты уақыт режимінде), жинау, сақтау және тапсыруды қамтамасыз етеді.

      90. Реактивті электр энергиясын есепке алу, егер осы деректер бойынша өтемдік құрылғылар жұмысының берілген режимінің сақталуын есептеу немесе бақылау жүргізілсе, тұтынушы энергиямен жабдықтаушы ұйымнан алған немесе оған берілген реактивті электр энергиясының мөлшерін айқындау мүмкіндігін қамтамасыз етеді.

3-параграф. Электр энергиясын есепке алу құралдарын орнату пункттері

      91. Электр энергиясын коммерциялық есептеуіш аспаптары (бұдан әрі – КЕА) (оның ішінде коммерциялық есепке алу жүйелерінің құрамына кіретін) энергиямен жабдықтаушы ұйым мен тұтынушы желісінің бөлу шекарасында және электр энергиясы нарығы субъектілерінің электр энергиясын сатып алу – сату нүктелерінде орнату қажет. Энергиямен жабдықтаушы, энергия беруші (энергия өндіруші) ұйымдар мен тұтынушы арасындағы есеп айырысу үшін электр энергиясын есепке алу электр желісінің теңгерімдік тиесілік шекарасында жүргізіледі.

      Техникалық мүмкіндік болмаған жағдайда Тараптардың өзара уағдаластығы бойынша электр энергиясын коммерциялық есепке алу аспаптарын осы Қағидалардың 5-тарауының 6-параграфына сәйкес электр желісінің теңгерімдік тиесілік шекарасында орнатуға жол беріледі.

      92. Активті электр энергиясының КЕА-сы электр станцияларында:

      1) генератормен өңделген барлық электр энергиясы есепке алынатындай әр генератор үшін осындай есеппен;

      2) электр энергиясы ағымы бағытының өзгеруі мүмкін болатын кернеу генераторы шиналарының барлық жалғанымдары үшін - электр энергиясын екі бағытты есептеуіші;

      3) жүйеаралық және мемлекетаралық электр беру желілері үшін - босатылған және алынған электр энергиясын есепке алатын электр энергиясының екі бағытты есептеуіші;

      4) тұтынушылардың иелігіндегі және электр станциясы шиналарынан таралатын барлық кластардағы кернеудің желілері үшін орнатылуға тиіс.

      Электр станциялары шиналарынан таралатын 10 кВ дейінгі желілер үшін есептеу тізбегін, қыспақтау жанамасын орындау, сондай-ақ есептеуіш аспаптарын орнату үшін орын қарастыру қажет;

      5) өз қажеттіліктерінің (бұдан әрі – ӨҚ) негізгі кернеу шиналары (1 кВ жоғары) қоректенетін барлық желілер және трансформаторлар үшін орнатылуға тиіс.

      Есептеуіш аспаптары жоғары кернеу жағына орнатылады; егер электр станциясының ӨҚ трансформаторлары 35 кВ және одан жоғары шиналарынан немесе 10 кВ жоғары кернеуге блоктанудан тармақтарынан қоректенетін болса есептеуіш аспаптарын трансформаторлардың төменгі кернеуі жағына орнатуға жол беріледі;

      6) электр станциясының ӨҚ тарату құрылғысына жалғанған сыртқы тұтынушылар мен шаруашылық қажеттілік желілері үшін;

      7) коммерциялық есепке алуы бар жалғанымдар үшін орағытпа ретінде пайдаланылатын шина жалғаушы ажыратқыш (секцияаралық) үшін немесе әр орағытпалы ажыратқыш үшін - электр энергиясының екі бағытты есептеуіш аспабы орнатылуы тиіс.

      Автоматтандырылған коммерциялық есепке алу жүйелерімен жабдықталған электр станцияларында көрсетілген жүйелер электр энергиясын орталықтандырылған коммерциялық, сондай-ақ техникалық есепке алу үшін пайдаланылады.

      93. Қуаты 1 мегаватқа (бұдан әрі – МВт) дейінгі электр станцияларында активті электр энергиясының КЕА-сын генераторлар мен ӨҚ трансформаторлары үшін немесе генераторлар мен кететін желілер үшін орнатуға рұқсат етіледі.

      94. Энергожүйенің кіші станциясында активті электр энергиясының КЕА-сы:

      1) тұтынушылардың иелігіндегі электр беру желілерінен тарамдалатын әр желі үшін;

      2) электр берудің жүйеаралық желілері үшін - босатылған және алынған электр энергиясын есепке алатын электр энергиясының екі бағытты есептеуіш аспабы, осы желілерден басқа энергия жүйелеріне тармақталу болғанда - осы энергия жүйелерінің кіші станцияларындағы кірмелерде алынған және босатылған электр энергиясын есепке алатын электр энергиясының екі бағытты есептеуіш аспабы;

      3) ӨҚ трансформаторларында;

      4) ӨҚ шиналарына қосылған сыртқы тұтынушылардың (кент) немесе шаруашылық қажеттілік желілері үшін;

      5) коммерциялық есепте бар, жалғаным үшін орағытпа ретінде қолданатын шина жалғастырғыш (секцияаралық) ажыратқыш үшін немесе әр орағытпа ажыратқыш үшін - электр энергиясының екі бағытты есептеуіш аспабы орнатылуы тиіс.

      10 кВ дейінгі желілер үшін барлық жағдайларда қысқыштардың жинағы, есепке алу тізбектері орындалуы, сондай-ақ есептеуіш аспаптарын орнату орындары қарастырылуы тиіс.

      95. Тұтынушыға тиесілі кіші станциядағы активті электр энергиясының КЕА-сы:

      1) қоректенетін кернеуде басқа тұтынушы немесе энергожүйенің басқа кіші станциясымен электрлік байланыс болмаса, тұтынушының кіші станциясының электр беру желілерінің кірмесінде (қабылдау соңында);

      2) қоректенуші кернеуде басқа тұтынушының болуы немесе энергия жүйесінің басқа кіші станциясымен электрлік байланысы болғанда тұтынушының кіші станциясы трансформаторларының жоғары кернеу жағына орнатылады. ҚТ тогы шиналарды дифференциалды қорғау сипаттамалары бойынша таңдалған ток трансформаторы жағдайларында электр энергиясын есепке алудың талап дәлдігін қамтамасыз етпесе, сондай-ақ қолданыстағы ток трансформаторларында 0,5 дәлдік сыныбындағы орама болмаса, трансформаторлардың төменгі кернеу жағына есептеуіш аспаптарын орнатуға жол беріледі.

      КЕА-ны қосу үшін күштік трансформаторлардың (ішкі қондырғыларға арналған жиынтықты тарату құрылғылары (бұдан әрі - ЖТҚ), сыртқы қондырғыларға арналған жиынтықты тарату құрылғылары (бұдан әрі - СЖТҚ)) төменгі кернеу жағынан қосымша ток трансформаторлары жиынтықтарын орнату мүмкін болмаған жағдайда 6-10 кВ тарамдық желілерде есепке алуды ұйымдастыруға жол беріледі.

      Тұтынушының екі немесе одан көп есепке алу орындары болғанда, сондай-ақ жиынтық 1 МВт жоғары қуатты тұтыну кезінде электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандарылған жүйесін қолдану қажет;

      3) егер жоғары кернеу жағында өлшеу трансформаторларын қолдану басқа мақсатты қажет етпесе, күштік трансформаторлардың орташа және төменгі кернеуі жағына;

      4) егер өз қажеттіліктеріне босатылған электр энергиясы ӨҚ трансформаторларында басқа есептеуіш аспаптармен есепке алынбаса бұл ретте есептеуіштерді төменгі кернеу жаынғына орнату қажет;

      5) егер тұтынушылардың трансформаторлары мен желілерінен олардан басқа дербес теңгерімдегі сыртқы тұтынушы (субабонент) қоректенетін болса, негізгі тұтынушы мен сыртқы тұтынушының шекара бөлінісінде орнатылады.

      Әр тарификациялық топтың тұтынушылары үшін жеке КЕА орнатылады.

      96. Коммерциялық есепке алу үшін активті және реактивті энергияны бір мезгілде есепке алатын КЕА қолдану кезінде реактивті энергияның жеке есептеуіш аспаптарын орнату талап етілмейді.

      Реактивті энергияны бір мезгілде есепке алатын, активті энергияны коммерциялық есепке алу үшін микропроцессорлы есептеуіш аспаптарын қолдану кезінде реактивті энергияның жеке есептеуіш аспаптарын орнату талап етілмейді. Қалған жағдайларда реактивті электр энергиясының есептеуіш аспаптары:

      1) реактивті қуатты қолдануға рұқсат етілгендігін есепке ала отырып электр энергиясы үшін төлем жасайтын тұтынушылар үшін активті электр энергиясының есептеуіштаспаптарыорнатылған схеманың сол элементтерінде;

      2) егер энергожүйенің желілеріне берілген электр энергиясы үшін есеп айырысу жүргізілетін болса немесе берілген жұмыс тәртібін бақылауды жүзеге асыратын болса, тұтынушылардың реактивті қуат көздерінің жалғанымдарында орнатылады.

      Егер тұтынушы тарапынан энергия жүйесінің келісімімен реактивті электр энергиясын энергожүйе желілеріне беру жүргізілсе, активті электр энергиясының КЕА-сы орнатылған схеманың сол элементтерінде реактивті электр энергиясының екі бағытты есептеуіш аспабы орнатылады. Қалған жағдайларда реактивті электр энергиясын реверстенбеген есептеуіш аспабы орнатылады.

4-параграф. КЕА-ға қойылатын талаптар

      97. Коммерциялық ретінде пайдаланылатын есептеуіш аспабы сертификатталуға және Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің тізіліміне енгізілуі тиіс.

      Әрбір орнатылған КЕА құрылғыда қаптаманы бекіту, салыстырып тексерушінің таңбасы бар пломба, ал қысқыш қақпағында немесе есептеуіш аспаптары қысқыштарының қатарына кіруді болдырмайтын басқа құрылғыда энергия беруші ұйымның пломбасы болуы тиіс.

      Жаңадан орнатылатын статистикалық (электрондық) есептеуішаспаптарында тексеру аралық аралықтың жартысынан аспайтын қысымымен тексеру пломбалары болуы тиіс, индукциялық есептеуіш аспаптары мен өлшеу трансформаторлары үшін 12 айдан аспайтын қысымымен тексеру пломбалары болуы тиіс.

      98. Үш фазалы токтың активті және реактивті электр энергиясын есепке алуүш фазалы есептеуішаспаптарының көмегімен жүргізілуі қажет.

      99. Әртүрлі есепке алу объектілері үшін активті және реактивті электр энергиясының есептеуіш аспаптарының дәлдік сыныбы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 37-кестесінде келтірілген.

      Осы Қағидалардың 100-108-тармақтарына сәйкес сымдардағы кернеудің құлауын есепке ала отырып, есептеуіш аспаптарының, ток және кернеу трансформаторларының қателіктерін қоса алғанда, коммерциялық есепке алу кешенінің жалпы қателігі жүктеме қуатының коэффициентін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 38-кестесінде келтірілгеннен аспауы тиіс.

5-параграф. Өлшеуіш трансформаторларды қолдану арқылы есепке алу

      100. КЕА-ны қосуға арналған ток және кернеу трансформаторларының дәлдік класы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 39-кестесінде келтірілгеннен төмен болмауы тиіс.

      Өлшеу аспаптарын, электр энергиясын техникалық есепке алу аспаптарын қосу үшін түрлері Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз ету мемлекеттік жүйесінің тізіліміне енгізілген дәлдік класы 0,5 ток және кернеу трансформаторларын пайдалану қажет.

      101. Егер ток жалғанымның ең жоғары жүктемесі кезінде ток трансформаторының екінші реттік оралымында номиналды ток есептеуіш аспабынан 40 % кем емес, ал ең төмен жұмыс жүктемесінде - 5 % кем емес болғанда жоғарылатылған трансформация пайызымен (электр динамикалық және термиялық беріктігінің немесе шиналарды қорғау шарттары бойынша) ток трансформаторын қолдануға жол беріледі.

      102. Есептеуіш аспаптарының ток орамаларын ток трансформаторының екінші реттік орамасына қосу қорғау тізбектерінен бөлек және электр өлшеу аспаптарымен бірлестіріліп жасалады.

      Оларды жеке жалғау қосымша ток трансформаторларын орнатуды талап етсе, ал бірге жалғау есепке алуға қызмет ететін трансформаторлардың тізбектерінің сенімділігіне және дәлдік сыныбының төмендеуіне әкелмесе және релелік қорғау құрылғыларының қажетті сипаттамаларын қамтамасыз етпесе, ток тізбектерін бірлестіре жалғауға жол беріледі.

      КЕА-ны жалғау үшін аралық ток трансформаторларын қолдануға тыйым салынады.

      103. Есептеуіш аспаптары қосылатын өлшеуіш трансформаторлардың екінші реттік орамдарының жүктемесі номиналдық мәндерден аспауы тиіс.

      КЕА-дағы кернеу тізбектеріндегі сымдар мен кабельдердің қимасы мен ұзындығы осы тізбектердегі кернеу шығыны 0,5 дәлдік класындағы кернеу трансформаторларынан қоректену кезінде номиналды кернеудің 0,25% - дан аспайтын және дәлдік класындағы кернеу трансформаторларынан қоректену кезінде 0,5% - дан аспайтын етіп таңдалуы тиіс. Бұл талапты қамтамасыз ету үшін кернеу трансформаторларынан есептеуіш аспаптарына дейін жеке кабельдерді қолдануға рұқсат етіледі.

      Кернеу трансформаторларынан техникалық есепке алу аспаптарына дейінгі кернеу шығыны номиналды кернеудің 0,5% - ынан аспауы тиіс.

      Мемлекетаралық ӘЖ, 110 кВ және одан жоғары ӘЖ, генераторлар, 10 МВ•А және одан жоғары трансформаторлардың электр энергиясын есептеуіш аспаптары кернеудің трансформаторларына жеке кабельдермен қосылуы тиіс (тарату құрылғысының осы секциясының (бұдан әрі – ТҚ) есептеуіш аспаптары тобына немесе әрбір жалғаудың есептеуіш аспаптарына арналған жеке кабель).

      104. 110 кВ және одан жоғары электр беру желілерінде КЕА-ны жалғау үшін қосымша ток трансформаторларын орнатуға жол беріледі (есептеуішаспаптарын жалғау үшін екінші реттік орамасы жоқ болса, талап етілетін дәлдік класында есептеуіш аспаптарының жұмысын қамтамасыз ету үшін екінші реттік орамалар жүктемесінің шарттары бойынша).

      105. Есептеуіш аспаптарының тізбектерін қоректендіру үшін бір фазалы, сондай-ақ үш фазалы кернеулер трансформаторы, соның ішінде оқшаулауды бақылау үшін қолданылатын төрт және бес өзекті трансформаторларда қолданылуы мүмкін.

      Есепке алу тізбегі дербес қысқыштар жинамасына немесе қысқыштардың ортақ қатарындағы секцияларға шығарылады. Қысқыштары жоқ жинамасы болмаса, онда сынау блоктарын орнату қажет.

      Қысқыштар ток трансформаторларының екінші реттік тізбегінің қысқа тұйықталуын, есептеуіш аспаптарының токтық тізбектерін және есептеуіштердің әрбір фазасында кернеу тізбектерін оларды ауыстыру немесе тексеру кезінде ажыратылуын, сондай-ақ сымдар мен кабельдерді ажыратусыз үлгілік есептеуіштердің қосылуын қамтамасыз етуі тиіс. КЕА және қысқыштарының жинамасы және қорапшаларының конструкциясы оларды пломбалау мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

      106. Есепке алу үшін ғана қолданылатын және жоғары кернеу жағында сақтандырғышпен қорғалған кернеу трансформаторларында сақтандырғыштың бүтіндігіне бақылау болуы тиіс.

      107. Шиналардың бірнеше жүйелерінде және әрбір кернеу трансформаторын тек өзінің шина жүйесіне жалғағанда әрбір жалғанымдағы есептеуіш аспаптарының тізбегін тиісті шиналар жүйесінің кернеу трансформаторына ауыстырып қосу үшін арналған қондырғы болуы тиіс.

      108. Коммерциялық есепке алу үшін пайдаланылатын кернеу трансформаторларының жоғары кернеулері жағында сақтандырғыштары орнатылған кіші станциялардың торларының және есіктерінің конструкциялары олардың пломбалану мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

      Коммерциялық есепке алу үшін пайдаланылатын кернеу трансформаторларының ажыратқыш жетек саптарының пломбалайтын тетігі болуы тиіс.

6-параграф. Есептеуіш аспаптарын орнату және оларға қосылатын электр сымдары

      109. Есептеуіш аспаптары қызмет көрсету үшін жеңіл-қолжетімді құрғақ үй-жайларда, жеткілікті бос және жұмыс үшін қыс мезгілінде температурасы дайындаушы зауыттың есептеуіш аспабы паспортында нормаланғанғаннан төмен емес жерде орналасуы тиіс.

      Жалпы өнеркәсіптік орындаудағы есептеуіш аспаптары өндірістік жағдайлар бойынша температурасы +40° С-қа дейін жиі асатын үй-жайларда, сондай-ақ агрессивті ортасы бар үй-жайларда орнатуға рұқсат етілмейді.

      Есептеуіш аспаптарын жылытылмайтын үй-жайларда және электр станциялары мен кіші станциялардың тарату құрылғыларының дәліздерінде, сондай-ақ сыртқы қондырғы шкафтарында орналастыруға рұқсат етіледі. Бұл ретте, қалпақтың ішінде оң температураны, бірақ +20° С-тан аспайтын температураны қамтамасыз ету үшін олардың ішінде электр лампасымен немесе жылыту элементімен ауаны жылытатын қалпақтар арқылы қысқы уақытта оларды тұрақты жылыту көзделуі тиіс.

      110. Электр энергиясын есепке алуға арналған жалпы өнеркәсіптік орындаудағы есептеуіш аспаптары дайындаушы зауыт белгілеген диапазондағы, қоршаған ортаның температурасындағы үй-жайларда орнатылады.Осындай үй-жайлар болмаса есептеуіш аспаптары жыл бойы қажет температура сақталатын арнайы шкафтарға орналастырылады.

      111. Есептеуіш аспаптары шкафтарда, жиынтықты тарату құрылғыларының камераларында (ЖТҚ, СЖТҚ), панельдерде, қалқандарда, қуыстарда, қатты конструкциясы бар қабырғаларда орнатылуы тиіс.

      Есептеуіш аспаптарын пластмасса немесе металл қалқандарға бекітуге болады.

      Еденнен есептеуіш аспаптары қысқыштарының қорабына дейінгібиіктігі 0,8-1,7 м шегінде болуы тиіс.

      112. Есептеуіш аспаптарының механикалық зақымдануы немесе олардың ластану қаупі бар жерлерде немесе бөгде адамдар үшін қолжетімді орындарда (өту жолдары, баспалдақ торлары) есептеуіш аспаптары үшін циферблат деңгейінде терезесі бар жабылатын шкаф көзделеді. Осыған ұқсас шкафтар төмен кернеу жағында (тұтынушылардағы кірмеде) есепке алуды орындау кезінде есептеуіш аспаптары мен ток трансформаторларын бірлесіп орналастыру үшін де орнатылуы тиіс. Шкафтардың конструкциясы оларды пломбалау мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

      113. Шкафтардың, қуыстардың, қалқандардың конструкциялары мен өлшемдері есептеуіш аспаптарының және ток трансформаторларының қысқыштарына ыңғайлы қол жеткізуді қамтамасыз етуі тиіс. Есептеуіш аспаптарын ыңғайлы ауыстыру және индукциялық есептеуіш аспаптары үшін 1 градустан аспайтын еңіспен орнату мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс. Оның бекітпесінің конструкциясы есептеуіш аспаптарының алдыңғы жағынан орнату және алу мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.

      114. Есептеуіш аспаптарына электр сымдары осы Қағидалардың 10 және 18-тарауларында келтірілген талаптарға жауап беруі тиіс.

      115. КЕА электр сымдарында дәнекерлеудің болуына жол берілмейді.

      116. Есептеуіш аспаптарына қосылатын сымдар мен кабельдердің қималары осы Қағидалардың 103-тармағына және 1219-тармағына сәйкес қабылдануы тиіс.

      117. Тікелей қосылатын есептеуіш аспаптарын жалғау үшін электр таратылымдарын монтаждау кезінде есептеуіш аспаптарының жанынан ұзындығы 120 мм кем емес сымдардың ұшын қалдыру қажет. Есептеуіш аспабының алдындағы оқшаулаудың немесе ұзындығы 100 мм нөлдік сым қабықшасының айрықша бояуы болуы тиіс.

      118. Кернеуі 380 В дейінгі желілерде есептеуіш аспаптарын қауіпсіз орнату және ауыстыру үшін коммутациялық аппаратпен немесе сақтандырғыштармен 10 м аспайтын қашықтықта оған дейін орнатылған есептеуіш аспаптарын ажырату мүмкіндігі көзделуі тиіс.

      Кернеуді алу есептеуіш аспабына қосылатын барлық фазалардан қарастырылуы тиіс.

      380 вольтқа (бұдан әрі - В) дейінгі кернеуде есептеуіш аспаптарын қосу үшін пайдаланылатын ток трансформаторлары қуат ағынының бағыты бойынша коммутациялық аппараттардан кейін орнатылуы тиіс.

      Коммутациялық аппараттың номиналы рұқсат етілген қуат шегінде электр қабылдағыштардың есептік тогына сәйкес келуі тиіс.

      119. Есептеуіш аспаптарын және ток трансформаторларын жерге тұйықтау (нөлдеу) осы Қағидалардың 7-тарауы 2-параграфының талаптарына сәйкес орындалуы тиіс. Бұл ретте, 1 кВ дейін ток трансформаторларынан және есептеуіш аспаптардан жерге тұйықтау және нөлдеу қорғаныс өткізгіштері ең жақын кернеу қысқыштар жинамасына дейін мыс болуы тиіс.

      120. Объектіде есептеуіш аспаптарының панельдерінде электр энергиясының жеке есепке алумен бірнеше жалғанымдары бар болса, жалғанымдар атаулары жазылуы тиіс.

7-параграф. Техникалық есепке алу

      121. Ақпараттық немесе есептеуіш кешендермен жабдықталмаған агрегаттары (блоктары) бар жылу және атом электр станцияларында стационарлық немесе техникалық-экономикалық көрсеткіштерді есептеу мүмкіндігі үшін өз қажеттіліктері (бұдан әрі – ӨҚ) жүйесінде техникалық есепке алудың инвентарлық көшпелі есептеуіш аспаптары қолданылады. Бұл ретте, активті электр энергиясының есептеуіш аспаптарын орнату негізгі кернеудің (1 кВ жоғары) тарату құрылғысының шиналарынан қоректенетін электр қозғалтқыштарының тізбектерінде және осы шиналардан қоректенетін барлық трансформаторлардың тізбектерінде жүргізілуі тиіс.

      122. Көлденең байланысты (ортақ бу құбырына ие) кіші станцияларда жоғарылатқыш трансформатордың генераторлы кернеу жағында коммерциялық генераторлық есептеуіш аспаптары жұмысының дұрыстығын бақылау үшін қолданылатын активті электр энергиясының техникалық есепке алу есептеуіш аспаптарын орнатудың техникалық мүмкіндігі (пайдаланым жағдайында) қарастырылуы тиіс.

      123. Техникалық есепке алу үшін активті электр энергиясының есептеуіш аспаптарының кернеуі 35 кВ және одан жоғары кіші станцияларда: энергия беруші ұйымның теңгеріміндегі күштік трансформаторлардың орташа және төменгі кернеу жақтарында; 6 кВ және одан жоғары электр берудің әрбір тарамдалған желілерінде орнатылады.

      Реактивті электр энергиясын техникалық есепке алу 35 кВ және одан жоғары кіші станциялардың күштік трансформаторларының орташа және төменгі кернеулер жағында ұйымдастырылады. Активті электр энергиясын есепке алу үшін микропроцессорлық есептеуіш аспаптарын қолдану кезінде реактивті энергияның жеке есептеуіш аспаптарын орнату талап етілмейді.

      124. Кәсіпорындарда стационарлық (пайдаланым жағдайында) немесе өнімнің немесе жартылай фабрикаттың бірлігіне электр энергиясының шығынын анықтау үшін, цехтардың, технологиялық желілердің, жекелеген энергия сыйымды агрегаттардың электр энергиясы шығынының лимиттерін сақтауды бақылау үшін инвентарлық көшпелі есептеуіш аспаптарын қолдану қарастырылады.

      Кәсіпорынның кірмесінде техникалық (бақылау) есепке алу аспаптарын , егер де осы кәсіпорынмен коммерциялық есепке алу энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың кіші станцияларында немесе электр станцияларында орнатылған есептеуіш аспаптары бойынша жүргізілсе, орнатуға жол беріледі.

      Кәсіпорындарда техникалық есепке алу аспаптарын орнатуға және орнынан алуға энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың рұқсаты талап етілмейді.

      125. Кәсіпорындарда техникалық есепке алу аспаптары (есептеуіш аспаптары мен өлшеуіш трансформаторлары) тұтынушылардың өз қарамағында болуы тиіс және осы Қағидалардың 97-тармағының (энергия беруші ұйымның пломбасының болуы туралы талаптарды қоспағанда), 98 және 99-тармақтарының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

      126. Активті электр энергиясынының техникалық есепке алу аспаптарының дәлдік класы 0,5-тен аспауы тиіс. Қуаты 1 МВА-дан кем электр қондырғылары үшін 1,0 дәлдік класты техникалық есепке алу аспаптарын пайдалануға жол беріледі.

      Реактивті электр энергиясынының техникалық есепке алу аспаптарының дәлдік кластарын активті электр энергиясының КЕА-сынан тиісті дәлдік класынан бір сатыға төмен таңдауға рұқсат етіледі.

6-тарау. Электр шамаларын өлшеу

1-параграф. Қолданылу саласы

      127. Осы тарау тұрақты құралдардың (көрсететін, тіркеуші, тіркейтін) көмегімен жүзеге асырылатын электр шамаларын өлшеуге қолданылады.

      Қағидалар жылжымалы аспаптардың көмегімен жүзеге асырылатын зертханалық өлшеулерге және өлшеулерге қолданылмайды.

      Электрлік емес шамаларды өлшеу, сондай-ақ технологиялық процестің немесе негізгі жабдықтың ерекшеліктеріне байланысты талап етілетін Қағидалармен регламенттелмеген басқа да электр шамаларын өлшеу тиісті құжаттар негізінде орындалады.

2-параграф. Жалпы талаптар

      128. Осы Қағидаларда көрсетілген Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің тізілімінде тіркелген барлық өлшем құралдары типін бекіту немесе метрологиялық аттестаттау және кейіннен салыстырып тексеру мақсатында сынауға жатады. Электр шамаларын өлшеу құралдары мынадай негізгі талаптарды қанағаттандыруы керек:

      1) өлшеу аспаптарының дәлдік класы 2,5-тен аспауы керек;

      2) өлшеуіш шунттардың, қосымша резисторлардың, трансформаторлар мен түрлендіргіштердің дәлдік кластары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 40-кестесінде келтірілгендерден аспауы керек;

      3) аспаптарды өлшеу шектері өлшенетін шамалардың номиналды мәндерден ықтимал ең ұзақ ауытқуларын ескере отырып таңдалуы керек.

      129. Өлшеуіш құралдарды орнату басқару жүзеге асырылатын пункттен жүзеге асырылуы керек.

      Кіші станцияларда және су электр станцияларында жедел қызметкерлердің тұрақты кезекшілігінсіз стационарлы көрсететін аспаптарды орнатпауға рұқсат етіледі, бұл ретте арнайы оқытылған персоналдың көшпелі құралды жалғауы үшін орын көзделуі керек.

      130. 110 кВ және одан жоғары электр беру желілеріндегі, сондай-ақ генераторлар мен трансформаторларда өлшеулер үздіксіз жүргізіліп отырылуы тиіс.

      Өлшеулерді көрсететін құралдар кешенінің бірнеше жалғанымына (бірінші абзацта көрсетілгендер бұған кірмейді) ортақ "шақыру бойынша", сондай-ақ орталықтандырылған бақылаудың басқа құралдарын қолдануға рұқсат етіледі.

      131. Басқару пунктінің жедел контурында тіркелген құралдарды орнату кезінде сол шамадағы үздіксіз өлшеуге арналған көрсететін құралдарды орнатпауға рұқсат етіледі.

      132. Токты өлшеу технологиялық процесс немесе жабдықтарды жүйелі бақылау үшін қажет болғанда, барлық кернеу тізбегінде жүргізілуі керек.

      133. Тұрақты токты өлшеу мынадай тізбектерде жүргізілуі керек:

      1) тұрақты ток генераторларында және күштік түрлендіргіштерде;

      2) аккумуляторлы батареялар, зарядты, зарядасты және разрядты қондырғыларда;

      3) синхронды генераторларды, компенсаторларды, сондай-ақ қоздыруды реттеу арқылы электр қозғалтқыштарды қоздыру.

      Егер ток бағытын өзгерту мүмкін болса, тұрақты ток амперметрлерінің екіжақты шкаласы болуы керек.

      134. Ауыспалы үш фазалы ток тізбектерінде бір фазалы ток өлшенеді.

      Әрбір фазаның тогын өлшеу:

      1) қуаты 12 МВт және одан жоғары синхронды генераторлар үшін;

      2) фаза бойынша басқарылатын электр беру желілері үшін негізделген жағдайларда, үш фазалы басқарылатын 220 кВ және одан жоғары электр беру желілерінің әрбір фазасының тогын өлшеу көзделеді;

      3) доғалы электр пештері үшін жүргізілуі керек.

      135. Кернеуді өлшеу:

      1) жеке жұмыс істей алатын тұрақты және ауыспалы токтың жинақтық шиналарының секцияларында;

      Өлшеудің бірнеше нүктесіне ауыстырып, бір аспапты орнатуға болады.

      Кіші станцияларда, егер жоғары кернеу жағындағы кернеу трансформаторларын орнату басқа мақсаттарды қажет етпесе, төмен кернеу жағында ғана кернеуді өлшеуге рұқсат етіледі;

      2) тұрақты және ауыспалы токтың генераторларының, синхрондық компенсаторларының тізбегінде, сондай-ақ жекелеген жағдайларда арнайы мақсаттағы агрегаттар тізбектерінде;

      Генераторларды немесе басқа да агрегаттарды автоматты іске қосу кезінде оларда кернеуді үздіксіз өлшеу үшін аспаптарды орнату міндетті емес;

      3) қуаты 100 кВт және одан жоғары синхрондық машиналарды қоздыру тізбектерінде. Гидрогенераторларды қоздыру тізбектерінде өлшеулер міндетті емес;

      4) күштік түрлендіргіштердің, аккумулятор батареяларының, зарядтау қондырғыларының тізбектерінде;

      5) доға сөндіру реакторларларының тізбектерінде жүргізілуі керек.

      136. Үш фазалы желілерде бір фазааралық кернеуді өлшеу жүргізіледі.

      Тиімді жерге тұйықталған бейтарапта 1 кВ жоғары кернеу желілерінде бір аспапты кернеуімен (ауыстырып қосумен) тізбектердің ақауының жоқ екенін бақылау үшін үш фазааралық кернеулерді өлшеуге рұқсат етіледі.

      137. Кернеу бойынша энергия жүйесінің тәртібі жүргізілетін 110 кВ және одан жоғары электр станциялары мен кіші станциялардың (не берілген шамадан кернеудің ауытқуы) құрама шиналардың бір фазааралық кернеуінің мәндерін тіркеу жүргізілуі керек.

      138. 1 кВ жоғары ауыспалы ток желілерінде, оқшауланған бейтараптамасы бар 1 кВ дейінгі ауыспалы ток желілерінде және оқшауланған полюстері бар немесе оқшауланған орташа нүктесі бар тұрақты ток желілерінде фазалардың бірінің (немесе полюстің) оқшаулау кедергісін белгіленген мәннен төмен төмендету кезінде кейіннен кернеу асимметриясын көрсететін аспаптың көмегімен бақылай отырып (ауыстырып қосу арқылы), сигналға әсер ететін оқшаулауды автоматты бақылау орындалады.

      Кернеудің асимметриясын көзбен бақылау мақсатында кернеуді мерзімді өлшеу арқылы оқшаулауды бақылауды жүзеге асыруға рұқсат етіледі.

      139. Қуатты өлшеу мынадай тізбектерде тиісті нормативтік техникалық құжаттардың негізінде жүргізілуі керек:

      1) активті және реактивті қуат генераторлары.

      Қуаты 50 МВт генераторларда және одан да көп қалқанды көрсеткіш аспаптарын орнату кезінде олардың дәлдік класы 1,0-ден аспауы керек.

      Электр станцияларында осы параметрді жоғары тұрған жедел басқару деңгейіне автоматты түрде беру қажет болған жағдайда, жиынтық активті қуатты өлшеу қажет;

      2) қуаты 25 реактивті мегавольт – ампер (бұдан әрі – МВАр) және одан жоғары конденсаторлық батареялар және синхронды компенсаторлар – реактивті қуат;

      3) электр станцияларының кернеуі 6 кВ және одан жоғары ӨҚ қоректендіретін трансформаторлар мен желілер – активті қуат;

      4) электр станцияларының екіорамалы ұлғайтқыш трансформаторлары – активті және реактивті қуатты. Жоғарылататын үшорамалы трансформаторлардың тізбектерінде (немесе төменгі кернеу орамаларын пайдалана отырып автотрансформаторлар) активті және реактивті қуатты өлшеу орташа және төменгі кернеу жағынан жүргізілуі керек.

      Генераторы бар блокта жұмыс істейтін трансформатор үшін төмен кернеу жағынан қуатты өлшеу генератор тізбегінде жүргізіледі;

      5) 110 кВ және одан жоғары төмендететін трансформаторлар - активті және реактивті қуатты.

      Төмендейтін екіорамалы трансформаторлардың тізбектерінде қуатты өлшеу жоғары және төмен кернеу жағынан, төмендейтін үшорамалы трансформаторлардың тізбектерінде – орта және төмен, ал қажет болған жағдайда жоғары кернеу жағынан жүргізілуі керек.

      110 кВ және одан жоғары кіші станцияларда жоғары кернеу жағында ажыратқыштарсыз, ток пен кернеу трансформаторларын орнату мүмкін болмаған жағдайда, қуатты өлшеу төмен жақ бойынша жүргізіледі. Сондай-ақ бақылау көрсететін немесе тіркейтін аспаптарды қосуға арналған орындар көзделуі керек;

      6) кернеуі 110 кВ және одан жоғары желілер, сондай-ақ айналмалы ажыратқыштар-активті және реактивті қуат. Кернеуі 35 кВ және одан төмен желілерде – мұнда торап режимдерін бақылау үшін активті және реактивті қуат ағындарын өлшеу қажет;

      7) торап режимдерін кезеңдік бақылау үшін активті және реактивті қуат ағындарын өлшеу қажет болатын кіші станцияның басқа элементтерінде тасымалданатын бақылау аспаптарын қосу мүмкіндігі көзделуі керек.

      140. Тізбектерде қалқанды көрсеткіш құралдарын орнату кезінде, онда қуат бағыты өзгеруі мүмкін, осы құралдардың екіжақты шкалаға ие болуы қажет.

      141. Мыналарды тіркеу жүргізілуі керек:

      1) турбогенераторлардың активті қуатын;

      2) электр станциясының жиынтық қуатын.

      142. Жиілікті өлшеу:

      1) генератор кернеуі шинасының әрбір секциясында;

      2) блоктық жылу немесе атом электр станциясының әрбір генераторында;

      3) электр станциясының жоғары кернеу шиналарының әрбір жүйесінде (секция);

      4) энергия жүйесінің синхронды емес жұмыс бөлігінде бөлінуі мүмкін тораптарда.

      143. Жиілікті тіркеу немесе берілген мәннен оның ауытқуы мыналарда:

      1) қуаты 200 МВт және одан жоғары электр станцияларында;

      2) қуаты 6 МВт және одан жоғары оқшаулана жұмыс істейтін электр станцияларында жүргізілуі тиіс.

      144. Қуатты реттеуге қатысатын электр станцияларында тіркелетін жиілік өлшеуіштердің абсолюттік қателігі ±0,1 Гц кем болмауы керек.

      145. Дәл синхрондау кезінде (қолмен немесе жартылай автоматты) өлшеулер үшін мынадай аспаптар көзделуі тиіс: екі вольтметр (немесе екілік вольтметр); екі жиілік өлшеуіш (немесе екілік жиілікөлшеуіш); синхроноскоп.

      146. Энергия жүйесінің электр бөлігінде авариялық процестерді автоматты тіркеу үшін авариялық оқиғалардың тіркеуіштері (автоматты цифрлық осциллографтар) не осы функцияны орындайтын басқа да микропроцессорлық құрылғылар көзделуі керек.

      Объектілерде авариялық оқиғалардың тіркеушілерін орналастыру, сондай-ақ олар тіркейтін электр параметрлерін таңдау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 41-кестесінде келтірілген талаптарға сәйкес жүргізіледі.

      147. Энергия жүйесімен байланысы бар тұтынушыларға тиесілі электр станцияларында (блок-станцияларда) авариялық оқиғалардың тіркеуіші (автоматтық цифрлық осциллографтар) көзделуі керек. Бұл құралдар блок-станцияны жүйемен байланыстыратын шиналар, электр беру желілерінің токтар (фазалық және нөлдік реттілік) жүйесіне тиісті кернеуді (фазалық және нөлдік реттілік) тіркеуі қажет.

      148. 110 кВ және одан жоғары желілердің зақымданған орнын анықтау үшін тіркеуші аспаптар немесе зақымданған орынды анықтау қызметі қоса орнатылған релелік қорғаныс және автоматиканың (бұдан әрі – РҚА) микропроцессорлы құрылғысы көзделуі керек.

7-тарау. Жерге тұйықтау және электр қауіпсіздігі қорғанысы шаралары

1-параграф. Қолданылу саласы

      149. Осы тарау кернеуі 1 кВ және одан жоғары ауыспалы және тұрақты токтың барлық электр қондырғыларына қолданылады және электр қондырғыларының қалыпты жұмыс режимінде, сондай-ақ оқшаулау зақымдалғанда, оларды жерге тұйықтау және адамдар мен жануарларды электр тогымен зақымданудан қорғауға қойылатын жалпы талаптарды қамтиды.

      Қосымша талаптар осы Қағидалардың 2, 5, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 19, 20, 21, 22, 25, 26, 27, 28, 29, 32, 34, 35, 36, 37, 38, 39 және 40-тарауларында келтірілген.

2-параграф. Жалпы ережелер

      150. Электр қауіпсіздігі шараларына қатысты электр қондырғылары:

      1) тікелей жерге тұйықталған немесе тиімді жерге тұйықталған бейтараптама тораптарда1 кВ жоғары кернеулі электр қондырғылары;

      2) доғасөндіргіш реактор немесе бейтараптама резисторы арқылы оқшауланған немесе жерге тұйықталған 1 кВ жоғары кернеулі электр қондырғылары;

      3) тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасы бар 1 кВ дейінгі кернеудегі электр қондырғылары.

      4) оқшауланған бейтараптамасы бар 1 кВ дейінгі кернеудегі электр қондырғылары болып бөлінеді.

      151. Электр қондырғыларының ток өткізгіш бөліктері кездейсоқ жанасу үшін қолжетімді болмауы, ал жанасуға қолжетімді ашық және бөгде өткізгіш бөліктер электр қондырғыларының қалыпты жұмысы кезінде де және оқшаулаудың бүлінген кезінде электр тогымен зақымдану қаупін келтіретін кернеу астында болмауы тиіс.

      152. Қалыпты режимде электр тогымен зақымданудан қорғанысы үшін тікелей жанасудан қорғаныстың мынадай шаралары жекелей немесе үйлесімді қолданылуы тиіс:

      1) ток өткізгіш бөліктердің негізгі оқшаулауы;

      2) қоршаулар мен қабықшалар;

      3) бөгеулерді орнату;

      4) қол жеткізу аймағынан тыс орналастыру;

      5) аз кернеуді қолдану.

      153. Оқшаулау бүлінген жағдайда электр тоғынан зақымданудан қорғаныс үшін жанама жанасу кезінде қорғаудың мынадай шаралары жекелей немесе үйлестіріле қолданылуы тиіс:

      1) қорғаныс жерге тұйықтау;

      2) қоректендіруді автоматты ажырату;

      3) әлеуетті теңдестіру;

      4) әлеуетті деңгейлестіру;

      5) екі қабатты немесе күшейтілген оқшаулау;

      6) аз кернеу;

      7) тізбекті қорғаныстық электрлік бөліктеу;

      8) өткізбейтін (оқшауланған) үй-жай, аймақтар, алаңдар.

      154. Электр тогынан зақымданудан қорғаныс шаралары электр қондырғыда немесе оның бөлігінде көзделуі тиіс, не жекелеген электр қабылдағыштарға қолданылуы және электр жабдықтарын дайындау кезінде, болмаса электр қондырғысын монтаждау процесінде, не осы жағдайлардың екеуінде жүзеге асырылуы мүмкін.

      Электр қондырғыларда екі немесе одан көп қорғаныс шараларын қолдану әрқайсысының тиімділігін төмендедетіндей өзара ықпал етпеуі керек.

      155. Жанама жанасу кезінде қорғаныс, егер электр қондырғыларда кернеу 42 В ауыспалы және 110 В тұрақты токтан аспаса, барлық жағдайда орындалуы керек.

      Қауіптілігі жоғары, аса қауіпті үй-жайларда және сыртқы электр қондырғыларында жанама жанасу кезінде қорғанысты орындау осы Қағидалардағы талаптар бар болуы және неғұрлым төмен кернеулердегі кезінде талап етіледі.

      Егер электр жабдықтары әлеуетті теңдестіру аймағында орналасса, ал ең жоғары жұмыс кернеуі қауіптілігі жоғары емес үй-жайларда 25 В ауыспалы және 60 В тұрақты токтан аспаса және барлық жағдайда 6 В ауыспалы және 15 В тұрақты токтан аспаса тікелей жанасудан қорғаныс талап етілмейді.

      156. Электр қондырғыларды жерге тұйықтау үшін жасанды және табиғи жерге тұйықтаулар қолданылуы мүмкін. Егер табиғи жерге тұйықтауды пайдаланған кезде жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі немесе жанасу кернеуі рұқсат етілген мәнге ие болса, сондай-ақ жерге тұйықтау құрылғысында қалыпты мәні және табиғи жерге тұйықтауда рұқсат етілген ток тығыздығы қамтамасыз етілсе, 1 кВ дейінгі электр қондырғыларда жасанды жерге тұйықтауды орындау міндетті емес. Жерге тұйықтау құрылғысы ретінде табиғи жерге тұйықтағыштарды пайдалану қысқа тұйықталу токтарының олармен өту кезінде олардың бүлінуіне және олармен байланысты құрылғылар жұмысының бұзылуына әкеліп соқпауы керек.

      157. Түрлі кернеудегі және түрлі мәндегі, аумағы жақын электр қондырғыларда жерге тұйықтау үшін бір ортақ жерге тұйықтау құрылғысы орнатылады.

      Мұндай электр қондырғыларын жерге тұйықтау үшін пайдаланылатын жерге тұйықтау құрылғысы олардың әрқайсысының жерге тұйықталуына қойылатын барлық талаптарды қанағаттандыруы керек: оқшаулаудың зақымдануы кезінде адамдарды электр тогымен зақымданудан қорғау, желілердің жұмыс режимдерінің шарттары, электр жабдықтарын пайдаланудың бүкіл кезеңі ішінде шамадан тыс кернеуден қорғанысы.

      Ғимараттар мен құрылыстардың электр қондырғыларын қорғаныс жерге тұйықтау және осы ғимараттар мен құрылыстардың 2-ші және 3-ші санаттағы найзағайдан қорғаныс құрылғылары ортақ болуы керек.

      Жұмыстық жерге тұйықтау үшін жеке (тәуелсіз) жерге тұйықтауды орындау кезінде ақпараттық немесе кедергінің әсеріне сезімтал жабдықтардың жұмыс жағдайлары бойынша оқшаулау кезінде әллеуеттің қауіпті айырмасы болуы мүмкін бөліктерге бір мезгілде жанасуын болдырмайтын электр тогымен зақымданудан қорғаныстың арнайы шаралары қолданылуы керек.

      Түрлі электр қондырғыларының жерге тұйықтағыш құрылғыларын біріктіру үшін табиғи және жасанды жерге тұйықтау өткізгіштер пайдалануы мүмкін. Олардың саны екеуден кем болмауы керек.

      158. Жерге тұйықталу токтары мен ағу токтарының ағуы кезінде жерге тұйықтағыш құрылғылардың жанасу кернеуінің және кедергісінің талап етілетін мәндері ауа райы неғұрлым қолайсыз жағдайларда қамтамасыз етілуі тиіс.

      Жерге тұйықтағыш құрылғылардың кедергісін анықтау табиғи және жасанды жерге тұйықтағыштарды есепке ала отырып орындалуы тиіс.

      Жердің үлестік кедергісін есептегіш ретінде айқындаған кезде неғұрлым қолайсыз жағдайларға тиісті оның маусымдық мәні қабылданады.

      Жерге тұйықтағыш құрылғылар жерге кететін токтың тұйықталуына механикалық төзімді, термикалық және динамикалық берік болуы тиіс.

      159. Тұрғын, қоғамдық және өнеркәсіптік ғимараттардың ауыспалы тогының 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғылары, сондай-ақ 1 кВ дейінгі сыртқы электр қондырғылары тікелей жерге тұйықталған бейтара бейтараптамасы бар көзден қорек алуы тиіс, бұл ретте электр қондырғыларының ашық өткізгіш бөліктері бейтараптарға қосылуы тиіс.

      Осындай электр қондырғыларында жанама жанасу кезінде электр тогының зақымдануынан қорғау үшін осы Қағидалардың 181 және 182-тармақтарына сәйкес қоректендіруді автоматты ажырату орындалуы тиіс.

      160. Кернеуі 1 кВ дейінгі ауыспалы ток электр қондырғыларын оқшауланған бейтараптамасы бар көзден, электр қабылдағыштардың ашық өткізгіш бөліктерінің жерге тұйықталуымен қоректендіру, бірінші жерге тұйықталу кезінде немесе әлеуеттерді теңдестіру жүйесімен байланысты ашық өткізгіш бөліктерге қоректендірудің үзілуіне жол бермеу кезінде орындалады. Мұндай электр қондырғыларында жанама жанасу кезінде қорғау үшін жерге бірінші тұйықталу кезінде желіні оқшаулауды бақылау құрылғысымен бірге қорғаныстық жерге тұйықтау орындалуы немесе 30 миллиамперден (бұдан әрі – мА) аспайтын номиналды ажырататын дифференциалды токпен қорғаныстық ажырату құрылғысы (бұдан әрі – ҚАҚ) қолданылуы тиіс.

      Электр қондырғыларын жерге қосарлы тұйықталудан қорғаныс үшін осы Қағидалардың 184-тармағына сәйкес қоректендіруді автоматты ажырату орындалуы тиіс.

      161. Тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасы бар көзден кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларын және бейтарапқа қосылмаған жерге тұйықтағыштың көмегімен ашық өткізгіш бөліктерді жерге тұйықтау арқылы қоректендіруге жерге тұйықтағыштарды тікелей жерге тұйықтағыш бейтарапқа қосу арқылы қамтамасыз етілмеген жағдайларда ғана рұқсат етіледі. Осындай электр қондырғыларда жанама жанасу кезінде қорғау үшін

      ҚАҚ-ты қолдана отырып, қоректендіруді автоматты түрде ажырату орындалуы тиіс. Бұл ретте сақталуға тиіс шарт::

      RaIa < 50 В, (5)

      мұнда Ia - қорғаныс құрылғысының іске қосылу тогы;

      Ra – жерге тұйықтау мен жерге тұйықтағыш өткізгіштің жиынтық кедергісі. Бірнеше электр қабылдағыштардың қорғанысы үшін ҚАҚ қолдану кезінде – бұл жерге тұйықтағыштың және ең алыс электр қабылдағыштың жерге тұйықтау өткізгішінің кедергісі.

      162. Қоректендіруді автоматты түрде ажыратуды қолдану кезінде осы Қағидалардың 185-тармағына сәйкес әлеуеттерді теңдестірудің негізгі жүйесі, ал қажет болған жағдайда осы Қағидалардың 186-тармағына сәйкес әлеуеттерді теңдестірудің қосымша жүйесі орындалуы тиіс.

      163. Қорғаныс өткізгіштерін тікелей жерге тұйықтау бейтараптамасына қосатын электр қондырғыларында осы өткізгіштерді ғимаратқа кірер алдында, сондай-ақ басқа да қолжетімді орындарда қайта жерге тұйықтау орындалады.

      Қайта жерге тұйықтау үшін бірінші кезекте табиғи жерге тұйықтағыштар қолданылады. Қайта жерге тұйықтағыштың жерге тұйықтау кедергісі нормаланбайды.

      Үлкен және көп қабатты ғимараттардың ішінде осыған ұқсас функцияны нөлдік қорғаныс өткізгішін басты жерге тұйықтау шинасына қосу арқылы әлеуеттерді теңдестіруді орындайды.

      Әуе желілері бойынша қорек алатын кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларын қайта жерге тұйықтау осы Қағидалардың 205 пен 206-тармақтарына сәйкес орындалуы тиіс.

      164. Егер қоректендіруді автоматты ажырату уақыты осы Қағидалардың 181 және 182-тармақтарының шарттарын қанағаттандырмаса, онда электр қондырғысының жекелеген бөліктері немесе жекелеген электр қабылдағыштары үшін жанама жанасу кезінде қорғаныс қос немесе күшейтілген оқшаулауды (II класс электр жабдығы), шағын кернеуді (III класс электр жабдығы), тізбектердің, оқшаулағыш үй-жайлардың, аудандардың, алаңдардың электрлік бөлінуін қолдана отырып орындалады.

      Жабдықты электр тогының зақымдануынан қорғау тәсілі бойынша жіктеу және оны қолдану шарттары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 42-кестесінде келтірілген.

      165. 1 кВ жоғары кернеу желісіндегі трансформатор арқылы байланысқан оқшаулаулы бейтараптағы 1 кВ дейінгі электр желісі трансформатордың жоғары және төмен кернеу орамасының арасындағы оқшаулау бұзылған жағдайда сынама сақтандырғышпен қорғалуы керек. Сынама сақтандырғыш әр трансформатордың төмен кернеуі жағындағы фазасында немесе бейтараптамасында орнатылған болуы керек.

      166. Электр тогының зақымдауынан қорғаныс үшін оқшауланған немесе тиімді жерге тұйықтау бейтараптамасы бар 1 кВ жоғары кернеудегі электр қондырғыларында ашық өткізгіштік бөліктерінің қорғаныстық жерге тұйықталуы орындалуы керек.

      167. Оқшауланған бейтараптамасы бар 1 кВ жоғары кернеудегі электр қондырғыларында жерге тұйықталуды тез анықтау мүмкіндігі көзделуі керек. Жерге тұйықталудан қорғау қауіпсіздік шарттары бойынша (желілер, қоректендіретін көшпелі кіші станциялар және механизмдер және т.с. үшін) қажет болған жағдайларда барлық электрлі байланысқан желілердегі ажыратуға әрекет ете отырып орнатылуы керек.

      168. ӘЖ тіректерінде (күштік және өлшеу трансформаторлары, ажыратқыштар, сақтандырғыштар, конденсаторлар және басқа да аппараттар) орнатылған кернеуі 1 кВ дейінгі электр жабдықтарының қорғаныс жерге тұйықталуы (нөлденуі) осы Қағидалардың талаптарын сақтай отырып орындалуы тиіс.

      Жабдық орнатылған ӘЖ тірегінің жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі осы Қағидалардың 13 және 14-тарауларының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

3-параграф. Тікелей жанасудан қорғаныс шаралары

      169. Ток өткізгіш бөліктерінің негізгі оқшаулауы ток өткізгіш бөліктерін жауып, пайдалану кезінде өз қасиеттерін сақтауы керек. Оқшаулауды жою тек оны бұзу арқылы мүмкін болуы керек. Нақты бұйымдарға техникалық шарттармен арнайы ескертілген жағдайлардан басқа, лакты бояу жабындары электр тогынан қорғайтын оқшаулау болып табылмайды. Монтаждау уақытында оқшаулау орындалған жағдайда, осы Қағидалардағы 8-тарауының талаптарына сәйкес сыналуы керек.

      Негізгі оқшаулау әуе аралығымен қамтамасыз етілген жағдайда, ток өткізгіш бөліктеріне тікелей жанасу немесе оларға қауіпті арақашықтыққа жақындаудан қорғаныс қабықша, қоршау, кедергілер немесе қол жету аймағынан тыс жерде орналасу арқылы орындалуы керек.

      170. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы қоршаулар мен қабықшалардың электр жабдығының қалыпты жұмыс істеуі үшін үлкен саңылаулар қажет болған жағдайларды қоспағанда, ІР2Х кем емес қорғаныс дәрежесі болуы керек.

      Қоршаулар мен қабықшалар сенімді бекітілуі және жеткілікті механикалық беріктігі болуы керек.

      Қоршауға кіру немесе қабықшаны ашу тек арнайы кілттің немесе құралдың көмегімен немесе ток өткізгіш бөліктерден кернеу алынғаннан кейін мүмкін болуы тиіс. Бұл шарттарды сақтау мүмкін болмаған жағдайда, ІР2Х қорғаныс дәрежесі бар аралық қоршаулар орнатылуы тиіс, оларды жою арнайы кілттің немесе құралдың көмегімен ғана мүмкін болуы керек.

      171. Кедергілер кернеуі 1 кВ дейін электр қондырғыларына кездейсоқ жанасу немесе кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының ток өткізгіш бөліктеріне қауіпті арақашықтыққа жақындаудан қорғануға арналған болуы керек. Кедергілер әдейі алуға мүмкін болмайтындай бекітілуі керек. Кедергілер оқшаулағыш материалдарынан жасалуы керек.

      172. Қолжетімділік аймағынан тыс орналастыру осы Қағидалардың 170 - 171-тармақтарында көрсетілген шараларды орындау мүмкін болмағанда немесе олардың жеткіліксіздігі кезінде қолданылады. Бұл ретте кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларында өткізгіш бөліктердің бір уақытта қол жетімді жанасуы арасындағы арақашықтық кемінде 2,5 м болуы тиіс. Қолжетімділік аймағының ішінде әртүрлі әлеуеті бар және бір мезгілде қол жеткізуге болатын бөліктер болмауы керек.

      Тік бағытта кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы Қолжетімділік аймағы адамдар орналасқан жер бетінен 2,5 м құрауы тиіс.

      Көрсетілген өлшемдер көмекші құралдарды (саймандарды, баспалдақтарды) қолдануын есепке алмай берілген.

      173. Кедергілерді орнату мен қолжетімділік аймағынан тыс жерге орналастыру тек білікті персонал кіре алатын үй-жайларда рұқсат етіледі.

      174. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларының үй-жайларында мынадай шарттарды бір мезгілде орындаған кезде тікелей жанасудан қорғаныс талап етілмейді:

      1) бұл үй-жайлар анық белгіленген және оларға кіру тек кілттің көмегімен ғана мүмкін болады;

      2) үй-жайдан кілтсіз еркін шығу мүмкіндігі қамтамасыз етілген, тіпті егер ол кілтпен сыртынан жабылса да;

      3) қызмет көрсету өту жолдарының минималды мөлшерлері осы Қағидалардың 19-тарауының талаптарына сәйкес келеді.

      175. 1 кВ дейін электр қондырғыларындағы кіші кернеу (әрі қарай – КК) тізбектердің қорғанысты электр бөлуімен немесе қоректендіруді автоматты ажыратумен бірге тікелей және жанама жанасу кезінде электр тогынан қорғаныс кезінде қолданылады.

      Екі жағдайда да КК тізбектерін қоректендіру көзі ретінде бірдей қауіпсіздік дәрежесін қамтамасыз ететін, қауіпсіз бөлгіш трансформатор немесе өзге КК көзі қолданылады.

      КК тізбектерінің ток өткізгіш бөліктері басқа тізбектерден бөлгіш трансформатордың бастапқы және қайталама орамалары арасындағы тең бөлуге тізбектердің электрлік бөлінуі қамтамасыз етілетіндей бөлінуі тиіс.

      КК тізбектерінің өткізгіштері, жоғары кернеуі олардан жоғары өткізгіштері мен қорғаныс өткізгіштерінен бөлек төселуі не олардан жерге тұйықталған металл экранмен (қабықшамен), не негізгі оқшаулауға қосымша металл емес қабыққа бекітілуі тиіс.

      КК тізбектеріндегі штепсельдік жалғағыштарының вилкалары мен розеткалары басқа кернеулердегі вилкалар мен розеткаларға қосылуына жол бермеуі керек.

      КК тізбектеріндегі штепсельдік розеткалар қорғаныс контактісіз орындалуы тиіс.

      Ауыспалы ток 25 В, ал тұрақты ток 60 В жоғары КК мәнінің кезінде де1 мин ішінде ауыспалы токтың сынау кернеуі 500 В сәйкес келетін қоршаулар немесе қабықшалар немесе оқшаулаулар көмегімен тікелей жанасудан қорғаныс қолданылуы керек.

      176. КК тізбектерді электрлік бөлумен бірге қолданған кезде ашық өткізгіш бөліктер бөгде өткізгіш бөліктердің электр жабдығымен қосылуы қажет болған жағдайдан басқа, жерге тұйықтағышқа, қорғаныс өткізгіштеріне немесе басқа тізбектердің ашық өткізгіш бөліктеріне және бөгде өткізгіш бөліктерге әдейі жалғанбауы керек, ал осы бөліктердегі кернеу КК-нің мәнінен аспауы керек.

      КК көмегімен КК тізбегіндегі оқшаулаудың зақымдануы, басқа тізбектердегі оқшаулаудың зақымдануы кезінде электр тогының зақымдануынан қорғанысты қамтамасыз ету қажет, КК тізбектердің электрлік бөлінуімен бірге қолданылады.

      177. КК-ні қоректендіруді автоматты ажыратумен бірге

      қолданған кезде КК көзі шығысының біреуі және оның корпусы көзді қоректендіретін тізбектің қорғаныс өткізгішіне қосылуы тиіс.

      178. Электр қондырғысында 42 В ауыспалы немесе 110 В тұрақты токтан аспайтын ең көп жұмыс кернеуі бар электр жабдығы қолданылған жағдайда, егер бұл ретте осы Қағидалардың 176 мен 177-тармақтарының талаптары сақталса, мұндай кернеу тікелей және жанама жанасудан қорғаныс шаралары ретінде пайдаланылады.

4-параграф. Жанама жанасудан қорғаныс шаралары

      179. Жанама жанасу кезіндегі қорғаныс талаптары мыналарды:

      1) электр машиналарының, трансформаторлардың, аппараттардың, шырағдандардың корпусын;

      2) электр аппараттарының жетектерін;

      3) тарату қалқандарының, басқару қалқандарының, қалқандардың және шкафтардың, сондай-ақ алмалы-салмалы немесе ашылатын бөліктердің қаңқалары, егер соңғыларда кернеуі 42 В жоғары ауыспалы немесе 110 В тұрақты токтағы электр жабдығы орнатылса (қажет болған жағдайда, қауіптілігі жоғары үй – жайларда, аса қауіпті үй-жайларда және сыртқы қондырғыларда – ауыспалы токтың 25 В жоғары немесе тұрақты токтың 60 В жоғары үй-жайларында);

      4) тарату құрылғыларының металл конструкциялары, кабель конструкциялары, кабель муфталары, бақылау және күштік кабельдердің қабықтары мен сауыты, сымдардың қабықтары, электр сымдарының жеңдері мен құбырлары, шина сымдарының (ток өткізгіштердің) қабықтары мен тірек конструкциялары, кабельдер мен сымдар бекітілген лотоктар, қораптар, ішектер, сымарқандар мен жолақтар (нөлденген немесе жерге қосылған металл қабығы немесе сауыты бар кабельдер салынған шектерді, сымарқандар мен жолақтарды қоспағанда), сондай-ақ электр жабдығы орнатылатын басқа да металл конструкцияларын;

      5) жалпыға ортақ металл конструкцияларда, оның ішінде жалпыға ортақ құбырларда, қораптарда, лотоктарда, кабельдермен және сымдармен жоғары кернеуге салынған, осы Қағидалардың 155-тармағында көрсетілгеннен аспайтын кернеуге арналған бақылау және күштік кабельдер мен сымдардың металл қабықтары мен сауытын;

      6) жылжымалы және тасымал электр қабылдағыштарының металл корпусын;

      7) қозғалатын станоктар, машина және тетiктердің бөлiктерiне қойылған электр жабдығын қамтиды.

      Қоректендірудің автоматты ажыратылуын қорғаныс шарасы ретінде қолданған кезде, көрcетiлген ашық өткiзушi бөлiктер жерге тұйықтау құрылғысының көмегімен тікелей жерге тұйықтаған бейтараптамасы бар қосылуы немесе жерге тұйықталуы тиіс.

      Қорғаныс шарасы ретінде қоректендіруді автоматты ажыратуды қолданған кезде көрсетілген ашық өткізгіш бөліктер жерге тұйықталған бейтараптарға жалғануы немесе жерге тұйықтау құрылғысының көмегімен жерге тұйықталуы тиіс.

      180. Бейтараптарға әдейі жалғау және жерге тұйықтау талап етілмейді:

      1) сенімді электрлік контактіні қамтамасыз ету кезінде қорек көзінің бейтараптамасына қосылған немесе жерге тұйықталған металл негіздерде (конструкцияларда, тарату құрылғыларында, қалқандарда, шкафтарда, станок станиналарында, машиналар мен механизмдердің станиналарында) орнатылған электр жабдығы және аппарат корпустары;

      2) Осы конструкциялардың арасындағы сенімді электр байланысын қамтамасыз ету кезінде осы Қағидалардың 179-тармағында санамаланған конструкциялар және қорғау өткізгішіне қосылып, оларға орнатылған электр жабдығы;

      болса, тарату құрылғылары камераларының, шкафтардың, қоршаулардың алмалы-салмалы немесе ашылатын металл қаңқаларының бөліктері;

      4) электр берудің әуе желілері оқшаулағыштарының арматурасы және оған қосылатын бекіту бөлшектері;

      5) қосарланған оқшауланған электр жабдығының ашық өткізгіш бөліктері;

      6) металл қапсырмалар, бекітпелер, кабельдерді механикалық қорғаныс құбырларының кесінділері, олардың қабырғалары мен жабындары арқылы өтетін жерлерде және алаңы 100 сантиметр квадратқа дейінгі электр сымдарының басқа да ұқсас бөлшектері (бұдан әрі – см2), оның ішінде жасырын электр сымдарының созылмалы және тармақтағыш қораптары.

      181. 1 кВ дейінгі электр қондырғыларында қоректендіруді автоматты ажыратуды орындау кезінде барлық ашық өткізгіш бөліктер қабылданған жерге тұйықтау жүйесіне байланысты қоректендіру көзінің тікелей жерге тұйықтау бейтараптамасына қосылуы немесе жерге тұйықталуы керек.

      Бұл ретте қоректендіретін тораптың номиналды фазалық кернеуіне сәйкес қорғаныс-коммутациялық аппараты мен тізбектің ажыратылуының нормаланған уақыты қамтамасыз етілуі үшін қорғаныс аппараттарының сипаттамалары мен қорғаныс өткізгіштерінің параметрлері келісуі керек.

      Қорғаныс шаралары ретінде қоректендіруді автоматты ажырату қолданылатын электр жабдықтарында әлеуеттер теңдестірілуі керек.

      Қоректендіруді автоматты ажырату үшін артылған ток немесе дифференциалды токка әсер ететін қорғаныс-коммутациялық аппараттары қолданылуы мүмкін.

      182. Ашық өткізгіш бөліктерді нөлдеу кезінде қоректендіруді автоматты ажырату уақыты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 43-кестесінде көрсетілген мәндерден аспауы керек.

      Ажырату уақытының келтірілген мәндері электр қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, оның ішінде жылжымалы және тасымалданатын электр қабылдағыштарды және I класты қол электр құралдарын қоректендіретін топтық тізбектерде жеткілікті деп есептеледі.

      Тарату, топтық, қабаттық және басқа қалқандарды қоректендіретін тізбектерде ажырату уақыты 5 сек. аспауы тиіс.

      43-кестеде көрсетілгеннен артық, бірақ 5 сек артық емес ажыратылу уақытының мәндері тек стационарлық электр қабылдағыштарды тарату қалқандарынан немесе қалқандардан мынадай шарттарды орындау кезінде ғана қоректендіретін тізбектерде рұқсат етіледі:

      1) басты жерге тұйықтау шинасы мен тарату қалқаны (қалқанша) арасындағы қорғаныс өткізгішінің толық кедергісі формуламен анықталатын мәннен аспайды:

      Zп = 42 Zц / U0, (6)

      мұндағы 42-басты жерге тұйықтау шинасы мен тарату қалқанының (қалқаншаның) арасындағы қорғаныс өткізгішінің учаскесінде кернеудің төмендеуі, В;

      Zп-қорғаныс өткізгішінің толық кедергісі, Ом;

      Zц- "фаза-нөл" тізбегінің толық кедергісі• * Ом;

      U0-тізбектің номиналды фазалық кернеуі, В.;

      183. Төрт өткізгіш үш фазалы тізбектерінде дифференциалды тогына әсер ететін ҚАҚ қолданылуына рұқсат етілмейді. Мұндай тізбектерден қоректенетін жекелеген электр қабылдағыштары қорғанысы үшін ҚАҚ қолданылуы қажет болса, электр қабылдағышының қорғаныс өткізгіші қорғаныс-коммутациялық аппаратына дейін бейтарапқа қосылуы керек.

      184. Оқшауланған бейтараптамасы бар үш фазалы желілерде ашық өткізгіш бөліктерге қосарлы тұйықталу кезінде қоректендіруді автоматты ажырату уақыты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 44-кестесіне сәйкес болуы керек.

      185. 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы әлеуеттерді теңдестірудің негізгі жүйесі мына өткізгіш бөліктерін өзара қосуы керек:

      1) қоректендіретін желінің тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасын;

      2) электр қабылдағыштары ашық өткізгіш бөліктерінің жерге тұйықтау өткізгіштерін;

      3) ғимаратқа кіруде қайта жерге тұйықтау жерге тұйықтағышына қосылған жерге тұйықтағыш өткізгіштерін;

      4) ғимаратқа кіретін коммуникациялық металл құбырлары (ыстық және суық сумен жабдықтау, жылу, кәріз, газбен жабдықтау).

      Егер газбен жабдықтау құбырының үйге кірмесінде оқшаулайтын тетігі болса, әлеуеттерді теңдестірудің негізгі жүйесіне құбырдың тек ғимарат ішіндегі бөлігі қосылады;

      5) ғимарат қаңқасының металл бөліктері;

      6) желдету мен салқындатудың орталықтандырылған жүйелерінің металл бөліктері. Желдету мен салқындатудың орталықтандырылған жүйелерінің металл ауа құбырлары осы жүйелердің қоректендіру қалқандарының жерге тұйықтау шиналарына қосылады;

      7) 2 және 3-санаттағы найзағайдан қорғаныс жүйесінің жерге тұйықтау құрылғысы;

      8) қорғаныс жерге тұйықтауының жерге тұйықталатын құрылғысына жұмыстық жерге тұйықтау торабына қосылуға шектеулер болмаса, функционалды (жұмыстық) жерге тұйықталатын өткізгіш;

      9) телекоммуникациялық кабельдердің металл қабықтары.

      Ғимараттардың сыртынан кіретін өткізгіш бөліктер ғимараттарға кірме нүктесінің қасынан қосылуы керек.

      Әлеуеттерді теңдестірудің негізгі жүйесімен қосылу үшін барлық көрсетілген бөліктер әлеуеттерді тедңестірудің жүйесі өткізгіштердің көмегімен басты жерге тұйықтау шинасына қосылуы керек.

      Әлеуеттерді конструкцияларының металл бөліктері, штепсельдік розеткалардың қорғаныс өткізгіштерімен қоса қорғаныс жерге тұйықтау және нөлдік өткізгіштерді қоса алғанда, барлық бір мезетте жанасуға мүмкін болатын стационарлық электр жабдығының ашық өткізгіш бөліктері мен бөгде өткізгіш бөліктерінен болуы керек.

      186. Әлеуеттерді теңдестірудің қосымша жүйесі бір уақытта қолжетімді жанасуға барлық тұрақты электр жабдығының ашық өткізгіш бөліктерін және бөгде өткізуші бөліктерін, ғимараттың құрылыс конструкцияларының металл бөліктерін қоса алғанда, сондай-ақ штепсельді розеткалардың қорғаныс өткізгіштерін қоса алғанда, қорғаныс жерге тұйықтау және нөлдік өткізгіштер өзара қосылуы керек.

      187. Әлеуеттерді теңдестіру үшін, егер олар электр тізбегінің өткізгіштігі мен үздіксіздігіне қатысты қорғаныс өткізгіштеріне осы Қағидалардың 222-тармағының талаптарын қанағаттандырса, арнайы көзделген өткізгіштер не ашық және бөгде өткізгіш бөліктер пайдаланылуы мүмкін.

      188. Қосарланған немесе күшейтілген оқшаулаудың көмегімен қорғаныс II класты электр жабдықтарын қолдана отырып немесе оқшаулағыш қабықшаға ток өткізгіш бөліктердің негізгі оқшаулауы бар электр жабдығының қорытындысымен қамтамасыз етіледі.

      Қосарланған немесе күшейтілген оқшаулау қорғаныс оқшаулау жабдығының өткізгіштік бөлігі әлеуеттерді теңдестіру жүйесіне және қорғаныс өткізгішіне қосылмауы керек.

      189. Тізбектерді қорғаудың электрлік бөлінуі бір тізбек үшін қолданылады.

      Бөлінетін тізбектің ең көп жұмыс кернеуі 500 В аспауы тиіс.

      Бөлінетін тізбектің қоректенуі бөлгіш трансформаторынан немесе оған тең қауіпсіздік дәрежесін қамтамасыз ете алатын басқа көзден орындалуы керек.

      Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін тізбектердің ток өткізгіш бөліктері басқа тізбектердің жерге тұйықталған бөліктері мен қорғаныс өткізгіштерімен қосылулары болмауы керек.

      Бөлгіш трансформатордан қоректенетін тізбектердің өткізгіштері басқа тізбектерден бөлек салынады. Егер бұл мүмкін болмаса, онда мұндай тізбектер үшін осы кабельдер мен сымдардың номиналды кернеуі бірге төселген тізбектердің ең үлкен кернеуіне сәйкес болып, ал әрбір тізбек шамадан тыс токтардан қорғалған жағдайда, оқшаулағыш құбырларда, қораптар мен арналарда төселген металл қабықсыз, броньсыз, экрансыз кабельдерді немесе оқшауланған сымдарды пайдалану қажет.

      Бөлгіш трансформаторынан қоректенетін электр қабылдағыштарының ашық өткізгіш бөліктері қорғаныс өткізгіштеріне және өзге тізбектердің ашық өткізгіш бөліктеріне қосылмауы керек.

      Бірнеше электр қабылдағыш бөлгіш трансформаторынан қоректенетін болса, мына жағдайлар орындалуы тиіс:

      1) электр қабылдағыштарының ашық өткізгіш бөліктерінің трансформатордың металл корпусымен электрлік байланысы болмауы керек;

      2) электр қабылдағыштарының ашық өткізгіш бөліктері өзара әлеуеттерді теңдестірудің жергілікті жүйесінің оқшауланған жерге тұйықталған өткізгіштерімен қосылуы керек;

      3) барлық штепсельдік розеткалардың әлеуеттерді теңдестірудің жергілікті жерге тұйықталмаған жүйесіне қосылған қорғаныс контактісі болуы керек;

      4) ІІ класты жабдық қоректенетін басқа барлық иілгіш кабельдердің әлеуеттерді теңдестірудің өткізгіші ретінде қолданылатын қорғаныс өткізгіші болуы керек;

      5) ашық өткізгіш бөліктерге екі фазалы тұйықталу кезінде қорғаныс құрылғысының ажыратылу уақыты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 44-кестесінде көрсетілген мәндерден аспауы керек.

      190. Оқшаулағыш (өткізбейтін) үй-жайлар, аймақтар мен алаңдар қоректендіруді автоматты ажыратуға қойылатын талаптар орындалмайтын, ал басқа да қорғаныс шараларын қолдану мүмкін болмаған немесе мақсатқа сай емес болған жағдайда, кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларында қолданылуы мүмкін.

      Оқшаулағыш еденнің жергілікті жеріне және осындай үй-жайлардың қабырғаларына, аймақтар мен алаңдарға қатысты кедергі кез келген нүктеде мыналардан:

      500 В кернеуге мегаомметрмен өлшенген 500 В қоса алғанда электр қондырғысының номиналды кернеуі кезінде 50 килоом (бұдан әрі – кОм) ;

      1000 В кернеуге мегаомметрмен өлшенген 500 В астам номиналды кернеу кезінде 100 кОм кем болмауы керек .

      Оқшаулағыш (өткізбейтін) үй-жайлар (аймақтар, алаңдар) үшін мынадай үш шарттардың кем дегенде біреуін сақтаған жағдайда, 0 класты электр жабдықтарын пайдалануға рұқсат етіледі:

      1) ашық өткізгіш бөліктер екіншісінен және басқа өткізгіш бөліктерден кемінде 2 м алыстатылған. Бұл арақашықтықты 1,25 м дейін жете алатын аймақтан тыс азайтуға рұқсат етіледі;

      2) ашық өткізгіш бөліктер сыртқы өткізгіш бөліктерден оқшаулағыш материалдан жасалған кедергілермен бөлінген. Бұл ретте кедергінің бір жағынан осы тармақтың 1) тармақшасында көрсетілгеннен кем емес қашықтықпен қамтамасыз етілуі тиіс;

      3) бөгде өткізгіш бөліктер 1 минут ішінде 2 кВ кем емес ауыспалы токтың сынау кернеуіне төзімді оқшаулағышпен жабылған.

      Оқшаулау үй-жайларында (аймақтарда) қорғаныс өткізгіш көзделмеуі керек.

      Үй-жайдың сыртқы өткізгіш бөліктеріне әлеуеттің әкелінуіне қарсы шаралар көзделуі керек.

      Оқшаулау үй-жайларының едені мен қабырғалары ылғалдың әсеріне ұшырамауы керек.

5-параграф. Тиімді жерге тұйықталған бейтараптамасы бар тораптардағы кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

      191. Тиімді жерге тұйықтау бейтараптамасы бар желінің 1 кВ жоғары кернеулі электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары осы Қағидалардың 192, 193 пен 194-тармағына сәйкес олардың кедергісіне не осы Қағидалардың 195-тармағына сәйкес жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтай отырып, сондай-ақ осы Қағидалардың 196 мен197-тармақтарына сәйкес конструкциялық орындауға және осы Қағидалардың 192-тармағына сәйкес жерге тұйықтау құрылғысындағы кернеуді шектеуге қойылатын талаптарды сақтай отырып орындалады. Осы Қағидалардың 192 – 197-тармақтарының талаптары ӘЖ тіректерінің жерге тұйықтау құрылғыларына қолданылмайды.

      192. Жерге тұйықталған токтың жерге ағып түсетін жерге тұйықтау құрылғысындағы кернеуі 10 кВ аспауы тиіс. 10 кВ жоғары кернеу ғимараттар мен электр қондырғылардың сыртқы қоршауларынан тыс әлеуеттер алып тасталатын жерге тұйықтау құрылғыларында рұқсат етіледі. Жерге тұйықтау құрылғысында 5 кВ жоғары кернеу болғанда, байланыс және телемеханиканың шығатын кабельдерiнiң оқшаулаун қорғанысы бойынша және қауiптi әлеуеттерді электр қондырғысынан тыс шығаруды алдын алу бойынша шаралар көзделуі керек.

      193. Жылдың кез келген уақытында оның кедергiсiне қойылатын талаптарды сақтай отырып орындалатын жерге тұйықтау құрылғысында табиғи және жасанды жерге тұйықтау кедергiлерін қоса алғанда 0,5 Ом-нан аспайтын кедергісі болуы керек.

      Аумақтағы жерге тұйықтағышқа электр әлеуеті мен электр жабдығының қосылуын қамтамасыз етудi теңестiру мақсатында, бос емес жабдықпен ұзынынан және көлденең жерге тұйықтағыштар төселеді және оларды өзара жерге тұйықтау торына жалғайды.

      Ұзынынан жерге тұйықтағыштар қызмет көрсету жағынан электр жабдығы осінің бойымен жер бетінен 0,5 -0,7 метр тереңдікте және іргетастардан немесе жабдық негіздерінен 0,8 -1,0 метр қашықтықта төселуі керек. Егер қызмет көрсету тараптары бiр-бiрiне жүгінсе, жабдықтың екi қатары үшiн немесе жерге тұйықтағыштың бір төсемімен 1,5 м дейiн жабдық негiздерiнен немесе іргетасынан арақашықтықтарды ұлғайтуға рұқсат етiледi, ал екi қатардың негiздерiнің немесе iргетасының арасындағы арақашықтық 3,0 м аспайды.

      194. Көлденең жерге тұйықтағыштар жабдықтар аралығында жайлы орындарда жер бетінен 0,5-0,7 м терендікке төселеді. Олардың арасындағы арақашықтық шеткі аймақтан бастап жерге тұйықтау торының ортасына қарай ұлғаятын болып қабылданады. Бұл ретте алғашқы және кейінгі арақашықтық шеткі аймақтан бастап тиісінше 4,0; 5,0; 6,0; 7,5; 9,0; 11,0; 13,5; 16,0 және 20,0 м аспауы керек. Күштік трансформаторлардың бейтараптарын және қысқа тұйықтағыштарды жерге тұйықтау құрылғысына қосу орындарына жанасатын жерге тұйықтау тор ұяшықтарының өлшемдері 6х6 м аспауы керек.

      Көлденең жерге тұйықтағыштар тұйық контурларды құрастыратындай етiп алып жатқан жерге тұйықтау құрылғысы орналасқан аумақтын шеті бойынша төселеді.

      Егер жерге тұйықтау құрылғысының контуры электр қондырғының сыртқы қоршауы шегiнде орналасса, онда оның аумағына кiреберіс пен көлік кіретін жерде сыртқы көлденең жерге тұйықтау құрылғысына кiреберіс пен көлік кіретін жерде қарама-қарсы жалғанған екi тiк қоршауды орнату арқылы әлеует тегiстеледi. Тiк жерге тұйықтауыштар ұзындығы 3-5 метр болуы керек, ал арасындағы қашықтық кiреберіс пен көлік кіреберісінің еніне тең болуы керек.

      195. Жанасу кернеуiне қойылатын талаптарды сақтаумен орындалатын жерге тұйықтау құрылғысы кез келген жыл мезгілінде одан жерге тұйықталу тогы аққан кезде қалыптыдан аспайтын жанасу кернеуінің мәнін қамтамасыз етуі керек. Бұл ретте жерге тұйықтау құрылғысының кедергiсі жерге тұйықтау құрылғыда рұқсат етілетін кернеу және жерге тұйықталған ток бойынша анықталады.

      Рұқсат етілетін жанасу кернеуінің мәнін анықтаған кезде ықпал етудің есептi уақыты ретiнде қорғаныс әрекетінің уақыты мен ажыратқыштың толық ажыратылу уақытының сомасы қабылданады. Жұмыс орындарында жанасу кернеулерінің рұқсат етілген мәндерін анықтаған кезде, жедел ауыстырып қосуларды жүргізу кезінде жүргізуші персоналға жанасу үшін қолжетімді конструкцияларға ҚТ туындауы мүмкін, есептік әсер ету уақыты ретінде резервтік қорғаныстың, ал қалған аумақ үшін – негізгі қорғаныстың әрекет ету уақыты қабылданады.

      Бойлық және көлденең жерге тұйықтағыштарды орналастыру нормаланған мәндерге дейін жанасу кернеулерін шектеу талаптарымен және жерге тұйықталатын жабдықты қосу қолайлылығымен анықталуы керек.

      Ұзындығы және көлденең жерге тұйықтағыштарды орналастыру нормаланған мәндерге дейiн жанасу кернеулерiн шектеу талаптарымен және жерге қосылатын жабдықтың жерге тұйықтағыш оралымдылығымен анықталуы керек. Ұзындығы мен көлденең жасанды жерге тұйықтағыштар арасындағы қашықтық 30 м-ден аспауы тиіс, ал олардың топыраққа салыну тереңдігі 0,3 м кем болуы тиіс. Жұмыс орындарында жанасу кернеуін төмендету үшін негізделген жағдайларда қалыңдығы 0,1–0,2 м қабатпен қиыршықтас төсеу орындалады.

      196. Жерге тұйықтау құрылғысын оның кедергісіне немесе жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтай отырып орындау кезінде осы Қағидалардың 193 және 195-тармақтарының талаптарына қосымша:

      1) жабдықты немесе конструкцияларды жерге тұйықтағышқа қосатын жерге тұйықтағыш өткізгіштерді жерде кемінде 0,3 м тереңдікте төсеуге;

      2) күштік трансформаторлардың, қысқа тұйықтағыштардың жерге тұйықталатын бейтараптарының орналасу орындарына жақын жерде ұзындығынан және көлденең жерге тұйықтағыштар (төрт бағытта) төселуі керек.

      Жерге тұйықтау құрылғысы электр қондырғысының қоршауынан тыс шыққан кезде электр қондырғысының аумағынан тыс жатқан көлденең жерге тұйықтағыштар кемінде 1 м тереңдікте төселеді. Бұл жағдайда жерге тұйықтау құрылғысының сыртқы контуры тұйық немесе дөңгелектелген бұрыштары бар көпбұрыш түрінде орындалады.

      197. Электр қондырғыларының сыртқы қоршауын жерге тұйықтау құрылғысына қосуға болмайды. Егер электр қондырғысынан 110 кВ және одан жоғары ӘЖ кететін болса, онда қоршау ұзындығы 2-3 м тік жерге тұйықтағыштардың көмегімен жерге тұйықталады, оның барлық периметрі бойынша 20-50 М кейін қоршау тіреулеріне орнатылған. Мұндай жерге тұйықтағыштарды орнату металл тіреулері бар қоршаулар үшін және арматурасы қоршаудың металл тіреулері бар электрлік жалғанған темір бетоннан жасалған тіреулері бар қоршаулар үшін талап етілмейді.

      Жерге тұйықтау құрылғысымен сыртқы қоршаудың электр байланысын болдырмау үшін қоршаудан бастап ішкі, сыртқы немесе екі жағынан оның бойында орналасқан жерге тұйықтау құрылғысының элементтеріне дейінгі қашықтық кемінде 2 м болуы керек. Қоршау шегінен шығатын көлденең жерге тұйықтағыштар, металл қабығы бар құбырлар мен кабельдер және басқа да металл коммуникациялар 0,5 м тереңдікте қоршау тіреулері арасындағы ортада төселуі керек. Ғимараттар мен құрылыстарға сыртқы қоршау жанасқан жерлерде, сондай-ақ ішкі металл қоршаулардың сыртқы қоршауға жанасқан жерлерде ұзындығы 1 м кем емес кірпіш немесе ағаш қондырмалар жасалуы керек.

      Электр қабылдағыштарды сыртқы қоршауда орналастырған кезде олардың қоректенуі бөлгіш трансформаторлар арқылы жүзеге асырылады. Бұл трансформаторларды қоршауға орнатуға рұқсат етілмейді. Бөлгіш трансформатордың екінші реттік орамасын қоршауда орналасқан электр қабылдағышпен жалғайтын желі жерге тұйықтау құрылғысындағы кернеудің есептік мәніне жерден оқшаулануы керек

      Егер көрсетілген іс-шаралардың ең болмағанда біреуін орындау мүмкін болмаса, онда қоршаудың металл бөліктері жерге тұйықтау құрылғысына қосылады және қоршаудың сыртқы және ішкі жағынан жанасу кернеуі рұқсат етілген мәндерден аспайтындай әлеуеттерді теңестіру орындалады. Осы мақсатта жерге тұйықтау құрылғысын рұқсат етілген кедергі бойынша орындау кезінде қоршаудың сыртқы жағынан, одан 1 м қашықтықта және 1 м тереңдікте көлденең жерге тұйықтағыш төселуі керек. Бұл жерге тұйықтағыш кемінде төрт нүктеде жерге тұйықтағыш құрылғыға жалғанады.

      198. Егер электр қондырғысының жерге тұйықтау құрылғысы басқа электр қондырғысының жерге тұйықтау құрылғысымен металл қабығы немесе сауыты бар кабельмен немесе басқа металл байланыстары арқылы жалғанса, онда басқа электр қондырғысының айналасындағы немесе ол орналасқан ғимараттың айналасындағы әлеуетті теңдестіру үшін мынадай шарттардың бірін сақтау қажет:

      1) 1 м тереңдікте және ғимараттың іргетасынан немесе осы ғимараттың немесе аумақтың әлеуеттерін теңдестіру жүйесімен қосылған жабдық алып отырған аумақ периметрінен 1 м қашықтықта жерге төсеу, ал ғимаратқа кіреберісте және көлік кіретін жерде – 1 және 1,5 м тереңдікте жерге тұйықтағыштан 1 және 2 м қашықтықта өткізгіштерді төсеу және осы өткізгіштерді жерге тұйықтағышпен қосу;

      2) осы Қағидалардың 201-тармағына сәйкес, егер бұл ретте әлеуеттерді теңдестірудің рұқсат етілген деңгейі қамтамасыз етілсе, темірбетон іргетастарды жерге тұйықтағыш ретінде пайдалану.

      Егер ғимараттардың айналасында асфальт төсемдері бар болса, оның ішінде кіреберістер мен көлік кіретін жерде осы Қағидалардың 196-тармағының 1) және 2) тармақшаларында көрсетілген шарттарды орындау талап етілмейді. Егер қандай да бір кіреберісте (көлік кіретін жерде) көпір жоқ болса, онда осы кіреберісте (көлік кіретін жерде) 1) тармақшада көрсетілгендей екі өткізгішті төсеу арқылы әлеуеттерді теңдестіру орындалуы немесе осы Қағидалардың 189-тармағы 2) тармақшасының шарты сақталуы керек. Бұл ретте, барлық жағдайларда осы Қағидалардың 197-тармағының талаптары орындалуы керек.

      199. Әлеуетті шығаруды болдырмау үшін тиімді жерге тұйықталған бейтараптамасы бар желінің 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықталған құрылғыларынан тыс орналасқан электр қабылдағыштарды кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғысының жерге тұйықталған құрылғысы контурының шегінде орналасқан трансформаторлардың жерге тұйықталған бейтараптамасы бар 1 кВ дейінгі орамалардан қоректендіруге рұқсат етілмейді. Мұндай электр қабылдағыштарды қоректендіру қажеттілігі кезінде металл қабықсыз және бронсыз немесе ӘЖ бойынша кабельмен орындалған желі бойынша 1 кВ дейінгі жағында оқшауланған бейтараптамасы бар трансформатордан жүзеге асырылады.

      Бұл ретте, жерге тұйықтау құрылғысындағы кернеу оқшауланған бейтараптамасы бар трансформатордың төменгі кернеуінің жағында орнатылған сынама сақтандырғыштың іске қосылу кернеуінен аспауы керек.

      Мұндай электр қабылдағыштардың қоректенуi сондай-ақ бөлгiш трансформатор арқылы iске асады. Егер ол 1 кВ-ден жоғары электр қондырғының жерге тұйықтау құрылысы алып жатқан аумақ бойынша өтсе, электр қабылдағышқа, оның екiншi орамасынан бөлгiш трансформатор және сызық, атқаратын жерге тұйықтағыш құрылғымен орындалады.

6-параграф. Оқшауланған бейтараптамасы бар тораптардағы кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

      200. Оқшауланған бейтараптамасы бар тораптың 1 кВ жоғары электр қондырғыларында R, Ом жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі жылдың кез келген уақытында жерге тұйықтаудың есептік тогынан өткен кезде табиғи жерге тұйықтағыштардың кедергісін есепке ала отырып болуы керек:

      R<250/I, бірақ 10 Ом-нан көп емес,

      мұндағы I – жерге тұйықтаудың есептік тогы, А.

      Есіптік ток ретінде мыналар қабылданады:

      1) сыйымды токтар өтелмейтін тораптарда - жерге толық тұйықталатын ток;

      2) сыйымды токтар өтелетін тораптарда:

      өтейтін аппараттар қосылған жерге тұйықталған құрылғылар үшін – осы аппараттардың ең қуаттысының 125 % номиналды тогына тең ток.

      өтейтін аппараттар қосылмаған жерге тұйықталған құрылғылар үшін – өтейтін аппараттардың ішінен ең қуаттысын өшіргенде торапта өтетін жерге тұйықталатын ток.

      Жерге тұйықталудың есептік тогы осы токтың ең үлкен мәні бар пайдаланудағы тораптың схемалары үшін анықталуы тиіс.

      201. Оқшауланған бейтараптамасы бар 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғылары үшін бір мезгілде жерге тұйықтау құрылғысын пайдаланған кезде осы Қағидалардың 207-тармағының шарттары орындалуы керек.

      Жерге тұйықтау құрылғысын бір мезгілде 1 кВ дейінгі кернеулі бейтараптама электр қондырғылары үшін пайдаланған кезде жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі осы Қағидалардың 204-тармағында көрсетілгеннен артық болмауы керек немесе жерге тұйықтау құрылғысына осы кабельдердің жалпы ұзындығы кемінде 1 км болған кезде кемінде екі кабель (кез келген кернеу) қабықшалар мен сауыты жалғануы керек.

      202. 6-10/0,4 кВ кернеудiң кіші станциялары үшiн бiр ортақ жерге тұйықтау құрылғысы орындалуы керек, оған мыналар қосылуы тиіс:

      1) 1 кВ дейiнгі жағында трансформатордың бейтараптамасы;

      2) трансформатордың корпусы;

      3) кабельдердiң металл қабықтары және сауыты;

      4) 1 кВ дейін және одан жоғары кернеудегі электр қондырғылардың ашық өткiзушi бөлiктерi;

      5) сыртқы өткiзушi бөлiктер.

      Кіші станция алып жатқан алаңның айналасында кемінде 0,5 тереңдікте және кіші станция ғимараты іргетасының шетінен немесе ашық орнатылған жабдық іргетасының шетінен 1 м аспайтын арақашықтықта жерге тұйықтау құрылғысына қосылған жабық көлденең жерге тұйықтағыш (контур) төселуі керек.

      203. Бір ортақ жерге тұйықтау құрылғысына тиімді жерге тұйықтау бейтараптамасы бар 1 кВ жоғары кернеулі тораптың жерге тұйықтау құрылғысымен біріктірілген оқшауланған бейтараптамасы бар 1 кВ жоғары кернеулі тораптың жерге тұйықтау құрылғысы сондай-ақ осы Қағидалардың 192 және 193-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы керек.

7-параграф. Тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасы бар тораптардағы кернеуі 1 кВ дейiнгі электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

      204. Генератордың немесе үш фазалы ауыспалы ток трансформаторының бейтараптамасы, жерге тұйықталған бейтараптамасы бар электр қондырғыларында тұрақты ток көзінің орташа нүктесі, бір фазалы ток көзінің шығысының бірі жерге тұйықтағышқа қосылуы керек.

      Бейтарапты жерге тұйықтауға арналған жасанды жерге тұйықтағыш генератордың немесе трансформатордың жанында орналасады. Цех iшiндегi кіші станциялар үшiн жерге тұйықтағышты ғимарат қабырғасының жанында орналастыруға рұқсат етiледi.

      Егер кіші станция орналасқан ғимараттың iргетасы табиғи жерге тұйықтағыштар ретiнде қолданылса, трансформатордың бейтараптамасы кемінде екі металды бағаналарға немесе кемiнде екi темiрбетон iргетастың арматурасына пiсiрiп дәнекерленген бөлшектеріне қосу арқылы жерге тұйықталады.

      Кіріктірілген кіші станциялар көпқабатты ғимараттың түрлі қабаттарында орналастырылғанда, осындай кіші станциялардың трансформаторлар бейтараптамасының жерге тұйықталуы арнайы салынған жерге тұйықтау өткізгіші арқылы орындалуы керек. Бұл жағдайда жерге тұйықтау өткізгіші трансформаторға ең жақын орналасқан ғимараттың бағанасына қосымша қосылуы керек, ал оның кедергiсi трансформатордың бейтараптамасы қосылған жерге тұйықтау құрылғысының кедергiсін анықтауда есепке алынуы керек.

      Барлық жағдайларда жерге тұйықтау тізбегінің үзiлiссiздiгiн қамтамасыз ету және жерге тұйықтау өткiзгiшiн механикалық зақымданулардан қорғаныс шаралары қолданылуы керек.

      Егер трансформатордың немесе генератордың бейтараптамасын тарату құрылғысының нөлдік шинасымен жалғайтын өткізгіште ток трансформаторы орнатылған болса, онда жерге тұйықтау өткiзгiші трансформатордың немесе генератордың бейтараптамасына тiкелей емес, бiрден ток трансформаторынын кейін нөлдiк өткiзгiшке қосылуы керек. Сондай-ақ ток трансформаторынан кейін нөлдік жұмыс және нөлдік қорғаныс өткізгіштерін бөле отырып, жүйеде электр қондырғысы жұмыс істеген жағдайда нөлдік қорғаныс өткізгішінің қосылуы орындалуы керек.

      Ток трансформаторын генератордың (трансформатордың) бейтараптамасы шығатын жеріне жақын орналастыру керек.

      205. Генератордың немесе трансформатордың бейтараптамасы немесе бір фазалы ток көзінің шығысы қосылған жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі жылдың кез келген уақытында үш фазалы ток көзінен 660, 380 және 220 В немесе бір фазалы ток көзінен 380, 220 және 127 В желілік кернеу кезінде тиісінше 2, 4 және 8 Ом аспауы керек. Бұл кедергі табиғи жерге тұйықтағыштарды, сондай-ақ ӘЖ нөлдік сымының қайта жерге тұйықтағыштарын, шығатын желілердің саны екеуден кем болмаған жағдайда пайдалануды есепке ала отырып қамтамасыз етілуі керек. Бұл ретте генератордың немесе трансформатордың бейтараптамасына немесе бір фазалы ток көзінің шығысына тікелей жақын орналасқан жерге тұйықтағыштың кедергісі үш фазалы ток көзінен 660, 380 және 220 В немесе бір фазалы ток көзінен 380, 220 және 127 В сызықтық кернеулерінде тиісінше 15, 30 және 60 Ом аспауы керек.

      Жердің үлестік кедергісі кезінде r > 100 ОМ болса, жоғарыда көрсетілген норманы 0,01 r есе, бірақ он еседен артық емес ұлғайтуға рұқсат етіледі.

      206. Ұзындығы 200 м-ден асатын ӘЖ (немесе олардан тармақталған) ұштарында, сондай-ақ жанама жанасу кезінде қоректендіруді автоматты ажырату қолданылған қорғаныс шарасы ретінде электр қондырғыларына ӘЖ енгізулерде нөлдік жұмыс сымын қайта жерге тұйықтау орындалуы керек. Бұл ретте, бірінші кезекте табиғи жерге тұйықтағыштар (тіректердің жерасты бөліктері, сондай-ақ найзағайдан шамадан тыс кернеулерден қорғаныс үшін орындалған жерге тұйықтау құрылғылары) пайдаланылады.

      Егер найзағайлы шамадан тыс кернеулерден қорғаныс шарттары бойынша неғұрлым жиі жерге тұйықтау қажет болмаса, көрсетілген қайта жерге тұйықтау орындалады.

      Тұрақты ток тораптарындағы нөлдік сымдарды қайта жерге тұйықтау жерасты құбырларымен металл қосылыстары болмауы керек жеке жасанды жерге тұйықтау құралдарының көмегімен жүзеге асырылуы керек. Найзағайдан шамадан тыс кернеулерден қорғаныс үшін орындалған тұрақты ток ӘЖ жерге тұйықтау құрылғылары нөлдік жұмыс сымын қайта жерге тұйықтау үшін қолданылады.

      Нөлдік сымды қайта жерге тұйықтау үшін жерге тұйықтау өткізгіштерінде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 45-кестесінде келтірілген мөлшерден кем болмауы керек.

      207. Әрбір ӘЖ нөлдік жұмыс сымының барлық қайта жерге тұйықтағыштарының (соның ішінде табиғи) жалпы кедергісі жылдың кез келген уақытында үш фазалы ток көзінен 660, 380 және 220 В немесе бір фазалы ток көзінен 380, 220 және 127 В желілік кернеу кезінде тиісінше 5, 10 және 20 Ом аспауы керек. Бұл ретте, қайта жерге тұйықтаудың әрқайсысының жерге қосқыш кедергісі сол кернеулер кезінде тиісінше 15, 30 және 60 Ом аспауы керек.

      Жердің үлестік кедергісі кезінде r > 100 Ом•м көрсетілген нормаларды 0,01 есе, бірақ он еседен артық емес ұлғайтуға рұқсат етіледі.

8-параграф. Оқшауланған бейтараптамасы бар тораптардағы кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

      208. Оқшауланған бейтараптамасы бар 1 кВ дейінгі тораптардағы ашық өткізгіш бөліктер қорғанысы жерге тұйықтау үшін пайдаланылатын жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі шарт талаптарына сәйкес болуы керек:

      R < Uпр/I, (7)

      мұнда:

      R - жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі, Ом;

      Uпр - мәні 42 В тең қабылданатын жанасу кернеуі;

      I - жерге тұйықталудың толық тогы, А.

      100 кВ•А аспайтын трансформаторлардың немесе генераторлардың қуаты кезінде жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі 10 Ом-ға дейін рұқсат етіледі. Бұл кедергі мәні, сондай-ақ параллель жұмыс істейтін бірнеше генераторлар (трансформаторлар) үшін, олардың жиынтық қуаты 100 кВ•А аспайтын болғанда рұқсат етіледі.

9-параграф. Жердің үлестік кедергісі үлкен аудандардағы жерге тұйықтау құрылғылары

      209. Жердің үлестік кедергісі үлкен аудандарда тиімді жерге тұйықталған бейтараптамасы бар кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтай отырып орындалады.

      Жартасты құрылымдарда осы Қағидалардың 195-197-тармақтарына қарағанда, бірақ 0,15 м кем емес тереңдікте көлденең жерге тұйықтағыштарды төсеуге рұқсат етіледі. Бұдан басқа, осы Қағидалардың 192-тармағында талап етілетін тік жерге тұйықтағыштарды кіреберіс және көлік кіретін жерде орындамауға рұқсат етіледі.

      210. Жердің үлестік кедергісі үлкен аудандарда жасанды жерге тұйықтауларды орнату кезінде мынадай іс-шаралар орындалады:

      1) егер жердің үлестік кедергісі тереңдеген кезде төмендейтін, ал табиғи тереңдетілген жерге тұйықтағыш болмаған кезде, ұзындығы ұлғайтылған тік жерге тұйықтағыш құрылғылар;

      2) егер электр қондырғысының жанында (2 км-ге дейін) жердің үлестік кедергісі аз орындар болатын болса, шығарылатын жерге тұйықтағыш құрылғылар;

      3) көлденең жерге тұйықтағыштардың айналасында траншеяларға ылғалды сазды топырақтың жартасты құрылымдарында төсеу, кейіннен траншеяның үстіне дейін қиыршық тасты төсеу және себу;

      4) егер басқа тәсілдер қолданылмаса немесе қажетті әсер бермесе, оның үлестік кедергісін төмендету мақсатында топырақты жасанды өңдеуді қолдану.

      211. Егер осы Қағидалардың 209-210-тармақтарында көзделген іс-шаралар экономикалық тұрғыдан қолайлы жерге тұйықтағыштарды алуға мүмкіндік бермесе, кернеуі 1 кВ жоғары, сондай-ақ 1 кВ дейінгі үлестік кедергісі 500 Ом•м астам жер үшін оқшауланған бейтараптамасы бар электр қондырғыларында осы тарауда талап етілетін жерге тұйықтау құрылғылардың кедергілерінің мәнін 0,002 r есе арттыруға рұқсат етіледі, мұнда r-жердің эквивалентті үлестік кедергісі Ом•М. Бұл ретте, осы тарауда талап етілетін жерге тұйықтау құрылғыларының кедергілерін арттыру он еседен аспауы керек.

10-параграф. Жерге тұйықтағыштар

      212. Табиғи жерге тұйықтағыштар ретінде мыналар пайдаланылуы мүмкін:

      1) жермен жанасатын ғимараттар мен құрылыстардың металл және темірбетон конструкциялары, оның ішінде агрессивті емес, әлсіз агрессивті және орташа агрессивті орталарда қорғаныс гидрооқшаулағыш жабындары бар темірбетон іргетастар;

      2) жерге салынған су құбырының металл құбырлары;

      3) бұрғылау ұңғымаларының шегендеу құбырлары;

      4) гидротехникалық құрылыстардың металл шпунттары, суағарлар, бекітпе бөліктері;

      5) рельстер арасында әдейі орнатылған бөгеттер болған кезде магистральды электрленбеген теміржолдардың рельстік жолдары және кірме рельстік жолдар;

      6) жердегі басқа да металл конструкциялары мен құрылыстары;

      7) жердегі кабельдердің қабықшалары төселген брондалған кабельдердің металл қабықтары кабельдердің саны екеуден кем болған кезде табиғи жерге тұйықтағыш ретінде қызмет ете алады.

      Жерге тұйықтағыш ретінде кабельдердің алюминий және қорғасын қабықтарын пайдалануға рұқсат етілмейді.

      213. Кәріз және орталықтан жылыту құбырларын, жанғыш сұйықтықтардың, жанғыш немесе жарылыс қаупі бар газдар мен қоспалардың құбырларын жерге тұйықтағыш ретінде пайдалануға рұқсат етілмейді. Көрсетілген шектеулер осы Қағидалардың 185-тармағына сәйкес әлеуеттерді теңдестіру мақсатында осындай құбырларды жерге тұйықтау құрылғысына қосу қажеттілігін жоққа шығармайды.

      Алдын ала кернеулі арматурасы бар ғимараттар мен құрылыстардың темірбетон конструкциялары жерге тұйықтағыш ретінде пайдаланылмайды, алайда бұл шектеу ӘЖ тіректеріне және ашық тарату құрылғыларының (бұдан әрі – АТҚ) тірек конструкцияларына қолданылмайды.

      Табиғи жерге тұйықтағыштарды пайдалану мүмкіндігі олар бойынша өтетін токтардың тығыздығының шарты бойынша пайдалану мүмкіндігі, ғимараттар мен конструкциялардың темірбетон іргетастарының арматуралық өзекшелерін дәнекерлеу қажеттілігі, болат бағаналардың анкерлік болттарын темірбетон іргетастардың арматуралық өзекшелеріне дәнекерлеу, сондай-ақ іргетастарды күштіагрессивті ортада есептеу арқылы анықталуы керек.

      214. Жасанды жерге тұйықтағыштар қара немесе мырышталған болаттан немесе мыспен орындалуы мүмкін.

      Жасанды жерге тұйықтағыштар боялмауы керек.

      Жерге тұйықтағыштардың материалы мен ең аз өлшемдері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 45-кестесінде келтірілген талаптарға сәйкес болуы тиіс.

      215. 1 кВ жоғары кернеулі электр қондырғылары үшін көлденең жерге тұйықтағыштардың қимасы қыздырудың рұқсат етілген температурасы 400 °С кезінде термиялық тұрақтылық шарты бойынша таңдалады (қысқа мерзімді қыздыру, қорғанудың әрекет ету уақытына және ажыратқыштың ажыратылуына сәйкес).

      Жерге тұйықтау құрылғыларының коррозия қаупі болған кезде жерге тұйықтағыштар мен жерге тұйықтау өткізгіштерінің қимасын олардың қызмет ету мерзімін ескере отырып ұлғайту немесе жерге тұйықтағыштар мен жерге тұйықтау мыс өткізгіштерін немесе гальваникалық жабыны бар өткізгіштерді қолдану, сондай-ақ қарау құдықтарын пайдалану қажет.

      Бұл ретте тоттануға байланысты жерге тұйықтау құрылғыларының кедергісінің ықтимал ұлғаюы ескеріледі.

      Көлденең жерге тұйықтағыштарға арналған траншеялар қиыршықтас пен құрылыс қоқысы жоқ біртекті топырақпен толтырылуы тиіс.

      Жер құбырлардың жылуы әсерінен кептірілетін жерлерде жерге тұйықтағыштар пайдаланылмайды.

11-параграф. Жерге тұйықтау өткізгіштері

      216. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы жерге тұйықтау өткізгіштерінің қималары осы Қағидалардың 225-тармағының талаптарына сәйкес болуы керек.

      Жерге төселген жерге тұйықтау өткізгіштерінің ең аз қималары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 45-кестесінде келтірілген талаптарға сәйкес болуы керек.

      Жерде алюминий оқшауланбаған өткізгіштерді төсеуге рұқсат етілмейді.

      217. Кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларында жерге тұйықтау өткізгіштерінің қимасы олар бойынша тиімді жерге тұйықтау бейтараптамасы бар электр қондырғыларында бір фазалы ҚТ ең көп тогы немесе оқшауланған бейтараптамасы бар электр қондырғыларында екі фазалы ҚТ тогы болған кезде жерге тұйықтау өткізгіштерінің температурасы 4000 С-тан аспайтындай етіп таңдалуы керек (ажыратқышты өшіру және ажырату әрекетінің толық уақытына сәйкес келетін қысқамерзімді қыздыру).

      Оқшауланған бейтараптамасы бар кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларда қимасы мыс бойынша 25 мм2-ге дейін немесе оған тең басқа материалдардан жасалған жерге тұйықталған өткізгіштердің өткізу қабілеті фазалық өткізгіштердің өткізу қабілетінің 1/3 -нен кем болмауы керек. Қималары 25 мм2 асатын мыс, 35 мм2 асатын алюминий, 120 мм2 болат өткізгіштерін қолдану талап етілмейді.

      218. Жерге тұйықтау құрылғысының кедергісін өлшеу үшін ыңғайлы жерде жерге тұйықтау өткізгішін ажырату мүмкіндігі көзделуі керек. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларында мұндай орын басты жерге тұйықтау шинасы болып табылады.

      Кернеуі 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы басты жерге тұйықтау шинасына жұмыс (функционалдық) жерге тұйықтауды қосатын жерге тұйықтау өткізгішінің қимасы кемінде: мыс – 10 мм2, алюминий – 16 мм2, болат – 75 мм2 болуы керек.

      Жерге тұйықтау өткізгіштерін ғимаратқа енгізу орындарында тану белгісі көзделеді.

12-параграф. Басты жерге тұйықтау шинасы

      219. Басты жерге тұйықтау шинасы электр қондырғысының енгізу құрылғысының ішінде немесе одан бөлек орындалады.

      Енгізу құрылғысының ішінде басты жерге тұйықтау шина ретінде нөлдік қорғаныс шинасы қолданылады.

      Жеке орнату кезінде басты жерге тұйықтау шинасы енгізу құрылғысына жақын қызмет көрсетуге ыңғайлы, қолжетімді жерде орналасады.

      Жеке орнатылған басты жерге тұйықтау шинасының қимасы қоректендіру желісінің нөлдік өткізгішінің қимасынан кем болмауы керек.

      Басты жерге тұйықтау шинасы мыстан жасалуы керек. Осы мақсатта болатты қолдануға рұқсат етіледі. Алюминийді қолдануға рұқсат етілмейді.

      Шина конструкциясында оған қосылған өткізгіштерді жеке ажырату мүмкіндігі көзделуі керек. Ажырату тек құралды пайдалану арқылы жүргізіледі.

      Білікті персоналға ғана қолжетімді жерлерде басты жерге тұйықтау шинасы ашық орнатылады. Бөгде адамдарға қолжетімді жерлерде ол кілтке жабылатын есігі бар шкафқа (жәшікке) орналастырылуы керек.

      Есікке немесе қабырғаға шинаның үстінен тану белгісі қойылуы керек.

      220. Егер ғимаратта бірнеше өзгешеленген кіреберістері болса, басты жерге тұйықтағыш шина әрбір енгізу құрылғы үшін орындалуы керек.

      Кiрiктiрiлген трансформаторлық кіші станциялар болған жағдайда басты жерге тұйықтағыш шина олардың әрқайсыларының жанында орнатылуы керек. Бұл жағдайда барлық орнатылған жерге тұйықтау шиналары қимасы ең көп қимасы бар кіші станциялардың төмен кернеулі қалқандарынан шығатын желілердің нөлдік өткізгіші қимасының жартысынан кем болмауы керек әлеуеттерді теңдестіру өткізгішімен жалғануы тиіс. Бірнеше басты жерге тұйықтау шиналарын қосу үшін, егер олар электр тізбегінің үздіксіздігі мен өткізгіштігіне қойылатын талаптарға сәйкес келсе, бөгде өткізгіш бөліктер пайдаланылуы мүмкін.

13-параграф. Нөлдік қорғаныс өткізгіштері

      221. 1 кВ дейінгі кернеу электр қондырғыларындағы нөлдік қорғаныс өткізгіштері ретінде қолданылуы мүмкін:

      1) арнайы көзделген өткізгіштер:

      өзектері көпталсымды кабельдер;

      фазалық сымдары бар тұтас қабықтағы оқшауланған және оқшауланбаған сымдар;

      стационарлы төселген оқшауланған немесе оқшауланбаған өткізгіштер;

      2) Электр қондырғыларының ашық өткізгіш бөліктері:

      кабельдердің алюминий және мыс қабықтары;

      электр сымдарының болат құбырлары;

      зауытта жасалған шинасымдар мен жиынтықталған құрылғылардың металл қабықтары мен тірек конструкциялары;

      металл қораптар мен электр сымдарының лотоктарын қораптар мен лотоктардың конструкциясында осындай пайдалану көзделген, бұл туралы дайындаушының құжаттамасында нұсқау бар, ал олардың орналасуы механикалық зақымдану мүмкіндігін болдырмайтындай жағдайда қорғаныс өткізгіштері ретінде пайдалануға рұқсат етіледі;

      ғимараттардың металл конструкциялары (фермалар, бағаналар);

      3) кейбір бөгде бөліктер:

      ғимараттар мен құрылыстардың металл құрылыс конструкциялары (фермалар, колонналар);

      осы Қағидалардың 222-тармағының талаптарын орындаған жағдайда, ғимараттардың темірбетон құрылыс конструкцияларының арматурасы;

      өндірістік мақсаттағы металл конструкциялар (кран астындағы рельстер, галереялар, алаңдар, лифт шахталары, көтергіштер мен элеваторлар, каналдардың жиектері).

      222. Егер олар осы тараудың өткізгіштікке қойылатын талаптарына жауап берсе және электр тізбегінің барлық ұзақтықта үздіксіздігі қамтамасыз етілсе, ашық және бөгде өткізгіш бөліктерді қорғаныс өткізгіштері ретінде пайдалануға рұқсат етіледі.

      Бөгде өткізгіш бөліктер, егер олар бір мезгілде мынадай талаптарға жауап берсе, қорғаныс өткізгіштері ретінде пайдаланылуы мүмкін:

      1) электр тiзбегiнiң үздіксiздiгi не конструкциямен, не механикалық, химиялық және басқа зақымданулардан қорғалған тиiстi қосылыстармен қамтамасыз етiледi;

      2) тізбектің үздіксіздігін және оның өткізгіштігін сақтау бойынша шаралар көзделмесе, осы бөлшектерді бұзуға рұқсат етілмейді.

      223.Қорғаныс өткізгіштері ретінде мыналарды қолдануға рұқсат етiлмейдi:

      1) оқшаулаушы құбырлар мен түтікті сымдардың металл қабықтары, арқансымды электр өткiзгiшiнiң салмақ түсетін арқансымдары, сондай-ақ сымдар мен кабельдердiң қорғасын қабықтары;

      2) жанармайлар және жарылыс қаупi бар заттар және басқа қоспалардың құбырлары, газбен жабдықтау құбырлары, кәріз және орталық жылыту құбырлары;

      3) оларда оқшаулау ендірмелері болған кезде су өткізу құбырлары.

      224. Басқа тізбектер бойынша қоректенетін электр жабдығын нөлдеу үшін бір тізбектің нөлдік қорғаныш өткізгіштерін пайдалануға, сондай-ақ Шина сымдарының қабықтары мен тірек конструкцияларын және зауытта жасалған, оларға қажетті жерде қорғаныш өткізгіштерін қосу мүмкіндігін қамтамасыз ететін жиынтық құрылғыларды қоспағанда, басқа электр жабдықтары үшін нөлдік қорғаныс өткізгіштері ретінде электр жабдығының ашық өткізгіш бөліктерін пайдалануға рұқсат етілмейді.

      Арнайы төселген қорғаныс өткізгіштерді басқа мақсаттарға қолдануға рұқсат етілмейді.

      225. Қорғаныс өткізгіштерінің ең аз қималары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 46-кестесіне сәйкес болуы керек.

      Қималар ауданы қорғаныс өткізгіштер фазалық өткізгіштер сияқты материалдан жасалған жағдайда келтірілген. Басқа материалдардан жасалған қорғаныс өткізгіштерінің қималары өткізгіштік бойынша эквивалентті болуы керек.

      Қажет болған жағдайда, егер ол есептелген болса (тек ажырату уақыты үшін < 5 сек), талап етілгеннен кем қорғаныс өткізгішінің қимасын мына формула бойынша қабылдауға рұқсат етіледі:

     

(8)

      мұндағы, S-қорғаныс өткізгішінің көлденең қимасының ауданы, мм2;

      I – осы Қағидалардың 1-қосымшасының 43 және 44-кестесіне сәйкес немесе осы Қағидалардың 221-тармағына сәйкес 5 сек аспайтын уақыт ішінде қорғаныс аппаратымен тізбекті ажырату уақытын қамтамасыз ететін қысқа тұйықталу тогы, сондай-ақ;

      t - қорғаныс аппаратының іске қосылу уақыты, сек;

      k – мәні қорғаныс өткізгішінің материалына, оның оқшаулануына, бастапқы және соңғы температураға байланысты болатын коэффициент.

      Әртүрлі жағдайлардағы қорғаныс өткізгіштері үшін k мәні осы Қағидаларға 1-қосымшаның 47–50-кестесінде келтірілген.

      Егер есептеу кезінде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 46-кестесінде келтірілгеннен ерекшеленетін қима алынса, онда ең жақын үлкен мән таңдалады, ал стандартты емес қиманы алу кезінде – ең жақын үлкен стандартты қиманың өткізгіштерін қолдану қажет.

      Қорғаныс өткізгішінің қимасын анықтау кезінде максималды температураның мәні осы Қағидалардың 3-бөліміне сәйкес ҚТ кезінде өткізгіштердің шекті рұқсат етілген қыздыру температурасынан аспауы керек.

      226. Барлық жағдайларда кабель құрамына кірмейтін немесе жалпы қабықта (құбырда, қорапта) төселген мыс қорғаныс өткізгіштерінің қимасы фазалық өткізгіштермен бір лотоктан кем болмауы тиіс:

      1) 2,5 мм2 – механикалық қорғаныс болған кезде;

      2) 4 мм2 – механикалық қорғаныс болмаған кезде.

      Жеке төселген қорғаныс алюминий өткізгіштерінің қимасы 16 мм2 кем болмауы керек.

      227. Осы Қағидалардың 224-тармағының талаптарын қамтамасыз ету үшін кернеуі 1 кВ дейінгі тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасы бар электр қондырғыларда нөлдік қорғаныс өткізгіштері фазалық өткізгіштермен бірге немесе тікелей жақын жерде төселеді.

      228. Оқшауланбаған нөлдік қорғаныс өткізгіші мен металл қабығы немесе конструкция арасындағы ұшқындау салдарынан фазалық өткізгіштердің зақымдануы мүмкін жерлерде нөлдік қорғаныс өткізгіштерде фазалық өткізгіштердің оқшаулауына тең оқшаулауы болуы керек.

      229. Оқшауланбаған қорғаныс өткізгіштері коррозиядан қорғалған болуы керек. Өткізгіштердің кабельдермен, құбырлармен, теміржолдармен қиылысқан жерлерде, олардың ғимараттарға кіреберіс орындарында және қорғаныс өткізгіштерінің механикалық зақымдануы мүмкін басқа жерлерде өткізгіштер қорғалуы керек.

      Температуралы және шөгінді тігістердің қиылысқан орындарында қорғаныс өткізігіштердің ұзындығын өтеу көзделуі керек.

14-параграф. Біріккен нөлдiк қорғаныс және нөлдiк жұмыс өткiзгiштерi

      230. Тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасы бар және тұрақты төселген кабельдер үшін ашық өткізгіш бөліктердің нөлденуі бар көпфазалы тізбектерде, желілерінде, талсымдарында мыс бойынша кемінде 10 мм2 немесе алюминий бойынша 16 мм2 қимасы бар, нөлдік қорғаныс және нөлдік жұмыс өткізгіштерінің функциялары бір өткізгіште бірігуі мүмкін.

      231. Нөлдiк қорғаныс және нөлдiк жұмыс өткiзгiшініңфункцияларын бiрфазалы және тұрақты токтың тізбектерінде бірігуге рұқсат етiлмейдi.

      Мұндай тізбектердегі нөлдiк қорғаныс өткiзгiші ретiнде жеке үшiншi өткiзгiш көзделуі тиіс. Бұл талап электр энергиясының бiрфазалы тұтынушыларына 1 кВ дейінгі кернеумен ӘЖ тармақтарына қолданылмайды.

      232. Біріккен нөлдік өткізгіш ретінде бөгде өткiзгіш бөліктерді қолдану рұқсат етiлмейдi. Әлеуеттерді теңдестіру жүйесіне оларды қосу кезінде қосымша біріккен өткізгіш ретінде ашық және бөгде өткізгіш бөліктерді қолдануға рұқсат етіледі.

      233. Арнайы көзделген біріккен нөлдік өткізгіштер осы

      Қағидалардың 225-тармағының қорғаныс өткізгіштерінің қимасына, сондай-ақ нөлдік жұмыс өткізгішіне қойылатын талаптарына сәйкес болуы керек.

      Біріккен нөлдік өткізгіштерді оқшаулау фазалық өткізгіштерді оқшаулауға тең болуы керек. Кернеуі 1 кВ-қа дейінгі жиынтық құрылғылардың құрама шиналарының нөлдік шинасын оқшаулау талап етімлмейді.

      234. Нөлдік қорғаныс және нөлдік жұмыс өткізгіштері электр қондырғыларының қандай да бір нүктесінен бастап бөлінетін кезде, электр энергиясын тарату барысында оларды осы нүктеге біріктіруге рұқсат етілмейді. Өткізгіштерді бөлу орнында бөлінетін өткізгіштерге арналған жеке қысқыштар немесе шиналар көзделуі керек. Қоректендірілетін желінің біріккен нөлдік өткізгіші нөлдік қорғаныс өткізгішінің қысқышына (шинасына) қосылған болуы керек.

15-параграф. Әлеуеттерді теңдестiру жүйесiнiң өткiзгiштерi

      235. Әлеуеттерді теңдестіру жүйесінің өткізгіштері ретінде осы Қағидалардың 220-тармағында көрсетілген ашық және бөгде өткізгіш бөліктер немесе арнайы салынған өткізгіштер немесе олардың үйлесімі пайдаланылуы мүмкін.

      236. Егер әлеуеттерді теңдестiру өткiзгiшiнiң қимасы мыс бойынша 25 мм2 аспаса немесе басқа материалдардан оған тең болса әлеуеттерді теңдестiрудi негiзгi жүйесiнiң қимасы электр қондырғыны қорғаныс өткiзгiшінiң ең үлкен қимасының кемінде жартысы болуы керек. әлеуеттерді теңдестiрудi негiзгi жүйесiнiң өткiзгiшінің қимасы кез келген жағдайда мынадай болуы керек: мыс - 6 мм2, алюминий - 16 мм2 - 50 мм2 болаттан жасалған.

      237. Әлеуеттерді теңдестірудің қосымша жүйесі өткізгіштерінің қимасы кемінде:

      1) екі ашық өткізгіш бөлікті жалғаған кезде – осы бөліктерге қосылған қорғаныс өткізгіштерінің кіші қимасы;

      2) ашық өткізгіш бөлікті және бөгде өткізгіш бөлікті қосу кезінде – ашық өткізгіш бөлікке қосылған қорғаныс өткізгіші қимасының жартысы.

      Кабель құрамына кірмейтін әлеуеттерді қосымша теңдестіру өткізгіштерінің қималары осы Қағидалардың 225-тармағының талаптарына сәйкес болуы керек.

16-параграф. Жерге тұйықтау және қорғаныс өткізгіштерінің қосылыстары

      238. Әлеуеттерді теңдестіру және теңестіру жүйесінің жерге тұйықтау, қорғаныс өткізгіштері мен өткізгіштерінің қосылыстары және қосылыстардың сенімді және электр тізбегінің үздіксіздігін болуын қамтамасыз етуі керек. Болат өткізгіштердің қосылыстары дәнекерлеу арқылы орындалады.

      Қосылыстар коррозиядан және механикалық зақымданудан қорғалады.

      Бұрандалы қосылыстар үшін контактіні әлсіретуге қарсы шаралар көзделеді.

      239. Қосылыстар қарап-тексеру және сынаудан өткізу үшін қолжетімді болуы тиіс. Конструкциялық тұрғыдан жабық жасалған қосылыстар (герметизацияланған, компаундпен толтырылған), сондай-ақ едендерде, қабырғаларда, аражабындарда және жерде жылыту жүйелеріндегі қосылыстар бұған жатпайды.

      240. Жерге тұйықтау тізбегінің үздіксіздігін бақылау құрылғысын қолданғанда, қорғаныс өткізгіштерін ажыратуға рұқсат етілмейді.

      241. Жерге тұйықтағыш және қорғаныс өткізгіштердің ашық өткізуші бөліктерге қосылуы болттық қосулар немесе дәнкерлеудің көмегімен орындалуы керек. Осындай өткізгіштерді жиі бөлшектеуге ұшырайтын немесе жыжымалы не сілкіністер пен дірілдерге ұшырайтын негіздерде орнатылған жабдық бөліктеріне қосу иілгіш өткізгіштердің көмегімен орындалуы керк.

      Электр сымдары мен ӘЖ қорғаныс өткізгіштерінің қосылыстары фазалы өткізгіштердің қосылыстары секілді әдістермен орындалады.

      242. Жерге тұйықтағыш өткізгіштерді созылмалы табиғи жерге тұйықтағыштарға қосу орындары мен тәсілдері жөндеу жұмыстары үшін жерге тұйықтағыштарды ажырату кезінде жанасу кернеуінің күтілетін шамалары және жерге тұйықтағыш құрылғы кедергісінің есептік мәндері қауіпсіз мәндерден аспайтын болып таңдалуы керек.

      Су өлшегіштерді, ысырмаларды шунттауды әлеуеттерді теңдестіру жүйесінің қорғаныс өткізгіші, нөлдік қорғаныс өткізгіші немесе қорғаныс жерге тұйықтағыш өткізгіші ретінде құбырдың қалай қолданылуына байланысты тиісті қиманың өткізгіші орындайды.

      243. Электр қондырғысының әрбір ашық өткізгіш бөлігінің нөлдік қорғаныс немесе қорғаныс жерге тұйықтау өткізгішіне қосылуы жеке тармақтау арқылы орындалуы керек. Ашық өткізгіш бөліктерді қорғаныс өткізгішіне тізбектеп қосуға рұқсат етілмейді.

      Өткізгіш бөліктердің әлеуеттерді теңдестірудің негізгі жүйесіне қосылуы жеке тармақтардың көмегімен орындалуы керек.

      Өткізгіш бөліктердің әлеуеттерді теңдестірудің қосымша жүйесіне қосылуы жеке тармақтардың көмегімен де, сондай-ақ бір ажырамайтын өткізгішке қосумен де орындалады.

      244. Электр қабылдағыштарды штепсельдік қосқыштар көмегімен қоректендіру жағдайларын қоспағанда, коммутациялық аппараттарды қорғаныс өткізгіштер тізбектеріне қосуға рұқсат етілмейді.

      Бiр мезгілде барлық өткізгіштерді ажырату ӘЖ бір фазалы тармақтармен қоректенетін жеке тұрғын үй, саяжайлық үйлерінің және оларға ұқсас объектілердің электр қондырғыларына кіреберісінде рұқсат етіледі. Бұл ретте, нөлдік өткізгішті қорғаныс және жұмыс өткізгішіне бөлу коммутациялық енгізу аппаратына дейін орындалуы керек.

      245. Фазалық және қорғаныс өткізгіштерді бір уақытта айыратын штепсельдік қосқышты пайдаланғанда, штепсельдік қосқыштың розеткасы мен вилкасында оларға қорғайтын өткiзгiштерді қосу үшiн арнайы қорғаныс контактілері болуы керек.

      Егер штепсель розеткасының корпусы металдан орындалса, ол розетканың қорғаныс контактісіне қосылуы керек.

17-параграф. Жылжымалы электр қабылдағыштары

      246. Жылжымалы электр қабылдағыштарына оларды пайдалану процесіндегі адамның қолында бола алатын электр қабылдағыштар (қол электр құралы, жылжымалы тұрмыстық электр аспаптары, жылжымалы радиоэлектрон аппаратурасы) жатады.

      247. Жылжымалы электр қабылдағыштардың қоректену кернеуі 380/220 В аспайтын тораптан орындалады.

      Адамдардың электр тоғымен зақымдану қауіптілігінің деңгейі бойынша үй-жайдың санатына байланысты жылжымалы электр қабылдағыштарды қоректендіретін тізбектерде жанама жанасу кезінде қорғаныс үшін қоректендіруді автоматты ажырату, тізбектердің қорғанысты электрлік бөлінуі, аз кернеу, қосарлы оқшаулау қолданылуы мүмкін.

      248. Қоректендіруді автоматты ажыратуды қолдану кезінде қосарлы оқшаулауы бар электр қабылдағыштарды қоспағанда, тасымалданатын электр қабылдағыштардың металл корпустары жерге тұйықталуы немесе нөлденуі тиіс, ол үшін фазалық өткізгіштері бар бір қабықта орналасқан (кабельдің үшінші талсымы немесе бір фазалы және тұрақты токтың электр қабылдағыштарына арналған сымдар, үш фазалы токтың электр қабылдағыштары үшін – төртінші немесе бесінші талсымы) электр қабылдағыштың корпусына және штепсельдік қосқыш вилкасының қорғаныс контактісіне қосылатын арнайы қорғаныс өткізгіш көзделуі тиіс.Қорғаныс өткізгіш иілгіш болып, мыстан орындалуы тиіс, оның қимасы фазалық өткізгіштердің қимасына тең болуы керек. Бұл мақсат үшін нөлдік жұмыс өткізгішін, соның ішінде фазалық өткізгіштермен ортақ қабықшада орналасқан өткізгішті қолдануға рұқсат етілмейді.

      249. Сынау зертханалары мен эксперименттік қондырғылардың жылжымалы электр қабылдағыштары үшін стационарлық және жеке тасымалданатын қорғаныс өткізгіштерін қолдануға рұқсат етіледі, олардың жұмыс кезеңінде орын ауыстыруы көзделмейді. Бұл ретте, стационарлық өткізгіштер осы Қағидалардың 220-228-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы тиіс, ал жылжымалы өткізгіштер икемді болуы, мыстан орындалуы және фазалық өткізгіштерден кем емес қимасы болуы тиіс.

      250. Тікелей жанасудан және қосымша қорғаныс үшін және жанама жанасуда сыртқы қондырғының номиналдық тогы 20 А жоғары емес штепсельдік розеткалар, сондай-ақ ғимараттардан тыс не қауіптілігі жоғары және аса қауіпті үй-жайларда қолданылатын жылжымалы электр қабылдағыштары қосылуы мүмкін ішкі қондырғы розеткалары номиналдық сөндіретін дифференциалдық тогы 30 мА аспайтын қорғанысты сөндіру құрылғыларымен қорғалады. ҚАҚ вилкаларымен жабдықталған қол электр құралдарын қолдануға рұқсат етіледі.

      Аса қауіпті үй-жайларда тораптарды қорғанысты электрлік айыруды қолдану кезінде әрбір розетка жеке таратушы трансформатордан немесе оның жеке орамасынан қоректенуі керек.

      Төмен кернеуді қолданған кезде жылжымалы электр қабылдағыштардың қоректенуі қауіпсіз таратушы трансформатордан іске асырылуы керек.

      251. Жылжымалы электр қабылдағыштарды қоректендіру тораптарына қосу үшін осы Қағидалардың 245-тармағының талаптарына сәйкес келетін штепсельді қосқыштар қолданылады. Бұл ретте, өткізгіш қорек көзі жағынан розеткаға, ал электр қабылдағыш жағынан – вилкаға қосылуы керек.

      252. Розеткалы тізбектердің ҚАҚ таратушы (топтық, пәтерлі) қалқандарда орналастырады.

      ҚАҚ розеткаларын қолдануға рұқсат беріледі.

      253. Жылжымалы өткізгіштердің қорғанысты өткізгіштері мен кабельдері сары-жасыл жолақтармен белгіленуі керек.

18-параграф. Жылжымалы электр қондырғылары

      254. Жылжымалы электр қондырғыларына қойылатын талаптар:

      1) кеме электр қондырғыларына;

      2) станоктардың, машиналар мен механизмдердің қозғалатын бөліктерінде орналастырылған электр жабдықтарына;

      3) электрлендiрiлген көлiкке;

      4) тұрғын автофургондарға қолданылмайды.

      255. Жылжымалы электр қондырғылар тұрақты немесе автономды жылжымалы электр энергиясы көздерінен қоректене алады. Автономды көздер ретiнде тұтынушыларды тұрақты электр энергиясы көздерінен тәуелсіз қоректендіруді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін көздер түсініледі.

      Жылжымалы электр қондырғылардың тұрақты электр тораптан қоректенуі нөлдік жұмыс және қорғаныс өткізгіштері бөлінген тікелей жерге тұйықталған бейтараптамасы бар көзден орындалады. Осы өткізгіштердің бөлінуі қондырғыны қоректендіру көзіне қосу нүктесінде орындалуы керек. Аталған өткізгіштерді жылжымалы электр қондырғысының ішінде біріктіруге рұқсат етiлмейдi.

      Жылжымалы электр қондырғысы автономдық көзден қоректендірілгенде, оның бейтараптамасы оқшаулануы керек.

      256. Автономдық жылжымалы қорек көздерінен стационарлық электр қабылдағыштарының қоректенуі кезінде корек көзі режимінің бейтараптамасы мен қорғаныс шаралары стационарлық электр қабылдағыштар үшін қабылданған бейтараптама режимі мен қорғаныс шараларына сәйкес болуы керек.

      257. Тұрақты қоректену көзінен қоректенетін жылжымалы электр қондырғыларында жанама жанасу кезінде қорғаныс үшін шамадан тыс токтардан қорғаныс құрылғысын қолдана отырып, қоректендіруді автоматты ажырату орындалуы керек. Бұл ретте, осы Қағидаларға 1-қосымшаның 43-кестесінде келтірілген ажырату уақыты екі есе азайтылуы керек не шамадан тыс токтардан қорғаныс құрылғысына қосымша дифференциалды токтарға әсер ететін қорғаныс ажырату құрылғысы қолданылуы керек.

      Арнайы электр қондырғыларында жерге қатысты корпустың әлеуетіне әсер ететін ҚАҚ қолдануға рұқсат етіледі. Бұл жағдайда ажыратқыш кернеудің мәні бойынша тағайындама ажырату уақыты 5 сек аспайтын кезде 25 В тең болуы керек.

      258. Жылжымалы электрқондырғыны қоректендіру көзіне қосу нүктесінде дифференциалды токқа әсер ететін шамадан тыс токтардан және ҚАҚ қорғау құрылғысы орнатылуы керек. Осы ҚАҚ номиналды ажыратқыш дифференциалды тогы жылжымалы электр қондырғысына енгізуде орнатылған ҚАҚ тиісті тогынан 1-2 сатыға артық болуы керек.

      Қажет болған жағдайда жылжымалы электр қондырғысына енгізуде осы Қағидалардың 189-тармағына сәйкес тізбектердің қорғаныс электрлік бөлінуі қолданылады. Бұл ретте бөлу трансформаторы, сондай-ақ енгізу қорғаныс құрылғысы оқшаулағыш қабықшаға орналастырылуы керек.

      Жылжымалы электр қондырғысына қоректендіруді қосу құрылғысының қосарлы оқшаулауы болуы керек.

      259. Жылжымалы электр қондырғыларында жанама жанасу кезінде қорғаныс үшін оқшауланған бейтараптамасы бар торапта қоректендіруді автоматты ажыратуды қолдану кезінде:

      1) сигналға әсер ететін оқшаулауды үздіксіз бақылаумен бірге қорғаныс жерге тұйықтау;

      2) осы Қағидаларға 1-қосымшаның 51-кестесіне сәйкес ашық өткізгіш бөліктерге екі фазалы тұйықталу кезінде ажырату уақытын қамтамасыз ететін қоректендіруді автоматты ажырату орындалуы керек.

      Қоректендіруді автоматты ажыратуды қамтамасыз ету үшін ажыратуға әрекет ететін ажыратқыштарды үздіксіз бақылау құрылғысымен немесе жерге қатысты корпустың әлеуетіне әсер ететін, осы Қағидалардың 257-тармағына сәйкес ажыратуға әрекет ететін ажыратқыштарды үздіксіз бақылау құрылғысымен, дифференциалды токқа әрекет ететін ҚАҚ-пен үйлесімде шамадан тыс токтардан қорғау құрылғысы қолданылуы тиіс.

      260. Жылжымалы электр қондырғысына енгізуде осы Қағидалардың 219-тармағының талаптарына сәйкес келетін әлеуеттерді теңдестірудің басты шинасы көзделуі тиіс, оған:

      1) қоректендіру желісінің қорғаныс өткізгіші;

      2) ашық өткізгіш бөліктердің қорғаныс өткізгіштері қосылған жылжымалы электр қондырғысының қорғаныс өткізгіші;

      3) жылжымалы электр қондырғысының корпустың және басқа да бөгде өткізгіш бөліктерінің әлеуеттерін теңестіру өткізгіштері;

      4) жылжымалы электр қондырғысының жергілікті жерге тұйықтағышына қосылған жерге тұйықтағыш өткізгіш (ол болған жағдайда).

      Қажет болған жағдайда ашық және бөгде өткізгіш бөліктер әлеуеттерді қосымша теңдестіру өткізгіштері арқылы өзара қосылуы керек.

      261. Оқшауланған бейтараптамасы бар жылжымалы электр қондырғының қорғаныс жерге тұйықталуы ашық өткізгіш бөліктерге бір фазалы тұйықталу кезінде оның кедергісіне не жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтай отырып орындалуы керек.

      Жерге тұйықтау құрылғысын оның кедергісіне қойылатын талаптарды сақтай отырып орындау кезінде кедергінің мәні 25 Ом аспауы керек. Осы Қағидалардың 211-тармағына сәйкес көрсетілген кедергіні арттыруға рұқсат етіледі.

      Жерге тұйықтау құрылғысын жанасу кернеуіне қойылатын талаптарды сақтай отырып орындау кезінде жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі нормаланбайды. Бұл жағдайда мынадай шарт орындалуы тиіс:

      Rз < 25/Iз, (9)

      мұнда Rз – жылжымалы электр қондырғысының жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі, Ом,

      Iз – жылжымалы электр қондырғысының ашық өткізгіш бөліктеріне бір фазалы тұйықталудың толық тогы, А.

      262. Оқшауланған бейтараптамасы бар жылжымалы автономды қоректену көзінен қоректенетін жылжымалы электр қондырғыларды қорғаныс тұйықталуы үшін жергілікті жерге тұйықтауды мынадай жағдайда орындамауға рұқсат етіледі:

      1) автономды қоректену көзi және электр қабылдағыштар жылжымалы электр қондырғыда тікелей орналастырылып, олардың корпустары өзара қорғаныс өткізгішпен қосылуы керек, сол көзден басқа электр қондырғылары қоректенбейдi;

      2) автономды жылжымалы қоректендіру көзі қорғаныс жерге тұйықтау үшін өзінің жерге тұйықтау құрылғысы болады, жылжымалы электр қондырғысының барлық ашық өткізгіш бөліктері, оның корпусы және басқа да бөгде өткізгіш бөліктері қорғаныс өткізгішінің көмегімен автономды жылжымалы қоректену көзінің корпусымен сенімді жалғанады, ал жылжымалы электр қондырғысындағы электр жабдығының корпусына екі фазалы тұйықталу кезінде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 52-кестесіне сәйкес қоректендіруді автоматты ажырату уақыты қамтамасыз етіледі.

      263. Оқшауланған бейтараптамасы бар автономды жылжымалы қоректену көздерінің жарық және дыбыс сигналдары бар корпусқа (жерге) қатысты оқшаулау кедергісін үздіксіз бақылау құрылғысы болуы керек. Оқшаулауды бақылау құрылғысының дұрыстығын тексеру және оны ажырату мүмкіндігі қамтамасыз етілуі керек.

      Егер бұл ретте осы Қағидалардың 261-тармағының шарты орындалса, осындай автономды жылжымалы көзден қоректенетін жылжымалы электр қондырғысында сигналға әрекет ететін оқшаулау кедергісін үздіксіз бақылау құрылғысын орнатпауға рұқсат етіледі.

      264. Жылжымалы электр қондырғыларында тікелей жанасудан қорғаныс ток өткізгіш бөліктердің, қоршаулар мен қабықшалардың негізгі оқшаулануын қолдану арқылы қамтамасыз етілуі керек. Кедергілерді қолдануға және қолжетімділік шегінен тыс орналастыруға рұқсат етілмейді.

      Жылжымалы электр қондырғысының үй-жайынан тыс электр қабылдағыштарды қосуға арналған штепсельді розеткаларды қоректендіретін тізбектерде осы Қағидалардың 249-тармағына сәйкес қосымша қорғаныс орындалуы тиіс.

      265. Жылжымалы электр қондырғыларының қорғаныс өткізгіштері иілгіш, мыстан жасалған және фазалық өткізгіштері бар тұтас қабықта болуы керек. Өткізгіштердің қимасы мынадай талаптарға:

      1) нөлдік – осы Қағидалардың 224 пен 225-тармақтарына;

      2) жерге тұйықтау – осы Қағидалардың 215-тармағына;

      3) әлеуеттерді теңдестіру – осы Қағидалардың 234, 235 пен 236-тармақтарына сәйкес болуы керек.

      Оқшауланған бейтараптамасы бар жылжымалы электр қондырғыларында фазалық өткізгіштерден бөлек қорғаныс өткізгіштерін төсеуге рұқсат етіледі.

      266. Жылжымалы электр қондырғы қоректендіретін желінің барлық өткізгіштерін, қорғаныс өткізгішін қоса алғанда, бір коммутациялық аппарат (тiркеуiш) көмегiмен бiр уақытта ажыратуға рұқсат етiледi.

      267. Егер жылжымалы электр қондырғы штепсельдік қосқыштарды пайдалана отырып қоректенсе, қосқыш вилкасы жылжымалы электр қондырғысы жағынан қосылып, оқшаулағыш материалдан қабығы болуы керек.

19-параграф. Жануарларды ұстауға арналған үй-жайлардың электр қондырғылары

      268. Мал шаруашылық үй-жайлардың электр қондырғыларын қоректендіру жерге тұйықтау бейтараптамасы бар ауыспалы токтың 380/220 В кернеудегі тораптан орындалады.

      269. Жанама жанасу кезінде адамдар мен жануарлар қорғанысы үшін қоректендіруді автоматты ажырату орындалуы керек. Қоректендіруші желіде нөлдік жұмыс және нөлдік қорғаныс өткізгіштерін бөлу орындалуы тиіс. Өткізгіштерді бөлу енгізу қалқаншада орындалады. Мұндай электр қондырғыларын кіріктірілген және жапсарлас кіші станциялардан қоректендірген кезде өткізгіштерді бөлу трансформатордың бейтараптамасында орындалады, бұл ретте нөлдік жұмыс өткізгішінде фазалық өткізгіштердің барлық ұзындығына тең оқшаулауы болуы керек.

      Жануарларды ұстауға арналған үй-жайларда, сондай-ақ бөгде өткізгіш бөліктердің көмегімен олармен байланысты үй-жайларда қоректендіруді автоматты қорғаныс уақыты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 52-кестесіне сәйкес болуы керек.

      Егер көрсетілген ажырату уақыты кепілдік берілмейтін болса, қосымша қорғаныс шараларын орындау қажет.

      270. Үй-жайға кіреберістегі біріккен нөлдік өткізгіш қайта жерге тұйықталуы керек. Қайта жерге тұйықтау кедергісінің мәні осы Қағидалардың 207-тармағына сәйкес болуы керек.

      271. Жануарларды ұстауға арналған үй-жайларда бір уақытта жанасуға қолжетімді барлық ашық және сыртқы өткiзушi бөлiктерді (су құбырлары, вакуум құбыры, қотанның металл қоршаулары, металл көгендері) қосатын әлеуеттерді теңдестiрудiң қосымша жүйесі орындалуы керек.

      272. Жануарларды орналастыру аймағында еденде металды тор немесе басқа құрылғының көмегімен әлеуеттерді теңдестiру орындалуы керек, ол әлеуеттерді теңдеструдің қосымша жүйесімен қосылуы керек.

      273. Әлеуеттерді теңдестіру және теңестіру құрылғылары электр жабдықтары жұмысының қалыпты режимінде жанасу кернеуі 0,2 В-тан аспайтын, ал авариялық режимде ажырату уақыты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 52-кестесінде көрсетілгеннен артық болған кезде қауіптілігі жоғары, аса қауіпті және сыртқы қондырғылардағы электр қондырғылары үшін 12 В-тан артық емес қамтамасыз етуі керек.

      274. Штепсельдік розеткаларды қоректендіретін барлық топтық тізбектер үшін 30 мА аспайтын номиналдық ажырататын дифференциалды токпен ҚАҚ көмегімен тура жанасудан қосымша қорғаныс орындалуы керек.

      275. Әлеуеттерді теңдестіруді орындауды талап ететін жағдайы жоқ мал шаруашылық үй-жайларында енгізу қалқаншасында орнатылатын 100 мА кем емес номиналдық ажырататын дифференциалды токпен ҚАҚ көмегімен қорғаныс орындалуы керек.

8-тарау. Қабылдау-өткізу сынауларының нормалары

1-параграф. Жалпы ережелер

      276. Энергия өндіруші, энергиямен жабдықтаушы, энергия жеткізуші ұйымдарда және тұтынушыларда жаңадан пайдалануға енгізілген 500 кВ дейінгі электр жабдығы осы тараудың талаптарына сәйкес қабылдау-өткізу сынауларынан өтеді.

      Қабылдау-өткізу сынауларын өткізген кезде осы нормалармен қамтылмаған электр жабдықтарында дайындаушы зауыттың нұсқаулықтарын және жеткізуші фирмалардың нұсқауларын басшылыққа алу керек.

      Электр энергиясы тұтынушыларының жалпы мақсаттағы электрмен жабдықтау жүйелеріне ортақ қосылу нүктелерінде электр энергиясы сапасының көрсеткіштерін өлшеуді тұтынушының электр қондырғысын пайдалануға енгізер алдында қосқанға дейін және қосқаннан кейін энергиямен жабдықтаушы немесе энергия жеткізуші ұйымдар өткізеді, ал пайдалану барысында электр энергиясы сапасының көрсеткіштерін өлшеу Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Ерекше бөлім), Заң және "Электр энергиясы. Техникалық құралдардың үйлесімділігі электромагниттік. Жалпы мақсаттағы электрмен жабдықтау жүйелеріндегі электр энергиясы сапасының нормалары" МЕМСТ 32144 (бұдан әрі – МЕМСТ 32144) талаптарына сәйкес белгіленеді.

      277. Осы тарауда қарастырылған сынаулардан өзге, барлық электр жабдықтары зауыт және монтаждау нұсқаулықтарына сәйкес механикалық бөлігінің жұмысы тексеруден өтуі керек.

      Жабдықтың пайдалануға дайындығы осы жабдық бірлігіне жататын барлық сынаулардың нәтижелерін қарастыру негізінде анықталады.

      278. Монтаждау процесінде монтаждау персоналы, сондай-ақ жөндеу персоналы тікелей электр жабдығын пайдалануға енгізер алдында жүргізген барлық өлшеулер, сынаулар және апробациялар дайындаушы зауыттардың қолданыстағы нұсқаулықтарына және осы Қағидаларға сәйкес актілер және хаттамалармен ресімделуі тиіс.

      279. Энергия өндіруші, энергиямен жабдықтаушы, энергия беруші ұйымдарда және тұтынушыларда жоғары кернеумен барлық электр жабдықтары 35 кВ және одан төмен, ал сынау құрылғылары болған кезде – осы тарауда айтылған жағдайларды қоспағанда, кернеуі 35 кВ жоғары электр жабдықтары сыналуы тиіс.

      280. Олар қолданылған қондырғының номинал кернеуінен артатын номинал кернеуімен оқшаулағыштар мен электр жабдықтары электр жабдығының тиісті тобына арналған нормалар бойынша арттырылған кернеумен сыналуы мүмкін.

      281. Осы тараудың нормаларында көзделгеннен төмен электр беріктігі бар шетелдік фирмалардың (айналмалы машиналардан басқа) электр жабдықтарын оқшаулау, егер дайындаушы зауыттардың басқа нұсқаулары болмаса, зауыттық сынау кернеуінің 90%-ын құрайтын кернеумен сыналуы тиіс.

      282. Өндірістік жиіліктің арттырылған кернеуімен аппараттардың оқшаулауын сынаудан өткізу тарату құрылғысының шиналарының оқшаулауының сынауымен бірге жасалуы керек (ағытпай). Сонымен қатар, сынау кернеуін ең төменгі сынау кернеуі бар жабдыққа арналған нормалар бойынша қабылдауға болады.

      Электр жабдығының оқшаулауына бірнеше сынау жүргізген жағдайда, арттырылған кернеумен сынаудан оның басқа сынау түрлері де өткізілуі тиіс.

      283. 1 кВ тең өндірістік жиілік кернеуімен оқшаулауды сынау 2,5 кВ мегаомметрмен оқшаулау кедергісінің бір минуттық мәнін өлшеумен алмастырылады. Егер кедергі мәні нормаларда келтірілгеннен аз болса, өндірістік жиіліктің 1 кВ кернеуімен сынау міндетті болып табылады.

      60 В астам жұмыс кернеуімен екінші реттік тізбек оқшаулауының өндірістік жиілік кернеуімен электр қондырғыларын сынаудан өткізу энергия өндіруші, энергиямен жабдықтаушы, энергия жеткізуші және тұтынушылар үшін міндетті болып табылады.

2-параграф. Синхронды генераторлар, компенсаторлар және коллекторлық қоздырғыштар

      284. Қуаты 1 кВ жоғары кернеуі 1 МВт-тан жоғары синхронды генераторлар, сондай-ақ синхронды компенсаторлар мен коллекторлық қоздырғыштар осы параграфтың толық көлемінде сыналуы тиіс.

      Кернеуі 1 кВ жоғары қуаты 1 МВт-қа дейінгі генераторлар осы тармақтың 1)–5), 7)–15) тармақшалары бойынша сыналуы тиіс.

      Кернеуі 1 кВ дейінгі генераторлар олардың қуатына қарамастан, осы тармақтың 2), 4), 5), 8), 10)–14) тармақшалары бойынша сыналуы тиіс:

      1) қағаз-майлы оқшаулауы бар генераторлар үшін кептіру қажеттілігі дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес белгіленеді;

      ТГВ-300 типті турбогенераторлар үшін, егер оқшаулаудың қалған сипаттамалары (R60/R15 және R60) белгіленген нормаларды қанағаттандырса, 3-тен астам сызықсыз коэффициент кезінде кептірусіз қосуға рұқсат етіледі;

      2) оқшаулау кедергісін өлшеу. Оқшаулау кедергісі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 53-кестесінде келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс;

      3) фазалар бойынша ағу тогын өлшей отырып, жоғары түзетілген кернеумен статор орамаларын оқшаулауды сынау. Сынауға корпуспен қосылған басқа фазалар немесе тармақтар кезінде әрбір фаза немесе тармақ жеке өткізіледі.

      Статор орамасын сумен салқындататын генераторларда сынау егер бұл мүмкіндік генератор конструкциясында көзделген жағдайда жүргізіледі.

      Сынау кернеуінің мәні осы Қағидаларға 1-қосымшаның 54-кестесінде келтірілген.

      ТГВ-300 типті турбогенераторлар үшін сынау тармақтар бойынша жүргізіледі.

      ТГВ-200 және ТГВ-300 типті генераторлар үшін сыналатын түзетілген кернеу осы генераторларды пайдалану жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес қабылданады.

      Кернеуге қисық тәуелділікті құру үшін ағу токтарын өлшеу түзетілген кернеудің кемінде бес мәні кезінде – тең сатылы 0,2 Umax-тен Umax-қа дейін жүргізіледі. Әрбір сатыда кернеу 1 минут ішінде ұсталады. Бұл ретте 15 және 60 сек. кейін ағу токтары белгіленеді;

      4) оқшаулауды өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау. Сынау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 55-кестесінде келтірілген нормалар бойынша жүргізіледі.

      Сынауға корпуспен қосылған басқа фазалар немесе тармақтар кезінде әрбір фаза немесе тармақ жеке өткізіледі.

      Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут.

      Өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен оқшаулауды сынауды жүргізу кезінде мыналарды басшылыққа алу қажет:

      генератор статорының орамаларын оқшаулауды сынау роторды статорға енгізгенге дейін жүргізіледі. Егер гидрогенератор статорын түйістіру және құрастыру монтаждау алаңында жүзеге асырылса және кейіннен статор шахтаға жиналған түрде орнатылады, онда оны оқшаулау екі рет сыналады: құрастыру алаңында құрастырғаннан кейін және статорды шахтаға орнатқаннан кейін роторды статорға енгізгенге дейін.

      Сынау процесінде машинаның алдыңғы бөліктерінің жай-күйін бақылау жүзеге асырылады:

      турбогенераторларда-шеткі қалқандар алынған кезде, гидрогенераторларда-ашық желдеткіш люктерде;

      сумен салқындатылатын машиналарға арналған статор орамасының оқшаулауын сынау үлестік кедергісі 75 кОм/см кем емес салқындату жүйесінде дистилденген су айналымы кезінде және номиналды шығыс кезінде жүргізіледі;

      10 кВ және одан жоғары генераторларда 1 минут бойы жоғары кернеумен статордың орамасын сынағаннан кейін сынау кернеуін генератордың номиналды кернеуіне дейін төмендету және статор орамаларының алдыңғы бөліктерінің тәжін бақылау үшін 5 минут бойы ұстау қажет. Бұл ретте, сары немесе қызыл түсті сәулеленудің, түтіннің пайда болуы, бандаждардың түсуі және сол сияқты құбылыстардың жекелеген нүктелерінде шоғырланбауы тиіс, көгілдір және ақ жарық беруге жол беріледі;

      турбогенераторлар роторы орамасының оқшаулауын сынау ротордың номиналды айналу жиілігі кезінде жүргізіледі;

      5) тұрақты ток кедергісін өлшеу. Тұрақты ток кедергісінің рұқсат етілген ауытқу нормалары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 56-кестесінде келтірілген;

      6) өнеркәсіптік жиіліктегі ауыспалы ток роторы орамасының кедергісін өлшеу. Қуаты 1 МВт астам генераторлар үшін өндіріледі. Өлшеу номиналды қоса алғанда, айналу жиілігінің үш-төрт сатысындағы 220 В аспайтын кернеу кезінде, сондай-ақ қозғалмайтын күйде жүргізіледі. Айқын полюсті машиналар үшін қосылыстардың оқшауланбаған жерлері жылжымайтын жағдайда өлшеу әрбір полюске жеке немесе қосарланған жүргізіледі. Өлшенген мәндердің дайындаушы зауыттың деректерінен немесе полюстердің орташа кедергісінен ауытқуы өлшеу дәлдігі шегінде болуы тиіс;

      7) статор мен генератор роторы арасындағы әуе саңылауын өлшеу. Егер жекелеген типтегі генераторларға арналған нұсқаулықтарда неғұрлым қатаң нормалар көзделмесе, онда диаметральды қарама-қарсы нүктелердегі саңылаулар бір-бірінен артық болмауы мүмкін:

      орташа мәндегі 5%-ға (олардың жартысына тең) - 150 МВт турбогенераторлар үшін және өткізгіштерді тікелей салқындататын жоғары;

      қалған турбогенераторлар үшін - 10% - ға;

      20 %-ға-гидрогенераторлар үшін.

      Анық полюсті машиналардың саңылауын өлшеу барлық полюстермен жүргізіледі;

      8) қоздыру жүйесін тексеру және сынау. Электр машиналық қоздырғыштарды тексеру және сынау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 56-кестесіне сәйкес жүргізіледі. Жартылай өткізгішті жоғары жиілікті қоздырғыштарды тексеру және сынау дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі;

      9) генератордың сипаттамаларын анықтау:

      үш фазалы ҚТ. Сипаттама ток номиналға дейін өзгергенде алынады. Зауыттық сипаттамадан ауытқулар өлшеу дәлдігі шегінде болуы тиіс.

      Өлшеу дәлдігінен асатын өлшенген сипаттаманың төмендеуі ротор орамасында орамдық тұйықталулардың бар екендігін куәландырады.

      Трансформаторы бар блокта жұмыс істейтін генераторларда барлық блоктың ҚТ сипаттамасы алынып тасталады (трансформатордың артындағы тығырықты орнатумен). Трансформаторы бар блокта жұмыс істейтін генератордың сипаттамасын, егер дайындаушы зауыттардың стендтерінде тиісті сынаутардың хаттамалары болса, анықтауға жол берілмейді.

      Екпінді қозғалтқышы жоқ синхронды компенсаторларда үш фазалы ҚТ сипаттамаларын алу, егер зауытта алынған сипаттамалары болмаған жағдайда бос жүрісте жүргізіледі. Бос жүрісте номиналды жиіліктегі кернеуді көтеру турбогенераторлар мен синхронды компенсаторлардың номиналды кернеуінің 130%-ына дейін, гидрогенераторлардың номиналды кернеуінің 150%-ына дейін жүргізіледі. Турбо - және гидрогенератордың бос жүрісінің сипаттамасын генератордың төменгі айналу жиілігі кезінде қозудың номиналды тогына дейін статор орамындағы кернеу 1,3 номиналдан аспаған жағдайда алуға болады. Синхронды компенсаторларда жүріс сипаттамасын алуға рұқсат етіледі. Трансформаторлары бар блокта жұмыс істейтін генераторларда блоктың бос жүрісінің сипаттамасы алынып тасталады, бұл ретте генератор 1,15 номиналды кернеуге дейін қозғалады (трансформатормен шектеледі). Блоктың трансформаторынан ажыратылған генератордың бос жүрісінің сипаттамасын, егер дайындаушы зауытта тиісті сынаутардың хаттамалары болса, алып тастауға жол беріледі. Бос жүріс сипаттамасының зауыттан ауытқуы нормаланбайды, бірақ өлшеу дәлдігі шегінде болуы тиіс;

      10) орамаралық оқшаулауды сынау. Сынау гидрогенераторлар статорының номиналды кернеуінің 150%-ына, турбогенераторлар мен синхронды компенсаторлардың 130%-ына сәйкес келетін мәнге дейін бос жүрісте генератордың номиналды жиілігінің кернеуін көтерумен жүргізіледі. Осы тармақтың 9) тармақшасына сәйкес трансформаторы бар блокта жұмыс істейтін генераторлар үшін фазалар бойынша кернеу симметриясы тексеріледі. Ең үлкен кернеу кезінде сынау ұзақтығы – 5 минут. Орамаралық оқшаулауды сынау бос жүріс сипаттамасын алумен бір мезгілде жүргізіледі;

      11) дірілді өлшеу. Үш бағытта өлшенген синхронды генераторлар мен компенсаторлар подшипниктерінің тербелісі (тербелістің екі еселенген амплитудасы) (тік орындалатын гидрогенераторларда оған бағыттаушы подшипниктері орнатылған айқастырма дірілін өлшеу жүргізіледі) және олардың қоздырғыштары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 57-кестесінде келтірілген мәндерден аспауы тиіс;

      12) салқындату жүйесін тексеру және сынау. Дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі;

      13) маймен жабдықтау жүйесін тексеру және сынау. Дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі;

      14) генератордың (компенсатордың) жұмысы кезінде подшипниктің оқшаулануын тексеру. Біліктің ұштары арасындағы, сондай-ақ іргетас плитасы мен оқшауланған подшипниктің корпусы арасындағы кернеуді өлшеу жолымен жүргізіледі. Бұл ретте, іргетас плитасы мен подшипник арасындағы кернеу білік ұштары арасындағы кернеуден аспауы тиіс. 10%-дан шамадан тыс кернеу арасындағы айырмашылық оқшаулау ақаулығын көрсетеді;

      15) генераторды (компенсаторды) жүктемемен сынау. Жүктеме қабылдау-тапсыру сынаутары кезеңінде практикалық мүмкіндіктермен анықталады. Осы жүктеме кезінде статорды қыздыру паспорттық деректерге сәйкес болуы тиіс;

      16) ротор тізбегінде өрісті сөндіру автоматы (бұдан әрі - ӨСА) ажыратылған кезде генератордың қалдық кернеуін өлшеу. Қалдық кернеудің мәні нормаланбайды;

      17) индуктивті кедергілерді және генератордың тұрақты уақытын анықтау. Индуктивті кедергілердің және тұрақты уақыттың мәндері нормаланбайды.

3-параграф. Тұрақты ток машиналары

      285. Қуаты 200 кВт дейінгі, кернеуі 440 В дейінгі тұрақты ток машиналары осы тармақтың 1), 2), 4), 8) тармақшалары бойынша, барлық қалғандары - қосымша осы тармақтың 3), 4), 5) тармақшалары бойынша сыналады.

      Синхронды генераторлар мен компенсаторлардың қоздырғыштары осы тармақтың 1)–6), 8) тармақшалары бойынша сыналады.

      Осы тармақтың 7) тармақшасы бойынша өлшеу бөлшектелген түрде монтаждау орнына келіп түскен машиналар үшін жүргізіледі.

      1) тұрақты ток машиналарын кептірмей қосу мүмкіндігін анықтау.

      2) оқшаулау кедергісін өлшеу. Машинаның корпусына және бандаждарына қатысты, сондай-ақ орамдар арасында орамалардың оқшаулау кедергісін өлшеу 1 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі.

      Оқшаулау кедергісі төмен болмауы тиіс:

      10-300 С – 0,5 мегаом (бұдан әрі – МОм) температурада корпусқа қатысты орамалар мен әр ораманың арасында);

      Зәкір бандаждары (қоздырғыштардан басқа) нормаланбайды;

      қоздырғыш зәкірінің бандаждары-1 МОм.

      3) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен оқшаулауды сынау. Сынау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 58-кестесінде келтірілген нормалар бойынша жүргізіледі. Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут.

      4) тұрақты ток кедергісін өлшеу:

      қозу орамалары. Кедергі мәні дайындаушы зауыттың деректерінен 2%-дан артық емес болуы тиіс;

      зәкір орамасы (коллекторлық пластина арасындағы). Кедергінің мәні бір бірінен 10%-ға артық емес айырмашылығы болуы тиіс, бұл шамалардың заңды ауытқулары орамдардың қосылу схемасымен шартталған жағдайларды қоспағанда;

      реостаттар мен іске қосу реттеу резисторлары. Жалпы кедергі өлшенеді және іздердің бүтіндігі тексеріледі. Кедергі мәндері дайындаушы зауыттың деректерінен 10%-дан артық емес айырмашылығы болуы тиіс.

      5) бос жүріс сипаттамасын алу және орамды оқшаулауды сынау. Кернеуді көтеру тұрақты ток генераторлары үшін номиналды кернеудің 130%-ына дейін; қоздырғыштар үшін – ең үлкен (төбелік) немесе дайындаушы зауыт белгілеген кернеуге дейін жүргізіледі. Полюстер саны төртеуден асатын машиналардың орамды оқшаулауын сынау кезінде көрші коллекторлық пластиналар арасындағы орташа кернеу 24 В-тан аспауы тиіс;

      Алынған сипаттаманың мәндерінің зауыттық сипаттаманың мәндерінен ауытқуы өлшеу дәлдігі шегінде болуы тиіс;

      6) жүктеме сипаттамасын алу. Генератордың қозуының номиналды тогынан төмен емес мәнге дейін жүктеме кезінде қоздырғыштар үшін жүргізіледі. Зауыттық сипаттамадан ауытқу нормаланбайды;

      7) полюстер арасындағы ауа саңылауларын өлшеу. Диаметральды қарама-қарсы нүктелердегі саңылаудың өлшемдері бір бірінен 10%-дан аспайтын саңылаудың орташа өлшемінен ерекшеленуі тиіс. Турбогенераторлардың қоздырғыштары үшін 300 МВт және одан да көп бұл айырмашылық 5%-дан аспауы тиіс;

      8) бос жүрісте және жүктемеде сынау. Зауыттық және жобалық деректерге сәйкес келуі тиіс айналу жиілігін немесе кернеуді реттеу шегі анықталады.

      Жүктемемен жұмыс істеу кезінде ұшқындау дәрежесі тексеріледі, ол осы Қағидаларға 1-қосымшаның 59-кестесінде келтірілген шкала бойынша бағаланады.

      Егер ұшқындау дәрежесі дайындаушы зауытпен арнайы айтылмаса, онда номиналды режимде ол 1,5-тен аспауы тиіс.

4-параграф. Ауыспалы токтың электр қозғалтқыштары

      286. 1 кВ дейінгі ауыспалы токтың электр қозғалтқыштары осы тармақтың 2), 4), 10), 11) тармақшаларына сәйкес сыналады.

      1 кВ жоғары ауыспалы токтың электр қозғалтқыштары осы тармақтың 1)–4), 7), 9)–11) тармақшаларына сәйкес сыналады.

      Осы тармақтың 5), 6), 8) тармақшалары бойынша бөлшектелген түрде монтаждауға түсетін электр қозғалтқыштары сыналады:

      1) кернеуі 1 кВ жоғары электр қозғалтқыштарын кептірмей қосу мүмкіндігін анықтау;

      2) оқшаулау кедергісін өлшеу. Кернеуі 1 кВ жоғары электр қозғалтқыштарының оқшаулау кедергісінің рұқсат етілген мәндері осы тармақта көрсетілген нұсқаулықтың талаптарына сәйкес болуы тиіс. Қалған жағдайларда оқшаулау кедергісі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 60-кестесінде келтірілген нормаларға сәйкес болуы тиіс;

      3) Өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау. Толық жиналған электр қозғалтқышта жүргізіледі.

      Статор орамасын сынау корпуспен қосылған басқа екі корпусқа қатысты жеке әрбір фаза үшін жүргізіледі. Әрбір фазаның шығыстары жеке жоқ қозғалтқыштарда корпусқа қатысты барлық ораманы сынауға жол беріледі.

      Сынау кернеулерінің мәні осы Қағидаларға 1-қосымшаның 60-кестесінде келтірілген. Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      4) тұрақты ток кедергісін өлшеу:

      статор мен ротор орамалары. 300 кВт және одан жоғары электр қозғалтқыштарының қуаты кезінде жүргізіледі.

      Әртүрлі фазалар орамаларының өлшенген кедергілері бір-бірінен немесе зауыттық деректерден 2%-дан артық емес айырмашылығы болуы тиіс;

      Іске қосу реттеуші резисторлар мен реостаттар. Жалпы кедергі өлшенеді және іздердің бүтіндігі тексеріледі. Кедергі мәні паспорттық деректерден 10%-дан аспауы тиіс;

      5) ротор мен статор болаты арасындағы саңылауларды өлшеу. Ротор осіне қатысты 900-қа ығысқан диаметральды қарама-қарсы нүктелердегі немесе нүктелердегі ауа саңылауларының өлшемдері орташа өлшемнің 10%-ынан аспауы тиіс;

      6) сырғанау подшипниктеріндегі саңылауларды өлшеу. Саңылаулардың өлшемдері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 62-кестесінде келтірілген;

      7) электр қозғалтқышы подшипниктерінің дірілін өлшеу. Әрбір подшипникте өлшенген діріл мәндері 217-кестеде келтірілген мәндерден аспауы тиіс.

      8) ротордың осьтік бағытта екпінін өлшеу. Сырғанау подшипниктері бар электр қозғалтқыштар үшін жүргізіледі. Осьтік екпін 2-4 мм аспауы тиіс;

      9) ауа салқындатқышты гидравликалық қысыммен сынау:

      0,2–0,25 мегапаскаль (бұдан әрі – МПа) артық гидравликалық қысыммен (2 – 2,5 шаршы сантиметрге килограмм күш (бұдан әрі - кгс/см2)) жүргізіледі. Сынау ұзақтығы 10 минут. Бұл ретте сынау кезінде қолданылатын қысымның төмендеуі немесе сұйықтықтың ағуы байқалмауы тиіс;

      10) электр қозғалтқышының жұмысын бос жүрісте немесе жүктелмеген механизммен тексеру. Тексеру ұзақтығы 1 сағаттан кем емес;

      11) жүктемемен электрқозғалтқыштың жұмысын тексеру. Пайдалануға беру сәтіне технологиялық жабдықпен қамтамасыз етілетін жүктеме кезінде жүргізіледі. Бұл ретте реттелетін айналу жиілігі бар электр қозғалтқышы үшін реттеу шектері анықталады.

5-параграф. Күштік трансформаторлар, автотрансформаторлар, май реакторлары және жерге тұйықталатын доға сөндіруші реакторлар (доға сөндіруші шарғылар)

      287. Қуаты 1,6 МВ•А дейінгі май толтырылған трансформаторлар осы тармақтың 1), 2), 4), 8), 9), 11)–14) тармақшалары бойынша сыналады.

      Қуаты 1,6 МВ•А астам май толтырылған трансформаторлар, сондай-ақ электр станциясының өзіндік мұқтаждықтарының жауапты трансформаторлары қуатына қарамастан, осы параграфта көзделген толық көлемде сыналады.

      Барлық қуаттағы құрғақ және совтолмен толтырылған трансформаторлар осы тармақтың 1)–8), 12), 14) тармақшалары бойынша сыналады.

      1) трансформаторларды қосу шарттарын анықтау РД 16 363-87 "қуатты трансформаторлар. Тасымалдау, түсіру, сақтау, монтаждау және пайдалануға беру";

      2) оқшаулау сипаттамаларын өлшеу. R60 оқшаулау кедергісінің рұқсат етілген мәндері, R60/R15 абсорбция коэффициенті, диэлектрлік шығындар бұрышының тангенсі және С2/С50 және D С/С қатынасы осы Қағидалардың 286-тармағына сәйкес регламенттеледі;

      3) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      орамдарды кірістермен бірге оқшаулау. Сынау кернеуі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 63-кестесінде келтірілген. Нормаланған D сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут.

      Пайдалануға енгізу кезінде май толтырылған трансформаторлардың орамаларын оқшаулаудың өнеркәсіптік жиілігінің жоғары кернеуімен сынау міндетті емес.

      Құрғақ трансформаторлардың орамаларын оқшаулаудың өнеркәсіптік жиілігінің жоғары кернеуімен сынау міндетті және осы Қағидаларға 1-қосымшаның 63-кестесінің нормалары бойынша жеңілдетілген оқшаулауы бар аппараттар үшін жүргізіледі.

      Импорттық трансформаторларды осы Қағидаларға 1-қосымшаның 63-кестесінде көрсетілген кернеулермен сынауға, егер олар осы трансформатор зауытта сыналған кернеулерден аспаған жағдайларда ғана рұқсат етіледі.

      35 кВ дейінгі кернеуге арналған жерге тұйықтау реакторларының сынау кернеуі тиісті класты трансформаторлар үшін келтірілгендерге ұқсас.

      Кернеуі 110 кВ және одан жоғары, бейтараптандырудың толық емес оқшаулауы бар (85 және 100 кВ сынау кернеуі) трансформаторлар орамасының желілік шығысын оқшаулау тек индуктивті кернеумен, ал бейтараптандырудың оқшаулауы – қоса берілген кернеумен сыналады;

      қолжетімді тартпалы шпилькаларды, нығыздаушы сақиналар мен ярмалық арқалықтарды оқшаулау. Сынау белсенді бөлігін қарап-тексеру жағдайында жүргізіледі. 1-2 кВ сынау кернеуі. Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      4) орамалардың тұрақты токқа кедергісін өлшеу. Егер ол үшін өзекшені алу қажет болмаса, барлық тармақтарда жүргізіледі. Кедергі басқа фазалардың осындай тармақталуында алынған кедергіден немесе дайындаушы зауыттың деректерінен 2%-дан аспауы тиіс;

      5) трансформация коэффициентін тексеру. Ауыстырып қосудың барлық сатыларында жүргізіледі. Трансформация коэффициенті басқа фазаларда сол тармақталған мәндерден немесе дайындаушы зауыттың деректерінен 2%-дан аспауы тиіс. Жүктеме кезінде реттеуі (бұдан әрі – ЖКР) бар трансформаторлар үшін трансформация коэффициенттері арасындағы айырмашылық реттеу сатысының мәнінен аспауы тиіс;

      6) үш фазалы трансформаторлардың қосылу тобын және бір фазалы трансформаторлардың шығыстарының полярлығын тексеру. Егер паспорттық деректер болмаса немесе осы деректердің дұрыстығына күмән болса, монтаждау кезінде жүргізіледі. Қосылыстар тобы паспорттық деректерге және қалқаншадағы белгілерге сәйкес болуы тиіс;

      7) токты және бос жүрістің шығынын өлшеу. Төменде көрсетілген өлшемдердің бірі жүргізіледі:

      номиналды кернеу кезінде. Бос жүріс тогы өлшенеді. Ток мәні нормаланбайды;

      аз кернеу кезінде. Өлшеу шығындарды номиналды кернеуге келтірумен немесе келтірмей жүргізіледі (салыстыру әдісі);

      8) ауыстырып қосқыш құрылғының жұмысын тексеру және дөңгелек диаграмманы алу. Айналмалы диаграмманы алу ауыстырып қосқыштың барлық жағдайларында жүргізіледі. Айналмалы диаграмма дайындаушы зауытта алынған диаграммадан ерекшеленбеуі тиіс. Ауыстырып қосқыш құрылғының іске қосылуын және контактілердің қысымын тексеру зауыттық нұсқаулықтарға сәйкес жүргізіледі;

      9) гидравликалық қысымдағы радиаторлары бар бакты сынау. Герметикаланған және кеңейткіші жоқ трансформаторлардан басқа барлық трансформаторлар ұшырайды.

      Сынау жүргізіледі:

      кернеуі 35 кВ дейінгі трансформаторларда-май бағанасының биіктігі толтырылған кеңейткіштің деңгейінен 0,6 м құрайтын май бағанасының гидравликалық қысымымен, толқынды бактары және пластиналы радиаторлары бар трансформаторлардан басқа, май бағанасының биіктігі 0,3 м тең қабылданады;

      майдың үлбірлі қорғанысы бар трансформаторларда - иілгіш қабықшаның ішінде артық ауа қысымы 10 килопаскаль (бұдан әрі – кПа);

      қалған трансформаторларда-кеңейткіштің май үсті кеңістігінде азоттың артық қысымын немесе құрғақ ауаны жасау арқылы 10 кПа.

      Барлық жағдайларда сынау ұзақтығы - кемінде 3 сағат (бұдан әрі – сағ).

      Кернеуі 150 кВ дейінгі трансформаторларды қоса алғанда сынау кезінде бактағы майдың температурасы – 10° С төмен емес, қалғандары – 20° С төмен емес.

      Егер сынаудан кейін қарап-тексеруде майдың ағуы байқалмаса, трансформатор май жұтатын болып саналады;

      10) салқындату жүйесін тексеру. Салқындату құрылғыларын іске қосу және жұмыс режимі дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес болуы тиіс;

      11) силикагель жағдайын тексеру. Индикаторлық силикагельдің біркелкі көгілдір түсі болуы тиіс. Түстің өзгеруі силикагельдің ылғалдануын көрсетеді;

      12) трансформаторларды фазалау. Фазалар бойынша сәйкес келуі тиіс;

      13) трансформатор майын сынау. Майсыз келетін жаңадан енгізілетін трансформаторларға құю алдында жаңа май осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 1), 2), 4)–12) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша сыналады.

      Майсыз тасымалданатын трансформаторлардан монтаж басталғанға дейін май қалдықтарының (түбінен) сынамасын алу жүргізіледі.

      Кернеуі 110-220 кВ трансформаторлардағы май қалдықтарының электрлік беріктігі 35 кВ төмен болмауы және кернеуі 330-500 кВ трансформаторларда – 45 кВ төмен болмауы тиіс.

      Маймен тасымалданатын кернеуі 110 кВ және одан жоғары трансформаторлардан жасалған май монтаждау басталғанға дейін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 1), 2), 3), 4), 5) және 10) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша сыналады.

      Маймен келетін май массасы 1 т астам трансформаторлардан жасалған майды сынау зауыттық хаттамасы болмаған кезде іске қосу алдында майды сынау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 1), 2), 3), 4), 5), 6), 7), 8), 9), 10) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша, ал кернеуі 110 кВ және одан жоғары трансформаторлардан жасалған майлар бұдан басқа осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 10) тармағы бойынша жүргізіледі.

      Трансформаторға құйылған майды монтаждаудан кейін кернеуге қосу алдында сынау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 1), 2), 3), 4) және 5) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша жүргізіледі.

      Кернеуі 110 кВ және одан жоғары трансформаторлардан жасалған майды осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 1), 2), 3), 4) және 5) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша сынау кезінде майдың диэлектрлік ысырабы бұрышының тангенсін өлшеу де жүргізіледі. Майдың диэлектрлік ысыраптары бұрышының тангенсін өлшеу оқшаулаудың диэлектрлік ысыраптары бұрышының тангенсінің жоғары мәні бар трансформаторларда да жүргізіледі.

      Монтаждауға маймен толтырылған I және II габаритті трансформаторлардан жасалған майды, трансформаторды жұмысқа қосқанға дейін 6 айдан аспайтын мерзімде жүргізілген зауыттық сынау көрсеткіштерінің нормаларын қанағаттандыратын болған кезде тек осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 1) және 2) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша сынауға рұқсат етіледі;

      14) номиналды кернеуге итерумен сынау. Номиналды кернеуге трансформаторды 3-5 есе қосу процесінде трансформатордың қанағаттанғысыз жай-күйін көрсететін құбылыстар орын алмауы тиіс.

      Генераторы бар блок схемасы бойынша құрастырылған трансформаторлар кернеуді нөлден көтеру желісіне қосылады;

      15) кірмелерді сынау. Осы Қағидалардың 305-тармағына сәйкес жүргізіледі.

      16) кіріктірілген ток трансформаторларын сынау осы Қағидалардың 288-тармағына сәйкес жүргізіледі.

6-параграф. Өлшеуіш трансформаторлар

      288. Өлшеу трансформаторлары осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу:

      ток трансформаторының негізгі оқшаулауының кедергісін, өлшеу конденсаторының оқшаулауын және конденсатор типті қағаз-майлы оқшаулаудың соңғы қаптамасының шығуын өлшеу 2500 в мегаомметрмен жүргізіледі.

      Екінші реттік орамалардың кедергісін және каскадты ток трансформаторларының аралық орамаларын цоколға қатысты өлшеу 1000 В мегаомметрмен жүргізіледі.

      Каскадты ток трансформаторларында оқшаулау кедергісі жалпы ток трансформаторы үшін өлшенеді. Мұндай өлшеулердің қанағаттанғысыз нәтижелері кезінде оқшаулау кедергісі сатылар бойынша қосымша өлшенеді;

      2) оқшаулаудың диэлектрлік ысырабы бұрышының тангенсін өлшеу кернеуі 110 кВ және одан жоғары ток трансформаторлары үшін жүргізіледі.

      +20° С температурада ток трансформаторлары оқшаулауының диэлектрлік ысыраптары бұрышының тангенсі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 65-кестесінде келтірілген мәндерден аспауы тиіс;

      3) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      бастапқы орамдарды оқшаулау. Сынау 35 кВ дейінгі ток трансформаторлары мен кернеу трансформаторлары үшін міндетті болып табылады (шығыстардың біреуінің әлсіреген оқшаулағышы бар кернеу трансформаторларынан басқа).

      Өлшеу трансформаторларына арналған ток кернеулерінің мәндері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 66-кестесінде көрсетілген.

      Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы: кернеу трансформаторлары үшін 1 минут қыш, сұйық немесе қағаз-май оқшаулағышы бар ток трансформаторлары үшін 1 минут қатты органикалық материалдардан немесе кабель массасынан оқшаулағышы бар ток трансформаторлары үшін 5 минут;

      екінші реттік орамдарды оқшаулау. Екінші реттік орамдаррды оқшаулауға арналған сынау кернеуінің мәні оларға қосылған тізбектермен бірге 1 кВ құрайды. Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      4) бос жүріс тогын өлшеу. Кернеуі 110 кВ және одан жоғары каскадты трансформаторлар үшін номиналды кернеу кезінде екінші реттік орамда жүргізіледі. Бос жүріс тогының мәні нормаланбайды;

      5) ток трансформаторларының магнит өткізгішін магниттеу сипаттамаларын алу. Егер ол үшін 380 В жоғары кернеу талап етілмесе, ток нөлден номиналға дейін өзгерген кезде жүргізіледі. Релелік қорғаныс құрылғыларын қоректендіруге арналған ток трансформаторлары, автоматты авариялық осциллографтар, тіркейтін аспаптар үшін, қателіктерді, бейаланс токтарын және номиналдан жоғары токтардың өту шарттарына қатысты рұқсат етілген жүктемені есептеуді жүргізу қажет болғанда, сипаттамаларды алу токтың нөлден магнит өткізгіштің қанығуы басталатын мәнге дейін өзгеруі кезінде жүргізіледі.

      Орамда тарамдар болған жағдайда сипаттамалар жұмыс тарамында алынады.

      Алынған сипаттамалар магниттеудің типтік сипаттамасымен немесе басқа бір типті ақаусыз ток трансформаторларын магниттеудің сипаттамаларымен салыстырылады;

      6) шығыстардың полярлығын (бір фазалы) немесе өлшеу трансформаторларының қосылу тобын (үш фазалы) тексеру. Егер паспорттық деректер болмаса немесе осы деректердің дұрыстығына күмән болса, монтаждау кезінде жүргізіледі. Полярлығы және қосылу тобы паспорттық деректерге сәйкес болуы тиіс;

      7) барлық тармақтарда трансформация коэффициентін өлшеу. Ауыстырып қосқыш құрылғысы бар кіріктірілген ток трансформаторлары мен трансформаторлар үшін жүргізіледі (ауыстырып қосқыштың барлық жағдайларында). Паспорттықтан коэффициенттің табылған мәнінің ауытқуы өлшеу дәлдігі шегінде болуы тиіс;

      8) орамалардың тұрақты токқа кедергісін өлшеу. Ауыстырып қосқыш құрылғысы бар кернеуі 10 кВ және одан жоғары ток трансформаторларының бастапқы орамдарында және каскадты кернеу трансформаторларының байланыстырғыш орамаларында жүргізіледі. Орам кедергісінің өлшенген мәнінің паспорттан немесе басқа фазалар орамаларының кедергісінен ауытқуы 2%-дан аспауы тиіс;

      9) трансформатор майын сынау. 35 кВ және одан жоғары өлшеу трансформаторларында осы Қағидалардың 307-тармағына сәйкес жүргізіледі.

      Оқшаулаудың диэлектрлік ысырабы бұрышының тангенсі жоғары мәні бар өлшеу трансформаторлары үшін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 10-тармағы бойынша майды сынау жүргізіледі.

      Май толтырылған каскадты өлшеу трансформаторларында майдың жекелеген сатыларындағы жай-күйін бағалау сатының (каскадтың) номиналды жұмыс кернеуіне сәйкес келетін нормалар бойынша жүргізіледі;

      10) НДЕ типіндегі сыйымдылықты кернеу трансформаторларын (бұдан әрі – СБК) сынау дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі;

      11) НДЕ типіндегі трансформаторларының вентильді ажыратқыштарын сынау осы Қағидалардың 302-тармағына сәйкес жүргізіледі.

7-параграф. Май ажыратқыштары

      289. Кернеудің барлық кластарының май ажыратқыштары осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу:

      органикалық материалдардан жасалған жылжымалы және бағыттаушы бөліктер. 2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі.

      Оқшаулау кедергісі 218-кестеде келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс.

      Екінші реттік тізбектер, қосу және ажырату электр магниттері осы Қағидалардың 308-тармағына сәйкес жүргізіледі.

      2) кірмелерді сынау. Осы Қағидалардың 305-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      3) бак ішіндегі оқшаулаудың және доға сөндіргіш құрылғылардың оқшаулауының жай-күйін бағалау. Оқшаулаудың диэлектрлік ысыраптары бұрышының тангенсін өлшеу жолымен орнатылған енгізулері бар 35 кВ ажыратқыштар үшін жүргізіледі. Егер тангенстің өлшенген мәні доға сөндіргіш құрылғылардың бакішілік оқшаулауының әсерін толық алып тастағанда өлшенген кірмелердің диэлектрлік ысыраптары бұрышының тангенсінен 2 есе артық болса, сөндіргішке кірмелерді орнатқанға дейін кептіруге жатады;

      4) оқшаулауды өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      корпусқа немесе тірек оқшаулағышына қатысты ажыратқыштардың оқшаулау кернеуі 35 кВ дейінгі ажыратқыштар үшін жүргізіледі. Ажыратқыштарға арналған сынау кернеуі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 67-кестесінің деректеріне сәйкес қабылданады;

      нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      екінші реттік тізбектерді және қосу және ажырату электромагниттерінің орамаларын оқшаулау. 1 кВ сынау кернеуінің мәні. Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      5) тұрақты ток кедергісін өлшеу:

      май ажыратқыштарының контактілері. Ажыратқыш полюсінің ток өткізгіш жүйесінің және оның жеке элементтерінің кедергісі өлшенеді;

      тұрақты токқа контакті кедергісінің мәні дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      шунтталатын резисторлардың доға сөндіргіш қондырғылары. Кедергінің өлшенген мәні зауыттық деректерден 3%-дан аспауы тиіс;

      қосу және ажырату электромагниттерінің орамдары. Орамдардың кедергілерінің мәні дайындаушы зауыттардың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      6) ажыратқыштардың жылдамдық және уақытша сипаттамаларын өлшеу. Уақытша сипаттамаларды өлшеу кернеудің барлық кластарының ажыратқыштары үшін жүргізіледі. Қосу және ажырату жылдамдығын өлшеу 35 кВ және одан жоғары ажыратқыштар үшін, сондай-ақ дайындаушы зауыттың нұсқаулығымен талап етілетін жағдайларда кернеу сыныбына қарамастан жүргізіледі. Өлшенген сипаттамалар дайындаушы зауыттардың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      7) ажыратқыштың жылжымалы бөліктерінің (траверс) жүрісін, қосу кезінде контактілердің қысылуын, контактілердің тұйықталуы мен ажыратылуын бір мезгілде өлшеу. Алынған мәндер дайындаушы зауыттардың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      8) механизмдердің, жетектер мен ажыратқыштардың реттеу және орнату сипаттамаларын тексеру өндіруші зауыттардың нұсқаулықтары мен жетек пен ажыратқыштың әрбір түрі үшін паспорттардың көлемі мен нормалары бойынша жүргізіледі;

      9) еркін ажырату механизмінің әрекетін тексеру. Ажыратылған кезде жылжымалы контактілер жүрісінің учаскесінде – ажыратқыштың бастапқы тізбегінің тұйықталу сәтінен бастап (соңғысының жақындасуы кезінде тесілетін оның контактілері арасындағы аралықты ескере отырып) жағдайды толық қосқанға дейін жүргізіледі. Бұл ретте, жетектің конструкциясымен шартталған және қосу электромагнитінің өзекшесіне тірелгенге дейін көтерілген кезде немесе белгісіз серіппелер (жүкке) кезінде еркін ағыту механизмінің әрекетін тексеру қажеттігін айқындайтын ерекше талаптар ескерілуі тиіс.);

      10) ажыратқыштар жетектерінің іске қосылу кернеуін (қысымын) тексеру. Жетектер электр магниттерінің қысқыштарындағы кернеудің нақты мәндерін немесе ажыратқыштар жұмыс қабілеттілігін сақтайтын пневможетектердің қысылған ауа қысымын анықтау мақсатында іске қосу және ажырату операцияларын басынан аяғына дейін орындайды. Бұл ретте, уақытша және жылдамдық сипаттамалары нормаланатын мәндерге сәйкес келмеуі мүмкін.

      Іске қосылу кернеуі жетек электр магниттерінің қысқыштарындағы жұмыс кернеуінің төменгі шегінен 15-20%-ға кем болуы тиіс, ал пневможетектердің іске қосылу қысымы жұмыс қысымының төменгі шегінен 20-30%-ға кем болуы тиіс. Серіппелі жетегі бар ажыратқыштың жұмыс қабілеттілігін дайындаушы зауыт нұсқаулықтарының нұсқауларына сәйкес серіппелерді қосу азайтылған тартқанда тексеру қажет.

      Май ажыратқыштары жетектердің электр магниттерінің қысқыштарындағы кернеудің мынадай мәндері кезінде сенімді жұмысты қамтамасыз етуі тиіс: ажыратқыштарды қосқан кезде номиналды 65-120% ажыратылған кезде номиналды 80-110% (номиналды қосу тогы 50 кА дейін) және номиналды 85-110% (номиналды қосу тогы 50 кА астам). Пневможетектері бар ажыратқыштар үшін жұмыс қысымының өзгеру диапазоны номиналды 90-110% кем болмауы тиіс. Жетектердің жұмыс кернеуінің (қысымының) төменгі шектерінің көрсетілген мәндері кезінде ажыратқыштар (бастапқы тізбектегі токсыз) тиісті шарттар үшін дайындаушы зауыттармен нормаланатын уақытша және жылдамдық сипаттамаларын қамтамасыз етуі тиіс;

      11) ажыратқышты бірнеше рет қосумен және ажыратумен сынау. Май ажыратқыштарын бірнеше рет сынау 110, 100, 80 (85) % номиналды және ең аз іске қосу электр магниттерінің қысқыштарындағы кернеу кезінде жүргізіледі; 120, 100, 65% номиналды және ең аз іске қосу кернеуінде ажырату.

      Төмен және жоғары кернеу кезіндегі операциялар саны 3-5, ал номиналды кернеу кезінде – 10 болуы тиіс.

      Сонымен қатар, ажыратқыштар в-О циклында (уақыт ұстанымынсыз) 3-5 есе сынауға жатады, ал АҚҚ режимінде жұмыс істеуге арналған ажыратқыштар, сондай – ақ О-В және О – в циклдарында 2-3 есе сынауға жатады; Күрделі циклдегі ажыратқыштың жұмысы электр магниттерінің қысқыштарындағы номиналды кернеудің 80 (85) % номиналды және төмен кезінде тексерілуі тиіс.

      12) ажыратқыштардың трансформаторлық майын сынау. 110 кВ және одан жоғары кернеулердің барлық кластарындағы Бак ажыратқыштарында майды сынау ажыратқыштарға май құйғанға дейін және одан кейін жүргізіледі.

      35 кВ дейінгі аз көлемді ажыратқыштарда май доға сөндіру камераларына құйылғанға дейін сыналады. Майды сынау осы Қағидалардың 307-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      13) кіріктірілген ток трансформаторларын сынау. Осы Қағидалардың 288-тармағына сәйкес жүргізіледі.

8-параграф. Әуе ажыратқыштары

      290. Кернеудің барлық класстарының әуе ажыратқыштары осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу:

      тіректік оқшаулағыштарды, сөндіргіш камералардың оқшаулағыштарын, ажыратқыштарды және кернеудің барлық класстарындағы ажыратқыштардың оқшаулағыш тартқыштарын 2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен немесе түзетілген токтың кернеу көзінен жүргізіледі.

      Қажет болған жағдайда тірек оқшаулағыштардың, сөндіргіш камералардың оқшаулағыштарының және бөлгіштердің оқшаулау кедергісін өлшеу сыртқы бетіне күзет сақиналарын орнату арқылы жүргізіледі.

      Оқшаулау кедергісі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 68-кестесінде келтірілген мәндерден төмен болмауы тиіс.

      екінші реттік тізбектер, қосу және ажырату электр магниттерінің орамалары осы Қағидалардың 309-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      2) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      ажыратқыштарды оқшаулау 35 кВ дейінгі ажыратқыштар үшін жүргізіледі. Ажыратқыштардың тірек тұтас фарфор оқшаулауы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 67-кестесіне сәйкес өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сыналады. Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут.

      Көп элементті оқшаулағыштардан тұратын ажыратқыштарды оқшаулау осы Қағидалардың 305-тармағына сәйкес сыналады;

      екінші реттік тізбектерді және басқару электр магниттерінің орамаларын оқшаулау осы Қағидалардың 306-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      3) тұрақты токқа ток өткізгіш контурдың (басты тізбектің) кедергісін өлшеу:

      ток өткізгіш контурдың кедергісі бөліктер бойынша өлшенуі тиіс, әрбір доға сөндіргіш құрылғы (модуль), сөндіру камерасының элементі (үзілуі) және бөлгіш, полюстік ішкі шиновкасы үшін жеке-жеке өлшенуі тиіс. Әуе ажыратқыштарының контактілері кедергісінің ең үлкен рұқсат етілген мәндері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 69-кестесінде келтірілген.

      Ажыратқыштарды қосу және ажырату электромагниттерінің орамалары. Осы Қағидаларға 1-қосымшаның 70-кестесіне немесе дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес ажыратқыштардың әрбір түрі үшін орнатылады.

      Кернеу бөлгіштері мен ажыратқыштың шунтталатын резисторлары үшін нормалар дайындаушы зауыттың деректері бойынша белгіленеді:

      4) ажыратқыштың сипаттамаларын тексеру. Қарапайым операциялар мен күрделі циклдар кезінде номиналды, ең аз және ең жоғары жұмыс қысымы кезінде алынған ажыратқыштың сипаттамалары дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес келуі тиіс;

      5) төмен кернеу кезінде ажыратқыш жетегінің іске қосылуын тексеру. Бактардағы ауаның ең жоғары қысымы 2,06 МПа (21,0 кгс/см2) кезінде басқару электр магниттерінің іске қосылу кернеуі 65% - дан аспауы тиіс;

      6) ажыратқышты бірнеше рет қосу және ажырату арқылы сынау. Әрбір ажыратқышпен орындалатын операциялар мен күрделі циклдердің саны осы Қағидаларға 1-қосымшаның 71-кестесіне сәйкес белгіленеді;

      7) әуе ажыратқыштарының кернеу бөлгіштерінің конденсаторларын сынау. Осы Қағидалардың 302-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      8) басқару электр магнитінің зәкірінің жүрісін тексеру. Форсировкасы бар электромагнит зәкірінің жүрісі 8 (-1) мм-ге тең болуы тиіс.

9-параграф. Жүктеме ажыратқыштары

      291. Толық жиналған және реттелген жүктеме ажыратқышы осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) екінші реттік тізбектерді оқшаулау кедергісін және басқару электр магниттері орамаларын өлшеу осы Қағидалардың 309-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      2) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      жүктеме ажыратқышын оқшаулау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 67-кестесіне сәйкес жүргізіледі.

      Екінші реттік тізбектерді оқшаулау және басқару электр магниттері орамаларын оқшаулау. Осы Қағидалардың 306-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      3) тұрақты ток кедергісін өлшеу:

      ажыратқыштың контактілері полюстің ток жүргізу жүйесінің кедергісін және жұмыс контактілерінің әрбір жұптарын өлшеу жүргізіледі. Кедергі мәні дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес болуы тиіс.

      Басқару электрмагниттерінің орамалары. Кедергі мәні дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      4) еркін ажырату механизмінің әрекетін тексеру. Еркін ажырату тетігі осы Қағидалардың 289-тармағының 9) тармақшасына сәйкес жұмыста тексеріледі;

      5) төмен кернеу кезінде жетектің іске қосылуын тексеру осы Қағидалардың 289-тармағының 10) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      6) жүктеме ажыратқышын бірнеше рет сынау осы Қағидалардың 289-тармағының 11) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      7) сақтандырғыштарды сынау осы Қағидалардың 304-тармағына сәйкес жүргізіледі.

10-параграф. Элегазды ажыратқыштар

      292. Толық жиналған және реттелген элегазды ажыратқышы осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) екінші реттік тізбектерді оқшаулау кедергісін және басқару электр магниттері орамаларын өлшеу осы Қағидалардың 308-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      2) оқшаулауды сынау: осы Қағидалардың 308-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі:

      50 Гц өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен. Оқшаулаудың электрлік беріктігін сынау кернеуі 35 кВ және одан төмен толық жиналған аппаратта жүргізіледі.

      Сынау кернеуінің мәні осы Қағидаларға 1-қосымшаның 67-кестесіне сәйкес қабылданады.

      Екінші реттік тізбектер және басқару электр магниттерінің орамалары осы Қағидалардың 308-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      3) тұрақты ток кедергісін өлшеу:

      негізгі тізбек полюстің бүкіл ток өткізуші контурын тұтастай да, сондай-ақ доға сөндіргіш құрылғының әрбір үзілуін жеке де жүргізіледі (егер бұл аппараттың конструктивтік орындалуы мүмкіндік берсе);

      басқару электромагнитін және олардың тізбектеріндегі қосымша резисторларды орау. Кедергі мәні зауыттық нормаларға сәйкес болуы тиіс;

      4) ажыратқыштардың ең аз іске қосылу кернеуін тексеру. Ажыратқыштар тұрақты ток көзінен жетекті қоректендіру кезінде 0,7 Uном артық емес кернеу кезінде іске қосылуы тиіс; ажыратқыш қуысындағы элегаздың номиналды қысымы және жетек резервуарларындағы ең үлкен жұмыс қысымы кезінде ауыспалы ток желісінен жетекті қоректендіру кезінде 0,65 Uном. Электромагниттерге кернеу итерумен берілуі тиіс;

      5) кернеу бөлгіштерінің конденсаторларын сынау. Сынаулар осы Қағидалардың 301-тармағының нұсқауларына сәйкес орындалуы тиіс. Өлшенген ыдыстың мәні дайындаушы зауыттың нормасына сәйкес келуі тиіс;

      6) ажыратқыштың сипаттамаларын тексеру. Элегазды ажыратқыштардың жұмысын тексеру кезінде зауыт нұсқаулықтарында көрсетілген сипаттамалар анықталуы тиіс. Тексеру және өлшеу нәтижелері паспорт деректеріне сәйкес болуы тиіс. Операциялар мен күрделі циклдардың түрлері, жетек резервуарындағы қысымның және ажыратқыштардың сипаттамаларын тексеру жүргізілетін жедел ток кернеулерінің мәні осы Қағидаларға 1-қосымшаның 71-кестесінде келтірілген. Ажыратудың және қосудың өзіндік уақытының мәндері ажыратқыштың доға сөндіргіш камераларындағы элегаздың номиналды қысымы, жетек резервуарларындағы сығылған ауаның бастапқы артық қысымы номиналды және басқару электр магниттері тізбектерінің шығыстарындағы номиналды кернеуге тең болған кезде қамтамасыз етілуі тиіс;

      7) ажыратқыштарды бірнеше рет сынамалармен сынау осы Қағидалардың 289-тармағының 11) тармақшасына және осы Қағидаларға 1-қосымшаның 71-кестесіне сәйкес жүргізіледі;

      8) газдың ағуын бақылау. Герметикалықты тексеру ағу іздегіштің көмегімен жүргізіледі. Газдың ағыс іздегіштің щуппен ағып кетуін бақылау кезінде контактілі қосылыстардың тығыздалу орындары және ажыратқыштың дәнекерленген жіктері тексеріледі.

      Ағып кетуді бақылау нәтижесі, егер ағыс іздегіштің шығу құралы ағып кетуді көрсетпесе, қанағаттанарлық деп есептеледі. Бақылау элегаздың номиналды қысымы кезінде жүргізіледі;

      9) элегаздағы ылғал құрамын тексеру. Шық нүктесін өлшеу негізінде анықталады. Элегаз шық нүктесінің температурасы минус 50° С жоғары болмауы тиіс;

      10) кіріктірілген ток трансформаторларын сынау. Осы Қағидалардың 288-тармағына сәйкес жүргізіледі.

11-параграф. Вакуумдық ажыратқыштар

      293. Толық жиналған және реттелген вакуумды ажыратқыш осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) екінші реттік тізбектерді оқшаулау кедергісін және басқару электр магниттері орамаларын өлшеу осы Қағидалардың 308-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      2) 50 Гц жиіліктегі жоғары кернеумен оқшаулауды сынау:

      ажыратқыштың оқшаулауын сынау кезінде сынау кернеуінің мәні осы Қағидаларға 1-қосымшаның 67-кестесіне сәйкес қабылданады;

      екінші реттік тізбектерді оқшаулауды және басқару электр магниттері орамаларын сынау осы Қағидалардың 308-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      3) ажыратқыштың іске қосылуының ең аз кернеуін тексеру кезінде вакуумдық ажыратқыштарды басқару электр магниттері іске қосылуы тиіс:

      0,85 Uном кем емес кернеу кезінде қосу электр магниттері;

      0,7 Uном кем емес кернеу кезінде ажырату электр магниттері;

      4) ажыратқыштарды бірнеше рет сынамалармен сынау кезінде электромагниттердің шығыстарында номиналды кернеу кезінде ажыратқыштармен орындауға жататын операциялар мен күрделі циклдардың саны:

      3–5 қосу және ажырату операциясы;

      2–3 цикл в-О операциялар арасында уақыт ұстамай.

      5) тұрақты токтың кедергісін өлшеу, ажыратқыштардың уақытша сипаттамаларын өлшеу, жылжымалы бөліктердің жүрісін және контактілердің тұйықталуын бір мезгілде өлшеу, егер бұл дайындаушы зауыттың нұсқаулығымен талап етілсе жүргізіледі.

12-параграф. Айырғыштар, бөлектеуіштер мен қысқа тұйықтауыштар

      294. Толық жиналған және реттелген айырғыштар, бөлектеуіштер және кернеудің барлық кластарының қысқа тұйықтауыштары осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу:

      органикалық материалдардан жасалған бұрыштар мен тартпалар 2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулау кедергісі осы Қағидалардың 289-тармағының 1) тармақшасында келтірілген мәндерден төмен болмауы тиіс;

      көп элементті оқшаулағыштар осы Қағидалардың 306-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      екінші реттік тізбектер және басқару электр магниттерінің орамалары осы Қағидалардың 308-тармағының 1) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      2) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      айырғыштарды, бөлектеуіштерді және қысқа тұйықтауыштарды оқшаулау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 67-кестесіне сәйкес жүргізіледі;

      екінші реттік тізбектерді және басқару электр магниттерінің орамаларын оқшаулау осы Қағидалардың 308-тармағының 2) тармақшасына сәйкес жүргізіледі;

      3) тұрақты ток кедергісін өлшеу:

      кернеуі 110 кВ және одан жоғары айырғыштар мен бөлектеуіштердің контактілі жүйесі. Өлшенген мәндер дайындаушы зауыттардың деректеріне немесе осы Қағидаларға 1-қосымшаның 72-кестесінде келтірілген;

      басқару электр магниттерінің орамалары. Орамдардың кедергі мәндері дайындаушы зауыттардың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      4) қозғалмайтын байланыстардан қозғалатын байланыстарының созу күшін өлшеу. 35 кВ айырғыштарда және бөлектеуіштерде, ал энергия өндіруші, энергиямен жабдықтаушы, энергия беруші ұйымдардың және тұтынушылардың электр қондырғыларында кернеу классына қарамастан жүргізіледі. Контактілі беттердің майсыздандырылған жай-күйі кезінде созылатын күш – жігердің мәнін өлшеу дайындаушы зауыттың деректеріне, ал олар болмаған кезде-осы Қағидаларға 1-қосымшаның 73-кестесінде келтірілген деректерге сәйкес келуі тиіс.

      Осы Қағидаларға 1-қосымшаның 73-кестесінде көрсетілген 630-2000 А номиналды токтарға 35-220 кВ сыртқы қондырғының айырғыштарына арналған нормалардан басқа дайындаушы зауыт ламельдердің жұбына созатын күштің жалпы нормасы 78,5-98 Н (8-10 кгс);

      5) жұмысты тексеру. Қолмен басқарылатын аппараттарды тексеру 10-15 қосу және ажырату операцияларын орындау жолымен жүргізіледі. Қашықтан басқарылатын аппараттарды тексеру басқарудың номиналды кернеуінде қосу және ажырату 25 циклын және қосу және ажырату 5-10 циклын 80% дейін төмендетілген электр магниттердің (электр қозғалтқыштардың) қысқыштарындағы номиналды кернеуді іске қосу және ажырату жолымен жүргізіледі;

      6) уақытша сипаттамаларды анықтау қысқа тұйықтағыштарда қосу кезінде және ажырату кезінде бөлгіштерде жүргізіледі. Өлшенген мәндер дайындаушы зауыттың деректеріне, ал олар болмаған жағдайда-осы Қағидаларға 1-қосымшаның 74-кестесінде келтірілген деректерге сәйкес келуі тиіс.

13-параграф. Ішкі және сыртқы қондырғыларының жиынтықты тарату құрылғылары (ЖТҚ және ЖТҚСЖТҚ)

      295. Жиынтықты тарату қондырғылары монтаждаудан кейін орнатылған орында осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

      ЖТҚ элементтерін сынау нормалары: майлы ажыратқыштардың, өлшеу трансформаторларының, жүктеме ажыратқыштарының, вентильді разрядтауыштардың, сақтандырғыштардың, айырғыштардың, күштік трансформаторлардың және трансформатор майы – осы тараудың тиісті параграфтарында келтірілген:

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу:

      бастапқы тізбектердің оқшаулау кедергісін өлшеу 2,5 кВ кернеудегі мегаомметрмен өлшенеді.

      Сынау нәтижелеріне әсер тигізуі мүмкін, тораптар мен бөлшектер орнатылған толығымен жинақталған ЖТҚ бастапқы тізбектердің оқшаулағышының кедергісі 1000 МОм кем болмауы қажет.

      Сынау нәтижелері қанағаттанарлықсыз болған кезде кедергіні өлшеу элемент бойынша жүзеге асырылады, бұл ретте әрбір элементтің оқшаулау кедергісі 1000 МОм кем болмауы тиіс;

      екінші реттік тізбектер 0,5-1 кВ кернеудегі мегаомметрмен жүргізіледі. Барлық қосылған аппараттармен (реле, құралдармен, ток және кернеу трансформаторларының екінші реттік орамдары) екінші реттік тізбектердің әрбір жалғаудың оқшаулау кедергісі 1 МОм кем болмауы тиіс;

      2) өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау:

      Дайындаушы зауыттың басқа нұсқаулықтары болмаған жағдайда, ЖТҚ және СЖЖТҚ ұяшықтарының бастапқы тізбектерінің оқшаулауы. Жұмыс күйіне алынған, толығымен монтаждалған ЖТҚ және СЖТҚ ұяшықтары арбашада және жабық есіктерде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 75-кестесінде көрсетілген.

      Керамикалық оқшаулағышы бар ұяшықтар үшін нормаланған сынама кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      қатты органикалық материалдардан жасалған оқшаулағышы бар ұяшықтар үшін 5 минут;

      екінші реттік тізбектердің оқшаулағышы 1 кВ кернеумен жүргізіледі. Нормаланған сынама кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      3) Тұрақты ток кедергісін өлшеу. Алынатын және болтты қосылыстардың кедергісі тұрақты токқа осы Қағидаларға 1-қосымшаның 76-кестесінде келтірілген шамалардан аспауы тиіс;

      4) механикалық сынау. Дайындаушы зауыт нұсқамаларына сәйкес жүргізіледі.

      Механикалық сынауларға:

      жылжымалы элементтерді айырғыш контактілерінің, сондай-ақ пердешелердің, блоктаулардың, фиксаторлардың өзара кіруін тексерумен домалатып кіргізу және шығару;

      бірінші реттік айырғыш контактілерінің контактілерін басуды өлшеу;

      жерге тұйықталған айырғыштардың жұмысын және контактілердің күйін тексеру жатады.

14-параграф. Ауа салқындатқышы бар жиынтықты экрандалған ток өткізгіштері және шина өткізгіштері

      296. Ток өткізгіштері және шина өткізгіштеріне (генератор, күштік және өлшеу трансформаторлары) қосылған қондырғылардың сынау көлемі мен нормасы осы тараудың тиісті параграфында келтірілген.

      Толық орнатылған ток өткізгіштері осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау. Генератордың, күштік трансформаторлардың және кернеу трансформаторларының ажыратылған орамалары кезінде ток өткізгішті оқшаулаудың сынау кернеуі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 77-кестесіне сәйкес белгіленеді.

      Таза фарфор оқшаулағышы бар ток өткізгішке нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут. Егер ток өткізгішті оқшаулауда қатты органикалық материалдардан жасалған элементтер болса, сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 5 минут;

      2) болтты және дәнекерлеу арқылы жалғанған қосылыстардың сапасын тексеру. Ток өткізгіштің болтты қосылысының тартылуы ішінара тексеріледі.

      Егер ток өткізгіш монтажы тапсырыс беруші болмағанда жүргізілетін болса, контактілі қосылысының орындалу сапасын тексеру мақсатында ток өткізгішінің 1-2 болтты қосылысының ішінара сұрыптауы жүргізіледі.

      Дәнекерлеу қосылыстары ҚР СТ ЕN 1090-2 "Болат және алюминий конструкцияларын дайындау. 2-бөлім. Болат конструкцияға қойылатын техникалық талаптар" және алюминийді дәнекерлеу талаптарына сәйкес немесе тиісті құрылғының, рентген немесе гамадефектоскопия немесе дайындаушы зауыттың басқа ұсынылған әдістері бар болғанда қарап-тексеруге ұшырайды;

      3) оқшаулау төсемелерінің күйін тексеру, тіреуіш металл конструкцияларынан қабы оқшауланған ток өткізгіштерінде жүргізіледі. Оқшаулау төсемелерінің бүтіндігі секциялардың тұғыр арасындағы металл конструкцияларында жүретін, фаза секциясының оқшаулау төсемелерінде кернеу төмендеуін салыстырмалы өлшеулерді немесе токты өлшеу арқылы тексеріледі;

      4) ток өткізгішінің жасанды салқындату құрылғысын қарап тексеру және қарау, дайындаушы зауыт нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

15-параграф. Құрама және біріктіруші шиналар

      297. Шиналар осы тармақтың 1), 3)–5) тармақшалары бойынша, 1 кВ жоғары кернеуге – осы тармақтың 2)–6) тармақшалары бойынша 1 кВ дейінгі кернеуге осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу. 1 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулау кедергісі 0,5 МОм кем болмауы тиіс;

      2) оқшаулауды өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      бір элементті тірек оқшаулағыштар. Ішкі және сыртқы қондырғылардың керамикалық бір элементті тірек оқшаулағыштары осы Қағидалардың 306-тармағына сәйкес сыналады;

      көп элементті тірек және аспалы оқшаулағыштар. Істік және аспалы оқшаулағыштар осы Қағидалардың 306-тармағына сәйкес сыналады;

      3) шиналардың бұрандалы контактілі қосылыстарының орындалу сапасын тексеру. Контактілердің тартылу сапасын іріктеп тексеру және 2-3% қосылыстарды ашу жүргізіледі. Контактілі қосылыстардың ауыспалы кедергісін өлшеу құрама және қосу шиналарында 1000 А және одан да көп қосылыстардың 2 – 3% - ға іріктеп жүргізіледі. Контактілі қосылыс орнында Шина учаскесінде кернеудің төмендеуі немесе кедергі (0,7 – 0,8 м) сол ұзындықтағы және сол қимадағы Шина учаскесінің кернеуінің немесе кедергісінің 1,2 еседен артық құлауынан аспауы тиіс;

      4) шиналардың престелген контактілі қосылыстарын орындау сапасын тексеру. Сығылған контактілі қосылыстары, егер:

      олардың геометриялық өлшемдері (нығыздалған бөліктің ұзындығы мен диаметрі) осы типтегі жалғағыш қысқыштарды монтаждау жөніндегі нұсқаулықтың талаптарына сәйкес келмесе;

      қосқыш немесе қысқыш бетінде жарықтар, елеулі коррозия және механикалық зақымданулар бар болса;

      нығыздалған қосқыштың қисықтығы оның ұзындығының 3%-ынан асса;

      нығыздалған қосқыштың болат өзегі симметриялы емес орналасса жарасыз болады.

      Престелген контактілі қосылыстардың 3-5% өткелі кедергісін іріктеп өлшеу қажет.

      Қосылыс учаскесіндегі кернеудің төмендеуі немесе кедергі сол ұзындықтағы сым учаскесіндегі кернеудің немесе кедергінің 1,2 еседен артық төмендеуінен аспауы тиіс;

      5) дәнекерленген контактілі қосылыстарды бақылау. Егер дәнекерлеу орындалғаннан кейін тікелей анықталса, дәнекерленген контакті қосылыстары жарамсыз болады:

      сыртқы орама сымдарын күйдіру немесе жалғанған сымдарды майыстыру кезінде дәнекерлеудің бұзылуы;

      тереңдігі сымның диаметрінен 1/3 артық дәнекерлеу орнында шөгетін раковина.

      6) өтпелі оқшаулағыштарды сынау осы Қағидалардың 305-тармағына сәйкес жүргізіледі.

16-параграф. Құрғақ ток шектеуіш реакторлар

      298. Құрғақ ток шектеуіш реакторлар осы параграфта көзделген көлемде сыналуы тиіс:

      1) орамалардың оқшаулау кедергісін бекіту болттарына қатысты өлшеу 1-2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулау кедергісі 0,5 МОм кем болмауы тиіс;

      2) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен реакторлардың Фарфор тірек оқшаулауын сынау. Толық жиналған реактордың тірек оқшаулауының сынау кернеуі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 78-кестесіне сәйкес белгіленеді.

      Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут.

      Өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен құрғақ реакторлардың тірек оқшаулауын сынау ұяшықтың шиналауының оқшаулағыштарымен бірге жүргізіледі.

17-параграф. Электр сүзгілері

      299. Электр сүзгілері осы параграфпен көзделген көлемде сыналуы тиіс:

      1) қоректену агрегатының трансформатор орамның оқшаулау кедергісін өлшеу. 1000-2500 В кернеуде мегаомметрмен өлшенеді.

      380 (220) В кернеудегі орамалардың оқшаулағышының кедергісі оған жалғанған тізбектерді қосқанда 1 МОм кем емес болуы тиіс.

      Жоғары кернеудегі орамның оқшаулағышының кедергісі +25 оС температурада 50 МОм кем болмауы немесе агрегат паспортында көрсетілген шамадан 70 % кем болмауы тиіс;

      2) қоректену агрегатының 380 (220) В тізбегінің оқшаулауын сынау 50 Гц жиілікте 2 кВ кернеумен 1 минут ішінде жүргізіледі;

      3) жоғары кернеудегі кабельдің оқшаулауының кедергісін өлшеу. 2500 В кернеуімен мегаомметрмен өлшенген оқшаулауының кедергісі 10 МОм кем болмауы тиіс;

      4) жоғары кернеу кабелінің оқшаулауын және шеткі кабельдік муфталардың оқшаулауын сынау. 75 кВ тұрақты ток кернеуімен 30 минут ішінде жүргізіледі;

      5) трансформатор майын сынау. Майдың тесу кернеуінің шекті шамасы: құйғанға дейін – 40 кВ; құйғаннан кейін – 35 кВ.

      Май құрамында судың тамшылары болмауы тиіс;

      6) жабдықтардың элементтерінің жерге тұйықтауының дұрыстығын тексеру. Жерге тұйықтау шиналарын жерге тұйықтағыштарға және жабдықтың келесі элементтеріне бекітудің сенімділігін тексеру: жобаға сәйкес, отырғызу электродтары, қоректену агрегатының оң полюсі, электр сүзгісінің корпусы, трансформаторлар мен электр қозғалтқыштарының корпустары, қайта қосқыштардың табаны, панелдердің каркасы мен басқару қалқандары, жоғары кернеу кабелінің қабығы, оқшаулағыш қорабының есіктері, кабель муфтілерінің қораптары, оқшаулағыш фланецтері және басқа да металл конструкцияларына жүргізіледі;

      7) жерге тұйықтау құрылғылардың кедергісін тексеру. Жерге тұйықтағыштың мен қосқыштың кедергісі – 4 Ом, ал жерге тұйықтағыш құрылғылардың өткелі кедергісі (жерге тұйықтау контуры арасында және жерге тұйықтауға жататын жабдық бөлшектері) – 0,05 Ом аспауы тиіс;

      8) вольт-амперлік сипаттамаларын алу. Электрофильтрдің Вольт-амперлік сипаттамалары (өріс тәжінің ток тәуелділігі қоса берілген кернеуден) ауада және түтін газында осы Қағидаларға 1-қосымшаның 79-кестесінің нұсқауларына сәйкес алынады.

18-параграф. Өнеркәсіптік мақсаттарға арналған статикалық түрлендіргіштер

      300. Жиынтық статикалық түрлендіргіштер осы тармақта көзделген көлемде сыналады:

      ионды реверсивті емес – 1)–8), 10), 11) тармақшалар бойынша,

      ионды реверсивті – 1) –11) тармақшалар бойынша,

      жартылай өткізгішті басқарылатын реверсивті емес – 1)–4), 6)–8), 10), 11) тармақшалар бойынша,

      жартылай өткізгішті басқарылатын реверсивті – 1)–4), 6)–11), тармақшалар бойынша,

      басқарылмайтын жартылай өткізгішті – 1)–4), 7), 10), 11) тармақшалар бойынша.

      Осы тармақ синхронды генераторлар мен компенсаторлардың тиристорлық қоздырғыштарына қолданылмайды.

      1) элементтердің оқшаулау кедергісін және түрлендіргіш тізбектерін өлшеу. Дайындаушы зауыттың нұсқаулығына сәйкес жүргізіледі.

      2) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау:

      а) ионды түрлендіргіштің және түрлендіргіш трансформатордың тораптары мен тізбектерін оқшаулау 1 минут ішінде өнеркәсіптік жиіліктің сынау кернеуіне шыдауы тиіс. Сынау кернеуінің мәні 80-кестеде келтірілген, мұнда Ud-түрлендіргіш агрегаттың бос жүрісінің кернеуі.

      Катод пен вентиль корпусының арасындағы сынау кернеуі оқшауланған катоды бар түрлендіргіштерге жатады.

      Катодтар мен вентильдердің корпустарының әрбір фазасында вентильдерді тізбектеп жалғайтын электр жетегі мен түрлендіргіштерге арналған түрлендіргіштердің қарсы-параллель схемалары үшін, сондай-ақ катодтармен байланысты тізбектер 2,25 Ud + 3500 кернеуінде сыналуы тиіс;

      б) жартылай өткізгіш түрлендіргіштің тораптары мен тізбектерін оқшаулау (күштік тізбектер – корпус және күштік тізбектер – жеке қажеттілік тізбектері) 1 минут ішінде 1,8 кВ тең немесе дайындаушы зауыт көрсеткен өнеркәсіптік жиіліктің сынау кернеуіне шыдауы тиіс.

      Сынау кезінде ауыспалы және түзетілген кернеудің күштік тізбектері өзара электрлік қосылуы тиіс;

      3) түрлендіргіш қорғанысының барлық түрлерін тексеру. Қорғаныштың іске қосылу шектері есептік жобалық деректерге сәйкес болуы тиіс;

      4) түрлендіргіш трансформаторды және реакторларды сынау осы Қағидалардың 287-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      5) оталуды тексеру. Оталдыру нақты, оталдыру жүйесінің ұзақ уақыт пульсациясыз болуы тиіс;

      6)фазалауды тексеру. Басқару импульстерінің фазасы реттеу диапазонында анод кернеуінің фазасына сәйкес болуы тиіс;

      7) салқындату жүйесін тексеру. Сынап түрлендіргішінің суыту жүйесінің кіре берісіндегі және шығысындағы су температурасының айырмасы дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес болуы тиіс.

      Мәжбүрлі ауамен салқындатылатын жартылай өткізгіш түрлендіргіштің салқындатқыш ауасының жылдамдығы дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      8) түзетілген кернеуді реттеу диапазонын тексеру. Реттеу диапазоны дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес келуі тиіс, түзетілген кернеу мәнінің өзгеруі баяу жүргізілуі тиіс. Реттеу сипаттамасын алу түрлендіргіштің кемінде 0,1 номиналды жүктемеге жұмысы кезінде жүргізіледі. Сынаулар кезінде қолданылатын жүктеме сипаттамалары түрлендіргіш көзделген жүктеме сипаттамаларына сәйкес болуы тиіс;

      9) статикалық теңестіру тогын өлшеу. Өлшеу барлық реттеу диапазонында жүргізіледі. Теңестіру тогы жобада көзделген шамадан аспауы тиіс;

      10) түрлендіргіштің жұмысын жүктемемен тексеру (реттеудің барлық диапазонында реттелетін түрлендіргіштер үшін). Бұл ретте фазалар мен вентильдер бойынша токтардың біркелкі таралуын тексеру жүргізіледі. Әркелкілік түрлендіргіштің қандай да бір фазасының немесе вентилінің шамадан тыс жүктелуіне әкелмеуі тиіс;

      11) түрлендіргіштердің параллель жұмысын тексеру. Параллель жұмыс істейтін түзеткіш агрегаттардың параметрлеріне сәйкес жүктемені тұрақты бөлу орын алуы тиіс.

19-параграф. Қағаз-май конденсаторлары

      301. Байланыстың қағаз-май конденсаторлары, қуатты іріктеу, бөлгіш конденсаторлар, бойлық компенсация конденсаторлары және қуат коэффициентін арттыруға арналған конденсаторлар осы тармақта көзделген көлемде сыналады.;

      кернеуі 1 кВ төмен қуат коэффициентін арттыруға арналған конденсаторлар - 1), 4), 5 тармақшалар бойынша;

      кернеуі 1 кВ және одан жоғары қуат коэффициентін арттыруға арналған конденсаторлар – 1), 2), 4), 5) тармақшалар бойынша;

      байланыс конденсаторлары, қуатты іріктеу және бөлу конденсаторлары – 1)–4) тармақшалар бойынша.

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу. 2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Шығарулар арасындағы және конденсатордың корпусына қатысты оқшаулау кедергісі және R60 / R15 қатынасы нормаланбайды;

      2) сыйымдылықты өлшеу. Өлшенген сыйымдылық өлшеу қателігін және осы Қағидаларға 1-қосымшаның 81-кестесінде келтірілген рұқсаттарды есепке ала отырып, паспорттық деректерге сәйкес болуы тиіс;

      3) диэлектрлік шығындар бұрышының тангенсін өлшеу. Байланыс конденсаторлары, қуатты іріктеу конденсаторлары және бөлу конденсаторлары үшін жүргізіледі. 15-350 С температурада барлық типтегі конденсаторлар үшін диэлектрлік шығындар бұрышының тангенсінің өлшенген мәндері 0,4%-дан аспауы тиіс;

      4) жоғары кернеумен сынау. Қуат коэффициентін арттыруға арналған конденсаторлардың сынау кернеуі 82-кестеде келтірілген; байланыс конденсаторлары, қуатты іріктеу конденсаторлары және бөлгіш конденсаторлар үшін – қосымшаның 83-кестесінде және бойлық компенсация конденсаторлары үшін-осы Қағидаларға 1-қосымшаның 84-кестесінде келтірілген.

      Сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 мин.

      Жеткілікті қуатты ток көзі болмаған кезде өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 82–84-кестелерінде көрсетілгендерге қатысты екі еселенген мәнді түзеткіш кернеумен ауыстырылады.

      Қуат коэффициентін арттыруға арналған конденсаторлардың (немесе бойлық компенсация конденсаторларының) оқшаулау және корпуспен жалғанған шығысы бар корпусқа қатысты өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау жасалмайды;

      5) конденсаторлар батареяларын үш рет қосу арқылы сынау. Әр фаза бойынша ток мәндерін бақылай отырып, номиналды кернеуге қосу арқылы жүргізіледі. Әртүрлі фазадағы токтар бірінен 5%-дан артық емес айырмашылығы болуы тиіс.

20-параграф. Вентильді разрядтауыштар және шамадан тыс кернеулерді шектегіштер

      302. Вентильді разрядтауыштар мен шамадан тыс кернеулерді шектегіштер монтаждау орнында орнатылғаннан кейін осы тармақта көзделген көлемде сыналады:

      1) разрядтауыш элементінің кедергісін өлшеу. 2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Элементтің оқшаулау кедергісі нормаланбайды. Оқшаулауды бағалау үшін разрядтауыштың бір фазасы элементтерінің оқшаулау кедергілерінің өлшенген мәндері салыстырылады; бұдан басқа, бұл мәндер жиынтықтың басқа фазалары элементтерінің оқшаулау кедергісімен немесе дайындаушы зауыттың деректерімен салыстырылады.

      Разрядтауыштардың кедергісі РВН, РВП, РВО, GZ, 1000 МОм кем болмауы тиіс.

      РВС разрядтаушы элементтерінің кедергісі зауыт нұсқаулығының талаптарына сәйкес болуы тиіс. РВМ, РВРД, РВМГ, РВМК разрядтауыштар элементтерінің кедергісі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 85-кестесінде көрсетілген мәндерге сәйкес болуы тиіс.

      Өлшенген кедергінің мәні зауыттық өлшеулердің немесе пайдаланудағы алдыңғы өлшеулердің нәтижелерінен 50 % артық ерекшеленбеуі тиіс.

      Іске қосу тіркеушілері бар разрядтауыштардың оқшаулағыш негіздерінің оқшаулау кедергісі 1000 — 2500 В кернеуіне мегаомметрмен өлшенеді.

      Номиналды кернеуі 3 кВ дейінгі шамадан тыс кернеуді шектегіштердің кедергісі 1000 МОм кем болмауы тиіс.

      Номиналды кернеуі 3-35 кВ шамадан тыс кернеуді шектегіштердің кедергісі дайындаушы зауыттардың нұсқаулықтарының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

      Номиналды кернеуі 110 кВ және одан жоғары шамадан тыс кернеулерді шектегіштердің кедергісі 3000 МОм кем болмауы тиіс және паспортта келтірілген немесе пайдалануда алдыңғы өлшемдердің нәтижесінде алынған деректерден ± 30% - дан аспауы тиіс;

      2) түзетілген кернеу кезінде вентильді разрятауыштардың өткізгіштік тогын (ағу тогын) өлшеу. Вентильді разрятауыштардың жекелеген элементтерінің өткізгіштігінің рұқсат етілген токтары (ағу токтары) осы Қағидаларға 1-қосымшаның 86-кестесінде келтірілген;

      3) шамадан тыс кернеуді шектегіштердің өткізгіштік тогын өлшеу. Шамадан тыс кернеулерді шектегіштердің өткізгіштігінің рұқсат етілген токтары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 87-кестесінде келтірілген;

      4) жұмыс кернеуіндегі шамадан тыс кернеулерді шектегіштің өткізгіштік тогын өлшеуге арналған құрал жиынтығына кіретін элементтерді тексеру. Желіден ажыратылған шамадан тыс кернеуді шектегіште жүргізіледі.

      Оқшауландырылған шығудың электр беріктігін тексеру пайдалануға енгізер алдында және шектегіш қосылған жабдықты жөндеуге шығару кезінде ОПН-330 және 500 кВ шектегіштер үшін, бірақ 6 жылда кемінде 1 рет жүргізіледі.

      Тексеру 50 Гц жиіліктегі кернеуді 10 кВ дейін уақыт ұстамай бір қалыпты көтеру кезінде жүргізіледі.

      ОФР-10-750 оқшаулағышының электрлік беріктігін тексеру 1 минут ішінде 50 Гц жиіліктегі 24 кВ кернеумен жүргізіледі.

      Қорғаныс резисторының өткізгіштік тогын өлшеу 50 Гц жиіліктің 0,75 кВ кернеуінде жүргізіледі. Токтың мәні 1,8-4,0 мА шегінде болуы тиіс;

      5) өнеркәсіптік жиілік кезінде сынама кернеулерді өлшеу. Өнеркәсіптік жиілік кезінде вентильді ажыратқыштар элементтерінің ұшқын аралықтарының сынамалық кернеуі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 88-кестесінде көрсетілген мәндер шегінде болуы тиіс.

      Шунттаушы резисторлары бар разрядтауыштардың өнеркәсіптік жиілігінің сынамалық кернеулерін өлшеуді разрядтауыш арқылы токты 0,1 А дейін және кернеуді қосу уақыты 0,5 сек дейін шектеуге мүмкіндік беретін сынау қондырғысында жүргізуге рұқсат етіледі.

21-параграф. Түтікті разрядтауыштар

      303. Түтікті разрядтауыштар осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) разрядтауыш бетінің жағдайын тексеру разрядтауышты тірекке орнатудан бұрын қарап-тексеру арқылы жүргізіледі. Разрядтауыштың сыртқы бетінде сызат және қабаттануы болмауы тиіс;

      2) сыртқы ұшқын аралығын өлшеу разрядтауышты орнату тіреуінде жүргізіледі. Ұшқын аралығы берілген шамадан аспауы тиіс;

      3) шығару орналасу аймағын тексеру разрядтауышты орнатқаннан кейін жүргізіледі. Шығару аймақтары разрядтауыштың ашық ұшының әлеуетінен ерекшеленетін әлеуеті бар, конструкциялар мен өткізгіштердің элементтерімен жанаспаулары және қамтымауы тиіс.

22-параграф. Кернеуі 1 кВ жоғары сақтандырғыштар, сақтандырғыш-айырғыштар

      304. Кернеуі 1кВ жоғары сақтандырғыштар, сақтандырғыш-айырғыштар осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) сақтандырғыштардың тірек оқшаулауын өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау. Сынау кернеуі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 78-кестесіне сәйкес белгіленеді.

      Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 мин. сақтандырғыштардың тірек оқшаулауын өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау ұяшықты шиналау оқшаулағыштарын сынаумен бірге жүргізіледі;

      2) ток тежегіш резисторлар мен балқымалы енгізулердің бүтіндігін және олардың жоба мәліметтеріне сәйкестігін тексеру. Балқымалы енгізулер және ток тежегіш резисторлар калибрленуі қажет және жоба мәліметтеріне сәйкес болуы қажет. Кварц құмы бар сақтандырғыштарда балқымалы енгізулердің бүтіндігі қосымша тексеріледі;

      3) сақтандырғыш-айырғыш патронының ток жүретін бөлігінің тұрақты тогына кедергісін өлшеу. Кедергінің өлшенген шамасы патрондағы калибровканың номиналды тогының шамасына сәйкес болуы тиіс;

      4) сақтандырғыш-айырғыш алмалы-салмалы контактілеріндегі контактілі басуын өлшеу. Контактілі басуының өлшенген шамасы зауыт мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс;

      5) сақтандырғыш-айырғыштың патронының доға сөндіргіш бөлігінің жағдайын тексеру. Сақтандырғыш-айырғыштың патронының доға сөндіргіш бөлігінің ішкі диаметрі өлшенеді.

      Патронның ішкі доға сөндіргіш бөлігінің диаметрінің өлшенген шамасы зауыт мәліметтеріне сәйкес болуы тиіс;

      6) сақтандырғыш-айырғыштың жұмысын тексеру. Сақтандырғыш-айырғышты қосу және ажырату операциясының 5 циклі орындалады.

      Әрбір операция бірінші талпыныстан сәтті орындалуы тиіс.

23-параграф. Кірмелер және өтпелі оқшаулағыштар

      305. Кірмелер және өтпелі оқшаулағыштар осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) оқшауллаудың кедергісін өлшеу. Қағаз-майлы оқшаулауы бар кірмелерде 1-2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. Қосылыс төлкесіне қатысты кірменің соңғы және өлшейтін қоршауының оқшаулауының кедергісі өлшенеді. Оқшаулау кедергісі 1000 МОм кем болмауы тиіс;

      2) диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсін өлшеу. Ішкі негізгі майды бөгегіш, қағазды-майлы және бакелиттік оқшаулауы бар, өтпелі оқшаулағыштар мен кірмелерде жүргізіледі. Кірменің диэлектрлік шығындары және өткелі оқшаулағыштардың бұрыштарының тангенсі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 89-кестесінде көрсетілген шамадан аспауы тиіс.

      Арнайы шығысы бар потенциометрлік құрылғыға (ПМН) кірмелер мен өтпелі оқшаулауларда, негізгі оқшаулаудың және өлшеуіш конденсатордың оқшаулауының диэлектрлік шығындарының бұрышының тангенсі өлшенеді. Бір мезгілде сыйымдылықты өлшеу жүргізіледі.

      Өлшеуіш конденсаторлардың оқшаулауына арналған диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсі бойынша ақаулы нормалар негізгі оқшаулауының ақауларымен бірдей.

      Оқшаулауының соңғы қабатының (диэлектрлік шығындардың бұрышын өлшеу) орманынан өлшейтін шығысы бар кірмелерде осы оқшаулаудың диэлектрлік шығындардың тангенсі өлшенеді.

      Диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсін өлшеу 3кВ кернеумен жүргізіледі.

      Кірменің қағаз-майлы оқшаулауының соңғы орамының жағдайын анықтау үшін, диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсінің орта тәжірибелік шамаларына негізделуі қажет: 110-115 кВ үшін – 3 % және 220 кВ кірмелер үшін – 2 % және 330-500 кВ кірмелері үшін – негізгі оқшаулауға қабылданған, диэлектр шығындар бұрышының тангенсінің шекті шамалары жатады;

      3) өнеркәсіптік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау. Сынау 35 кВ дейінгі кернеудегі кірмелер мен өтпелі оқшаулағыштарға міндетті жүргізіледі.

      Кірмелер мен өтпелі оқшаулағыштарға қажетті сынау кернеуі жеке сыналған немесе тарату құрылғысына орнатқаннан кейін май ажыратқышына осы Қағидаларға 1-қосымшаның 90-кестесіне сәйкес қабылданады.

      Күштік трансформаторларына орнатылған кірмелерді сынау күштік трансформаторларына арналған нормалар бойынша соңғы орамды сынаумен бірге жүргізіледі.

      Негізгі керамикалық, сұйық немесе қағаз-майлы оқшаулауы бар кірмелер мен өтпелі оқшаулағышқа арналған нормаланған сынау кернеуін қосымша ұзақтығы 1 минут, ал бакелит немесе басқа да қатты органикалық материалдардан негізгі оқшаулауларға 5 минут. Трансформаторлардың орамдарымен бірге сыналған кірмелерге қажетті нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут.

      Егер майда (маймен толтырылған кірме) ойық, жабын, сырғанақ разряд және жарым-жарты разрядтар, газдың бөлінуі, сондай-ақ егер сынаудан кейін оқшаулаудың жергілікті қызып кетуі табылмаған жағдайда, кірме сынаудан өтті деп саналады;

      4) кірмелер тығыздығының сапасын тексеру. 98 кПа (1кгс/см2) артық қысымды жасау арқылы қағаз-майлы оқшаулауы бар 110-500 кВ кернеудегі тұмшаланбаған маймен толтырылған кірмелер үшін жүргізіледі. Сынау ұзақтығы 30 мин. Сынау кезінде майдың ағу белгілері болмауы тиіс.

      5) маймен толтырылған кірмелердің трансформаторлық майды сынау. Май жаңа құйылған кірмені сынау осы Қағидалардың 307-тармағына сәйкес сыналуы тиіс.

      Монтаждаудан кейін құйылған майды сынау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 1)–5) тармақшаларының көрсеткіштері бойынша жүргізіледі, ал диэлектрлік шығындардың бұрышының жоғары тангенсі бар кірмелер және 220 кВ және одан жоғары кернеудегі кірмелерде, майдың диэлектрлік шығынының бұрышының тангенсі өлшенеді. Көрсеткіштердің шамалары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінде көрсетілген шамадан кем болмауы тиіс, ал диэлектрлік шығындардың бұрышының тангенсінің шамасы осы Қағидаларға 1-қосымшаның  91-кестесінде көрсетілген шамадан астам болмауы тиіс.

24-параграф. Фарфорлық аспалы және тіреу оқшаулағыштары

      306. Фарфорлық аспалы және тіреу оқшаулағыштары осы параграфта көзделген көлемде сыналады.

      Тіреу-стержендік оқшаулағыштарды өндірістік жиіліктегі жоғары кернеумен сынау қажет емес.

      Шыны аспалы оқшаулағыштарға электрмен сынау жүргізілмейді. Олардың күйін сыртқы қарап-тексеру арқылы бақыланады:

      1) аспалы және көп элементті оқшаулағыштардың оқшаулауының кедергісін өлшеу ауаның қолайлы температурасында ғана, 2,5 кВ кернеуде мегаомметрмен жүргізіледі. Оқшаулағыштарды тексеру олардың электр тарату желілері мен тарату құрылғыларына тікелей орнатудың алдында тексеріледі. Әрбір аспалы оқшаулағыштың немесе істікше оқшаулағыштың әрбір элементінің оқшаулау кедергісі 300 МОм кем болмауы тиіс;

      2) өнеркәсіптік жиіліктегі жоғарылатылған кернеумен сынау:

      бір элементті тірек оқшаулағыштар. Ішкі және сыртқы қондырғылардың осы оқшаулаулары үшін сынау кернеуінің шамасы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 92-кестесінде көрсетілген:

      нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 мин;

      көп элементті тіреу және аспалы оқшаулағыштар. Жаңа орнатылған істікшелі және ауыспалы оқшаулағыштар оқшаулағыштың әрбір элементіне қамтылған 50 кВ кернеумен сыналады;

      негізгі оқшаулауы қатты органикалық материалдар болып табылатын оқшаулағыштар үшін нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 5 минут, керамикалық оқшаулағыштар үшін 1 минут.

25-параграф. Трансформатор майы

      307. Жабдықты монтаждау орнындағы трансформатор майын сынау осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) жабдыққа құюдан бұрын майды талдау. Зауыттан жаңа келіп түскен трансформатор майының әрбір партиясы жабдыққа құюдан бұрын кестенің 19-тармағынан басқа, осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінде келтірілген көрсеткіштер бойынша бір реттен сынаудан өтуі тиіс.

      Сынау кезінде алынған көрсеткіштердің шамасы, осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінде келтірілген шамадан кем болмауы тиіс.

      Осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінде көрсетілмеген техникалық шарттар бойынша дайындалған майлар, сол көрсеткіштер бойынша сыналуы тиіс, бірақ сынау нормалары осы майларға арналған техникалық шарттарға сәйкес қабылданады;

      2) жабдықты іске қосудың алдында майды талдау. Жабдықты монтаждаудан күйін кернеуге қосудың алдында алынған май осы Қағидаларға 1-қосымшаның  93-кестесінің 1), 2), 3), 5) және 11 тармақшаларында көрсетілген көлемде, ал 110 кВ және одан жоғары жабдықтарға осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 10) тармақшасымен, ал азотты қорғанышы бар жабдықтарға осы Қағидаларға 1-қосымшаның 93-кестесінің 13-тармағымен қарастырылады;

      3) аппараттардан алынатын майлардың оны араластыру кезіндегі тұрақтылығын сынау. Аппараттарға әртүрлі маркадағы кондициялық майларды құю кезінде қоспаның араласу пропорциясындағы тұрақтылығы тексеріледі және қоспаның тұрақтылығы, тұрақтылығы төмен араласқан майлардың бірінің тұрақтылығынан кем болмауы тиіс. Май қоспасының тұрақтылығын тексеру тек қана ингибирленген және ингибирленбеген майлардың араласуы жағдайында жүргізіледі.

26-параграф. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр аппараттар, екінші реттік тізбектер және электр өткізгіштер

      308. Қорғау, басқару, сигнал беру және өлшеу схемаларының электр аппараттары мен қайталама тізбектері осы параграфта көзделген көлемде сыналады. Тарату пункттерінен электр қабылдағыштарға дейін кернеуі 1 кВ дейінгі электр өткізгіштері осы Қағидалардың 308-тармағының 1) тармақшасы бойынша сыналады:

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу. Оқшаулау кедергісі осы Қағидаларға 2-қосымшаның 94-кестесінде келтірілген мәндерден кем болмауы тиіс;

      2) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау. 1 кВ қорғаныс, басқару, сигнал беру және өлшеу схемаларының екінші реттік тізбектеріне арналған сынау кернеуі (автоматты ажыратқыштар, магнитті іске қосқыштар, контакторлар, релелер, аспаптар). Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 1 минут;

      3) автоматты ажыратқыштардың ток ағытқыштарының жұмысын тексеру. Токтық ажыратқыштардың (максималды, тәуелді, нөлдік, дифференциалды) жұмысын тексеру барлық типті бастапқы токпен Автоматты ажыратқыштарда жүргізіледі. Ажыратқыштар әрекетінің шектері зауыттық деректерге сәйкес болуы тиіс;

      4) жедел токтың төмен және номиналды кернеуі кезінде автоматты ажыратқыштар мен контакторлардың жұмысын тексеру. Автоматты ажыратқыштар мен контакторларды бірнеше рет қосумен және ажыратумен сынау кезіндегі кернеу мәндері мен операциялар саны осы Қағидаларға 1-қосымшаның 95-кестесінде келтірілген;

      5) релелік аппаратураны тексеру. Қорғау, басқару, автоматика және сигнал беру релесін және басқа құрылғыларды тексеру қолданыстағы нұсқаулықтарға сәйкес жүргізіледі. Жұмыс тағайындамаларында реленің іске қосылу шектері есептік деректерге сәйкес болуы тиіс;

      6) жедел токтың әртүрлі мәндері кезінде толық жиналған схемалардың дұрыс жұмыс істеуін тексеру. Схемалардың барлық элементтері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 96-кестесінде келтірілген жедел ток мәндері кезінде жобада көзделген жүйелілікте сенімді жұмыс істеуі тиіс.

27-параграф. Аккумулятор батареялары

      309. Монтаждаумен аяқталған аккумуляторлық батарея осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) оқшаулау кедергісін өлшеу кезінде өлшеу вольтметрмен жүргізіледі (вольтметрдің ішкі кедергісі 1-ден төмен болмауы тиіс).

      Толық алынған жүктеме кезінде қысқыштардағы және әрбір қысқыштар мен жердің арасында батарея кернеуі өлшенуі тиіс..

      Rх оқшаулау кедергісі келесі формуламен есептеледі:

     

(10)

      Rq-вольтметрдің ішкі кедергісі;

      Батарея қысқыштарындағы U-кернеу;

      U1 және U2 – оң қысқыш пен жер мен теріс қысқыш пен жер арасындағы кернеу.

      Батареяның оқшаулау кедергісі 219-кестеде көрсетілгеннен кем болмауы тиіс.

      2) толық зарядталған аккумуляторлар 3 немесе 10 сағаттық режимді токпен заряды.

      +25° С температураға келтірілген Аккумуляторлық батареяның сыйымдылығы дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес болуы тиіс;

      3) зарядтау және батарея разрядының соңында әрбір элементтің электролит тығыздығы мен температурасы дайындаушы зауыттың деректеріне сәйкес болуы тиіс. Зарядтау кезінде электролиттің температурасы +40 ° С жоғары болмауы тиіс;

      4) қышқылды аккумуляторлық батареяларды құю үшін электролит а сортты күкірт аккумуляторлық қышқылынан және тазартылған судан дайындалуы тиіс.

      Ажыратылған электролиттегі қоспалар мен ұшпайтын қалдық мөлшері 220-кестеде келтірілген мәндерден аспауы тиіс;

      5) разряд соңында тұндырғыш элементтердің кернеуі қалған элементтердің орташа кернеуінің 1-1,5%-нан аспауы тиіс, ал тұндырғыш элементтердің саны олардың батареядағы жалпы санының 5%-нан аспауы тиіс.

28-параграф. Жерге тұйықтау құрылғылары

      310. Жерге тұйықтау құрылғылары осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) жерге тұйықтау құрылғысының элементтерін тексеру. Жерге тұйықтау құрылғысының элементтерін қарап-тексеруге қол жетімділік шегінде қарап-тексеру жолымен жүргізіледі. Жерге тұйықтау құрылғысы элементтерінің қимасы мен өткізгіштігі осы Қағидалардың талаптарына және жобалық деректерге сәйкес болуы тиіс;

      2) жерге тұйықтау және жерге тұйықтау элементтері арасындағы тізбекті тексеру. Жерге тұйықтау және нөлдеу өткізгіштерінің қималары, бүтіндігі мен беріктігі, олардың қосылыстары мен жалғаулары тексеріледі. Аппараттарды жерге тұйықтау контурымен қосатын жерге тұйықтау өткізгіштерінде жарықтар мен көрінетін ақаулар болмауы тиіс. Дәнекерлеу сенімділігі балғамен ұрумен тексеріледі;

      3) 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы сынама сақтандырғыштардың жағдайын тексеру. Сыналатын сақтандырғыштар жарамды және электр қондырғысының номиналды кернеуіне сәйкес болуы тиіс;

      4) бейтараптама жерге тұйықтау арқылы 1 кВ дейінгі электр қондырғыларындағы фаза-нуль тізбегін тексеру. Тексеру мынадай тәсілдердің бірімен жүргізіледі: корпусқа немесе сымға бір фазалы тұйықталу тогын арнайы аспаптардың көмегімен тікелей өлшеу; фаза-нуль ілмегінің толық кедергісін өлшеу, кейін бір фазалы тұйықталу тогын есептеу.

      Корпусқа немесе нөлдік сымға бір фазалы тұйықталу тогы осы Қағидаларда келтірілген коэффициенттерді ескере отырып, қорғаудың сенімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуі тиіс;

      5) жерге тұйықтау құрылғыларының кедергісін өлшеу. Кедергі мәндері осы Қағидаларда келтірілген мәндерді қанағаттандыруы тиіс;

      6) жанасу кернеуін өлшеу (жанасу кернеуіне арналған нормалар бойынша орындалған электр қондырғыларында). Жерге тұйықтау құрылғысын монтаждау, қайта құру және күрделі жөндеуден кейін жүргізіледі. Өлшеу жалғанған табиғи жерге тұйықтағыштар мен ӘЖ сымарқандары кезінде жүргізіледі.

      Жанасу кернеуі жобалау кезінде осы шамалар есептеумен анықталған бақылау нүктелерінде өлшенеді. Кернеудің әсер ету ұзақтығы деп релелік қорғаныс әрекетінің жиынтық уақыты және ажыратқыштың өзіндік өшірілу уақыты түсініледі. 110-500 кВ кіші станциялардың АТҚ-да жанасу кернеуінің рұқсат етілген мәндері 221-кестеде келтірілген;

      7) электр станциялары мен кіші станциялардың ТҚ жерге тұйықталу құрылғысындағы кернеуді тексеру одан жерге тұйықталу тогының ағуы кезінде монтаждаудан, қайта орнатудан кейін, бірақ тиімді Жерге тұйықталған бейтараптамасы бар желіде 1 кВ жоғары кернеулі электр қондырғылары үшін 12 жылда кемінде 1 рет жүргізіледі.

      Жерге тұйықтау құрылғысындағы кернеу:

      ғимараттар мен электр қондырғысының сыртқы қоршауларынан тыс әлеуеттерді шығару мүмкін болмайтын электр қондырғылары үшін шектелмейді;

      егер шығатын байланыс және телемеханика кабельдерін оқшаулауды қорғау бойынша және әлеуеттерді шығаруды болдырмау бойынша шаралар көзделсе, 10 кВ артық емес;

      барлық қалған жағдайларда 5 кВ артық емес.

29-параграф. Күштік кабель желілері

      311. Кернеуі 1 кВ-қа дейінгі күштік кабельдік желілер осы тармақтың 1), 2), 7) және 13) тармақшалары бойынша, кернеуі 1 кВ -дан жоғары және 35 кВ-ға дейін-осы тармақтың 1), 2), 3), 6), 7), 11), 13) тармақшалары бойынша, кернеуі 110 кВ және одан жоғары - осы параграфта көзделген толық көлемде сыналады:

      1) кабель талсымдарының бүтіндігін және фазалануын тексеру кезінде кабельдің қосылатын талсымдарының бүтіндігі және фазалар белгілерінің сәйкес келуі тексеріледі;

      2) оқшаулау кедергісін өлшеу 2,5 кВ кернеуге мегаомметрмен жүргізіледі. 1 кВ дейінгі күштік кабельдер үшін оқшаулау кедергісі 0,5 МОм кем болмауы тиіс. 1 кВ жоғары күштік кабельдер үшін оқшаулау кедергісі нормаланбайды. Өлшеу кабельді жоғары кернеумен сынағанға дейін және кейін жүргізіледі;

      3) 1 кВ жоғары күштік кабельдері түзетілген токтың жоғары кернеуімен сыналады.

      Сынау кернеуінің мәні және нормаланған сынау кернеуінің қосымша ұзақтығы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 97-кестесінде келтірілген.

      1 кВ дейінгі кернеуге резеңке оқшаулағышы бар кабельдер жоғары кернеумен сынауға ұшырамайды.

      Түзетілген токтың жоғары кернеуімен сынау процесінде ағу тогының өзгеру сипатына назар аударылады.

      Сынау кернеуіне байланысты кемудің рұқсат етілетін токтары және кему тогын өлшеу кезінде асимметрия коэффициентінің рұқсат етілетін мәндері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 98-кестесінде келтірілген.

      Кабель, егер тесік болмаса, жылжымалы разрядтар мен ағу тогының итерілуі немесе ол белгіленген мәнге жеткеннен кейін оның өсуі болмаса, сынаутан өтті деп есептеледі;

      4) өнеркәсіптік жиіліктің жоғары кернеуімен сынау кезінде түзетілген токпен сынаудың орнына 110-220 кВ желілері үшін жүргізуге рұқсат етіледі; сынау кернеуінің мәні: 110-220 кВ желілері үшін (жерге қатысты 130 кВ); 220-500 кВ желілері үшін (жерге қатысты 288 кВ). Нормаланған сынау кернеуі қосымшасының ұзақтығы 5 минут;

      5) желінің активті кедергісін анықтау 20 кВ және одан жоғары желілер үшін жүргізіледі. Қима 1 мм2, ұзындығы 1 м және +20° С температурада келтірілген тұрақты ток өткізгіштерінің активті кедергісі мыс желі үшін 0,01793 Ом аспауы және алюминий желі үшін 0,0294 Ом аспауы тиіс.

      Өлшенген кедергі (үлестік мәнге келтірілген) көрсетілген мәндерден 5%-дан артық болмауы мүмкін;

      6) желілердің электр жұмыс сыйымдылығын анықтау 20 кВ және одан жоғары желілер үшін жүргізіледі. Үлестік шамаларға келтірілген өлшенген сыйымдылық зауыттық сынаутар нәтижесінен 5%-дан артық ерекшеленбеуі тиіс;

      7) бір күштік кабельдер бойынша токтың таралуын өлшеу кезінде кабельдерде токтардың бөлінуіндегі әркелкілігі 10%-ынан аспауы тиіс;

      8) адасқан токтардан қорғауды тексеру. Орнатылған катод қорғанысының іс-әрекетіне тексеру жүргізіледі;

      9) ерімейтін ауаның болуын сынау (сіңдіру сынағы). 110-220 кВ май толтырылған кабель желілері үшін жүргізіледі. Майда ерімейтін ауаның құрамы 0,1%-дан аспауы тиіс;

      10) қоректендіру агрегаттарын сынау және соңғы муфталарды автоматты түрде қыздыру 110-220 кВ маймен толтырылған кабель желілері үшін жүргізіледі;

      11) коррозияға қарсы жабынның жай-күйін бақылау 110-220 кВ май толтырылған кабель желілерінің болат құбыры үшін жүргізіледі.;

      12) май мен оқшаулау сұйықтығының сипаттамаларын анықтау 110-500 кВ кернеуге май толтырылған кабельдік желілердің барлық элементтері үшін және 110 кВ кернеуге пластмасса оқшаулағышы бар кабельдердің соңғы муфталары (трансформаторлар мен элегаз оқшаулығышты комплектті таратушы құрылғылардың (бұдан әрі – ЭЖТҚ) кірмелері) үшін жүргізіледі.

      С-220, 5-РА, МН-3 және МН-4 маркалы майлардың және ПМС маркалы оқшаулау сұйықтығының сынамалары осы Қағидаларға 1-қосымшаның 99 және 100-кестелері нормаларының талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

      Егер МН-4 майының электр беріктігі мен газсыздандыру дәрежесі нормаларға сәйкес келсе, ал "Сұйық электр оқшаулағыш материалдар. Электрлік сынау әдістері" МЕМСТ 6581 әдістемесі бойынша өлшенген TG мәндері 100-кестеде көрсетілгеннен асып кетсе, майдың сынамасы 1000 С температурада 2 сағат бойы, мезгіл-мезгіл TG өлшей отырып, қосымша ұсталады. TG мәні азайған кезде Май сынамасы бақылау мәні ретінде қабылданатын белгіленген мән алынғанға дейін 100° С температурада ұсталады.

      Төмен қысымды МНКЛ үшін коллектордан, ал қанағаттанғысыз нәтиже болған жағдайда – қысым бактарынан май сынамаларын алуға рұқсат етіледі;

      13) жерге тұйықтау кедергісін өлшеу ұштық бітеулер үшін барлық кернеулердің желілерінде, ал 110-220 кВ желілерінде кабель құдықтары мен қоректендіру пункттерінің металл конструкциялары үшін жүргізіледі.

30-параграф. Кернеуі 1 кВ жоғары электр берудің әуе желілері

      312. Электр берудің әуе желілері осы параграфта көзделген көлемде сыналады:

      1) оқшаулағыштарды тексеру осы Қағидалардың 306-тармағына сәйкес жүргізіледі;

      2) сымдардың қосылуын тексеру сыртқы қарау және кернеудің немесе кедергінің құлауын өлшеу арқылы жүргізіледі.

      Сымдардың нығыздалған қосылыстары, егер:

      сығымдалған қосқыштың болат өзегі симметриялы емес орналасқан;

      геометриялық өлшемдері (престелген бөліктің ұзындығы мен диаметрі) осы типтегі жалғағыш қысқыштарды монтаждау жөніндегі нұсқаулықтың талаптарына сәйкес келмейді;

      қосқыш немесе қысқыш бетінде жарықтар, елеулі коррозия және механикалық зақымданулар бар;

      жалғау (қосқыш) учаскесіндегі кернеудің немесе кедергінің 1,2 еседен артық төмендеуі кернеудің немесе сол ұзындықтағы сым учаскесіндегі кедергінің төмендеуі (сынау қосқыштардың 5-10% - ға іріктеп жүргізіледі);

      сығымдалған қосқыштың қисығы оның ұзындығының 3 % - ынан асады.

      Дәнекерленген қосылыстар, егер:

      сыртқы сымның бұрылуы орын алды немесе жалғанған сымдар майысқан кезде дәнекерлеудің бұзылуы анықталды;

      дәнекерлеу орнындағы шөгу раковинасының тереңдігі сымның диаметрінің 1/3 артық, ал қимасы 150-600 мм2 болат алюминий сымдары үшін – 6 мм артық болады;

      кернеудің төмендеуі немесе кедергі 1,2 еседен асатын кернеудің төмендеуі немесе осындай ұзындықтағы сым учаскесіндегі кедергі;

      3) тіректерді, олардың тартқыштары мен арқандарын жерге тұйықтау кедергісін өлшеу осы Қағидалардың 310-тармағына сәйкес жүргізіледі.

9-тарау. Ауыспалы ток электр қондырғыларын оқшаулау

1-параграф. Қолданылу саласы

      313. Осы тарау 6-500 кВ номиналды кернеуге ауыспалы ток электр қондырғыларын оқшаулауды таңдауға қолданылады.

2-параграф. Жалпы талаптар

      314. Шыныдан және фарфордан жасалған оқшаулағыштарды немесе оқшаулағыш конструкцияларды таңдау электр қондырғылары орналасқан жерде және оның номиналды кернеуінде ластану дәрежесіне (бұдан әрі – ЛД) байланысты жылыстау жолының меншікті тиімді ұзындығы бойынша жүргізілуі тиіс. Шыныдан және фарфордан жасалған оқшаулағыштарды немесе оқшаулау конструкцияларын таңдау сондай-ақ ластанған және ылғалданған күйде разрядтық сипаттамалар бойынша жүргізіледі.

      Полимерлі оқшаулағыштарды немесе конструкцияларды ЛД және электр қондырғыларының номиналды кернеуіне байланысты таңдау ластанған және ылғалданған күйде разрядтық сипаттамалар бойынша жүргізілуі тиіс.

      315. ЛД анықтау осы Қағидаларға 1-қосымшаның 103–118-кестелеріне сәйкес ластану көздерінің сипаттамасына және олардан электр қондырғыларына дейінгі қашықтығына байланысты жүргізілуі тиіс. Осы Қағидаларға 1-қосымшаның 103–118-кестелерін пайдалану қандай да бір себептермен мүмкін болмаған жағдайда, ЛД анықтау ластану дәрежесінің картасы бойынша жүргізіледі.

      Өнеркәсіптік кешендерге жақын, сондай-ақ ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардан, жылу-электр станцияларынан (бұдан әрі – ЖЭС) және жоғары электр өткізгіштігі бар ылғалдандыру көздерінен ластанған аудандарда ЛД анықтау ластану дәрежесінің картасы бойынша жүргізіледі.

      316. Шыныдан және фарфордан жасалған оқшаулағыштар мен оқшаулау конструкцияларының l жылыстау жолының ұзындығы мынадай формула бойынша анықталуы тиіс, см:

      L = lэ · U · k, (11)

      мұндағы lэ – 101-кесте бойынша жылыстау жолының меншікті тиімді ұзындығы, см / кВ;

      U – "Электрмен жабдықтау жүйелері, желілер, электр энергиясының көздері, түрлендіргіштер және қабылдағыштар" МЕМСТ 721 бойынша ең көп жұмыс фазааралық кернеуі, кВ;

      k – жылыстау жолының ұзындығын пайдалану коэффициенті (осы тараудың 7-параграфы).

3-параграф. ӘЖ оқшаулау

      317. Металл және темірбетон тіректеріндегі оқшаулағыштардың гирляндаларын және ӘЖ істік оқшаулағыштарын ұстап тұратын жылыстау жолының меншікті тиімді ұзындығы ЛД және номиналды кернеуге (теңіз деңгейінен 1000 м дейінгі биіктікте) байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 101-кестесі бойынша қабылдануы тиіс.

      Ұстап тұратын гирляндалардың және ӘЖ қадаланған оқшаулағыштардың теңіз деңгейінен 1000 м-ден астам биіктікте ағып кету жолының меншікті тиімді ұзындығы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 101-кестесінде нормаланғанмен салыстырғанда ұлғайтылуы тиіс.:

      1) 1000-нан 2000 метрге дейін-5 %;

      2) 2000-нан 3000 м-ге дейін-10 %;

      3) 3000-нан 4000 метрге дейін-15% - ға.

      318. Ток өткізгіштерден тіректердің жерге тұйықталған бөліктеріне дейінгі ауа бойынша оқшаулау арақашықтықтары осы Қағидалардың 14-тарауының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

      319. Металл және темір бетон тіректеріндегі ӘЖ үшін қолдаушы гирляндаларда және арнайы конструкциядағы (V–тәрізді, Ʌ–тәрізді,

– тәрізді, Y– тәрізді, бір типтің оқшаулағыштарынан құрылған) тізбектегі аспалы тәрелкелі оқшаулағыштардың саны мынадай формула бойынша анықталуы тиіс:

     

(12)

      мұнда Lи – бір оқшаулағыштың нақты үлгідегі оқшаулағышқа стандарт немесе техникалық шарттар бойынша жылыстау жолының ұзындығы, см.

      Егер m есебі бүтін сан бермесе, келесі бүтін санды таңдайды.

      320. Металл және темірбетон тіректері бар кернеуі 6-20 кВ ӘЖ-де қолдаушы және керілген гирляндалардағы аспалы тәрелкелі оқшаулағыштардың саны осы Қағидалардың 315-тармағы бойынша анықталуы тиіс және тіректердің материалына қарамастан екіден кем болмауы тиіс.

      Кернеуі 35-110 кВ гирляндалардың жерге тұйықталған бекіткіштері бар металл, темір бетонды және ағаш тіректері бар ӘЖ-де 1-2-ші ЛД аудандарындағы барлық типтегі керме гирляндалардағы тәрелкелі оқшаулағыштардың саны осы Қағидалардың 315-тармағы бойынша алынған санымен салыстырғанда әрбір гирляндтағы бір оқшаулағышқа ұлғайтылады.

      Металл және темірбетон тіректеріндегі кернеуі 150-500 кВ ӘЖ-де тартпалы гирляндалардағы тәрелкелі оқшаулағыштардың саны осы Қағидалардың 315-тармағы бойынша анықталуы тиіс.

      321. 1-2-ші ЛД аудандарындағы ағаш тіректері бар кернеуі 35-220 кВ ӘЖ-ге шыны және фарфор тәрелкелі оқшаулағыштардың санын металл және темірбетон тіректердегі ӘЖ-ге арналғандарға қарағанда, 1–ге кем алуға рұқсат етіледі.

      1-2-ші ЛД аудандарындағы металл және темірбетон тіректердегі ағаш тіректері немесе ағаш траверстері бар кернеуі 6-20 кВ ӘЖ-ге оқшаулағыштардың жылыстау жолының үлестік тиімді ұзындығы 1,5 см/кВ кем болмауға тиіс.

      322. Үлкен өткеліктер тіректерінің тізбектерінде қалыпты орындалған оқшаулағыштардың санына қатысты 50 м үстіне әрбір 10 м асқан биіктікке шыны немесе фарфордан жасалған тәрелкелі оқшаулағышға бір қосымша оқшаулағыштан көзделуі тиіс, ол бір тізбекті тізбектерге анықталған lэ = 1,9 см/кВ кернеуі 6-35 кВ ӘЖ үшін және lэ = 1,4 см/кВ кернеуі 110-500 кВ ӘЖ үшін. Бұл ретте, осы тіректердегі оқшаулағыштардың саны өткелік аудандағы ластану шарттары бойынша талап етілетіннен кем болмауы тиіс.

      323. 100 м биіктікке аспалы шыны немесе фарфордан жасалған тәрелке оқшаулағыштардың тізбектерінде осы Қағидалардың 319-тармағына сәйкес анықталғанның үстіне екі қосымша оқшаулағыш көзделеді.

      324. Оқшауланған сымдары бар ӘЖ оқшауын таңдау осы тараудың 6-параграфына сәйкес жүргізілуі тиіс.

4-параграф. Электр жабдығы мен АТҚ-ның сыртқы шыны және фарфор оқшаулауыы

      325. Электр жабдығының сыртқы фарфор оқшаулағышы мен кернеуі 6-500кВ АТҚ оқшаулағыштарының жылыстау жолының тиімді үлестік ұзындығы, сондай-ақ жабық тарату құрылғыларының (бұдан әрі – ЖабЖТҚ) кірген жерлерінің сыртқы бөліктерінің ұзындығы ЛД мен номиналды кернеуге байланысты (теңіз деңгейінің 1000 м дейінгі биіктігінде) осы Қағидаларға 1-қосымшаның 101-кестесі бойынша қабылдануы тиіс.

      1000 м астам биіктікте орналасқан, кернеуі 6-220кВ электр жабдығының және АТҚ оқшаулағыштарының жылыстау жолының тиімді үлестік ұзындығы 2000 м дейінгі биіктікте – 1-қосымшаның 101-кестесі бойынша, ал 2000–нан 3000м дейінгі биіктікте - нормаланғанмен салыстырғанда, ластаудың бір дәрежесіне жоғарырақ қабылдануға тиіс.

      326. АТҚ оқшаулауды таңдау кезінде АТҚ ток өткізгіш бөліктерінен жерге тұйықталған конструкцияларға дейінгі ауа бойынша оқшаулау арақашықтығы осы Қағидалардың 20-тарауының талаптарына сәйкес болуы тиіс.

      327. АТҚ тарту және ұстап тұратын гирляндаларында тәрелкелі оқшаулағыштар саны әрбір тізбекке кернеуі 110-150 кВ - бір, 220-330 кВ - екі, 500 кВ - үш оқшаулағышты қосумен осы Қағидалардың 316-тармағы бойынша анықталады.

      328. Осы Қағидалардың 1-қосымшасындағы 101-кестенің талаптарын қанағаттандыратын электр жабдығы болмағанда, 3-4 ЛД аудандары үшін жабдықты, оқшаулағыштарды және кіретін орындарын жоғарырақ номиналды кернеуге қолдану қажет, оқшаулауы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 101-кестесін қанағаттандыратын болуы тиіс.

      329. Ластау шарттары 4-ші ЛД-нен асса, ЖабТҚ құру көзделеді.

      330. Кернеуі 500 кВ АТҚ және кернеуі 110-330 кВ АТҚ 3-4-ші ЛД аймақтарында орналаспауы тиіс.

      331. Кернеуі 110 кВ және одан жоғары электр жабдығының сыртқы оқшауының және ЖТҚЖабТҚ-ғы оқшаулағыштардың жылыстау жолының үлестік тиімді ұзындығы 1-ші ЛД аудандарында 1,2 см/кВ кем емес және 2-4-ші ЛД аудандарда кем дегенде 1,5 см/кВ болуы тиіс.

      332. 1-3-і ЛД бар аудандарда осы Қағидаларға 1-қосымшаның 101-кестесі бойынша оқшаулағышы бар СЖЖТҚ және комплектті трансформаторлық кіші станция (бұдан әрі – КТКС) қолданылуы тиіс. 4 ЛД бар аудандарда арнайы орындалатын оқшаулағыштары бар СЖЖТҚ және КТКС ғана қолдануға рұқсат етіледі.

      333. Иілмелі және қатты сыртқы ашық ток өткізгіштерінің оқшаулағыштары жылыстау жолының меншікті тиімді ұзындығымен 101-кесте бойынша таңдалуы тиіс lэ = 1,9 см/кВ, номиналды кернеуі 20 кВ ток өткізгіштерінің 10 кВ аудандарда 1-3-ші ЛД үшін; lэ= 3,0 см/кВ, номиналды кернеуі 20 кВ ток өткізгіштерінің 10 кВ аудандарда 4-ші ЛД үшін, lэ= 2,0 см/кВ номиналды кернеу 35 кВ үшін ток өткізгіштері 13,8-24 кВ аудандарында 1-4-ші ЛД.

5-параграф. Разрядтық сипаттамалар бойынша оқшаулауды таңдау

      334. Кернеуі 6-500 кВ ӘЖ гирляндалары, электр жабдығының сыртқы оқшаулауы және кернеуі 6-500 кВ АТҚ оқшаулағыштар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 102-кестесінде келтірілген мәндерден төмен емес ластанған және ылғалданған жағдайдағы өнеркәсіптік жиіліктің 50% - дық разрядтық кернеуге ие болуы тиіс.

      Ластану қабатының меншікті беткі өткізгіштігі мыналар үшін (кемінде):

      1-ші ЛД - 5 микросименс (бұдан әрі – мкСм), 2-ші ЛД - 10 мкСм, 3-ші С - 20 мкСм, 4-ші ЛД – 30 мкСм болуы тиіс.

6-параграф. Ластану дәрежесін анықтау

      335. Ластанудың өнеркәсіптік көздерінің (ормандар, тундра, орман тундра, шабындықтар) әсер ету аймағына түспейтін аудандарда осы Қағидаларға 1-қосымшаның 101-кестесінде 1-ші ЛД үшін нормаланғанға қарағанда жылыстау жолының меншікті тиімді ұзындығы аз оқшаулау қолданылады.

      336. 1-ші ЛД аудандарға өнеркәсіптік және табиғи ластау көздерінің әсер ету аймағына түспейтін аумақтар жатады (сор батпақ, биік таулы аудандар, азғантай тұзды топырақты аудандар, ауыл шаруашылық аудандар).

      337. Өнеркәсіптік аудандарда негіздеуші деректер болған кезде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 101-кестесінде 4-ші ЛД үшін нормаланған мөлшерге қарағанда жылыстау жолының үлестік тиімді ұзындығымен үлкен оқшаулау қолданылады.

      338. Өнеркәсіптік кәсіпорындар маңындағы ластану дәрежесі шығарылатын өнімнің түрі мен есептік көлеміне және ластану көзіне дейінгі қашықтығына байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 103–111-кестелері бойынша анықталуы тиіс.

      Өнеркәсіптік кәсіпорын шығаратын өнімнің есептік көлемі өнімнің барлық түрлерін қосумен анықталады. Жұмыс істеп тұрған немесе салынып жатқан кәсіпорынның шеткі аймағындағы ЛД кәсіпорынның перспективалық даму жоспарын ескере отырып, өнімнің ең көп жылдық көлемі бойынша (алдын ала 10 жылдан аспайтын мерзімге) айқындалуы тиіс.

      339. ЖЭС және өнеркәсіптік қазандықтарға жақын ластану дәрежесі отын түріне, станцияның қуатына және түтін құбырларының биіктігіне байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 112-кестесі бойынша анықталуы тиіс.

      340. Осы Қағидаларға 1-қосымшаның 103–112-кестелері бойынша қашықтықты есептеу кезінде ластану көзінің шекарасы осы кәсіпорындағы (ЖЭС) атмосфераға шығарындылардың барлық орындарын қоршайтын қисық болып табылады.

      341. Шығарылатын өнім көлемі мен ЖЭС қуаты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 102–112-кестелерінде көрсетілгендермен салыстырғанда асып кеткен жағдайда ЛД кемінде бір сатыға ұлғайтылады.

      342. Бір кәсіпорында бірнеше ластау көздері (цехтар) болған кезде шығарылатын өнімнің көлемі жекелеген цехтар өнімінің көлемін қосумен анықталуы тиіс. Егер жекелеген өндірістердің (цехтардың) ластаушы заттарының шығарылу көзі кәсіпорынның басқа шығарынды көздерінен 1000 м-ден асатын болса, өнімнің жылдық көлемі осы өндірістер үшін және кәсіпорынның қалған бөлігі үшін жеке айқындалуға тиіс. Бұл жағдайда есептік ЛД осы Қағидалардың 350-тармағына сәйкес анықталады.

      343. Егер бір өнеркәсіптік кәсіпорында осы Қағидаларға 1-қосымшаның 102–111-кестесінде көрсетілген өнеркәсіптің бірнеше салаларының (немесе кіші салаларының) өнімдері шығарылса, онда ЛД осы Қағидалардың 337-тармағына сәйкес айқындалады.

      344. Осы ЛД-мен аймақтың шекаралары мына формула бойынша жел бағытын ескере отырып түзетіледі:

     

(13)

      Мұнда:

      S – ластану көзінің шекарасынан осы ЛД-дан аудан шекарасына дейінгі, жел бағытын ескере отырып түзетілген қашықтық, м;

      S0 – ластану көзінің шекарасынан желдің айналма бағыты кезінде осы ЛД-дан аудан шекарасына дейінгі нормаланған қашықтық, м;

      W – қарастырылып отырған румба желдерінің орташа жылдық қайталануы, %;

      W0 – желдердің айналмалы розасы кезінде бір румба желдерінің қайталануы, %.

      S/S0 мәні 0,5 < S/S0 < 2 шектермен шектелуі тиіс.

      345. Шаңданатын материалдардың, қойма ғимараттары мен құрылыстарының, кәріздік-тазарту құрылыстарының үйінді маңындағы ластану дәрежесі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 113-кестесі бойынша айқындалады.

      346. Қысқы уақытта тайғаққа қарсы химиялық құралдарды қарқынды пайдаланатын автожолдар маңындағы ластану дәрежесі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 114-кестесі бойынша анықталады.

      347. Теңіздердің, тұзды көлдердің және су айдындарының жағалау аймағындағы ластану дәрежесі судың тұздылығына және жағалау сызығына дейінгі қашықтығына байланысты осы Қағидаларға 1-қосымшаның 115-кестесі бойынша анықталуы тиіс.

      Судың есептік тұздығы гидрологиялық карталар бойынша акваторияның 10 км тереңдігіне дейінгі аймақтағы судың үстіңгі қабатының тұздылығының ең жоғарғы мәні ретінде анықталады. Тұздалған су айдындарының бетінен ластану дәрежесі осы Қағидаларға 1-қосымшаның 115-кестесіне қарағанда 0,1 км-ге дейінгі аймақ үшін бір сатыға жоғары қабылданады.

      348. Теңіз жағынан секундына 30 метрден (бұдан әрі - м/с) астам жылдамдықпен желге ұшыраған аудандарда (10 жылда кемінде бір рет кезеңділікпен) осы Қағидаларға 1-қосымшаның 115-кестесінде келтірілген жағалау сызығынан арақашықтық 3 есе ұлғайтылады.

      Ауданы 1000-10000 метр ЛД шаршы метр (бұдан әрі – м2) су айдындары үшін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 115-кестесінің деректерімен салыстырғанда бір сатыға төмендетуге рұқсат етіледі.

      349. Градиреналарға немесе шашыратқыш бассейндерге жақын ластану дәрежесі циркуляциялық судың меншікті өткізгіштігі сантиметрге кемінде 1000 микросименс (бұдан әрі - мкСм/см) болғанда 116-кесте бойынша және 1000-нан 3000 мкСм / см-ге дейін меншікті өткізгіштігі кезінде 117-кесте бойынша анықталуы тиіс.

      350. Осы Қағидалардың 344-тармағы бойынша жел бағыттарын есепке ала отырып анықталған екі тәуелсіз көздерден ластану аймағындағы есептік ЛД өнеркәсіптік немесе табиғи ластану түріне қарамастан 118-кесте бойынша анықталады.

7-параграф. Оқшаулағыштардың негізгі типтерінің және оқшаулағыш конструкциялардың (шыны және фарфор) пайдалану коэффициенттері

      351. Бір типті оқшаулағыштардан жасалған оқшаулау конструкцияларының k пайдалану коэффициенттері мынадай формула бойынша анықталады:

      k = kИkК, (14)

      мұндағы kИ – оқшаулағышты пайдалану коэффициенті;

      kК-параллельді немесе дәйекті-параллель тармақтарымен құрамдас конструкцияны пайдалану коэффициенті.

      352. Оқшаулағыш бөлшектің төменгі беті нашар дамыған аспалы тәрелкелі оқшаулағыштардың kИ пайдалану коэффициенттері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 119-кестесі бойынша Lи оқшаулағыш жылысу жолы ұзындығының оның D тәрелкесінің диаметріне қатынасына байланысты анықталады.

      353. Беті өте дамыған арнайы орындалатын аспалы тәрелкелі оқшаулағыштардың kИ пайдалану коэффициенттері осы Қағидаларға 1-қосымшаның 120-кестесі бойынша анықталады.

      354. Беті әлсіз дамыған штырь оқшаулағыштарды (желілік, тірек) kИ пайдалану коэффициенттері 1,0 - ге тең, беті қатты дамыған 1,1-ге тең қабылдануы тиіс.

      355. Жеке оқшаулағыш конструкциялары түрінде орындалған сыртқы қондырғының электр жабдықтарының сыртқы оқшаулауының kИ пайдалану коэффициенттері, оның ішінде номиналды кернеуі 110 кВ дейінгі сыртқы қондырғының тірек оқшаулағыштары, сондай-ақ номиналды кернеуі 110 кВ өзек типті аспалы оқшаулағыштар осы Қағидаларға 1-қосымшаның 121-кестесі бойынша оқшаулағыш жылыстау жолының ұзындығының немесе оқшаулағыш конструкциясының Lи олардың оқшаулағыш бөлігінің ұзындығына қатынасына байланысты анықталады.

      356. Бір типті оқшаулағыштардан жасалған бір тізбекті гирляндалар мен жалғыз тірек колонкаларын kК пайдалану коэффициенттері 1,0-ге тең қабылданады.

      357. Бір типті элементтерден (екі тізбекті және көп тізбекті ұстап тұратын және тартпалы гирляндаларды, екі және көп тізбекті колонкаларды) жасалған параллельді тармақтары бар (бөгетсіз) құрама конструкциялардың kК пайдалану коэффициенттері осы Қағидаларға 1–қосымшаның 122-кестесі бойынша айқындалады.

      358. Бір тізбекті тармақтары бар Ʌ-бейнелі және V-бейнелі гирляндаларды kк пайдалану коэффициенттері 1,0-ге тең қабылданады.

      359. Бір үлгідегі оқшаулағыштардан (Y немесе

типті гирляндалар) жасалған тізбекті-параллель тармақтарымен құрамдық конструкциялардың kк пайдалану коэффициенттері параллель тармақтардың әртүрлі саны бар тірек колонкаларын, сондай-ақ созулары бар кіші станциялық аппараттарды) 1,1 тең деп қабылданады.

      360. kИ1 және kИ2 пайдалану коэффициенттері бар әртүрлі типті оқшаулағыштардан жасалған бір тізбекті гирляндалар мен жалғыз тірек колонкаларының kИ пайдалану коэффициенттері мынадай формула бойынша анықталады:

     

(15)

      мұнда L1 және L2 - тиісті үлгідегі оқшаулағыштардан конструкция учаскелерінің жылыстау жолының ұзындығы. Осыған ұқсас түрде көрсетілген түрдегі конструкция үшін екі бөліктен үлкен оқшаулағыштың әртүрлі типтерінің саны кезінде kИ шамасы анықталады.

      361. Әртүрлі ластану түрлері бар аудандарға арналған аспалы оқшаулағыштардың конфигурациясы осы Қағидаларға 1-қосымшаның 123-кестесі бойынша таңдалады.

2-бөлім. Электр энергиясының кәрізі

10-тарау. Электр сымдары

1-параграф. Қолданылу саласы

      362. Осы тарау ғимараттар мен құрылыстардың ішінде, олардың сыртқы қабырғаларында, кәсіпорындардың, мекемелердің, шағын аудандардың, аулалардың, үй жанындағы учаскелердің аумақтарында, құрылыс алаңдарында, барлық қимадағы оқшауланған орнату сымдарын, сондай-ақ фазалық желі қимасы 16 мм2-ге дейінгі (қимасы 16 мм2 көп болған жағдайда осы Қағидалардың 12-тарауын басшылыққа алу қажет) металл, резеңке немесе пластмасса қабықшасындағы резеңке немесе пластмасса оқшаулауы бар броньдалмаған күштік кабельдерін пайдалана отырып, күштік, жарықтандыру және қуаты 1 кВ-ға дейінгі ауыспалы және тұрақты токтың екінші тізбелік электр сымдарына қолданылады.

      Үй-жайлардың ішінде оқшауланбаған сымдармен орындалатын желілер 11-тарауда, ғимараттан тыс жерлерде орындалатын желілер осы Қағидалардың 13-тарауында келтірілген талаптарға жауап беруі тиіс.

      Оқшауландырылған немесе оқшауланбаған сымдарды қолдана отырып орындалатын ӘЖ-ден кірмелерге тармақталу 13-тараудың талаптарын сақтай отырып, ал тасушы сымарқанда сымдарды (кабельдерді) қолдана отырып орындалатын тармақтау осы тараудың талаптарына сәйкес жасалуы тиіс.

      Тікелей жерде салынған кабель желілері 12-тарауда келтірілген талаптарға жауап беруі тиіс.

      Электр сымдарына қойылатын қосымша талаптар 5, 18, 26, 27-тарауларда және 7-бөлімде келтірілген.

2-параграф. Жалпы талаптар

      363. Электр сымдарының сымдары мен кабельдеріне рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар қоршаған ортаның температурасы мен төсеу тәсілін ескере отырып, 3-тарау бойынша қабылдануы тиіс.

      364. Электр сымдарындағы сымдар мен кабельдердің ток өткізгіш сымдарының қималары 173-кестеде келтірілгеннен кем болмауы тиіс. Жарықтандыру арматураларын зарядтауға арналған желілердің қималары осы Қағидалардың 2054-2057-тармақтарына сәйкес қабылдануы тиіс. Жерге тұйықтау және нөлдік қорғаныс өткізгіштерінің қималары 7-тараудың талаптарын сақтай отырып таңдалуы тиіс.

      365. Ғимараттардың құрылыс конструкцияларының болат және басқа да механикалық берік құбырларында, жеңдерде, қораптарда, лотоктарда және тұйық каналдарында сымдар мен кабельдерді (өзара резервтелетін сымдарды қоспағанда) бірлесіп төсеуге жол беріледі:

      1) бір агрегаттың барлық тізбектері;

      2) технологиялық процестермен байланысты бірнеше машиналардың, панельдердің, қалқандардың, пульттердің және өзге де жабдықтары күштік және бақылау тізбектері;

      3) күрделі шырағданды қоректендіретін шынжырлар;

      4) құбырдағы сымдардың жалпы саны сегізден аспайтын бір жарық түрінің (жұмыс немесе авариялық) бірнеше топтарының тізбектері;

      5) 42 В-қа дейін тізбектердің сымдары жеке оқшаулау құбырына немесе жеке оқшаулау каналына жасалған жағдайда 42 В-тан жоғары тізбектері бар 42 В-қа дейінгі жарық беру тізбектері.

      366. Құрылыс конструкциясының бір құбырында, жеңінде, қорабында, шоғырында, тұйық каналында немесе бір лотокта өзара резервтелетін тізбектерді, жұмыс және авариялық жарықтандыру тізбектерін, сондай-ақ 42 В жоғары тізбектері бар (осы Қағидалардың 365-тармағының 5) тармақшасында қараңыз) 42 В дейінгі тізбектерді бірлесіп салуға тыйым салынады.

      Авариялық (эвакуациялық) және жұмыс жарығының тізбектерін профильдің (мысал үшін швеллер, бұрыш) әртүрлі сыртқы жақтары бойынша төсеуге жол беріледі.

      367. Кабель құрылыстарында, өндірістік үй - жайларда және электр өткізгіштерге арналған электр үй-жайларында тек қиын жанатын немесе жанбайтын материалдардан жасалған қабықтары бар сымдар мен кәбілдер, ал қорғалмаған сымдар-тек қиын жанатын немесе жанбайтын материалдардан жасалған оқшаулағышы бар сымдар қолданылады.

      368. Ауыспалы немесе түзетілген ток кезінде болат құбырларда немесе болат қабығы бар оқшаулағыш құбырларда фазалық және нөлдік (немесе тікелей және кері) өткізгіштерді төсеу бір жалпы құбырда жүзеге асырылуы тиіс.

      Фазалық және нөлдік жұмыс (немесе тікелей және кері) өткізгіштерді жекелеген болат құбырларда немесе болат қабығы бар оқшаулағыш құбырларда, егер өткізгіштердегі жүктеменің ұзақ тогы 25 А-дан аспайтын болса, төсеуге жол беріледі.

      369. Құбырларда, тұйық қораптарда, иілгіш металл жеңдерде және тұйық каналдарда сымдар мен кабельдерді төсеу кезінде сымдар мен кабельдерді ауыстыру мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

      370. Тұйық каналдар мен қуыстары сымдар мен кабельдерді төсеу үшін пайдаланылатын ғимараттар мен құрылыстардың конструктивтік элементтері жанбайтын болуы тиіс.

      371. Сымдар мен кабельдердің желілерін жалғау, тармақтау және ұштау дайындаушы зауыттың нұсқаулықтарына сәйкес нығыздау, дәнекерлеу, пісіру және сығу (винттық, болттық және бекітудің басқа түрлері) көмегімен жүргізілуі тиіс.

      372. Сымдардың немесе кабельдердің желілерін жалғау, тармақтау және жалғау орындарында тармақталу немесе жалғауды қайта жалғау мүмкіндігін қамтамасыз ететін сым (кабель) қоры қарастырылуы тиіс.

      373. Сымдар мен кабельдерді қосу және тармақтау орындары қарап- тексеру және жөндеу үшін қолжетімді болуы тиіс.

      374. Қосылған және тармақталған жерлерде сымдар мен кабельдер ауырлықтың механикалық күшін сынауға тиіс емес.

      375. Сымдар мен кабельдердің желілерін қосу және тармақтау орындары, сондай-ақ жалғаушы және тармақтаушы қысқыштар және басқа да жалғаушы элементтер осы сымдар мен кабельдердің тұтас жерлері желілерінің оқшаулауына тең оқшауланған болуы тиіс.

      376. Оқшаулағыш тіректерде төселген сымдардан басқа, сымдар мен кабельдерді жалғау және тармақтау жалғастырушы және тармақтаушы қораптарда, жалғау және тармақтау қысқыштардың оқшаулау корпустарында, құрылыс конструкцияларының арнайы қуыстарында, электр қондырғылары бұйымдарының, аппараттар мен машиналардың корпустарының ішінде орындалуы тиіс. Оқшаулағыш тіректерде төсеу кезінде сымдарды жалғау немесе тармақтау тікелей оқшаулағыштың, клицаның жанында немесе соларда, сондай-ақ роликте орындалуы тиіс.

      377. Жалғау және тармақтау қораптардың және қысқыштардың конструкциясы төсеу тәсілдері мен қоршаған орта жағдайларына сәйкес болуы тиіс.

      378. Жалғау және тармақтау қораптары мен жалғау және тармақтау қысқыштарының оқшаулау корпустары жанбайтын немесе жануы қиын материалдардан жасалуы тиіс.

      379. Электр сымдарының металл элементтері (мысалы үшін, конструкциялар, қораптар, лотоктар, құбырлар, жеңдер, қораптар, қапсырма шегелер) қоршаған орта жағдайларына сәйкес коррозиядан қорғалуы тиіс.

      380. Электр сымдары олардың температуралық және шөгінді жіктермен қиылысу орындарында болуы мүмкін алмасуларды ескере отырып орындалуы тиіс.

3-параграф. Жалпы ережелер. Электр сымдарының түрін таңдау, сымдар мен кабельдерді және оларды төсеу тәсілін таңдау

      381. Электр сымы қоршаған ортаның жағдайына, құрылыстың мақсаты мен құндылығына, олардың конструкциялары мен сәулет ерекшеліктеріне сәйкес болуы тиіс.

      382. Электр сымының түрін және сымдар мен кабельдерді салу тәсілін таңдау кезінде электр қауіпсіздігі мен өрт қауіпсіздігінің талаптары ескерілуі тиіс.

      383. Электр сымының түрлерін таңдауды, сымдар мен кабельдерді таңдауды және оларды төсеу тәсілін осы Қағидаларға 1-қосымшаның 174-кестесіне сәйкес жүзеге асыру қажет.

      Бір мезгілде қоршаған ортаны сипаттайтын екі немесе одан да көп жағдай болған кезде электр сымы барлық осы шарттарға сәйкес келуі тиіс.

      384. Электр сымдарында қолданылатын сымдар мен кабельдердің қабықтары мен оқшаулануы төсеу тәсілі мен қоршаған орта жағдайларына сәйкес болуы тиіс. Бұдан басқа, оқшаулау желінің номиналды кернеуіне сәйкес болуы тиіс.

      Қондырғының сипаттамасына байланысты арнайы талаптар болған кезде сымдардың оқшаулануы және сымдар мен кабельдердің қорғаныш қабықтары осы талаптарды ескере отырып таңдалуы тиіс (сондай-ақ осы Қағидалардың 400 және 401-тармақтарын қараңыз).

      385. Нөлдік жұмыс өткізгіштерінде фазалық өткізгіштердің оқшаулауына тең оқшаулау болуы тиіс.

      Өндірістік қалыпты үй-жайларда болат құбырлар мен ашық электр сымдарының сымарқандарын, сондай-ақ ашық орнатылған ток өткізгіштердің металл корпустарын, ғимараттардың металл конструкцияларын, өндірістік мақсаттағы конструкцияларды (мысалы, фермалар, бағаналар, кран асты жолдары) және кернеуі 42 В дейінгі желілердегі желінің жұмыс өткізгіштерінің бірі ретінде механизмдерді пайдалануға жол беріледі.

      Егер конструкциялар ғимараттардың немесе конструкциялардың жанатын бөліктеріне тікелей жақын болса, жоғарыда көрсетілген конструкцияларды жұмыс өткізгіші ретінде пайдалануға жол берілмейді.

      386. Сымдар мен кабельдерді, құбырлар мен қораптарды өрт қауіпсіздігі шарттары бойынша төсеу 175-кестенің талаптарын қанағаттандыруы тиіс.

      387. Жанғыш материалдардан жасалған қабықтары бар қорғалған сымдарды (кабельдерді) және қорғалмаған сымдарды ашық төсеу кезінде жарықта сымнан (кабельден) жанғыш материалдардан жасалған негіздердің, құрылымдардың, бөлшектердің бетіне дейінгі қашықтық кемінде 10 мм болуы керек. Көрсетілген қашықтықты қамтамасыз ету мүмкін болмаған кезде сым (кабель) бетінен сымның (кабельдің) әрбір жағынан кемінде 10 мм шығып тұратын жанбайтын материал қабатымен бөлінеді.

      388. Жанатын материалдардан және қорғалмаған сымдардан жасалған қабықтары бар қорғалған сымдарды (кабельдерді) бітеу қуыстарда, құрылыс конструкцияларының қуыстарында (мысалы, қабырға мен қаптаманың арасында), қарық және басқа да жасырын төсеу түрлерінде жанатын конструкциялары бар жерлерде жасырын төсеген кезде сымдарды және кабельдерді жанбайтын материалдың тұтас қабатымен барлық жағынан қорғау қажет.

      389. Жанбайтын және қиын жанатын негіздер мен конструкциялар бойынша қиын жанатын материалдардан жасалған құбырлар мен қораптарды ашық төсеу кезінде құбырдан (қораптан) жанғыш материалдардан жасалған конструкциялардың, бөлшектердің бетіне дейінгі арақашықтық кемінде 100 мм болуы тиіс. Көрсетілген арақашықтықты қамтамасыз ету мүмкін болмаған кезде құбыр (қорап) осы беттерден барлық жағынан қалыңдығы кемінде 10 мм жанбайтын материалдың (сылақ, алебастр, цемент ерітіндісі, бетон және өзге де жанбайтын материалдар) тұтас қабатымен бөлінеді.

      390. Жабық қуыстарда, құрылыс конструкцияларының қуыстарында (мысалы, қабырға мен қаптама арасында), бороздаларда және өзге де жасырын төсеу түрлерінде қиын жанатын материалдардан жасалған құбырлар мен қораптарды жасырын төсеу кезінде құбырлар мен қораптар конструкциялардың, жанғыш материалдардан жасалған бөлшектердің беттерінен қалыңдығы кемінде 10 мм жанбайтын материалдың тұтас қабатымен барлық жағынан бөлінеді.

      391. Жанғыш материалдардан жасалған құрылыс конструкцияларының элементтерімен электр сымдарының қысқа учаскелерінде қиылысу кезінде осы учаскелер осы Қағидалардың 386 – 390-тармақтарының талаптарын сақтай отырып орындалуы тиіс.

      392. Қоршаған ортаның жоғары температурасы салдарынан оқшаулағышы және қалыпты жылуға төзімді қабықшалары бар сымдар мен кәбілдерді қолдану мүмкін емес немесе түрлі-түсті металл шығынының ұтымсыз артуына алып келетін жерлерде оқшаулағышы және жоғары жылуға төзімді қабықшалары бар сымдар мен кәбілдер қолданылады.

      393. Сызды және өте сызды үй-жайлар мен сыртқы қондырғыларда сымдарды оқшаулау және оқшаулағыш тіректер, сондай-ақ тіреуіш және көтергіш конструкциялар, құбырлар, қораптар мен лотоктар ылғалға төзімді болуы тиіс.

      394. Шаңды үй-жайларда электр сымдарының элементтерінде шаң жиналатын, ал оны жою қиын болатын төсеу тәсілдерін қолдануға болмайды.

      395. Химиялық белсенді ортасы бар үй-жайлар мен сыртқы қондырғыларда электр сымдарының барлық элементтері ортаға төзімді болуы немесе оның әсерінен қорғалуы тиіс.

      396. Жарыққа төзімі жоқ сыртқы оқшаулауы немесе қабығы бар сымдар мен кабельдер тікелей күн сәулесінің әсерінен қорғалуы тиіс.

      397. Электр сымдарының механикалық зақымдануы мүмкін жерлерде ашық төселген сымдар мен кабельдер олардан өздерінің қорғаныс қабықтарымен қорғалуы тиіс, ал егер мұндай қабықшалар болмаса немесе механикалық әсерлерге қатысты жеткіліксіз берікті болмаса - құбырлармен, қораптармен, қоршаулармен немесе жасырын электр сымдарын қолданумен қорғалуы тиіс.

      398. Сымдар мен кабельдер стандарттарда және кабельдерге (сымдарға) техникалық шарттарда көрсетілген салаларда ғана қолданылуы тиіс.

      399. Тұрақты электр сымдары үшін негізінен алюминий желілері бар сымдар мен кабельдер қолданылуы тиіс. Осы Қағидалардың 420-тармағында, 1218-тармағының 6) тармақшасында, 2055–2057-тармақтарында ерекшеліктерде қараңыз.

      Тікелей діріл оқшаулағыш тіректерде орнатылған электр техникалық құрылғыларға қосу үшін алюминий желілері бар сымдар мен кабельдерді қолдануға жол берілмейді.

      Мұражайларда, сурет галереяларында, кітапханаларда, мұрағаттарда және Республикалық маңызы бар басқа да қоймаларда мыс желілері бар сымдар мен кәбілдер ғана қолданылады.

      400. Тасымалданатын және жылжымалы электр қабылдағыштарды қоректендіру үшін ықтимал механикалық әсерлерді ескере отырып, осы мақсатқа арнайы арналған мысты желілері бар баулар мен иілгіш кабельдерді қолданылады. Көрсетілген өткізгіштердің барлық желілері, оның ішінде жерге тұйықтау желілері жалпы қабықта, орамада немесе жалпы оқшаулауда болуы тиіс.

      Шектелген орын ауыстыруы бар механизмдер үшін (мысал үшін, крандар, жылжымалы аралар, қақпалардың механизмдері) сымдар мен кабельдердің желілерін сынудан қорғайтын ток өткізгіштер конструкциясын қолданылады (мысалы, иілгіш кабельдердің шлейфтері, иілгіш кабельдердің жылжымалы аспасы үшін кареткалар).

      401. Сымдар төселетін жерлерде майлар мен эмульсиялар болған жағдайда майға төзімді оқшаулағышы бар сымдарды қолданылады немесе сымдарды олардың әсерінен қорғаныс қарастыру керек.

4-параграф. Үй-жайлар ішіндегі ашық электр сымдары

      402. Қорғалмаған оқшауланған сымдарды тікелей негіздер бойынша, роликтерде, оқшаулағыштарда, сымарқандар мен лотоктарда ашық төсеуді:

      1) қауіптілігі жоғары емес үй - жайларда 42 В жоғары кернеу кезінде және кез келген үй-жайларда 42 В дейінгі кернеу кезінде еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан кемінде 2 м биіктікте.

      2) қауіптілігі жоғары және аса қауіпті үй-жайларда 42 В жоғары кернеу кезінде еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан кемінде 2,5 м биіктікте орындау керек.

      Бұл талаптар қабырғаға орнатылатын ажыратқыштарға, розеткаларға, іске қосу аппараттарына, қалқандарға, шырағдандарға түсірулерге қолданылмайды.

      Өндірістік үй-жайларда қорғалмаған сымдарды ажыратқыштарға, розеткаларға, аппараттарға, қалқандарға және басқа да құрылғыларды түсіру еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан кемінде 1,5 м биіктікке дейін механикалық әсерлерден қорғалуы тиіс.

      Өнеркәсіптік кәсіпорындардың тұрмыстық үй-жайларында, тұрғын және қоғамдық ғимараттарда көрсетілген түсірулерді механикалық әсерлерден қорғамауға жол беріледі.

      Арнайы оқытылған персонал үшін ғана қолжетімді үй-жайларда ашық төселген қорғалмаған оқшауланған сымдардың орналасу биіктігі нормаланбайды.

      403. Кран аралықтарында қорғалмаған оқшауланған сымдар кран арбасының алаңы деңгейінен (егер алаң кран көпірінің төсенішінен жоғары орналасқан болса) немесе кран көпірінің төсенішінен (егер төсеніш арба алаңынан жоғары орналасқан болса) кемінде 2,5 м биіктікте төселуі тиіс. Егер бұл мүмкін болмаса, онда кран арбасында және көпірінде тұрған персоналды сымдар кездейсоқ жанасудан сақтау үшін қорғаныс құрылғылары орындалуы тиіс. Қорғаныс құрылғысы сымдардың барлық ұзындығына немесе сымдардың орналасу шегінде кранның көпіріне орнатылуы тиіс.

      404. Қорғалған оқшауланған сымдардың, кабельдердің, сондай-ақ қорғау дәрежесі ІР20 төмен емес құбырлардағы, қораптардағы сымдар мен кабельдердің ашық төсемінің биіктігі, иілгіш металл жеңдерде еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан нормаланбайды.

      405. Егер қорғалмаған оқшауланған сымдар қорғалмаған немесе қорғалған оқшауланған сымдармен сымдардың арасындағы 10 мм-ден кем қашықтықпен қиылысса, онда қиылысу орындарында әрбір қорғалмаған сымға қосымша оқшаулау салынуы тиіс.

      406. Қорғалмаған және қорғалған сымдар мен кабельдердің құбырларымен қиылысуы кезінде олардың арасындағы қашықтық кемінде 50 мм, ал жанғыш немесе тез тұтанатын сұйықтықтар мен газдары бар құбырлармен - кемінде 100 мм болуы тиіс. Сымдар мен кабельдерден құбырларға дейін қашықтық кемінде 250 мм болған жағдайда сымдар мен кабельдер механикалық зақымдалудан ұзындығында құбырдың әрбір жағына кемінде 250 мм қосымша қорғалуы тиіс.

      Ыстық құбырлармен қиылысқан кезде сымдар мен кабельдер жоғары температураның әсерінен қорғалуы тиіс немесе тиісті орындалуы тиіс.

      407. Қатарлас төсеу кезінде сымдар мен кабельдерден құбырларға дейінгі қашықтық кемінде 100 мм, ал жанғыш немесе тез тұтанатын сұйықтықтар мен газдары бар құбырларға дейін кемінде 400 мм болуы тиіс.

      Ыстық құбырларға параллель салынған сымдар мен кабельдер жоғары температураның әсерінен қорғалуы тиіс немесе тиісті орындалуы тиіс.

      408. Сымдар мен кабельдер қабырғалар, қабатаралық аражабындар арқылы өтетін немесе олардың сыртқа шығатын жерлерде электр сымдарын ауыстыру мүмкіндігін қамтамасыз ету қажет. Ол үшін құбырда, қорапта, ойықта орындалуы тиіс. Судың өтуі мен жиналуын және өрттің қабырғалар арқылы өтетін, жабынды немесе сыртқа шығатын жерлерде таралуын болдырмау мақсатында сымдардың, кабельдердің және құбырдың (қораптың, ойықтың) арасындағы саңылауларды, сондай-ақ жанбайтын материалдан оңай алынатын массамен резервтегі құбырларды (қораптар, ойықтар) бітеу керек. Бітеу жаңа сымдар мен кабельдерді ауыстыруға, қосымша төсеуге жол беруі және ойықтың отқа төзімділік шегін қабырғаның (жабынның) отқа төзімділік шегін қамтамасыз етуі тиіс.

      409. Оқшаулағыш тіректерде қорғалмаған сымдарды төсеу кезінде сымдар қабырғалар немесе жабындар арқылы өтетін жерлерде қосымша оқшаулануы тиіс (мысалы, оқшаулау құбырымен). Осы сымдарды бір құрғақ немесе сызды үй-жайдан басқа құрғақ немесе сызды үй-жайға өту кезінде бір желінің барлық сымдарын бір оқшаулау құбырына төсеуге болады.

      Құрғақ немесе сызды үй-жайдан сызды, бір сызды үй-жайдан екінші сызды немесе үй-жайдан сымдардың сыртқа шығуы кезінде әрбір сым жеке оқшаулау құбырында төселуі тиіс. Құрғақ немесе сызды үй-жайдан сызды немесе ғимараттың сыртына шыққан кезде сымдарды жалғау құрғақ немесе сызды үй-жайда орындалуы тиіс.

      410. Лотоктарда, тірек беттерде, сымарқандарда, ішектерде, жолақтарда және басқа да көтергіш конструкцияларда сымдар мен кабельдерді әртүрлі формадағы (мысалы, дөңгелек, тікбұрышты бірнеше қабатқа) бір-біріне жақын төсеуге рұқсат етіледі.

      Әрбір шоғырдағы сымдар мен кабельдер өзара бекітілуі тиіс.

      411. Қораптарда сымдар мен кабельдер көп қабатты реттелген және еркін (шашыраумен) өзара орналасумен төсеуге жол беріледі. Оқшаулауды және сыртқы қабықшаларды қоса алғанда, олардың сыртқы диаметрі бойынша есептелген сымдар мен кабельдердің қималарының қосындысы мыналардан аспауы тиіс: саңырау қораптар үшін жарықтағы қорап қимасының 35% - ынан; ашылатын қақпақтары бар қораптар үшін 40 %.

      412. Будалармен (топтармен) немесе көп қабатты төселген сымдар мен кабельдерге рұқсат етілген ұзақ мерзімді токтар шоғырда өткізгіштердің (желілердің) саны мен орналасуын, шоғырдың (қабаттардың) саны мен өзара орналасуын, сондай-ақ жүктелмеген өткізгіштердің болуын ескеретін төмендететін коэффициенттерді есепке ала отырып қабылдануы тиіс.

      413. Электр сымдарының құбырлары, қораптары мен иілгіш металл жеңдері оларда ылғал жиналмайтындай, оның ішінде ауада болатын бу конденсацияланбайтын етіп төселуі тиіс.

      414. Сымдар мен кабельдердің оқшаулануына және қабығына теріс әсер ететін булар мен газдар жоқ құрғақ шаңсыз үй-жайларда құбырларды, қораптарды және иілгіш металл жеңдерді тығыздамай қосуға рұқсат етіледі.

      Құбырларды, қораптарды және иілгіш металл жеңдерді өзара, сондай-ақ электр жабдығының қораптарымен, корпустарымен және басқа да қосылыс қосу түрлерін:

      оқшаулауға немесе сым мен кабельдердің қабықшаларына теріс әсер ететін буы немесе газы бар үй-жайларда, сыртқы қондырғыларда және құбырларға, қораптарға және май, су немесе эмульсияға түсуі мүмкін жерлерде – нығыздау арқылы болуы тиіс; бұл жағдайларда қораптар тұтас қабырғалармен және тұтас қақпақтары тығыздалған не тұйық, алмалы-салмалы қораптар – ажырату орындарында тығыздалған, ал иілгіш металл жеңдер герметикалық болуы тиіс;

      шаңды үй-жайларда – шаңнан қорғау үшін құбырлардың, жеңдер мен қораптардың қосылыстары мен тармақталуын тығыздай отырып орындалуы тиіс.

      415. Жерге тұйықтау немесе нөлдік қорғаныс өткізгіштері ретінде пайдаланылатын болат құбырлар мен қораптарды қосу осы тарауда және 7-тарауда келтірілген талаптарға сәйкес болуы тиіс.

5-параграф. Үй-жайлар ішіндегі жасырын электр сымдары

      416. Құбырлардағы, қораптардағы және иілгіш металл жеңдердегі жасырын электр сымдары осы Қағидалардың 413 - 415 - тармақтарында келтірілген талаптарды сақтай отырып орындалуы тиіс, бұл ретте барлық жағдайларда тығыздалуы тиіс. Жасырын электр сымдарының қораптары тұйық болуы тиіс.

      417. Вентиляциялық каналдар мен шахталарда электр сымдарын салуға тыйым салынады. Бұл каналдар мен шахталарды болат құбырларға салынған жеке сымдармен және кабельдермен қиылысуға жол беріледі.

      418. Аспалы төбелердің артына сымдар мен кабельдерді төсеуді осы тараудың 4-параграфы талаптарына сәйкес орындалады.

6-параграф. Шатырдағы үй-жайлардағы электр сымдары

      419. Шатырдағы үй-жайларда электр сымдарының мынадай түрлері қолданылуы мүмкін:

      ашық;

      құбырларға салынған сымдармен және кабельдермен, сондай-ақ жанбайтын немесе қиын жанатын материалдардан жасалған қабықшадағы қорғалған сымдармен және кабельдермен – кез келген биіктікте;

      роликтерде немесе оқшаулағыштарда (өндірістік ғимараттардың шатырдағы үй-жайларында – тек оқшаулағыштарда) қорғалмаған оқшауланған бір күштік сымдармен кемінде 2,5 м биіктікте; сымдарға дейін кемінде 2,5 м биіктікте олар жанасудан және механикалық зақымданудан қорғалуы тиіс.;

      жасырын: жанбайтын материалдардан жасалған қабырғалар мен жабындарда – кез келген биіктікте.

      420. Шатырдағы үй-жайлардағы ашық электр сымдары сымдармен және мыс желілері бар кабельдермен орындалуы тиіс.

      Алюминий желілері бар сымдар мен кабельдер шатырдағы үй-жайларда рұқсат етіледі:

      жанбайтын жабындары бар ғимараттарда – оларды болат құбырларға ашық төсеген немесе оларды жанбайтын қабырғаларға және жабындарға жасырын төсеген кезде; ауыл шаруашылығы мақсатындағы өндірістік ғимараттарда - оларды құбырлар мен жалғағыш (тармақтағыш) қораптардың ішіне шаң кіруін қоспағанда, болат құбырларға ашық төсеген кезде; бұл ретте бұрандалы қосылыстар қолданылуы тиіс.

      421. Шатырдағы үй-жайлардағы сымдар мен кабельдердің мыс немесе алюминий желілерін қосу және тармақтау металл жалғағыш (тармақтағыш) қораптарда дәнекерлеумен, нығыздаумен немесе сымдардың қимасы мен санына сәйкес келетін сығындыларды қолданумен жүзеге асырылуы тиіс.

      422. Шатырдағы үй-жайлардағы болат құбырларды қолдана отырып орындалған электр сымдары осы Қағидалардың 413-415-тармақтарында келтірілген талаптарға жауап беруі тиіс.

      423. Шатырдағы үй-жайларда төселген желілерден шатырлардан тыс орнатылған электр қабылдағыштарға тармақталулар желілер мен тармақталулар болат құбырларда ашық салынған немесе жанбайтын қабырғаларда (жабындарда) жасырылған жағдайда рұқсат етіледі.

      424. Тікелей шатырдағы үй-жайларда орнатылған шырағдандар мен басқа да электр қабылдағыштар тізбектеріндегі коммутациялық аппараттар осы үй-жайлардан тыс орнатылуы тиіс.

7-параграф. Сыртқы электр сымдары

      425. Сыртқы электр сымдарының қорғалмаған оқшауланған сымдары адамдардың жиі болуы мүмкін жерлерден (мысалы, балкон, шығаберіс) жанасу үшін қолжетімсіз болатындай етіп орналастырылуы немесе қоршалуы тиіс.

      Көрсетілген жерлерден қабырғаға ашық салынған бұл сымдар, м кем емес қашықтықта болуы тиіс.:

      Көлденең төсеу кезінде:

      балконның, шығаберістің астында, сондай-ақ шатырдың үстінде

      өндірістік ғимарат – 2,5

      терезе астында – 0,5

      балкон астында – 1,0

      терезе астында (терезе алды тақтайдан) – 1,0

      тік төсеу кезінде терезеге дейін – 0,75

      сол, бірақ балконға дейін – 1,0

      жерден – 2,75

      Ғимараттардың жанындағы тіректерде сымдарды ілу кезінде сымдардан балкондар мен терезелерге дейінгі қашықтық сымдардың ең жоғары ауытқуы кезінде 1,5 м кем болмауы тиіс.

      Ғимараттарға (кәсіпорындарға) кірмелерді және осы кірмелерге тармақтарды қоспағанда, тұрғын үй, қоғамдық ғимараттар мен ойын-сауық кәсіпорындарының шатырлары бойынша сыртқы электр сымдарына жол берілмейді (осы Қағидалардың 429-тармағын қараңыз).

      Сыртқы электр өткізгіштің қорғалмаған оқшауланған сымдары жанасуға қатысты оқшауланбаған ретінде қарастырылады.

      426. Өрт өтпе жолдарын және жүктерді тасымалдауға арналған жолдарды кесіп өтетін сымдардан жүріс бөлігіндегі жер (жол) бетіне дейінгі қашықтық кемінде 6 м, өтпейтін бөлікте - кемінде 3,5 м болуы тиіс.

      427. Сымдардың арасындағы арақашықтық: 6 м дейінгі аралықта - кемінде 0,1 м , 6 м-ден астам аралықта – кемінде 0,15 м болуы тиіс. Сымдардан қабырғаға және тірек конструкцияларына дейінгі арақашықтық кемінде 50 мм болуы тиіс.

      428. Құбырларда, қораптарда және иілгіш металл жеңдерде сыртқы электр сымдарының сымдары мен кабельдерін төсеу осы Қағидалардың 413–415-тармақтарында келтірілген талаптарға сәйкес орындалуы тиіс, бұл ретте барлық жағдайларда нығыздалуы тиіс. Сымдарды болат құбырлар мен қораптарда ғимараттан тыс жерде төсеуге жол берілмейді.

      429. Ғимаратқа кірмелерді оқшаулағыш құбырлардағы қабырғалар арқылы су өтетін жерде жиналып, ғимараттың ішіне кіре алмайтындай етіп орындау ұсынылады.

      Енгізу алдындағы сымдардан және енгізу сымдарынан жер бетіне дейінгі қашықтық 2,75 м кем болмауы тиіс (осы Қағидалардың 669 және 681-тармақтарын да қараңыз).

      Енгізу оқшаулағышындағы сымдардың, сондай-ақ сымдардан ғимараттың шығыңқы бөліктеріне (мысалы шатырдың асылмасы) дейінгі арақашықтығы 0,2 м кем болмауы тиіс.

      Кірмелерді болат құбырлардағы төбелер арқылы орындауға рұқсат етіледі. Бұл ретте тармақталған сымдардан кіріске дейінгі және енгізу сымдарынан шатырға дейінгі тік арақашықтық кемінде 2,5 м болуы тиіс.

      Биіктігі шағын ғимараттар үшін (сауда павильондары, дүңгіршектер, контейнерлік үлгідегі ғимараттар, жылжымалы будкалар, фургондар және басқа да шағын ғимараттар), шатырларында адамдардың болуы мүмкін емес, өткізгіш сымдардан кіріске дейінгі және енгізу сымдарының шатырға дейінгі жарықтық 0,5 м кем болмауы тиіс. Бұл ретте сымдардан жер бетіне дейінгі қашықтық 2,75 м кем болмауы тиіс

11-тарау. Кернеуі 35 кВ дейінгі ток өткізгіштер

1-параграф. Қолданылу саласы

      430. Осы тарау кернеуі 35 кВ дейінгі ауыспалы және тұрақты ток өткізгіштеріне қолданылады. Жарылыс қауіпті және өрт қауіпті аймақтарда орнатылатын ток құбырларына қойылатын қосымша талаптар тиісінше 37 және 38-тарауларда келтірілген. Тарау электролиз қондырғыларына, электр термиялық қондырғылардың қысқа желісіне арналған арнайы ток өткізгіштеріне, сондай-ақ құрылғысы техникалық шарттармен және дайындаушы зауыттың паспортымен анықталатын ток өткізгіштеріне қолданылмайды.

2-параграф. Жалпы талаптар

      431. Өнеркәсіптік кәсіпорындардың 6-35 кВ желілерінде кернеуі 6 кВ 15-20 МВ•А және одан артық қуатты, кернеуі 10 кВ және одан артық 25-35 МВ•А және кернеуі 35 кВ 35 МВ•А кезіндегі қуатты бір бағытта беру үшін көбінесе параллель төселетін кабельдердің үлкен санынан орындалған желілер алдында иілгіш немесе қатты ток өткізгіштерді қолданған жөн.

      Ток өткізгіштерді ашық төсеуді электрмен жабдықтау объектісінің және қоршаған ортаның бас жоспарының шарттары бойынша мүмкін болған барлық жағдайларда қолдану қажет.

      432. Ауада ток өткізгіш бөліктерге зақым келтіретін химиялық белсенді заттар болған жерлерде, ұстап тұратын конструкциялар мен оқшаулағыштар, ток өткізгіштер тиісті орындалуы тиіс немесе оларды көрсетілген әсерлерден қорғаудың басқа да шаралары қолданылуы тиіс.

      433. Ток өткізгіштерді, оқшаулағыштарды, арматураларды, конструкциялар мен аппараттарды есептеу және таңдау жұмыстың қалыпты жағдайлары бойынша да (жұмыс кернеуі мен тогына сәйкес келуі), сондай-ақ қысқа тұйықталу кезіндегі жұмыс шарттары бойынша да жүргізіледі (осы Қағидалардың 4-тарауын қараңыз).

      434. Ток өткізгіштердің ток өткізгіш бөліктерін алюминий, болат алюминийлік және болат сымдардан, профильдік қимадағы құбырлар мен шиналардан орындау қажет.

      435. Ток өткізгіштердің ток өткізгіш бөліктерін жерге тұйықтау үшін осы Қағидалардың 455-тармағының 3) тармақшасын және 1285-тармағының талаптарына сәйкес тұрақты жерге тұйықтау пышақтары немесе тасымалды жерге тұйықтау қарастырылуы тиіс.

      436. Ток өткізгіштерге механикалық жүктемелерді, сондай-ақ қоршаған ортаның есептік температурасын осы Қағидалардың 1306–1309-тармақтарында келтірілген талаптарға сәйкес анықталады.

      437. Ток өткізгіштерді құрастыру және конструктивтік орындау монтаждық және жөндеу жұмыстарын ыңғайлы және қауіпсіз жүргізу мүмкіндігін қарастыруы тиіс.

      438. Ашық ауада 1 кВ жоғары ток өткізгіштер осы Қағидалардың 1427 және 1428-тармақтарының талаптарына сәйкес найзағай кернеулерінен қорғалуы тиіс.

      439. 1 кА және одан жоғары ток кезінде симметриялы жүктемесі бар ауыспалы токтың ток өткізгіштерінде, ал 1,6 кА және одан жоғары ток кезінде шина ұстағыштардағы, арматуралар мен конструкциялардағы магнит өрісінің әсерінен электр энергиясының шығынын төмендету бойынша шараларды қарастырылады керек.

      2,5 кА және одан да көп ток кезінде индуктивті кедергіні төмендету және түзету бойынша шаралар көзделуге тиіс (мысалы, квадрат жағы бойынша пакеттерде жолақтардың орналасуы, қосарланған фазаларды, бейінді шиналарды, дөңгелек және шаршы қуыс құбырларды, транспозицияларды қолдану). Созылатын иілгіш ток өткізгіштері үшін, сондай-ақ саны ток өткізгіштің ұзындығына байланысты есептеу жолымен анықталуы тиіс фазаішілік транспозицияларды қолдану ұсынылады.

      Симметриялы емес жүктемелер кезінде магнит өрісінің әсерінен электр энергиясының шығынын төмендету бойынша шараларды қарастыру қажет токтың мәні әрбір жеке жағдайда есептеумен анықталуы тиіс.

      440. Температураның өзгеруі, трансформаторлардың дірілі, ғимараттың біркелкі емес шөгуі және басқа да құбылыстар өткізгіштердегі, оқшаулағыштардағы немесе ток өткізгіштердің басқа да элементтеріндегі қауіпті механикалық кернеуге әкеп соқтыруы мүмкін жағдайларда, осы кернеуді жою шараларын (компенсаторлар немесе оларға ұқсас құрылғылар) қарастыру қажет. Қатты ток өткізгіштерде компенсаторлар сондай-ақ ғимараттар мен құрылыстардың температуралық және шөгінді жіктері бар қиылысу орындарында орнатылуы тиіс.

      441. Ток өткізгіштердің алынбайтын қосылыстарын дәнекерлеу арқылы орындау ұсынылады. Тармақтарды иілгіш ток өткізгіштермен қосу үшін престелетін қысқыштарды қолдануға жол беріледі.

      Әртүрлі материалдардан жасалған өткізгіштердің қосылыстары контактілі беттердің коррозиясының алдын алатындай етіп орындалуы тиіс.

      442. Қалыпты және авариядан кейінгі режимдерде ұзақ жол берілетін ток бойынша 1 кВ жоғары ток өткізгіштерінің қимасын таңдау жүктемелердің күтілетін өсуін ескере отырып, бірақ есептік режимнен 25-30% жоғары емес етіп жүргізу керек.

      443. Оқшауланбаған сымдарды қолдана отырып орындалатын ток өткізгіштері үшін ұзақ рұқсат етілетін токтарды 3-тарау бойынша сымдардың фазаішілік транспозициясы болмаған кезде 0,8 коэффициентін қолдану арқылы, сымдардың фазаішілік транспозициясы болған кезде 0,98 деп айқындалады.

3-параграф. Кернеуі 1 кВ дейінгі ток өткізгіштер

      444. Ток өткізгіштерден тармақталған жерлер қызмет көрсету үшін қолжетімді болуы тиіс.

      445. Өндірістік үй-жайларда ІР00 орындалатын ток өткізгіштер еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан кемінде 3,5 м биіктікте, ал ІР31 дейін орындалатын ток өткізгіштер - кемінде 2,5 м орналастырылады.

      ІР20 орындалатын және одан жоғары оқшауланған шиналы ток өткізгіштерін, сондай-ақ ІР40 орындалатын және одан жоғары ток өткізгіштерін орнату биіктігі нормаланбайды. Сондай-ақ 42 В және төмен ауыспалы ток және 110 В және төмен тұрақты ток кернеуінде кез келген орындаудағы ток өткізгіштерін орнату биіктігі нормаланбайды.

      Тек білікті қызмет көрсететін персонал ғана баратын үй-жайларда (мысалы, ғимараттардың техникалық қабаттарында), ІР20 және одан жоғары орындалған ток өткізгіштерін орнату биіктігі нормаланбайды.

      Өндірістік кәсіпорындардың электр үй-жайларында ІР00 және одан жоғары орындалған ток өткізгіштерін орнату биіктігі нормаланбайды. ІР00 орындалатын ток өткізгіштеріне кездейсоқ жанасу мүмкін болатын орындар қоршалуы тиіс.

      Ток өткізгіштердің механикалық зақымдануы мүмкін жерлерде қосымша қорғанысы болуы тиіс.

      Өткелдердің үстінде орналасқан ток өткізгіштер мен қоршаулар еденнен немесе қызмет көрсету алаңынан кемінде 1,9 м биіктікте орнатылуы тиіс.

      Ток өткізгіштердің торлы қоршаулары 25 × 25 мм аспайтын ұяшықтары бар тор болуы тиіс.

      Ток өткізгіштер орнатылатын конструкциялар жанбайтын материалдардан жасалуы және кемінде 0,25 сағ отқа төзімділік шегі болуы тиіс.

      Қалқалар, жабындар және қабырғалар арқылы ток өткізгіштердің өту тораптары жалынның және түтіннің бір үй-жайдан екінші үй-жайға таралу мүмкіндігін болдырмауы тиіс.

      446. Ток өткізгіштердің ток өткізгіш бөліктерінен қабықсыз (ІР00 орындау) құбырларға дейінгі қашықтық кемінде 1 м, ал технологиялық жабдыққа дейін кемінде 1,5 м болуы тиіс.

      Қабығы бар шинасымдардан (орындау ІР21; ІР31, ІР51, ІР65) құбырларға және технологиялық жабдыққа дейінгі қашықтық нормаланбайды.

      447. Қабықсыз (ІР00) және олардан ғимараттардың қабырғалары мен жерге тұйықталған конструкцияларға дейінгі ток өткізгіштерінің әртүрлі фазалар мен полюстерінің арасындағы жарықтық кемінде 50 мм, ал ғимараттардың жанғыш элементтеріне дейін кемінде 200 мм болуы тиіс.

      448. Ток өткізгіштерден тармақтауға арналған коммутациялық және қорғаныш аппаратурасы тікелей ток өткізгіштерде немесе тармақтану пунктіне жақын орнатылуы тиіс (сондай-ақ осы Қағидалардың 974-тармағын қараңыз). Бұл аппаратура кернеудегі бөліктерге кездейсоқ жанасу мүмкіндігін болдырмайтындай етіп орналастырылуы және қоршалуы тиіс. Қолжетімсіз биіктікте орнатылған аппараттармен еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан жедел басқару үшін тиісті құрылғылар (тартымдар, сымарқандар) көзделуі тиіс. Аппараттардың еденнен немесе қызмет көрсету алаңынан ерекшеленетін аппараттың жағдайын көрсететін белгілері (қосылған, ажыратылған) болуы тиіс.

      449. Ток өткізгіштері үшін жанбайтын материалдардан жасалған оқшаулағыштар (фарфор, стеатит және басқа да жанбайтын материалдар) қолданылуы тиіс.

      450. Қорғаныс қабығы жоқ (ІР00) ток құбырларының барлық трассасы бойынша әрбір 10-15 м сайын, сондай-ақ адамдар баратын жерлерде (мысалы, краншылар үшін отырғызу алаңдары) қауіпсіздік техникасы бойынша ескерту плакаттары бекітілуі тиіс.

      451. ҚТ токтарынан өту кезінде фазалар өткізгіштерінің өзара және ток өткізгішінің қабығымен жол берілмейтін жақындасуын болдырмау үшін шаралар (мысалы, оқшаулау кергіштері) көзделуі тиіс.

      452. Кран аралықтарындағы ток өткізгіштеріне мынадай қосымша талаптар қолданылады:

      1) фермалар бойынша салынатын қорғаныс қабығы жоқ (ІР00) қоршалмаған ток өткізгіштерді көпір төсенішінің және кран арбашасының деңгейінен 2,5 м кем емес биіктікте орналастыру керек; 2,5 м төмен, бірақ жабу фермасының төменгі белдеу деңгейінен төмен емес ток өткізгіштерді төсеу кезінде оларға ток өткізгіштердің барлық ұзына бойы көпір төсенішінен және кран арбашасынан кездейсоқ жанасудан қоршаулар көзделуі тиіс. Қоршауды ток өткізгіштің астындағы кранның өзінде ілгіш түрінде орнатуға рұқсат етіледі.

      2) крандарға арналған жөндеу загондарының үстіндегі қорғаныс қабығы жоқ (ІР00) ток өткізгіштердің учаскелерінде кран арбасының төсенішінен ток өткізгіш бөліктерге жанасуын болдырмайтын қоршаулар болуы тиіс. Егер ток өткізгіш осы төсемнің үстінде кемінде 2,5 м деңгейде орналасқан болса немесе егер бұл жерлерде оқшауланған өткізгіштер қолданылатын болса, қоршау талап етілмейді; соңғы жағдайда оларға дейінгі ең аз қашықтық жөндеу жағдайларына қарай анықталады.

      3) механикалық зақымданудан арнайы қорғау шараларын қолданбай кранның астына ток өткізгіштерді төсеуге кранның шектелу аймағында жол беріледі. Механикалық зақымданудан қорғаудың арнайы шараларын кранның шектелу аймағынан тыс технологиялық жабдыққа жақын орналасқан 630 А дейінгі токтағы кез келген орындалатын қабықшадағы шина сымдары үшін қарастыру талап етілмейді.

4-параграф. Кернеуі 1 кВ жоғары ток өткізгіштер

      453. Өндірістік үй-жайларда ІР41 және одан жоғары орындалған ток құбырларын қолдануға жол беріледі, ток құбырлары еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан кемінде 2,5 м биіктікте орналасуы тиіс.

      Тек білікті қызмет көрсететін персонал ғана баратын өндірістік үй-жайларда (мысалы, ғимараттардың техникалық қабаттарында), орындау тогы сымдарын орнату биіктігі ІР41 және одан жоғары нормаланбайды. Электр үй-жайларында ток өткізгіштерінің кез келген орындалуын қолдануға рұқсат етіледі. Қондырғының биіктігі еден деңгейінен немесе қызмет көрсету алаңынан ІР41-ден төмен орындалған ток өткізгіштері үшін 2,5 м кем емес; ІР41 және одан жоғары орындалған ток өткізгіштері үшін нормаланбайды.

      454. Ашық ауада барлық орындалған ток өткізгіштер қолданылуы мүмкін, оның ішінде осы Қағидалардың 431 және 438-тармақтарында көрсетілгендер.

      455. Туннельдер мен галереяларда ток өткізгіштерді орналастыру кезінде осы Қағидалардың 1341-тармағының талаптары, сондай-ақ мынадай талаптар орындалуы тиіс:

      1) қабығы (ІР00) жоқ ток құбырларына қызмет көрсету дәліздерінің ені: бір жақты орналасқан кезде 1 м және екі жақты орналасқан кезде 1,2 м кем болмауы тиіс. Ток өткізгіштің ұзындығы 150 м артық болған кезде қызмет көрсету дәлізінің ені бір жақты, сондай-ақ жабдықтарға екі жақты қызмет көрсету кезінде келтірілген 0,2 м кем емес шамамен салыстырғанда ұлғайтылуы тиіс.

      2) қабығы жоқ ток өткізгіштері қоршауының биіктігі еден деңгейінен 1,7 м кем болмауы тиіс.

      3) ток өткізгіштің басында және соңында, сондай-ақ аралық нүктелерде тұрақты жерге тұйықтау пышақтары немесе тасымалды жерге тұйықтау құрылғыларын қарастыру керек. Тасымалды жерге тұйықтауды орнату орындарының саны ҚТ кезінде көршілес екі жерге тұйықтауды орнату нүктелерінің арасындағы көршілес ток өткізгіштерден шыққан кернеу 250 В аспайтындай етіп таңдалуы тиіс.

      456. Ток өткізгіштер орналасқан туннельдер мен галереяларда 34-тараудың талаптарына сәйкес жарықтандыру орындалуы тиіс. Туннельдер мен галереяларды жарықтандыру шамдардың екі көзге қосылуының кезектесуімен екі көздерден қоректенуі тиіс.

      Қабықсыз (ІР00) ток өткізгіштер салынатын жерлерде жарықтандыру арматурасы оған қауіпсіз қызмет көрсету қамтамасыз етілетіндей етіп орнатылуы тиіс. Бұл жағдайда туннельдер мен галереялардағы жарық беретін электр сымдары (металл қабығы бар кабельдер, болат құбырлардағы электр сымдары және экрандалған сымдардың басқа да түрлері) экрандалуы тиіс.

      457. Ток өткізгіштерге арналған туннельдер мен галереяларды орындау кезінде мынадай талаптар сақталуы тиіс:

      1) құрылыстар жанбайтын материалдардан орындалуы тиіс. Темір бетоннан жасалған көтергіш құрылыс конструкцияларының отқа төзімділік шегі 0,75 с кем емес, ал болат прокаттан - 0,25 с кем емес болуы тиіс.

      2) желдеткіш номиналды жүктеме кезінде кіріс және шығатын ауа температураларының айырмасы 15 °С-тан аспайтындай етіп орындалуы тиіс. Желдеткіш саңылаулар жалюзи немесе торлармен және қорғаныс күнқағарларымен жабылуы тиіс.

      3) туннельдер мен галереялардың ішкі кеңістігі қандай да бір құбырлармен қиылыспауы тиіс.

      4) ток өткізгіштердің туннельдері мен галереялары байланыс құрылғыларымен жабдықталуы тиіс. Байланыс құралдарының аппаратурасы және оны орнату орны нақты жобалау кезінде анықталуы тиіс.

5-параграф. Кернеуі 1 кВ жоғары иілгіш ток өткізгіштер

      458. Ашық ауада иілгіш ток өткізгіштер дербес тіректерде төселуі тиіс. Жалпы тіректерде ток өткізгіштер мен технологиялық құбырларды біріктіріп төсеуге жол берілмейді.

      459. Ажыратылған фаза сымдарының арасындағы қашықтықты қолданылатын сымдардың кемінде алты диаметріне тең қабылдау ұсынылады.

      460. Ток өткізгіш бөліктер арасындағы және олардан жерге тұйықталған конструкцияларға, ғимараттар мен басқа да құрылыстарға дейінгі, сондай-ақ автомобиль немесе теміржол төсеміне дейінгі қашықтық 14-тарау бойынша қабылдануы тиіс.

      461. Ток өткізгіштердің жарылыс қаупі бар үй-жайлары бар ғимараттар мен құрылыстармен, сондай-ақ жарылыс қаупі бар сыртқы қондырғылармен жақындауы 37-тараудың талаптарына сәйкес орындалуы тиіс.

      462. Ток өткізгіштерінен қиылысатын құрылыстарға дейінгі қашықтықты тексеруді фазааралық және фазаішілік кергіштерден сымдарға қосымша салмақ жүктемелерін және авариядан кейінгі режимдегі сымдардың ең жоғары температурасының мүмкіндіктерін ескере отырып жүргізу керек. Авариядан кейінгі режимде ток өткізгіштің жұмысы кезіндегі ең жоғары температура плюс 70 °С тең деп қабылданады.

      463. Созылған ток өткізгіш тізбегінің фазаларын тең жақты үшбұрыштың шыңдары бойынша орналастыру ұсынылады.

      464. Созылмалы ток өткізгіштің конструкциясы ажыратылған тізбекте жұмысты қауіпсіз орындауға мүмкіндік беретін тасымалды жерге тұйықтауларды қолдану мүмкіндігін қарастыруы тиіс.

      Тасымалды жерге тұйықтауларды орнату орындарының саны осы Қағидалардың 455-тармағы 3) тармақшасы бойынша таңдалады.

      465. Иілгіш ток өткізгіштерінің сымдарын есептеу кезінде мыналарды басшылыққа алу қажет:

      1) сыртқы жүктемелердің әртүрлі үйлесімдері кезінде сымдардағы ауырлық пен кернеу күш-жігерді қабылдайтын қолданылатын тіректер мен тораптардың беріктігіне негізделген фазадағы рұқсат етілген нормативтік ауырлыққа байланысты қабылдануға тиіс.

      Фазаға нормативтік ауырлықты 9,8 кН (10 тс) артық емес қабылдау керек.

      2) фазааралық және фазаішілік кергіштерден сымдарға қосымша салмақ жүктемелері ескерілуі тиіс.

      3) сымға жел қысымы осы Қағидаларға 1-қосымшасының 184-кестесіне сәйкес есептелуі тиіс (осы Қағидалардың 715-тармағын қараңыз).

12-тарау. Кернеуі 220 кВ дейінгі кабельдік желілер

1-параграф. Қолданылу саласы

      466. Осы тарау 220 кВ дейінгі кабельдік күштік желілерге, сондай-ақ бақылау кабельдері орындайтын желілерге қолданылады. Жоғары кернеудегі кабельдік желілер арнайы жобалар бойынша орындалады. Кабель желілеріне қойылатын қосымша талаптар 37 және 38-тарауларда келтірілген.

2-параграф. Жалпы талаптар

      467. Кабель желілерін жобалау және салу желісті дамытуды, желінің мақсаты мен жауаптылығын, трассаның сипатын, жабынмен жабу тәсілін, кабельдердің конструкциясын сепке ала отырып, техникалық-экономикалық есептеулердің негізінде жүргізілуі тиіс.

      468. Кабель желісінің трассасын таңдау кезінде кабельдің металл қабығына агрессивті келетін топырақты учаскелерде алмау қажет.

      469. Жерасты кабельдерінің үстінде Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2017 жылғы 28 қыркүйектегі № 330 бұйрығымен бекітілген Электр желілері объектілерінің күзет аймақтарын және осындай аймақтардың шекараларында орналасқан жер учаскелерін пайдаланудың ерекше шарттарын белгілеу қағидаларына (бұдан әрі – Күзет аймақтарын орнату қағидалары) (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 15943 болып тіркелген) сәйкес күзет аймақтары орнатылуы тиіс.

      470. 1 кВ және одан жоғары суасты кабель желілеріне шеткі кабельдерден 100 м арақашықтықта параллель түзумен белгіленген қорғау аймағы орнатылуы тиіс.

      471. Кабель желісінің трассасы кабельдің аз шығынын, механикалық әсерлерге оның төзімділігін, тоттанудан сақтауды қамтамасыз ету, діріл, қатты қызу, кабельдердің бірінде ҚТ пайда болуы жағдайында электр доғасымен қатарлас кабельдердің бөліну мүмкіндігін есепке ала отырып анықталуы тиіс. Кабельдерді орнату кезінде оларды өзара қиыстыруға, құбырлармен қиылыстыруға жол бермеу қажет.

      472. Төмен қысымдағы кабельдік май толтырылған желінің трассасын таңдау кезінде желілерде толықтырғыш бактарды пайдалану және тиімді орналастыру үшін жергілікті жердің рельефін ескерген жөн.

      473. Кабель желілері монтаждау және пайдалану үдерісінде оларда қауіпті механикалық бүлінулердің пайда болуын болдырмайтындай етіп жасалуы қажет, ол үшін:

      1) кабельдер топырақтың көшуі жағдайында және кабельдің өзінің және олар төселген конструкцияның температуралық деформациясында пайдалану мүмкіндігімен ұзындығынан біраз қалдырылуы тиіс, кабельдің артығын сақина (орам) түрінде орауға тыйым салынады;

      2) конструкциялар, қабырғалар, аралықтар бойынша көлденең салынған кабельдер бөгеткіш және жалғағыш муфталарға, шеткі бітеулерге, шеткі нүктелерге қатты бекітілуі тиіс;

      3) конструкциялар мен қабырғалар бойынша тік салынған кабельдер, сыртқы қабығы бүлінбейтіндей және кабельдердің өздерінің салмағынан муфталардағы талсымдардың қосылысы үзілмейтіндей етіп орнатылуы тиіс;

      4) қапталмаған кабельдер салынатын конструкциялар, кабельдердің қабықтары механикалық бүлінбейтіндей етіп жасалуы тиіс және осы кабельдердің қабықтары қатты бекітілген жерлер, эластикалық төсемдердің көмегімен механикалық бүліну және коррозиядан қорғалуы тиіс;

      5) механикалық бүлінуі мүмкін жерлерге (автокөлік қозғалысы, механизмдер мен жүктердің қозғалысы) орнатылған кабельдер (оның ішінде қапталғандар) еденнен немесе жерден 2 м немесе жерде 0,3 м биіктікте қорғалуы тиіс;

      6) кабельдерді қолданыстағы кабельдермен қатар салу кезінде соңғыларының бүлінуін болдырмайтын шаралар қолданылуы тиіс;

      7) кабельдер қызу беттерден қашық салынуы тиіс, ағытпа және фланецпен қосылған жерлерде ыстық заттардың жарылуынан кабельдерді қорғау шаралары қолданылуы тиіс.

      474. Кезбе токтардан және топырақ коррозиясынан кабельдерді қорғау осы Қағидалардың талаптарына қанағаттандыруы тиіс.

      475. Жерасты кабель құрылыстарының конструкциялары кабельдің салмағын, топырақтың салмағын, жол жабыны мен өтетін көліктің салмағын ескере отырып жасалуы тиіс.

      476. Кабельдер салынатын кабель құрылыстары мен конструкциялары жанбайтын материалдардан жасалуы тиіс.

      477. Кабель құрылыстарында басқа уақытша құрылғыларды жасауға, оларда материалдар мен жабдықтарды сақтауға тыйым салынады.

      478. Уақытша кабельдер пайдаланушы ұйымның рұқсатымен, кабельдік төсемдерге қойылатын барлық талаптарды сақтаған жағдайда салынуы тиіс.

      479. Кабель желілерінің ашық төсемі күн сәулесінің тікелей әсерін және жылудың әртүрлі жылу сәулелерін ескере отырып жүргізілуі тиіс.

      480. Кабельдер иілісінің ішкі қисығының радиустары ішкі еселік диаметріне қатысты стандарттарда немесе техникалық шарттарда көрсетілген кабельдердің тиісті маркаларынан кем болмауы тиіс.

      481. Кабель талсымдары иілісінің ішкі қисығының радиустары кабельді бітеу кезінде еселік талсымдардың келтірілген диаметріне қатысты стандарттар немесе техникалық шарттарда көрсетілген кабельдердің тиісті маркаларынан кем болмауы тиіс.

      482. Кабельдерді салу және оларды құбырларға тарту кезіндегі ауырлық күші талсымдар мен қабықтарға қажетті механикалық кернеумен анықталады.

      483. Әрбір кабель желісінің өз нөмірі мен атауы болады. Егер кабель желісі бірнеше қатар кабельдерден тұратын болса, онда олардың әрқайсысы А, Б, В әріптерін қоса отырып, сол нөмірді иеленуі қажет.

      484. Ашық салынған кабельдер, сондай-ақ барлық кабельдік муфталар кабель биркаларында және шеткі муфталарында маркасын, кернеуі, қимасы, желісінің нөмірі немесе атауы, қосылыс муфталарында – муфталардың нөмірі немесе монтаждалған күні көрсетілген биркалармен жабдықталуы тиіс.

      485. Биркалар қоршаған ортаның әсеріне төзімді болуы тиіс. Кабель құрылыстарында салынған кабельдерде биркалар ұзындық бойынша кемінде әрбір 50 м сайын орнатылуы тиіс.

      486. Салынып бітпеген жерлерге салынған кабель желілерінің қорғаныс аймағы ақпараттық белгілермен белгіленуі тиіс.

      487. Ақпараттық таңбалар кемінде 500 м сайын орнатылуы тиіс және кабель желісі бағытының өзгеретін жерлеріне қойылуы тиіс.

      488. Ақпараттық белгілерде кабель желілерінің қорғау аймағының ені және кабель желілері иелерінің телефон нөмірлері болуы тиіс.

3-параграф. Төсеу тәсілдерін таңдау

      489. 35 кВ дейінгі күштік кабель желілерін салу тәсілдерін таңдау кезінде мыналарды негізге алу қажет:

      1) бір траншеядағы жерге кабельді төсеу кезінде кабель саны алтыдан аспауы тиіс. Кабельдердің саны көп болған жағдайда оларды бөлек траншеяларға кабель топтарының арасындағы арақашықтық кемінде 0,5 м болатындай етіп немесе туннельдерде, эстакадаларда, галереяларда төсейді;

      2) туннельдерде, эстакадаларда, галереяларда кабельдерді төсеуде, бір бағытта жүретін 20 асатын күштік кабельдері қажет етіледі;

      3) блоктарға кабель төсеу теміржолдармен қиылысу жерлерінде, металдың төгілу мүмкіндігі, трассада тығыздықтың жоғары болуы жағдайында пайдаланылады;

      4) қала аумағы бойынша кабельдерді төсеудің тәсілдерін таңдау кезінде пайдалану-жөндеу жұмыстарының өндірісімен байланысты шығындар мен бастапқы күрделі шығындар, сондай-ақ құрылыстарға қызмет көрсетудің ыңғайлылығы мен үнемділігі ескерілуі тиіс.

      490. Электр станцияларының аумағында кабель желілері туннельдерде, қораптарда, каналдарда, блоктарда, эстакада және галереяларда төселуі тиіс. Траншеяларға күштік кабельдерін алшақ қосалқы объектілерге (отын қоймалар, алты саны көлемінен аспайтын шеберханалар) төсеуге рұқсат етіледі. Жалпы қуаты 25 МВт электр станцияларының аумағына кабельдерді траншеяларға төсеуге рұқсат етіледі.

      491. Өнеркәсіп кәсіпорындарының аумағында кабель желілері жерге (траншеяға), туннельдерге, блоктарға, каналдарға, эстакадалар бойынша, галереяларда және ғимараттың қабырғалары бойынша төселуі тиіс.

      492. Кіші станцияларының маңына және тарату құрылғыларында кабель желілері туннельдерге, қораптарға, каналдарға, құбырларға, жерге (траншеяда), жер бетіндегі теміржол лотоктарына, эстакада бойынша, галереяларға салынуы тиіс.

      493. Қалалар мен кенттерде жеке кабель желілері көлік жүрмейтін бөлігі бойынша (тротуар астында) жерге (траншеяда), аула және газон түріндегі техникалық жолақтар бойынша салынады.

      494. Жерасты коммуникацияларымен көп қамтылған көшелер мен аудандар бойынша 10 және одан көп көлемдегі кабельдер желісін коллекторлар мен кабель туннельдерінде салу қарастырылады. Көше қиылыстары мен жетілдірілген жабындармен жабылған және көліктің қарқынды қозғалысы бар аймақтарда кабель желілері блоктарда немесе құбырларда салынуы тиіс.

      495. Ғимараттар ішінде кабель желілері ғимарат конструкциялары (ашық және қорап немесе құбыр) бойынша, каналдарда, блоктарда, туннельдерде, едендер мен аралықтарда салынған құбырларда, машиналардың іргетасы бойынша, шахталарға, кабель қабаттарында және қосарлы едендерге салынады.

      496. Маймен толтырылған кабельдер мен пластмассалы оқшаулауы (кабельдің әртүрлі санында) бар кабельдер туннельдерде және галереяларда және жерлерге (траншеяда) салынады, оны салу тәсілі жобамен анықталады.

4-параграф. Кабельдерді таңдау

      497. Әртүрлі топырақ бойынша трассаға салынған кабель желілері үшін кабельдердің конструкциялары мен қимасын таңдау, егер қолайлы жағдайдағы учаске ұзындығы кабельдің салыну ұзындығынан аспайтын болса, ауыр жағдайдағы учаске бойынша жүргізіледі. Әртүрлі салынған трассаның жекелеген аймақтарының біршама ұзындығында олардың әрқайсысы үшін кабельдердің тиісті конструкциялары мен қималары таңдалынады.

      498. Әртүрлі салқындату жағдайдағы трассаларға салынатын кабель желілері үшін, егер оның ұзындығы 10 м кем болмайтын болса, кабель қималары трассаның нашар салқындатылатын аймақтары бойынша анықталуы тиіс. 10 кВ дейінгі кабель желілеріне, су астынан басқа, әртүрлі қималары бар кабельдерді пайдалануға рұқсат етілген, бірақ үштен астам емес, егер кесінді ұзындығы 20 м кем емес болатын болса.

      499. Жерге немесе суға салынатын кабель желілері үшін, броньдалған кабельдер көбірек қолданылуы тиіс. Бұл кабельдердің металл қабықтарында химиялық әсерлерден қорғауға арналған сыртқы қабықшасы болуы тиіс. Сыртқы қорғау қабықтардың (броньдалмаған) басқа конструкциялары бар кабельдер топырақтың әр түрінде салу кезінде, блоктар мен құбырларға тарту кезінде механикалық әсерлерге төзімді болуы тиіс және пайдалану-жөндеу жұмыстары кезінде жылу және механикалық әсерлерге төзімді болуы тиіс.

      500. Жерге немесе суға салынған жоғары қысымдағы кабельдік маймен толтырылған желілердің құбырлары жобаға сәйкес коррозияға қарсы қорғанысы болуы тиіс.

      501. Кабельдік құрылыстар мен өндірістік үй-жайларда пайдалануда механикалық зақымдану қаупі болмаған кезде броньдалмаған кабельдер төселеді, ал пайдалануда механикалық зақымдану қаупі болған кезде броньдалған кабельдер немесе оларды механикалық зақымданудан қорғау қолданылуы тиіс.

      Кабельдік құрылыстардан тыс броньдалмаған кабельдерді қолжетімсіз биіктікте (кемінде 2 м) төсеуге жол беріледі, аз биіктікте броньдалмаған кабельдерді оларды механикалық зақымданудан қорғау шаралары қолданған жағдайда (қораптармен, бұрыш болатпен, құбырлармен) төсеуге жол беріледі

      Аралас төсеу кезінде (жер – кабельдік құрылыс немесе өндірістік үй-жай) жерде төсеуге арналған, бірақ жанатын сыртқы қорғаныс жабынынсыз кабельдердің маркалары қолданылады.

      502. Кабель құрылыстарына, сондай-ақ өндірістік үй-жайларда кабель желілерін салу кезінде броньдалған кабельдер қабының беті болмауы тиіс, ал броньдалмаған кабельдердің бетінде, жанғыш материалдардан қорғау қабығы, металл қабықтары болмауы тиіс.

      Ашық төсемдер үшін жанғыш полиэтиленді оқшаулауы бар күштік және бақылау кабельдерін пайдалануға болмайды.

      Кабельдер салынатын металл қабықшалары мен олар салынатын металл беттері тоттануға қарсы жабынмен қорғалуы тиіс.

      Қолайсыз ортасы бар жайларға осы ортаның әсеріне төзімді кабельдер төселуі тиіс.

      503. Осы Қағидалардың 540-тармағында көрсетілген электр станцияларының, тарату құрылғылары мен кіші станциялардың кабельдік желілері үшін жанбайтын жабынмен қорғалған болат лентамен броньдалған кабельдер қолданылады. Электр станцияларында жанғыш полиэтилен оқшаулағышы бар кабельдерді қолдануға жол берілмейді.

      504. Кабель блоктары мен құбырларға салынатын кабель желілері үшін, қорғасын қабықшадағы броньдалмаған кабельдер қолданылады. Блоктар мен құбырлардың аймағында және олардан 50 м дейінгі қашықтықтағы тармақтарда кабель жібінің сыртқы қабығынсыз қорғасын немесе алюминий қабықшадағы броньдалған кабельдерді салуға рұқсат етіледі. Құбырларда салынатын кабель желілеріне пластмасса немесе резеңке қабықшадағы кабельдерді пайдалануға жол беріледі.

      505. Кабельдердің қаптамаларын бүлдіретін заттарды қамтитын топырақтарға (ақ сортаң, батпақ, шлакпен және құрылыс материалдары бар төгілген топырақ), сондай-ақ электрмен коррозия әсерінен қауіпті аймақтарда, қорғасын қабықшалары және Бл, Б2л типтеріндегі күшті қорғау жабындары бар кабельдер немесе алюминий қабықшасы мен Бв, Бп типтеріндегі (ылғалға төзімді пластмасса шлангісіне) күшті қорғау жабындары бар кабельдер қолданылуы тиіс.

      506. Батпақпен кабель желілерімен қиылысатын жерлерде кабельдер геологиялық жағдайларды және химиялық және механикалық әсерлерді ескере отырып таңдалуы тиіс.

      507. Көшуге бейім топырақтарға сым брони бар кабельдер қолданылуы тиіс және топырақ көшкен кезде сымды сауыты бар кабельдер немесе кабельге әсер ететін күштерді жою бойынша шаралар (топырақты шпунттық немесе бағаналы қатарлармен нығайту) қолданылуы тиіс.

      508. Көлшіктер, олардың жайылмасы және орлармен кабельдік желінің қиылысатын аймақтарында жерге төселетін кабельдер қолданылуы тиіс.

      509. Теміржол көпірлері, сондай-ақ басқа да көлік көп жүретін көпірлер бойынша салынатын кабель желілеріне алюминий қабығы бар броньдалған кабельдер қолданылуы тиіс.

      510. Жылжымалы механизмдердің кабельдік желілеріне көп рет июге болатын резеңке немесе сондай оқшаулауы бар икемді кабельдер қолданылуы тиіс.

      511. Суасты кабель желілеріне дөңгелек сымнан жасалған брони бар кабельдер қолданылуы тиіс. Осы мақсатта бір талсымды кабельдерді қолдануға рұқсат етіледі.

      Жағадан теңізге өту жерлерде кабельді желілерде қатты ағыс және сумен жуылатын жағасы бар өзендер учаскелерінде кабельді салғанда, сондай-ақ үлкен тереңдікте (40-60 м дейін) екі еселенген металл брони бар кабель қолданылады.

      Поливинилхлоридті қабықтағы резеңке оқшаулауы бар кабельдер, сондай-ақ арнайы су жібермейтін жабыны жоқ алюминий қабықтағы кабельдерді суға салуға жол берілмейді.

      Кеме жүзбейтін және арнасы мен түбі тұрақты ені 100 м астам емес (жайылмасы толғанмен бірге) өзендер арқылы кабель желілерін төсеу кезінде таспалы броньді кабельдерді қолдануға жол беріледі.

      512. Май толтырылған кабельдік желілер үшін және кернеуі 110-220 кВ тігілген полиэтиленнен жасалған оқшаулауы және пластмасса оқшаулауы бар кабельдік желілер үшін кабельдердің типі мен конструкциясы жобамен анықталады.

      513. Әртүрлі деңгейлі трассаның (жолдың) тік және еңкіш учаскелерінде 35 кВ дейінгі кабель желілерін салу үшін, ақпайтын сіндіргіш массасы бар кабельдер, кем сіңірілген қағаз оқшаулауы бар кабельдер және резеңке немесе пластмасса оқшаулауы бар кабельдер қолданылуы тиіс. Аталған жағдайларға тұтқыр ылғалдылығы бар кабельдерді тек осы кабельдерге арналған деңгейлердің әртүрлі айырмашылықтарына сәйкес, трасса бойынша орналастырылған бекіткіш муфталары бар кабельдерді пайдалану қажет.

      Төмен қысымдағы маймен толтырылған кабельдік желілердің бекіткіш муфталарының арасындағы тік белгілердің айырмашылығы шекті жылу режимдеріндегі қоректенуді есепке ала отырып және тиісті техникалық шарттармен анықталады.

      514. Төрт сымды желілерде төрт талшықты кабельдер қолданылуы тиіс. Нөлдік талсымды фазадан бөлек төсеуге жол берілмейді. Кернеуі 1 кВ дейінгі алюминий қабығында үш талсымды күштік кабельдерін олардың қабығын нөлдік сым (төртінші талсым) ретінде пайдалана отырып, жарылыс қауіпті ортасы бар қондырғыларды және нөлдік сымдағы токты пайдаланудың қалыпты жағдайы кезінде фазалық сымның рұқсат етілген ұзақ тогының 75% - нан астамын құрайтын қондырғыларды қоспағанда, ауыспалы токтың (жарық беретін, күш беретін және аралас) төрт сымды желілерінде қолдануға рұқсат етіледі.

      Көрсетілген мақсат үшін үш желілі күштік кабельдердің қорғасын қабықтарын қайта жаңғыртылатын 220/127 және 380/220 В қалалық электр желілерінде ғана пайдалануға болады.

      515. 35 кВ дейінгі кабель желілері үшін үш талсымға қарағанда мыс немесе алюминийді үнемдеуге мүмкіндік беретін болса немесе қажетті құрылыс ұзындығындағы кабельді пайдалану мүмкіндігі жоқ болған жағдайда бір талсымды кабельдерді пайдалануға болады. Бұл кабельдердің қимасы оларды қабықшаларға жіберілген токпен қосымша қызуын ескере отырып таңдалуы тиіс.

      Қатар қосылған кабельдердің арасындағы токтың біркелкі таралуын қамтамасыз ету бойынша және олардың сырттарына қауіпсіз тию, жақын жерде тұрған металл бөліктерінің қызуын болдырмау және оқшаулайтын клицтерге кабельдерді мықты бекіту бойынша шаралар да орындалуы тиіс.

5-параграф. Кабельдік маймен толтырылған желілердегі май қысымының сигнал берілуі және қоректендіру құрылғылары

      516. Маймен қоректендіру жүйесі кез келген қалыпты және өзгермелі жылу режимдеріндегі желінің сенімді жұмысын қамтамасыз етуі тиіс.

      517. Маймен қоректендіру жүйесіндегі майдың көлемі кабельді толықтыру шығынын есепке ала отырып анықталуы тиіс. Сонымен қатар, авариялық жөндеу жұмыстарына және кабель желісінің қашық секцияларын маймен толықтыруға қажетті май қоры болуы тиіс.

      518. Төмен қысымдағы желінің қоректендіру бактары жабық жайларға орналастырылады. Ашық пункттердегі қоректендіру бактардың шағын көлемі (5-6) порталдарға, тіреуіштерге жеңіл жәшіктерде (қоршаған орта минус 33 0С төмен емес болғанда) орналастырылады. Қоректендіру бактарында май қысымының көрсеткіштері және күн сәулесі түспейтін қорғанысы болуы тиіс.

      519. Жоғары қысымды желілердің қоректендіретін агрегаттары +10 °С төмен емес температурасы бар жабық үй-жайларда орналастырылады және кабельдік желілерге қосылу орнына жақын орналасуы мүмкін. Бірнеше қоректендіргіш агрегаттарды желіге қосу майлы коллектор арқылы жүргізіледі.

      520. Жоғары қысымдағы май толтырылған бірнеше кабель желілерін параллельді төсеу кезінде, әрбір желі жеке қоректендірілетін агрегаттармен толтырылады немесе агрегаттарды кез келген желіге автоматты қосатын құрылғы орнатылуы тиіс.

      521. Қоректендіретін агрегаттар резервті автоматты түрде қосу құрылғысымен (бұдан әрі - РАҚ) екі тәуелсіз қоректендіру көздерінен электр энергиясымен қамтамасыз етіледі. Қоректендіретін агрегаттар бір бірінен 0,75 сағаттан кем емес отқа төзімділік шегі бар жанбайтын қалқалармен бөлінуі тиіс.

      522. Әрбір маймен толтырылған кабель желісінде кезекші персоналға май қысымы мүмкіндігінің шектен асуы және түсуі туралы сигналдарды беруге және тіркеуге мүмкіндік беретін май қысымының сигнал беру жүйесі болуы тиіс.

      523. Төмен қысымды май толтырылған кабельдік желінің әрбір секциясында кем дегенде екі датчик, жоғары қысым желісінде – әрбір қоректендіру агрегатындағы датчик орнатылған. Авариялық сигналдар персоналдың тұрақты кезекшілігі бар пунктке берілуі тиіс. Май қысымының сигнал беру жүйесі күштік кабель желілерінің электр өрістерінің әсерінен қорғалуы тиіс.

      524. Төмен қысымдағы желілердегі қоректендіру пункттері диспетчерлік пункттермен телефон байланысымен жабдықталуы тиіс (желілік ауданның электр желілері).

      525. Қоректендіру агрегаттың коллекторын маймен толтырылған кабель желісіне жалғайтын май өткізгіш жылы температурадағы үй- жайларға орнатылуы тиіс. Оларды жылы траншеяларға, лотоктарға, каналдарға және қоршаған ортаның қолайлы температурасымен қамтамасыз етілген жағдайдағы тоңазу аймағынан төмен жерге төсеуге жол беріледі.

      526. Қоректік агрегатты автоматты басқаруға қажетті құралдары бар қалқан жайындағы діріл шекті шамалардан аспауы тиіс.

6-параграф. Кабельдердің жалғанымдары және бітемелері

      527. Күштік кабельдерін жалғау және ұштау кезінде олардың жұмыстарына және қоршаған ортаға сәйкес муфталардың конструкциясы қолданылады. Кабель желілерінде жалғанымдар мен бітемелер кабельге ылғал және басқа қоршаған ортаның зиян келтіретін заттарын кіргізбейтіндей және жалғанымдар мен бітемелер кабель желісіне арналған сынау кернеуіне шыдамды болатындай етіп жасалуы тиіс.

      528. 35 кВ дейінгі кабель желілеріне ұштайтын және жалғайтын муфталар муфталарға арналған қолданыстағы техникалық құжаттамаға сәйкес қолданылуы тиіс.

      529. Төмен қысымдағы кабельдік маймен толтырылған желілердің жалғағыш және бекіткіш муфталарына тек латунь немесе мыс муфталарын қолдану қажет.

      Пластмассалы оқшаулауы бар кабель желілеріне, пластмасса қабықтағы ұштайтын және жалғағыш муфталарды қолданған жөн. Төмен қысымдағы кабельдік маймен толтырылған желілерде бекіткіш муфталарды орнату орны мен секциясының ұзындығы қалыпты және өзгермелі жылу режимдеріндегі маймен желісті толықтыруды есепке ала отырып анықталуы тиіс.

      Маймен толтырылған кабель желілерінің бекіткіш және жартылай бекіткіш муфталары кабель құдықтарына орнатылуы тиіс, жалғағыш муфталар кабельді жерге төсеу кезінде кейін жерді құммен көмуге болатын камераларға орнатылады.

      Электрленген көлік жүретін аудандарда (метрополитен, трамвай, теміржол) немесе металл қабықтар мен кабель желілерінің муфталарын қабылдамайтын топырақтарға қатысты жалғағыш муфталар бақылау үшін қолжетімді болуы тиіс.

      530. Қалыпты толықтырылған қағаз оқшаулауы бар және ақпайтын массамен толтырылған кабельдермен жасалған кабель желілеріндеге кабель жалғанымы, егер қалыпты толықтырылған оқшаулауы бар кабельдерді салу деңгейі ақпайтын массасы бар кабельдерді салу деңгейінен жоғары болатын болса, бекіткіш-өткізбелі муфталар арқылы жасалады.

      531. Резеңке шлангтардағы резеңке оқшаулауы бар 1 кВ жоғары кабель желілерінде иілмелі кабельдермен орындалатын кабельдердің жалғанымдары ылғалға қарсы ыстық вулканизацияланған лакпен жабу арқылы жасалуы тиіс.

      532. Жаңадан салынып жатқан кабельдік желілердің 1 км-ге жалғаным муфталарының саны:

      1–10 кВ қимасы бар 3х95 мм2 дейінгі үш талсымды кабельдер үшін - 4 данадан

      1–10 кВ қимасы бар 3х120–3х240 мм2 үш талсымды кабельдер үшін - 5 данадан

      20–35 кВ үш фазалық кабельдер үшін - 6 данадан

      бір талсымды кабельдер үшін - 2 данадан артық болмауы тиіс.

      110–220 кВ кабель желілері үшін жалғағыш муфталардың саны жобамен анықталады.

      Ұзын кабель желілерін салу үшін кабельдердің шағын кесінділерін пайдалануға жол берілмейді.

7-параграф. Жерге тұйықтау

      533. Металл қабығы немесе броні бар кабельдер, сондай-ақ кабельдер салынатын кабель конструкциялары осы Қағидалардың 2-бөлімінде келтірілген талаптарға сәйкес жерге тұйықталуы немесе нөлденуі тиіс.

      534. Күштік кабельдерінің металл қабықтарын және бронін жерге тұйықтау немесе нөлдеуде, олар өзара және муфталардың корпусымен (шеткі, жалғанғыш) икемді мыс сыммен жалғануы тиіс. Алюминий қабықшасы бар 6 кВ және одна жоғары кабельдерде қабықшасы мен броні жеке сымдардан жасалуы тиіс.

      Кабель қабықтарының өткізгіштігіне қарағанда өткізгіштігі жоғары жерге тұйықтайтын және нөлдейтін сымдарды пайдаланудың қажеті жоқ, бірақ барлық жағдайдағы қимасы 6 мм2 кем болмауы тиіс.

      Бақылау кабельдерінің жерге тұйықтайтын сымдарының қимасы осы Қағидалардың талаптарына сәйкес таңдалынады.

      Егер конструкциясының тіреуінде сыртқы ұштағыш муфта және разрядтауыштардың комплекті орнатылған болса, онда металл қабықтарының броні мен муфта разрядтауыштары жерге тұйықтау құрылғысына жалғануы тиіс. Бұл жағдайда жерге тұйықтау құрылғысы ретінде тек кабельдердің металл қабықшаларын қолдануға рұқсат етілмейді.

      535. Төмен қысымды май толтырылған кабельдік желілерде ұштық, жалғағыш және тоқтатқыш муфталар жерге тұйықталады.

      Алюминий қабықтары бар кабельдерде қоректендіретін құрылғылар оқшаулағыш ендірмелер арқылы желілерге қосылуы тиіс, ал шеткі муфталардың корпустары кабельдердің алюминий қабығынан оқшаулануы тиіс. Көрсетілген талап трансформаторларға тікелей енгізілген кабельдік желілерге қолданылмайды.

      Кабельдік май толтырылған желілер үшін броньдалған кабельдердің төмен қысымын қолданған кезде әрбір құдықта кабельдің броні муфтаның екі жағынан дәнекерлеумен жалғанып, жерге тұйықталуы тиіс.

      536. Жерде төселген жоғары қысымды май толтырылған кабельдік желілердің болат құбыры барлық құдықтарда және ұштары бойынша, ал кабельдік құрылыстарда төселген ұштары бойынша және жобада есептермен анықталатын аралық нүктелерде жерге тұйықталуы тиіс.

      Болат құбырды коррозиядан белсенді қорғау қажет болған кезде оны жерге тұйықтау осы қорғау талаптарына сәйкес орындалады, бұл ретте коррозияға қарсы жабынның электрлік кедергісін бақылау мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

      537. Кабель желісін әуе желісіне өзгерту кезінде және ӘЖ тірегінде жерге тұйықтау құрылғысының болмауы жағдайында, кабель муфталарын егер кабельдің екінші шетіндегі кабель муфтасы жерге тұйықтау құрылғысымен жалғанған немесе кабель қабығын жерге тұйықтау кедергісі осы Қағидалардың 7-тарауы 2-параграфының талаптарына сәйкес болса, кабельдің металл қабығына жалғау арқылы жерге тұйықтауға жол беріледі.

8-параграф. Электр станциялары, кіші станциялар және тарату құрылғыларының кабель шаруашылығына қойылатын арнайы талаптар

      538. Осы Қағидалардың 539–545-тармақтарында келтірілген талаптар қуаты 25 МВт және одан жоғары жылу және гидрэлектр станцияларының, кернеуі 220-500 кВ тарату құрылғылары мен кіші станциялардың, сондай-ақ энергия жүйесінде ерекше маңызы бар тарату құрылғылары мен кіші станциялардың кабельдік шаруашылықтарына қолданылады.

      539. Электр жалғауларының бас схемасы, жеке қажеттілік схемасы және жабдықты басқару және жабдықты құрастырудың оперативтік тогының схемасы мен электр станциясының және кіші станцияның кабель шаруашылығының схемасы, кабель шаруашылығында немесе одан тыс жерде өрт болған жағдайда, электр станциясының біреуден жоғары блогының жұмысының істен шығуын болдырмайтындай, өзара резервті жалғанған тарату құрылғылары мен кіші станцияларының бір мезгілде істен шығуын, өртті сөндіру және анықтау жүйесінің жұмысының істен шығуын болдырмайтындай етіп жасалуы тиіс.

      540. Электр станцияларында негізгі кабель ағымдарына технологиялық жабдықтан оқшауландырылған және кабельдерге бөгде адамдардың кіруіне жол бермейтін кабель құрылыстары (қабаттар, туннельдер, шахталар) қарастырылуы тиіс.

      Электр станцияларында кабельдердің бастауын орналастыру кезінде кабель желілерінің трассалары:

      1) технологиялық жабдықтың қызатын беттерінен кабельдердің қызуын болдырмау;

      2) шаң жүйесінің сақтандырғыш құрылғылары арқылы шаң шығару (өртену мен жарылыс) кезінде кабельдер бүлінуінің алдын алу;

      3) күл-су тозаңды жою технологиялық туннельдерінде, химиялық сумен тазарту туннельдерінде, сондай-ақ химиялық агрессивтік сұйықтығы бар құбырлар орналасқан жерлерде транзиттік кабельдерді салуға тыйым салуды есептеумен орналастырылуы тиіс.

      541. Өзара резервтелген жауапты кабель желілері (күштік, оперативті ток, байланыс, басқару, сигнал беру, өртті сөндіру құралдары) өрт кезінде өзара резервтелген кабель желілерінің бір мезгілде істен шығу мүмкіндігінің алдын алатындай етіп салынуы тиіс. Кабель шаруашылығының авариялар болуының қаупі жоғары учаскелерінде кабель ағындары бірі бірінен оқшауланған топтарға бөлінеді. Кабельдерді топтарға бөлу жергілікті жердің жағдайына қарай анықталады.

      542. Бір энергетикалық блогының шегінде 0,25 сағат отқа төзімділік шегі бар кабельдік құрылыстарды орындауға рұқсат етіледі. Бұл ретте, потенциалды өрт көзі болып табылатын технологиялық жабдықтың (май бактары, май станциялары) осы жабдықта өрт шыққан кезде кабельдердің жануы мүмкіндігін болдырмайтын 0,75 сағаттан кем емес отқа төзімділік шегі бар қоршауы болуы тиіс.

      Электр станциясының бір энергетикалық блогының шегінде технологиялық жабдықты жөндеу кезінде оларды механикалық зақымданудан және шаңнан, ұшқыннан және оттан сенімді қорғау, кабельді желілер үшін қалыпты температуралық жағдайларды қамтамасыз ету және оларға қызмет көрсету ыңғайлылығы шартымен арнайы кабельдік құрылыстардан тыс кабельдерді төсеуге рұқсат етіледі.

      Кабельдерге қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін олар 5 м және одан жоғары биіктікте орналасқан кезде арнайы алаңдар мен өткелдер салынуы тиіс.

      Жеке кабельдер мен кабельдердің шағын топтары үшін (20-ға дейін) пайдалану алаңдары құрылмайды, бірақ бұл ретте пайдалану жағдайларында кабельдерді тез ауыстыру және жөндеу мүмкіндігі қамтамасыз етілуі тиіс.

      Кабельдерді арнайы кабельдік құрылыстардан тыс бір энергетикалық блоктың шегінде төсеу кезінде оларды әртүрлі трассалар бойынша өтетін жеке топтарға бөлу қамтамасыз етілуі тиіс.

      543. Электр станцияларының әртүрлі энергетикалық блоктарының кабельдері орналастырылған кабель қабаттары мен туннельдер, басқарудың блокты қалқандарының астындағы кабель қабаттары мен туннельдерді қосқанда, блок бойынша бөлініп, басқа үй-жайлардан, кабель қабаттарынан, туннельдерден, шахталардан, қораптардан және каналдардан жанбайтын арақабырғаларымен және 0,75 сағат кем емес өртке төзімді деңгейдегі аралық жабындылардан бөлінуі тиіс.

      Кабельдерді қосымша ауыстыру және салу мүмкіндігін қамтамасыз ету мақсатында арақабырғалар мен аралық жабындар арқылы кабельдердің өтуі мүмкін жерлерде 0,75 сағат кем емес өртке төзімді деңгейдегі жанбайтын арақабырға қарастырылуы тиіс.

      Жылу электр станцияларының алшақ кабель құрылыстарында 50 м кем емес аралықта орналастырылған авариялық шығу жолдары қарастырылуы тиіс.

      Электр станцияларының кабель шаруашылықтарын бөліну желістік кабель туннельдерінен және коллекторларынан 0,75 сағат кем емес, өртке төзімді деңгейдегі жанбайтын арақабырғалармен бөлу қажет.

      544. Жабық тарату құрылғыларының үй-жайлары мен басқару қалқаны бар және ашық тарату құрылғыларын қорғау үй-жайларына кабельдердің кірген жерлерінде 0,75 сағат кем емес өртке төзімді деңгейдегі арақабырғалары болуы тиіс.

      Электр станцияларын басқарудың блок қалқандарына кабельдің кіретін жері 0,75 сағат кем емес өртке төзімді деңгейдегі арақабырғамен жабылуы тиіс.

      Кабель шахталары кабель туннельдерінен, қабаттардан және басқа да кабель құрылыстарынан 0,75 сағат кем емес, өртке төзімді деңгейде жанбайтын арақабырғаларымен бөлінуі және жоғары және төменгі бөлігінде аралық жабыны болуы тиіс.

      Алшақ шахталардың аралық жабындар арқылы өтуі кезінде, бірақ 20 м кем емес арақашықтықта, 0,75 сағат кем емес өртке төзімді деңгейде жанбайтын арақабырғаларымен отсектерге бөлінуі тиіс.

      Өткелі кабель шахталардың кіретін есігі болуы тиіс және сатылармен немесе арнайы қапсырмалармен жабдықталуы тиіс.

9-параграф. Кабель желілерін жерге төсеу

      545. Кабель желілерін тікелей жерде төсеу кезінде кабельдер траншеяларға төселуі және төменнен және жоғарыдан құм төселуі, ал жоғарыдан тастары, құрылыс қоқыстары мен шлактары жоқ ұсақ жер қабатымен көмілуі тиіс.

      Кабельдер барлық ұзына бойы кернеуі 35 кВ және одан жоғары қалыңдығы 50 мм кем емес темірбетон плиталармен жабу жолымен механикалық зақымданулардан, кернеуі 35 кВ төмен болған кезде – плиталармен немесе кабельдер трассасына көлденең бір қабатқа балшық қарапайым кірпішпен, траншеяны ені 250 мм кем емес фрезасы бар жер қазатын механизммен қазу кезінде, сондай-ақ бір кабель үшін кабельдік желі трассасының бойында қорғалуы тиіс. Силикатты, сондай-ақ саз балшықты қуысты немесе тесікті кірпішті қолдануға жол берілмейді.

      1-1,2 м тереңдікте 20 кВ және одан төмен кабельдерді салу кезінде (қалалық электр желілерінің кабельдерінен басқа) механикалық зақымданулардан қорғамауға рұқсат етіледі.

      1 кВ дейінгі кабельдер механикалық зақымдануы ықтимал учаскелерде (жиі қазба орындарында) ғана қорғалуы тиіс. Көшелердің асфальт жамылғылары қазулар сирек жағдайда жүргізілетін жерлер ретінде қарастырылады. I санатты электр қабылдағыштарды қоректендіретін 1 кВ төмен желілерден басқа, 20 кВ дейінгі кабель желілері үшін кабель желілерінің саны екіден аспайтын траншеяларда кірпіштің орнына ҚР СТ 2615 "Сигналдық ленталары. Техникалық шарттар" талаптарына сәйкес сигналдық пластмасса ленталарын қолдануға рұқсат етіледі. Кабель желілерінің инженерлік коммуникациялармен қиылысқан жерлерінде және қиылысатын коммуникациядан немесе муфтадан әрбір жаққа 2 м қашықтықта кабель муфталарының үстінде, сондай-ақ желілердің тарату құрылғылары мен кіші станцияларының 5 м радиустағы кіреберістерінде сигналдық ленталарды қолдануға жол берілмейді.

      Сигналдық лента сыртқы жабындарынан 250 мм қашықтықта кабельдердің үстінен траншеяға салынуы тиіс. Траншеяға бір кабель орналасқан кезде лента кабелінің осі бойынша төселуі тиіс, кабель саны көп болған кезде лента шеттері шеткі кабельдерден кемінде 50 мм шығып тұруы тиіс. Траншея ені бойынша бір лентадан астам төсеген кезде жапсарлас ленталар ені кемінде 50 мм төселуі тиіс.

      Сигналдық лентаны қолданған кезде кабельдерге арналған жастықшалар құрылғысы бар траншеяға кабельдерді төсеу, кабельдерді жердің бірінші қабатымен себу және лентаны төсеу, лентаны барлық ұзындығы бойынша жер қабатымен себуді қоса алғанда, электр монтаждау ұйымы өкілінің және электр желілері иесінің қатысуымен жүргізілуі тиіс.

      546. Жоспарлау белгісінен кабель желілерін салу тереңдігі 1 м кернеуге қарамастан көшелер мен алаңдар қиылысқан кезде 20 кВ дейін - 0,7 м, 35 кВ -1 м дейінгі сызықтардан кем болмауы тиіс.

      Май толтырылған кабель желілері, пластмасса оқшаулағышы және 110-220 кВ тігілген полиэтилен оқшаулағышы бар кабель желілері жоспарлы белгіден салыну тереңдігі кемінде 1,5 м болуы тиіс. Ғимараттарға желілерді енгізу кезінде ұзындығы 5 м дейінгі учаскелерде, сондай-ақ механикалық зақымданудан кабельдерді қорғау шартымен олар жерасты құрылыстармен қиылысқан жерлерде тереңдікті 0,5 м дейін азайтуға жол беріледі.

      Егістік жерлер бойынша 6-10 кВ кабель желілерін төсеу кемінде 1 м тереңдікте жүргізілуге тиіс, бұл ретте трассаның үстіндегі жер жолағы егістікпен салынуы мүмкін.

      547. Жерге төселген кабельден құрылыстардың іргетасына дейінгі арақашықтық жарықта 0,6 м кем болмауы тиіс. Ғимараттар мен құрылыстар іргетастарының астында тікелей жерде кабельдерді төсеуге жол берілмейді.

      548. Кабель желілерін параллель төсеу кезінде кабельдер арасындағы көлденең қашықтық кемінде мынадай болуы тиіс:

      1) 10 кВ-қа дейінгі күштік кабельдер арасында, сондай-ақ олардың және бақылау кабельдері арасында -100 мм;

      2) 20-35 кВ кабельдер арасында және олардың және басқа да кабельдер арасында -250 мм;

      3) әртүрлі ұйымдар пайдаланатын кабельдер арасында, сондай-ақ күштік кабельдер мен байланыс кабельдері арасында - 500 мм;

      4) май толтырылған кабельдер, пластмасса оқшаулағышы және 110-220 кВ полиэтиленнен тігілген оқшаулағышы бар кабельдер және басқа кабельдер арасында - 500 мм; бұл ретте төмен қысымды май толтырылған кабель желілері және пластмасса оқшаулағышы және полиэтиленнен тігілген оқшаулағышы бар кабель желілері бір бірінен және басқа кабельдерден қырына қойылған темірбетон плиталарымен бөлінеді.

      Бір фазалы май толтырылған кабельдер мен пластмасса оқшаулауы бар кабельдер үшбұрыштың жоғарғы жағына тығыз төселеді, оның ортасында қажет болған жағдайда жерге тұйықтау өткізгіші орналастырылады. Егер қысқа тұйықталу тогы шамасының шарты бойынша жерге тұйықтау өткізгішін қолдану талап етілмесе, желінің өткізу қабілетін арттыру үшін кабельдер фазалар арасындағы 100 мм қашықтықпен көлденең жазықтықта орналасады.

      Қажет болған жағдайда, жергілікті жағдайларды ескере отырып, пайдаланушы ұйымдардың арасындағы келісім бойынша осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларында көрсетілген қашықтықты 100 мм-ге дейін, ал 10 кВ-ға дейінгі күштік кабельдер мен байланыс кабельдері арасындағы, телефон байланысының жоғары жиілікті жүйелері тығыздалған шынжырлары бар кабельдерден басқа, кабельдердің бірінде ҚТ кезінде туындауы мүмкін зақымданулардан кабельдерді қорғау шартымен 250 мм-ге дейін азайтуға жол беріледі (құбырларда төсеу, жанбайтын қалқалар орнату). Бақылау кабельдерінің арасындағы қашықтық нормаланбайды.

      549. Көшет отырғызу аймағындағы кабель желілерін салу кезінде, кабельден ағаш түбіріне дейінгі арақашықтық 2 м кем болмауы тиіс. Қарамағына жас көшеттер кіретін мекеменің келісімі бойынша бұл арақашықтықты қазу арқылы кабельдерді құбырға салған жағдайда азайтуға болады.

      Бұталар отырғызылған жасыл аймақ шегінде кабельдерді төсеу кезінде көрсетілген арақашықтықты 0,75 м дейін азайтуға жол беріледі.

      550. Параллель төсеу кезінде кернеуі 35 кВ дейінгі кабель желілерінен, май толтырылған кабель желілерінен және пластмасса оқшаулағышы және полиэтиленнен тігілген оқшаулағышы бар кабель желілерінен құбырларға, су құбырларына, кәрізге және дренажға дейінгі жарықтағы көлденең арақашықтық төмен (0,0049 МПа) газ құбырларына дейін кемінде 1 м, орташа (0,294 МПа) және жоғары қысымды (0,294-тен 0,588 Мпа-ға дейін) газ құбырларына дейін кемінде 1 м, жоғары қысымды (0,588 – ден 1,176 МПа-ға дейін) жылу құбырларына дейін кемінде 2 м - осы Қағидалардың 552-тармағына сәйкес.

      Қысылған жағдайларда, жанғыш сұйықтықтар мен газдары бар құбырларға дейінгі қашықтықты қоспағанда, кабель желілері үшін 35 кВ дейінгі көрсетілген қашықтықтарды кабельдерді арнайы қорғаусыз 0,5 м-ге дейін және құбырларда кабельдерді төсеу кезінде 0,25 м-ге дейін азайтуға жол беріледі.

      Май толтырылған кабель желілері мен пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтилен оқшаулағышы бар 110-220 кВ кабель желілері үшін ұзындығы 50 м-ден аспайтын жақындау учаскесінде көлденең бойынша арақашықтықты жанғыш сұйықтықтары мен газдары бар құбырларды қоспағанда, құбырларға дейін, 0,5 м-ге дейін – май толтырылған кабельдер, пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтилен оқшаулағышы бар кабельдер мен механикалық зақымдану мүмкіндігін болдырмайтын қорғаныс қабырғасының құбырлары арасында орнату шартымен азайтуға жол беріледі. Кабельдерді құбырлар үстінен және астына параллель төсеуге жол берілмейді.

      551. Кабель желісін жылу құбырымен параллель салу кезінде кабель мен жылу құбыры каналы қабырғасының арасындағы арақашықтық 2 м-ден кем болмауы немесе жылу құбыры кабельмен кез-келген жерде жанасу жағдайында жылу құбырының, қосымша жердің қызуы мен жылу құбыры кабель жүретін жерлерде жылдың кез-келген мерзімінде 10 кВ және 5 0С дейінгі кабель желілері үшін 10 0С және 20-220 кВ желілері үшін 5 0С аспайтын жылу оқшаулауы болуы тиіс.

      552. Кабель желілерін теміржолмен параллель салу кезінде, кабельдер жолдың теміржол қарауына алынған аймақтан тыс салынады. Кабельдерді теміржол қарауына алынған жерлер деңгейінде салу тек мүдделі ұйымдардың келісімі бойынша салынады және кабельден теміржол жолының осіне дейінгі арақашықтық 3,25 м кем емес, ал электрмен жүретін жолдарға – 10,75 м кем емес болуы тиіс. Тарылу шарттарында көрсетілген арақашықтықтарының азаюына жол беріледі, бұл ретте кабельдер барлық учаскеде блокқа немесе құбырларға салынуы қажет.

      Электрлендірілген жолдарда тұрақты токтағы блоктар мен құбырлар оқшауландырылған (асбестцементті, гудронмен немесе битуммен сіңдірілген ) болуы тиіс.

      553. Кабель желілерін трамвай жолымен параллель салу кезінде, кабельден трамвай жолының осіне дейінгі арақашықтық 2,75 м кем болмауы тиіс. Тығыз жағдайларда кабельдер барлық жақындау учаскесіндегі осы Қағидалардың 552-тармағында көрсетілген оқшаулағыш блоктарында немесе құбырларда төселген жағдайда осы қашықтықты азайтуға жол беріледі.

      554. Кабель желілерін І және ІІ санаттағы автокөлік жолдарымен параллель кезінде, кабельдер кюветтің сыртқы жағынан кемінде 1 м арақашықтықта немесе бордюр тасынан кемінде 1,5 м арақашықтыққа салуға рұқсат етіледі. Бұл арақашықтықтарды азайтуға әр жағдайда мүдделі ұйымдармен келісім бойынша рұқсат етіледі.

      555. Кабель желілерін 110 кВ және одан жоғары ӘЖ параллель салу кезінде кабельден шеткі сым арқылы өтетін тік жазықтыққа дейінгі арақашықтық 10 м кем болмауы тиіс.

      Кабель желілерінен ӘЖ тіректерінің жерге тұйықтағыш және жерге тұйықтау бөліктеріне дейінгі арақашықтық 35 кВ дейінгі кернеуде кемінде 5 м, 110 кВ 10, 110 кВ және одан жоғары кернеуде кемінде 10 м болуы тиіс.Тығыз жағдайларда кабель желілерінен 1 кВ жоғары ӘЖ жерастындағы бөліктері мен жекелеген тіректерінің жерге қосқыштарына дейінгі арақашықтық кемінде 2 м аспауы тиіс, бұл ретте кабельден ӘЖ арқылы өтетін тік жазыққа дейінгі арақашықтық нормаланбайды.

      Кабель желілерінен 1 кВ ӘЖ тіректеріне дейінгі арақашықтық 1 м кем емес, ал кабельді оқшаулағыш құбырлардағы жанасу учаскелерінде салу кезінде – 0,5 м болуы тиіс.

      Электр станциялары мен кіші станциялардың аумақтарында тығыз жағдайларда кабель желілерін әуе байланыстарының (ток өткізгіштердің) және 1 кВ жоғары ӘЖ тіректерінің жерасты бөліктерінен, егер осы тіректердің жерге тұйықтау бөліктері кіші станцияның жерге тұйықтау контурына жалғанған болса, кемінде 0,5 м арақашықтыққа салуға рұқсат етіледі.

      556. Басқа кабельдердің қиылысу жағдайында олар жер қабатының кемінде 0,5 м қалыңдығымен бөлінуі тиіс, бұл арақашықтықты тығыз жағдайларда 35 кВ дейінгі кабельдер үшін барлық қиылысу аймағында кабельдерді 1 м-ден әр жағын плиталармен немесе бетон құбырлармен немесе сондай материалдармен бөлінген жағдайында 0,15 м дейін азайтуға болады, бұл ретте байланыс кабельдері күштік кабельдерден жоғары орналасуы тиңс.

      557. Кабель желілері құбырлармен, оның ішінде мұнай және газ құбырларымен қиылысу кезінде, кабельдер мен құбырлардың арасындағы арақашықтық 0,5 м кем болмауы тиіс. Құбырларда әр жағынан 2 м-ден кем емес қиылысу учаскесін кабельдермен төсеу шарттарында бұл арақашықтықты 0,25 м дейін азайтуға болады.

      Май толтырылған кабельдер желісі және пластмасса оқшаулауы бар кабельдер желісімен полиэтиленнен тігілген оқшаулауы бар құбырларымен қиылысу кезінде олардың арасындағы арақашықтық кемінде 1 м болуы тиіс. Тығыз жағдайларда бұл арақашықтықты, егер кабельдер қақпағы бар темірбетон лотоктар мен құбырларға салынған жағдайда кемінде 0,25 м деп алуға болады.

      558. Кабель желілері 35 кВ дейінгі жылу құбырларымен қиылысу кезінде кабельдер мен жылу құбыры аражабындарының арасындағы арақашықтық 0,5 м кем болмауы, ал тығыз жағдайда – 0,25 м кем болмауы тиіс. Бұл ретте жылу құбыры шеткі кабельдерден әрбір жаққа 2 м-ден плюс қиылысу учаскесінде жер температурасы жаздың ең жоғарғы температурасына қарасты 10 0С және қыстың ең төмен температурасына қарасты 15 0С көтерілмейтіндей жылу өткізгіші болуы тиіс.

      Көрсетілген талаптар орындалмайтын жағдайларда, келесі шаралардың бірі орындалуы тиіс:

      1) кабельдерді 0,7 м орнына, 0,5 м дейін тереңдету;

      2) жоғары қималы кабель ендірмесін қолдану;

      3) кабельдерді жылу құбырларының астына кемінде 0,5 м арақашықтықта салу және бұл ретте құбырлар кабельдерді ауыстыру жер жұмыстарының өндірусіз жүргізілетіндей етіп салынуы тиіс.

      Май толтырылған кабельдер желісі, пластмасса оқшаулауы бар кабельдер желісі және полиэтиленнен тігілген жылу құбырларымен қиылысқан кезде кабельдер мен құбыр жабыны арасындағы қашықтық кемінде 1 м, ал тығыз жағдайларда кемінде 0,5 м болуы тиіс. Бұл ретте жер температурасы жылдың кез келген мерзімінде 5 0С астам емес артуы болмауы үшін, жылу өткізгіші қиылысу учаскесі шеткі кабельдердің әр жағына 3 м-ден қосу оқшаулауы болуы қажет.

      559. Темір және автомобиль жолдары кабель желілерімен қиылысқан кезде кабельдер туннельдерде, блоктарда немесе құбырларда иеліктен айыру аймағының барлық ені бойынша жол төсемінен кемінде 1 м және су бұру арналарының түбінен кемінде 0,5 м тереңдікте төселуі тиіс. Иеліктен айыру аймағы болмаған кезде төсеудің көрсетілген шарттары жол төсемінің екі жағынан қосу 2 м-ден қиылысу учаскесінде ғана орындалуы тиіс.

      Кабель желілерімен электрлендірілген және электрлендіруге жататын теміржолдардың тұрақты токында қиылысқан кезде блоктар мен құбырларда оқшаулағыш болуы тиіс. Қиылысу орны бағыттамалардан, айқастырмалардан және сорғыш кабельдердің рельстеріне қосылу орындарынан кемінде 13 м қашықтықта болуы тиіс. Кабельдердің электрлендірілген рельстік көлік жолдарымен қиылысуы жол осіне 75-90 0 бұрышпен жүргізілуі тиіс.

      Блоктар мен құбырлардың ұштары 330 мм-ден кем емес тереңдікте су өткізбейтін (жалбыз) сазмен майланған джут өрілген шнурлармен суға батырылуы тиіс.

      Өнеркәсіптік мақсаттағы тұйық жолдарды қозғалыс қарқындылығы аз, сондай-ақ арнайы жолдарды (слиптерде) қиып өткен кезде кабельдер тікелей жерде төселеді.

      Жаңадан салынып жатқан электрлендірілмеген теміржолмен немесе автомобиль жолымен кабель желілерінің трассасын кесіп өткен кезде қолданыстағы кабель желілерін қайта салу талап етілмейді. Қиылысу орнында кабельдерді жөндеу жағдайында қажетті мөлшерде резервтік блоктар немесе ұштары тығыз бітелген құбырлар салынуы тиіс.

      Кабель желісі әуе кабеліне ауысқан жағдайда үйінді табанынан немесе кенептің жиегінен кемінде 3,5 м қашықтықта жер бетіне шығуы тиіс.

      560. Трамвай жолдарының кабельдік желілерімен қиылысқан кезде кабельдер оқшаулағыш блоктарда немесе құбырларда төселуі тиіс. Қиылысу бағыттамалардан, айқастырмалардан және сорғыш кабельдердің рельстеріне қосылу орындарынан кемінде 3 м қашықтықта орындалуы тиіс

      561. Кабель желілері автокөліктердің аулаға, гараждарға тұраққа кіру жолдарымен қиылысуы кезінде кабельдер құбырларға салынуы тиіс. Кабельдер осындай тәсілмен орлар мен көлшіктермен қиылысу жерлерінде қорғалуы тиіс.

      Кабель желілерінде кабель муфталарын орнату кезінде кабель муфтасы корпусының және жақын жердегі кабельдің арақашықтығы 250 мм кем болмауы тиіс.

      Биік еңіс трассаларда кабель муфталарын орнату кезінде олардың астында көлденең алаңдар болуы тиіс.

      Кабель желісінде муфталардың бүлінуі жағдайында оларды қайта монтаждау мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін муфталардың екі жағын артық салу керек.

      562. Кабель желісінің трассасында қауіпті кезбе токтың болуы жағдайында:

      1) қауіпті аймақтардан өту үшін кабель желісінің трассасын өзгерту қажет;

      2) трассаны өзгерту мүмкін болмаған жағдайда кезбе токтардың деңгейін барынша төмендету бойынша шараларды қарастыру, коррозияға қарсы төзімділігі жоғары кабельдерді қолдану, электрмен коррозия әсерінен кабельдерді қорғауды жүзеге асыру қажет.

      Агрессивті топыраққа және шекті шамадан тыс кезбе токтың болуы мүмкін аймақтарға кабельдерді салу кезінде катодтық полярлау (электр дренаждарды, протекторларды орнату, катодты қорғаныс) қолданылуы тиіс. Басқа да электр дренаж құрылғыларын қосудың әдістері бойынша сору учаскесінің әлеуеттер айырмасының нормасын сақтау.

      Коррозиядан кабель желілерін қорғау қажеттілігі электр өлшемдері мен топырақ үлгілерінің химиялық талдауларының жиынтық нәтижелері бойынша анықталуы тиіс. Кабельдерді коррозиядан қорғау аралас жерасты құрылыстарының жұмысына қауіпті жағдай тудырмауы тиіс. Коррозиядан қорғау бойынша жоспарланған іс-шаралар жаңа кабель желісін іске қоспас бұрын жүзеге асырылуы тиіс. Жерде кезбе токтың болуы жағдайында кабель желілерінде қауіпті аймақтарды анықтауға мүмкіндік беретін бақылау пункттері орналастырылуы тиіс, ол қорғау құралдарын ары қарай тиімді таңдауға және орналастыруға қажет.

      Кабель желілеріндегі әлеуеттерді бақылау үшін трансформаторлық кіші станцияларға, тарату пункттеріне кабельдердің шығу орындарын пайдалануға жол беріледі.

10-параграф. Кабель блоктарына, құбырларда және темірбетон лотоктарына кабель желілерін төсеу

      563. Кабель блоктарын дайындау үшін, сондай-ақ құбырларда кабельдерді төсеу үшін болат, шойын, асбест-цементті, бетон, керамика және сол сияқты құбырларды қолдануға рұқсат етіледі. Блоктар мен құбырларға арналған материалды таңдау кезінде жерасты суларының деңгейі және олардың агрессивтілігі, сондай-ақ кезбе токтардың болуы ескеріледі.

      Төмен қысымды маймен толтырылған бір фазалы кабельдер, пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтиленнен оқшаулағышы бар бір фазалы кабельдер тек магнитті емес материалдан жасалған асбест-цементті және басқа да құбырларда төселуі қажет, бұл ретте әрбір фаза жеке құбырларда төселуі тиіс.

      Кабель блоктарында, құбырларда және темірбетон лотоктарда кабельдердің әртүрлі топтары, негізгі және резервтік енгізулер, сондай-ақ өзара резервтегі күштік кабель желілері әртүрлі кабельдік блоктарда, құбырлар мен лотоктарда төселеді.

      564. Блоктардағы рұқсат етілген саны, олардың арасындағы қашықтық және олардың көлемі осы Қағидалардың 48-тармағына сәйкес қабылдануы тиіс.

      565. Әрбір кабель блогының 15 % дейін резервтік, бірақ біреуден аспайтын каналы болуы тиіс.

      566. Жерге кабель блоктары мен құбырларды салу тереңдігі жергілікті жағдайлар бойынша қабылдануы тиіс, бірақ жоғарғы кабельге дейін санағанда осы Қағидалардың 546-тармағында келтірілген арақашықтықтан кем болмауы тиіс. Жабық аумақтарда және өндірістік үй-жайлардың едендерінде кабельдік блоктар мен құбырлардың салыну тереңдігі нормаланбайды.

      567. Кабель блоктары шұңқыр тұсына 0,2 % кем емес еңіс болуы тиіс. Осындай еңісті кабельдерге арналған құбырды салуда да сақтаған жөн.

      568. Кабель желілеріне арналған құбырды тікелей жерге төсеу кезінде құбырлар арасындағы және олардың арасындағы және басқа кабельдер арасындағы жарықтағы аз арақашықтық құбырсыз салынған кабельдерге алынған шамада анықталуы тиіс.

      Үй-жайдың еденіне кабель желілерін құбырмен салу кезінде олардың арасындағы арақашықтық жерге салатын арақашықтыққа тең деп алынады.

      569. Блоктарға төселген кабель желілері трассасының бағыты өзгеретін жерлерде және кабельдер мен кабель блоктарының жерге ауысатын жерлерінде кабельді тартуға және оларды блоктан шығаруға ыңғайлы кабель құдығы болуы тиіс. Бұндай құдықтар кабельдердің шекті ауырлығымен анықталатын бір бірінен алшақ жолдың тік сызықты аймақтарында да жабдықталуы тиіс. Кабель саны 10 дейін және кернеуі 35 кВ аспайтын жағдайда кабельдерді блоктан жерге кабель құдықтарынсыз ауыстыруға болады. Бүл ретте, кабельдердің блоктан шығу тұстары су өткізбейтін материалдармен бітелуі тиіс.

      570. Блоктардан және құбырлардан ғимарат, туннель, жертөлелерге кабель желілерін ауыстыру келесі тәсілдердің бірімен жүргізілуі тиіс: оларға тікелей блок және құбырды кіргізу, ғимарат ішіне құдық салу немесе сыртқы қабырғаға камера салу арқылы.

      Құбырлар арқылы ғимаратқа, туннелге майда жануарлардың кіру мүмкіндігін болдырмайтын шаралар қарастырылуы қажет.

      571. Кабель блоктарының каналдары, құбырлар, сондай-ақ олардың жалғанымдарын созу кезінде кабель қабықтарының механикалық бүлінбеуі үшін беттері өңделіп тазартылуы тиіс. Блоктардан кабельдердің кабель құрылыстарына және камераларға шыға берісінде үйкелуден және жарылудан кабель қабықшаларын қорғайтын шаралар (иілімді төсемді қолдану, бүгіліс қажетті радиусын сақтау) қарастырылуы тиіс.

      572. Жерасты суларының жоғары деңгейінде АТҚ аумағында кабельдерді төсеудің жер бетінде қолданылатын тәсілдері (лотоктарда, қораптарда) қолданылады. Жер бетіндегі лотоктар мен оларды жабатын плиталар темірбетоннан жасалуы тиіс. Лотоктар арнайы бетон подсадкаларға жаңбыр суының ағуына кедергі келтірмейтіндей жоспарлы трассадан 0,2 % кем емес еңіс орнатылуы тиіс. Жаңбыр суының ағуын қамтамасыз ететін лотоктардың түбінде қуыс болған жағдайда еңкіш жасау қажет етілмейді.

      Кабельдерді төсеуге кабель лотоктарын пайдалану кезінде АТҚ аумағы бойынша көлік жүретін жол және жөндеу және пайдалану жұмыстарын орындауға қажетті машиналар мен жабдықтарға кіретін жол қарастырылуы тиіс. Бұл мақсат үшін тартпаларды бір деңгейде тұруын сақтай отырып, өтетін көлік жүктемесін ескергенде темірбетон плиталардың көмегімен лотоктар арқылы өту жолдары жасалуы тиіс. Кабель тартпаларын пайдалану кезінде лотоктан төмен тұрған каналдар мен траншеяларға, құбырларға және жолдың астына кабельді төсеуге болмайды.

      Кабельдердің лотоктардан басқару және қорғау шкафтарына кіруі жерге көмілмеген құбырларда орындалуы тиіс. АТҚ бір ұяшығының деңгейінде кабель мойнағын траншеяға салуға болады және бұл жағдайда оларды басқару және релелік қорғау шкафтарына кіргізу кезінде кабельдерді қорғау үшін құбырларды пайдалану ұсынылмайды. Механикалық зақымданудан кабельдерді қорғау басқа тәсілдермен (бұрыштықты, швеллерді қолданумен) орындалуы тиіс.

11-параграф. Кабель құрылыстарында кабель желілерін төсеу

      573. Кабель құрылыстарының барлық түрлері жобамен қарастырылған кабель көлемінің 15 % өлшемінде кабельдерді қосымша төсеу мүмкіндігін (монтаждау үдерісінде кабельдерді ауыстыру, келесі пайдалануда қосымша төсеніш) ескере отырып орындалады.

      574. Кабельдік қабаттар, туннельдер, галереялар, эстакадалар мен шахталар басқа үй-жайлардан және көрші кабель құрылыстардан кемінде 0,75 сағат отқа төзімділік шегі бар жанбайтын қалқалармен және жабындылармен бөлінуі тиіс. Осындай қалқалармен созылған туннельдер күштік және бақылау кабельдері болған кезде ұзындығы 150 м-ден аспайтын және май толтырылған кабельдер, пластмасса оқшаулауы бар кабельдер болған кезде 100 м-ден аспайтын бөліктерге бөлінуі тиіс. Қос еденнің әрбір бөлігінің ауданы 600 м2 аспауы тиіс.

      0,75 сағат отқа төзімділік шегі бар кабель құрылыстарындағы және қалқалардағы есіктерде осы Қағидалардың 539-тармағында аталған электр қондырғыларында кемінде 0,75 сағат және қалған электр қондырғыларында 0,6 сағат отқа төзімділік шегі болуы тиіс.

      Кабель құрылыстарынан шығатын жерлер сыртқа немесе Г және Д санатты өндірістері бар үй-жайларға қарастырылуы тиіс.

      Кабель құрылыстарынан шығатын жолдардың саны мен орналасуы жергілікті жағдайларға қарай анықталуы тиіс, бірақ олардың екіден кем болмауы тиіс. Кабель құрылысының ұзындығы 25 м-ден аспайтын кезде бір шығу жолы болуға рұқсат етіледі.

      Кабель құрылыстарының есіктері тығыздалған, өздігінен жабылатын болуы тиіс. Кабель құрылыстарынан шығатын есіктер сыртқа ашылуы тиіс және кабель құрылыстарынан кілтсіз ашылатын құлыптар болуы тиіс, ал бөліктер арасындағы есіктер жақын шығатын жолдың бағыты бойынша ашылуы және оларды жабық күйде ұстап тұратын құрылғылармен жабдықталуы тиіс.

      Қызмет көрсету көпірлері бар өтетін кабель эстакадаларының баспалдақтары бар кіреберістері болуы тиіс. Кіреберістерінің арасындағы қашықтық 150 м аспауы тиіс. Эстакаданың шетінен оған кіргенге дейінгі қашықтық 25 м аспауы тиіс.

      Кіреберісте кабель шаруашылығына қызмет көрсетумен байланысты емес адамдардың эстакадаларға еркін кіруін болдырмайтын есіктер болуы тиіс.

      Есіктерде эстакаданың ішкі жағынан кілтсіз ашылатын өздігінен жабылатын құлыптар болуы тиіс.

      Кабельдік галереяға кіретін есіктердің арасындағы қашықтық 35 кВ жоғары емес кабельдерді төсеу кезінде 150 м артық емес, ал май толтырылған кабельдерді, пластмасса оқшаулағышы бар және тігілген полиэтиленнен жасалған оқшаулағышы бар кабельдерді төсеу кезінде – 120 м артық емес болуы тиіс.

      Сыртқы кабельдік эстакадалардың және галереялардың отқа төзімділік шегі 0,75 сағаттан кем емес темір бетоннан немесе отқа төзімділік шегі 0,25 сағаттан кем емес болат прокаттан жасалған негізгі көтергіш құрылыс конструкциялары (бағаналар, арқалықтар) болуы тиіс.

      Сыртқы кабельдік эстакадаларда және галереяларда осы конструкцияларға жақын төселген кабельдер топтарының (ағындарының) жануы кезінде қауіпті деформациялануы немесе механикалық беріктігін төмендетуі мүмкін ғимараттар мен құрылыстардың көтергіш конструкциялары қорғалатын конструкциялардың кемінде 0,75 сағат отқа төзімділік шегін қамтамасыз ететін қорғанышы болуы тиіс.

      Кабельдік галереялар бөліктерге отқа төзімділігі 0,75 сағаттан кем емес жанбайтын өртке қарсы қалқалармен бөлінуі тиіс. Галерея бөліктерінің ұзындығы оларға 35 кВ дейін кабельдерді салу кезінде 150 м-ден аспауы және май толтырылған кабельдерді, пластмасса оқшаулағышы бар кабельдерді салу кезінде 120 м-ден аспауы тиіс. Жартылай жабық сыртқы кабельдік галереяларға көрсетілген талаптар қолданылмайды.

      575. Туннельдер мен каналдарда оларға технологиялық су мен майдың түсуінің алдын алу бойынша шаралар қолданылуы және жерасты және жаңбыр суының ағып кетуіне жағдай жасалуы тиіс. Олардағы еденнің су қоймасына немесе су кәрізіне қарай 0,5 % еңісі болуы тиіс. Туннелдің бірінші бөлігенен екіншісіне өту жолы 15 оС аспайтын көтеру бұрышы бар пандус арқылы жүзеге асырылуы тиіс. Туннельдер бөліктерінің арасына саты салуға болмайды.

      Үй-жайлардан тыс және жерасты суларының деңгейінен жоғары салынатын кабель каналдарында қиыршықталған тас немесе құмнан үйілген қалыңдығы 10-15 см дренаждайтын үйінді болуы тиіс.

      Туннельдерде дренажды механизмдерді пайдалану қарастырылған және оларды судың деңгейіне қарай автоматты қосуға болады. Іске қосу аппараттары мен электр қорғалтқыштары олар өте ылғал жерлерде жұмыс істей алатындай болуы тиіс.

      Өткелі типтегі эстакадалар мен галереялардың бір белгісінен екіншісіне өту жолдарында 15 оС еңісті пандус орнатылуы тиіс. Ерекшелік ретінде, 1:1 еңісті сатыны орнатуға болады.

      576. Тарату құрылғылары мен үй-жайларда кабель каналдары мен қосарлы едендер алмалы-салмалы жанбайтын плиталармен жабылуы тиіс. Электр машиналарында және соған ұқсас үй-жайларда каналдар кедір-бұдырлы темірмен, ал паркетті едені бар басқару қалқандары үй-жайларында астынғы жағынан асбеспен және асбест бойынша қаңылтырмен қорғалған паркеті бар ағаш қалқандарымен жабылады.Каналдар мен қосарлы едендер онымен жүретін жабдықтарға кедергі келмейтін етіп жабылуы тиіс.

      577. Ғимараттардың сыртындағы кабель каналдары алмалы-салмалы плиталардың сыртынан қалыңдығы кемінде 0,3 м құммен көмілуі тиіс. Қоршалған аумақтарда кабель каналдарының үстіндегі алмалы-салмалы плиталардың үстін топырақпен көмудің қажеті жоқ. Қолмен ашылатын арқалық плиталардың салмағы 70 кг аспауы тиіс. Плиталар көтеретін құралмен жабдықталуы тиіс.

      578. Балқытылған металл, ыстық сұйықтар немесе кабельдің қабығын бүлдіретін басқа да заттардың төгілуі мүмкін аймақтарда кабель каналдарының құрылыстарын салуға болмайды. Көрсетілген учаскелерде коллекторларда және туннельдерде люк салуға болмайды.

      579. Ғимараттардан тыс жерасты туннельдері жабынының үсті кемінде 0,5 м қалыңдықта құм қабатымен жабылуы тиіс.

      580. Кабельдер мен жылу құбырларын бірге салу кезінде, құрылыстарда кабель орнатылған жерде жылу құбырының ауаны қыздыруы жылдың кез келген мерзімінде 5 0С аспауы тиіс, ол үшін құбырларға жылуды оқшаулағыш пен желдеткіш орнатылуы тиіс.

      581. Кабель құрылыстарында кабельдер тұтас ұзындықта салынады, ал кабельдерді құрылыстарда келесі талаптарға сәйкес орнату қарастырылады:

      1) бақылау кабельдері және байланыс кабельдері тек күштік кабельдерінің астына орнатылуы тиіс, бұл ретте оларды аралық қабырғамен ажыратады. Көшіру және таралым жерлерінде бақылау кабельдерін және байланыс кабельдерін күштік кабельдердің астына төсеуге жол беріледі.

      2) бақылау кабельдерін 1 кВ дейінгі күштік кабельдерімен қатар төсеуге болады.

      3) 1 кВ дейінгі күштік кабельдер 1 кВ-дан жоғары кабельдердің үстіне төселеді, бұл жағдайда оларды қалқамен бөліп қояды.

      4) кабельдердің әртүрлі топтары, 1 кВ жоғары генераторлардың, трансформаторлардың жұмыс және резервтік кабельдері, I санатты электр қабылдағыштарды қоректендіретін трансформаторлар әртүрлі көлденең деңгейлерде төселеді және қалқалармен бөлінеді.

      5) осы тармақтың 1), 3) және 4) тармақшаларында көрсетілген бөлгіш қалқалардың отқа төзімділігі кемінде 0,25 сек отқа жанбайтын болуы тиіс.

      Әуе-механикалық көбікті және бытыраңқы су қолданылатын автоматты өрт сөндіргішті қолданғанда  осы тармақтың 1), 3) және 4) тармақшаларында көрсетілген қалқаларды орнатпауға болады.

      Сыртқы кабель эстакадаларында және сыртқы жабық ішінара кабель галереяларда осы тармақтың 1), 3) және 4) тармақшаларында көрсетілген қалқаларды орнату міндетті емес. Бұл ретте өзара резервтелетін күштік кабель желілері (I санаттағы ерекше топқа жататын электр қабылдағыштардың желісін қоспағанда) арақашықтығы 600 мм-ден кем болмайтын қашықтықта салынады және аралық конструкцияның (арқалықтар, фермалар) екі жағынан эстакадаларға, галереяларда жүретін жолдан бастап жан-жағына орнатылады.

      582. Май толтырылған кабельдер мен пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтиленнен оқшаулағышы бар кабельдер жекелеген кабельдік құрылыстарда төселеді. Оларды басқа кабельдермен бірге төсеуге жол беріледі, бұл ретте май толтырылған кабельдер мен пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтиленнен оқшаулағышы бар кабельдер кабельдік құрылыстың төменгі бөлігінде орналастырылады және басқа кабельдерден отқа төзімділік шегі 0,75 сағаттан кем емес көлденең қалқалармен бөлінеді. Осындай қалқалармен бір-біреуінен май толтырылған кабельдік желілер мен пластмасса оқшаулауы және тігілген полиэтиленнен оқшаулауы бар кабельдік желілер бөлінеді.

      583. Кабельдік құрылыстардағы өрттерді анықтау мен сөндірудің автоматты стационарлық құралдарын қолдану қажеттілігі мен көлемі ведомстволық құжаттардың негізінде айқындалуға тиіс.

      Тікелей кіре беріске жақын жерге, люктер мен желдеткіш шахталарға (кемінде 25 м радиуста) өрт сөндіру крандары орнатылуы тиіс. Эстакадалар мен галереяларға арналған өрт сөндіру гидранттары белгілі бір есеппен орнатылуы тиіс, яғни эстакада мен галерея трассасы осінің кез келген нүктесінен жақын жердегі гидрант арақашықтығы 100 м-ден аспауы тиіс.

      584. Кабель құрылыстарында қорғасын қабығы бар броньдалмаған кабельдерді қоспағанда, қимасы 25 мм2 және одан жоғары бақылау кабельдері мен күштік кабельдерін төсеу кабельдік конструкциялар (консольдер) бойынша орындалады.

      Бақылау броньдалмаған кабельдер, қорғасын қабығы бар күштік броньдалмаған кабельдер және 16 мм2 және одан кем қимасы бар барлық орындалған күштік кабельдері лотоктар немесе қалқалар (тұтас немесе тұтас емес) бойынша төселеді.

      Кабельдерді канал түбіне оның тереңдігі 0,9 м-ден аспайтын жағдайда төсеуге болады, бұл ретте 1 кВ-ден жоғары күштік кабельдер тобы мен бақылау кабельдері тобының арасындағы қашықтық 100 мм-ден кем болмауы тиіс немесе кабельдердің осы топтарының отқа төзімділік шегі 0,25 сағаттан кем емес жанбайтын қалқалармен бөлінуі тиіс.

      Жеке кабельдердің арасындағы қашықтық осы Қағидаларға1-қосымшаның 124-кестесінде келтірілген.

      Каналдарда салынған күштік кабельдерін құммен жабуға жол берілмейді.

      Кабель құрылыстарындағы өту жолдарының биіктігі, ені және конструкциялар мен кабельдердің арасындағы қашықтық осы Қағидаларға 1-қосымшаның 124-кестесінде келтірілгеннен кем болмауы тиіс. Кестеде келтірілген қашықтықтармен салыстырғанда өту жолдарының 800 мм-ге дейін жергілікті тарылуы немесе 1,0 м ұзындығында биіктіктің 1,5 м дейін төмендеуі, конструкциялардың бір жақты және екі жақты орналасуы кезінде кабельдердің арасындағы қашықтықты жергілікті азайтуға жол беріледі.

      585. Бақылау кабельдерін лотоктарға бір буда етіп салуға болады және металл қораптарға көп қабаттап салу үшін мына шарттарды қадағалау керек:

      1) кабель будаларының сыртқы диаметрі 100 мм-ден аспауы тиіс;

      2) бір қораптағы қабаттар биіктігі 150 мм-ден аспауы тиіс;

      3) будаларға және көп қабаттарға қабығы бір типті кабельдер ғана салынады;

      4) кабельдерді будаларға, көп қабатты етіп қораптарға, кабель будаларын лотоктарға бекіту осы бекіту құрылғысының және өз салмағының ықпалымен кабель қабықтарында деформация болмайтындай етіп орындалуы тиіс;

      5) өртке қауіпсіз болу мақсатында қораптар ішінде оттан қорғайтын белдіктер орнатылуы тиіс: тік учаскелерде – кемінде 20 м қашықтықта, сондай-ақ кіре берісте жамылғы арқылы көлденең учаскелерде – арақабырғалар арқылы өтетін өткелдерде;

      6) кабель трассасының әрбір бағытында жалпы қорап сыйымдылығының 15 %-нан кем болмайтын сыйымдылықта қор болуы қарастырылуы тиіс.

      күштік кабельдерін будалап немесе қабаттап салуға болмайды.

      586. Жерасты коммуникацияларымен қаныққан жерлерде осы Қағидаларға 1-қосымшаның 124-кестесінде көзделгенмен салыстырғанда кішірейтілген, бірақ 1,5 м кем емес биіктіктегі жартылай өтетін туннельдерді орындауға рұқсат етіледі, бірақ мынадай талаптар орындалған жағдайда: кабель желілерінің кернеуі 10 кВ жоғары болмауы, туннельдің ұзындығы 100 м артық болмауы, қалған қашықтықтар қосымшаның 124-кестесінде келтірілгендерге сәйкес болуы, туннельдердің соңында шығатын жерлері және люктары болуы тиіс.

      587. Төмен қысымды май толтырылған кабельдер, пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтилен оқшаулағышы бар кабель желілері металл конструкцияларда кабельдердің айналасында бекіту орындарының арасындағы қашықтық кемінде 1 м тұйық магнитті контурлардың пайда болу мүмкіндігі болмайтындай етіп бекітілуі тиіс.

      Жоғары қысымды май толтырылған кабельдік желілердің болат құбырлары тіректерге төселеді немесе аспаларға ілінеді; тіректер мен аспалар арасындағы қашықтық желі жобасымен анықталады. Құбырлар пайдалану жағдайларында құбырларда температуралық деформациялардың туындауын болдырмау үшін қозғалмайтын тіректерде бекітілуі тиіс.

      Тіректермен қабылданатын құбырдың салмағынан түсетін жүктемелер тіректер іргетастарының қандай да бір орын ауыстыруына немесе бұзылуына әкелмеуі тиіс. Көрсетілген тіректердің саны және олардың орналасқан жері жобамен анықталады.

      Жоғары қысымды желілерде механикалық тіректер және тармақтаушы құрылғылардың бекітпелері тармақталатын құбырлардың тарамдалуын, олардың айналасында тұйық магнитті контурлардың түзілуін болдырмауы тиіс, ал тіректердің бекітілуі немесе жанасу орындарында оқшаулағыш төсемдері болуы керек.

      588. Кабельдік құдықтардың биіктігі кемінде 1,8 м болуы тиіс, камералардың биіктігі нормаланбайды. Кабельдік құдықтар мен камераларда жалғастырушы муфталар орнатуға тыйым салынады. Жалғау тоқтатқыш және жартылай тірек муфталарға арналған кабельдік құдықтардың қазусыз муфталарды монтаждауды қамтамасыз ететін өлшемдері болуы тиіс.

      Суасты өткелдеріндегі жағалау құдықтарының резервтік кабельдер мен қоректендіретін аппараттардың орналасуын қамтамасыз ететін өлшемдері болуы тиіс.

      Құдықтың еденінде жерасты және нөсерлі суларды жинауға арналған шұңқырлар орнатылуы тиіс, сондай-ақ осы Қағидалардың 575-тармағында келтірілген талаптарға сәйкес сутөкпе құрылғысы көзделуі тиіс.

      Кабель құдықтары мен камералар металл баспалдақтарымен жабдықталуы тиіс.

      Кабель құдықтарында кабельдер мен жалғастырушы муфталар конструкцияларда, лотоктарда немесе қалқаларда салынуы тиіс.

      589. Кабель құдықтары мен туннельдердегі люктердің диаметрі 650 мм-ден кем болмайды және екі металл қақпақпен жабылуы керек, оның астынғысы құлыппен жабылуға арналады және туннель жағынан кілтсіз ашылады. Қақпақтардың ашуға арналған қондырғысы болу керек. Үй-жайлардың ішінде екінші қақпақты қолданбаса да болады.

      590. Туннельдердегі, кабель қабаттары мен каналдарындағы кернеуі 6-35 кВ күштік кабельдердің жалғастырғыш муфталарында электр тесіп өткенде муфталарда пайда болатын жарылыстар мен өртті жоюға арналған арнайы қорғаныс қап болуы тиіс.

      591. Жоғары қысымды маймен толтырылған кабель желілерінің ұшындағы муфталар жайлы температуралы үй-жайларда орналасуы тиіс немесе температура +5 оС-ден төмендегенде автоматты қыздырғыш қондырғысымен жабдықталуы тиіс.

      592. Маймен толтырылған кабельдерді, пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтиленнен оқшаулағышы бар кабельдерді галереяларда төсеу кезінде маймен толтырылған кабельдерге және пластмасса оқшаулағышы және тігілген полиэтиленнен оқшаулағышы бар кабельдерге техникалық шарттарға сәйкес галереяларды жылытуды көздеу қажет.

      Жоғары қысымды желілердің май сіңіретін агрегаттарының үй-жайларында табиғи желдеткіш болуы тиіс. Жерасты қоректендіргіш пункттерді кабельдік құдықтармен біріктіруге рұқсат етіледі, бұл ретте құдықтар осы Қағидалардың 589-тармағына сәйкес сутөкпе құрылғыларымен жабдықталуы тиіс.

      593. Жалғаулық муфталарға арналған эстакадалар, құдықтар, каналдар мен камералардан басқа кабель құрылысы табиғи немесе жасанды желдеткіштермен жабдықталуы тиіс және де әрбір бөліктің желдеткіші дербес болуы тиіс.

      Кабель құрылыстары желдеткішінің есебі сырттан келетін және шығып кететін ауа арасындағы температураның айырмасы 10 оС аспауына байланысты анықталады. Бұл ретте, туннельдердің тарылу жерлерінде, бұрылыстарда, айналмаларда ыстық ауаның қапшық тәрізді жиналуына жол берілмейді.

      Желдеткіш құрылғылар от тұтанып кеткен жағдайда ауаның келуін тоқтату үшін, сондай-ақ қыс мезгілінде туннельдің қатып қалуының алдын алу мақсатында кедергілермен (шиберлармен) жабдықталуы қажет. Желдеткіш құрылғыларын орнату құрылысқа ауаның кіруін тоқтатудың автоматикасын қолдануға мүмкіндікті қамтамасыз етеді.

      Үй-жайлардың ішіне кабель салу кезінде қоршаған орта температурасының көтерілуінен және технологиялық қондырғылардың ықпалынан кабельдің қызып кетуін болдырмау керек.

      Жалғаулық муфталарға арналған құдықтардан, каналдардан, камералардан және ашық эстакадалардан басқа кабель құрылыстары электр жарығымен және жылжымалы шарағдандар мен аспаптарды қоректендіруге арналған желілермен жабдықталуы тиіс. Жылу электр станцияларында аспаптарды қоректендіруге арналған желі қоймауға рұқсат етіледі.

      594. Коллекторларда, технологиялық галереяларда және технологиялық эстакадаларда кабельдерді салу Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті төрағасының 2019 жылғы 4 қыркүйектегі № 131-нқ бұйрығымен бекітілген ҚР ҚН 4.04-07 "Электр-техникалық құрылғылар" (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 19361 болып тіркелген) және "Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабының 11-14) тармақшасына сәйкес бекітілетін құрылыс талаптарына сәйкес орындалады.

      Кабель эстакадалары мен галереялардан ғимараттар мен құрылыстарға дейінгі жарықтағы ең аз қашықтық осы Қағидаларға 1-қосымшаның 125-кестесінде келтірілген талаптарға сәйкес болуы тиіс.

      Кабель эстакадалары мен галереялардың электр беру әуе желілерімен, зауытішілік темір және автомобиль жолдарымен, өрт өткелерімен, арқан жолдарымен, әуе байланысы және радиоландыру желілерімен және құбырлармен қиылысуы кемінде 300 бұрышпен орындалады.

      Байланыс және радиоландыру әуе желілері бар эстакадалар мен галереялардың параллель жүруі кезінде байланыс және радиоландыру желілерінің кабельдері мен сымдарының арасындағы ең аз қашықтық байланыс және радиоландыру желілеріне кабельдік желілердің әсерін есептеу негізінде анықталады. Байланыс және радиоландыру сымдары эстакадалардың және галереялардың астында және үстінде орналасады.

      Өнеркәсіптік кәсіпорын аумағының өтпейтін бөлігіндегі кабельдік эстакаданың және галереяның ең аз биіктігі жердің жоспарлау белгісінен кемінде 2,5 м деңгейде кабельдердің төменгі қатарын салу мүмкіндігі есебінен қабылдануы тиіс.

12-параграф. Өндірістік үй-жайларда кабель желілерін төсеу

      595. Өндірістік үй-жайларда кабель желілерін төсеу кезінде мынадай талаптар орындалуы тиіс:

      1) кабельдер жөндеу үшін қолжетімді, ал ашық төселген кабельдер қарап-тексеру үшін де қолжетімді болуы тиіс.

      Механизмдердің, жабдықтардың, жүктердің және көліктің орнын ауыстыру жүргізілетін жерлерде орналасқан кабельдер (соның ішінде броньдалған) осы Қағидалардың 473-тармағында келтірілген талаптарға сәйкес зақымданулардан қорғалуы тиіс;

      2) жарықтағы кабельдердің арасындағы қашықтық осы Қағидаларға 1-қосымшаның 124-кестесінде келтірілгенге сәйкес болуы тиіс;

      3) параллель салынған күштік кабельдері мен әртүрлі құбырлар арасындағы қашықтық кемінде 0,5 м, ал газ құбырлары мен жанғыш сұйықтықтары бар құбырлар арасындағы қашықтық кемінде 1 м болуы тиіс. Жақындасудың аз арақашықтығы кезінде және қиылысында кабельдердің механикалық зақымдалудан (металл құбырлары, қаптамалар) жақындасу учаскесінде әрбір жағынан 0,5 м-ден қорғанысы болуы тиіс, қажет болған жағдайда қызып кетуден қорғалуы қажет.

      Өту жолдарының кабельдермен қиылысу жерлері еденнен кемінде 1,8 м биіктікте орындалуы тиіс.

      Май құбырлары мен жанғыш сұйықтығы бар құбырлардың үстінен және астына кабельдерді тік жазықтықта параллель төсеуге жол берілмейді.

      596. Еденге және қабат аралық жабуларға салынатын кабельдер каналдарда немесе құбырларда жүргізіледі, оларды кабельмен бітеп тастауға болмайды. Ішкі қабырға және қайта жабылған жерлер арқылы кабельді құбыр немесе тесік арқылы жүргізеді, кабель жүргізіп болғаннан кейін құбырлар мен тесіктердегі саңылауды жанбайтын материалмен жауып тастау керек.

      Желдеткіш каналдарда кабельдерді төсеуге жол берілмейді. Бұл каналдарға болат құбырларға жүргізілген жалаң кабельдермен қиылысуға жол беріледі.

      Баспалдақ торлары бойымен кабельді ашық төсеуге жол берілмейді.

13-параграф. Кабель желілерін суасты төсеу

      597. Өзендердің, каналдардың кабель желілерімен қиылысқан кезде кабельдер көбінесе су түбі және шайылуға сирек ұшырайтын жағалаулары бар учаскелерінде төселуі тиіс. Шайылуға ұшыраған тұрақсыз арнасы және жағалаулары бар өзендер арқылы кабельдерді төсеу кезінде кабельдерді түбіне тереңдету жергілікті жағдайларды ескере отырып жүзеге асырылады. Кабельдерді төсеу тереңдігі жобамен анықталады. Кемежайлардың, айлақтардың, паром өткелдерінің, сондай-ақ кемелердің қысқы тұрақты тұрақтарының және баржалардың аймақтарында кабельдерді төсеуге жол берілмейді.

      598. Теңізге кабель желілерін жүргізгенде оның тереңдігі, жылдамдығы, өткел жерлердегі судың ауысу стилі, үстемдік ететін желдер туралы, теңіз түбінің профилі мен химиялық құрамы жайлы, судың химиялық құрамы жайлы анықтамаларды ескерген жөн.

      599. Кабель желілерін теңіздің түбі бойынша жүргізгенде олар түбіндегі тегіс емес жерлерде орналасып қалмауы тиіс; тік шығыңқы жерлер жоюлуға жатады. Трассадағы құм қайраң саяз жерлерін, тас тізбектерін және өзге де суасты кедергілерін айналып өту керек немесе ол жерлерге траншеялар немесе өткел салу көзделуі тиіс.

      600. Кабель желілері өзендерді, каналдарды кесіп өткенде, кабельдер жағалау сулары және таяз сулы учаскелерінде кемінде 1 м тереңдікке, сондай-ақ кеме мен қайық жолдарында май толтырылған кабель желілерімен қиылысқан жерлерде 2 метр тереңдікке орналастырылады.

      Үздіксіз түбін тереңдетумен айналысатын су қоймаларында кабельдер жүргізгенде су көлігі ұйымдарының келісімімен анықталған белгіге дейін тереңдетіп орналастырылады.

      Кеме жүретін өзендер мен каналдарда 110-220 кВ маймен толтырылған кабель желілерін төсеу кезінде оларды механикалық зақымданудан қорғау мақсатында траншеяларды құм салынған қаптармен толтырып, үстін тастармен жабады.

      601. Өзен, каналдар түбіне және ені 100 м дейінгі су қоймаларына төселген кабельдердің арақашықтығы кемінде 0,25 м болып алынады. Қайта салынатын суасты кабель желілері судың көп жылдық орташа деңгейі үшін есептеле отырып, жұмыс істеп тұрған кабель желілерінен су қоймасы тереңдігінің кемінде 1,25 қашықтығында төселуі тиіс.

      Ағыс жылдамдығы 1 м/с-тан аспайтын, 5-15 м тереңдіктегі суда төмен қысымды кабельдерді жүргізген кезде жеке фазалары арасындағы (фазаларды өзара арнайы бекітпей) арақашықтық кемінде 0,5 м, ал параллель желілерінің шеткі кабельдерінің арасындағы арақашықтық кемінде 5 м болуы керек.

      15 м астам тереңдікте су астында кабель жүргізгенде және ағыс жылдамдығы 1 м/с-тан жоғары болғанда жеке фазалар мен желілер арасындағы арақашықтық жобаға сәйкес қабылданады.

      Май толтырылған кабель желілері мен 35 кВ дейінгі желілерді су астында параллель салған кезде жарықтағы олардың арасындағы көлденең арақашықтық судың көп жылдық орташа деңгейіне есептелініп, тереңдігі 1,25-тен кем болмауы, бірақ 20 м-ден кем емес болуы керек.

      Өзен, канал, су қоймалары түбіне тереңдетілген кабельдердің көлденең бойынан құбырларға (мұнай, газ құбырлары) дейін жүргізілетін арақашықтық құбыр мен кабель жүргізгенде орындалатын түбін тереңдететін жұмыстар түріне байланысты жобамен анықталуы тиіс және 50 метрден кем болмауы тиіс. Кабель желілері мен құбырлар қарамағына кіретін ұйымдардың келісімі бойынша бұл қашықтықты 15 метрге дейін азайтуға болады.

      602. Жағасы жетілдірілмеген жағалауларда суасты кабель өткелдерінің орнына өзенге ұзындығы 10 метрдей, теңізге 30 метр резерв қарастырылуы керек, ол сегіз формасында салынуы тиіс. Жетілдірілген жағаларда кабельдер құбырларда жүргізіледі. Кабельдің шыға беріс жерлерінде кабель құдықтары орнатылу керек. Құбырдың жоғарғы ұшы жағалау құдығына кіріп тұрады, ал төменгісі судың ең төмен деңгейімен салыстырғанда кемінде 1 метр тереңдікте жатуы тиіс. Жағалау учаскелеріндегі құбырлар берік жасалуы тиіс.

      603. Су бұзып зақымданған арналар мен жағалауларда мұз жүргенде және су тасығанда кабель жалаңаштанып қалмас үшін жағалауда бекіту жұмыстарын жүргізу (тас төсеу, шой дамбалар, қадалар, плиталар, шпунттар) керек.

      604. Су астында кабельдердің өзара қиылыспауына жол берілмейді.

      605. Су астындағы кабель өткелдері жағалауларда ішкі кеме жолдары мен теңіз бұғаздары бойынша жүзу талаптарына сәйкес сигнал беретін таңбаларымен белгіленіп көрсетілуі тиіс.

      606. Суда 35 кВ дейінгі үш және одан да көп кабельдер төсегенде әрбір үш жұмысшыға бір резервті кабель қарастырылуы тиіс. Суда бір фазалы кабельден тұратын маймен толтырылған кабель желісін жүргізгенде бір желіге – бір фаза резерв, екі желіге – екі фаза резерв, үш және одан да көп желіге – жоба бойынша екі фазадан кем болмайтын резерв қарастырылуы керек. Резервтік фазалар кез-келген жұмыс фазасының орнына пайдалануға қолайлы болатындай орындалуы тиіс.

14-параграф. Арнайы құрылыстар бойынша кабель желілерін төсеу

      607. Металл, тас, темірбетон көпірлермен кабель желілерін салғанда канал көпірінің жаяу жүргіншіге арналған бөлігіне немесе әрбір кабельді жеке жанбайтын құбырларда жүргізу керек, осы құбырлар бойымен жауын-шашын сулары ақпайтын шаралар қолданылуы тиіс. Металл және темірбетон көпірлерге және оларға жақындайтын жерге кабельдер асбестцементті құбырларға жүргізіледі. Көпір конструкциясындағы өткел орындарда кабельдер сондай-ақ асбестцементті құбырларға жүргізіледі.

      Барлық жерасты кабельдері металл және темірбетон жерлерімен өткенде көпірдің металл бөліктерінен электрлі оқшаулануы тиіс.

      608. Ағаштан жасалған құрылыстарда (көпірлер, айлақтар, пирстар) кабель желілерінің төселуі болат құбырларда орындалуы тиіс.

      609. Кабельдер көпірдің температуралық тігістерінен және көпір конструкциясы тігістерінен тіреуге өтетін жерлерде кабельдерге механикалық күш пайда болуын болдырмас үшін шара қолданылуы тиіс.

      610. Тоған, дамба, пирс және айлақтармен кабель тораптарын тікелей жер траншеяларында 1 метр жер қалыңдығында салуға рұқсат етіледі.

      611. Маймен толтырылған кабель желілерін және пластмасса оқшаулауы бар кабель желілерін көпірлер бойы төсеуге жол берілмейді.

13-тарау. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр берудің әуе желілері

1-параграф. Қолданылу саласы

      612. Осы тарау оқшауланған немесе оқшауланбаған сымдарды қолдана отырып орындалатын кернеуі 1 кВ дейінгі ауыспалы ток электр берудің әуе желілеріне қолданылады.

      1 кВ дейінгі ӘЖ-ге қойылатын қосымша талаптар 14 және 31-тарауларда келтірілген.

      Желіге кабельдік ендірмелер және желіге кабельдік тармақтаулар 12-тараудың талаптарына сәйкес орындалуы тиіс.

2-параграф. Жалпы талаптар

      613. ӘЖ элементтерін механикалық есептеу 14-тарауда баяндалған әдістеме бойынша жүргізілуі керек.

      614. ӘЖ тіреулер ғимаратқа кіретін жолдарды және аулаға кіретін жолдарды қоршамайтындай және көлік пен жаяу жүргіншілердің қозғалысын қиындатпайтындай етіп орналасуы тиіс. Көліктің келу қаупі бар жерлерде (аулаға кіреберістерде, жолдан шығатын жерлерге жақын, жол қиылысында) тіреулер басып кетуден қорғалуы керек.

      Көліктің келу қаупі бар жерлерде (аулаға кіреберістерде, жолдан шығатын жерлерге жақын, жол қиылысында) тіреулер басып кетуден қорғалуы керек.

      615. ӘЖ тіректерінде жерден 2,2–3 м биіктікте тіреудің реттік нөмірі және орнатылған жылы орнатылуы керек; ӘЖ тіректерінен байланыстың кабельдік желісіне дейінгі арақашықтық көрсетілген плакаттар (байланыс кабеліне дейін 4 м – ден кем арақашықтықта орнатылған тіректерде), ал ӘЖ магистралі бойынша 250 м-күзет аймағының ені және ӘЖ иесінің телефоны көрсетілген.

      616. Орман алқаптары мен жасыл екпелер бойынша ӘЖ өту кезінде ӨОС қолданылады, олар үшін соқпақтарды кесу талап етілмейді. Бұл ретте сымдар және ағаштар мен бұталарға дейінгі арақашықтық ӨОС салмақ салуының ең үлкен жебесі кезінде және олардың ең үлкен ауытқуы 0,3 м кем болмауы керек.

      Оқшауланбаған сымдарды пайдаланған жағдайда соқпақтарды кесу міндетті емес. Бұл ретте, сымдардың ең үлкен жебесі немесе ағаштарға, бұталарға және басқа өсімдіктерге дейінгі ең үлкен ауытқуы кезінде қашықтығы кемінде 1 м болуы керек.

      617. ӘЖ тіректеріндегі металл конструкциялар, бандаждар коррозиядан қорғалуы керек.

      618. Кернеуі 1 кВ дейінгі электр беру әуе желісінің барлық элементтері бүкіл қызмет мерзімі ішінде өзінің жұмыс қабілетін жоғалтпауы керек.

3-параграф. Климаттық есептік жағдайы

      619. 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ есептеуге арналған климаттық жағдайлар қалыпты режимде 10 жылда 1 рет есептелген климаттық жағдайлардың қайталануы үшін, оларды қоректендіретін 10 кВ ӘЖ сияқты қабылдануы тиіс.

      620. Көлденең желдің әсерінен қорғалған салынып жатқан жерлерде, (құрылыс тұтас салынған елді мекен пункттері, орман алаптары және ғимараттар биіктігі орташа бақшалық-парк егістіктері және ағаш биіктіктері тіреу биіктігінен 2/3-тен кем болмайтын ӘЖ, тау алқаптары, аңғарлар) ӘЖ үшін нормативті жел қысымының мәні 40%-ға төмендетіліп қабылданады.

      621. Жел жүктемелеріне сымдарды есептеу кезінде жел бағыты ӘЖ трассасының осіне 90о бұрышпен қабылданады.

      Тіректерді есептегенде тіреуге әсер ететін сыртқы күштің ең тиімсіз үйлесімділігін беретін желдің бағыты қабылданады.

4-параграф. Сымдар, арматура

      622. Жаңадан салынатын және реконструкциялайтын ӘЖ үшін осы Қағидалардың 614-тармағын басшылыққа ала отырып, ашық ауада орналасқан және тіректерге арматураның көмегімен бекітілген өздігінен жүретін оқшауланған сымдар қолданылады.

      623. Механикалық беріктілік шарттары бойынша ӘЖ-де қимасы оқшауланбаған сымдар қолданылады: алюминий – көктайғақтың қабырғасының есептік қалыңдығы 10 мм – 25 мм2-ден кем емес аудандарда, көктайғақтың қабырғасының қалыңдығы 15 мм және одан көп аудандарда – 35 мм2-ден кем емес, болат-алюминий және алюминий қорытпасынан жасалған барлық климаттық аудандарда – 25 мм2-ден кем емес.

      Оқшауланған сымдары бар әуе желісінде (бұдан әрі – ОӘЖ) көктайғақ қабырғасының есептік қалыңдығы 10 мм – 35 мм2-ден кем емес аудандарда, көктайғақ қабырғасының қалыңдығы 15 мм және одан көп аудандарда – 50 мм2-ден кем емес нөлдік желі қимасы бар ӨОС қолданылады.

      624. Сымдардың тоттанудан бұзылулар (теңіз жағалауы, тұзды көлдер, өндіріс аудандары және тұзды құм басқан аудандар, оның маңындағы атмосфераның ластануы бойынша ІІ және ІІІ типтегі аудандар, сондай-ақ осы ізденулер мәліметі бойынша мұндай ластанудың мүмкін болатындығы) пайдалану тәжірибесінде анықталғандай ӘЖ салу кезінде тоттануға төзімді сымдар, не ӨОС қолданылады. Осы пайдалану туралы деректер болмаған жағдайда, жазық жерлердегі жағалау алқаптарының аумағы көрсетілген талаптарға сай 5 км деп, ал химиялық кәсіпорын тастайтын алаптар – 1,5 км деп қабылданады.

      625. Бір ӘЖ-де сымдардың екіден артық қимасы қолданылады. ӘЖ магистралі бір қималы сымдармен орындалады.

      ӘЖ магистралінің фазалық сымдарының қимасы максималды жүктеме және механикалық беріктікті қамтамасыз ету есебінен қабылданады.

      626. ӘЖ-ден ғимаратқа кіретін тармақтар үшін қимасы мыс бойынша 6 мм2, алюминий бойынша 16 мм2 кем емес, қоршаған орта жағдайларының әсеріне төзімді оқшауланған сымдардың механикалық беріктік шарттары бойынша қолданылады.

      627. ӘЖ-ден ғимаратқа кіреберіске дейінгі тармақталу аралығының ұзындығы тармақталу орындалатын тіреудің беріктігіне байланысты есептеумен анықталуы тиіс, бұл ретте ол 25 м аспауы тиіс. Тармақталу аралығының ұзындығы 25 м артық болған кезде қосымша аралық тіреуді орнату көзделеді.

      Есеп көктайғақ режимінде екі жағдай үшін орындалуы тиіс:

      1) ӘЖ осіне 900 бұрышпен жел бағыты, ӘЖ сымдары қабырғасының қалыңдығы bэ көктайғақпен жабылған, тармақталған сымдардағы көктайғақтың қабырғасының қалыңдығы-bо= 0,5 bэ;

      2) ӘЖ бойымен жел бағыты (00 бұрышы), тармақталған сымдардағы көктайғақ қабырғасының қалыңдығы- bо = bэ.

      Бұл ретте екі жағдайда да тіректің жоғарғы жағы ауытқыған кезде тармақталған сымдардың ауырлық редукциясы ескеріледі.

      628. Сымдарды беріктікке механикалық есептеу рұқсат етілген кернеу әдісі бойынша жүргізілуі тиіс. Бұл ретте сымдардағы кернеу осы Қағидаларға 1-қосымшаның 126-кестесінде келтірілген рұқсат етілген мөлшерден аспауы тиіс, ал сымдардан қиылысатын құрылыстар мен тіректердің жерге қосылған элементтерінің жер бетіне дейінгі арақашықтық осы тараудың талаптарына жауап беруі тиіс. Есептеу кезінде 183-кестеде келтірілген сымдардың физикалық-механикалық параметрлері және дайындаушы зауыттың деректері пайдаланылады.

      629. Сымдардағы максималды кернеулердің мәндері анкерлі типтегі ӘЖ тірегі беріктігіне және олардың топыраққа көмілуіне сәйкес болуы тиіс.

      630.Қалыпты режимде тіреуіштегі және керме анкерлік қысқыштардағы, бекіту тораптарындағы және тіреуіштердегі есептік күші механикалық бұзылу жүктемесінің 40% -ынан аспауы тиіс.

      631. Ілмек пен істік сенімділік коэффициенті 1.1 болатын деструктивті жүктеме әдісімен есептеледі.

      632. Оқшауланбаған сымдарды изоляторларға және ӘЖ тіректеріне оқшаулайтын траверстердің бекітілуі бірыңғай болуы тиіс, қиылыстарға арналған тіректерді қоспағанда. Аралық тіректерде сымдарды істек оқшаулатқышқа бекіту сымдар байламы немесе қысқыштар көмегімен тіреулер тірегіне қатысты ішкі жағындағы оқшаулау мойнында жүзеге асырылады. ӘЖ-ден кірістерге тармақталған сымдар тұйық бекітілуі тиіс.

      633. ӘЖ аралығында сымдарды қосу сымның ажыратқыш күшінен кемінде 90% механикалық беріктігін қамтамасыз ететін жалғаушы қысқыштардың көмегімен жүзеге асырылады.

      Әртүрлі металдардан немесе әртүрлі қималардан сымдарды жалғау тек қана өткелі қысқыш немесе дәнекерлеу арқылы анкерлік тірек ілмектерінде орындалуы тиіс. Осындай қысқыштар орнатылатын өтпелі қысқыштар мен сымдар учаскелері тартқыш сымдардан механикалық күштерге ұшырамауы тиіс.

      Бір аралықта әрбір сымға біреуден артық емес қосуға рұқсат етіледі.

      Инженерлік құрылыстары бар ӘЖ қиылысу аралығында ӘЖ сымдарын қосуға рұқсат етілмейді.

      ӨОС-ны бекіту, қосу және ӨОС-ға қосылу мынадай түрде жүргізілуі тиіс:

      1) ОӘЖ магистралінің сымдарын аралық және бұрыштық аралық тіреулерде демеуші қысқыштардың көмегімен бекіту;

      2) Анкерлік типті тіректерде ОӘЖ магистралінің сымдарын бекіту, сондай-ақ ОӘЖ тіректеріндегі және кірмесіндегі тармақтау сымдарының соңғы бекітілуі – тартқыш қысқыштар көмегімен;

      3) ОӘЖ сымын аралықта қосу – арнайы жалғағыш қысқыштардың көмегімен; анкерлік типті тіректердің ілмектерінде плашкалы қысқыштың көмегімен оқшауланбаған салмақ түсіретін сымды қосуға рұқсат етіледі.

      4) ОӘЖ магистралінің фазалық сымдарын біріктіру – оқшаулау жабыны немесе қорғаныс оқшаулау қабығы бар жалғағыш қысқыштардың көмегімен;

      5) тармақталған аралықтағы сымдарды кіріске қосуға жол берілмейді;

      6) жерге тұйықтау өткізгіштерін жалғау – плашкалы қысқыштардың көмегімен;

      7) тармақтау қысқыштарды мынадай жағдайларда қолдану керек: жгуттың барлық көтергіш өткізгіштері бар ӨОС-ті қоспағанда, фазалық талсым тармақталған; көтергіш талсым тармақталған.

5-параграф. Сымдардың тіректе орналасуы

      634. Тіректерде климаттық жағдайлар ауданына қарамастан фазалық сымдардың кез келген орналасуына рұқсат етіледі. Нөлдік сым фазалық сымдардан төмен орналасады. ӘЖ сымдарымен бірге тіректерде төселетін сыртқы жарықтандыру сымдары нөлдік сымның үстіне орналастырылады.

      Жерге тұйықталған бейтараптамасы бар тораптарда екітізбекті ӘЖ-де әрбір тізбектің өзінің нөлдік сымы болуы тиіс.

      ОӘЖ тіректеріне төселетін сыртқы жарықтандырудың оқшауланған сымдары, ӨОС-ден жоғары немесе төмен орналасуы, сондай-ақ ӨОС-пен жгутқа бұралуы мүмкін.

      635. Тіректерге орнатылатын электр қабылдағыштарды қосуға арналған аппараттар жер бетінен 1,6-1,8 м биіктікте орналасу керек.

      Тіректерге орнатылатын созылмалы сақтандырғыштар, сондай-ақ қорғаныс, секциялайтын және басқа құрылғылар ӘЖ сымдарының астында орналасуы керек.

      636. Тіректегі және аралықтағы сымдардың арасындағы арақашықтық олардың аралықтағы жақындау шарттары бойынша ең үлкен жебесі кезінде 1,2 м кем болмауы тиіс:

      1) тігінен орналасқан сымдар және көлденең ығысатын сымдар 20 см – 60 см – ден аспайтын көлденең ығысатын сымдар көктайғақтың нормативтік қалыңдығы 15 мм-ге дейінгі аудандарда және көктайғақ қабырғасының нормативтік қалыңдығы 20 мм және одан асатын аудандарда – 90 см-ден аспайтын аудандарда;

      2) көктайғақ бойынша барлық аудандарда сымдардың басқаша орналасуы кезінде көктайғақта желдің жылдамдығы 18 м/с дейін болғанда – 40 см, жылдамдығы 18 м/с артық болғанда – 60 см.

      637. Тіреудегі әртүрлі фазалы сымдар арасындағы тік арақашықтық ӘЖ-ден тармақталған кезде және ортақ тірктегі әртүрлі қиысулар кезінде 10 см-дей болу керек. Осьтің бойымен енгізу изоляторы арасындағы арақашықтық 40 см-дей болу керек.

      638. Тірекке түсер кездегі сымдар арасындағы көлденең арақашықтық 15 см-ден кем болмауы тиіс. Сымнан бағанға, траверске және басқа тіректің элементтеріне дейінгі арақашықтық 5 см-ден кем болмау керек.

      639. 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарын және оқшауланбаған 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарын жалпыға ортақ тірекке мына шарттарды сақтаған жағдайда бірге ілуге рұқсат етіледі:

      1) 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ-дің климат жағдайының есебі бойынша орындалуы тиіс;

      2) 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдары 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарынан жоғары орналасуы тиіс;

      3) істек оқшаулатқышқа бекітілетін 10 кВ-қа дейінгі ӘЖ сымдарында қосарлы бекіткіш болуы тиіс;

      4) ортақ тіректе орналасқан, әртүрлі кернеулі жақын жатқан сымдар арасындағы тік арақашықтығы, сондай-ақ желсіз +150С қоршаған ауа температурасы кезіндегі аралық ортасының арақашықтығы 2 м-ден кем болмау керек.

      640. Ортақ тіректердегі ӨОС-тар және 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ оқшауланбаған сымдарын бірге ілгенде тіректе және аралықта тік арақашықтығы желсіз +150С қоршаған орта температурасы болған жағдайда 0,4 м-ден кем болмауы тиіс.

      641. Белгіленген жүктемемен жекелеген тұтынушылар қоректендіру жүзеге асырылатын ӘЖ-дерде жеті сым ілу көзделеді, ортақ нөлдік сыммен бір фазаны екі сымға ажырату арқылы жүзеге асырылады.

6-параграф. Оқшаулау

      642. Істек оқшаулатқыштың сенімділік коэфициенті 2,5-нан кем болмау керек.

      643. ӘЖ-де тіреулердің материалына, атмосфераның ластану дәрежесіне және найзағай қызметінің қарқындылығына қарамастан оқшаулағыштар немесе оқшаулау материалдарынан жасалған траверстер қолданылады.

      Оқшаулағыштар мен арматураларды таңдау және есептеу 14-тарауға сәйкес орындалуы тиіс.

      644. ӘЖ-ден тармақталған орындарда көпмойынды немесе қосымша оқшаулағыштар қолданылады.

      Нөлдік сымдар оқшаулағышқа немесе оқшаулайтың траверстеріне бекітілу керек.

      645. ӨОС оқшаулағыштарды қолданбай арнайы арматураның көмегімен тіректерге бекітіледі.

7-параграф. Жерге тұйықтау, шамадан тыс кернеуден қорғау

      646. ӘЖ тіректерінде нөлдік сымды қайта жерге тұйықтауға, атмосфералық шамадан тыс кернеуден қорғауға, ӘЖ тіреулеріне орнатылған электр қондырғыларын жерге тұйықтауға, қорғаныс аппараттарын қорғауға арналған жерге тұйықталатын құрылғы болуы керек.

      Найзағайдан қорғаныс жерге тұйықтау құрылғысы нөлдік сымды қайта жерге тұйықтаумен біріктіріледі.

      647. Металл тіректер, металл конструкциялар және темірбетон тіректерінің арматурасы қорғаныс өткізгішпен нөлдік сымға қосылуы тиіс.

      648. Темірбетонды тіректерде нөлдік сым темірбетон бағандары мен тірек тіреуіштерінің арматуралары жерге тұйықтаушы шығаруға қосылады.

      649. Нөлдік сымның қайтадан тұйықталуын және атмосфералық шамадан тыс кернеуден қорғауға арналған жерге тұйықталуын қамтамасыз ететін тіректерді қоспағанда, ӘЖ ағаш тіректерінің ілмектері мен істектері жерге тұйықтауға жатпайды.

      650. ӘЖ тіректерінің кермесі жерге тұйықтау өткізгішке қосылуы керек.

      651. Қиылысу аралықтарымен шектелетін кернеуі 1 кВ-қа дейінгі ӘЖ тіректерінің ілмектері, істектері және арматуралары, сондай-ақ бірлескен аспаға жүргізілетін тіректер жерге тұйықталуы тиіс. Жерге тұйықтауыш құрылғының кедергісі 30 Ом-нан аспауы керек.

      652. ӘЖ тіректеріне орналастырылған қорғаныс аппараттары найзағай кернеуінен сақтау үшін бөлек шыққан жерлендіргішке қосылуы тиіс.

      652. ӘЖ тіректерінде найзағайдан шамадан тыс кернеулерден қорғау үшін орнатылатын қорғаныс аппараттары жерге тұйықтағышқа жеке түсіру арқылы қосылуы тиіс.

      653. Бір және екі қабатты ӘЖ құрылысы бар, өндірістік түтін және басқа құбырлармен, биік ағаштармен, ғимараттармен экрандалмаған елді мекендерде атмосфералық шамадан тыс кернеулерден қорғауға арналған жерге тұйықтау құрылғылары болуы тиіс. Осы жерге тұйықтау құрылғыларының кедергісі 30 Ом-нан аспауы тиіс, ал олардың арасындағы қашықтық – осы Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес найзағай сағаттарының саны жылына 40 және 100 м-ге дейінгі аудандар үшін 200 м-ден аспауы тиіс.

      Сонымен қатар жерге тұйықтау құрылғылары былай орындалуы тиіс:

      1) көп адамдар шоғырланатын (мысалы, мектептер, сәбилер үйлері, ауруханалар) немесе үлкен шаруашылық құндылығы бар үй-жайларға (мал шаруашылығы үй-жайлары, қоймалар, шеберханалар) кіретін тіректерде;

      2) кірмелерге тармақталған сызықтардың соңғы тіректерінде, бұл ретте осы желілердің көрші қорғаныс жерге тұйықталуынан осы Қағидаларға 3-қосымшаға сәйкес жылына 40 – тан астам найзағай сағаттарының саны бар аудандар үшін-100 м-ден және жылына 40-тан астам найзағай сағаттарының саны бар аудандар үшін-50 м-ден аспауы тиіс.

      654. Нөлдік сымды қайта жерге тұйықтауға арналған құрылғыларға қойылатын талаптар, сондай-ақ нөлдік қорғаныс және жерге тұйықтау өткізгіштерін таңдау осы Қағидалардың 7-тарауында келтірілген.

      655. ӘЖ тіреулерінде жерге тұйықтау өткізгіштері ретінде коррозияға қарсы жабыны бар диаметрі кемінде 6 мм дөңгелек болат қолданылады.

      656. Жерге тұйықтау өткізгіштерін бір-біріне қосу, олардың темірбетонды тіректердің, ілмектер мен кронштейндердің тіректерінің жоғарғы жерге тұйықталуына қосылу, сондай-ақ жерге тұйықтау металл конструкцияларына және ӘЖ тіректеріне орнатылған жерге тұйықталатын электр жабдығына дәнекерлеу немесе болттарды қосу арқылы орындалуы керек.

      Жерге тұйықтау өткізгіштерін (түсулерді) жерге тұйықтағышқа қосу дәнекерлеу немесе болтпен қосу арқылы орындалуы тиіс.

8-параграф. Тіректер

      657. Тіректер әртүрлі конструкциялық материалдан жасалады. Артықшылық темір бетонға беріледі.

      658. ӘЖ-ға мынадай баған типтері қолданылады:

      1) аралық тіректер, тікелей ӘЖ трассаларының учаскелерінде орнатылады. Бұл тіректер қалыпты жұмыс режимінде ӘЖ бойымен бағытталған күшті қабылдамауы тиіс;

      2) анкерлік аралықты шектеу үшін орнатылатын анкерлі тіректер, сондай-ақ, ӘЖ сымдарының саны, маркасы мен қиылысы өзгерген орындарда орнатылады. Бұл тіректер ӘЖ-дің бойымен бағытталған сымдардың салмағының әртүрлілігінен жұмыс күшін қалыпты режимдерде қабылдау керек;

      3) ӘЖ трассалары өзгерген орындарға орнатылатын бұрыш тіректері. Бұл тіректер қалыпты жұмыс режимінде аралас аралық сымдардың салмағынан нәтижесінде алынған жүктемені қабылдау керек. Бұрыш тіректері аралық және анкер типті болып орындалады.

      4) ӘЖ-дің басында және соңында орнатылған, сондай-ақ кабельдік ендірмелерді шектейтін орындарда орнатылған түпкі тіректер. Олар анкер типті тіректер болып табылады және ӘЖ қалыпты жұмыс режимдерінде барлық сымдар біржақты тартылуы тиіс;

      5) ӘЖ-ден тармақтау орындалатын тармақтағыш тіректер;

      6) ӘЖ-дің қиылысуы екі бағытта жүзеге асырылатын қиылысқан тіректер.

      Жоғарыда көрсетілгендей, тармақталған және қиылысқан тіректердің барлық түрлері болуы мүмкін.

      Инженерлік құрылымдармен ӘЖ қиылысу үшін барлық типтегі жоғары тіректер қолданылады.

      659. Тірек конструкциясы орнату мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс:

      1) көшені жарықтандыратын шырағдандардың барлық типтері;

      2) шеткі кабель муфтасын;

      3) қорғаныс аппараттарын;

      4) секциялаушы және коммутациялық аппараттар;

      5) электр қабылдағыштарды қосуға арналған щиттер және шкафтар.

      Тіреулердің барлық типтері тірек сымдарының төменіне де, жоғарысына да шырағдан орнатуға мүмкіндігі болатындай көзделуі тиіс.

      660. Тіректер олардың түріне қарамастан, бос тұруға, тіреуіштермен немесе тартқыштармен болуы мүмкін.

      Тіректерді тарту жер бетінде орнатылған анкерлерге немесе ғимараттар мен құрылыстардың тас, кірпіш, темірбетонды және металл элементтеріне бекітіледі. Олар көпсымды немесе дөңгелек болаттан болуы мүмкін. Тартпалардың қимасы есеппен анықталады.

      Бірсымды болат тартқыштардың қимасы 25 мм2 кем болмауы тиіс.

      661. Тіректер климаттық жүктемелерге ӘЖ жұмысының қалыпты режимі үшін бірінші және екінші шекті жағдай бойынша және осы Қағидалардың 619 және 620-тармақтары бойынша олардың үйлесімі бойынша есептелуі тиіс.

      Аралық тіректер жүктемелердің мынадай үйлесіміне:

      1) көлденең жел жүктемесінің көктайғақпен бос немесе жабылған сымдарға және тірек конструкциясына, сондай-ақ осы Қағидалардың 627-тармағы бойынша бос немесе ішінара көктайғақпен жабылған тармақталған сымдардың ауырлығынан түсетін жүктемелерге бір мезгілде әсер етуі;

      2) көктайғақпен жабылған кірмелерге тармақталған сымдардың ауырлығынан түсетін жүктемеге, бұл ретте жүктеме әсерінен тіректің ауытқуын есепке алуға рұқсат етіледі;

      3) тіректің басына салынған және ӘЖ осінің бойымен бағытталған 1,5 кН тең шартты есептік жүктемеге есептелуі тиіс.

      Бұрыштық тіректер (аралық және анкерлік) сымдар мен тіректің конструкциясына көктайғақ кезінде және көктайғақ кезінде жел қысымынан, ӘЖ трассасы бұрылысының ішкі бұрышының биссектрисі бойынша бағытталған нәтижелік жүктемеге есептелуі тиіс.

      Анкерлік тіректер аралас аралықтар сымдарының ауырлығының әртүрлілігіне және көктайғақ кезінде және көктайғақсыз желдің қысымынан сымдар мен тірек конструкциясына көлденең жүктемеге есептелуі тиіс. Ауырлық айырмасының ең аз мәні ретінде барлық сымдардың біржақты ауырлығының ең үлкен мәні 50% қабылданады.

      Шеткі тіректер барлық сымдардың біржақты ауырлығына есептелуі тиіс.

      Тармақталған тіректер барлық сымдардың ауырлығынан нәтиже түсетін жүктемеге есептеледі.

      662. Топырақтағы бұрылысты есепке ала отырып, анкерлік тірек биіктігінің ауытқуы 1/30 Н аспауы тиіс, мұнда Н – ӘЖ тірегінің биіктігі.

      Біржақты тіректердің топырақтағы айналу бұрышы 0,02 рад-дан аспауы тиіс.

      Тіректің жоғарғы бөлігінің ауытқуын, топырақтағы тіректердің айналу бұрыштарын және ӘЖ темірбетонды тіректеріндегі сызаттардың ашылуы мен пайда болуын тексеру нормативтік жүктемелерге жүргізіледі.

      663. ӘЖ ағаш тіректерінде бөлікшектерді дайындау үшін зауыттық әдіспен антисептиктермен сіңірілген үшінші деңгейден төмен емес қылқан жапырақты ағаш материалдары (қарағай, қайың, самырсын, бал қарағай) қолданылады.

      Тіректің ағаш бөлшектерінің сіңіру сапасы қолданыстағы стандарттар талаптарына сәйкес келуі тиіс. Сіңірілмеген балқарағаймен қолдануға рұқсат етіледі. Бөрененің комельден жоғарғы кесілген орынға (бөрененің құлауы) конустылығын есептеу кезінде 1 м ұзындыққа 8 мм тең деп қабылданады.

      664. Тіректердің негізгі есептелетін элементтері үшін (бағандар жапсырмалар, траверстер, көлбеулеп қойылған тіреуіштер) жоғарғы кесіндіде бөрененің диаметрі 16 см кем болмауы тиіс. Тіректердің қалған элементтері үшін, сондай-ақ ғимараттардың кіреберістерге тармақталған тіректері үшін жоғарғы кесіндіде бөрененің диаметрі кемінде 12 см болуы керек.

      665. Ағаш тіректерге жапсырмалар алдын ала кернеулі темір бетоннан жасалуы тиіс. Тірегі бар жапсырмалардың тұтасып тұруы қамыттың көмегімен жүзеге асырылуы керек.

      666. Тіректерді тереңдету өлшемдері мен бекіту тәсілдері олардың биіктігіне, тіректе бекітілетін сымдардың саны мен қимасына, топырақ жағдайларына, сондай-ақ жер жұмыстарын жүргізу әдісіне байланысты анықталуы керек.

      667. Топырақты шайып кететін немесе мұз көшкінінің әсерінен трассаның суға кететін учаскелерінде тіректерді орнату кезінде тіректер бекітілуі керек (тас төсеу, банкеткалар құрылғысы, мұз кескіштер орнату).

9-параграф. Габариттер, қиылыстар және жақындасу

      668. ӘЖ сымдарынан жер немесе су бетіне дейінгі, сондай-ақ ӘЖ өтукезінде әртүрлі құрылыстарға дейінгі ең аз арақашықтықтар (габариттер) олардың үстінен ӘЖ өту кезінде:

      1) электр тогы арқылы сымдардың қызуын және желдің болмауын есепке алмағанда жоғары ауа температурасы кезінде;

      2) көктайғақ қабырғасының есептік қалыңдығы bэ, минус 5ОС температурада және желдің болмауы кезінде анықталады.

      669. Елді мекендерде және ел қоныстанбаған жерлердегі ӘЖ сымдарынан жер бетіне және көшенің жүру бөлігіне дейінгі сымдардың ең үлкен жебесі кезінде арақашықтық кемінде 6 м болуы тиіс.

      ӘЖ сымдарынан жерге дейінгі арақашықтық ең үлкен жебе кезінде жету қиын жерлерде 3,5 м дейін және қол жетімсіз жерлерде (тау баурайлары, жартастар, жартастар) 1 м дейін азайтылуы мүмкін.

      Көшелердің бір бөлігі ӘЖ-ден кіреберіске дейінгі тармақтармен қиылысқан кезде сымдардан жерге, тротуарларға және жаяу жүргіншілер жолдарына дейінгі арақашықтықты ең үлкен жебесі кезінде 3,5 м дейін азайтуға рұқсат етіледі. Ғимаратқа енгізу оқшаулатқыштарындағы сымдардан жерге дейінгі қашықтық 2,75 м кем болмауы тиіс.

      Көрсетілген қашықтықты сақтау мүмкін болмаған жағдайда, ғимаратқа қосымша тірек немесе конструкция орнатылуы тиіс.

      670. ӘЖ сымдарынан көлденеңінен олардың үйлер, құрылыс пен құрылыстарға дейінгі ең үлкен ауытқулары кезіндегі арақашықтық:

      1) 1,5 м – балкондарға, террасалар мен терезелерге дейін;

      2) 1 м – бітеу қабырғаларға дейін кем болмауы тиіс.

      ӘЖ-ден ғимараттарға кіреберітен тармақталудан басқа, ғимараттарға, құрылыстарға және құрылыстарға оқшауланбаған сымдар бар ӘЖ өтуге рұқсат етілмейді.

      671. Тіректердің жерасты бөліктерінен немесе ӘЖ жерге тұйықтау құрылғыларынан жерасты кабельдеріне, құбырларға және әртүрлі мақсаттағы жерүсті колонкаларына дейінгі арақашықтық осы Қағидаларға 1-қосымшаның 127-кестесінде келтірілгеннен кем болмауы тиіс.

      672. ӘЖ-дің кеме жүретін өзендермен қиылысуына жол берілмейді.

      Өздігінен жүрмейтін және қатып қалған шағын өзендерді, арналарды кесіп өту кезінде ӘЖ сымдарынан судың ең жоғарғы деңгейіне дейінгі арақашықтық кемінде 2 м, ал мұзға дейінгі арақашықтық кемінде 6 м болуы тиіс.

      673. ӘЖ әртүрлі құрылыстармен, сондай-ақ қалалардың, кенттердің және басқа да елді мекендердің көшелері және алаңдарымен қиылысқан кезде қиылысу бұрышы нормаланбайды.

      674. Кернеуі 1 кВ дейінгі ӘЖ 1 кВ жоғары ӘЖ қиылысуы, параллель жүру кезінде олардың жақындауы, сондай-ақ ӘЖ жалпыға ортақ тіректерінде олардың сымдарын бірлесіп ілу осы Қағидалардың 14-тарауында келтірілген талаптарды сақтай отырып орындалуы тиіс.

      675. 1 кВ дейінгі ӘЖ өзара қиылысуы қиылысу тіреулерінде орындалады. ӘЖ қиылысу орындарында анкерлік және аралық тіректер қолданылады.

      ӘЖ қиылысқан кезде аралықтағы қиылысу орны қиып өтетін Жоғарғы ӘЖ тіреуіне жақын таңдалады. Бұл жағдайда қиылысатын ӘЖ тіреулері мен қиылысатын ӘЖ сымдарының арасындағы көлденең қашықтық кемінде 2 м, ал қоршаған ауаның температурасы плюс 10 С болғанда, желсіз қиылысатын ӘЖ жақын жердегі сымдарының арасындағы қашықтық кемінде 1 м болуы тиіс.

      676. 1 кВ және 1 кВ жоғары ӘЖ параллель өту және жақындау кезінде олардың арасындағы көлденең қашықтық осы Қағидалардың 14-тарауында көрсетілгеннен кем болмауы тиіс.

      677. ӘЖ байланыс және сигнал беру желілерімен (бұдан әрі – БЖ) және сымды хабар тарату желілерімен (бұдан әрі – СХ) қиылысуы мынадай нұсқалардың бірі бойынша орындалуы мүмкін:

      1) ӘЖ оқшауланбаған сымдарымен және БЖ (СХ) оқшауланған сымдарымен);

      2) ӘЖ оқшауланбаған сымдарымен және БЖ (СХ) жерасты немесе аспалы кабелімен);

      3) механикалық беріктігі жоғары ӘЖ оқшауланбаған сымдарымен және БЖ (СХ) оқшауланбаған сымдарымен);

      4) ӘЖ оқшауланған сымдарымен және БЖ (СХ) оқшауланбаған сымдарымен);

      5) ӘЖ жерасты кабельдік қондырғымен және БЖ (СХ) оқшауланбаған сымдарымен.

      678. ӘЖ БЖ (СХ) қиылысу бұрышы мүмкіндігінше 900-ге жақын болуы тиіс. Қысылған жағдайлар үшін қиылысу бұрышы нормаланбайды.

      679. ӘЖ сымдарынан сымдарға немесе БЖ (СХ) аспалы кабельдеріне дейінгі тік арақашықтық ең үлкен жебе кезінде қиылысу аралықтарында кемінде:

      1) ӘЖ сымдарының электр тогымен қызуын есепке алмағанда ауаның жоғары температурасы кезінде – 1,25 м;

      2) көктайғақ қабырғасының есептік қалыңдығы bэ және ауа температурасында минус 5℃ – 1 м кезінде болуы тиіс.

      ӘЖ сымдары сымдармен немесе СХ аспалы кабелімен қиылысқан кезде ортақ тіректе олардың арасындағы тік қашықтық 1,5 м кем болмауы тиіс. СХ сымдары немесе аспалы кабельдері кронштейндерде орналасқан кезде бұл қашықтық СХ сымдары немесе аспалы кабельдері бар ӘЖ тіреуінің сол жағында орналасқан ӘЖ сымынан қабылданады.

      ӘЖ сымдарының сымдармен немесе БЖ (СХ) аспалы кабельдерімен қиылысу орны мүмкіндігінше ӘЖ тірегіне жақын, бірақ одан кемінде 2 м болуы тиіс.

      680. ӘЖ оқшауланбаған сымдары оқшауланған БЖ (СХ) сымдармен қиылысқан кезде мынадай талаптар сақталуы тиіс:

      1) ӘЖ сымдарының БЖ сымдарымен, сондай-ақ кернеуі 360 В жоғары СХ сымдарымен қиылысуы тек қана аралықта орындалуы тиіс. Кернеуі 360 В дейінгі СХ сымдарымен ӘЖ сымдарының қиылысуы аралықта да, ортақ тіреуде де орындалуы мүмкін;

      2) магистральды және ішкіаймақтық байланыс тораптарының БЖ-мен және ауылдық телефон байланысының (АТБ) жалғау желілерімен қиылысу аралығын шектейтін ӘЖ тіректері, сондай-ақ кернеуі 360 В жоғары СХ анкерлік типті болуы тиіс. Барлық қалған БЖ және СХ қиылысқан кезде қосымша тіреуішпен немесе көлбеулеп күшейтілген аралық типті ӘЖ тіректері рұқсат етіледі;

      3) ӘЖ сымдары БЖ (СХ) сымдарының үстінде орналасуы тиіс. Қиылысу аралығын шектейтін тіреулерде ӘЖ сымдарының қосарлы бекітпесі болуы керек. Ерекше жағдайларда ӘЖ 380/220 В және одан төмен сымдарын БЖ (СХ) сымдарының астына орналастыруға рұқсат етіледі. Бұл ретте, қиылысу аралығын шектейтін тіректердегі БЖ (СХ) сымдарының қосарлы бекітпесі болуы керек;

      4) ӘЖ сымдарын, сондай-ақ БЖ (СХ) сымдарын қиылысу аралықтарында қосуға рұқсат етілмейді. ӘЖ сымдары алюминий сымдары үшін 35 мм2 және алюминий қорытпалары мен болат алюминий сымдары үшін 25 мм2-ден кем емес қимасымен көпсымды болуы тиіс;

      5) кернеуі 1 кВ дейінгі ӘЖ қиылысу аралығын шектейтін БЖ (СХ) тіректерінде еңістегі 50 мм жарылатын жайтартқыштар орнатылуы тиіс. Темірбетонды тіреуіштері бар тіректерде еңістегі үзік тіректің ағаш бөлігінде орындалады және тіреуіштен 10-15 см жоғары орналасады. Еңісті ағаш тақтайшамен жабу қажет емес.

      681. ӘЖ оқшауланбаған сымдары БЖ (СХ) жерасты немесе аспалы кабельмен қиылысқан кезде мынадай талаптар орындалуы тиіс:

      1) БЖ және СХ кабельдерінің трассаларын таңдау кезінде олардан жақын тірекке дейінгі қашықтық барынша үлкен болып қабылдануы тиіс.

      БЖ (СХ) жерасты кабельдерінен жерге тұйықтағышқа немесе БЖ темірбетон немесе металл тіректерінің жерасты бөлігіне дейінгі елді мекеннің арақашықтығы 3 м кем болмауы керек.

      БЖ (СХ) жерасты кабельдерінен жерге тұйықтағышқа немесе БЖ темірбетон немесе металл тіректерінің жерасты бөлігіне дейінгі елді мекеннің арақашықтығы 2 м кем болмауы керек. Тығыздалған жағдайларда бұл арақашықтық кемінде 2 м, бірақ кемінде 1 м болуы мүмкін; бұл ретте кабель болат құбырда төселуі керек не тіректен екі жаққа ұзындығы бойынша швеллермен немесе бұрыштық болатпен қапталуы керек. Елді мекеннің БЖ(СХ) тірегінің жерасты кабелінен ӘЖ жерасты бөлігіне немесе жерге тұйықтағыштың тіреуіне дейінгі арақашықтық осы Қағидалардың 1-қосымшасының 128-кестесінде келтірілген мәндерден кем болмауы керек;

      2) ӘЖ сымдары БЖ (СХ) аспалы кабелінің үстінде орналасуы тиіс;

      3) ӘЖ сымдарын БЖ (СХ) аспалы кабелімен қиылысу аралығында қосуға рұқсат етілмейді. ӘЖ сымдары БЖ (СХ) аспалы кабелімен қиылысу аралығында көпсымды қимасы алюминий үшін 35 мм2-ден кем емес және болат алюминий сымдары үшін 25 мм2-ден кем емес болуы керек;

      4) аспалы кабельдің металл қабығы және кабель ілінген арқан қиылысу аралығын шектейтін тіректерде жерге тұйықталуы тиіс, бұл ретте жерге тұйықтау кедергісі 10 Ом аспауы тиіс;

      5) БЖ (СХ) кабельдік тірегінің негізінен көлденең жазықтыққа жақын ӘЖ сымының проекциясына дейінгі арақашықтық ӘЖ тірегінің биіктігінен кем болмауы тиіс.

      682. Осы параграфта айтылған ӘЖ-нің БЖ (СХ)-мен қиылысу нұсқасы,

      егер:

      1) БЖ кабельдік ендірмені қолдану қосымша орнату және бұрын орнатылған БЖ күшейткіш пунктін ауыстыру қажеттілігіне алып келеді;

      2) СХ-да кабельдік ендірмені қолдану кезінде СХ-да кабельдік ендірмелердің жиынтық ұзындығы рұқсат етілген мәндерден асып түседі.

      683. Оқшауланбаған ӘЖ сымдары оқшауланбаған БЖ (СХ) сымдарымен қиылысқан кезде мынадай талаптар сақталуы тиіс:

      1) ӘЖ сымдарының БЖ сымдарымен, сондай-ақ СХ сымдарымен қиылысуы тек аралықта орындалуы тиіс. ӘЖ сымдарының абоненттік және фидер желілерімен 360 В дейінгі сымдар арасындағы кернеумен СХ қиылысуы ӘЖ тіреулерінде орындауға рұқсат етіледі;

      2) қиылысу аралығын шектейтін ӘЖ тіреулері анкерлік типті болуы керек;

      3) ӘЖ сымдары БЖ (СХ) сымдарының үстінде орналасуы тиіс. Қиылысу аралығын шектейтін тіректерде ӘЖ сымдарының қосарлы бекітпесі болуы керек. Кернеуі 380/220 В және одан төмен ӘЖ сымдарын СХ және ҚТЖ тіреуіш желілері сымдарының астына орналастыруға рұқсат етіледі. Бұл ретте, қиылысу аралығын шектейтін СХ және ҚТЖ желілерінің сымдары тіректерде қосарлы бекітілуі тиіс;

      4) ӘЖ сымдарын, сондай-ақ БЖ (СХ) сымдарын қиылысу аралықтарында қосуға рұқсат етілмейді. ӘЖ сымдары алюминий үшін 35 мм2 және болат алюминий сымдары үшін 25 мм2 кем емес көпсымды қимасы болуы керек;

      5) қиылысу аралығын шектейтін БЖ (СХ) тіректерінде жайтартқыштар орнатылады.

      684. ӘЖ оқшауланған сымдары оқшауланбаған сымдар БЖ (СХ) қиылысқан кезде мынадай талаптар сақталуы тиіс:

      1) ӘЖ сымдарының БЖ сымдарымен қиылысуы тек аралықта орындалуы тиіс. ӘЖ сымдарының СХ сымдарымен қиылысуы аралықта да, ортақ тіректе де орындалуы мүмкін;

      2) магистральды және ішкіаймақтық байланыс тораптарының БЖ қиылысуын шектейтін ӘЖ тіректері және АТБ жалғау тораптары бар анкерлік типті болуы тиіс. Барлық қалған БЖ (СХ) ӘЖ-де қиылысқан кезде қосымша жалғау немесе көлбеулеп күшейтілген аралық тіректерді қолдануға рұқсат етіледі;

      3) қиылысу учаскесіндегі ӘЖ сымдары 2 кВ кем емес сынау кернеуімен атмосфераға төзімді оқшаулауы және осы жердің ең нашар метеорологиялық жағдайларында созылу беріктік қорының коэффициенті 2,5 кем емес болуы тиіс;

      4) ӘЖ сымдары БЖ (СХ) сымдарының үстінде орналасуы керек. Қиылысу аралығын шектейтін тіректерде ӘЖ сымдары немесе оларды алып жүретін сымарқандары қосарлы бекітпесі немесе бітеу байламы болуы тиіс. Кернеуі 380/220 В және одан төмен ӘЖ сымдарын тіреуіш СХ сымдарының астына орналастыруға рұқсат етіледі. Бұл ретте, қиылысу аралығын шектейтін тіректердегі СХ сымдарының қосарлбаы бекітпесі болуы тиіс;

      5) ӘЖ сымдарын, сондай-ақ БЖ (СХ) сымдарын қиылысу аралықтарында қосуға рұқсат етілмейді;

      6) қиылысу аралығын шектейтін БЖ және СХ тіреулерінде жайтартқыштар орнатылуы тиіс.

      685. ӘЖ жерасты кабельдік ендірмені оқшауланбаған сымдар БЖ (СХ) қиып өткен кезде мынадай талаптар сақталуы тиіс:

      1) ӘЖ жерасты кабельдік ендірмесінен БЖ (СХ) тірегіне және оның жерге тұйықтағышына дейінгі қашықтық кемінде 1 м, ал оқшаулағыш құбырда кабельді салу кезінде кемінде 0,5 м болуы тиіс;

      2) ӘЖ кабельдік тірегінің негізінен көлденең жазықтыққа жақын жердегі БЖ (СХ) сымын проекциялауға дейінгі арақашықтық БЖ (СХ) тіреуінің биіктігінен кем болмауы тиіс.

      686. ӘЖ әуе БЖ (СХ)-мен жақындағанда осы желілердің шеткі сымдарының арасындағы көлденең қашықтық кемінде 2 м, ал қысылған жағдайда – кемінде 1,5 м болуы тиіс. Қалған барлық жағдайда желілер арасындағы арақашықтық ӘЖ, БЖ және СХ тіректерінің биіктігінен кем болмауы керек.

      ӘЖ жерасты немесе аспалы кабельдермен жақындағанда БЖ (СХ) олардың арасындағы қашықтық осы Қағидалардың 682-тармағының 1) және 4) тармақшаларында көрсетілгеннен кем болмауы тиіс.

      687. ӘЖ тарату радиоорталықтарының антенналық құрылыстарымен, радиофикация қабылдау пункттері мен жергілікті радио тораптардың бөлінген қабылдағыш радиоорталықтарымен жақындастыру нормаланбайды.

      688. ӘЖ сымдары мен БЖ (СХ) сымдарының, телевизиялық кабельдердің және кірмелердегі радиоантенналардан төмен түсу арасындағы көлденең қашықтық 1,5 м кем болмауы тиіс. Бұл ретте, ӘЖ тірегінен ӘЖ енгізуге дейінгі сымдар және ғимаратқа ӘЖ енгізу сымдары БЖ (СХ) тармақталған сымдарымен енгізуге дейін қиылыспауы керек және БЖ (СХ) сымдарынан төмен емес орналасуы керек.

      689. Жаңадан салынатын ӘЖ-нің ортақ тіректерінде ӘЖ және СХ, ӘЖ және СХ оқшауланбаған сымдарын бірге ілуге рұқсат етілмейді.

      Қайта жаңартылып жатқан және жарамсыз болған ӘЖ орнына салынған ӘЖ жалпыға ортақ тіректерде бұрын ілінген БЖ оқшауланбаған сымдарымен ӘЖ сымдарын және БЖ оқшауланған сымдарын бірге ілуге рұқсат етіледі.

      Бұл ретте мынадай шарттар сақталуы тиіс:

      1) ӘЖ номиналды кернеуі 380/220 В аспауы тиіс;

      2) СХ сымдарының арасындағы номиналды кернеу 360 В аспауы тиіс;

      3) СХ төменгі сымдарынан жерге дейінгі, СХ тізбектері мен олардың сымдары арасындағы арақашықтық;

      4) ӘЖ сымдары СХ сымдарының үстінде орналасуы тиіс, бұл ретте ӘЖ төменгі сымынан СХ жоғарғы сымына дейінгі тіректегі арақашықтық олардың өзара орналасуына қарамастан, кемінде 1,5 м, ал аралықта – СХ сымдары кронштейндерде орналасқан кезде 1,25 м кем емес болуы керек, бұл қашықтық СХ сымдары сияқты сол жағында орналасқан ӘЖ төменгі сымынан алынады.

      690. Оқшауланбаған немесе оқшауланған сымдармен немесе БЖ кабельдерімен және арнайы келісілген және келісілген шарттарды, сондай-ақ СХ оқшауланған сымдарына арналған осы Қағидалардың 679-тармағының талаптарын сақтай отырып, металл емес өздігінен өзін көтеретін талшықты-оптикалық байланыс кабельдерімен (ТКЖ) кернеуі 380/220 В аспайтын ӘЖ (ӨОС) оқшауланған сымдарының жалпыға ортақ тіректерінде бірге ілуге рұқсат етіледі.

      691. ӘЖ теміржолдармен, сондай-ақ I және II санаттағы автомобиль жолдарымен қиылысу және қатарлас жүргізілу кезінде осы Қағидалардың 14-тарауында баяндалған талаптар орындалуы керек.

      Қиылыстар ӘЖ кабель ендірмесінің көмегімен де орындалады.

      Қиылысу нұсқасын таңдау техникалық-экономикалық есептеулер негізінде жүргізілуі керек.

      ӘЖ III-V санатты автомобиль жолдарымен қиылысқан кезде ӘЖ сымдарынан жолдың жүріс бөлігіне дейінгі тігінен қашықтығы ең көп салмақ жебесі кезінде кемінде 6 м болуы керек.

      692. ӘЖ автомобиль жолдарымен қиылысқанда және жақындағанда ӘЖ сымдарынан жол белгілеріне және олардың көтергіш арқандарына дейінгі қашықтық кемінде 1 м болуы керек. ӘЖ-мен қиылысу орындарындағы көтергіш сымарқандар 10 Ом аспайтын жерге тұйықтау құрылғысының кедергісімен жерге тұйықталуы керек.

      693. ӘЖ контактілі сымдармен және трамвай және троллейбус желілерінің көтергіш арқандарымен қиылысу және жақындау кезінде мынадай талаптар орындалуы тиіс:

      1) ӘЖ тіреулерді қоса алғанда, контактілі тораптардың құрылыстары орналасқан аймақтан тыс орналасады. Бұл аймақта ӘЖ тіректері анкерлі түрде болуы тиіс, ал оқшауланбаған сымдардың қосарлы бекітпесі болуы тиіс;

      2) ӘЖ сымдары контактілі сымдардың көтергіш арқандарының үстінде орналасуы тиіс. ӘЖ сымдары алюминийден кем емес қимасы көп сымды – 35 мм2, болат алюминийден кем емес – 25 мм2 болуы тиіс. ӘЖ сымдарын қиылысу аралықтарында қосуға рұқсат етілмейді;

      3) ӘЖ сымдарынан арақашықтығы ең үлкен жебе кезінде трамвай желісі рельсінің басына дейін 8 м-ден және троллейбус желісі өтетін аймақта көшенің жүру бөлігіне дейін 10,5 м-ден кем болмауы керек. Бұл ретте, барлық жағдайларда ӘЖ сымдарынан алып жүретін арқанға немесе байланыс сымына дейінгі арақашықтық кемінде 1,5 м болуы керек. Контактілі тораптар орналасқан аймақта ӘЖ тіректері анкерлік типті, ал сымдарды бекіту қосарлы болуы керек;

      4) ӘЖ контактілі сымдармен көлденең орналасқан жерлерде қиылысуға рұқсат етілмейді;

      5) кернеуі 380 В аспайтын ӘЖ контактілі сымдарының троллейбус желілерінің тіректерінде бірлесіп ілуге мынадай шарттарды сақтаған кезде рұқсат етіледі, троллейбус желілерінің тіректерінде ӘЖ сымдарын ілуге жеткілікті механикалық беріктігі болуы тиіс, ӘЖ сымдары мен кронштейннің немесе контактілі сымдарының көтергіш арқанын бекіту құрылғысының арасындағы арақашықтық кемінде 1,5 м болуы керек.

      Осы параграфтың талаптары көше жарықтандыру желілеріне қолданылмайды.

      694. ӘЖ арқанды жолдармен және жерүсті металл құбырларымен қиылысқанда және жақындағанда мынадай талаптар орындалуы тиіс:

      1) ӘЖ арқан жолдың астынан өтуі тиіс; ӘЖ арқан жолдың үстінде өтуіне рұқсат етілмейді;

      2) арқанды жолдардың төменгі жағында ӘЖ сымдарын қоршауға арналған көпірлер немесе торлар болуы керек;

      3) ӘЖ арқан жолдың астында немесе құбырдың астында өту кезінде ӘЖ сымдары ең аз жебесі кезінде олардан мынадай қашықтықта болуы керек: арқанды жолдың көпірлеріне немесе қоршау торларына дейін немесе құбырға дейін – ілудің ең үлкен жебесі кезінде 1 м кем емес және сымдардың арқан жолдың элементтеріне дейін немесе құбырға дейін ең үлкен ауытқуы кезінде – 1 м кем емес;

      4) ӘЖ-де ӘЖ астында орналасқан құбырмен қиылысқан кезде ӘЖ сымдарынан құбырлар элементтеріне дейінгі арақашықтық ең үлкен жебе кезінде 1 м кем болмауы тиіс.

14-тарау. Кернеуі 1 кВ жоғары электр берудің әуе желілері

1-параграф. Қолданылу саласы

      695. Осы тарау оқшауланбаған сымдармен (ӘЖ) орындалатын, кернеуі 1 кВ жоғары және 500 кВ дейінгі, және кернеуі 1 кВ жоғары және 20 кВ дейінгі, қорғаныс оқшаулағыш қабығы бар сымдармен қорғалған сымдармен (ҚӘЖ) орындалатын кернеуі 1 кВ жоғары және 500 кВ дейінгі электр берудің әуе желілеріне қолданылады.

      Оқшауланбаған сымдары бар ӘЖ-ге қойылатын талаптар осы Қағидаларда арнайы айтылған талаптардан басқа, қорғаныс оқшаулағыш қабығы бар сымдармен орындалатын тиісті кернеулі ӘЖ-ге да қолданылады.

      Осы тарау электр әуе желілеріне және электрлендірілген темір жолдардың, трамвайдың, троллейбустың байланыс желілерінде пайдаланылатын арнайы қондырғыларға, сигнал беруді, орталықтандыруды және бұғаттауды (бұдан әрі – СОБ) электрмен жабдықтауға арналған ӘЖ, байланыс желісінің тіректеріне орнатылған кернеуі 6-35 кВ ӘЖ және өзге де арнайы электр қондырғыларына қолданылмайды.

      ӘЖ-дегі кабельдік қондырмалар осы Қағидалардың 789-тармағында және 12-тарауында келтірілген талаптарға сәйкес орындалуы тиіс.

2-параграф. Жалпы талаптар

      696. ӘЖ сымдары мен сымарқандарын механикалық есептеу рұқсат етілген кернеу әдісі бойынша, оқшаулағыштар мен арматураларды есептеу - қиратушы жүктеме әдісі бойынша жүргізіледі. Екі әдіс бойынша есептеулер нормативтік жүктемелерге жүргізіледі.

      ӘЖ Құрылыс конструкцияларын (тіректерді, іргетастарды және негіздерді) есептеу шекті күйлердің бірінші тобы үшін есептік жүктемелерге және шекті күйлердің екінші тобы үшін нормативтік жүктемелерге шекті күйлер әдісі бойынша жүргізіледі (осы Қағидалардың 803-тармағы).

      Әрбір жеке жағдайда есептеудің басқа әдістерін қолдану жобада негізделуі тиіс.

      697. ӘЖ элементтері қалыпты, авариялық және монтаждық режимдерде әрекет ететін жүктемелердің үйлесімділігіне есептеледі.

      ӘЖ жұмысының әртүрлі режимдерінде климаттық және басқа факторлардың үйлесуі (желдің, көктайғақтың болуы, температураның мәні, үзілген сымдардың немесе сымарқандардың саны) осы Қағидалардың 737–740, 807, 810–813-тармақтарының талаптарына сәйкес анықталады.

      698. Жүктемелердің негізгі сипаттамалары олардың осы Қағидаларда, ал олармен реттелмеген жүктемелер үшін - құрылыс талаптарына сәйкес белгіленетін нормативтік мәндері болып табылады.

      Жүктемелердің есептік мәндері олардың нормативтік мәндерінің жүктеме бойынша сенімділік ɣƒ, жауапкершілік бойынша сенімділік ɣn, жұмыс істеу жағдайы ɣd, аймақтық ɣp коэффициенттерінің көбейтіндісі ретінде анықталады.

      Монтаждау режимдеріндегі тіректерді, іргетастарды және негіздерді есептеу кезінде жүктемелердің барлық түрлеріне монтердің және монтаждау құралдарының массасынан түсетін жүктемелерді қоспағанда, жүктеме бойынша сенімділіктің gd=1,1 бірыңғай коэффициенті енгізіледі, олар үшін артық жүктеме коэффициенті gd=1,3 тең деп қабылданады.

      Тіректерді есептеу кезінде металл конструкциялардың меншікті салмағынан жүктеме бойынша сенімділік коэффициентін, сондай-ақ тіректердегі стационарлық жабдықты gd=1,1 тең деп қабылдау керек

      ӘЖ элементтерін есептеу кезінде есептік жүктемелер қосымша комбинация коэффициентіне көбейтілуі мүмкін.

      Авариялық режимдердегі шекті жағдайлардың бірінші тобы бойынша тіректерді есептеу кезінде көктайғақтың салмағынан, тіректерге, сымдар мен сымарқандарға және сымдар мен сымарқандардың ауырлығынан түсетін есептік жүктемелер тірек гирляндалары бар аралық тіректер, олардың іргетастары мен негіздері үшін y = 0,8; істік оқшаулағыштары бар аралық тіректер үшін, олардың іргетастары мен негіздері y = 1,0; анкерлік тіректер үшін, олардың іргетастары мен негіздері y=0,95.

      Сейсмикалық әсерлерге тірек конструкцияларын есептеу кезіндегі үйлесім коэффициенттері 805-тармақта көрсетілген.

      Коэффициенттерді қолдану қажеттілігі және олардың мәні осы Қағиданың 14-тарауының 698, 730, 731, 734, 735, 736, 767, 805, 808-тармақтарымен белгіленеді.

      Коэффициенттердің мәндері туралы нұсқаулар болмаған кезде олар бірлікке тең қабылданады.

      699. Жабдықтың, материалдардың салмағынан, сымдардың, найзағайдан қорғау арқандарының ауырлығынан түсетін жүктемелердің нормативтік мәндері "Құрылыс конструкциялары мен негіздерінің сенімділігі. Есептеу бойынша негізгі ережелер" МЕМСТ 27751, "Құрылыс конструкциялары мен негіздерінің сенімділігі. Негізгі ережелер" МЕМСТ 27751, мемлекеттік стандарттар негізінде немесе осы Қағидалардың 14-тарауының 4-параграфына және Қағидалардың 1-қосымшасының 134-кестесіне сәйкес қабылданады.

      700. ӘЖ элементтері материалының кедергісінің негізгі сипаттамасы:

      осы бұйымдарға арналған стандарттарда немесе техникалық шарттарда көрсетілген жару күші (сымдар мен арқандар үшін), механикалық (электромеханикалық) бұзушы жүктеме (оқшаулағыштар үшін), механикалық бұзушы жүктеме (желілік арматура үшін);

      құрылыс конструкцияларын жобалау нормаларымен белгіленген тіректер мен іргетастар материалының нормативтік және есептік кедергісі.

      701. 110 кВ және одан жоғары ұзындығы 100 км-ден асатын ӘЖ ток пен кернеуді симметриясыз шектеу үшін транспозицияның бір толық циклі орындалуы тиіс.

      110 кВ және одан жоғары екі тізбекті ӘЖ тізбектер фазаларының қарама-қарсы кезектесуімен орындау ұсынылады (әртүрлі тізбектердің аралас фазалары әртүрлі аттармен болуы тиіс). Екі тізбектің транспозициясының сызбасын бірдей орындау ұсынылады.

      Тасымалдауға арналмаған ӘЖ ұзындығын ұлғайтуға, транспозицияның толық емес циклдарын орындауға, циклдегі учаскелердің әртүрлі ұзындығын және циклдер санын арттыруға жол беріледі. Бұл ретте осы ӘЖ Релелік қорғаныстың сенімді жұмысын қамтамасыз ету шарттары бойынша есептік симметрия кернеу бойынша 0,5% - дан және кері тізбектегі ток бойынша 2% - дан аспауы тиіс.

      Байланыс желісіне әсер ету шарты бойынша транспозиция қадамы нормаланбайды.

      Фазалар көлденең орналасқан ӘЖ үшін транспозицияның оңайлатылған схемасы ұсынылады (транспозиция орнында кезекпен тек екі аралас фазалар ғана өзгереді).

      702. Фазалар көлденең орналасқан ӘЖ-де және жоғары жиілікті байланыс үшін пайдаланылатын екі сымарқанды қалыпты режимде сымарқандардағы токтардан жоғалтуларды азайту үшін сымарқандарды айқастыруды (транспозициялауды) орындау ұсынылады. Айқас саны сымарқандардың оқшаулағышындағы ұшқын аралықтарының Найзағайлы жабындарында өнеркәсіптік жиіліктегі ілесіп жүретін ток доғасының өздігінен сөну жағдайларынан таңдалуы тиіс.

      Айқастыру схемасы фазалар транспозициясының әрбір қадамына және арқандардың жерге тұйықтау нүктелеріне қатысты симметриялы болуы тиіс, бұл ретте шеткі учаскелерді қалған учаскелер ұзындығының тең жартысына қабылдау ұсынылады.

      703. Көктайғақ қабырғасының қалыңдығы 25 мм және одан да көп аудандарда өтетін, сондай-ақ көктайғақтың немесе аяздың жиі пайда болатын күшті желмен және жиі және қарқынды жағажай сымдары бар аудандарда өтетін ӘЖ үшін сымдар мен сымарқандарда көктайғақты балқытуды қарастыру ұсынылады.

      50% жоғары ӘЖ көрсетілген аудандарда өтетін желілік кәсіпорындар үшін көктайғақты балқытудың жалпы схемасын әзірлеу ұсынылады.

      Көктайғақ балқытуды қамтамасыз ету кезінде тұтынушыларды электрмен жабдықтау үзіліссіз көктайғақ қабырғасының қалыңдығы 15 мм-ге төмендетілуі мүмкін, бұл ретте көктайғақ қабырғасының нормативтік қалыңдығы 20 мм-ден кем болмауы тиіс.

      Балқитын көктайғақты ӘЖ-де көктайғақты бақылау ұйымдастырылуы тиіс, бұл ретте көктайғақтың пайда болу сигнализаторлары мен көктайғақты балқытудың аяқталуын бақылау құрылғыларын қолданған жөн.

      Осы параграфтың талаптары ҚӘЖ-ға қолданылмайды.

      Ең жоғары жұмыс параметрлері (кернеу мен ток) кезінде және елді мекен үшін абсолюттік ең жоғары ауа температурасы кезінде ӘЖ пайда болатын электр және магниттік өрістің құрамдастарының қарқындылығы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 17 ақпандағы № 71 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі туралы ереженің 16-тармағының 132-1) тармақшасына сәйкес бекітілетін санитариялық қағидалар мен гигиеналық нормативтермен белгіленген шекті рұқсат етілген мәндерден аспауы тиіс.

      Электр өрісінің шекті рұқсат етілген кернеулігі кезіндегі ауа температурасы 0,99 қамтамасыз етілген жылы кезеңдегі ауа температурасына тең болып қабылданады.

      ӘЖ құрылысы немесе реконструкциялау аяқталғаннан кейін:

      тұрақты пайдалануға берілген жерлерде жер қазу;

      уақытша пайдалануға берілген жерлерді рекультивациялау;

      жер бедерінің табиғи нысандарын барынша бұзуға және жасыл желектерді және топырақтың табиғи жағдайын сақтауға бағытталған табиғатты қорғау іс-шаралары;

      эрозияға қарсы шаралар.

3-параграф. Жөндеу және техникалық қызмет көрсету ерекшеліктерін ескеретін ӘЖ жобалауға қойылатын талаптар

      704. ӘЖ жөндеу және техникалық қызмет көрсету кәсіпорынның өндірістік базаларынан (құрылымдық бірліктен) орталықтандырылған, мамандандырылған бригадалармен қарастырылуы тиіс.

      Өндірістік базаларды орналастыру, қажетті үй-жайлардың құрамы, жұмыстарды механикаландыру құралдарымен, көлікпен және авариялық резерв қоймаларымен жарақтандыру, байланыс құралдарымен жабдықтау энергия кәсіпорнының қолданыстағы материалдық базасын ескере отырып, пайдалануды ұйымдастырудың перспективалық схемалары негізінде жүргізілуі тиіс.

      ӘЖ материалдар мен жабдықтардың авариялық қорымен қамтамасыз ету қолданыстағы нормативтер көлемінде көзделеді.

      Қатынасы қиын жерлерде ӘЖ, жерүсті көлігімен қол жеткізу мүмкін емес ӘЖ учаскелерін, сондай-ақ климат жағдайы қиын жерлерде өтетін ӘЖ пайдалану үшін персоналдың уақытша болу пункттерін немесе тікұшақтарды пайдалануды қарастыру керек. Персоналдың уақытша болу пункттерінің және тікұшақ алаңдарының орналасуы, тікұшақтардың персоналы мен экипажына арналған үй-жайлардың, механизмдердің құрамы жобада негізделеді. Тікұшақ алаңдары қолданыстағы нормативтік талаптарды қанағаттандыруы тиіс.

      705. Жөндеу-пайдалану персоналының саны және жөндеу базаларының өндірістік-тұрғын үй жайларының ауданы, сондай-ақ ӘЖ пайдалану үшін қажетті көлік құралдары мен механизмдердің саны қолданыстағы нормативтерге сәйкес анықталады.

      706. ӘЖ жобалау кезінде ӘЖ жөндеу бригадалары мен диспетчерлік пункттер, ӘЖ жөндеу және техникалық қызмет көрсету жүзеге асырылатын базалар арасындағы, сондай-ақ бригадалар мен жеке монтерлер арасындағы технологиялық байланыс көзделуі тиіс. Егер ӘЖ бірнеше базадан қызмет көрсетілсе, соңғысы арасындағы байланысты қарастыру қажет. Технологиялық байланыспен ӘЖ трассасында уақытша болу пункттері қамтамасыз етілуі тиіс.

      Жаңадан салынатын ӘЖ жобалау және салу кезінде қолданыстағы ғимараттар мен құрылыстарға қатысты Күзет аймақтарын орнату қағидаларының 11-тармағына сәйкес белгіленген күзет аймақтары сақталуы тиіс. Бұл ретте, ӘЖ-ден жобалау кезінде құрылған ғимараттар мен құрылыстарға дейінгі ең аз рұқсат етілген арақашықтықты қолдануға жол берілмейді.

      707. ӘЖ-ге жылдың кез келген уақытында ӘЖ трассасынан 0,5 км-ден аспайтын жақын арақашықтыққа кіреберіс жол қамтамасыз етілуі тиіс. ӘЖ трассасы бойымен өту үшін және оларға кіру үшін екпелерден, түбірлерден, тастардан және басқа да кедргілерден тазартылуы тиіс.

      ӘЖ учаскелерінде рұқсат етіледі:

      өту мүмкін болмайтын қатты қиылысқан жер бойынша. Мұндай жағдайларда арнайы техниканың өтуі үшін үйінді жолдарды орындау қажет;

      сондай-ақ теміржолдар, автомобиль жолдары мен өзендер, көлдер, су қоймалары, каналдар және басқа да су объектілері жағалауларындағы тыйым салынған белдеулер бойындағы қорғау жолақтарына екпелер отырғызу.

      Мелиоративтік каналдармен қиылысқан жерде өтетін ӘЖ трассаларында таяныштармен жабдықталған ені 0,8 - 1,0 м жаяу жүргіншілер көпірлері қарастырылуы тиіс.

      708. ӘЖ тіректерінде 2-3 м биіктікте мынадай тұрақты белгілер қойылуы тиіс:

      1) барлық тіректердегі тіректің реттік нөмірі;

      2) ӘЖ нөмірі немесе оның шартты белгісі – шеткі тіректерде, сызықтан -тармақталған бірінші тіректерде, бір кернеу сызықтарының қиылысқан жерінде тіректерде, i-V санаттағы теміржолдармен және автомобиль жолдарымен қиылысқан аралықты шектейтін тіректерде, сондай-ақ, егер олардың осьтерінің арасындағы арақашықтық 200 м-ден кем болса, параллель келе жатқан сызықтармен трассаның барлық учаскелеріндегі барлық тіректерде, сонымен қатар ӘЖ екі тізбекті және көп тізбекті тіректерінде тиісті тізбек белгіленуі тиіс;

      3) ӘЖ қорғау аймағының ені мен ӘЖ иесінің байланыс деректері көрсетілген ақпараттық белгілер; елді мекендегі ақпараттық белгілердің арасындағы арақашықтық 250 м-ден аспауы тиіс, ұшу ұзындығы үлкен болған кезде белгілер әрбір тірекке орнатылады (салынады); қоныстанбаған және қатынасы қиын жерлерде-500 м, белгілерді неғұрлым сирек орнатуға болады.

      4) 35 кВ және одан жоғары ӘЖ - фазалардың ұштық тіректерде, транспозициялықпен аралас тіректерде және ӘЖ-дан тармақталған бірінші тіректерде түсі;

      5) ескерту плакаттары немесе белгілері - елді мекендегі ӘЖ барлық тіректерінде;

      6) ӘЖ тірегінен байланыстың кабельдік желісіне дейінгі арақашықтығы көрсетілген плакаттар - байланыс кабеліне дейінгі тіреуіш биіктігінің жартысынан кем арақашықтықта орнатылған тіректерде.

      Осы параграфтың талаптарымен белгіленген барлық ақпаратты бір белгіде біріктіруге жол беріледі.

      Плакаттар мен белгілер тіректің бүйірінен оң және сол жағынан кезекпен немесе тіректің алдыңғы және артқы жағынан ӘЖ осі бойынша орнатылуы тиіс, ал жол арқылы өтетін өткелдерде плакаттар жол жағына қаратылуы тиіс.

      Қарап-тексеру тікұшақтарды немесе ұшқышсыз ұшу аппараттарын пайдалана отырып жүзеге асырылатын 110 кВ және одан жоғары ӘЖ әрбір бесінші тіректің жоғарғы бөлігінде биіктіктен сандарды тану үшін жеткілікті тіреудің реттік нөмірінің тұрақты белгілерін орнату ұсынылады.

      709.ӘЖ орнатылған желілік ажыратқыштар, ауыстырып қосу пункттері, жоғары жиілікті бөгегіштер тиісті реттік нөмірлері және диспетчерлік атаулары болуы тиіс.

      Әуе желісінің (ҚӘЖ) басталуы мен соңына:

      жабық тарату құрылғыларында – өткізгіштік оқшаулағышқа қосылатын аппарат қысқышынан өткізгіштің шығу орны;

      желілік порталдары бар ашық тарату құрылғысында – әуа желісіне қарай желілік порталда оқшаулағыштардың керілген гирляндасының қысқышынан сымның шығу орны;

      жиынтық трансформаторлық кіші станцияда – жиынтық трансформаторлық кіші станцияның оқшаулағышына өткізгішті бекіту орны немесе сымды аппараттық қысқыштан шығару орны;

      шығарылатын айырғышы бар трансформаторлық кіші станцияда-айырғышға қосылатын аппараттық қысқыштан сымның шығу орны.

4-параграф. ӘЖ қоршаған ортаның әсерінен қорғау

      710. Металл тіректер мен басқыштар, темірбетон және ағаш тіректердің металл бөлшектері, бетон және темірбетон конструкциялары, сондай-ақ ағаш тіректер элементтерінің сүректері құрылыс талаптары мен құрылыс конструкцияларын коррозиядан қорғау жөніндегі талаптарды ескере отырып, коррозиядан қорғалуға тиіс. Қажет болған жағдайларда электр коррозиядан қорғауды қарастыру керек.

      Болат тіректер, сондай-ақ болат элементтер мен темірбетон және ағаш тіректердің бөлшектері ыстық мырыштаумен коррозиядан қорғалуы тиіс.

      Габариттері балқытылған мырышқа батыру әдісімен мырышты жабынды жағуға мүмкіндік бермейтін дәнекерленген секциялары бар болат тіректер құрамында мырышы бар композицияларды жағу арқылы коррозиядан қорғалуы мүмкін.

      Коррозиядан қорғау зауыттық жағдайларда жүргізілуі тиіс. Оны арнайы жабдықталған полигондарда орындауға рұқсат етіледі.

      711. Найзағайдан қорғау арқандары, тартпалар және тіректердің элементтері ретінде қолданылатын болат арқандар пайдалану жағдайларында ортаның агрессивтілігінің түрі мен дәрежесін ескере отырып, коррозиялық-тұрақты орындалуы тиіс.

      ӘЖ құрылысы барысында найзағайдан қорғау арқанына және тартпаларға қорғаныс жағармайы жағылуы тиіс.

      712. ӘЖ учаскелерінде таулы жағдайларда қажет болған жағдайда қарастырылуы тиіс:

      беткейлерді ӘЖ үшін қауіпті құлайтын тастардан тазарту;

      ӘЖ қар көшкіндері мен тастардың түсу аймағынан тыс орналасуы, ал бұл мүмкін болмаса, онда сымдар мен сымарқандар қар көшкінінің ауа толқынының әрекет ету аймағынан, сондай-ақ құлайтын тастардың есептік ұшу траекториясынан тыс орналасуы тиіс.

      713. ӘЖ трассаларын сырғыма процестерінің таралу аймағынан тыс орналастыру керек. Мұндай аймақтарды айналып өту мүмкін болмаған жағдайда аумақтарды, ғимараттар мен құрылыстарды қауіпті геологиялық процестерден қорғау жөніндегі құрылыс талаптарына сәйкес ӘЖ көшкіндерден инженерлік қорғау қарастырылуы тиіс.

      714. Солифлюкциялық құбылыстармен қиылысқан жер жағдайында ӘЖ өту кезінде тіректерді қиғаштарда орналастыру кезінде тіректер мен іргетастардың жерасты бөлігі толысқан топырақ қабатының қысымынан қосымша жүктемеге есептелуі тиіс.

      715. ӘЖ отырғызу топырақтары бойынша өту кезінде тіректер отырғызуға қарсы іс-шаралар кешенін орындай отырып, су жинаудың ең аз ауданы бар алаңдарда орнатылуы тиіс. Өсімдіктер мен топырақ жамылғысының бұзылуы ең аз болуы тиіс.

      716. ӘЖ жартылай бекітілген және бекітілмеген құмдар бойынша өткен кезде құм бекіту іс-шараларын орындау қажет. Өсімдік жамылғысының бұзылуы аз болуы тиіс.

      717. ӘЖ тіректерін өзен арнасынан жағаларды қарқынды шайып, арнаның болжамды орын ауыстыруын және жайылманың су басуын ескере отырып, сондай-ақ жаңбырлы және басқа да су ағыны, мұз жолдары және басқа да табиғи құбылыстар болуы мүмкін жерлерден тыс қауіпсіз арақашықтықта орнату ұсынылады. Қауіпсіз орындарда тіректерді орнату негізделген міндетті емес кезінде тіректерді зақымданудан қорғау жөніндегі іс-шараларды (арнайы іргетастар, жағаны, еңісті бекіту, су бөлу қонырғысы, жылға жүретін дамба, мұзкескіш және басқа да құрылыстар) орындау қажет.

      Болжанатын лас-тас сел ағындарының өту аймағында тіректерді орнатуға жол берілмейді.

      718. Өңделетін жерлер бойынша өтетін трассаның учаскелерінде, елді мекендерде және электр станциялары мен кіші станцияларға тоқталған жерлерде екі тізбекті және көп тізбекті еркін тұратын тіректерді қолдану ұсынылады.

      719. Ормандар, құрғақ батпақтар және төмен өрт болуы мүмкін басқа да жерлер бойынша ағаш тіректері бар ӘЖ өту кезінде мынадай шаралардың бірі көзделуі тиіс:

      тіректің әрбір тірегінің айналасында 2 м арақашықтықта тереңдігі 0,4 м және ені 0,6 м жыраның құрылғысы;

      шөп пен бұталарды жою және одан әр тіректің айналасындағы радиусы 2 м алаңды тазалау;

      Темірбетон тіреулерді қолдану, бұл ретте жерден тіреудің төменгі шетіне дейінгі арақашықтық кемінде 1 м болуы тиіс.

      110 кВ және одан жоғары ӘЖ ағаш тіректерін төменгі немесе шымтезек өрттері болуы мүмкін жерлерде орнатуға жол берілмейді.

      720. Қоршаған ортаның ластану дәрежесіне қарамастан, ластанудан оқшаулауды сақтау үшін, сондай-ақ құстардың өлуін болдырмау үшін ірі құстарды қоныстандыру аудандарында:

      1) қада оқшаулағыштары бар ӘЖ тіректерін пайдаланбау;

      2) ӘЖ 35 – 220 кВ тіректерінің траверсінде, оның ішінде оқшаулағыш гирляндаларын ұстап тұратын жерлерде, сондай-ақ құстарды отырғызу немесе ұя салу мүмкіндігін болдырмау үшін сымарқан тіректерінде қарсы бөгегіштерді орнатуды қарастыру;

      3) темірбетон тіреулерінің қуыс тіреулерінің жоғарғы саңылауларын бас жағын жабуға міндетті.

      721. Ортаның әсерінің күшті агрессивті дәрежесі бар аудандарда, сортаң, тұздалған құм, құмды шөлейт аудандарда, ауданы 10000 м2 астам теңіздер мен тұзды көлдердің жағалау аймақтарында, сондай-ақ пайдалану процесінде оқшаулағыштар металының, желілік арматураның, сымдар мен сымарқандардың, жерге тұйықтағыштардың коррозиялық бұзылуы белгіленген:

      1) қажет болған жағдайда қосымша қорғау іс-шаралары бар тропикалық орындалған оқшаулағыштар мен желілік арматуралар;

      2) коррозияға төзімді сымдар (осы Қағидалардың 746-тармағын қараңыз), тіректердің сымарқандары мен сымарқандық элементтері (осы Қағидалардың 711-тармағын қараңыз);

      3) жерге тұйықтау құрылғылары элементтерінің қимасын ұлғайту, мырышталған жерге тұйықтағыштарды қолдану.

      722. ӘЖ үшін көктайғақ қабырғаларының ең жоғары жел қысымдары мен қалыңдығының мәндері 220-500 кВ ӘЖ 25 жылда 1 рет 10-150 кВ ӘЖ 10 жылда 1 рет қайталанатын жерүстінен 10 м биіктікте анықталады (нормативтік мәндер). Метеодеректерді өңдеу кезінде алынған нормативтік жел қысымын осы Қағидаларға 1-қосымшаның 176-кестесінде келтірілген ең жақын үлкен мәнге дей