Әділет
Әділет

Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы

Жаңартылған

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 Бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2013 жылы 10 сәуірде № 8424 тіркелді.

      ЗҚАИ-ның ескертпесі!
      Бұйрықтың басын V13008424_5 қараңыз

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115
бұйрығына 610-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2, 4-сыныптарына арналған "Қазақ тілі" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде емес)

      Ескерту. 610-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 611-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 3-4-сыныптарына арналған "Жаратылыстану" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 611-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 612-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған "Қазақ тілі" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. 612-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 613-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған "Орыс тілі" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. 613-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 614-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9-сыныптарына арналған "Қазақ әдебиеті" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. 614-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 615-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9-сыныптарына арналған "Орыс әдебиеті" пәні бойынша оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. 615-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 616-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптарына арналған "Қазақ тілі мен әдебиеті" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде емес)

      Ескерту. 616-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 617-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған "Алгебра" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 617-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 618-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған "Геометрия" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 618-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 619-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптарына арналған "Жаратылыстану" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 619-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 620-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған "Физика" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 620-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 621-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған "Химия" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 621-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 622-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған "Биология" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 622-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 623-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған "География" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 623-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 624-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптарына арналған "Қазақстан тарихы" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 624-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 625-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің 10-11-сыныптарына арналған "Қазақ тілі мен әдебиеті" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (жаратылыстану-математикалық бағыт, қоғамдық-гуманитарлық бағыт)

      Ескерту. 625-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 626-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Ағылшын тілі" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 626-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 627-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Неміс тілі" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 627-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 628-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Француз тілі" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 628-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 629-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Қазақстан тарихы" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 629-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 630-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Алгебра және анализ бастамалары" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 630-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 631-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 10-11-сыныптары үшін "Физика" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 631-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 632-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарға арналған "Химия" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 632-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 633-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Биология" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 633-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 634-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "География" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 634-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 635-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Қазақ әдебиеті" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. 635-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 636-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-11 сыныптарға арналған "Орыс әдебиеті" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. 636-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 637-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптарына арналған "Алгебра және анализ бастамалары" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 637-қосымша алып тасталды - ҚР Оқу-ағарту министрінің 16.09.2022 № 399 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым Министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
638-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптары үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптар үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты - есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушылардың Бағдарлама мақсаты – білім алушылардың ғылыми-жаратылыстанушылық білімдерін, ұғымдарын, табиғат пен қоғамның өзара байланысы мен заңдылықтары туралы біртұтас түсініктерін қалыптастыру, күнделікті өмірде кездесетін табиғи болмыстар мен процестерді болжау, сипаттау және түсіндіру үшін алған білімдерін қолдана білу біліктілігін дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) әлемнің заманауи ғылыми-жаратылыстанушылық көрінісі мен жаратылыстану ғылымында қолданылатын әдістер жөнінде, және де ғылым, техника және технологиялардың дамуына ықпал ететін жаратылыстанудың ең маңызды идеялары мен жетістіктері жөнінде білімдер негізін қалыптастыру;

      2) қоршаған әлемдегі болмыстарды түсіндіру үшін, бұқаралық ақпарат құралдарынан, интернет желісінен, ғылыми және ғылыми әдебиеттерден алынатын ғылыми-жаратылыстанушылық және өмірлік мағызы бар ақпараттарды қабылдау үшін, алған білімдерін қолдана білуін қалыптастыру;

      3) қарапайым зерттеулер жүргізу, құбылыстарды талдау, ғылыми-жаратылыстанушылық ақпаратты қабылдау және түсіндіру барысында зияткерлік, шығармашылық және сыни ойлау қабілетін дамыту;

      4) күнделікті өмірде тіршілік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, заманауи технологияларды сауатты пайдалану, денсаулық пен қоршаған ортаны қорғау үшін ғылыми-жаратылыстанушылық білімдерді пайдалану біліктерін дамыту.

      4. Түзету-дамытушылық міндеттер:

      1) сөйлеу мәдениетін дамыту, білімді функционалды қолдану, қарым-қатынастың әртүрлі тәсілдері, мәселелерді шешу және шешім қабылдау;

      2) естімейтін білім алушыларды арнайы оқытуды сапалы дараландыру мүмкіндіктерін кеңейту;

      3) жеке қасиеттерін дамыту (өз бетінше жұмыс істеуге және топта жұмыс істеуге қажетті жауапкершілік, табандылық, бастамашылдық, шыдамдылық және төзімділік).

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Естімейтін білім алушыларды оқыту процесінде бірқатар ерекшеліктерді ескеру қажет:

      1) әр оқушының естіп қабылдау деңгейінің әртүрлілігін;

      2) ең қарапайым ойлау операцияларының басымдылығын;

      3) механикалық жадының басымдылығын;

      4) сөздік қорының шектеулілігін, айтылым бұзылыстарының кемшілігі, белсенді сөздік қорынан енжар сөздік қорының басымдылығын.

      6. Естімейтін білім алушыларды жаратылыстануды оқытудың негізгі қағидалары: қол жетімділік, жеке тұлғалық, көрнекілік және коммуникативтілік.

      7. Оқытудың қол жетімділігі-бұл материалдың қол жетімділігі және оны білім алушылардың түсінуі, оңтайлы жеткізумен ғылыми тұжырымдамаларды ұсыну, мәтіндерді қажетті иллюстрациялар мен дидактикалық материалдармен қамтамасыз ету.

      8. Жеке тұлғалық-бұл естімейтін оқушының оқу процесін дараландыру, тұлғаның үйлесімді қалыптасуы мен жан-жақты дамуы, шығармашылық қабілеттерін толық ашу және жаратылыстану сабақтарында жеке тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеу, эмоционалды-еріктік саланы, психикалық процестерді түзету.

      9. Көрнекілік оқушылардың танымдық тәжірибесін байыту, абстрактілі ұғымдарды меңгеру үшін қажет нақты өмірде затты немесе құбылысты сезімдік қабылдау негізінде білім, білік және дағдыларды қалыптастыру қажеттілігінен көрінеді: заттар, іс-әрекеттерді көрсету.

      10. Жаратылыстануды оқытудағы коммуникативті қағида қарым-қатынас құралы ретінде тілді меңгеруден тұрады және білім алушыларды әртүрлі тілдік жағдайда еркін жүруге үйретуге арналған.

      11. Осы қағидаттарды іске асыру үшін:

      1) қоршаған әлеммен танысу арқылы естімейтін білім алушылардың ауызша, диалогтық және жазбаша сөйлеуін дамыту;

      2) сабақтарда барлық психикалық процестердің дамуына ықпал ететін әдістер мен тәсілдерді қолдану;

      3) материалды оқу кезінде үздіксіз қайталау дидактикалық қағидасын сақтану;

      4) жаңа материал мен терминологияны түсіндіруде көмекші құрал ретінде дактильді және ымдау тілі қолданылады.

      12. Бағдарламаны іске асыру процесінде арнайы жабдықтар мен оқытудың қосалқы құралдары, ақпараттық – коммуникативтік технологиялар пайдаланылады:

      1) интерактивті және проекциялық жабдықтар (проектор, интерактивті тақта);

      2) оқытудың арнайы техникалық және компенсаторлық құралдары (алдыңғы оқу қызметін қамтамасыз етуге арналған стационарлық дыбыс күшейткіш жабдық, айтылу экраны, жеке есту аппараттары, мультимедиялық компьютерлік сыныбы);

      3) интернет желісінің ақпараттық-білім беру ресурстарына шексіз қол жеткізу.

3-тарау. "Жаратылыстану" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      13. "Жаратылыстану" оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 6-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      14. Оқу пәнінің мазмұны 7 бөлімді қамтиды:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі;

      3) "Заттар және материалдар" бөлімі;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі;

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі.

      15. "Ғылым әлемі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) ғылымның рөлі;

      2) зерттеу сұрағы;

      3) зерттеуді жоспарлау;

      4) деректерді жинау және жазу;

      5) деректерді талдау;

      6) қорытынды және талқылау.

      16. "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) макро- және микроәлем;

      2) жер туралы жалпы мағлұматтар;

      3) жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері;

      4)жердегі тіршілік;

      5) жер бетін бейнелеу тәсілдері;

      6) материктер мен мұхиттар;

      7) халық географиясы.

      17. "Заттар және материалдар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) заттардың құрылысы мен қасиеттері;

      2) заттардың жіктелуі;

      3) заттардың пайда болуы және заттарды алу.

      18. "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) өлі табиғаттағы үдерістер;

      2) тірі табиғаттағы үдерістер.

      19. "Энергия және қозғалыс" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) энергия түрлері мен көздері;

      2) қозғалыс.

      20. "Экология және тұрақты даму" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) экожүйелер;

      2) тірі ағзалардың саналуандылығы;

      3) табиғатты қорғау.

      21. "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әлемді өзгерткен жаңалықтар;

      2) болашақ жаңалықтары.

      22. 5-сыныпқа арналған "Жаратылыстану" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі: ғылымның адам өміріндегі рөлі; зерттеу мәселесін тұжырымдай білу және жоспар құру; зерттеу жүргізуге арналған жабдық; зерттеу кезінде ақпаратты талдау; зерттеу қорытындысын рәсімдеу;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі: микро-және макроәлем; Жер ғаламшарының пайда болуы және оның құрылымы; Жер ғаламшарындағы өмірдің пайда болуы; түсірілім және жергілікті жердің жоспары; түсірілім түрлері және оларды жасай білу; жергілікті жердің жоспарын оқып, оны суреттей білу; Азимут және оны жоспар бойынша табу; картаның пайда болу тарихы; алғашқы географиялық зерттеулер; Жердегі нәсіл; ұлтаралық топтардың айырмашылығы және олардың ортақтығы;

      3) "Заттар және материалдар" бөлімі: денелер мен заттар; заттардың жай-күйі мен қасиеттері; табиғат құбылыстары мен олардың ерекшеліктері; таза заттар мен қоспалар және оларды өндіру және бөлу білігі; ерітінділер;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі: табиғаттағы заттардың айналымы, ауа-райы, газ түзілуі; тірі және өлі табиғаттың себептері мен салдары; тірі организмдердің қасиеттері; микроскоппен жұмыс істеу ережесі, уақытша препараттарды дайындау; фотосинтез және оның қасиеттері;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі: энергия түрлері; термометр көмегімен температураны өлшеу; жылу оқшаулау; энергияның өзара әрекеттесуі; жансыз және тірі табиғаттың қозғалысы: қозғалыс себептері;

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі: экожүйені анықтау; экожүйенің түрлері және оның жұмыс істеу факторлары; тірі организмдердің алуан түрлілігі; табиғатты қорғау; өңірдің экологиялық мәселелері; Қазақстанның Қызыл кітабы;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі: ғылыми жаңалықтардың алуан түрлілігі.

      23. 6-сыныпқа арналған "Жаратылыстану" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі: Жаратылыстану ғылымдарының өзара байланысын; жаратылыстану ғылымдарын зерттеу объектілері; зерттеудегі тәуелді және тәуелсіз айнымалылар; зерттеу ережелері; зерттеу жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасы; зерттеу жүргізу кезіндегі өлшем бірліктері; зерттеу қорытындыларын ресімдеу тәсілдері;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі: микро-және макроәлемнің айырмашылықтары мен объектілері және оларды ажырата білу; Жердің қасиеттері мен ондағы болып жатқан құбылыстар мен процестер; жердің сфералары мен қабықтары; жердің пайда болу гипотезалары; карта және оның түрлері; шартты белгілер бойынша карталарды оқу; оны есептеудің масштабы мен тәсілдері; географиялық координаттар; параллель және меридиан; градустық тор; уақыт туралы түсінік; белдеу уақытының ерекшеліктері; материктер мен мұхиттар; материктер мен мұхиттардың физикалық-географиялық жағдайы; халықты зерттейтін ғылым;

      3) "Заттар мен материалдар" бөлімі: атомдар мен молекулалар; қарапайым және күрделі заттар; атом құрылысы; заттардың қайнау температурасы мен балқу температурасының қасиеттері; органикалық және бейорганикалық заттар және олардың ерекшеліктері; орта және оның түрлері (қышқыл, сілтілі, бейтарап) және әмбебап индикатордың көмегімен ортаны анықтай білу; бейтараптандыру процесі; табиғи және жасанды материалдар, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері; тұрмыстық химия өнімдері және оларды тұрмыста пайдалану; тұрмыстық химияны пайдалану ережелері; пайдалы қазбалар және олардың; пайдалы қазбаларды өндіру және олардың қоршаған ортаға әсері;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі: өлі табиғат процестерін модельдеу; табиғаттағы заттардың химиялық түрленуі; жасуша құрылысы; организмдердің қоректенуі және қоректік заттардың тасымалдануын модельдеу; организмдердің бөліну өнімдері;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі: энергия көздері; энергия алу тәсілдері; қатты денелердің, сұйықтықтар мен газдардың қысымы; адам қаңқасының құрылысы; бұлшық еттердің құрылысы;

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі: экожүйе компоненттерінің өзара байланысы; экожүйенің өзгеру себептері; энергияның ауысуы; жергілікті экожүйедегі тірі организмдердің алуан түрлілігі; өз өңірінің экожүйесінің проблемалары және проблемаларды шешу жолдары;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі: жаңалықтардың мәні: қазақстандық ғалымдардың жаңалықтары; зерттеу бағыттары.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      24. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді.

      25. Әр сыныпқа бөлімдер бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

1.1 Ғылымның рөлі

5.1.1.1 ғылымның қызметтерін адам іс-әрекетінің түрі ретінде анықтау

6.1.1.1 жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын атау

1.2 Зерттеу сұрағы

5.1.2.1 зерттеу сұрағы мен болжамды тұжырымдау;

6.1.2.1 тәуелді, тәуелсіз және бақыланатын айнымалыларды анықтау;

1.3 Зерттеуді жоспарлау

5.1.3.1 зерттеу жоспарын құрастыру;
5.1.3.2 зерттеу жүргізу кезін-дегі техника қауіпсіздігі ережелерін тұжырымдау;

6.1.3.1 жоспар бойынша зерттеу жұмысын жүргізу;
6.1.3.2 қауіпсіз жұмыс жүргізудің жағдайларын анықтау

1.4 Деректерді жинау және жазу

5.1.4.1 нысандар параметрлерін өлшем бірліктермен анықтау;
5.1.4.2 бақылаулар мен өлшеу деректерін тіркеу

6.1.4.1 Халықаралық бірліктер жүйесінің өлшем бірліктерін пайдалану

1.5 Деректерді талдау

5.1.5.1 қайталанған өлшеулер кезіндегі арифметикалық орташа шаманы есептеу және тенденцияларын анықтау

6.1.5.1 алынған деректерді графикалық түрде көрсету

1.6. Қорытынды және талқылау

5.1.6.1 зерттеу сұрағы бойынша қорытынды тұжырымдау

6.1.6.1 алынған қорытындыларды түрлі формада көрсету;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

2.1 Макро және микроәлем

5.2.1.1 макро- және микроәлем нысандарын ажырата білу және мысалдар келтіру

6.2.1.1 макро- және микроәлем нысандарының параметрлерін атау

2.2 Жер туралы жалпы мағлұматтар

5.2.2.1 Жер ғаламшарының пайда болуын түсіндіру;
5.2.2.2 Жердің құрылысы мен құрамын атау

6.2.2.1 Жер бетіндегі бақыланатын үдерістер мен құбылыстарды түсіндіру;
6.2.2.2 Жердің қасиеттерін түсіндіру

2.3 Жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері

5.2.3.1 Жер қабықта-ры және олардың құрамдас бөліктерін сипаттау

6.2.3.1 Жердің сыртқы қабықтарының өзара байланысын түсіндіру

2.4 Жердегі тіршілік

5.2.4.1 Жерде тіршіліктің пайда болуын сипаттау;
5.2.4.2 тіршілік ету үшін қажетті жағдайларын анықтау

6.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болуы туралы ғылыми болжамдарды салыстыру;
6.2.4.2 адамның Жердегі тіршілік етуінің қазіргі жағдайларын бағалау

2.5 Жер бетін бейнелеу тәсілдері

5.2.5.1 "план" және "шартты белгілер" ұғымдарын түсіндіру;
5.2.5.2 шартты белгілерді қолданып, жергілікті жердің планын оқу;
5.2.5.3 бір тәсіл бойынша жергілікті жердің түсірілімін жасау;
5.2.5.4 рәсімдеу талаптарына сай жергілікті жердің қарапайым жоспарларын сызу

6.2.5.1 географиялық карталар мен шартты белгілерді жіктеу;
6.2.5.2 шартты белгілерді пайдаланып, географиялық карталарды оқу;
6.2.5.3 масштабты пайдаланып, арақашықтықты есептеу;
6.2.5.4 географиялық координаттарды анықтау;
6.2.5.5 сағаттық белдеулер картасын пайдаланып, уақытты анықтау

2.6 Материктер мен мұхиттар

5.2.6.1 материктер мен дүние бөліктерін игеру және зерттеу тарихын сипаттау;
5.2.6.2 мұхиттарды зерттеу тарихын сипаттау

6.2.6.1 жоспар бойынша материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғат ерекшеліктерін анықтау;
6.2.6.2 жоспар бойынша мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау

2.7 Халық географиясы

5.2.7.1 дүниежүзі халқының нәсілдік құрамын және негізгі нәсілдер мен нәсіларалық топтардың таралу аймақтарын анықтау;
5.2.7.2 нәсілдік белгілердің қалыптасу факторларын анықтау;
5.2.7.3 нәсілдер теңдігін дәлелдеу

6.2.7.1 халықтың қоныстану заңдылықтарын анықтау;
6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштеріне баға беру;
6.2.7.3 дүниежүзіндегі халық тығыздығының жоғары және төмен аймақтарын анықтап, себептерін түсіндіру

      3) "Заттар және материалдар" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

3.1 Заттардың құрылысы мен қасиеттері

5.3.1.1 бөлшектердің сұйық және газтектес заттарда таралуын түсіндіру;
5.3.1.2 заттардың қатты, сұйық және газ күйіндегі құрылымын бөлшектер теориясына сәйкес түсіндіру;
5.3.1.3 заттардың қасиеттерін: тығыздығын, аққыштығын, жылу және электр-өткізгіштігін, созылмалығын, иілімділігін сипаттау;
5.3.1.4 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырату

6.3.1.1 атомдар мен молекулаларды, жай және күрделі заттарды ажырату;
6.3.1.2 атомның негізгі бөлшектерін және олардың орналасуын сипаттау;
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін (балқу және қайнау температураларын) сипаттау

3.2 Заттардың жіктелуі

5.3.2.1 қоспалардан таза заттарды ажырату;
5.3.2.2 қоспалардың түрлерін сипаттау және бөлу әдістерін ұсыну;
5.3.2.3 құрамы белгілі ерітінді дайындау;
5.3.2.4 еріген заттың массалық үлесін анықтау;
5.3.2.5 заттарды ерігіштігі бойынша, металдар және бейметалдарға жіктеу

6.3.2.1 заттарды органикалық және бейорганикалық заттарға жіктеу;
6.3.2.2 тірі және өлі табиғаттағы қышқылдық, сілтілік және бейтарап орталарды ажырату және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау;
6.3.2.3 бейтараптану үдерісін түсіндіру

3.3 Заттардың түзілуі және алынуы

5.3.3.1 табиғатта түзілген және жасанды жолмен алынған заттарға мысалдар келтіру;
5.3.3.2 зертханалық жағдайда заттарды бөліп ала алу

6.3.3.1 табиғи және жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау;
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану саласын және оларды қауіпсіз қолдану ережелерін түсіндіру;
6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың кен орындарын және қолдану салаларын анықтау;
6.3.3.4 Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын атау және көрсету;
6.3.3.5 пайдалы қазбалардың өндірілуі мен өңделінуінің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

4.1 Өлі табиғаттағы үдерістер

5.4.1.1 өлі табиғатта болатын үдерістерді атау (табиғатта заттардың айналымы, тау түзілу, үгілу, климаттық үдерістер);
5.4.1.2 өлі табиғат-тағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарын түсіндіру

6.4.1.1 өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістерді модельдеу (тау түзілу, үгілу, заттардың табиғаттағы айналымы);
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық айналымын түсіндіру

4.2 Тірі табиғаттағы үдерістер

5.4.2.1 тірі ағзалардың ортақ қасиеттерін сипаттау;
5.4.2.2 тірі ағза-лардың құрылымдық деңгейлерін сипаттау;
5.4.2.3 микроскоппен жұмыс істеу ережелерін қолдану;
5.4.2.4 уақытша микропрепарат дайындау;
5.4.2.5 фотосинтез үдерісін түсіндіру;
5.4.2.6 өсімдіктерде пигменттердің болуын зерттеу;
5.4.2.7 фотосинтездің жүруі үшін қажетті жағдайларды зерттеу

6.4.2.1 жасуша компоненттерін анықтау;
6.4.2.2 тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіру;
6.4.2.3 ағзалардың қоректену типтерін ажырату
6.4.2.4 толыққанды тамақтану рационын құру;
6.4.2.5 азық-түлік өнімдердегі органикалық заттардың болуын тестілеу;
6.4.2.6 ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын зерттеу;
6.4.2.7 тыныс алғанда және тыныс шығарғандағы ауа құрамындағы айырмашылықты зерттеу;
6.4.2.8 ағзадағы бөлініп шығатын өнімдерді атау;
6.4.2.9 тірі ағзалардағы тітіркендіргіштерге жауап беру реакциясын зерттеу

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

5.1 Энергия түрлері мен көздері

5.5.1.1 энергия түрлерін ажырату;
5.5.1.2 температура мен жылу энергиясын ажырату;
5.5.1.3 термометрді пайдалана отырып температураны өлшеу;
5.5.1.4 ғимараттарда жылу оқшаулағышта-рын пайдаланудың практикалық әдістерін түсіндіру;
5.5.1.5 жылулық ұлғаюды сипаттау;
5.5.1.6 энергияның өзара айналымына мысалдар келтіру

6.5.1.1 энергия көздерін атау;
6.5.1.2 энергияны шығарумен және оның жұтылуымен байланысты үдерістерді атау және мысалдар келтіру;
6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау;
6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу;
6.5.1.5 энергияны алудың балама көздерін ұсынау

5.2 Қозғалыс

5.5.2.1 тірі және өлі табиғатта қозғалыстың маңыздылығына мысалдар келтіру және түсіндіру;
5.5.2.2 әртүрлі жануарлардың қаңқа түрлерінің ерекшелік-терін зерттеу;
5.5.2.3 денелер қозғалысының себебін анықтау

6.5.2.1 қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру және түсіндіру;
6.5.2.2 қатты денелер, сұйықтар мен газдардың қысымдарын айыра білу;
6.5.2.3 адам қаңқасының құрылысын сипаттау;
6.5.2.4 бұлшық еттің құрылысын сипаттау;
6.5.2.5 тірі ағзалар үшін қысымның мәніне мысалдар келтіру;
6.5.2.6 атмосфералық қысымды өлшеу және оның мәнін түсіндіру

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

6.1. Экожүйелер

5.6.1.1 экожүйенің құрамдас бөліктерін анықтау;
5.6.1.2 экожүйе түрлерін жіктеу;
5.6.1.3 экожүйеге экологиялық факторлардың ықпал етуін түсіндіру;
5.6.1.4 табиғи және жасанды экожүйелерді салыстыру

6.6.1.1 экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара байланысын графикалық түрде көрсету және түсіндіру;
6.6.1.2 экожүйелердің ауысу себептерін түсіндіру;
6.6.1.3 экологиялық пирамидада энергия мен заттардың ауысуын түсіндіру

6.2 Тірі ағзалардың сан алуандығы

5.6.2.1 ағзаларды тірі табиғат дүниесіне жіктеу;
5.6.2.2 біржасушалы және көпжасушалы ағзаларды сипаттау

6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін анықтау үшін ағзалардың өзіндік ерекшеліктерін қолдану;
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрлілігін зерттеу

6.3 Табиғатты қорғау

5.6.3.1 ҚР экологиялық мәселелерін атау;
5.6.3.2 өз аймағының экологиялық мәселелерін зерттеу;
5.6.3.3 Қазақстан Республикасы Қызыл кітабының маңызды-лығын анықтау

6.6.3.1 өз аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін талдау;
6.6.3.2 экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 -сынып

6-сынып

7.1 Әлемді өзгертетін жаңалықтар

5.7.1.1 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарға мысалдар келтіру

6.7.1.1 әлемді өзгерткен жаңалықтардың маңызын талқылау
6.7.1.2 қазақстандық ғалымдардың жаратылыстану ғылымдарын дамытуға қосқан үлесін талқылау

7.2 Болашақ жаңалықтары

5.7. 2.1. болашақ ғылыми зерттеулер үшін идеялар ұсыну

6.7. 2.1. ғылыми зерттеулер бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау

      26. Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптарына арналған "Жаратылыстану" оқу пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының Ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады.

      27. Бөлімдер және ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
5-6-сыныптарына арналған
"Жаратылыстану" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Бағдарламаның бөлімшелері

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

5.1 Ғылым әлемі

Ғылымның рөлі

5.1.1.1 ғылымның қызметтерін адам іс-әрекетінің түрі ретінде анықтау

Зерттеу сұрағы

5.1.2.1 мұғалімнің көмегімен зерттеу сұрағы мен болжамды тұжырымдау

Зерттеуді жоспарлау

5.1.3.1 мұғалімнің көмегімен зерттеу жоспарын құрастыру;
5.1.3.2 мұғалімнің көмегімен зерттеу жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасының ережелерін тұжырымдау

Деректерді жинау және жазу

5.1.4.1 нысандар параметрлерін өлшем бірліктермен анықтау;
5.1.4.2 өз бетінше және мұғалімнің көмегімен бақылаулар мен өлшеу деректерін тіркеу

Деректерді талдау

5.1.5.1 қайталанған өлшеулер кезіндегі арифметикалық орташа шаманы есептейді және тенденцияларын анықтау

Қорытынды және талқылау

5.1.6.1 зерттеу сұрағы бойынша қорытынды тұжырымдау;
5.1.6.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөйлеу материалын қабылдау

5.2 Адам. Жер. Ғалам

Макро- және микроәлем

5.2.1.1 өзбетінше және мұғалімнің көмегімен макро- және микроәлем нысандарын ажырата білу және мысалдар келтіру

Жер туралы жалпы мағлұматтар

5.2.2.1 - Жер ғаламшарының пайда болуын түсіндіру
5.2.2.2 - Жердің құрылысы мен құрамын атау
5.2.2.3 тақырып бойынша қарапайым, нақтылаушы сұрақтар қою;
5.2.2.3 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері

5.2.3.1 Жер қабықтарын және олардың құрамдас бөліктерін сипаттау;
5.2.3.2 стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу қызметіне қатысты есту-көру сөйлеу материалын қабылдау

Жердегі тіршілік

5.2.4.1 Жерде тіршіліктің пайда болуын сипаттау;
5.2.4.2 мұғалімнің көмегімен тіршілік етуге қажетті жағдайларды анықтау;
5.2.4.3 стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу қызметіне қатысты есту-көру сөйлеу материалын қабылдау


Жер бетін бейнелеу тәсілдері

5.2.5.1 "жоспар" және "шартты белгілер" ұғымдарын түсіндіру;
5.2.5.2 шартты белгілерді қолданып, жергілікті жердің планын оқу;
5.2.5.3 мұғалімнің көмегімен бір тәсіл бойынша жергілікті жердің түсірілімін жасау (көз мөлшермен түсіру, полярлық түсіру, бағдарлық түсіру);
5.2.5.4 мұғалімнің көмегімен тіркеу талаптарына сай жергілікті жердің қарапайым пландарын сызу

Материктер мен мұхиттар

5.2.6.1 материктер мен дүние бөліктерін игеру және зерттеу тарихын сипаттау;
5.2.6.2 мұхиттарды зерттеу тарихын сипаттау;
5.2.6.3 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөйлеу материалын қабылдау

Халық географиясы

5.2.7.1 мұғалімнің көмегімен дүниежүзі халқының нәсілдік құрамын, негізгі нәсілдер мен нәсіларалық топтардың таралу аймақтарын анықтау;
5.2.7.2 нәсілдік белгілердің қалыптасу факторларын түсіндіру;
5.2.7.3 нәсілдер теңдігін дәлелдеу
5.2.7.4 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

2-тоқсан

5.3 Заттар және материалдар

Заттардың құрылысы мен қасиеттері

5.3.1.1 мұғалімнің көмегімен бөлшектердің сұйық және газтектес заттарда таралуын түсіндіру;
5.3.1.2 заттардың қатты, сұйық және газ күйіндегі құрылымын бөлшектер теориясына сәйкес түсіндіру;
5.3.1.3 мұғалімнің көмегімен заттардың қасиеттерін: тығыздығын, аққыштығын, жылу және электрөткізгіштігін, созылғыштығын, иілімділігін сипаттау;
5.3.1.4 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырату
5.3.1.5 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Заттардың жіктелуі

5.3.2.1 қоспалар мен таза заттарды ажырату;
5.3.2.2 мұғалімнің көмегімен қоспалардың түрлерін сипаттайды және бөлу әдістерін ұсыну;
5.3.2.3 құрамы белгілі ерітіндіні дайындау;
5.3.2.4 заттарды ерігіштігі, металдар және бейметалдар бойынша жіктеу;
5.3.2.5 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Заттардың түзілуі және алынуы

5.3.3.1 кейбір табиғатта түзілген және жасанды жолмен алынған заттарға мысалдар келтіру;
5.3.3.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөйлеу материалын қабылдау

3-тоқсан

5.4 Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер

Өлі табиғаттағы үдерістер

5.4.1.1 өлі табиғатта болатын үдерістерді атау (табиғатта заттардың айналымы, тау түзілу, үгілу, климаттық үдерістер);
5.4.1.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Тірі табиғаттағы үдерістер

5.4.2.1 тірі ағзалардың ортақ қасиеттерін сипаттау;
5.4.2.2 өзбетінше және мұғалімнің көмегімен микроскоппен жұмыс істеу ережелерін қолдану;
5.4.2.3 мұғалімнің көмегімен уақытша микропрепарат дайындау
5.4.2.4 фотосинтез үдерісін түсіндіру;
5.4.2.5 өсімдіктерде пигменттердің болуын зерттеу;
5.4.2.6 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

5.5 Энергия және қозғалыс

Энергия түрлері мен көздері

5.5.1.1 мұғалімнің көмегімен энергия түрлерін ажырату;
5.5.1.2 мұғалімнің көмегімен температура мен жылу энергиясын ажырату;
5.5.1.3 мұғалімнің көмегімен термометрді пайдалана отырып температураны өлшеу;
5.5.1.4 ғимараттарда жылу оқшаулағыштарын пайдаланудың практикалық әдістерін түсіндіру;
5.5.1.5 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Қозғалыс

5.5.2.1 - тірі және өлі табиғатта қозғалыстың маңыздылығына мысалдар келтіреді және түсіндіру;
5.5.2.2 әртүрлі жануарлардың қаңқа түрлерінің ерекшеліктерін зерттеу;
5.5.2.3 денелер қозғалысының себебін анықтау;
5.5.2.4 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

4-тоқсан

5.6 Экология және тұрақты даму

Экожүйелер

5.6.1.1 экожүйенің құрамдас бөліктерін анықтау;
5.6.1.2 экожүйе түрлерін жіктеу;
5.6.1.3 экологиялық факторлардың экожүйе қызметіне ықпал етуін түсіндіру;
5.6.1.4 табиғи және жасанды экожүйелерді салыстыру
5.6.1.5 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Тірі ағзалардың сан алуандығы

5.6.2.1 мұғалімнің көмегімен ағзаларды тірі табиғат дүниелеріне жіктеу;
5.6.2.2 біржасушалы және көпжасушалы ағзаларды сипаттау;
5.6.2.3 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Табиғатты қорғау

5.6.3.1 Қазақстан Республикасының экологиялық мәселелерін атау;
5.6.3.2 мұғалімнің көмегімен өз аймағының экологиялық мәселелерін зерттеу;
5.6.3.3 Қазақстан Республикасының Қызыл кітабының маңыздылығын анықтау

5.7 Әлемді өзгертетін жаңалықтар

Әлемді өзгертетін жаңалықтар

5.7.1.1 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарға мысалдар келтіру;
5.7.1.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Болашақтың ашылуы

5.7.2.1 ғылымдағы болашақ зерттеулерге идеялар ұсыну;

      1) 6-сынып

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Бағдарламаның бөлімшелері

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

6.1 Ғылым әлемі

Ғылымның рөлі

6.1.1.1 жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын тізіп атау

Зерттеу сұрағы

6.1.2.1 мұғалімнің көмегімен тәуелді, тәуелсіз және бақыланатын айнымалыларды анықтау;
6.1.2.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Зерттеуді жоспарлау

6.1.3.1 жоспар бойынша зерттеу жұмысын жүргізу;
6.1.3.2 қауіпсіз жұмыс жүргізудің жағдайларын анықтау;
6.1.3.3 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Деректерді жинау және жазу

6.1.4.1 Халықаралық бірліктер жүйесінің өлшем бірліктерін пайдалану;
6.1.4.2 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Деректерді талдау

6.1.5.1 алынған деректерді графикалық түрде көрсету;
6.1.5.2 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Қорытынды және талқылау

6.1.6.1 алынған қортындыларды түрлі формада көрсету;
6.1.6.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

6.2 Ғалам. Жер. Адам

Макро- және микроәлем

6.2.1.1 макро- және микроәлем нысандарының параметрлерін өзбетінше атау

Жер туралы жалпы мағлұматтар

6.2.2.1 Жердің қасиеттерін түсіндіру;
6.2.2.2 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Жер өрістері және олардың құрамдас бөліктері

6.2.3.1 Жер қабықтарының өзара байланыс тәсілдерін түсіндіру;
6.2.3.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Жердегі тіршілік

6.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болуы туралы ғылыми болжамдарды салыстыру;
6.2.4.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Жер бетін бейнелеу тәсілдері

6.2.5.1 географиялық карталар мен шартты белгілерді өзбетінше жіктеу;
6.2.5.2 шартты белгілерді пайдаланып, географиялық карталарды оқу;
6.2.5.3 мұғалімнің көмегімен масштабты пайдаланып, арақашықтықты есептеу;
6.2.5.4 мұғалімнің көмегімен географиялық координаттарды анықтау;
6.2.5.5 сағаттық белдеулер картасын пайдаланып, уақытты анықтау;
6.2.5.6 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Материктер мен мұхиттар

6.2.6.1 жоспар бойынша материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғат ерекшеліктерін анықтау;
6.2.6.2 өзбетінше және мұғалімнің көмегімен жоспар бойынша мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау

Халық географиясы

6.2.7.1 халықтың қоныстану заңдылықтарын анықтау;
6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштеріне баға беру;
6.2.7.3 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

2-тоқсан

6.3 Заттар және материалдар

Заттардың құрылысы мен қасиеттері

6.3.1.1 атом мен молекулаларды, қарапайым және күрделі заттарды айыра білу;
6.3.1.2 заттың қасиеттерін сипаттау: балқу және қайнау температурасы;
6.3.1.3 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Заттардың жіктелуі

6.3.2.1 заттарды органикалық және бейорганикалық заттар күйінде жіктеу;
6.3.2.2 тірі және өлі табиғатта қышқыл, сілтілі және бейтарап ортаны айыра біледі және әмбебап индикатор көмегімен ортаны анықтау;
6.3.2.3 мұғалімнің көмегімен бейтараптандыру үдерісін түсіндіру;
6.3.2.4 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Заттардың пайда болуы мен оларға қол жеткізу

6.3.3.1 өзбетінше және мұғалімнің көмегімен жасанды және табиғи материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау;
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану саласын және оларды қауіпсіз қолдану ережелерін түсіндіру;
6.3.3.3 өзбетінше және мұғалімнің көмегімен Қазақстандағы пайдалы қазбалардың орындарын және қолдану салаларын анықтау;
6.3.3.4 пайдалы қазбалардың өндірілуі мен өңделінуінің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
6.3.3.5 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

3-тоқсан

6.4 Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер

Өлі табиғаттағы үдерістер

6.4.1.1 мұғалімнің көмегімен өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістерді модельдеу (таудың жасалу, мүжілу үдерістері, табиғатта заттардың айналымы);
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық айналымы туралы түсінігінің болуы;
6.4.1.3 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

Тірі табиғаттағы үдерістер

6.4.2.1 жасуша компоненттерін анықтау
6.4.2.2 мұғалімнің көмегімен тірі ағзаларға тән үдерістерді түсіндіру;
6.4.2.3 ағзалардың қоректену типтерін ажырату;
6.4.2.4 мұғалімнің көмегімен толыққанды тамақтану рационын құру;
6.4.2.5 ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын модельдеу;
6.4.2.6 ағзадан бөлініп шығатын өнімдерді атау;
6.4.2.7 тыныс алғанда және тыныс шығарғандағы ауа құрамындағы айырмашылықты зерттеу;
6.4.2.8 тірі ағзалардың тітіркендіргіштерге жауап беру реакциясын зерттеу;
6.4.2.9 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

6.5 Энергия және қозғалыс

Энергия түрлері мен көздері

6.5.1.1 мұғалімнің көмегімен энергия көздерін атау;
6.5.1.2 энергияны шығарумен және оның жұтылуымен байланысты үдерістері туралы түсініктерінің болуы;
6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау;
6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу;
6.5.1.5 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Қозғалыс

6.5.2.1 мұғалімнің көмегімен қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру және түсіндіру;
6.5.2.2 мұғалімнің көмегімен қатты денелер, сұйықтар мен газдардың қысымдарын айыра білу;
6.5.2.3 адам қаңқасының құрылысын сипаттау;
6.5.2.4 бұлшық еттің құрылысын сипаттау;
6.5.2.5 тірі ағзалар үшін қысымның мәніне мысалдар келтіру;
6.5.2.6 мұғалімнің көмегімен тиісті құралдарды қолдана отырып, атмосфералық қысымды өлшеу
6.5.2.7 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

4-тоқсан

6.6 Экология және тұрақты даму

Экожүйелер

6.6.1.1 мұғалімнің көмегімен экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара байланысын график түрінде көрсету және түсіндіру;
6.6.1.2 экожүйе ауысымдарының себептерін түсіндіру;
6.6.1.3 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Тірі ағзалардың сан алуандығы

6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін анықтау үшін ағзалардың өзіндік ерекшеліктерін қолдану;
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрлілігін зерттеу;
6.6.2.3 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Табиғатты қорғау

6.6.3.1 өзінің аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін талдау;
6.6.3.2 есту қабілетін стационарлық және дыбыс күшейткіш аппаратураның көмегімен оқу іс-әрекетіне қатысты көрнекі сөздік материалын қабылдау

6.7 Әлемді өзгертетін жаңалықтар

Әлемді өзгертетін жаңалықтар

6.7.1.1 мұғалімнің көмегімен әлемді өзгерткен жаңалықтардың маңызын талқылау;
6.7.1.2 қазақстандық ғалымдардың жаратылыстану ғылымдарын дамытуға қосқан үлесін талқылау

Болашақ жаңалықтары

6.7.2.1 ғылыми зерттеулердің бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау;

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
639-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) 7-10 сыныптарына арналған "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Негізгі орта білім беру деңгейінің есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) 7-10 сыныптарна арналған "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасы (төменде– Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5 баптың 14) тармағына сәйкес құрастырылған.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – әлемнің географиялық бейнесін, географиялық ойлауды, өмірлік жағдайлар тәжірибесінде география тілі мен әдістерін білу мен қоладануды қамтитын, географиялық мәдениетті қалыптастыру және дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) табиғи және антропогендік нысандарды,құбылыстар мен процестерді қамтитын әлемнің географиялық бейнесін ашу, қоршаған әлемнің аумақтық еріекшеліктері, олардың объективтік сипаты және адам өміріндегі маңыздылығы туралы түсініктерді қалыптастыру;

      2) табиғат пен қоғамның өзара байланысынажәне осы байланыстың кеңістіктік ерекшеліктеріне білім алушылардың ғылыми көзқарасын дамыту;

      3) табиғатты қорғау мен оны тиімді пайдаланудың, қоғамдық өндірістің әлеуметтік-экономикалық және жаратылыстану-ғылыми негіздерін ашу;

      4) оқушылардың географиялық зерттеу дағдылары мен әдістерін меңгеруіне ықпал ету;

      5) география ғылымының терминдері мен түсініктерін меңгеруге жағдай жасау;

      6) кеңістіктік ойлау және картографикалық дағдыларын қалыптастыру;

      7) күнделікті өмірде, практикада географиялық білімдерді қолдану дағдыларын қалыптастыру.

      4. Түзету-дамытушылық міндеттер:

      1) сөйлеу тілі мәдениетін, білімді функционалды қолдануды және түрлі коммуникация тәсілдерін дамыту;

      2) естімейтін білім алушылардың арнайы білім беруін сапалы дараландыру мүмкіндіктерін кеңейту;

      3) тұлғалық қабілеттерін дамыту (топта және жеке жұмыс жасауда қажетті жауапкершілік, табандылық,шыдамдылық және төзімділік)

      4) ойлау процестерін, назарын, есте сақтау қабілетін дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. 7 – 10 сыныптарда "География" курсын оқу барысында, естімейтін оқушылар географиялық нысандар және құбылыстар туралы кеңейтілген білім алады, картамен географиялық жұмыс жасау тәсілдерін практикада қолдануға үйренеді, табиғат және қоғам арасындағы байланысты анықтай алады.

      6. Естімейтін оқушыларға білім беруде бірқатар ерекшеліктерді ескеру керек:

      1) әр оқушының естіп қабылдау деңгейінің әртүрлілігін;

      2) ең қарапайым ойлау операцияларының басымдылығын;

      3) механикалық жадының басымдылығын;

      4) сөздік қорының шектеулілігін, айтылым бұзылыстарын, белсенді сөздік қорынан енжар сөздік қорының басымдылығын.

      7. Естімейтін оқушыларды географияны оқытудың негізгі қағидалары: қол жетімділік, жеке тұлғалық тәсіл, көрнекілік және коммуникативтілік.

      8. Оқытудың қол жетімділігі - материалдың қол жетімділігі және оны білім алушылардыңтүсінуі, ғылыми тұжырымдамаларды оңтайлы жеткізе ұсыну, мәтіндерді қажетті иллюстрациялар мен дидактикалық материалдармен қамтамасыз ету.

      9. Жеке тұлғалық тәсіл – білім алушылар тұлғасының үйлесімді қалыптасуы мен жан-жақты дамуы, шығармашылық қабілеттерін толық ашу және биология сабақтарында жеке тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеу, эмоционалды-еріктік саласын, психикалық процестерін түзеу.

      10. Көрнекілік қағидасы - оқушылардың танымдық тәжірибесін байыту, абстрактылық ұғымдарды меңгерту үшін нақты өмірдегі затты немесе құбылысты сезіну арқылы қабылдау негізінде білім, білік және дағдыларын қалыптастыру қажеттілігінен көрініс алады.

      11. Пәнді оқытудағы коммуникативтік тәсіл - қарым-қатынас құралы ретінде тілді меңгеруден тұрады және білім алушыларды әртүрлі тілдік жағдайда еркін бағдарлауға үйретеді.

      12. Осы қағидаларды жүзеге асыру үшін қажет:

      1) қоршаған әлеммен таныстыру арқылы естімейтін білім алушылардың ауызша, жазбаша, диалогтік сөйлеу дағдыларын дамыту;

      2) сабақ барысында барлық психикалық процестерді дамыуға ықпал ететін әдіс-тәсілдерді қолдану;

      3) дидактикалық қағидаларды ұстану: материалды қайталау, материалдың рұқсат етілген көлемі;

      4) жаңа материалды және терминологияны түсіндіру барысында қосымша құрал ретінде дактильді және ымдау тілі қолданылады.

      13. Бағдарламаны жүзеге асыру процесінде арнайы құрал-жабдықтар және оқытудың көмекші құралдары, ақпараттық-коммуникациялық технологнияларпайдаланылады:

      1) интерактивтік және проекциялық жабдықтар (проектор, интерактивті тақта);

      2) оқытудың арнайы техникалықжәне компенсаторлық құралдары (фронталды оқыту іс-әрекетін қамтамасыз етуге арналға стационарлық дыбыс күшейткіш құралдар, сөйлеу экраны, жеке есту аппараттары, мультимедиалық компьютерлік сынып);

      3) Ғаламтор желісіндегі ақпараттық-білім беру ресурстарына шектеусіз қолжетімділік.

3-тарау. "География" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      14. "География" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта– аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты құрайды;

      15. Оқу пәнінің мазмұны 6 бөлімді қамтиды:

      1 )"Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі;

      2) "Картография және географиялық дерекқор" бөлімі;

      3) "Физикалық география" бөлімі;

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі;

      5) "Экономикалық география" бөлімі;

      6) "Елтану және саяси география негіздері".

      16. "Географиялық зерттеу әдістері" келесі бөлімшені қамтиды:

      1) зерттеу және зерттеушілер.

      17. "Картография және географиялық дерекқор" келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) географиялық карталар;

      2) географиялық дерекқор.

      18. "Физикалық география" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) литосфера;

      2) атмосфера;

      3) гидросфера;

      4) биосфера;

      5) табиғи-аумақтық кешендер.

      19. "Әлеуметтік география" бөлімі келесі бөлімшені қамтиды:

      1) тұрғындар географиясы.

      20. "Экономикалық география" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) табиғи ресурстар;

      2) әлеуметтік-экономикалық ресурстар;

      3) дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы;

      4) дүниежізілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері.

      21. "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) дүниежүзі елдері.

      22. 7-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі:зерттеу және зерттеушілер. Географияны зерттеу нысандары. География ғылымының дамуы. Географиялық дерек көздері. Географиялық тәжірибелер. Далалық зерттеу әдістері. Географияда графикалық әдістердің қолданылуы;

      2) "Картография және географиялықдерекқор" бөлімі: географиялық карталар. Географиялық картосхемаларды қолдану. Географиялық номенклатура. Географиялық дерекқор. Географиялық деректерді ұйымдастыру;

      3) "Физикалық география": литосфера. Литосфераның құрылысы мен заттық құрамы. Жердің тектоникалық құрылысы. Литосфераның тектоникалық қозғалыстары. Литосфералық катаклизмдер. Атмосфера. Атмосфера және оның құрамдас бөліктері. Ауа райы және метеорологиялық элементтер. Атмосфералық қолайсыз құбылыстар. Гидросфера. Гидросфера және оның құрамдас бөліктері. Су ресурстарының маңыздылығы. Дүниежүзілік мұхиттың географиялық жағдайы. Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері. Мұхит суларының қозғалыстары. Мұхиттармен байланысты апаттар. Дүниежүзілік мұхиттың проблемалары. Биосфера. Биосфера және оның құрамдас бөліктері. Топырақ, оның құрамы мен құрылымы. Қазақстанның топырақ түрлері. Топырақтың экологиялық проблемалары. Табиғи-аумақтық кешендер. Табиғи-аумақтық кешендердің қалыптасуы. Табиғи-аумақтық кешендердің түрлері;

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі: халық географиясы. Дүниежүзі халқының тілдік әулеттері мен топтары. Дүниежүзі халқының діни құрамы. Дүниежүзінің тарихи-мәдени аймақтары. Ұлтаралық және дінаралық келісім;

      5) "Экономикалық география" бөлімі: табиғи ресурстар. Табиғи ресурстардың жіктелуі. Табиғи ресурстарды игерумен байланысты мәселелер. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Көлік инфрақұрылымы. Әлеуметтік инфрақұрылым. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалары: ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп;

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлім: дүниежүзі елдері. Дүниежүзі елдерінің географиялық жағдайы. Дүниежүзі елдерінің географиялық және экономикалық-географиялық жағдайы.

      23. 8-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі: зерттеу және зерттеушілер. География ғылымының салалары. Географиялық зерттеу әдістерінің түрлері. Географиялық деректерді өңдеу және талдау, географиялық модельдер. Зерттеу нәтижелерінің ұсыну формалары;

      2) "Картография және географиялықдерекқор" бөлімі: географиялық карталар. Тақырыптық карталар және оларды қосымша сипаттау элементтері. Тақырыптық карталарды оқу. Тақырыптық географиялық номенклатура. Географиялық дерекқор. Географиялықдерекқорын құрастыруда ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың рөлі;

      3) "Физикалық география" бөлімі: литосфера. Жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтары. Жер бедерінің жіктелуі Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық объектілері. Тау жыныстары мен минералдардың жіктелуі Пайдалы қазбалардың Тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты таралуы. Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттері. Тау жыныстарының жасын анықтау. Геологиялық жыл санау мен геохронологиялық кесте. Жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері. Атмосфера. Климат қалыптастырушы факторлар. Атмосфераның ғаламдық циркуляциясы. Климаттық белдеулер. Материктердің климаттық ерекшеліктері. Климаттың адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері. Адам әрекетінің атмосфераға тигізетін кері әсері. Гидросфера. Құрлық суларының түрлері мен қалыптасуы. Құрлық суларының шаруашылық маңызы. Өзен аңғарының құрылысы. Өзендердің гидрологиялық режимі. Көлдер мен мұздықтар. Құрлық суларының экологиялық проблемалары. Су апаттары. Биосфера. Табиғат зоналары мен биіктік белдеулер. Материктердің табиғи зоналары. Мұхиттардың тіршілік дүниесі. Өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау. Табиғи-аумақтық кешендер. Географиялық қабықтың құрамы мен құрылысы. Географиялық қабықтың заңдылықтары;

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі: халық географиясы. Халық санағы. Ұдайы өсудің түрлері. Демографиялық көрсеткіштер мен демографиялық жағдай. Демографиялық проблемалар. Демографиялық саясат;

      5) "Экономикалық география" бөлімі: табиғи ресурстар. Табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалау. Дүниежүзі аймақтарының табиғи-ресурстық әлеуеті. Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясы, орталықтары және дайын өнім түрлері. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Экономикалық инфрақұрылымның элементтері мен функциялары. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрамы: өндіруші, өңдеуші және қызмет салалары. Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын ұйымдастыру түрлері. Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын орналастыру факторлары. Дүниежүзілік шаруашылық салаларын сипаттау;

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлім: дүние жүзі елдері. Дүниежүзінің саяси картасы. Елдердің саяси типологиясы. Саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістер. Дүние жүзі елдерінің саяси-географиялық жағдайы. Саяси интеграция. Қазақстанның саяси-интеграциялық үдерістердегі мүдделері, бағыттары және бастамалары.

      24. 9-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Географиялық зерттеу әдістер" бөлімі: зерттеу және зерттеушілер. Қазақстандық географтардың зерттеулері. География ғылымы зерттеулерінің қазіргі заманғы өзекті проблемалары;

      2) "Картография және географиялықдерекқор" бөлімі: Географиялық карталар. Географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды картадан көрсету тәсілдері. Географиялық номенклатура нысандарын көрсету тәсілдері. Жерді қашықтықтан зерделеу әдістері. Геоақпараттық жүйе технологияларын қолдану аясы;

      3) "Физикалық география" бөлімі: литосфера. Қазақстан аумағының геологиялық тарихы және тектоникалық құрылымы. Қазақстанның басты орографиялық нысандары. Қазақ оронимдері Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары. Атмосфера. Қазақстанның климатын түзуші факторлар. Қазақстанның климаттық жағдайы. Қазақстанның климаттық ресурстары. Гидросфера. Қазақстанның ішкі суларының түрлері. Қазақ гидронимдері. Биосфера. Казахстан Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулері. Табиғи-аумақтық кешендер. Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аудандары. Қазақтың табиғи хоронимдері;

      4) "Әлеуметтік география"бөлімі: халық географиясы. Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы. Дүниежүзі халқының көші-қоны. Қазақстандағы халықтың көші-қоны. Көші-қон саясаты. Еңбек ресурстарының сандық және сапалық құрамы. Қазақстанның демографиялық жағдайы мен демографиялық саясаты. Елді мекендердің жіктелуі. Елді мекендердің функционалды зоналары;

      5) "Экономикалық география" бөлім: табиғи ресурстар. Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуеті. Қазақстанда жекелеген ресурс түрлерін өңдеу технологиялары, орталықтары және дайын өнім түрлері. Табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлері. Тұрақты даму. Қазақстанда табиғатты пайдаланумен байланысты проблемалар. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Ғылыми-техникалық революция үдерісі, бағыттары. Адам әлеуеті даму индексінің көрсеткіштері Қазақстанда адамдық капиталды дамыту;

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі: дүниежүзі елдері. Елдердің экономикалық даму деңгейі бойынша топтастырылуы. Халықаралық ұйымдардың деңгейлері мен мақсаттары.

      25. 10-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық білім мазмұны:

      Қазақстан географиясы.

      1) "Географиялық зерттеу әдістері": географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері. Қазақтың халықтық географиялық терминдері. Зерттеу нәтижелерін ұсынудың академиялық формалары:

      2) "Физикалық география": литосфера. Минералды ресурстарды өндіру және өңдеу орталықтары. Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру. Минералды ресурстарды игерумен байланысты мәселелер. Атмосфера. Қазақстанда қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар. Қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері. Гидросфера. Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру. Су ресурстарының экологиялық маселелері. Қазақстанның ішкі суларының геосаяси мәселелері. Биосфера. Табиғи хоронимдердің (ерекше қорғауға алынған аумақтар) мағынасы. Ноосфераның қалыптасуы. Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесі. Табиғи-аумақтық кешендер. Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аудандары. Қазақтың табиғи хоронимдері (физикалық-географиялық аудандардың атауы). Табиғат кешендеріне әсер ететін антропогендік факторлар. Антропогендік ландшафтарды жақсарту жолдары;

      3) "Әлеуметтік география" бөлімі: халық географиясы. Қазақстандағы ойконимдер. Қазақстандағы елді мекендердің проблемалары. Урбандалу үдерісі. Қазақстандағы урбандалу үдерісіне баға беру;

      4) "Экономикалық география" бөлімі: Қазақстанның индустриялы-инновациялық даму бағыттары. Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымы. Қазақстан аймақтары инфрақұрылымының даму деңгейі. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Қазақстан шаруашылығының салалары. Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық салалары мен мамандануы. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері. Дүниежүзілік шаруашылықтың субъектілері. Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі. Халықаралық экономикалық қатынас түрлері. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштері. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму модельдері мен аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері. Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықта алатын орны. Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттары, орны;

      5) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі: Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайы. Қазақстандағы саяси-әкімшілік хоронимдер. Қазақстан Республикасы туралы кешенді географиялық ақпаратты ұсыну формалары.

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      26. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.2 "7" – сынып, "2.1" бөлім, бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      27. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа күтілетін нәтижелер:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері":

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Зерттеулер және зерттеушілер

7.1.1.1 географияның зерттеу нысандарын анықтайды;
7.1.1.2 саяхатшылар мен зерттеушілердің география ғылымының дамуына қосқан үлесін сипаттап, баға береді;
7.1.1.3 географиялық дерек көздермен жұмыс істейді: карта, сурет, мәтін, фотосуреттер, графикалық материалдар;
7.1.1.4 географиялық нысандардың қасиеттерін тәжірибелік жолмен анықтайды;
7.1.1.5 географиялық далалық зерттеу әдістерін қолданады, көрсеткіштерді тіркейді, жинақтай-ды, өңдейді, талдайды;
7.1.1.6 географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің ерекшеліктерін графикалық түрде көрсете алады: сызба, диаграмма, профиль, кесте
7.1.1.7 географиялық нысандар, құбылыстар және үрдістердің қасиеттерін графикалық түрде: сызба, диаграмма, профиль, график түрінде көрсету;
7.1.1.8 оқылған материал негізінде сөздік қорды байытады

8.1.1.1 география ғылымының салаларға бөлінуін графикалық түрде көрсетіп түсіндіреді;
8.1.1.2 география ғылымы салаларын-дағы маңызды зерттеулерді анықтайды;
8.1.1.3 далалық, картографиялық, теориялық географиялық зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіріп, қолданады;
8.1.1.4 сандық және сапалық деректер географиялық деректерді өңдеп, талдайды;
8.1.1.5 географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің модельдерін түрлі материалдардан немесе түрлі техникаларда жасау арқылы ерекшеліктері мен қасиеттерін түсіндіреді;
8.1.1.6 зерттеу нәтижелерін түрлі формада ұсынады

9.1.1.1 география ғылымының дамуына үлес қосқан қазақстан-дықтардың зерттеулері туралы баяндайды;
9.1.1.2 география ғылымының қазіргі заманғы өзекті зерттеу проблемаларын анықтайды

10.1.1.1 географиялық құбылыстар мен нысандардың номинациясын анықтауды;
10.1.1.2 қазақ халқының ұлттық географиялық терминдерінің мағынасын түсіндіреді;
10.1.1.3 зерттеу нәтижелерін түрлі академиялық формада ұсынады

      2) "Картография және географиялық дерекқор" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Географиялық карталар

7.2.1.1 тақырып бойынша картосхемалар жасай алады;
7.2.1.2- географиялық номенклатура нысандарын картадан көрсетеді

8.2.1.1 тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элемент-терді құрастырады: профиль, диаграмма график, кесте;
8.2.1.2 географиялық шартты белгілер мен карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді қолданумен тақырыптық карталарды оқиды;
8.2.1.3 географиялық номенклатура нысандарын кескін картадан көрсетеді

9.2.1.1 маңызды географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды карталардан көр-сету барысында сипаттайды;
9.2.1.2 географиялық номенклатура нысандарын картадан көрсетеді


2.2 Географиялық дерекқорлар

7.2.2.1 географиялық нысандарды топтастырып кесте түрінде көрсетеді
7.2.2.2 оқыған материал негізінде сөздік қорын байыту

8.2.2.1 ақпараттық-коммуникациялықтехнологияларды қолдана отырып, географиялықдерекқорын құрастырады

9.2.2.1 жерді қашықтықтан зерделеудің әдістерін сипаттау негізінде, маңыздылығы мен ерекшеліктерін түсіндіреді;
9.2.2.2 аруашылық пен ғылым салаларында геоақпараттық технологияларын қолданудың маңыздылығын сипаттайды


      3) "Физикалық география" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1
Литосфера

7.3.1.1 литосфераның құрылысы мен заттық құрамын анықтайды;
7.3.1.2 жердің тектоникалық құрылымы мен литосфералық плиталардың орналасуын картадан көрсетеді және сипаттайды;
7.3.1.3 жер қыртысының тектоникалық қозғалыстарын талдайды: дрейф, коллизия, субдукция, спрединг;
7.3.1.4 литосфералық катаклизмдердіңсебептері мен салдарын түсіндіреді;
7.3.1.5 жергілікті компонент негізінде литосфералық катаклизмі кезіндегі тәртіп ережелерін түсіндіреді

8.3.1.1 жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтарын зерттейді;
8.3.1.2 жер бедері түрлерін жіктейді;
8.3.1.3 жер бедері түрлерін жоспар бойынша сипаттайды;
8.3.1.4 материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстырады;
8.3.1.5 тау жыныстары мен минералдарды түрлі белгілері бойынша жіктейді;
8.3.1.6 тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты пайдалы қазбалардың таралуына талдау жасайды;
8.3.1.7 тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін анықтайды;
8.3.1.8 тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін түсіндіреді;
8.3.1.9 геологиялық жылсанау мен геохронологиялық кестені талдап, жер қыртысының және тіршіліктің дамуындағы ірі кезеңдері мен геологиялық оқиғаларды ажырата алады;
8.3.1.10 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсеріне баға береді

9.3.1.1 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде Қазақстанның жер бедерінің геологиялық тарихын және текто-никалық құрылымын анықтайды;
9.3.1.2 басты орографиялық нысандарды сипаттайды;
9.3.1.3 қазақ оронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіреді;
9.3.1.4 Қазақстанның минералды ресурстарының таралу заңдылық-тарын анықтайды

10.3.1.1 Қазақстанның минералды ресурстарын өндіру және өңдеудің басты орталықтарын картадан көрсетіп, сипаттайды;
10.3.1.2 Қазақстанның минералды ресурстарына баға береді;
10.3.1.3 минералды ресурстарды игерумен байланысты проблемаларды топтастырып, шешу жолдарын ұсынады

3.2
Атмосфера

7.3.2.1 атмосфераның құрамын сипаттайды;
7.3.2.2 атмосфераның құрылысы мен қабаттарының ерекшеліктерін графикалық түрде бейнелеп, түсіндіреді;
7.3.2.3 "ауа райы" ұғымын түсіндіреді
7.3.2.4 жеке метеорологиялық элементтер негізінде оларды зерттеу маңыздылығын түсіндіреді: температура, қысым, жел, бұлт, жауын-шашын, ылғал;
7.3.2.5 метеорологиялық құралдарды пайдалана отырып жеке метеорологиялық элементтерді өлшейді және тіркейді:температура, қысым, жел, бұлт, жауын-шашын, ылғалдылық;
7.3.2.6 жергілікті жер мүмкіндігі бойынша температура, қысым,жел, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық метеорологиялық элементтерінің көрсеткіштері бойынша синоптикалық графикалық материалдарды жасайды
7.3.2.7 жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндеқолайсыз атмосфералық құбылыстарды талдай отырып, сақтану шараларын ұсынады

8.3.2.1 климат қалыптастырушы факторларды талдайды;
8.3.2.2 талдау негізінде атмосфераның ғаламдық циркуляциясын түсіндіреді;
8.3.2.3 климаттық белдеулерді талдайды;
8.3.2.4 әр материкте орналасқан ұқсас климаттық белдеулерді салыстырады;
8.3.2.5 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде климаттың адамзат тіршілігі мен шаруашылы-ғына тигізетін әсеріне баға береді;
8.3.2.6 адамзат әрекетінің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін топтастырып, шешу жолдарын ұсынады

9.3.2.1 Қазақстан климатын қалыптастырушы факторларды талдайды;
9.3.2.2 Қазақстанның климаттық жағдайын талдайды;
9.3.2.3 Қазақстан ның климаттық ресурстарын бағалайды

10.3.2.1 Қазақстанда атмосфералық қолайсыз және қауіпті құбылыстардың қалыптасуын, таралу аумақтарын картада көрсетіп, сақтану шараларын ұсынады;
10.3.2.2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін анықтайды

3.3 Гидросфера

7.3.3.1 гидросфера және оның құрамдас бөліктерін сипаттайды;
7.3.3.2 су ресурстарының маңыздылығын түсіндіреді;
7.3.3.3 дүниежүзілік мұхиттың құрамын, географиялық жағдайын сипаттайды;
7.3.3.4 мұхит және оның құрамдас бөліктерін жоспар бойынша сипаттайды;
7.3.3.5 мұхит суының қасиеттері-не әсер ететін факторларды анықтайды;
7.3.3.6 мұхит суының қозғалыстарын жіктеп, түсіндіреді;
7.3.3.7 мұхиттар және теңіздермен байланысты апаттарды топтастырып, сақтану шараларын ұсынады;
7.3.3.8 Дүниежүзілік мұхит мәселелерін топтастырып, шешу жолдарын ұсынады
7.3.3.9 оқыған материалдарының негізінде сөздік қорын байыту

8.3.3.1 құрлық суларының қалыптасу жолдарын анықтайды;
8.3.3.2 құрлық сларының негізгі түрлерінің шаруа-шылық маңызын түсіндіреді;
8.3.3.3 өзен аңғарының құрылысын түсіндіреді;
8.3.3.4 қазақстан- дық компонентті қосымша қамту негізінде өзендердің гидрологиялық режимін түсіндіреді;
8.3.3.5 көлдер мен мұздықтарды жоспар бойынша сипаттайды;
8.3.3.6 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде құрлық суларының экологиялық проблемаларын жіктеп, шешу жолдарын ұсынады;
8.3.3.7 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде су апаттарының алдын алу шараларын ұсынады

9.3.3.1 Қазақстанның ішкі суларын топтастырады, көрсеткіштерін талдайды және сипаттайды:өзендер мен көлдер, мұздықтар мен мәңгі тоң, жерасты сулары
9.3.3.2 қазақ гидронимдері және топтастыру негізінде олардың мағынасын түсіндіреді

10.3.3.1 Қазақстанның су ресурстарына экономи-калық баға береді
10.3.3.2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде су ресурстарының экологиялық проблемаларын талдап, шешу жолдарын ұсынады;
10.3.3.3 Қазақстандағы су ресурстарының геосаяси проблемаларын жіктеп шешу жолдарын ұсынады:трансшекаралық өзендер, Каспий теңізінің мәртебесі

3.4 Биосфера

7.3.4.1 биосфера ның құрамын, құрылымын, шекаралары мен қасиеттерін анықтайды;
7.3.4.2 топырақ құрамын, түрлерін анықтап, құрылымын граф-икалық түрде көрсетеді;
7.3.4.3 Қазақстанда топырақ түрлерінің таралуын анықтайды;
7.3.4.4 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде топырақ ресурстарына баға береді;
7.3.4.5 топырақтардың экологиялық мәселелерін топтастырып, шешу жолдарын ұсынады

8.3.4.1 табиғат зоналары мен биіктік белдеулері-нің қалыптасуын түсіндіреді;
8.3.4.2 жоспар бойынша табиғат зоналарын сипаттайды;
8.3.4.3 әр материкте орналасқан ұқсас табиғат зоналар мен биіктік белдеулерді салыстырады
8.3.4.4 мұхиттағы тіршілік дүниесінің таралуын анықтайды;
8.3.4.5 өсімдік әлемі мен жануарлар дүние-сін қорғау қажетілігін дәлелдейді және қорғау жолдарын ұсынады

9.3.4.1 Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулеріне салыстырмалы талдау жасайды;
9.3.4.2 қорықтар, қорықшалар, ұлттық саябақтар ерекше қорғалатын аумақтарының құрылу мақсатын түсіндіреді;
9.3.4.3 Қазақстанның табиғи мұрасына баға береді

10.3.4 тақырыпқа қатысты қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіреді;
10.3.4.2 ноосфераның қалыптасу шарттарын зерттейді;
10.3.4.3 Қазақстанның ноосфера дамуына қосқан өзіндік үлесін бағалайды

3.5
Табиғи- аумақтық кешендер

7.3.5.1 географиялық қабық, материктер мен мұхиттар, зоналар және белдеулер, ландшафт табиғи-аумақтық кешендерінің қалыптасуын түсіндіреді;
7.3.5.2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде түрлі деңгейдегі табиғи кешендерді жоспар бойынша сипаттайды

8.3.5.1 географиялық қабықтың құрамы мен құрылысын графикалық түрде көрсетіп, түсіндіреді;
8.3.5.2 географиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын түсіндіреді

9.3.5.1 Қазақстанның ірі табиғи кешендерін жоспар бойынша сипаттайды;
9.3.5.2 қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіреді

10.3.5.1 жергілікті компонент негізінде антропогендік факторлардың табиғат кешендеріне әсерін зерттейді;
10.3.5.2 антропогендік ландшафттарды жақсарту жолдарын ұсынады:рекультивация, мелиорация, ландшафттық дизайн

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаты

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1 Халық географиясы

7.4.1.1 дүниежүзі халықтарының этнолингвистикалық жіктелінуін түсіндіреді;
7.4.1.2 дүние жүзі халқының діни құрамы мен діндер-дің таралу аймақ-тарын анықтайды;
7.4.1.3 халықтың этникалық және діни құрамына байланысты дүниежүзінің тарихи-мәдени/өркениеттік аймақтарының алыптасуын түсіндіреді;
7.4.1.4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ұлтаралық және дінаралық келісімнің қажетті-лігін дәлелдейді және қалыптастыру жолдарын ұсынады

8.4.1.1 халық санын анықтау әдістерін түсіндіреді;
8.4.1.2 дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша жіктейді;
8.4.1.3 елдердің демографиялық жағдайын талдап, басты демогра-фиялық көрсет-кіштерін есептейді:халық саны, туу және өлім коэффициенттері, табиғи және механикалық өсім, жалпы өсім, жас-жыныстық көрсеткіштер, ұлттық және діни құрам;
8.4.1.4 елдердің демографиялық көрсеткіштерін графикалық түрде ұсынып, түсіндіреді;
8.4.1.5 дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалары бойынша жіктейді;
8.4.1.6 "демогра-фиялық саясат" ұғымын түсіндіре отырып дүниежүзінің жекелеген елдеріне қатысты демографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсынады

9.4.1.1 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамын анықтайды;
9.4.1.2 дүниежүзі халқы миграцияларының басты бағыттарын, себеп-салдарын түсіндіреді;
9.4.1.3 Қазақстандағы көші-қон үдерістерді талдап, басты бағыттарын анықтайды;
9.4.1.4 көші-қон саясатының өзіндік үлгісін ұсынады;
9.4.1.5 қазақстандық көрсеткіштерді басқа елдердің көрсеткіштерімен салыстыру негізінде еңбек ресурстарының сандық, сапалық құрамына баға береді;
9.4.1.6 Қазақстанның демографиялық жағдайын талдап, демографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсынады;
9.4.1.7 Қазақстандағы елді мекендерді жіктейді;
9.4.1.8 елді мекендердің түрлері мен функционалды зоналарын сипаттайды

10.4.1.1 Қазақстандағы ойконимдерді жіктеп, мағынасын түсіндіреді;
10.4.1.2 Қазақстанның елді мекендері проблемаларын жіктеп, шешу жолдарын ұсынады;
10.4.1.3 урбандалу үдерісінің себеп-салдарын түсіндіру арқылы байланысты проблемалардың шешу жолдарын ұсынады;
10.4.1.4 Қазақстандағы урбандалу үдерісіне баға береді

      5) "Экономикалық география":

      5 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

5.1 Табиғи ресурстар

7.5.1.1 табиғи ресурстарды жіктейді;
7.5.1.2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде табиғи ресурстардың таралу заңдылық-тарын талдайды
7.5.1.3 табиғи ресурстардың шоғырлануын картада көрсетеді;
7.5.1.4 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде табиғи ресурстарды игерумен байланысты проблемаларды талдап, шешу жолдарын ұсынад.

8.5.1.1 табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалайды;
8.5.1.2 дүниежүзінің жекелеген аймақтарының табиғи ресурстық әлеуетін бағалайды;
8.5.1.3 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жекелеген табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттай отырып, орталықтары мен дайын өнім түрлерін атайды

9.5.1.1 Қазақстан ның табиғи- ресурстық әлеуетін бағалайды;
9.5.1.2 Қазақстанда жекелеген табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттап, орталықтары мен дайын өнім түрлерін атайды;
9.5.1.3 табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлерін топтастырады

10.5.1.1 тұрақты дамудың белгілері мен бағыттарын сипаттайды;
10.5.1.2 Қазақстанда табиғатты пайдалану мәселелерін анықтап, шешу жолдарын ұсынады;
10.5.1.3жергілікті компонент негізінде табиғатты пайдалануға байланысты зерттеу жүргізеді

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

7.5.2.1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде көлік инфрақұрылым элементтерін сипаттап, маңыздылығына баға береді;
7.5.2.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде әлеуметтік инфрақұрылымы- ның элементтерін сипаттап, маңыздылығына баға береді

8.5.2.1 Қазақстандық құрлымдарды қосымша қамту арқылы инфраструктураның экономикалық элементтерінің маңыздылығын бағалайды және соның негізінде оларды сипаттайды

9.5.2.1 ғылыми-техникалық үрдісін және бағытын талдайды;
9.5.2.2 Қазақстандық құрлымдарды қосымша қамту арқылы амазат копиталының даму көрсеткіштерін анықтайды және сол арқылы мемлекеттерді салыстырады

10.5.2.1 Қазақстанның индустриалдық-инновациялық бағыттарын анықтау негізінде болжам жасайды;
10.5.2.2 Қазақстанның индустриалдық-инновациялық бағыттарын талдаунегізінде, оны дамыту жолдарын құрастырады;
10.5.2.3 Қазақстан аймақтарын индустриалдық-инновациялық бағыттарын талдау негізінде, осыған байланысты мәселелерді шешеу жолдарын ұсынады

5.3 Дүниежүзілік шаруашылық тың салалық және аумақтық құрылымы

7.5.3.1 ауыл шаруашылық, өнеркәсіп шаруашылық салаларын жіктеу арқылы маңыздылығын түсіндіреді

8.5.3.1 өндіруші және өңдеуші, қызмет саласы шаруашылық түрлерін жіктейді;
8.5.3.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауылшаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын ұйымдастыру түрлерін сипаттайды;
8.5.3.3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауыл шаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын орналастыру факторларын талдайды;
8.5.3.4 дүниежүзі шаруашылығы салаларын жоспар бойынша сипаттайды

9.5.3.1 Қазақстан шаруашылығы салаларын жоспар бойынша сипаттайды;
9.5.3.2 Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық салаларын анықтап, мамандануын түсіндіреді

10.5.3.1 Қазақстан шаруашылығы салаларын жоспар бойынша сипаттайды;
10.5.3.2 Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық салаларын анықтап, мамандануын түсіндіреді

5.4 Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері



9.5.4.1 дүниежүзілік шаруашылықтың субъектілерін сипаттайды;
9.5.4.2 халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің мәнін анықтайды;
9.5.4.3 халықаралық экономикалық қатынас түрлерін жіктеп, сипаттайды;
9.5.4.4 дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіш-терін сипаттайды:
жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім оның ішінде жан басына шаққанда;
9.5.4.5 дүниежүзілік шаруашылықтың модельдері мен аумақтық құрылымын талдайды;
9.5.4.6 дүниежүзілік шаруашылықтың даму тенденцияларын талдайды;
9.5.4.7 Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын анықтайды;
9.5.4.8 Қазақстан-ның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын, орнын анықтайды

10.5.4.1 дүниежүзілік шаруашылықтың субъектілерін сипаттайды;
10.5.4.2 халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің мәнін анықтайды;
10.5.4.3 халықаралық экономикалық қатынас түрлерін жіктеп, сипаттайды;
10.5.4.4 дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіш-терін сипаттайды:
жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім оның ішінде жан басына шаққанда;
10.5.4.5 дүниежүзілік шаруашылықтың модельдері мен аумақтық құрылымын талдайды;
10.5.4.6 дүниежүзілік шаруашылықтың даму тенденцияларын талдайды;
10.5.4.7 Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын анықтайды;
10.5.4.8 Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын, орнын анықтайды

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

6.1 Дүние жүзі елдері

7.6.1.1 Қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді географиялық орнына байланысты топтастырады;
7.6.1.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық орнын жоспар бойынша сипаттайды;
7.6.1.3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді экономикалық-географиялық орнына байланысты топтастырады;
7.6.1.4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің экономикалық-географиялық жағдайын жоспар бойынша сипаттайды;
7.6.1.5 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің экономикалық-географиялық жағдайына баға береді;
7.6.1.6 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің экономикалық-географиялық жағдайын жақсарту жөнінде ұсыныс жасайды

8.6.1.1 саяси картаның басты нысандарын сипаттайды;
8.6.1.2 елдерді басқару формасы және мемлекеттік құрылымы бойынша топтастырады;
8.6.1.3 саяси картаның сандық және сапалық өзгерістерін талдайды;
8.6.1.4 елдердің саяси-географиялық жағдайына баға береді;
8.6.1.5 саяси интеграцияның қажеттілігі мен мақсаттарын түсіндіреді;
8.6.1.6 Қазақстанның саяси интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын талдайды

9.6.1.1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді экономикалық даму деңгейі бойынша топтастырады;
9.6.1.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде халықаралық ұйымдарды деңгейі және мақсаты бойынша топтастырады

10.6.1.1 Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайына кешенді баға береді
10.6.1.2 Қазақстан Республикасының саяси- әкімшілік топтастыру хороним негізінде мағынасын түсіндіру;
10.6.1.3 Қазақстан Республикасы туралы елтану ақпаратын дайындайды

      28. Осы оқу бағдарламасы есту қабілеті зақымдалған (естімейтін)білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптары үшін "География" оқу пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының Ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әрбір бөлімде жүзеге асырылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      29. Бөлімдер және тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
7 – 10 - сыныптарына арналған
"География" оқу пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
Үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) 7-10 сыныптарына арналған "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша Ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7- сынып

      1-кесте

Бөлімше

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1-бөлім . Географияны зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

Географиялық зерттеу нысандары

7.1.1.1 географияның зерттеу нысандарын анықтайды

География ғылымының дамуы

7.1.1.2 саяхатшылар мен зерттеушілердің география ғылымының дамуына қосқан үлесін сипаттап, баға береді

Географиялық дерек көздері

7.1.1.3 географиялық дереккөздерменжұмыс істейді: карта, сурет, мәтін, фотосуреттер, графикалық материалдар;
7.1.1.4 стационарлы және дыбыс күшейткіш аппараттар көмегімен оқу іс-әрекетіне жататын сөйлеу тілі материалын естіп-көруі арқылы қабылдайды

Географиялық тәжірибелер.

7.1.1.5 географиялық нысандардың қасиеттерін тәжірибелік жолмен анықтайды

Далалық зерттеулер әдістері

7.1.1.6 географиялық далалық зерттеу әдістерін қолданады, көрсеткіштерді тіркейді, жинақтайды, өңдейді, талдайды

Географияда графикалық әдістердің қолданылуы

7.1.1.7 географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің ерекшеліктерін графикалық түрде көрсете алады:диаграмма, профиль, график.
7.1.1.8 оқылған материалдар негізінде сөздік қорын байытады

2-бөлім. Картография және географиялықдерекқор

2.1 Географиялық карталар

Географиялық картосхемаларды қолдану

7.2.1.1 тақырып бойынша картосхемаларды жасай алады

Географиялық номенклатура

7.2.1.2 географиялық номенклатура нысандарын картадан көрсетеді

2.2 Географиялық дерекқорлар

Географиялық деректерді ұйымдастыру

7.2.2.1 географиялық нысандарды топтастырып кесте түрінде көрсетеді
7.2.2.2 оқылған материалдар негізінде сөздік қорын байытады

3-бөлім. Физикалық география

3.1 Литосфера

Литосфераның құрылысы мен заттық құрамы

7.3.1.1 литосфераның құрылысы мен заттық құрамын анықтайды

Жердің тектоникалық құрылысы

7.3.1.2 мұғалімнің көмегімен жердің тектоникалық құрылымы сипаттайды

Литосфераның тектоникалық қозғалыстары

7.3.1.3 жер қыртысының тектоникалық қозғалыстарын талдайды: дрейф, коллизия, субдукция, спрединг

Литосфералық катаклизмдер

7.3.1.4 литосфералық катаклизмдердің себеп-салдарын, таралуын түсіндіреді;
7.3.1.5 оқылған материалдар негізінде сөздік қорын байытады

2-тоқсан

3-бөлім. Физикалық география

3.2 Атмосфера

Атмосфера және оның құрамдас бөліктері

7.3.2.1 атмосфераның құрамын сипаттайды;
7.3.2.2 атмосфераның құрылысы мен қабаттарының ерекшеліктерін графикалық түрде бейнелеп, түсіндіреді

Ауа райы және метеорологиялық элементтер

7.3.2.3 "ауа райы" ұғымын түсіндіреді;
7.3.2.4 жеке метрологиялық элементтер негізінде оларды зерттеу маңызыдылығын түсіндіреді: температура,қысым, жел, бұлт, жауын-шашын, ылғал;
7.3.2.5 метрологиялық құралдарды пайдалана отырып жеке меторологиялық элементтерді өлшейді және тіркейді: температура, қысым, жел, бұлт, жауын-шашын, ылғал

Қолайсыз атмосфералық құбылыстар

7.3.2.6 өзінің елді мекеніндегі аудандық компоненттердің қолайсыз атмосфералық құбылыстарын талдайды;
7.3.2.7 оқылған материалдар негізінде сөздік қорын байытады

3.3 Гидросфера

Гидросфера және оның негізгі бөліктері

7.3.3.1 гидросфераны және оның негізгі бөліктерін сипаттайды

Су ресурстарының маңыздылығы

7.3.3.2 су ресурстарының маңыздылығын түсіндіреді

Дүниежүзілік мұхиттың географиялық жағдайы

7.3.3.3 Дүниежүзілік мұхиттың құрамын, географиялық жағдайын сипаттайды;
7.3.3.4 мұхит және оның құрамдас бөліктерін жоспар бойынша сипаттайды

Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері

7.3.3.5 мұғалім көмегімен мұхит суының қасиеттеріне әсер ететін факторларды анықтайды

Мұхит суларының қозғалыстары

7.3.3.6 мұхит суының қозғалыстарын жіктеп, түсіндіреді

Мұхиттармен байланысты апаттар

7.3.3.7 мұхиттар мен теңіздермен байланысты апаттарды топтастырады

Дүниежүзілік мұхиттың проблемалары

7.3.3.8 Дүниежүзілік мұхит мәселелерін анықтайды;
7.3.3.9 оқылған материалдар негізінде сөздік қорын байытады

3-тоқсан

3.4 Биосфера

Биосфера және оның құрамдас бөліктері

7.3.4.1 биосфераның құрамын, құрылымын, шекаралары мен қасиеттерін анықтайды

Топырақ және оның құрамы мен құрылымы

7.3.4.2 топырақ типін және құрылымын анықтайды

Қазақстаның топырақ түрлері

7.3.4.3 Қазақстанда топырақ түрлерінің таралуын анықтайды;
7.3.4.4 өз жергілікті мекенінің топырақ құрылымын анықтайды;
7.3.4.5 оқылған материалдар негізінде сөздік қоырын байытады

Топырақтың экологиялық проблемалары

7.3.4.5 топырақтардың экологиялық проблемаларын жіктеп, шешу жолдарын ұсынады

3.5 Табиғи-аумақтық кешендер

Табиғи-аумақтық кешендердің қалыптасуы

7.3.5.1 географиялық қабық, мұхиттар және материктер, зоналар және белдеулер, ландшафтар табиғи-аумақтық кешендерінің қалыптасуын түсіндіреді

Табиғи-аумақтық кешендердің түрлері

7.3.5.2 өз жергілікті аймақтарындағы табиғи-аумақтық кешендерді анықтайды;

4-бөлім. Әлеуметік география

4.1 Тұрғындар географиясы

Дүниежүзі халқының тілдік әулеттері мен топтары

7.4.1.1 дүниежүзі халқықтарының этнолингвистикалық жіктелінуін түсіндіреді

Дүниежүзі халқының діни құрамы

7.4.1.2 дүние жүзі халқының діни құрамы мен діндердің таралу аймақтарын анықтайды

Дүниежүзінің тарихи-мәдени аймақтары

7.4.1.3 халықтың этникалық және діни құрамына байланысты дүниежүзінің тарихи-мәдени/ өркениеттік аймақтарының қалыптасуын түсіндіреді

Ұлтаралық және дінаралық келісім

7.4.1.4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ұлтаралық және дінаралық келісімнің қажеттілігін дәлелдейді

5. Экономикалық география

5.1 Табиғи ресурстар

Табиғи ресурстардың жіктелуі.

7.5.1.1 табиғи ресурстарды жіктейді;
7.5.1.2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде табиғи ресурстардың таралу заңдылықтарын талдайды;
7.5.1.3 табиғи ресурстардың шоғырлануын картада көрсетеді

Табиғи ресурстарды игерумен байланысты мәселелер

7.5.1.4 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде табиғи ресурстарды игерумен байланысты мәселелерді талдап, шешу жолдарын ұсынады

4-тоқсан

5. Экономикалық география

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Көлік инфрақұрылымы

7.5.2.1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде көлік инфрақұрылымының элементтерін сипаттап, маңыздылығына баға береді

Әлеуметтік инфрақұрылым

7.5.2.2 қазақстандық компонентті қосымша қамта отырыпәлеуметтік инфрақұрылым элементтерің маңыздылығын сипаттау негізіндебағалайды

5.3 Дүниежүзілік шаруашы-лықтың салалық және аумақтық құрылымы

Дүниежүзілік шаруашылықтың салалары: ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп

7.5.3.1 ауыл шаруашылық, өнеркәсіп шаруашылық салаларын жіктеу арқылы маңыздылығын түсіндіреді

6. Елтану және саяси география негіздері

6.1 Дүние жүзі елдері

Дүниежүзі елдерінің географиялық жағдайы

7.6.1.1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді географиялық орнына байланысты топтастырады;
7.6.1.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық орнын жоспар бойынша сипаттайды

Елдердің экономикалық географиялық жағдайы

7.6.1.3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді экономикалық-географиялық орнына байланысты топтастырады;
7.6.1.4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің экономикалық-географиялық жағдайын жоспар бойынша сипаттайды;
7.6.1.5 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің экономикалық-географиялық жағдайына баға береді;
7.6.1.6 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық, экономикалық-географиялық жағдайын жақсарту жөнінде ұсыныс жасайды

1. Географияық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

7.1.1.3 географиялық дереккөздермен жұмыс істейді: карта, сурет, мәтін, фотосуреттер, графикалық материалдар;
7.1.1.6 географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің ерекшеліктерін графикалық түрде көрсете алады: кесте, сызба, диаграмма, профиль, график

2.Картография және география-лықдерекқор

2.1 Географиялық карталар

7.2.1.1 тақырып бойынша картосхемаларды жасай алады;
7.2.1.2 географиялық номенклатура нысандарын картадан көрсетеді

2.2 Географиялық дерекқор

7.2.2.1 географиялық нысандарды топтастырып кесте түрінде көрсетеді

      2) 8 сынып

      2-кесте

Бөлімше

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1-бөлім. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

География ғылымының салалары

8.1.1.1 география ғылымының салаларға бөлінуін графикалық түрде көрсетіп түсіндіреді;
8.1.1.2 география ғылымы салаларындағы маңызды зерттеулерді анықтайды

Географиялық зерттеу әдістерінің түрлері

8.1.1.3 далалық, картографиялық, теориялық географиялық зерттеу әдістерінің мәнін түсіндіріп, қолданады

Географиялық деректерді өңдеу және талдау

8.1.1.4 сандық және сапалық географиялық деректерді өңдеп, талдайды

Географиялық модельдер

8.1.1.5 географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің модельдерін түрлі материалдардан немесе түрлі техникаларда жасау арқылы ерекшеліктері мен қасиеттерін түсіндіреді

Зерттеу нәтижелерінің ұсыну формалары

8.1.1.6 зерттеу нәтижелерін түрлі формада ұсынады

2 -бөлім. Картография және географиялық дерекқор

2.1 Географиялық карталар

Тақырыптық карталар және оларды қосымша сипаттайтын элементтер

8.2.1.1тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді құрастырады: профиль, диаграмма,кесте

Тақырыптық карталарды оқу

8.2.1.2 географиялық шартты белгілер мен карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді қолдана отырып, тақырыптық карталарды оқиды

Тақырыптық географиялық номенклатура

8.2.1.3 географиялық номенклатура нысандарын кескін картадан көрсетеді

2.2 Географиялықдерекқор

Географиялықдерекқорн құрастыруда ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың рөлі

8.2.2.1 ақпараттық-коммуникациялық технологияны қолдана отырып, географиялық дерекқорын құрастырады

3-бөлім.Физикалық география

3.1 Литосфера

Жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтары

8.3.1.1 жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтарын зерттейді

Жер бедерінің жіктелуі

8.3.1.2 жер бедері түрлерін жіктейді;
8.3.1.3 жер бедері түрлерін жоспар бойынша сипаттайды

Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық объектілері

8.3.1.4 материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстырады

Тау жыныстары мен минералдардың жіктелуі

8.3.1.5 тау жыныстары мен минералдарды түрлі белгілері бойынша жіктейді

Тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты пайдалы қазбалардың таралуы

8.3.1.6 тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты пайдалы қазбалардың таралуына талдау жасайды

Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттері

8.3.1.7 тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін анықтайды

Тау жыныстарының жасын анықтау

8.3.1.8 тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін түсіндіреді

Геологиялық жыл санау мен геохронологиялық кесте

8.3.1.9 геологиялық жылсанау мен геохронологиялық кестені талдап, жер қыртысының және тіршіліктің дамуындағы ірі кезеңдері мен геологиялық оқиғаларды ажырата алады

Жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері

8.3.1.10 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсеріне баға береді

2-тоқсан

3-бөлім. Физикалық география

3.2 Атмосфера

Климат түзуші факторлар

8.3.2.1 климат түзуші факторларды талдайды

Атмосфераның ғаламдық циркуляциясы

8.3.2.2 талдау негізінде атмосфераның ғаламдық циркуляциясын түсіндіреді

Климаттық белдеулер

8.3.2.3 климаттық белдеулерді талдайды

Материктердің климаттық ерекшеліктері

8.3.2.4 түрлі материктерде орналасқан ұқсас климаттық блдеулерді салыстырады

Климаттың адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері.

8.3.2.5 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде климаттың адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсеріне баға береді

Адамзат әрекетінің атмосфераға тигізетін кері әсері

8.3.2.6 адамзат әрекетінің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін топтастырып, шешу жолдарын ұсынады

3.3 Гидросфера

Құрлық суларының түрлері мен қалыптасуы

8.3.3.1 құрлық суларының қалыптасу жолдарын анықтайды;

Құрлық суларының шаруашылық маңыздылығы

8.3.3.2 құрлық суларының негізгі түрлерінің шаруашылық маңызын түсіндіреді

Өзен аңғарының құрылысы

8.3.3.3 өзен аңғарының құрылысын түсіндіреді ;

Өзендердің гидрологиялық режимі

8.3.3.4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде өзендердің гидрологиялық режимін түсіндіреді

Көлдер мен мұздықтар

8.3.3.5 көлдер мен мұздықтарды жоспар бойынша сипаттайды

Құрлық суларының экологиялық проблемалары

8.3.3.6 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде құрлық суларының экологиялық проблемаларын жіктеп, шешу жолдарын ұсынады

Су апаттары

8.3.3.7 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде су апаттарының алдын алу шараларын ұсынады

3-тоқсан

3-бөлім. Физикалық география

3.4 Биосфера

Табиғат зоналары мен биіктік белдеулер.
Материктердің табиғи зоналары

8.3.4.1 табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасуын түсіндіреді;
8.3.4.2 табиғат зоналарын жоспар бойынша сипаттайды


8.3.4.3 әр материкте орналасқан ұқсас табиғат зоналар мен биіктік белдеулерді салыстырады

Мұхиттарда тіршілік дүниесі

8.3.4.4 мұхиттағы тіршілік дүниесінің таралуын анықтайды

Өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау

8.3.4.5 өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау қажеттілігін дәлелдейді және қорғау жолдарын ұсынады

3.5 Табиғи-аумақтық кешендер

Географиялық қабықтың құрамы мен құрылысы.

8.3.5.1 географиялық қабықтың құрамы мен құрылысын графикалық түрде көрсетіп, түсіндіреді

Географиялық қабықтың заңдылықтары

8.3.5.2 географиялық қабық заңдылықтарының маңыздылығын түсіндіреді

4-бөлім. Әлеуметтік география

4.1 Тұрғындар географиясы

Халық санағы

8.4.1.1 халық санының анықтау әдістерін түсіндіреді

Халықтың көбейю типтері

8.4.1.2 дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша жіктейді

Демографиялық көрсеткіштер мен демографиялық жағдай

8.4.1.3 елдердің демографиялық жағдайын талдап,демографиялық көрсеткіштерін есептейді: халық саны, туу және өлім коэффициенттері, табиғи және механикалық өсім, жалпы өсім, жас-жыныстық көрсеткіштер, ұлттық және діни құрам;
8.4.1.4 елдердің демографиялық көрсеткіштерін графикалық түрде ұсынып, түсіндіреді

Демографиялық мәселелер

8.4.1.5дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалары бойынша жіктейді

Демографиялық саясат

8.4.1.6 "демографиялық саясат" ұғымын түсіндіре отырып жекелеген дүниежүзі елдеріне қатысты демографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсынады

5-Бөлім. Экономикалық география

5.1 Табиғи ресурстар

Табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалау

8.5.1.1 табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалайды

Дүниежүзі аймақтарының табиғи-ресурстық потенциалы

8.5.1.2 жекелеген дүниежүзі аймақтарының табиғи-ресурстық әлеуетін бағалайды

Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясы, орталықтары және дайын өнім түрлері

8.5.1.3 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жекелеген табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттай отырып, орталықтары мен дайын өнім түрлерін атайды

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Экономикалық инфрақұрылымның элементтері мен функциялары

8.5.2.1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде экономикалық инфрақұрылымның элементтерін сипаттап, маңыздылығына баға береді

4-тоқсан

6-бөлім. Елтану және саяси география негіздері

5.3 Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы

Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрамы: өндіруші және өңдеуші және қызмет салалары

8.5.3.1 өндіруші және өңдеуші, қызмет саласы шаруашылық түрлерін жіктейді

Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын ұйымдастыру формалары

8.5.3.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауылшаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын ұйымдастыру түрлерін сипаттайды

Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын орналастыру факторлары

8.5.3.3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауыл шаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын орналастыру факторларын талдайды

Дүниежүзілік шаруашылық салаларын сипаттау

8.5.3.4 дүниежүзі шаруашылығы салаларын жоспар бойынша сипаттайды

6.1 Дүние жүзі елдері

Дүниежүзінің саяси картасы

8.6.1.1 саяси картаның басты нысандарын сипаттайды

Елдердің саяси типологиясы

8.6.1.2 елдерді басқару формасы және мемлекеттік құрылымы бойынша топтастырады

Саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістер

8.6.1.3 саяси картаның сандық және сапалық өзгерістерін талдайды

Елдердің саяси-географиялық жағдайы

8.6.1.4 елдердің саяси-географиялық жағдайына баға береді

Саяси интеграция.

8.6.1.5 саяси интеграцияның қажеттілігі мен мақсаттарын түсіндіреді

Қазақстанның саяси-интеграциялық үдерістердегі мүдделері, бағыттары және бастамалары

8.6.1.6 Қазақстанның саяси интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын талдайды

      3) 9 сынып

      3-кесте

Бөлімшелер

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1-бөлім. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

Қазақстандық географтардың зерттеулері

9.1.1.1 география ғылымының дамуына үлес қосқан қазақстандықтардың зерттеулері туралы баяндайды

География ғылымының заманауи өзекті зерттеу проблемалары

9.1.1.2 география ғылымының қазіргі заманғы өзекті проблемаларын анықтайды

2-бөлім. Картография және географиялық дерекқор

2.1 Географиялық карталар

Географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды картадан көрсету тәсілдері

9.2.1.1 маңызды географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды карталардан көрсету барысында сипаттайды

Географиялық номенклатура нысандарын көрсету тәсілдері

9.2.1.2 географиялық номенклатура нысандарын картадан көрсетеді

2.2
Географиялық дерекқор

Жерді қашықтықтан зерделеу әдістері

9.2.2.1 Жерді қашықтықтан зерделеудің әдістерін сипаттау негізінде, маңыздылығы мен ерекшеліктерін түсіндіреді

Геоақпараттық жүйелер технологияларын қолдану аясы

9.2.2.2 шаруашылық пен ғылым салаларында геоақпарат технологияларын қолдану маңыздылығын сипаттайды

3-бөлім 3.Физикалық география

3.1 Литосфера

Қазақстан аумағының геологиялық тарихы және тектоникалық құрылымы

9.3.1.1 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде Қазақстанның жер бедерінің геологиялық тарихын және тектоникалық құрылымын анықтайды

Қазақстанның басты орографиялық нысандары

9.3.1.2 басты орографиялық нысандарды сипаттайды

Қазақ оронимдері

9.3.1.3 қазақ оронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіреді және транслитерациясын үш тілде ұсынады

Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары

9.3.1.4 Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары

2-тоқсан

3-бөлім. Физикалық география

3.2 Атмосфера

Қазақстанның климатын түзуші факторлар

9.3.2.1 Қазақстан климатын түзуші факторларды талдайды

Қазақстанның климаттық жағдайы

9.3.2.2 Қазақстанның климаттық жағдайын талдайды

Қазақстанның климаттық ресурстары

9.3.2.3 Қазақстанның климаттық ресурстарын бағалайды

3.3 Гидросфера

Қазақстанның ішкі суларының түрлері

9.3.3.1 Қазақстанның ішкі суларын топтастырады, көрсеткіштерін талдайды және сипаттайды: өзендер мен көлдер, мұздықтар мен мәңгі тоң, жерасты сулары

Қазақ гидронимдері

9.3.3.2 қазақ гидронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіреді және транслитерациясын үш тілде ұсынады

3.4 Биосфера

Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулері

9.3.4.1 Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулеріне салыстырмалы талдау жасайды

Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері

9.3.4.2 қорықтар, қорықшалар, ұлттық саябақтар ерекше қорғалатын аумақтарының құрылу мақсатын түсіндіреді

Қазақстанның табиғи мұрасы

9.3.4.3 Қазақстанның табиғи мұрасына баға береді

3.5 Табиғи-аумақтық кешендер

Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аудандары

9.3.5.1 Қазақстанның ірі табиғи кешендерін жоспар бойынша сипаттайды


Қазақтың табиғи хоронимдері (физикалық-географиялық аудандардың атауы)

9.3.5.2 қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіріп, транслитерациясын үш тілде ұсынады

3-тоқсан

4-бөлім .Әлеуметтік география

4.1 Тұрғындар географиясы

Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы.

9.4.1.1 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамын анықтайды

Дүниежүзі халқының көші-қоны

9.4.1.2 дүниежүзі халқы көші-қонының басты бағыттарын, себеп-салдарын түсіндіреді

Қазақстандағы халықтың миграциясы.

9.4.1.3 Қазақстандағы көші-қон үдерістерін талдау негізіндебасты бағыттарын анықтайды

Көші-қон саясат

9.4.1.4 көші-қон саясатының өзіндік үлгісін ұсынады;

Еңбек ресурстарының сандық және сапалық құрамы

9.4.1.5 қазақстандық көрсеткіштерді басқа елдердің көрсеткіштерімен салыстыру негізінде еңбек ресурстарының сандық, сапалық құрамына баға береді

Қазақстанның демографиялық жағдайы мен демографиялық саясаты

9.4.1.6 Қазақстанның демографиялық жағдайын талдап, демографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсынады

Елді мекендердің жіктелуі

9.4.1.7 Қазақстандағы елді мекендерді жіктейді

Елді мекендердің функционалды зоналары

9.4.1.8 елді мекендердің түрлері мен функционалды зоналарын сипаттайды

5-бөлім. Экономикалық география

5.1 Табиғи ресурстар

Қазақстанның табиғи-ресурстық потенциалы

9.5.1.1Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуетін бағалайды;

Қазақстанда жекелеген ресурс түрлерін өңдеу технологиялары, орталықтары мен дайын өнім түрлері

9.5.1.2Қазақстанда жекелеген табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттап, орталықтары мен дайын өнім түрлерін атайды;

Табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлері

9.5.1.3табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлерін топтастырады;

4-тоқсан

5-бөлім. Экономикалық география

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Ғылыми-техникалық революция үдерісі, бағыттары

9.5.2.1 ғылыми-техникалық революция үдерісін, даму бағыттарын талдайды

Адам әлеуеті даму индексінің көрсеткіштері

9.5.2.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде адам әлеуетінің даму индексі көрсеткіштерін анықтап, елдерді салыстырады

Қазақстанда адамдық капиталды дамыту

9.5.2.3 Қазақстанда адам капиталының сапасын арттыру жөнінде ұсыныстар әзірлейді

6-бөлім. Елтану және саяси география негіздері

6.1 Дүние жүзі елдері

Елдердің экономикалық даму деңгейі бойынша топтастырылуы

9.6.1.1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді экономикалық даму деңгейі бойынша топтастырады

Халықаралық ұйымдардың деңгейлері мен мақсаттары

9.6.1.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде халықаралық ұйымдарды деңгейі және мақсаты бойынша топтастырады

      4) 10-сынып

      4-кесте

Бөлімшелер

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаты

1-тоқсан

1-бөлім. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

Географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері

10.1.1.1 география ғылымының қазіргі заманғы өзекті проблемаларын анықтайды

Қазақтың халықтық географиялық терминдері

10.1.1.2 қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын түсіндіреді

Зерттеу нәтижелерін ұсынудың академиялық формалары

10.1.1.3 зерттеу нәтижелерін түрлі академиялық формада ұсынады

3-бөлім. Физикалық география

3.1 Литосфера

Минералды ресурстарды өндіру және өңдеу орталықтары

10.3.1.1 Қазақстанның минералды ресурстарын өндіру және өңдеудің басты орталықтарын картадан көрсетіп, сипаттайды

Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру

10.3.1.2 Қазақстанның минералды ресурстарына баға береді

Минералды ресурстарды игерумен байланысты проблемалар

10.3.1.3 минералды ресурстарды игерумен байланысты проблемаларды топтастырып, шешу жолдарын ұсынады

2-тоқсан

3-бөлім.Физикалық география

3.2Атмосфера

Қазақстанда қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар

10.3.2.1 Қазақстанда атмосфералық қолайсыз және қауіпті құбылыстардың қалыптасуын, таралу аумақтарын картада көрсетіп, сақтану шараларын ұсынады

Қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері

10.3.2.2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін анықтайды

3.3Гидросфера

Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру

10.3.3.1 Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға береді

Су ресурстарының экологиялық проблемалары

10.3.3.2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде су ресурстарының экологиялық проблемаларын талдап, шешу жолдарын ұсынады

Қазақстанның ішкі суларының геосаяси мәселелері

10.3.3.3 Қазақстандағы су ресурстарының геосаяси проблемаларын жіктеп шешу жолдарын ұсынады: трансшекаралық өзендер, Каспий теңізінің мәртебесі

3.4Биосфера

Табиғи хоронимдердің (ерекше қорғауға алынған аумақтар) мағынасы

10.3.4.1 тақырыпқа қатысты қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіреді және транслитерациясын үш тілде ұсынады

Ноосфераның қалыптасуы

10.3.4.2 ноосфераның қалыптасу шарттарын зерттейді

Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесі.

10.3.4.3 Қазақстанның ноосфера дамуына қосқан өзіндік үлесін бағалайды

3.5
Табиғи-аумақтық кешендер

Табиғат кешендеріне әсер ететін антропогендік факторлар

10.3.5.1 жергілікті компонент негізінде антропогендік факторлардың табиғат кешендеріне әсерін зерттейді

Антропогендік ландшафттарды жақсарту жолдары

10.3.5.2 антропогендік ландшафттарды жақсарту жолдарын ұсынады: рекультивация, мелиорация ландшафттық дизайн

3-тоқсан

4-бөлім .Әлеуметтік география

4.1Тұрғындар географиясы

Қазақстандағы ойконимдер

10.4.1.1Қазақстандағы ойконимдерді жіктеп, мағынасын түсіндіреді және транскрипциясын үш тілде ұсынады

Қазақстанда елді мекендердің мәселелер

10.4.1.2 Қазақстанның елді мекендерінің проблемаларын жіктеп, шешу жолдарын ұсынады

Урбандалу үдерісі

10.4.1.3 урбандалу үдерісінің себеп-салдарын түсіндіру арқылы байланысты проблемалардың шешу жолдарын ұсынады

Қазақстанда урбандалу үдерісіне баға беру

10.4.1.4 Қазақстандағы урбандалу үдерісіне баға береді

5-бөлім .Экономикалық география

5.1 Табиғи ресурстар

Тұрақты даму

10.5.1.1 тұрақты дамудың белгілері мен бағыттарын сипаттайды

Қазақстанда табиғатты пайдаланумен байланысты проблемалар

10.5.1.2 Қазақстанда табиғатты пайдалану проблемаларын анықтап, шешу жолдарын ұсынады

10.5.1.3 жергілікті компонент негізінде табиғатты пайдалануға байланысты зерттеу жүргізеді

4-тоқсан

5-бөлім. Экономикалық география

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Қазақстанның индустриялы-инновациялық даму бағыттары

10.5.2.1 Қазақстанның индустриялық-инновациялық даму бағыттарын анықтап, болжам жасайды

Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымы

10.5.2.2 Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымының жағдайын талдап, дамыту жөнінде ұсыныстар әзірлейді

Қазақстан аймақтары инфрақұрылымының даму деңгейі

10.5.2.3 Қазақстан аймақтарының инфрақұрылымын талдап, проблемаларды шешу жолдарын ұсынады

5.3 Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы

Қазақстан шаруашылығының салалары

10.5.3.1 Қазақстан шаруашылығы салаларын жоспар бойынша сипаттайды

Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық салалары мен мамандануы

10.5.3.2 Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық салаларын анықтап, мамандануын түсіндіреді

5.4 Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері

Дүниежүзілік шаруашылықтың субъектілері

10.5.4.1 дүниежүзілік шаруашылықтың субъектілерін сипаттайды

Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі

10.5.4.2 халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің мәнін анықтайды

Халықаралық экономикалық қатынастар түрлері

10.5.4.3 халықаралық экономикалық қатынас түрлерін жіктеп, сипаттайды

Дүниежүзілік шаруашылықтың даму модельдері мен аумақтық құрылымы

10.5.4.4 дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштерін сипаттайды: жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өні оның ішінде жан басына шаққанда

Дүниежүзілік шаруашылықтың даму модельдері мен аумақтық құрылымы

10.5.4.5 дүниежүзілік шаруашылықтың модельдері мен аумақтық құрылымын талдайды

Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері

10.5.4.6 дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістерін талдайды

Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықта алатын орны

10.5.4.7 Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын анықтайды

Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттары, орны

10.5.4.8 Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын, орнын анықтайды

6-бөлім .Елтану және саяси география негіздері

6.1 Дүние жүзі елдері

Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайы

10.6.1.1 Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайына кешенді баға береді

Қазақстандағы саяси-әкімшілік хоронимдер

10.6.1.2 Қазақстандағы саяси-әкімшілік хоронимдерді жіктеп, мағынасын түсіндіреді және транслитерациясын үш тілде ұсынады;

Қазақстан Республикасы туралы кешенді географиялық ақпаратты ұсыну формалары

10.6.1.3 Қазақстан Республикасы туралы кешенді географиялық ақпаратты түрлі мақсатты аудиториялар үшін дайындайды

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
640-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – білім алушылардың органикалық дүниенің көптүрлілігі, оның заңдылықтары мен үдерістері туралы биолгиялық білім негіздерін, адам оның ажырамас бөлігі ретіндегі саналы түсінігін қалыптастыру.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) жер бетіндегі барлық тірі ағзалардың құндылығын түсіну үшін өмірдің құрылымды-функционалды және генетикалық негіздері туралы, тірі табиғат ағзаларының көбеюі мен дамуы, экожүйелер, биоалуантүрлілік, эволюция туралы білім жүйесін қалыптастыру;

      2) биология бойынша терминологиялық сөздікті кеңейту;

      3) экологиялық этика нормалары мен ережелерін, табиғатқа жауапкершілікпен қарауды қалыптастыру;

      4) генетикалық сауаттылықты қалыптастыру - салауатты өмір салты негіздерін, адамның психикалық, денелік және рухани денсаулығын сақтау.

      4. Түзету – дамытушылық міндеттер:

      1) есту арқылы қабылдауын қалыптастыру;

      2) естімейтін білім алушылардың практикалық іс-әрекетте биологиялық білімдерін қолдануға қабілетті тұлғасын дамыту;

      3) сөйлеу мәдениетін, қарым-қатынастың әртүрлі тәсілдерін, білімді функционалды қолдануды, проблемаларды шешуді және шешім қабылдауды дамыту;

      4) естімейтін білім алушылардың арнайы білім беруін сапалы дараландыру мүмкіндіктерін кеңейту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Естімейтін білім алушыларды оқыту процесінде бірқатар ерекшеліктерді ескеру қажет:

      1) білім алушының есту қабілетінің болмауы немесе нашар естуі;

      2) неғурлым қарапайым ойлау операцияларының басымдылығы (талдау және синтез);

      3) ойлау қисындылығы мен тиянақтылығы деңгейінің төмендеуі;

      4) абстрактылы-талдамалы ойлау формаларына көшудің қиындықтары;

      5) механикалық жадының абстрактылы-талдамалы жадынан, жанама жадынан тікелей есте сақтауының басым болуы; қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді жады көлемінің төмендеуі, еріксіз есте сақтау қабілетінің айтарлықтай төмендеуі;

      6) сөйлеу тілінің дамуында - сөздік қорының, әсіресе белсенді қорының шектеулігі, сөйлеу тілінің грамматикалық құрылымын игерудің баяулауы, айтылымның бұзылуы, жазбаша сөйлеу тілін меңгерудегі қиындықтар.

      6. Естімейтін білім алушыларды оқытудың негізгі қағидалары: қол жетімділік, тұлғалы- бағдарлық тәсіл, көрнекілік және коммуникативтілік.

      7. Оқытудың қол жетімділігі - материалдың қол жетімділігі және оны білім алушылардың түсінуі, ғылыми тұжырымдамаларды оңтайлы жеткізе ұсыну, мәтіндерді қажетті иллюстрациялар мен дидактикалық материалдармен қамтамасыз ету.

      8. Тұлғалы-бағдарлық тәсіл – білім алушылар тұлғасының үйлесімді қалыптасуы мен жан-жақты дамуы, шығармашылық қабілеттерін толық ашу және биология сабақтарында жеке тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеу, эмоционалды-еріктік саласын, психикалық процестерін түзеу.

      9. Көрнекілік қағидасы - оқушылардың танымдық тәжірибесін байыту, абстрактылық ұғымдарды меңгерту үшін нақты өмірдегі затты немесе құбылысты сезіну арқылы қабылдау негізінде білім, білік және дағдыларын қалыптастыру қажеттілігінен көрініс алады.

      10. "Биология" пәнін оқытудағы коммуникативтік тәсіл - қарым-қатынас құралы ретінде тілді меңгеруден тұрады және білім алушыларды әртүрлі тілдік жағдайда еркін бағдарлауға үйретеді.

      11. Осы қағидаларды жүзеге асыру үшін қажет:

      1) танымдық іс-әрекетпен тығыз байланыста қоршаған әлем туралы білімді кеңейту негізінде естімейтін білім алушылардың ауызша, жазбаша, диалогтік сөйлеу дағдыларын дамыту;

      2) биологияны оқыту процесінде логикалық ойлауды дамытуға, сөйлеу ортасын құруға, өзіндік жұмысты ұйымдастыруға ықпал ететін жаңа формаларды, әдістерді, құралдарды қолдану;

      3) ымдау және дактильді сөйлеу тілі естімейтін білім алушыларға таныс емес жаңа терминологияны түсіндіру жағдайларында көмекші құрал ретінде қолданылады;

      4) естімейтін білім алушыларға биологияны оқыту процесінде дидактикалық ережелерді сақтау қажет: оқытылатын материалдың аз мөлшері, қайталануы, бақылау және жаңа тақырыпқа біртіндеп енгізу, өткен материалды өзектілендіру;

      5) биологияның басқа пәндермен пәнаралық байланысы, оның ішінде инвариативті және түзету компоненттері, білім беру технологиялары ортасында негізгі білім мен дағдыларды қамтамасыз етеді.

      12. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (бұдан әрі - АКТ) пайдалану:

      1) ақпараттық-коммуникациялық технологияларын қолданудағы құзыреттілк базалық АКТ-дағдылары негізінде құрылады және жұмыс, бос уақыт және коммуникация үшін технологияларды дұрыс және шығармашылық тұрғыда қолдануды қамтиды;

      2) мультимедиялық ресурстары мен бұқаралық ақпарат құралдарының АКТ-рын, интерактивті тақталар мен компьютерлерді қолдану биология бойынша оқу процесін жаңғыртуға және жандандыруға ықпал етеді, есту қабілетін оңтайлы түзетуге қол жеткізуде компенсаторлық механизмдерді белсендетеді;

      3) ақпаратты іздеу, өңдеу және алмасу үшін Интернет-ресурстарды пайдалану қажет;

      4) АКТ-ны қолдану арқылы білім алушы өз қызметін дербес ұйымдастыра алады.

      13. Бағдарламаны жүзеге асыру үшін сыныптар келесідей жабдықтармен жабдықталады:

      1) фронталды оқу қызметіне арналған стационарлық дыбыс күшейткіш жабдық;

      2) мультимеялық компьютерлік сынып;

      3) жеке есту аппараттары, сөйлеу экраны.

      14. Кітап қорының сақталуын қамтамасыз ететін оқу залдарымен және кітап қоймаларымен жабдықталған жұмыс аймақтары, медиатекасы бар ақпараттық-кітапханалық қоры.

3-тарау. "Биология" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Биология" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты

      4) 10-сыныпта - аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      16. Оқу пәнінің мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) "Тірі ағзалардың көп түрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі;

      2) "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, эволюциялық даму" бөлімі;

      3) "Ағзалар және қоршаған орта" бөлімі;

      4) "Қолданбалы кіріктірілген ғылымдар" бөлімі;

      17. "Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) тірі ағзалардың көптүрлілігі;

      2) қоректену;

      3) заттардың тасымалдануы;

      4) тыныс алу;

      5) бөліп шығару;

      6) қозғалыс;

      7) үйлесім және реттелу.

      18. "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік. Эволюциялық даму" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) көбею;

      2) жасушалық айналым;

      3) өсу және даму;

      4) тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары;

      5) эволюциялық даму мен селекция негіздері.

      19. "Ағза және қоршаған орта" бөлімі келесідей бөлімшелерден тұрады:

      1) Биосфера, экожүйе, популяция;

      2) Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері.

      20. "Қолданбалы кіріктірілген ғылымдар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) молекулярлық биология және биохимия;

      2) жасушалық биология;

      3) микробиология және биотехнология;

      4) биофизика.

      21. 7-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Биологияға кіріспе" бөлімшесі: биология пәні. Биологияның мақсаттары мен міндеттері Тірі организмдердің жалпы белгілері; Тірі организмдердің табиғаттағы және адам өміріндегі рөлі;

      2) "Экожүйе" бөлімшесі: тірі әлемнің тіршілік ету ортасы. Қоршаған ортаның факторлары. Өлі табиғат факторлары. Биотикалық факторлар. Азық-түлік тізбегі және азық-түлік желілері. Экожүйе. Тірі және өлі табиғаттың өзара байланысы. Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері;

      3) "Тірі ағзаларды топтастыру" бөлімшесі: Өсімдіктерді топтастыру. Жануарларды топтастыру;

      4) "Жасуша биологиясы. Су және органикалық заттар" бөлімшесі: Үлкейту құралдары. Олармен жұмыс істеу ережелері. "Пияз қабығының микропрепаратын дайындау" зертханалық жұмысы Өсімдік жасушасының құрылысы.Жануарлар жасушасының құрылымы. Жасушаның тіршілік әрекеті. Су – тірі ағзаның тіршілік ету негізі. Трі ағзаның тіршілік әрекеті үшін микро және макро бөлшектердің рөлі. Азық-түлік өнімдеріндегі органикалық құрамы Өсімдік өміріндегі тыңайтқыштардың рөлі;

      5) "Заттардың тасымалдануы" бөлімшесі: Тірі ағзалардағы қоректік заттарды тасымалдауы Сабақтың ішкі құрылымы Жануарлардың тасмалдау жүйесі;

      6) "Тірі ағзалардың қоректенуі" бөлімшесі: Жапырақтың сыртқы және ішкі құрылымы. Фотосинтез, күн сәулесі мен хлорофиллдің осы процестегі рөлі. Өсімдіктердің минералды қоректену өзегі ретінде тамырдың сыртқы және ішкі құрылымы;

      7) "Тыныс алу" бөлімшесі: Өсімдіктердің тыныс алуы. Оттегіні сіңіру, көмір қышқыл газ және су бөлу. Тірі ағзалардың тыныс алу түрлері. Омыртқасыз жануарлардың тыныс алуы. Омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелері . Тірі ағзалардың тыныс алу органдарының олардың тіршілік әрекеті процесіндегі рөлі;

      8) "Бөліп шығару" бөлімшесі: Өсімдіктердің бөліну мүшелері. Омыртқасыз жануарлардың бөліп шығару мүшелері. Омыртқалы жануарлардың бөліп шығару мүшелері. Тірі организмдердің тіршілік әрекеті процесінде олардың бөліп шығару мүшелерінің рөлі;

      9) "Қозғалыс" бөлімшесі: Тірі ағза қозғалысының рөлі. Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері Омыртқалы жануардың қозғалу мүшелері. Омыртқасыз жануардың қозғалу мүшелері;

      10) "Үйлесім және реттелу" бөлімшесі: Омыртқасыз жануарлардың жүйке жүйесінің жалпы құрылуы. Омыртқалы жануарлардың жүйке жүйесінің жалпы құрылысы. Бүкіл ағзаны реттеудегі жүйке жүйесінің рөлі;

      11) "Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары" бөлімшесі: Ағзаның тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілері.Тұқым қуалаушы-лық пен өзгергіштіктің негізгі ұғымдары;

      12) "Көбейю" бөлімшесі: Тірі ағза үшін көбейю үрдісінің рөлі.Көбейюдің негізгі әдістері. Жасушалардың тіршілік етуі. Жасушаның өсуы мен бөлінуі. Жасушаның бөліну процесінде хромосомалардың рөлі;

      13) "Өсу және даму" бөлімшесі: Тірі ағзаның өсуі мен даму үрдісі. Өсімдіктердің жеке даму кезеңдері. Жануарлардың жеке даму кезеңдері:

      14) "Микробиология және биотехнология" бөлімшелер: Бактериялардың құрылуы мен тіршілік әрекет үрдісі мен құрылуы. Вирустың құрылуы мен тіршілік әрекеті үрдісі мен құрылуы.

      22. 8-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Экожүйелер". Ортаның экологиялық факторлары: абиотикалық (температура, жарық, рН, ылғалдылық) биотикалық (микроағзалар, жануарлар,өсімдіктер). Зертханалық жұмыс: "Жергілікті жердің экожүйелерін зерттеу (мектеп ауласы мысалында)". Қоректік тізбектер және қоректік торлар. Модельдеу "Қоректік тізбек пен торды құру". Экологиялық сукцессиялар: Бірінші және екінші реттік сукцессиялар. Экожүйелердің алмасуы. Адам экожүйенің бір бөлігі. Антропогендік фактор. Адам әрекеттерінің экожүйеге жағымсыз әсері. Қазақстанда ерекше қорғалатын аймақтар. Жергілікті жердің ерекше қорғалатын аймақтары. Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы. Жергілікті өңірдің ҚР Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктері;

      2) "Тірі ағзаларды топтастыру". Тірі ағзалардың бес патшалығына жалпы сипаттама: прокариоттар, протисталар, саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар. Өсімдіктер мен жануарлардың негізгі жүйелік топтары: Патшалықтар. Типтер. Бөлімдер. Кластар. Өсімдіктер мен жануарларды топтастырудың маңызы. Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың сыртқы құрылысындағы ерекшеліктер. Дихотомиялық әдіс. Дихотомиялық кілттерді қолдану;

      3) "Жасушалық биология". Жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі түсініктері. Өсімдіктер және жануарлар жасушаларын салыстыру. Жарық микроскобынан көрінетін жасуша құрылымдары: пластидтер, вакуоль, ядро, цитоплазма, жасушалық мембрана, жасушалық қабырға;

      4) "Су және органикалық заттар". Судың қасиеттері: беттік керілу, судың қозғалысы, еріткіштігі, қайнау және балқу температурасы, жылу сыйымдылығы. Судың биологиялық маңызы және оның еріткіш ретіндегі, температураны сақтау мен реттеудегі рөлі. Зертханалық жұмыс "Судың тірі ағзалар үшін маңызы мен қасиеттерін зерттеу". Микро- (мырыш, темір, селен, фтор) және макроэлементтердің (магний, кальций, калий, фосфор) тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Азық-түліктердегі органикалық заттар: нәруыздар, майлар, көмірсулар. Зертханалық жұмыс: "Азық-түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар болуын зерттеу". Өсімдіктерде макроэлементтердің тапшылығы (азот, калий, фосфор,). Тыңайтқыштар: органикалық және минералдық (азотты, калийлі және фосфорлы);

      5) "Заттардың тасымалдануы". Заттар тасымалдануының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Заттардың тасымалдануына қатысатын тірі ағзалардың мүшелері мен мүшелер жүйесі. Сабақ және тамыр. Сабақтың ішкі құрылысы: қабық, камбий, сүрек, өзек. Тамыр аймақтары: бөліну, өсу, сору және өткізу аймақтары. Тамырдың ішкі құрылысы: флоэма, ксилема, камбий. Зертханалық жұмыс: "Сабақтың ішкі құрылысын зерттеу". Зертханалық жұмыс: "Тамыр аймақтарын зерттеу". Ксилема, флоэма және олардың құрылымдық элементтері. Жануарлардағы қанайналым мүшелері: буылтық құрттар, ұлулар, буынаяқтылар және омыртқалылар;

      6) "Тірі ағзалардың қоректенуі". Жапырақтың құрылысы мен қызметі. Жапырақтың ішкі құрылысы. Лептесік. Жапырақ фотосинтездеуші негізгі арнайы мүше. Судың булануы мен газдардың алмасуы. Фотосинтезге қажетті жағдайлар. Зертханалық жұмыс: "Фотосинтез үдерісіне қажетті жағдайларды зерттеу";

      7) "Тыныс алу". Өсімдіктер мен жануарлар үшін тыныс алудың маңызы. Тынысалу - энергия көзі. Тыныс алу типтері: анаэробты және аэробты. Анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру: оттегінің қатысында/қатысынсыз, статикалық/динамикалық жұмыс, жылықанды/суыққанды жануарлар. Өсімдіктердің тыныс алуы. Тұқымның немесе өскіндердің тыныс алуы мысалында. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердің тыныс алуын зерттеу". Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелері (бунақденелілердің демтүтіктері, балықтарының желбезектері, құстардың және сүтқоректілердің өкпесі). Модельдеу: "Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алу жүйесі мүшелерін салыстыру". Тыныс алу мүшелері. Адамның тыныс алу жолдарының құрылысы мен газ алмасу мүшелері. Тыныс алу мүшелерінің аурулары. Тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдары (өкпе обыры, астма, бронхит, туберкулез, тұмау);

      8) "Бөліп шығару". Бөліп шығарудың тірі ағзалар үшін маңызы. Жануарлардағы бөліп шығару өнімдері. Зат алмасудың соңғы өнімдері. Өсімдіктердегі бөліп шығару өнімдері: тыныс алу мен фотосинтездің бастапқы және соңғы өнімдері. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердің тыныс алу ерекшеліктерін өскіндер мысалында зерттеу". Жануарлардың бөліп шығару жүйелері. Жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру;

      9) "Қозғалыс". Өсімдіктердің қозғалысы. Қозғалыстың өсімдіктер тіршілігіндегі маңызы. Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері (тропизмдер, таксистер, өсу қозғалыстары). Өсімдіктердің өсуі мен дамуына жарықтың әсері. Жарықтың түсу деңгейіне қарай өсімдіктердің бейімделуі. Фотопериодизм күннің жарық түсу ұзақтығына ағзалардың бейімделуі. Жануарлардың қозғалыс мүшелері. Тірі ағзалардағы қозғалыстың рөлі. Жануарлардың қозғалу тәсілдеріне мысалдар. Жануарлардың мекен ортасы мен қозғалыс тәсілдері арасындағы байланыстарды анықтау;

      10) "Үйлесім және реттелу". Жүйке жүйесінің типтерін салыстыру: диффузиялы, сатылы, түйнекті, түтіктәрізді. Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі. Нейронның құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері. Жүйке жүйесінің орталық және шеткі бөлімдері. Жұлын. Ми. Ми бөлімдерінің құрылысы мен қызметтері: сопақша ми, артқы (ми көпірі, мишық), орталық және аралық ми. Үлкен ми сыңарлары. Рефлекстік доға: рецептор, сезгіш, аралық, қозғалыс нейрондары, жұмыс мүшесі. Зертханалық жұмыс: "Тізе рефлексі". Мінез-құлықтың рефлекторлық табиғаты: шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі. Ішкі мүшелер жұмысының жүйкелік реттелуі. Адам ағзасы үшін ұйқының маңызы. Биологиялық ритмдер. Ұйқының кезеңдері: баяу және жылдам ұйқы. Жұмысқа қабілеттілік. Күн тәртібі. Оқу еңбегі мен дене еңбегінің гигиенасы. Күйзеліс. Күйзеліс жағдайларымен күрес және олардың алдын алу әдістері. Жүйке жүйесінің қызметіне алкаголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсері;

      11) "Тұқымқуалау мен өзгергіштік". Адамда белгілердің тұқым қуалауында гендер мен дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) рөлі. Жүре пайда болған және тұқым қуалайтын белгілер. Хромосоманың құрылымы. Генетикалық материалды сақтаушы және тасымалдаушы дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) жайлы түсінік. Модельдеу "Адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу". Әртүрлі ағза түрлерінің хромосомалар саны. Соматикалық және жыныс жасушалар. Гаплоидты және диплоидты хромосомалар жиыны;

      12) "Көбею". Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюі. Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюінің биологиялық маңызы. Өсімдіктердің өсімді жолмен көбеюі, оның түрлері және табиғаттағы биологиялық маңызы. Өсімдік өсіруде өсімді жолмен көбею тәсілдерін қолдану. Қалемшелеу, сұлатпа өркен, телу (қалемшелермен, көзшелермен), көбею ұлпаларымен. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердегі вегетативті көбею тәсілдері". Гүл құрылысы. Тозаңдану түрлері. Гүлдеу және тозаңдану. Тозаңдану түрлері (өздігінен, айқас, жасанды). Өсімдіктердегі ұрықтану туралы түсінік және зиготаның түзілуі. Қосарлы ұрықтану. Қосарлы ұрықтанудың биологиялық маңызы;

      13) "Өсу және даму". Ағзалардың жеке дамуы түсінігі. Өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдері. Бөліну, өсу, көбею, қартаю. Өсімдіктердің өсуі. Сабақтың ұзарып және жуандап өсуі. Камбийдің рөлі. Жылдық сақиналар. Зертханалық жұмыс: "Жылдық сақинаны санау". Жануарлардағы тура және түрленіп даму онтогенез типтері. Бунақденелілердің шала және толық түрленіп дамуына мысалдар. Модельдеу "Жануарлардағы онтогенез типтерін салыстыру";

      14) "Микробиология және биотехнология". Бактериялардың формаларының әртүрлілігі. Бактериялардың таралуы. Зертханалық жұмыс: "Пішен таяқшасының сыртқы пішінін қарастыру". Бұршақ тұқымдастардың тамырындағы түйнек бактериялары. Бактерияларды пайдалану. Табиғаттағы және адам өміріндегі бактериялардың маңызы. Зертханалық жұмыс: "Өндірісте йогурт және ірімшік жасауды зерттеу". Патогендермен күрес тәсілдері. Бактериялардың антибиотиктерге тұрақтылығы. Зертханалық жұмыс: "Антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерін қолдануды зерттеу". Вирустар. Жасушасыз құрылым иелері вирустардың құрылыс ерекшеліктері.

      23. 9-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Жасушалық биология". Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, Гольджи аппараты, вакуоль. Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшық ет, жүйке. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу". Зертханалық жұмыс: "Жануарлар ұлпаларын жіктеу";

      2) "Молекулярлық биология". Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық. Көмірсулар – энергия көзі. Глюкоза, сахароза, гликоген, крахмал, жасұнық пен хитиннің маңызы және қызметтері. Липидтердің қасиеттері мен қызметі. Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз. Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері;

      3) "Тірі ағзалардың көптүрлілігі". Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау. Балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашық тұқымдылар және жабық тұқымдылар. Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар. Зертханалық жұмыс: "Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу". Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама. Көрсетілім "Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау";

      4) "Қоректену". Жауын құртының, сиырдың және адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы. Модельдеу "Адамның, сиырдың және жауынқұртының" асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру. Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы. Адамның ас қорыту жолдарының құрылысы. Ас қорыту бездері. Ас қорыту мүшелерінің қызметі. Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу. Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. А авитаминоздағы ақшам соқыр, В1 авитаминоздағы бери-бери ауруы, С авитаминоздағы қырқұлақ, Д авитаминоздағы мешел аурулары. Зертханалық жұмыс: "Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау";

      5) "Заттардың тасымалдануы". Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз. Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы. Қанның құрамы мен қызметі. Қан түйіршіктері: эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер. Плазма. Қанның қызметі: транспорттық, гомеостаздық, қорғаныштық. "Әртүрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу" зертханалық жұмысы Қан жасушаларын формасына, мөлшеріне, санына және ядросының болуына қарай салыстыру. Иммунитет. Гуморальдық және жасушалық иммунитет. Лейкоциттердің түрлі типтері және олардың қызметтері. Т- және В- лимфоциттердің әрекет етуі. Жұқпалы аурулар және олардың алдын алу: амебалық қантышқақ, фитофтороз, оба, күл, лейшмания, герпес (ұшық). Иммунитет. Иммунитеттің түрлері: туа пайда болған және жүре пайда болған иммунитет. Екпенің (вакцин) түрлері және оның жасанды иммунитетті қалыптастырудағы маңызы. Жұқпалы аурулардың алдын алу. Қан топтары. Қан құю. Резус-фактор. Агглютинация. Резус-конфликт. Буылтық құрттардың (жауын құрт), ұлулардың, буынаяқтылардың және омыртқалылардың жүрегі және қан тамырларының құрылысы мен қызметі. Қан тамырлар жүйесінің түрлері. Ашық және тұйық қанайналым жүйелері. Үлкен және кіші қанайналым шеңберлері. Адамның қанайналым жүйесі. Зертханалық жұмыс: "Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу". Жүрек - қантамырлар жүйесі аурулары (гипертония, инфаркт, тахикардия, ишемиялық ауру, атеросклероз, инсульт). Аурудың себептері: тұқым қуалайтын ауруларға бейімділік, салауатты өмір салтын дұрыс ұстанбау;

      6) "Тыныс алу". Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу. Өкпедегі қанның оттекке қанығуы. Ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу. Қанның көмірқышқыл газына қанығуы, жасушаның оттекке қанығуы. Тыныс алу және тыныс шығару механизмі. Кеуде қуысының құрылысы. Тыныс алуға және тыныс шығаруға қатысатын бұлшықеттер. Тыныс алу және тыныс шығарудағы көкеттің маңызы. Ауа жүретін жолдардағы қысымның өзгеруі. Тыныс алудың минуттық көлемі. Әртүрлі жастағы, физикалық дамыған, ер және әйел адамдардың өкпесінің тіршілік сыйымдылығы. Тыныс алу қозғалыстарының жиілігі. Шылым шегудің өкпенің тіршілік сыйымдылығына әсері. Зертханалық жұмыс: "Өкпенің тіршілік сыйымдылығын зерттеу";

      7) "Бөліп шығару". Зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы (бүйрек, несепағар, қуық, несеп жолы) мен қызметі. Бөліп шығару және сүзу мүшелері. Бүйректің құрылысы (қыртысты және милы қабат, нефрон, пирамида, астауша, бүйрек өзекшелері). Терінің маңызы, құрылысы мен қызметі. Тер бөлінудің реттелуі. Тері ауруларының пайда болу себептері мен салдары (қышыма, теміреткі, безеу бөртпелері). Белгілері мен алдын алу шаралары;

      8) "Қозғалыс". Адам қаңқасының құрылысы. Тірек – қимыл жүйесінің маңызы мен қызметі. Сүйектің макро - және микроскопиялық құрылысы. Сүйектің химиялық құрамы. Зертханалық жұмыс: "Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы". Көрсетілім "Сүйектің химиялық құрамы". Сүйектің байланыс түрлері: қозғалмайтын, жартылай қозғалмалы, қозғалмалы. Буынның құрылысы және қызметтері. Сүйек буындарының атқаратын қызметіне сәйкес бейімделуі. Бұлшықет ұлпаларының құрылысы мен қызметі (бірыңғай салалы, көлденең жолақты қаңқа, көлденең жолақты жүрек). Зертханалық жұмыс: "Бұлшық ет ұлпаларының құрылысын зерттеу" Адам денесінің бұлшық еттерін жіктеу. Гиподинамия. Сымбаттың бұзылуы және жалпақтабандылықтың пайда болу себептері. Сымбаттың бұзылуы мен жалпақтабандылықтың алдын алу шаралары;

      9) "Биофизика". Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты адамның қаңқа құрылысының ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты бұлшық еттің маңызы. Тік жүру кезіндегі дененің ауырлық орталығы. Адам денесіндегі иіндер;

      10) "Үйлесім және реттелу". Көру мүшелерінің құрылысы. Көрудің маңызы. Көру қызметінің бұзылуы. Көру гигиенасы. Зертханалық жұмыс: "Көру жітілігі мен көру аймағының шегін зерттеу". Есту мүшесінің құрылысы. Естудің маңызы. Естудің бұзылу себептері. Есту мүшесінің гигиенасы. Зертханалық жұмыс "Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу" (құлақтың есту қабілетін анықтау). Таяқшаның, құтышаның және түкті жасушалардың құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс: "Соқыр дақты анықтау, түстердің аралсуына тәжірибе, дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтуі". "Гормондар", "Гуморальдық реттелу" ұғымдары. Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасуы және қызметі. Бездерден бөлінетін гормондар. Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындаған аурулар (гипо- және гиперфункция). Адам денесінде орналасқан тері рецепторлары (терморецепторлар, механорецепторлар, ноцицепторлар) Зертханалық жұмыс: "Тері сезімталдығын зерттеу". Жылықанды жануарлардың тұрақты температураны сақтауындағы терінің рөлі. Температураға сезімталдық. Терморецепторлардың температураның өзгеруіне бейімделуі;

      11) "Көбею". Митоз. Мейоз. Митоз бен мейоздың биологиялық маңызы. Жануарлардың көбею формалары. Жыныссыз көбею типтері. Жынысты көбею. Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі. Гаметофит. Спорофит. Ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі;

      12) "Өсу және даму". Эмбрионалдық даму кезеңдері: бластула, гаструла, нейрула. Ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануы. Органогенез;

      13) "Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары". Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы маңызы. Өзгергіштік пен қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштік арасындағы өзара байланыс. Қолдан сұрыптау және оның селекция үшін маңызы. Қолдан сұрыптау түрлері. Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары. Қазақстан аумағында кездесетін егістік дақылдар мен үй жануарларының қолтұқымдары. Маңызды белгілер;

      14) "Биосфера, экожүйе, популяция". Экожүйелердің компоненттері. Су және құрлық экожүйелері. Модельдеу "Су және құрлық экожүйелерін салыстыру". Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стратегиялары). "Жыртқыш-жемтік" қарым-қатынас түрі. Популяция санының өзгеруі. Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлері. Ағзалардың тікелей және жанама қарым-қатынас түрлері. Қоршаған орта жағдайларының өзгерістеріне ағзалардың бейімделуі;

      15) "Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері". Адамның табиғаттағы рөлі. Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау. Биологиялық алуан түрлілікті сақтау. Дүниежүзілік Тұқым қоры. Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары. Себептері мен салдарлары. Оларды шешу жолдары.

      24. 10-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Жасушалық биология". Жасушаның негізгі компоненттерінің қызметтері. Жасуша құрылымдары: плазмалық мембрана, цитоплазма, ядро, эндоплазмалық тор, жасуша орталығы, рибосомалар, Гольджи аппараты мен лизосомалар, митохондрия, пластидтер, қозғалыс органоидтары, жасушаның қосындылары. Құрылыстары және атқаратын қызметтері. Жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу. Ұлғаю, актуальды өлшемі және суреттің нақты өлшемі. Өлшем бірліктерін СИ жүйесіне аудару (сантиметр-миллиметр-микрометр-нанометр). Модельдеу "Микрофотографияларды пайдаланып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу";

      2) "Тірі ағзалардың көп түрлілігі. Биосфера және экожүйе". Әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлық номенклатураны қолдану. Зертханалық жұмыс: "Анықтағыш көмегімен өсімдіктер мен жануарлар түрлерін (жергілікті жердің) анықтау". Популяцияның өсуінің экспоненциалды және сигмоидты қисығы. Экожүйедегі энергия тасымаланың тиімділігі. Энергия ағыны және қоректік тізбектер. Экологиялық пирамида түрлері. Табиғаттағы көміртек пен азот айналымы. Биосферадағы биохимиялық үрдістер. Топырақ пен шөгінді жыныстар түзудегі тірі ағзалардың рөлі;

      3) "Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері". Пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері. Пестицидтердің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері. Жылыжай эффктісі (булану) және озон қабатының жұқаруы. Дүниежүзілік мұхит деңгейінің, су мен атмосфера температурасының көтерілуінің тірі ағзаларға әсері;

      4) "Қоректену". Ыдырау үдерісі. Асқорыту ферменттерінің әсері. Асқорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару. Ферменттердің әсер ету механизмі. Ферменттің белсенді орталығы. Зертханалық жұмыс: "Ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу". Өттің әсерінен майлардың эмульгациясы. Зертханалық жұмыс "Өттің әсерінен майлардың эмульгациялануын зерттеу";

      5) "Заттар тасымалы". Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы. Сыртқы және ішкі факторлардың транспирацияға әсері. Зертханалық жұмыс: "Транспирация үдерісі кезіндегі сыртқы факторларды (температура, ылғалдылық пен су буының қысымы, ауа қозғалысын) зерттеу. Зертханалық жұмыс: "Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қатынасының (сірқабық (кутикула) мен лептесіктер) транспирация үдерісіне әсері". Сыртқы факторлардың флоэмада зат тасымалына әсері: температура, ылғалдылық, жарық;

      6) "Тыныс алу". Анаэробты және аэробты тыныс алу. Анаэробты және аэробты тыны салу үдерістерін химиялық реакция теңдеулерін қолданып қарастыру. Анаэробты және аэробты тыныс алудың тиімділіктері. Аэробты, анаэробты тынысалу үдерістерімен байланысты бұлшық еттердің қажуы. Аэробты және анаэробты тынысалуға физикалық жүктемелердің әсері;

      7) "Бөліп шығару". Нефронның құрылысы және қызметі. Ультрафильтрация. Абсорбция және таңдамалы реабсорбция. Несептің құрамы. Фильтрация мен кері фильтрацияның себептері. Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар (кариес, іріңді ангина. Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары. Құрлықта, шөлде, тұщы және тұзды суларда тіршілік ететін тірі ағзалардың зат алмасуының соңғы өнімдері. Құрамында азоты бар органикалық заттардың ыдырау өнімдері: аммиак, несепнәр, несеп қышқылы;

      8) "Үйлесім және реттелу". Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар. Модельдеу "Жүйке ұлпаларын зерттеу". Миеленді, миеленсіз аксондарда жүйке импульстарының туындауы және өткізілуі. Өткізу жылдамдығы. Мембраналық потенциал, тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы. Модельдеу "Жүйке импульстарының туындауы мен таралу жылдамдығын зерттеу". Тірі ағзалардағы электрлік үдерістер. Электрорецепторлар және электрлі мүшелер. Тыныс алу мен тыныс шығарудың реттелуі мысалында нейрогуморальдық реттелу механизмі. Жүйкелік және гуморальдық реттелуді салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі. Нейрокомпьютерлік интерфейс. Компьютер мен ми арасындағы ақпарат алмасу жүйесі. Гомеостазды тұрақты ұстаудың механизмдері. Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеуші. Зертханалық жұмыс: "Ауксиннің өсімдіктерге әсерін зерттеу";

      9) "Қозғалыс". Бұлшық еттің жұмысы. Көрсетілім "Негізгі бұлшық еттердің жұмысын өзіндік бақылау, иық белдеуінің қол қозғалысындағы рөлі. Бұлшық ет қозғалысын реттеу". Зертханалық жұмыс: "Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу";

      10) "Молекулярлық биология". Дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) молекулярлық құрылысының принцптері: нуклеотидтердің комплементарлылығы. Модельдеу "Дезоксирибонуклеин қышқы (ДНҚ) молекуласын құру";

      11) "Жасушалық цикл". Интерфаза. Интерфаза кезеңдері: Gl, S және G2. Митоз. Митоз фазалары. Зертханалық жұмыс: "Пияз тамыр ұшындағы жасушалардан митозды зерттеу". Митоз. Митоз фазалары. Мейоз бен митозды салыстыру. Модельдеу "Митоз кезеңдерңн зерттеу";

      12) "Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары". Г.Мендель анықтаған белгілердің тұқым қуалаушылық заңдылықтары. Тұқым қуалаушылықты зерттеудің гибридологиялық әдісі. Тұқым қуалаушылықтың генетикалық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гамета тазалығы заңы және оның цитологиялық негіздемесі. Моногибридті және дигибридті будандастыру. Басымдылық заңы. Ажырау заңы. Басымдылық заңы. Ажырау заңы. Аллельді гендердің әрекеттесуі: толық және толымсыз. Доминанттылық белгілердің пайда болуы. Талдаушы шағылыстыру ұғымы мен оның практикалық маңызы. Жыныс генетикасы. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм. Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор. Адам генетикасы. Адамның тұқымқуалау белгілерін зерттеу әдістері. Адамның генетикалық ауруларының алдын алу. Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру. Модельдеу "Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру". Өнімділікті арттыратын заманауи ауыл шаруашылық технологиялары. Өнімділігі жоғары ауылшаруашылықты жүргізудің жаңа баламалы жолдары;

      13) "Микробиология және биотехнология". Биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасы және биотехнологияда алынатын өнімдері (медицинада, өнеркәсіпте және ауыл шаруашылығында). Инсулин өндірісі;

      14) "Көбею". Адамның жыныс жүйесінің құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс "Аталық және аналық гаметалардың құрылысын зерттеу". Екінші реттік жыныстық белгілер. Ұлдар мен қыздардың жыныстық жетілуі. Биологиялық және әлеуметтік жетілу. Менструалдық цикл. Менструалдық циклдағы эстроген мен прогестерон гормондарының маңызы. Контрацепция түрлері, олардың қолданылуы мен маңызы. Жыныстық жолмен берілетін аурулар: Жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС), сифилис, гонорея, гепатит В,С. Алдын алу шаралары;

      15) "Өсу және даму". Құрсақта даму. Ұрықтық дамудың алғашқы кезеңдері. Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы. Шылым шегу, есірткі мен ішімдіктің адам ұрығының дамуына тигізетін әсері;

      16) "Эволюциялық даму". Эволюциялық ұғымдардың қалыптасуы және дамуы. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің негізгі қағидалары. Эволюцияның қазіргі заман теориясының пайда болуы. Эволюцияның қозғаушы күштері. Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі бейімделушілік. Эволюциялық үдерістегі өзгергіштіктің (мутациялық, комбинтивтік) рөлі. Табиғи сұрыпталу, оның түрлері (қозғаушы және тұрақтандырушы). Тіршілік үшін күрес (түрішілік, түраралық). Модельдеу "Бейімделгіштікті табиғи сұрыпталу нәтижесі ретінде зерттеу (көбелек)". "Түр" ұғымының анықтамасы. Түрдің құрылымы. Түр критерийлері. "Түр түзілу" ұғымы. Түр түзілудің тәсілдері мен механизмдері. Жердегі тіршіліктің пайда болу кезеңдері.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      25. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.2 "7" – сынып, "2.1" бөлім, бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      26. Бөлімдер бойынша әр сынып бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Биологияға кіріспе

7.1.1.1 биология пәнінің мақсатын және міндетін білу;
7.1.1.2 тірі организмнің белігерін атау;
7.1.1.3 табиғаттағы және адам өміріндегі организмдердің рөлін сипаттау




1.2
Тірі ағзалардың көптүрлілігі

7.1.2.1 тірі ағзаларды жүйелеу принципін және оның негізгі категорияларын білу

8.1.2.1 жүйелеудің маңызын түсіндіру;
8.1.2.2 жүйеленуде тірі ағзалардың орнын анықтау;
8.1.2.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының айырмашылық белгілерін сипаттау;
8.1.2.4 жекелеген ағзаларға қарапайым дихотомиялық кілттерді қолдану

9.1.2.1. балдырлар мүктәрізділер, қырықжапырақ тәріздестер, ашықтұ-қымдылар және жабықтұқымдылар мысалында өсімдік-тердің ерекшеліктерін сипаттау;
9.1.2.2 саңырауқұ-лақтардың ерекшелік белгілерін сипаттау;
9.1.2.3 даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер кластарын негізгі белгілеріне қарай ажырату,
9.1.2.4 буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану

10.1.2.1 әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлы номенклатураны қолдану;
10.1.2.2 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін ерекшелік белгілері бойынша танып білу (анықтағыш бойынша)

1.3
Қоректену

7.1.3.1 жапырақтың сыртқы және ішкі құрылымын білу;
7.1.3.2 фотосинтез процесін өсімдіктерді қоектенудің негізгі әдісі ретінде түсіндіру;
7.1.3.3 өсімдіктердің минералды қоректену өзегі ретінде тамырдың құрылымы мен қызметін білу

8.1.3.1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау және құрылысы мен оның қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттау;
8.1.3.2 фотосинтез үдерісі үшін қажетті жағдайларды зерттеу

9.1.3.1 омыртқасыз-дар, күйіс қайыратын жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру;
9.1.3.2 әртүрлі типті тістердің құрылысы мен қызметтері арасындағы байланы-сын және тісті күту ережелерін сипаттау;
9.1.3.3 адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру;
9.1.3.4 ас қорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану белгілерін анықтау;
9.1.3.5 адам ағза-сындағы дәрумендер-дің маңыздылығын сипаттау;
9.1.3.6 құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түліктер тізімін жасау;
9.1.2.9 азық- түлік құрамындағы С дәруменін анықтау

10.1.3.1 адамның асқорыту жолдарындағы үдерістерді сипаттау;
10.1.3.2 ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкес ферменттердің арасындағы байланысты орнату;
10.1.3.3 ферменттердің белсенділігіне әсер ететін әр түрлі жағдайларды (температура, pН) зерттеу;
10.1.3.4 өттің әсерінен майлардың эмульгациялануы үдерісін зерттеу

1.4 Заттардың тасымалдануы

7.1.4.1 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын түсіндіру;
7.1.4.2 заттарды тасымалдауға қатысатын мүшесі ретінде өсімдіктер сабағының құрылымын білу;
7.1.4.3 жануарлардың тасмалдау жүйелерін зерттеу

8.1.4.1 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызын түсіндіру;
8.1.4.2 өсімдіктерде заттардың тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу;
8.1.4.3 сабақ пен тамырдың ішкі құрылысын зерттеу;
8.1.4.4 сабақ және тамырдың құрылысы мен қызметтерінің өзара байланысын сипаттау;
8.1.4.5 ксилема мен флоэма элементтерінің құрылысын салыстыру;
8.1.4.6 жануарларда заттар тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу

9.1.4.1 қан құрамы мен қызметін сипаттау;
9.1.3.2 дайын микропрепараттар арқылы әртүрлі ағзалардың қан жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу;
9.1.4.3 лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау;
9.1.4.4 гуморальдық және жасушалық иммунитетті салыстыру;
9.1.4.5 лимфа жүйелерін және қан, ұлпалық сұйықтық пен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау;
9.1.4.6 аурулардың алдын алуындағы вакцинацияның ролін бағалау;
9.1.4.9 агглютинация және резус-конфликт механизмдерін түсіндіру;
9.1.4.9 жануарлардың жүрегінің құрылысы мен қантамыр жүйелерінің маңызын сипаттау;
9.1.4.10 қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі арасындағы байланысты орнату;
9.1.4.10 жануарлардың қантамырлар жүйесінің түрлерін сипаттау;
9.1.4.11 дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу;
9.1.4.12 қантамыр жүйесі мүшелерінің ауруларының себептері мен ауру белгілерін сипаттау

10.1.4.1 активті және пассивті тасымалдарды салыстыру;
10.1.4.2 өсімдіктердегі транспирация үдерісінің мәнін түсіндіру;
10.1.4.3 транспирация үрдісіне әсер ететін ішкі және сыртқы факторларды зерттеу;
10.1.4.4 сыртқы факторларға байланысты флоэмада заттардың тасымалдануын зерттеу

1.5 Тыныс алу

7.1.5.1 өсімдіктердің тыныс алу мүшелерін білу;
7.1.5.2 тірі ағзалардың тыныс алу түрлерін анықтау;
7.1.5.3 омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алуының құрылуын білу;
7.1.5.4 адамның тыныс алу мүшелерін білу;
7.1.5.5 тірі ағзалардың тыныс алу органдарының олардың тіршілік әрекеті процесіндегі рөлін түсіндіру

8.1.5.1 тірі ағзалар үшін тыныс алудың маңызын сипаттау;
8.1.5.2 анаэробты және аэробты тыныс алу типтерін ажырату;
8.1.5.3 өсімдіктердің тыныс алу үдерісін зерттеу;
8.1.5.4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерінің құрылыуын салыстыру;
8.1.5.5 адамның тыныс алу мүшелері құрылысының ерекшеліктерін танып білу;
8.1.5.6 тыныс алу мүшелерінің ауыруларының себептері мен олардың алдын алу жолдарын түсіндіру

9.1.5.1 өкпе менұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттау;
9.1.5.2 тыныс алу және тыныс шығару механизмін түсіндіру;
9.1.5.3 өкпенің тіршілік сыйымдылығын анықтау және қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі кезіндегі тыныс алудың минуттық көлемін анықтау

10.1.5.1 тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру;
10.1.5.2 бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу үдерістері арасындағы байланысты қарастыру

1.6 Бөліп шығару

7.1.6.1 өсімдіктердің бөліну мүшелерін білу;
7.1.6.2 омыртқасыздар мен омыртқалылардың бөліп шығару мүшелерін білу;
7.1.6.3 тірі организмдердің тіршілік әрекеті процесінде олардың бөліп шығару мүшелерінің рөлін түсіндіру

8.1.6.1 ағзалар тіршілігіндегі бөлінудің мәнін түсіндіру;
8.1.6.2 өсімдіктердегі бөлінудің ерекшеліктерін зерттеу;
8.1.6.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

9.1.6.1 адамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы мен қызметтерін сипаттау;
9.1.6.2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу;
9.1.6.3 терінің құрылысы мен оның бөліп шығарудағы маңызын сипаттау;
9.1.6.4 тері ауруларын және оның алдын алу шараларын түсіндіру

10.1.6.1 нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау;
10.1.6.2 фильтрация және несептің түзілуі үдерістерін сипаттау; 10.1.6.3 бүйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау;
10.1.6.4 зәр шығару жүйесі, бүйрек ауруларының алдын алу шараларын түсіндіру;
10.1.6.5 әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасуларының соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату

1.7 Қозғалыс

7.1.7.1 тірі ағза қозғалысының рөлін түсіндіру;
7.1.7.2 өсімдіктердің қозғалу тәсілдерін зерттеу;
7.1.7.3 Омыртқалы және омыртқасыз жануардың қозғалу мүшелерін білу

8.1.7.1 өсімдіктердің қозғалу себептерін түсіндіріп, қозғалыстың маңызын сипаттау (тропизмдер, таксистер);
8.1.7.2 жарықтың өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсерін түсіндіру;
8.1.7.3 өсімдіктердегі фотопериодизм ролін сипаттау;
8.1.7.4 омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың қозғалыс мүшелерін салыстыру

9.1.7.1 тірек-қимыл жүйесінің қызметтерін сипаттау;
9.1.7.2 сүйектің химиялық құрамын, макро және микроскопиялық құрылысын зерттеу;
9.1.7.3 сүйектердің байланыс түрлерін салыстыру;
9.1.7.4 буынның әр түрлі типтерінің құрылысы мен олардың қызметтері арасындағы байланысты орнату;
9.1.7.5 бұлшық ет ұлпасының қызметтері түрлері мен олардың қызметтерін сипаттау;
9.1.7.6 адам бұлшық еттерінің құрылысы мен бұлшықет топтарын оқып тану;
9.1.7.7 гиподинамия салдарын атау;
9.1.7.9 сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептерін анықтау

10.1.7.1 қол бұлшық еттерінің максимальды жұмыс күшін және күшке төзімділігін зерттеу;
10.1.7.2 бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу

1.8 Үйлесім және реттелу

7.1.8.1 омыртқасыз жануарлардың жүйке жүйесінің жалпы құрылымын білу;
7.1.8.2 омыртқалы жануарлардың жүйке жүйесі құрылымының жоспарын білу;
7.1.8.3 бүкіл ағзаны реттеудегі жүйке жүйесінің рөлін түсіндіру

8.1.8.1 жануарлардың жүйке жүйесінің типтерін салыстыру;
8.1.8.2 орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметін атау;
8.1.8.3 жүйке жасушасының құрылымдық бөліктерін анықтау
8.1.8.4 орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметін салыстыру;
8.1.8.5 рефлекстік доғаны зерттеу;
8.1.8.6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру;
8.1.8.9 вегетативті жүйке жүйесінің қызметін сипаттау;
8.1.8.9 ағзаның тіршілік әрекетін қалпына келтіру және тынығуы үшін ұйқының маңызын түсіндіру;
8.1.8.10 жақсы психикалық денсаулықты сақтаудың принцптерін сипаттау;
8.1.8.10 жүйке жүйесінің қызметіне алкоголь, шылым және есірткілік заттардың әсерін түсіндіру

9.1.8.1 көруді қабылдау ерекшеліктерін зерттеу және көру гигиенасы ережелерін сипаттау;
9.1.8.2 дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зертеу және есту мүшелерінің гигиенасы ережелерін сипаттау;
9.1.8.3 көру және есту рецепторлары-ның құрылымы мен қызметін сәйкестендіру;
9.1.8.4 эндокикринді, экзокринді және аралас бездердің орналасқан жерлерін анықтау;
9.1.8.5 бездердің негізгі қызметтерін түсіндіру;
9.1.8.6 эндокриндік бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атау;
9.1.8.9 терінің сезімталдығын зерттеу;
9.1.8.9 жылықанды жануарлардың дене температураны сақтаудағы терінің ролін сипаттау

10.1.8.1 жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасында байланыс орнату;
10.1.8.2 жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдау;
10.1.8.3 жүйке импульстарының туындауы мен өтуін сипаттау;
10.1.8.4 нейрогуморальді реттелу механизмін түсіндіру;
10.1.8.5 дененің ішкі ортасының тұрақтылығын сақтау механизмін түсіндіру;
10.1.8.6 өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсер ететін заттардың әрекетін талдау

      2) "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, эволюциялық даму" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Көбею

7.2.1.1 тірі ағза үшін көбейю үрдісінің рөлін түсіндіру;
7.2.1.2 көбейюдің негізгі әдістерін білу

8.2.1.1 өсімдіктердің жыныссыз және жынысты көбеюін сипаттау;
8.2.1.2 өсімдіктердің өсімді көбею тәсілдерін салыстыру;
8.2.1.3 айқас тозаңдану мен өздігінен тозаңданудың салыстырмалы артықшылықтарын сипаттау;
8.2.1.4 гүлді өсімдіктердегі қосарлы ұрықтанудың маңызын сипаттау

9.2.1.1 жануарлардың көбею тәсілдерін салыстыру;
9.2.1.2 мүктер мен қырықжапырақтардың мысалында жынысты (гаметофит) және жыныссыз (спорофит) ұрпақтарының ерекшеліктерін түсіндіру;
9.2.1.3 ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктер-дің тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру

10.2.1.1 адамның жыныс жүйесінің құрылысын сипаттау;
10.2.1.2 аталық және аналық жыныс жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу;
10.2.1.3 жыныстық жетілу кезеңіндегі екінші реттік жыныстық белгілердің дамуын сипаттау;
10.2.1.4 менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау;
10.2.1.5 контрацепцияның маңызы мен түрлерін түсіндіру;
10.2.1.6 жыныстық жолмен таралатын аурулардың салдары мен алдын алу шараларын түсіндіру

2.2. Жасушалық айналым

7.2.2.1 жасушалардың бөліну үрдісін білу;
7.2.2.2 жасушаның бөліну процесінде хромосомалардың рөлін және олардың маңыздылығын түсіндіру

8.2.2.1 әртүрлі ағзалар түрлеріндегі хромосомалардың санын салыстыру;
8.2.2.2 сомалық және жыныс жасушаларындағы хромосомалар сандарын атау

9.2.2.1 тірі ағзалардың өсуі мен дамуы үшін митоз бен мейоздың маңызын түсіндіру

10.2.2.1 жасушалық айналымның интерфаза кезеңіндегі жүретін үдерістерді түсіндіру;
10.2.2.2 митоздың кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.3 мейоз кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.4 митоз бен мейоз үдерісін салыстыру

2.3 Өсу және даму

7.2.3.1 тірі ағзаның өсуі мен даму үрдісін білу;
7.2.3.2 өсімдіктер мен жануарлардың жеке даму кезеңдерін зерттеу

8.2.3.1 ағзадардың өсу мен даму үдерістерін сипаттау;
8.2.3.2 өсімдіктердің ұзарып және жуандап өсу үдерісін зерттеу;
8.2.3.3 өсімдіктер мен жануарлардың онтогенез кезеңдерін ажырату;
8.2.3.4 жануарлардың онтогенезіндегі тура және түрленіп даму типтерін салыстыру

9.2.3.1 эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттау;
9.2.3.2 әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасқан мүшелер мен ұлпалар дифференциасын сипаттау

10.2.3.1 ұрықтың дамуындағы плацентаның маңызын түсіндіру;
10.2.3.2 ұрық пен эмбрионның дамуын салыстыру;
10.2.3.3 адам ұрығының дамуына шылым шегу, алкоголь мен басқа есірткілер әсерінің салдарын түсіндіру

2.4 Тұқым қуалаушы-лық пен өзгергіштік заңдылық-тары

7.2.4.1 ағзаның тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерін білу;
7.2.4.2 негізгі ұғымдарды түсіндіру: тұқым, ДНК, хромосома;

8.2.4.1 адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу;
8.2.4.2 үздік және үздіксіз өзгергіштікке мысал келтіру;
8.2.4.3 белгілерді анықтаудағы гендердің рөлін түсіндіру;
8.2.4.4 хромосомадағы генетикалық ақпарат ДНК-ның маңызын түсіндіру

9.2.4.1 тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы ролін дәйектеу;
9.2.4.2 ағзалар селекциясы үшін қолдан сұрыптаудың маңызын сипаттау;
9.2.4.3 мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу тегінің орталықтарын оқып білу;
9.2.4.4 маңызды мәдени өсімдіктер іріктемелері мен үй жануарлары қолтұқымын сипаттау

10.2.4.1 генетиканың дамуымен қалыптасуындағы Мендель зерттеулерінің рөлін бағалау;
10.2.4.2 моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін тұжырымдау және моногибридті будандастыруға есептер шығару;
10.2.4.3 дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін негіздерін дәлелдеу және есептер шығару;
10.2.4.4 толық және толымсыз доминаттылықты салыстыру:
10.2.4.5 талдаушы шағылыстырудың маңыздылығын бағалау;
10.2.4.6 жынысты анықтау теориясын сипаттау;
10.2.4.9 жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау;
10.2.4.9 адамның қан тобының тұқымқуалауын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру;
10.2.4.10 адам генетикасын зерттеудің негізгі әдістерін сипаттау;
10.2.4.11 шежіре сызбасын құру;
10.2.4.12 мәдени өсімдіктердің өнімділігін арттыру үшін заманауи ауылшаруашылық технологиялардың қолданылуын зерттеу

2.5 Селекция негіздері және эволюциялық даму




10.2.5.1 К. Линней мен Ж.Б. Ламарк еңбектері-нің негізгі қағидаларын оқып зерттеу;
10.2.5.2 эволюциялық ілімнің қалыптасуындағы Ч. Дарвин еңбектерінің рөлін түсіндіру;
10.2.5.3 эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау;
10.2.5.4 ағзалардың бейімделушілігіндегі табиғи сұрыпталудың рөлін сипаттау;
10.2.5.5 түрдің құрылы-мы мен критерийлерін сипаттау;
10.2.5.6 түр түзілу үдерісін түсіндіру;
10.2.5.9 Жердегі тіршіліктің дамуының негізгі кезеңдерін оқып білу

      3) "Ағза мен қоршаған орта" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1 Биосфера, экожүйе, популяция

7.3.1.1 "тіршілік ету ортасы" ұғымының анықтамасын білу";
7.3.1.2. қоршаған орта факторларын білу;
7.3.1.3 табиғи тамақ тізбектері мен тамақ желілерінің құрамын түсіндіру

8.3.1.1 жергілікті жер экожүйесі қоршаған орта факторларының тірі ағзаларының тіршілік әрекеті мен таралуына әсерін зерттеу;
8.3.1.2 табиғи қоректік тізбектерді салыстыру;
8.3.1.3 қоректік тізбекті және қоректік торларды құру;
8.3.1.4 экологиялық сукцессия үдерісін сипаттау

9.3.1.1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау;
9.3.1.2 су және құрлық экожүйелерін салыстыру;
9.3.1.3 популяцияның негізгі қасиетте-рін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау;
9.3.1.4 ағзалардың түрлі тірі қалу тәсілдерін зерттеу;
9.3.1.5 жыртқыш-құрбан қарым-қатынасы мысалында популяция санының өзгеру себептерін орнату;
9.3.1.6 тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлерін сипаттау;
9.3.1.9 тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына бейімделу механизмдерін түсіндіру

10.3.1.1 популяция өсімінің экспоненциалдық және сигмоидтік үлгілерінің қисық сызықтарының графиктерін талдау;
10.3.1.2 энергия ағымының тиімділігін есептеу;
10.3.1.3 энергия, биомасса және сандар пирамидаларын салыстыру;
10.3.1.4 азот пен көміртек айналымының табиғаттағы сызбасын құру

3.2 Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

7.3.2.1 "экожүйе" ұғымын түсіндіру";
7.3.2.2 адамның табиғатқа әсерін сипаттау;
7.3.2.3 Қазақстанның табиғи аймағын зерттеу;
7.3.2.4 тірі ағзаларды қоғаудағы Қызыл кітаптың рөлін түсіндіру

8.3.2.1 адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынастарды сипаттау;
8.3.2.2 экожүйеге жағымсыз әсер ететін адам тіршілігінің шаруашылық салаларынан мысалдар келтіру;
8.3.2.3 Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың өсімдіктері мен жануарларын сипаттау;
8.3.2.4 Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жергілікті өңірдің жануарлары мен өсімдіктеріне мысал келтіру

9.3.2.1 биологиялық әртүрлілікті сақтаудың және қолдауды қажеттіктің себептерін негіздеу;
9.3.2.2 Дүниежүзілік тұқым қорының маңызын бағалау;
9.3.2.3 Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіру

10.3.2.1 пайдалы қазбалар өндірудің және қайта өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.3.2.2 пестицидтерді пайдаланудың, қоршаған ортаға мен адам денсаулығы әсерін түсіндіру;
10.3.2.3 жылыжай эффектісінің тірі ағзаларға әсерін түсіндіру;
10.3.2.4 озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру

      4) "Қолданбалы кіріктірілген ғылымдар" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1 Молекулярлық биология мен биохимия

7.4.1.1 су-ағзаның тіршілігі етудің негі екенін түсіндіру;
7.4.1.2 тірі ағзаның тіршілік әрекеті үшін микро және макро бөлшектерді білу;
7.4.1.3 азық-түлік өнімдеріндегі органикалық құрамды зерттеу;
7.4.1.4 өсімдік өміріндегі тыңайтқыштардың рөлін түсіндіру

8.4.1.1 судың қасиеті мен тірі ағзалар тіршілігі үшін маңызын сипаттау;
8.4.1.2 тірі ағзалар тіршілік әрекеті үшін микро-және макроэлементтердің ролін сипаттау;
8.4.1.3 азық-түліктер құрамындағы нәруыз, май, көмірсулардың бар болуын дәлелдеу;
8.4.1.4 минералды тыңайтқыштардағы азот, калий және фосфордың өсімдіктер үшін маңызын зерделеу

9.4.1.1 биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау;
9.4.1.2 көмірсулар мен липидтердің биологиялық қызметтерін сипаттау;
9.4.1.3 нәруыздардың қасиеттері мен биологиялық қызметтерін сипаттау

10.4.1.1 ферменттің әрекет ету механизмін оқып тану;
10.4.1.2 дезоксирибонуклеин қышқылы молекуласының қос шиыршықты құрылымын сипаттау;
10.4.1.3 дезоксирибонуклеин қышқылының құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу

4.2 Жасушалық биология

7.4.2.1 үлкейту аспаптарының құрылымын, олармен жұмыс істеу ережесін білу;
7.4.2.2 микропрепараттар дайындауды және олармен жұмыс істеуді білу;
7.4.2.3 өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының құрылуын білу;
7.4.2.4 жасушаның химиялық құрылымын зерттеу ;
7.4.2.5 Жасушаның тіршілік әрекетін түсіндіру

8.4.2.1 "жасуша", "ұлпа", "мүше", "мүшелер жүйесі" ұғымдарын түсіндіру;
8.4.2.2 жануарлар және өсімдіктер жасушаларын ажырату

9.4.2.1 өсімдік және жануар ұлпаларын жіктеу;
9.4.2.2 прокариот және эукариот жасушаларының құрылысын салыстыру

10.4.2.1 өсімдік және жануарлар клеткалары компоненттерінің негізгі қызметін түсіндіру;
10.4.2.2 микрофотографияны қолданып жасушалардың жолайы көбейтуді шығару

4.3 Микробиоло гия және биотехнология

7.4.3.1 бактериялардың құрылуы мен тіршілік әрекетін білу;
7.4.3.2 вирустың тіршілік әрекетінің үдерісін мен құрылуын білу

8.4.3.1 бактериялар формаларының әртүрлілігін сипаттау;
8.4.3.2 ірімшік және йогурт өндірісін зерттеу;
8.4.3.3 антибиотиктер, антисептиктер мен залалсыздандыру өнімдерінің қолданылуын сипаттау;
8.4.3.4 вирустардың тіршіліктің жасушасыз формасы екендігін түсіндіру

9.4.3.1 қарапайымдылар, бактериялар, саңырауқұлақтар, вирустармен туындай-тын аурулардың ерекшеліктері мен алдын алу шараларын сипаттау

10.4.3.1 инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасын сипаттау;
10.4.3.2 биотехнологияда өндірілетін өнімдерге мысал келтіру

4.4 Биофизика



9.4.4.1 тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктерін зерттеу

10.4.4.1 тірі ағзалардағы электрлі үдерістерді зерттеу;
10.4.4.2 "интерфейс -компьютер-ми" технологиясының ерекшеліктерін зерттеу

      27. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптары үшін "Биология" оқу пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының Ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әрбір бөлімде жүзеге асырылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      28. Бөлімдер және тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
7-10-сыныптарына арналған
"Биология" оқу пәнінен
жаңартылған
мазмұндағы Үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Биологияға кіріспе

Биология пәні. Биологияның мақсаттары мен міндеттері

7.1.1.1 биология пәнінің мақсатын және міндетін білу

Тірі организмдердің жалпы белгілері

7.1.1.2 тірі организмнің белігерін атау

Тірі организмдердің табиғаттағы және адам өміріндегі рөлі

7.1.1.3 табиғаттағы және адам өміріндегі организмдердің рөлін сипаттау

Экожүйелер

Тірі әлемнің тіршілік ету ортасы.

7.3.1.1 "тіршілік ету ортасы" ұғымының анықтамасын білу"

Қоршаған ортаның факторлары. Өлі табиғат факторлары

7.3.1.2 қоршаған орта факторларын білу;

Биотикалық факторлар. Азық-түлік тізбегі және азық-түлік желілері

7.3.1.3 табиғи тамақ тізбектері мен тамақ желілерінің құрамын түсіндіру

Экожүйе. Тірі және өлі табиғаттың өзара байланысы

7.3.2.1 "экожүйе" ұғымын түсіндіру";

Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

7.3.2.2 адамның табиғатқа әсерін сипаттау

Қазақстанның табиғи аймағы

7.3.2.3 Қазақстанның табиғи аймағын зерттеу

Қазақстандағы тірі ағзаларды қорғаудағы Қызыл кітаптың рөлі

7.3.2.4 тірі ағзаларды қоғаудағы Қызыл кітаптың рөлін түсіндіру

Тірі ағзаларды топтастыру

Өсімдіктерді топтастыру. Жануарларды топтастыру

7.1.2.1 тірі ағзаларды жүйелеу принципін және оның негізгі категорияларын білу

Жасуша биологиясы. Су және органикалық заттар

Үлкейту құралдары. Олармен жұмыс істеу ережелері

7.4.2.1 үлкейту аспаптарының құрылымын, олармен жұмыс істеу ережесін білу

"Пияз қабығының микропрепаратын дайындау " зертханалық жұмысы

7.4.2.2 микропрепараттар дайындауды және олармен жұмыс істеуді білу

Өсімдік жасушасының құрылысы.
Жануарлар жасушасының құрылымы

7.4.2.3 өсімдіктер мен жануарлар жасушаларының құрылуын білу

Жасушаның химиялық құрамы

7.4.2.4 жасушаның химиялық құрылымын зерттеу

Жасушаның тіршілік әрекеті

7.4.2.5 жасушаның тіршілік әрекетін түсіндіру

Су – тірі ағзаның тіршілік ету негізі

7.4.1.1 су-ағзаның тіршілігі етудің негі екенін түсіндіру

Трі ағзаның тіршілік әрекеті үшін микро және макро бөлшектердің рөлі

7.4.1.2 тірі ағзаның тіршілік әрекеті үшін микро және макро бөлшектерді білу

Азық-түлік өнімдеріндегі органикалық құрамы

7.4.1.3 азық-түлік өнімдеріндегі органикалық құрамды зерттеу

Өсімдік өміріндегі тыңайтқыштардың рөлі

7.4.1.4 өсімдік өміріндегі тыңайтқыштардың рөлін түсіндіру

2-тоқсан

Заттардың тасымалдануы

Тірі ағзалардағы қоректік заттарды тасымалдауы

7.1.4.1 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын түсіндіру

Сабақтың ішкі құрылымы

7.1.4.2 заттарды тасымалдауға қатысатын мүшесі ретінде өсімдіктер сабағының құрылымын білу

Жануарлардың тасмалдау жүйесі

7.1.4.3 жануарлардың тасмалдау жүйелерін зерттеу

Тірі ағзалардың қоректенуі

Жапырақтың сыртқы және ішкі құрылымы

7.1.3.1 жапырақтың сыртқы және ішкі құрылымын білу

Фотосинтез, күн сәулесі мен хлорофиллдің осы процестегі рөлі.

7.1.3.2 фотосинтез процесін өсімдіктерді қоректенудің негізгі әдісі ретінде түсіндіру

Өсімдіктердің минералды қоректену өзегі ретінде тамырдың сыртқы және ішкі құрылымы

7.1.3.3 өсімдіктердің минералды қоректену өзегі ретінде тамырдың құрылымы мен қызметін білу

Тыныс алу

. Өсімдіктердің тыныс алуы. Оттегіні сіңіру, көмір қышқыл газ және су бөлу

7.1.5.1 өсімдіктердің тыныс алу мүшелерін білу

Тірі ағзалардың тыныс алу түрлері

7.1.5.2 тірі ағзалардың тыныс алу түрлерін анықтау

Омыртқасыз жануарлардың тыныс алуы. Омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелері

7.1.5.3 омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алуының құрылуын білу

Адамның тыныс алу мүшелері.

7.1.5.4 адамның тыныс алу мүшелерін білу

Тірі ағзалардың тыныс алу органдарының олардың тіршілік әрекеті процесіндегі рөлі

7.1.5.5 тірі ағзалардың тыныс алу органдарының олардың тіршілік әрекеті процесіндегі рөлін түсіндіру

3-тоқсан

Бөліп шығару

Өсімдіктердің бөліну мүшелері

7.1.6.1 өсімдіктердің бөліну мүшелерін білу

Омыртқасыз жануарлардың бөліп шығару мүшелері.
Омыртқалы жануарлардың бөліп шығару мүшелері

7.1.6.2 омыртқасыздар мен омыртқалылардың бөліну мүшелерін білу

Тірі организмдердің тіршілік әрекеті процесінде олардың бөліп шығару мүшелерінің рөлі

7.1.6.3 тірі организмдердің тіршілік әрекеті процесінде олардың бөліп шығару мүшелерінің рөлін түсіндіру

Қозғалыс

Тірі ағза қозғалысының рөлі

7.1.7.1 тірі ағза қозғалысының рөлін түсіндіру

Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері

7.1.7.2 өсімдіктердің қозғалу тәсілдерін зерттеу

Омыртқалы жануардың қозғалу мүшелері. Омыртқасыз жануардың қозғалу мүшелері

7.1.7.3 Омыртқалы және омыртқасыз жануардың қозғалу мүшелерін білу

Үйлесім және реттелу

Омыртқасыз жануарлардың жүйке жүйесінің жалпы құрылуы

7.1.8.1 омыртқасыз жануарлардың жүйке жүйесінің жалпы құрылуын білу

Омыртқалы жануарлардың жүйке жүйесінің жалпы құрылуы

7.1.8.2 омыртқалы жануарлардың жүйке жүйесі құрылымының жоспарын білу

Бүкіл ағзаны реттеудегі жүйке жүйесінің рөлі

7.1.8.3 бүкіл ағзаны реттеудегі жүйке жүйесінің рөлін түсіндіру

4-тоқсан

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Ағзаның тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілері

7.2.4.1 ағзаның тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерін білу

Тұқым қуалаушы-лық пен өзгергіштіктің негізгі ұғымдары

7.2.4.2 негізгі ұғымдарды түсіндіру: тұқым, ДНК, хромосома

Көбею. Өсу және даму

Тірі ағза үшін көбею үрдісінің рөлі

7.2.1.1 тірі ағза үшін көбейю үрдісінің рөлін түсіндіру

Көбеюдің негізгі әдістері

7.2.1.2 көбейюдің негізгі әдістерін білу

Жасушалардың тіршілік етуі. Жасушаның өсуы мен бөлінуі.

7.2.2.1 жасушалардың бөліну үрдісін білу

Жасушаның бөліну процесінде хромосомалардың рөлі

7.2.2.2 жасушаның бөліну процесінде хромосомалардың рөлін және олардың маңыздылығын түсіндіру

Тірі ағзаның өсуі мен даму үрдісі

7.2.3.1 тірі ағзаның өсуі мен даму үрдісін білу

Өсімдіктердің жеке даму кезеңдері. Жануарлардың жеке даму кезеңдері

7.2.3.2 өсімдіктер мен жануарлардың жеке даму кезеңдерін зерттеу

Микробиология және биотехнология

Бактериялардың құрылуы мен тіршілік әрекет үрдісі мен құрылуы

7.4.3.1 бактериялардың құрылуы мен тіршілік әрекетін білу

Вирустың құрылуы мен тіршілік әрекеті үрдісі мен құрылуы

7.4.3.2 вирустың тіршілік әрекетінің үдерісін мен құрылуын білу

      2) 8 сынып:

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

8.1 Экожүйелер

Ортаның экологиялық факторлары: абиотикалық (температура, жарық, рН, ылғалдылық) биотикалық (микроағзалар, жануарлар, өсімдіктер). Зертханалық жұмыс "Жергілікті жердің экожүйелерін зерттеу (мектеп ауласы мысалында)"

8.3.1.1 жергілікті жер экожүйесі қоршаған орта факторларының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті мен таралуына әсерін зерттеу

Қоректік тізбектер және қоректік торлар.
Модельдеу "Қоректік тізбек пен торды құру"

8.3.1.2 табиғи қоректік тізбектерді салыстыру;
8.3.1.3 қоректік тізбектер және қоректік торларды құрастыру

Экологиялық сукцессиялар: Бірінші және екінші реттік сукцессиялар. Экожүйелердің алмасуы

8.3.1.4 экологиялық сукцессия үдерісін сипаттау

Адам экожүйенің бір бөлігі. Антропогендік фактор

8.3.2.1 адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынастарды сипаттау

Адам әрекеттерінің экожүйеге жағымсыз әсері

8.3.2.2 экожүйеге жағымсыз әсер ететін адам тіршілігінің салаларына мысалдар келтіру

Қазақстанда ерекше қорғалатын аймақтар. Жергілікті жердің ерекше қорғалатын аймақтары

8.3.2.3 Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аймақтарының өсімдіктері мен жануарларын сипаттау

Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы. Жергілікті өңірдің ҚР Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктері

8.3.2.4 жергілікті өңірдің Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктеріне мысал келтіру

Тірі ағзаларды топтастыру

Тірі ағзалардың бес патшалығына жалпы сипаттама: прокариоттар, протисталар, саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар. Өсімдіктер мен жануарлардың негізгі жүйелік топтары: Патшалықтар. Типтер. Бөлімдер. Кластар. Өсімдіктер мен жануарларды жүйелеудің маңызы

8.1.1.1 жүйелеудің маңызын түсіндіру;
8.1.1.2 жүйелеуде тірі ағзалардың орнын анықтау

Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың сыртқы құрылысындағы ерекшеліктер

8.1.1.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының ерекшеліктерін сипаттау

Дихотомиялық әдіс.
Дихотомиялық кілттерді қолдану

8.1.1.4 - жекелеген ағзаларға қарапайым дихотомиялық кілттерді қолдану

Жасушалық биология
Су және органикалық заттар

Жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі түсініктері. Өсімдіктер және жануарлар жасушаларын салыстыру. Жарық микроскобынан көрінетін жасуша құрылымдары: пластидтер, вакуоль, ядро, цитоплазма, жасушалық мембрана, жасушалық қабырға

8.4.2.1 "жасуша", "ұлпа", "мүше", "мүшелер жүйесі" ұғымдарын түсіндіру;
8.4.2.2 өсімдіктер және жануарлар жасушаларын ажырату

Судың қасиеттері: беттік керілу, судың қозғалысы, еріткіштігі, қайнау және балқу температурасы, жылу сыйымдылығы. Судың биологиялық маңызы және оның еріткіш ретіндегі, температураны сақтау мен реттеудегі ролі. Зертханалық жұмыс "Судың тірі ағзалар үшін маңызы мен қасиеттерін зерттеу". Микро- (мырыш, темір, селен, фтор) және макроэлементтердің (магний, кальций, калий, фосфор) тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы

8.4.1.1 судың қасиеті мен тірі ағзалар үшін маңызын сипаттау;
8.4.1.2 тірі ағзалар тіршілік әрекеттері үшін микро- және макроэлементтердің ролін сипаттау

Азық-түліктердегі органикалық заттар: нәруыздар, майлар, көмірсулар. Зертханалық жұмыс "Азық-түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар болуын зерттеу"

8.4.1.3 азық – түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар екендігін дәлелдеу

Өсімдіктерде макроэлементтердің тапшылығы (азот, калий, фосфор). Тыңайтқыштар: органикалық және минералдық (азотты, калийлі және фосфорлы).

8.4.1.4 минералды тыңайтқыштардағы азот, калий және фосфордың өсімдіктер үшін маңызын зерделеу

2-тоқсан

Заттардың тасымалдануы

Заттар тасымалдануының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Заттардың тасымалдануына қатысатын тірі ағзалардың мүшелері мен мүшелер жүйесі

8.1.3.1 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызын түсіндіру;
8.1.3.2 өсімдіктерде заттардың тасымалын қамтамасыз ететін мүшелерді танып білу

Сабақ және тамыр. Сабақтың ішкі құрылысы: қабық, камбий, сүрек, өзек. Тамыр аймақтары: бөліну, өсу, сору және өткізу аймақтары.
Тамырдың ішкі құрылысы: флоэма, ксилема, камбий. Зертханалық жұмыс "Сабақтың ішкі құрылысын зерттеу". Зертханалық жұмыс "Тамыр аймақтарын зерттеу"

8.1.3.3 тамыр және сабақтың ішкі құрылысын зерттеу;
8.1.3.4 тамыр және сабақтың құрылысы мен қызметі арасындағы байланысты сипаттау

Ксилема, флоэма және олардың құрылымдық элементтері

8.1.3.5 Ксилема, флоэма және олардың құрылымдық элементтері

Жануарлардағы қанайналым мүшелері: буылтық құрттар, ұлулар, буынаяқтылар және омыртқалылар

8.1.3.6 жануарларда заттар тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу

Тірі ағзалардың қоректенуі

Жапырақтың құрылысы мен қызметі. Жапырақтың ішкі құрылысы. Лептесік. Жапырақ фотосинтездеуші негізгі арнайы мүше. Судың булануы мен газдардың алмасуы

8.1.2.1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау, құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттау

Фотосинтезге қажетті жағдайлар. Зертханалық жұмыс "Фотосинтез үдерісіне қажетті жағдайларды зерттеу"

8.1.2.2 фотосинтез үдерісіне қажетті жағдайларды зерттеу

Тыныс алу

Өсімдіктер мен жануарлар үшін тыныс алудың маңызы. Тыныс алу - энергия көзі. Тыныс алу типтері: анаэробты және аэробты.
Анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру: оттегінің қатысында/ қатысынсыз, статикалық/динамикалық жұмыс, жылықанды/суыққанды жануарлар

8.1.4.1 тірі ағзалардағы тыныс алу маңызын сипаттау;
8.1.4.2 анаэробты және аэробты тыныс алу типтерін ажырату

Өсімдіктердің тыныс алуы. Тұқымның немесе өскіндердің тынысалуы мысалында
Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердің тынысалуын зерттеу"

8.1.4.3 өсімдіктердегі тыныс алуды зерттеу

Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүше-лері (бунақденелілердің демтүтіктері, балықтарының желбезектері, құстардың және сүтқоректілердің өкпесі). Модельдеу "Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алу жүйесі мүшелерін салыстыру"

8.1.4.4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерін салыстыру

Тыныс алу мүшелері. Адамның тынысалу жолдарының құрылысы мен газалмасу мүшелері

8.1.4.5 адамның тыныс алу мүшелерінің құрылыс ерекшеліктерін танып білу

Тыныс алу мүшелерінің аурулары. Тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдары (өкпе обыры, астма, бронхит, туберкулез, тұмау)

8.1.4.6 тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдарын түсіндіру

3-тоқсан

Бөліп шығару

Бөліп шығарудың тірі ағзалар үшін маңызы. Жануарлардағы бөліп шығару өнімдері. Зат алмасудың соңғы өнімдері

8.1.5.1 ағзалардың тіршілік әрекетінде бөліп шығарудың маңыздылығын түсіндіру

Өсімдіктердегі бөліп шығару өнімдері: тыныс алу мен фотосинтездің бастапқы және соңғы өнімдері. Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердің тынысалу ерекшеліктерін өскіндер мысалында зерттеу"

8.1.5.2 өсімдіктердегі бөліп шығару ерекшеліктерін зерттеу

Жануарлардың бөліп шығару жүйелері. Жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

8.1.5.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

Қозғалыс

Өсімдіктердің қозғалысы. Қозғалыстың өсімдіктер тіршілігіндегі маңызы. Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері (тропизмдер, таксистер, өсу қозғалыстары). Өсімдіктердің өсуі мен дамуына жарықтың әсері. Жарықтың түсу деңгейіне қарай өсімдіктердің бейімделуі. Фотопериодизм күннің жарық түсу ұзақтығына ағзалардың бейімделуі

8.1.6.1 өсімдіктердің қозғалысы себептерін түсіндіріп, қозғалыстың маңызын сипаттау (тропизмдер, таксистер);
8.1.6.2 жарықтың өсімдіктердің дамуына әсерін түсіндіру;
8.1.6.3 өсімдіктердегі фотопериодизм ролін сипаттау

Жануарлардың қозғалыс мүшелері. Тірі ағзалардағы қозғалыстың рөлі. Жануарлардың қозғалу тәсілдеріне мысалдар. Жануарлардың мекен ортасы мен қозғалыстәсілдері арасындағы байланыстарды анықтау

8.1.6.4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың қозғалыс мүшелерін салыстыру

Үйлесім және реттелу

Жүйке жүйесінің типтерін салыстыру: диффузиялы, сатылы, түйнекті, түтіктәрізді

8.1.7.1 жануарлардың жүйке жүйесінің типтерін салыстыру

Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі. Нейронның құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері

8.1.7.2 жүйке жүйесінің қызметін және құрылымдық компоненттерін атау;
8.1.7.3 жүйке жасушасының компоненттерін анықтау

Жүйке жүйесінің орталық және шеткі бөлімдері. Жұлын. Ми. Ми бөлімдерінің құрылысы мен қызметтері: сопақша ми, артқы (ми көпірі, мишық), орталық және аралық ми. Үлкен ми сыңарлары

8.1.7.4 орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметтерін салыстыру

Рефлекстік доға: рецептор, сезгіш, аралық, қозғалыс нейрондары, жұмыс мүшесі.
Зертханалық жұмыс "Тізе рефлексі"

8.1.7.5 рефлекстік доғаны зерттеу

Мінез-құлықтың рефлекторлық табиғыты: шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі

8.1.7.6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру

Ішкі мүшелер жұмысының жүйкелік реттелуі

8.1.7.7 вегетативті жүйке жүйесінің қызметін сипаттау

Адам ағзасы үшін ұйқының маңызы. Биологиялық ритмдер. Ұйқының кезеңдері: баяу және жылдам ұйқы. Жұмысқа қабілеттілікКүн тәртібі. Оқу еңбегі мен дене еңбегінің гигиенасы. Күйзеліс. Күйзеліс жағдайларымен күрес және олардың алдын алу әдістері.

8.1.7.8 ағзаның тіршілік әрекеттерінің қалпына келуіне және тынығуына ұйқының маңызын түсіндіру;
8.1.7.9 жақсы психикалық денсаулықты сақтаудың принциптерін сипаттау

Жүйке жүйесінің қызметіне алкаголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсері

8.1.7.10 жүйке жүйесінің қызметіне алкаголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсерін түсіндіру

4-тоқсан

Тұқымқуалау мен өзгергіштік

Адамда белгілердің тұқым қуалауында гендер мен ДНҚ рөлі.
Жүре пайда болған және тұқымқуалайтын белгілер.. Хромосоманың құрылымы. Генетикалық материалды сақтаушы және тасымалдаушы ДНҚ жайлы түсінік.
Модельдеу "Адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу"

8.2.4.1 адам ағзасындағы тұқымқуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу;
8.2.4.2 үздік және үздіксіз өзгергіштікке мысал келтіру
8.2.4.3 белгілерді анықтаудығы гендердің рөлін түсіндіру;
8.2.4.4 хромосомадағы генетикалық ақпарат дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) рөлін түсіндіру

Әртүрлі ағзалар түрлерінің хромосомалар саны.
Соматикалық және жыныс жасушалар. Гаплоидты және диплоидты хромосомалар жиыны

8.2.2.1 әртүрлі ағзалардағы хромосомалардың санын салыстыру;
8.2.2.2 соматикалық және жыныс хромосомаларындағы хромосомалар санын атау

Көбею. Өсу және даму

Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюі. Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюінің биологиялық маңызы

8.2.1.1 өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюін сипаттау

Өсімдіктердің өсімді жолмен көбеюі, оның түрлері және табиғаттағы биологиялық маңызы. Өсімдік өсіруде өсімді жолмен көбею тәсілдерін қолдану. Қалемшелеу, сұлатпа өркен, телу (қалемшелермен, көзшелермен), көбею ұлпаларымен.
Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердегі вегетативті көбею тәсілдері"

8.2.1.2 өсімдіктердің өсімді көбею тәсілдерін салыстыру

Гүл құрылысы. Тозаңдану түрлері. Гүлдеу және тозаңдану. Тозаңдану түрлері (өздігінен, айқас, жасанды). Өсімдіктердегі ұрықтану туралы түсінік және зиготаның түзілуі. Қосарлы ұрықтану. Қосарлы ұрықтанудың биологиялық маңызы

8.2.1.3 өздігінен және айқас тозаңданудың салыстырмалы артықшылықтарын сипаттау;
8.2.1.4 гүлді өсімдіктердегі қосарлы ұрықтанудың маңызын сипаттау

Ағзалардың жеке дамуы түсінігі. Өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдері. Бөліну, өсу, көбею, қартаю. Өсімдіктердің өсуі. Сабақтың ұзарып және жуандап өсуі. Камбийдің рөлі. Жылдық сақиналар

8.2.3.1 ағзалардың өсу және даму үдерістерін сипаттау;
8.2.3.2 өсімдіктердің ұзарып және жуандап өсу үдерістерін зерттеу

Зертханалық жұмыс "Жылдық сақинаны санау"

8.2.3.3 өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдерін ажырату;
8.2.3.4 жануарлардағы тура және тура емес онтогенез типтерін салыстыру

Микробиология және биотехнология

Бактериялардың формаларының әртүрлілігі. Бактериялардың таралуы.
Зертханалық жұмыс "Пішен таяқшасының сыртқы пішінін қарастыру"
Бұршақ тұқымдастардың тамырындағы түйнек бактериялары

8.4.3.1 бактериялар формаларының әртүрлілігін сипаттау

Бактерияларды пайдалану. Табиғаттағы және адам өміріндегі бактериялардың маңызы.
Зертханалық жұмыс "Өндірісте йогурт және ірімшік жасауды зерттеу"

8.4.3.2 ірімшік және йогурт өндірісін зерттеу;

Патогендермен күрес тәсілдері. Бактериялардың антибиотиктерге тұрақтылығы. Зертханалық жұмыс "Антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерін қолдануды зерттеу"

8.4.3.3 антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерінің қолданылуын сипаттау

Вирустар. Жасушасыз құрылым иелері вирустардың құрылыс ерекшеліктері

8.4.3.4 вирустардың тіршіліктің жасушасыз формасы екендігін түсіндіру

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Жасушалық биология

Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, Гольджи аппараты, вакуоль

9.4.2.2 прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстыру

Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшықет, жүйке.
Зертханалық жұмыс "Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу".
Зертханалық жұмыс "Жануарлар ұлпаларын жіктеу"

9.4.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын классификациялау

Молекулярлық биология және биохимия

Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық

9.4.1.1 биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау

Көмірсулар – энергия көзі. Глюкоза, сахароза, гликоген, крахмал, жасұнық пен хитиннің маңызы және қызметтері. Липидтердің қасиеттері мен қызметі.
Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз

9.4.1.2 көмірсулар мен липидтің құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттау

Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері

9.4.1.3 нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметі

Тірі ағзалардың көп түрлілігі

Зертханалық жұмыс "Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау. Балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар

9.1.1.1 балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдыар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау

Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар

9.1.1.2 саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттау

Зертханалық жұмыс "Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу"

9.1.1.3 даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажырату

Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама.
Көрсетілім "Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау"

9.1.1.4 буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану

оректену

Жауын құртының, сиырдың және адамның асқорыту жүйесінің құрылысы.
Модельдеу "Адамның, сиырдың және жауынқұртының" асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру

9.1.2.1 омыртқасыз, күйіс қайыратын жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру

Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы.
Адамның асқорыту жолдарының құрылысы. Асқорыту бездері. Асқорыту мүшелерінің қызметі

9.1.2.2 тістердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері арасындағы байланысты және тісті күту ережелерін сипаттау;
9.1.2.3 адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру

Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу

9.1.2.4 асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану себебін ашу

Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. А авитаминоздағы ақшам соқыр, В1 авитаминоздағы бери – бери ауруы, С авитаминоздағы қырқұлақ, Д авитаминоздағы мешел аурулары.
Зертханалық жұмыс "Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау"

9.1.2.5 адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау;
9.1.2.6 құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасау

Микробиология және биотехнология

Жұқпалы аурулар және олардың алдын-алу шаралары: амебалық дизентерия, кеш ауру, тырысқақ, дифтерия, лейшмания, герпес

9.4.3.1 қарапайымдылар, бактериялар, саңырауқұлақтар, вирустармен туындайтын аурулардың ерекшеліктері мен алдын алу шараларын сипаттау

2-тоқсан

Заттардың тасымалдануы

Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз. Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы.

9.1.3.5 лимфа жүйесін және қан, ұлпа сұйықтығы мен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау

Қанның құрамы мен қызметі. Қан түйіршіктері: эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер. Плазма. Қанның қызметі: транспорттық, гомеостаздық, қорғаныштық

9.1.3.1 қан құрамы мен қызметін сипаттау

Зертханалық жұмыс "Әр түрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу". Қан жасушаларын формасына, мөлшеріне, санына және ядросының болуына қарай салыстыру

9.1.3.2 дайын микропрепараттар арқылы әр түрлі ағзалардың қан жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу

Иммунитет. Гуморальдық және жасушалық иммунитет. Лейкоциттердің түрлі типтері және олардың қызметтері. Т- және В- лимфоциттердің әрекет етуі

9.1.3.3 лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау
9.1.3.4 гуморальдық және жасушалық иммунитетті салыстыру

Иммунитет. Иммунитеттің түрлері: туа пайда болған және жүре пайда болған иммунитет. Екпенің (вакцин) түрлері және оның жасанды иммунитетті қалыптастырудағы маңызы. Жұқпалы аурулардың алдын алу

9.1.3.6 аурудың алдын алудағы вакцинацияның рөлін бағалау

Қан топтары. Қан құю. Резус – фактор. Агглютинация. Резус – конфликт

9.1.3.7 агглютинация және резус-конфликт механизмдерін түсіндіру

Буылтық құрттардың (жауын құрт), ұлулардың, буынаяқтылардың және омыртқалылардың жүрегі және қантамырларының құрылысы мен қызметі

9.1.3.9. жануарлар жүрегінің құрылысы мен қантамырлар жүйелерінің маңызын сипаттау;
9.1.3.9 қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі арасындағы байланысты орнату

Қантамырлар жүйесінің түрлері. Ашық және тұйық қанайналым жүйелері. Үлкен және кіші қанайналым шеңберлері. Адамның қанайналым жүйесі

9.1.3.10 жануарлардың қантамырлар жүйесі түрлерін сипаттау

Зертханалық жұмыс "Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу"

9.1.3.11 дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу

Жүрек-қантамырлар жүйесі аурулары (гипертония, инфаркт, тахикардия, ишемиялық ауру, атеросклероз, инсульт). Аурудың себептері: тұқым қуалайтын ауруларға бейімділік, салауатты өмір салтын дұрыс ұстанбау, т.б.

9.1.3.12 қантамыр жүйесі ауруларының себептері мен ауру белгілерін сипаттау

Тыныс алу

Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу. Өкпедегі қанның оттекке қанығуы. Ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу. Қанның көмірқышқыл газына қанығуы, жасушаның оттекке қанығуы

9.1.4.1 өкпе мен ұлпадағы газалмасу механизмдерін сипаттау

Тыныс алу және тыныс шығару механизмі. Кеуде қуысының құрылысы. Тыныс алуға және тыныс шығаруға қатысатын бұлшықеттер. Тыныс алу және тыныс шығарудағы көкеттің маңызы. Ауа жүретін жолдардағы қысымның өзгеруі

9.1.4.2 тыныс алу және тыныс шығару механизмін түсіндіру

Тыныс алудың минуттық көлемі. Әр түрлі жастағы, физикалық дамыған, ер және әйел адамдардың өкпесінің тіршілік сыйымдылығы. Тынысалу қозғалыстарының жиілігі. Шылым шегудің өкпенің тіршілік сыйымдылығына әсері.
Зертханалық жұмыс "Өкпенің тіршілік сыйымдылығын зерттеу"

9.1.4.3 өкпенің тіршілік сыйымдылығын анықтау және қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі кезіндегі тыныс алудың минуттық көлемін анықтау.

3-тоқсан

Бөліп шығару

Зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы (бүйрек, несепағар, қуық, несеп жолы) мен қызметі. Бөліпшығару және сүзу мүшелері. Бүйректің құрылысы (қыртысты және милы қабат, нефрон, пирамида, астауша, бүйрек өзекшелері)

9.1.5.1 адамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы мен қызметін сипаттау;
9.1.5.2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу

Терінің маңызы, құрылысы мен қызметі. Тер бөлінудің реттелуі

9.1.5.3 терінің құрылысы мен оның бөліп шығарудағы маңызын және сипаттау

Тері ауруларының пайда болу себептері мен салдары (қышыма, теміреткі, безеу бөртпелері,). Белгілері мен алдын алу шаралары

9.1.5.4 тері ауруларының алдын алу шараларын түсіндіру

Қозғалыс

Адам қаңқасының құрылысы. Тірек-қимыл жүйесінің маңызы мен қызметі

9.1.6.1 тірек-қимыл жүйесінің қызметтерін сипаттау

Сүйектің макро - және микроскопиялық құрылысы. Сүйектің химиялық құрамы.
Зертханалық жұмыс "Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы". Көрсетілім "Сүйектің химиялық құрамы"

9.1.6.2 сүйектің химиялық құрамын, макро және микроскопиялық құрылысын зерттеу

Сүйектің байланыс түрлері: қозғалмайтын, жартылай қозғалмалы, қозғалмалы

9.1.6.3 сүйектердің байланыс түрлерін салыстыру

Буынның құрылысы және қызметтері. Сүйек буындарының атқаратын қызметіне сәйкес бейімделуі

9.1.6.4 буынның әр түрлі типтерінің құрылысы және олардың қызметтерінің арасында байланыс орнату

Бұлшықет ұлпаларының құрылысы мен қызметі (бірыңғай салалы, көлденең жолақты қаңқа, көлденең жолақты жүрек). Зертханалық жұмыс "Бұлшықет ұлпаларының құрылысын зерттеу" Адам денесінің бұлшықеттерін жіктеу

9.1.6.5 бұлшық ет ұлпасының түрлері мен олардың қызметтерін сипаттау;
9.1.6.6 адам бұлшық еттерінің құрылысы мен бұлшықет топтарын оқып тану

Гиподинамия. Сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептері. Сымбаттың бұзылуы мен жалпақтабандылықтың алдын алу шаралары

9.1.6.7 гиподинамия салдарын атау;
9.1.6.9 сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептерін анықтау

Биофизика

Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты адамның қаңқа құрылысының ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты бұлшықеттің маңызы. Тік жүру кезіндегі дененің ауырлық орталығы. Адам денесіндегі иіндер

9.4.4.1 тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктерін зерттеу

Үйлесім және реттелу

Көру мүшелерінің құрылысы. Көрудің маңызы. Көру қызметінің бұзылуы. Көру гигиенасы.
Зертханалық жұмыс "Көру жітілігі мен көру аймағының шегін зерттеу"

9.1.7.1 көруді қабылдаудың ерекшеліктерін зерттеу және көру гигиенасы ережесін сипаттау

Есту мүшесінің құрылысы. Естудің маңызы. Естудің бұзылу себептері. Есту мүшесінің гигиенасы.
Зертханалық жұмыс "Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу". (құлақтың есту қабілетін анықтау)

9.1.7.2 дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу және есту гигиенасының ережелерін сипаттау

Таяқшаның, құтышаның және түкті жасушалардың құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс "Соқыр дақты анықтау, түстердің аралсуына тәжірибе, дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтуі"

9.1.7.3 көру және есту рецепторларының құрылымы мен қызметтерін сәйкестендіру

"Гормондар", "Гуморальдық реттелу" ұғымдары. Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасуы және қызметі. Бездерден бөлінетін гормондар

9.1.7.5 эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасқан жерлерін анықтау
9.1.7.6 бездердің негізгі қызметтерін түсіндіру

Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындаған аурулар (гипо- және гиперфункция)

9.1.7.7 эндкриндік бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атау

Адам денесінде орналасқан тері рецепторлары (терморецепторлар, механорецепторлар, ноцицептор-лар). Зертханалық жұмыс "Тері сезімталдығын зерттеу"

9.1.7.9 терінің сезімталдығын зерттеу

Жылықанды жануарлардың тұрақты температураны сақтауындағы терінің ролі. Температураға сезімталдық. Терморецепторлардың температураның өзгеруіне бейімделуі

9.1.7.9 жылықанды жануарлардың дене температураны сақтаудағы терінің ролін сипаттау

4 тоқсан

Көбею

Митоз. Мейоз. Митоз бен мейоздың биологиялық маңызы

9.2.2.1 тірі ағзалардың тіршілік әрекетіндегі митоз бен мейоздың маңызын түсіндіру

Жануарлардың көбею формалары. Жыныссыз көбею типтері. Жынысты көбею

9.2.1.1 жануарлардың көбею тәсілдерін салыстыру

Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі. Гаметофит. Спорофит

9.2.1.2 мүктер мен қырықжапырақтардың мысалдарында жынысты және жыныссыз ұрпақтарының ерекшеліктерін түсіндіру

Ашықтұқымды және жабықтұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі

9.2.1.3 ашықтұқымды және жабықтұқымды өсімдіктердің тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру

Өсу және даму

Эмбрионалдық даму кезеңдері: бластула, гаструла, нейрула.
Ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануы. Органогенез

9.2.3.1 эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттау
9.2.3.2 әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасатын ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануын сипаттау

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы рөлі. Өзгергіштік пен қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштік арасындағы өзара байланыс

9.2.4.1 тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы ролін дәйектеу

Қолдан сұрыптау және оның селекция үшін маңызы. Қолдан сұрыптау түрлері

9.2.4.2 ағзалар селекциясы үшін қолдан сұрыптаудың маңызын сипаттау

Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары

9.2.4.3 мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу тегінің орталықтарын оқып білу 9.2.4.4 маңызды мәдени өсімдіктер іріктемелері мен үй жануарлары қолтұқымын сипаттау

Биосфера, экожүйе, популяция

Экожүйелердің компоненттері. Су және құрлық экожүйелері.
Модельдеу "Су және құрлық экожүйелерін салыстыру"

9.3.1.1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау;
9.3.1.2 су және құрлық экожүйелерін салыстыру

Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стратегиялары).
"Жыртқыш-жемтік" қарымқатынас түрі. Популяция санының өзгеруі

9.3.1.3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау;
9.3.1.4 ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдерін зерттеу;
9.3.1.5 жыртқыш-құрбан қарым-қатынасы мысалында популяция санының өзгеру себептерін анықтау

Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлері. Ағзалардың тікелей және жанама қарымқатынас түрлері. Қоршаған орта жағдайларының өзгерістеріне ағзалардың бейімделуі

9.3.1.6 тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлерін сипаттау;
9.3.1.7 тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына бейімделу механизмдерін түсіндіру

Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

Адамның табиғаттағы ролі. Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау. Биологиялық алуан түрлілікті сақтау. Дүниежүзілік Тұқым қоры

9.3.2.1 биологиялық әртүрлілікті сақтаудың және қолдауды қажеттіктің себептерін негіздеу;
9.3.2.2 Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалау

Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары. Себептері мен салдарлары. Оларды шешу жолдары

9.3.2.3 Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіру

      4) 10-сынып:

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Жасушалық биология

Жасушаның негізгі компоненттерінің қызметтері. Жасуша құрылымдары:плазмалық мембрана, цитоплазма, ядро, эндоплазмалық тор, жасуша орталығы, рибосомалар, Гольджи аппараты мен лизосомалар, митохондрия, пластидтер, қозғалыс органоидтары, жасушаның қосындылары. Құрылыстары және атқаратын қызметтері

10.4.2.1 өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылысы мен қызметін түсіндіру

Тірі ағзалардың
көптүрлілігі.
Биосфера және экожүйе

Әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлық номенклатураны қолдану. Зертханалық жұмыс "Анықтағыш көмегімен өсімдіктер мен жануарлар түрлерін (жергілікті регионның) анықтау"

10.1.1.1 әр түрлі түрлерді сипаттауда бинарлы номенклатураны қолдану;
10.1.1.2 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін ерекшелік белгілері бойынша танып білу (анықтағыш бойынша)

Экожүйедегі энергия тасымаланың тиімділігі. Энергия ағыны және қоректік тізбектер. Экологиялық пирамида түрлері

10.3.1.2 энергия ағымының тиімділігін есептеу;
10.3.1.1 анализировать диаграммы экспоненциальных и сигмоидальных кривых роста популяций;
10.3.1.3 энергия, биомасса және сандар пирамидаларын салыстыру

Табиғаттағы көміртек пен азот айналымы. Биосферадағы биохимиялық үрдістер. Топырақ пен шөгінді жыныстар түзудегі тірі ағзалардың рөлі

10.3.1.4 азот пен көміртектің табиғаттағы айналымының сызбасын құру

Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

Пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері

10.3.2.1 Пайдалы қазбалар өндірудің және қайта өңдеудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Пестицидтердің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері

10.3.2.2 пестицидтерді пайдаланудың қоршаған орта мен адам денсаулығына әсерін түсіндіру

Жылыжай эффктісі және
озон қабатының жұқаруы. Дүниежүзілік мұхит деңгейінің, су мен атмосфера температурасының көтерілуінің тірі ағзаларға әсері

10.3.2.3 парниктік эффектінің тірі ағзаларға әсерін түсіндіру;
10.3.2.4 озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру

Қоректену

Ыдырау үдерісі. Асқорыту ферменттерінің әсері. Асқорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару

10.1.2.1 адамның асқорыту жолдарындағы үдерістерді сипаттау;
10.1.2.2 ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкесі ферменттердің арасындағы байланысты орнату

Ферменттердің әсер ету механизмі. Ферменттің белсенді орталығы. Зертханалық жұмыс "Ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу"

10.4.1.1 ферменттер механизмін оқып тану;
10.1.2.3 ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу

Өттің әсерінен майлардың эмульгациясы. Зертханалық жұмыс "Өттің әсерінен майлардың эмульгациялануын зерттеу"

10.1.2.4 өттің әсерінен майлардың эмульгациялануы үдерісін зерттеу

Заттар тасымалы

Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы

10.1.3.1 активті және пассивті тасымалдарды салыстыру

Сыртқы және ішкі факторлардың транспирацияға әсері. Зертханалық жұмыс "Транспирация үдерісі кезіндегі сыртқы факторларды (температура, ылғалдылық пен су буының қысымы, ауа қозғалысын) зерттеу. Зертханалық жұмыс "Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қатынасының (кутикула мен лептесіктер) транспирация үдерісіне әсері"

10.1.3.2 өсімдіктердегі транспирация үдерісінің мәнін түсіндіру;
10.1.3.3 ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттеу

Сыртқы факторлардың флоэмада зат тасымалына әсері: температура, ылғалдылық, жарық

10.1.3.4 сыртқы факторлардың флоэма арқылы заттардың тасымалдануына әсерін зерттеу

2-тоқсан

Тыныс алу

Анаэробты және аэробты тыныс алу. Анаэробты және аэробты тыны салу үдерістерін химиялық реакция теңдеулерін қолданып қарастыру. Анаэробты және аэробты тыныс алудың тиімділіктері

10.1.4.1 тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру

Аэробты, анаэробты тынысалу үдерістерімен байланысты бұлшық еттердің қажуы. Аэробты және анаэробты тынысалуға физикалық жүктемелердің әсері

10.1.4.2 бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу үдерістері арасындағы байланысты қарастыру

Бөліп шығару

Нефронның құрылысы және қызметі. Ультрафильтрация. Абсорбция және таңдамалы реабсорбция. Несептің құрамы. Фильтрация мен кері фильтрацияның себептері

10.1.5.1 нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау;
10.1.5.2 фильтрация және несептің түзілу үрдістерін сипаттау

Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар (кариес, іріңді ангина т.б.)

10.1.5.3 бүйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау

Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары

10.1.5.4 бүйрек және зәр шығару жүйесі ауруларының алдын алу жолдарын түсіндіру

Құрлықта, шөлде, тұщы және тұзды суларда тіршілік ететін тірі ағзалардың зат алмасуының соңғы өнімдері. Құрамында азоты бар органикалық заттардың ыдырау өнімдері: аммиак, несепнәр, несеп қышқылы

10.1.5.5 әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасудың соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату

Үйлесім және реттелу

Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар.
Модельдеу "Жүйке ұлпаларын зерттеу"

10.1.7.1 жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату;
10.1.7.2 жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдау

Миеленді, миеленсіз аксондарда жүйке импульстарының туындауы және өткізілуі. Өткізу жылдамдығы. Мембраналық потенциал, тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы. Модельдеу "Жүйке импульстарының туындауы мен таралу жылдамдығын зерттеу"

10.1.7.3 жүйке импульсінің туындауы мен өтуін сипаттау

Тірі ағзалардағы электрлік үдерістер. Электрорецепторлар және электрлі мүшелер

10.4.4.1 тірі ағзалардағы электрлік үдерістерді зерттеу

Тынысалу мен тыныс шығарудың реттелуі мысалында нейрогумо-ральдық реттелу механизмі. Жүйкелік және гуморальдық реттелуді салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі

10.1.7.4 нейрогуморалды реттелудің механизмін түсіндіру

Нейрокомпьютерлік интерфейс. Компьютер мен ми арасындағы ақпарат алмасу жүйесі

10.4.4.2 "компьютер-ми" интерфейс технологиясының ерекшеліктерін оқып білу

Гомеостазды тұрақты ұстаудың механизмдері

10.1.7.5 ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығын ұстаудағы гомеостазды сақтаудың механизмін түсіндіру

Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеуші. Зертханалық жұмыс "Ауксиннің өсімдіктерге әсерін зерттеу"

10.1.7.6 өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсер ететін заттардың әрекетін талдау

Қозғалыс

Бұлшық еттің жұмысы.
Көрсетілім " Негізгі бұлшық еттердің жұмысын өзіндік бақылау, иық белдеуінің қол қозғалысындағы рөлі.Бұлшықет қозғалысын реттеу"
Зертханалық жұмыс "Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу"

10.1.6.1 қол бұлшық еттерінің максималды жұмыс күшін және күшке төзімділігін зерттеу;
10.1.6.2 бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу

3-тоқсан

Молекулярлық биология

Дезоксирибонуклеин қышқылының молекулярлық құрылысының принцптері: нуклеотидтердің комплементарлылығы. Модельдеу "Дезоксирибонуклеин қышқылы" молекуласын құру"

10.4.1.2 дезоксирибонуклеин қышқылының молекуласының қос шиыршықты құрылымын сипаттау;
10.4.1.3 дезоксирибонуклеин қышқылының құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу

Жасушалық цикл

Интерфаза. Интерфаза кезеңдері: Gl, S және G2

10.2.2.1 жасуша айналымының интерфаза кезіндегі жүретін үдерістерді түсіндіру

Митоз. Митоз фазалары. Зертханалық жұмыс "Пияз тамыр ұшындағы жасушалардан митозды зерттеу"

10.2.2.2 митоздың кезеңдерін сипаттау

Мейоз. Мейоз фазалары. Мейоз бен митозды салыстыру.
Модельдеу "Мейоза кезеңдерңн зерттеу"

10.2.2.3 мейоз кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.4 митоз және мейоз үдерістерін салыстыру

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Мендель ашқан белгілердің тұқымқуалаузаңдылықтары. Тұқымқуалаушылықты зерттеудің гибридологиялық әдісі

10.2.4.1 генетиканың дамуы мен қалыптасуындағы Г.Мендель зерттеулерінің рөлін бағалау

Тұқымқуалаушылық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гаметалар тазалығы және оның цитологиялық негіздемесі. Моногибридті және дигибридті будандастыру. Басымдылық заңы. Ажырау заңы

10.2.4.2 моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару;
10.2.4.3 дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару

Аллельді гендердің әрекеттесуі: толықжәне толымсыз. Доминантты-лық белгілердің пайда болуы. Талдаушы шағылыстыру ұғымы мен оның практикалық маңызы

10.2.4.4 толық және толымсыз доминаттылықты салыстыру;
10.2.4.5 талдаушы будандастырудың маңыздылығын бағалау

Жыныс генетикасы. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм

10.2.4.6 жынысты анықтау теориясын сипаттау;
10.2.4.7 жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау

Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор

10.2.4.8 адамның қан тобының тұқымқуалауын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру

Адам генетикасы. Адамның тұқым-қуалау белгілерін зерттеу әдістері. Адамның генетикалық аурулары-ның алдын алу. Модельдеу "Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру"

10.2.4.10 адам генетикасын зерттеудің негізгі әдістерін сипаттау;
10.2.4.10 шежіре сызбасын құру

Өнімділікті арттыратын заманауи ауыл шаруашылық технологиялары.
Өнімділігі жоғары ауыл шаруашылықты жүргізудің жаңа баламалы жолдары

10.2.4.12 мәдени өсімдіктердің өнімділігін арттыру үшін заманауи ауылшаруашылық технологияларды қолданылуын зерттеу

Микробиология және биотехнология

Биотехнологиялық үдерістін жалпы сызбасы және биотехнологияда алынатын өнімдері (медицинада, өнеркәсіпте және ауылшаруашылықта). Инсулин өндірісі

10.4.3.1 инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасын сипаттау;
10.4.3.2 приводить примеры инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасын сипаттау

4-тоқсан

Көбею

Адамның жыныс жүйесінің құрылымы мен қызметі

10.2.1.1 адамның жыныс жүйесінің құрылысын сипаттау

Зертханалық жұмыс "Аталық және аналық гаметалардың құрылысын зерттеу"

10.2.1.2 аталық және аналық жыныс жасушаларының құрылысын зерттеу

Екінші реттік жыныстық белгілер. Ұлдар мен қыздардың жыныстық жетілуі. Биологиялық және әлеуметтік жетілу

10.2.1.3 жыныстық жетілу кезеңіндегі екінші реттік жыныстық белгілердің дамуын сипаттау

Менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау

10.2.1.4 менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау

Контрацепция түрлері және олардың қолданылуы мен маңызы

10.2.1.5 контрацепцияның маңызы мен түрлерін түсіндіру

Жыныстық жолмен берілетін аурулар: жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС), сифилис, гонорея, гепатит В,С. Алдын алу шаралары

10.2.1.6 жыныстық жолмен таралатын аурулардың салдары мен алдын алу шараларын түсіндіру

Өсу және даму

Құрсақта даму. Ұрықтық дамудың алғашқы кезеңдері. Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы

10.2.3.1 ұрықтың дамуындағы плацентаның маңызын түсіндіру;
10.2.3.2 эмбрион мен ұрықтың дамуын салыстыру

Шылым шегу, есірткі мен ішімдіктің адам ұрығының дамуына тигізетін әсері

10.2.3.3 адам ұрығының дамуына шылым шегу, алкоголь мен басқа есірткілер әсерінің салдарын түсіндіру

Эволюциялық даму

Жердегі тіршіліктің пайда болуы кезеңдері

10.2.5.7 Жердегі тіршіліктің дамуының негізгі кезеңдерін оқып білу

Эволюциялық ұғымдардың қалыптасуы және дамуы. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің негізгі қағидалары. Эволюцияның қазіргі заман теориясының пайда болуы

10.2.5.1 К.Линней мен Ж.Б. Ламарк еңбектерінің негізгі қағидаларын оқып зерттеу;
10.2.5.2 Эволюция ілімінің қалыптасуындағы. Ч.Дарвин еңбектерінің ролін түсіндіру

Эволюцияның қозғаушы күштері. Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі бейімделушілік. Эволюциялық үдерістегі өзгергіштіктің (мутация-лық, комбинтивтік) рөлі. Табиғи сұрыпталу, оның түрлері (қозғаушы және тұрақтандырушы). Тіршілік үшін күрес (түрішілік, түраралық). Модельдеу "Бейімдел-гіштікті табиғи сұрыпталу нәтижесі ретінде зерттеу (көбелек)"

10.2.5.3 эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау;
10.2.5.4 ағзалардың бейімделудегі табиғи сұрыпталудың рөлін сипаттау

"Түр" ұғымының анықтамасы. Түрдің құрылымы. Түр критерийлері. "Түр түзілу" ұғымы. Түр түзілудің тәсілдері мен механизмдері

10.2.5.5 түрдің құрылымы мен критерийлерін сипаттау;
10.2.5.6 түр түзілу үдерісін түсіндіру

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
641-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Негізгі орта білім беру деңгейінің есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) 7-10 сыныптарна арналған "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (төменде – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5 баптың 14) тармағына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – есту қабілеті зақымдалған оқушыларды физикалық білімдердің негізін меңгеруін, тиімді әлеуметтенуге бағытталған сөздік коммуникациясын, әлемге қарасты эмоционалдық-танымдық көзқарасын, мәдени-білімдік танымын кеңейту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) білім алушылардың әлемнің қазіргі заманғы физикалық бейнесінің негізінде жатқан іргелі физикалық заңдар мен қағидаттар, табиғатты ғылыми танудың әдістері туралы білімдерін меңгеру;

      2) сапалық және есептеу тапсырмаларын құрастыру және шешу біліктерін қалыптастыру;

      3) тәжірибелік есептерді шығару барысында физикалық формулаларды таңдау, алынған нәтижелерді бағалау және оның дұрыстығын дәлелдеу біліктерін қалыптастыру;

      4) оқушыларда физикалық тәжірибелер мен зерттеулерді жүзеге асыру дағдыларын қалыптастыру;

      5) физиканы оқыту барысында ақпараттық-коммуникациялық технологияларды меңгерту.

      4. Түзету-дамытушылық міндеттер:

      1) коммуникативтік дағдыларын дамыту: ақпаратты нақты және сауатты жеткізу, мақалалар мен электронды құралдарды қоса отырып, түрлі дерек көздердің ақпараттарын пайдалану, ауызша сөйлеуге байланысты вариативті синтаксистік құрлымдарды меңгеру;

      2) жеке және топтық жұмысқа қатысты тұлғалық жеке қабілеттерін дамыту;

      3) оқу және зерттеу әрекетіне жауапкершілік тәрбиелеу;

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Естімейтін оқушыларды оқыту барысында олардың психофизикалық, естіп сөйлеу, танымдық ерекшеліктеріне және жеке білім беру қажеттіліктерін ескеру қажет: тұжырымдамалық ойлау жеткілікті түрде дамымаған, мәтін есептерді талдау қиынға соғады, қате есептеу, кейбір түсініктерді қате түсіну және басқа да ойлау, сөйлеу тілі ерекшеліктері.

      6. Естімейтін оқушыларды оқытудағы негізгі қағидалары:

      1) оқытудағы қолжетімділік – оқушыларға ғылыми әдістерге жақын оқыту әдістерін пайдалануда материалдың қолжетімділігі және түсінікті болуы: бақылау, лабараториялық зерттеу, мәселелік жағдаяттарды туғызу, мәтіндерді қажетті иллюстративті және дидактикалық материалдармен қамту;

      2) жекелік тәсіл – есту қабілеті зақымдалған оқушының білім алу үрдісін жекелендіру, тұлғаны жан-жақты дамыту және үйлесімділікті қалыптастыру, физика сабақтарында тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеу, шығармашылық қабілеттерін толықтай ашу және эмоционалды-ерік сферасын, психикалық үрдістерін түзету болып табылады;

      3) көрнекілік қағидасы – оқушылардың абстрактылы түсініктерін қалыптастыруға, танымдық тәжірибені байытуға қажетті: суреттер, сызбалар, белгілер арқылы заттар мен іс-әрекеттерді демонстрациялау, шынай өмірдегі заттар немесе құбылыстарды сезімталдықпен қабылдау негізінде білім, біліктілік, дағдыларды қалыптастыру қажетілігімен сипатталады;

      4) "Физика" пәнін оқыту барысында коммуникативті тәсіл – қарым-қатынас құралы ретінде сөйлеу тілін меңгеру және оқушыларды түрлі тілдік жағдайларда бағдарлауға үйретуге бағытталған.

      7. Оқу процесіне түрлі әдістерді, тәсілдерді және формаларды еңгізу физика пәні бойынша дайындық деңгейін көтеруге, логикалық ойлауын және белсенді сөйлеу тілін дамытуға, өз бетінше жұмыс жасауды ұйымдастырудағы біліктіліктері мен дағдыларының дамуына ықпал етеді. Қамтамасыз ету маңызды:

      1) оқытудың түзетушілік бағыты: (естіп қабылдауын дамыту, жеке жағдаяттарда ым-ишара тілін пайдалану, сөздікпен жұмыс);

      2) арнайы әдістемелік тәсілдерді таңдау;

      3) сөйлеу тілін физикалық терминдермен байыту;

      4) дыбыс күшейткіш аппараттары мен арнайы ақпараттық қолдау бағдарламаларын пайдалану .

      8. Сабақ жоспарын құрастыру барысында қалыптастырылатын түсінік немесе біліктіліктің сипатын ескеру , оқушылардың әр кезеңдегі нақты білім деңгейін ескеру және бағдарламаны меңгеруін қадағалауды болжау қажет.

      9. Әр сабақтын міндетті элементтері - тақырыпты атау, мақсат қою, сабақ жоспарын жазу және атау, негізгі түсініктерді ажырату және оларды меңгеру әдістері, іс-әрекет түрлерін атау және материалды меңгеруін тексеру тәсілдері, сөздікпен жұмыс.

      10. Физика сабағы әрдайым алдынғы тақырып бойынша білімдерін өзектендіруден басталады: оқушылар өтілген тақырып бойынша түсініктерді, ережелерді, тұжырымдамаларды естеріне түсіреді немесе тапсырмалар мен жаттығуларды орындайды. Жаңа тақырыппен таныстыруды терминдерді еңгізуден бастаған жөн. Сабақ сонында оқылған материалды бекітуге мүмкіндік беретін сұрақтар, тәжірибелік немесе теориялық сұрақтар ұсынылады.

      11. Білім беруді ұйымдастыру барысында жұмысты шағын топтарда, жұппен жүргізу тәжіибесін енгізу, кнференциялар, практикумдар өткізу қажет.

      12. "Физика" пәні бойынша оқыту бағдарламасын жүзеге асыру үшін ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, арнайы құрал-жабдықтар және білім берудің қосалқы құралдыры қолданылады:

      1) интерактивтік және проекциялық құралдар (проектор, интерактивті тақта);

      2) білім берудің арнайы техникалық және компенсаторлық құралдары (фронталлды оқыту іс-әрекетін қамтамасыз етуге арналған стационарлы дыбыс күшейткіш құралдар, ауызша сөйлеу экраны, жеке есту аппараттары, мультимедиалық компьютерлік сыныптар);

      3) Интернет желісіндегі ақпараттық-білім беру ресурсына шектеусіз қолжетімділік.

      13. Физика сабақтарында есту-сөйлеу тілін оңалтуды сапалы қамтамасыз ету үшінстационарлы және дыбыс күшейткіш аппараттар көмегімен білім алушылардың естіп-көріп қабылдауы арқылы сөйлеу тілін дамыту бойынша жұмстар жүргізіледі; ауызша сөйлеу дағдылары жетілдіріледі.

      14. Физикаға практикалық оқыту әдістерімен қатар тұжырымдамаларды, формулалар мен түсініктерді ашатын, арнайы терминалогияны қолдана отырып құбылыстарды анықтайтын, теориялық-тәжирибелік әдістер де қолданылады.

      15. Оқулықтар, кестелер, анықтамалық материалдар, сонымен қатар естімейтін оқушылардың қосымша дерек көздерін пайдалануы, өз жазбаларын рәсімдеуі (конспектілерді) жұмыс уақыттың басым бөлігін алады.

      16. Ымдау және дактильдік сөйлеу тілі сабақ барысында немесе сабақтан тыс уақытта естімейтін оқушыларға қандайда бір түсініктерді ұғындыру қиынға түскен уақытта қосалқы көмекші құрал ретінде пайдаланылады.

      17. Естімейтін оқушыларды физикаға оқыту барысында арнайы дидактикалық ережелерді ұстану қажет: материалды дұрыс мөлшерлеу, материалдың қайталануын қамтамасыз ету, жаң-жақты бақылау, жаңа тақырыпқа біртіндеп кіру, білімді меңгерудін индуктивті жолдары мен дидуктивті жолдарының үйлесуі.

3-тарау. "Физика" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      18. "Физика" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7 сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты;

      2) 8 сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты;

      3) 9 сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты;

      4) 10 сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылына 68 сағатты құрайды;

      19. Оқу пәнінің мазмұны 8 бөлімді қамтиды:

      1) "Физикалық шамалар мен өлшемдер" бөлімі;

      2) "Механика" бөлімі;

      3) "Жылу физикасы" бөлімі;

      4) "Электр және магнетизмы" бөлімі;

      5) "Геометриялық оптика" бөлімі;

      6) "Кванттық физика элементтері" бөлімі;

      7) "Астрономия негіздері" бөлімі;

      8) "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі" бөлімі.

      20. "Физикалық шамалар мен өлшемдер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) физика – табиғат туралы ғылым;

      2) физикалық шамалар;

      3) физикалық өлшемдер.

      21. "Механика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) кинематика негіздері;

      2) динамика негіздері;

      3) сақталу заңдары;

      4) статика;

      5) тербелістер мен толқындар.

      22. "Жылу физикасы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) молекулярлық-кинетикалық теория негіздері;

      2) термодинамика негіздері.

      23. "Электр және магнетизмы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) электростатика негіздері;

      2) электр тогы;

      3) магнит өрісі;

      4) электромагниттік тербелістер мен толқындар.

      24. "Геометриялық оптика" бөлімі "Геометриялық оптика заңдары" бөлімшесін қамтиды.

      25. "Кванттық физика элементтері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) атом мен атом ядросының құрылысы;

      2) радиоактивтілік;

      3) элементар бөлшектер.

      26. "Астрономия негіздері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) жер және Ғарыш;

      2) астрофизика элементтері.

      27. "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі" "Физиканың дүниетанымдық мәні" бөлімшесін қамтиды.

      28. 7-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) "Физика – табиғат туралы ғылым". Физика – табиғат туралы ғылым, табиғатты зерттеудің ғылыми әдістері;

      2) "Физикалық шамалар мен өлшемдер". Халықаралық бірліктер жүйесі; скаляр және векторлық физикалық шамалар; өлшемдер мен есептеулердің дәлдігі; үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу;

      № 1 зертханалық жұмыс: кішкентай денелердің өлшемін анықтау;

      № 2 зертханалық жұмыс: физикалық шамаларды өлшеу;

      тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; аспап шкаласындағы бөліктің құнын анықтау;

      3) "Механикалық қозғалыс". Механикалық қозғалыс және оның сипаттамалары; санақ жүйесі; қозғалыстың салыстырмалылығы; түзусызықты бірқалыпты және бірқалыпсыз қозғалыстар; жылдамдық және орташа жылдамдықты есептеу; әртүрлі механикалық қозғалыстардың графиктері;

      тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; координатаның уақытқа тәуелділік графигін зерттеу;

      4) "Тығыздық". Масса және денелердің массасын өлшеу; дұрыс және дұрыс емес пішінді денелердің көлемін өлшеу; заттың тығыздығы және тығыздықтың өлшем бірлігі; тығыздықты есептеу;

      № 3 зертханалық жұмыс: сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын анықтау; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; электрондық және иіндік таразыларды қолданып, әр түрлі денелердің массасын анықтау;

      5) "Денелердің өзара әрекеттесуі". Инерция құбылысы; күш; тартылыс құбылысы және ауырлық күші; салмақ; деформация; серпімділік күші, Гук заңы; үйкеліс күші; үйкеліс әрекетін техникада ескеру; бір түзу бойымен денеге әсер еткен күштерді қосу; № 4 зертханалық жұмыс: серпімді деформацияларды зерделеу № 5 зертханалық жұмыс: сырғанау үйкеліс күшін зерттеу; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; динамометр көмегімен өлшеу; ауырлық күшін зерттеу; түрлі денелердің созылуын зерттеу;

      6) "Қатты денелер, сұйықтар және газдардағы қысым". Газдардың, сұйықтардың және қатты денелердің молекулярлық құрылымы; қатты денелердегі қысым; сұйықтар мен газдардағы қысым, Паскаль заңы; қатынас ыдыстар; гидравликалық машиналар; атмосфералық қысым, атмосфералық қысымды өлшеу; манометрлер, сорғылар; кері итеруші күш; № 6 зертханалық жұмыс: Архимед заңын зерделеу; № 7 зертханалық жұмыс: дененің сұйықта жүзу шарттарын анықтау; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; кез-келген пішінді қатынас ыдыстардағы бірдей және әртүрлі сұйықтардың беттерінің орналасуын зерттеу; атмосфералық қысымның бар екендігін зерттеу; "Жұмыс және қуат". Механикалық жұмыс; қуат. тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; жұмыстың мәнін график бойынша анықтау; ауырлық күші мен үйкеліс күшінің жұмысын салыстыру; транспорт түрлерінің қуатын бағалау;

      7) "Энергия". Кинетикалық энергия; потенциалдық энергия; энергияның сақталуы және басқа түрге айналуы; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; үстел теннисіне арналған шариктің тебілу биіктігін анықтау;

      8) "Жай механизмдер". Жай механизмдер; дененің массалық центрі; иіндіктің тепе-теңдік шарты; пайдалы әрекет коэффициенті; № 8 зертханалық жұмыс: Жазық фигураның массалар центрін анықтау; № 9 зертханалық жұмыс: иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау; № 10 зертханалық жұмыс: көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін анықтау; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; түсірілген күштің айналу осіне дейінгі қашықтыққа тәуелділігін зерттеу;

      9) "Жер және Ғарыш". Аспан денелері туралы ғылым; Күн жүйесі; Күнтізбе негіздері (тәулік, ай, жыл);

      10) 7- сыныптың "Физика" курсын қайталау.

      29. 8-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) 7- сыныптың "Физика" курсын қайталау;

      2) "Жылулық құбылыстар". Жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, диффузия; температура, оны өлшеу тәсілдері, температураның шкалалары; ішкi энергия, ішкi энергияны өзгерту тәсiлдерi; жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару; табиғаттағы және техникадағы жылу берілу; жылу құбылыстарының тірі ағзалардың өмірлеріндегі ролі; жылу мөлшері, заттың меншікті жылу сыйымдылығы; отынның энергиясы; отынның меншікті жану жылуы; жылу үдерістеріндегі энергияның сақталу және басқа түрге айналу заңы; №1 зертханалық жұмыс: әртүрлi температурадағы суларды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру; тәжірибелік жұмыс: денені қыздыру үшін қажетті немесе оны суытқанда бөлінетін жылу мөлшерін есептеу; заттың меншікті жылу сыйымдылығын анықтау; заттың агрегаттық күйлері өзгерген кездегі жылу мөлшерін есептеу; жылу мөлшерінің дене массасына тәуелділігін зерттеу; жылу мөлшерінің қыздыру температурасына тәуелділігін зерттеу; әртүрлі отынның жану тиімділігін бағалау;

      3) "Заттың агрегаттық күйлері". Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы; булану және конденсация; қаныққан және қанықпаған булар; қайнау, меншiктi булану жылуы; қайнау температурасының атмосфералық қысымға байланыстылығын анықтау; №2 зертханалық жұмыс: мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; заттың фазалық ауысу графигін зерттеу; мұздың балқу температурасын зерттеу; булану жылдамдығының әртүрлі факторларға тәуелділігін зерттеу;

      4) "Термодинамика негіздері". Термодинамиканың бiрiншi заңы, газдың және будың жұмысы; жылу үдерістерінің қайтымсыздығы, термодинамиканың екінші заңы; жылу қозғалтқыштары; жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті; Жылу машиналарын пайдаланудағы экологиялық мәселелер;

      тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; ішкі энергияның механикалық энергияға айналуын зерттеу; жылулық тепе-теңдік орныққандағы энергияның сақталу заңын зерттеу;

      5) "Электростатика негіздері". Денелердің электрленуі, электр заряды; өткізгіштер мен диэлектриктер; электр зарядының сақталу заңы; қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi; Кулон заңы, элементар электр заряды; электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі; электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы, конденсатор; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; бір-бірінен қандай-да бір арақашықтықта орналасқан және жіңішке жіпке ілінген екі бірдей ауа шарының әрекеттесуін зерттеу; электроскопты жасау;

      6) "Тұрақты электр тогы". Электр тогы, электр тогы көздері; электр тізбегі және оның құрамды бөліктері, ток күшi, кернеу; тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы; өткiзгiштiң электр кедергiсi; өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат; өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу; электр тогының жұмысы мен қуаты; электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы; металдардағы электр кедергісінің температураға тәуелділігі; асқын өткізгіштік; электрқыздырғыш құралдар, кыздыру шамдары, қысқа тұйықталу, балқымалы сақтандырғыштар; электр тогының химиялық әсерi (Фарадейдiң заңы); №3 зертханалық жұмыс: электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшiн өлшеу№4 зертханалық жұмыс: тiзбек бөлiгi үшiн ток күшінің кернеуге тәуелділігін зерттеу; №5 зертханалық жұмыс: өткiзгiштердi тiзбектей қосуды зерделеу; №6 зертханалық жұмыс: өткiзгiштердi параллель қосуды зерделеу; №7 зертханалық жұмыс: электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; тізбектегі ток күшін өлшеу; тізбек бөгіндегі кернеуді өлшеу; өткізгіш кедергісінің материал тегіне тәуелділігі; қыздыру шамының қуаты мен жұмысын өлшеу; тізбектей қосылған шамдардың ток қуатын зерттеу; параллель қосылған шамдардың ток қуатын зерттеу;

      7) "Электромагниттік құбылыстар". Тұрақты магниттер, магнит өрiсi; тогы бар түзу өткізгіштің магнит өрiсi; тогы бар шарғының магнит өрiсi; электромагниттер және оларды қолдану; магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш; электр өлшеуіш құралдар; электромагниттiк индукция, генераторлар; №8 зертханалық жұмыс: тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу; №9 зертханалық жұмыс: электрмагниттi құрастыру және оның әсерiн сынау; тәжірибелік жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; су компасын (құбылнамасын) жасау; магнит өрісінің түрлі материалдар арқылы өтуін зеттеу; түрлі тиындардың магниттік қасиеттерін зерттеу; үйкеліс арқылы магниттеу; магниттің қасиетіне температураның әсері;

      8) 8 сыныптың "Физика" курсын қайталау.

      30. 9-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) 8 сыныптың "Физика" курсын қайталау;

      2) "Жарық құбылыстары". Жарықтың түзу сызықты таралу заңы; жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар; сфералық айналар, сфералық айна көмегімен кескін алу; жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы, толық ішкі шағылу; линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы; линзаның көмегімен кескiн алу; көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері; оптикалық аспаптар; №10 зертханалық жұмыс: шынының сыну көрсеткiшiн анықтау;

      №11 зертханалық жұмыс: жұқа линзаның фокустық қашықтығын анықтау; практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; қарапайым перископты жасау; калейдоскопты жасау;жазық айнадағы кескінді зерттеу;ойыс айнаға түскен және шағылған стандартты сәулелердің жүрісі; жинағыш және шашыратқыш линзадағы негізгі сәулелердің жүрісі; көз бен фотоаппараттың оптикалық жүйелерін салыстыру;

      3) "Кинематика негіздері". Механикалық қозғалыс; векторлар және оларға амалдар қолдану, вектордың координаталар осьтеріне түсірілген проекциялары; түзусызықты теңайнымалы қозғалыс, үдеу; түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және орын ауыстыру; дененiң еркiн түсуi, еркiн түсу үдеуi; қисықсызықты қозғалыс; материялық нүктенiң шеңбер бойымен бiрқалыпты қозғалысы; сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар; центрге тартқыш үдеу; №1 зертханалық жұмыс: теңүдемелі қозғалыс кезiндегi дененiң үдеуiн анықтау; №2 зертханалық жұмыс: горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; қозғалыстың салыстырмалылығы; денелердің қозғалысын сипаттау тәсілдері ;

      4) "Динамика негіздері". Ньютонның бiрiншi заңы, инерциялық санақ жүйелерi; механикадағы күштер; Ньютонның екiншi заңы, масса; Ньютонның үшінші заңы; Бүкiләлемдiк тартылыс заңы; дененің салмағы, салмақсыздық; денелердiң ауырлық күшiнiң әрекетiнен қозғалуы; Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы;

      тәжірибелік жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, күшті өлшеудің практикалық тәсілдері, жердің ауырлық өрісіндегі дене қозғалысының параметрлерін есептеу, дененің еркін түсу үдеуін өлшеу;

      5) "Сақталу заңдары". Дене импульсі және күш импульсі; импульстің сақталу заңы; реактивтi қозғалыс; механикалық жұмыс және энергия; энергияның сақталу және айналу заңы;

      тәжірибелік жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; дененің кинетикалық энергиясының өзгеруіне қатысты күштің жұмысын салыстыру; денелердің соқтығысуы кезіндегі импульстің сақталу заңын зерттеу;

      6) "Тербелістер мен толқындар". Тербелмелі қозғалыс; тербелістер кезіндегі энергияның түрленуі; тербелмелі қозғалыстың теңдеуі; математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері; еркін және еріксіз тербелістер, резонанс; еркін электромагнитік тербелістер; толқындық қозғалыс; дыбыс, дыбыстың сипаттамалары, акустикалық резонанс, жаңғырық; электромагниттік толқындар; электромагниттік толқындар шкаласы; лабораторная работа №3 зертханалық жұмыс: математикалық маятниктің көмегімен еркін түсу үдеуін анықтау; №4 зертханалық жұмыс: сапалық және сандық есептер шығару; әр түрлі маятниктер тербелісінің периодын есептеу; еркін және еріксіз тербелістерді зерттеу; толқындардың сипаттамасын зерттеу; ұялы телефонның жұмыс істеу принципі; аналогті сигналдың берілуі; Морзе әліппесі;

      7) 9 сыныптың "Физика" курсын қайталау.

      31. 10-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) 9 сыныптың "Физика" курсын қайталау

      2) "Астрономия негіздері". Жұлдызды аспан; аспан сферасы, аспан координаталарының жүйесі; әртүрлі географиялық ендіктегі аспан шырақтарының көрінерлік қозғалысы, жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақыт; Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың қозғалыс заңдары; Күн жүйесі денесіне дейінгі ара қашықтықты параллакс әдісімен анықтау;

      3) "Атом құрылысы, атомдық құбылыстар". Жылулық сәуле шығару; жарық кванттары туралы Планк гипотезасы; фотоэффект құбылысы; рентген сәулелері; радиоактивтілік; радиоактивті сәулеленудің табиғаты; Резерфорд тәжірибесі, атомның құрамы.

      4) "Атом ядросы". Ядролық өзара әрекеттесу, ядролық күштер; массалар ақауы, атом ядросының байланыс энергиясы; ядролық реакциялар, радиоактивті ыдырау заңы; ауыр ядролардың бөлінуі, тізбекті ядролық реакция; ядролық реактор; термоядролық реакциялар; радиоизотоптар, радиациядан қорғану; элементар бөлшектер;

      5) "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі". Физика және астрономияның дүниетанымдық маңызы; экологиялық мәдениет;

      6) зертханалық тәжірибе;

      7) 7-10 сыныптың "Физика" курсын қайталау.

4-тарау. Оқыту мақсатының жүйесі

      32. Бағдарламадағы білім беру мақсаттары кодтардан тұрады. Бағдарламадағы бірінші сан сыныпты білдіреді, екінші және үшінші сандар– бөлім және бөлімше, төртінші сан берілген бөлімшедегі ретік санды көрсетеді.. Мысалы, 7.2.1.4 кодында "7" – сынып, "2.1" – бөлім және бөлімше, "4" – білім беру мақсатының нөмірі.

      33. Бөлімдер бойынша әр сынып бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Физикалық шамалар мен өлшемдер" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Физика – табиғат туралы ғылым

7.1.1.1 физикалық құбылыстарға мысалдар келтіру;
7.1.1. табиғатты зерттеудің ғылыми әдістерін білу




1.2 Физикалық шамалар

7.1.2.1 Физикалық шамалар және олардың өлшем бірліктерін Халықаралық бірліктер жүйесінде білу;
7.1.2.2 скаляр және векторлық физикалық шамаларды ажырату және мысалдар келтіру;
7.1.2.3 үлкен және кіші сандарды жазған кезде еселік және үлестік қосымшаларды білу және қолдану, санды стандартты түрде жазу




1.3 Физикалық өлшемдер

7.1.3.1 дененің ұзындығын, көлемін, температурасын және уақытты өлшеу, өлшеу нәтижелерін аспаптардың қателіктерін есепке ала отырып жазу;
7.1.3.2 кішкентай денелердің өлшемін қатарлау әдісі арқылы анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті сақтау

8.1.3.1 эксперимент-тен деректерін жинақтау, талдау және өлшеу және қателіктерін ескеріп жазу;
8.1.3.2 определять факторы, влияющие на проведение эксперимента;
8.1.3.3 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті сақтау

9.1.3.1 алған нәтижені түсіндіру және қорытынды жасау
9.1.3.2 анализировать фактор ы, влияющие на результат эксперимента,
9.1.3.3 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті сақтау

10.1.3.1 алған нәтижені түсіндіру және қорытынды жасау
10.1.3.2 анализировать факторы, влияющие на результат эксперимента,
10.1.3.3 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті сақтау

      2) "Механика" бөлімі:

      2-кесте

 
Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Кинематика негіздері

7.2.1.1 келесі терминдердің физикалық мағынасын түсіндіру - материялық нүкте, санақ жүйесі, қозғалыстың салыстырмалылығы, траектория, жол, орын ауыстыру;
7.2.1.2 механикалық қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру;
7.2.1.3 түзу сызықты бірқалыпты қозғалысты және бірқалыпсыз қозғалысты ажырата білу;
7.2.1.4 қозғалыстағы дененің жылдамдығы мен орташа жылдамдығын есептеу;
7.2.1.5 s -тің t-ға тәуелділік графигін тұрғызуда координата осьтерінде және кестелерде өлшем бірліктерін дұрыс белгілеу;
7.2.1.6 дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен келесі жағдайларды анықтау:
дененің тыныштық күйін, тұрақты жылдамдықпен қозғалысын;
7.2.1.7 бірқалыпты қозғалған дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен жылдамдығын анықтау


9.2.1.1 материялық нүкте, санақ жүйесі, механикалық қозғалыстың салыстырмалылығы ұғымдарының мағынасын түсіндіру, жылдамдықтарды қосу және орын ауыстыру теоремаларын қолдану;
9.2.1.2 векторларды қосу, азайту, векторды скалярға көбейту;
9.2.1.3 вектордың координаталар остеріне проекцияларын анықтау, векторларды құраушыларға жіктеу;
9.2.1.4 уақытқа тәуелділік графиктерінен орын ауыстыру, жылдамдық, үдеуді анықтау;
9.2.1.5 түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және үдеу формулаларын есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.6 түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі координата мен орын ауыстыру теңдеулерін есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.7 тең үдемелі қозғалыс кезіндегі дененің үдеуін эксперименттік жолмен анықтау;
9.2.1.8 тең үдемелі қозғалыс кезiндегi орын ауыстырудың және жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графиктерін тұрғызу және оларды түсіндіру;
9.2.1.9 еркін түсуді сипаттау үшін теңайнымалы қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдану;
9.2.1.10 теңайныма-лы және бірқалыпты қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдана отырып, горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын сипаттау;
9.2.1.11 горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс жылдамдығын анықтау;
9.2.1.12 горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын сызу;
9.2.1.13 дененің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сызықтық және бұрыштық шамаларды пайдалана сипаттау;
9.2.1.14 сызықтық және бұрыштық жылдамдықты байланыстыратын өрнекті есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.15 центрге тартқыш үдеу формуласын есептер шығаруда қолдану


2.2 Динамика негіздері

7.2.2.1 инерция құбылысын түсіндіру және мысалдар келтіру;
7.2.2.2 күнделікті өмірден күштердің әрекет етуіне мысалдар келтіру;
7.2.2.3 пластикалық және серпімді деформацияларды ажырату, мысалдар келтіру;
7.2.2.4 серпімділік күшінің серіппенің ұзаруына тәуелділік графигінен қатаңдық коэффициентін анықтау;
7.2.2.5 Гук заңының формуласы бойынша серпімділік күшін есептеу;
7.2.2.6 тыныштық, домалау және сырғанау үйкелістерін сипаттау;
7.2.2.7 үйкеліс күшінің пайдасы мен зиянына мысалдар келтіру;
7.2.2.8 күштерді берілген масштабта графикалық түрде көрсету;
7.2.2.9 денеге бір түзудің бойымен әрекет ететін күштердің тең әрекетті күшінің модулі мен бағытын анықтау;
7.2.2.10 масса, салмақ және ауырлық күші ұғымдарын ажырату;
7.2.2.11 электронды, серіппелі, иінді таразылардың көмегімен дененің массасын өлшеу;
7.2.2.12 әртүрлі пішіндегі қатты дененің немесе сұйықтың көлемін өлшеу үшін өлшеуіш цилиндрді(мензурка) қолдану;
7.2.2.13 тығыздықтың физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.2.14 сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын тәжірибе арқылы анықтау;
7.2.2.15 тығыздықтың формуласын есептер шығаруда қолдану


9.2.2.1 инерция, инерттілік және инерциялық санақ жүйесі ұғымдарының мағынасын түсіндіру;
9.2.2.2 Ньютонның бірінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.3 ауырлық күші табиғатын, ауырлық күшінің, серпімділік күшінің, үйкеліс күшінің табиғатын түсіндіру;
9.2.2.4 Ньютонның екінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.5 Ньютонның үшінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.6 бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.7 ғарыш аппараттардың орбиталарын салыстыру;
9.2.2.8 тартылыс өрісіндегі дененің қозғалысын сипаттайтын шамаларды анықтау ;
9.2.2.9 бірінші ғарыштық жылдамдықтың формуласын есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.10 үдеумен қозғалған дененің салмағын анықтау;
9.2.2.11 салмақсыз-дық күйді түсіндіру


2.3 Сақталу заңдары

7.2.3.1 механикалық жұмыс деген физикалық ұғымның мағынасын түсіндіру;
7.2.3.2 различать два вида механической энергии
7.2.3.3 кинетикалық энергия формуласын есептер шығаруда қолдану;
7.2.3.4 жоғары көтерілген дене үшін потенциалдық энергиясының және серпімді дененің формуласын қолдану;
7.2.3.5 энергияның түрленуіне мысалдар келтіру;
7.2.3.6 механикалық энергияның сақталу заңын есептер шығаруда қолдану;
7.2.3.7 қуат ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.3.8 механикалық жұмыс пен қуаттың формулаларын есептер шығаруда қолдану


9.2.3.1 дене импульсі мен күш импульсін ажырату;
9.2.3.2 импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.3.3 табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;
9.2.3.4 Байқоныр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру;
9.2.3.5 механикалық жұмысты аналитикалық және графиктік тәсілмен анықтау;
9.2.3.6 жұмыс пен энергияның байланысын түсіндіру;
9.2.3.7 энергияның сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

10.2.3.1 тербеліс үрдісіндегі энергияны сақтау заңдылықтарын тұжырымдау және оны есеп шығару кезінде пайдалана алу

2.4 Статика

7.2.4.1 "Механиканың алтын ережесін" тұжырымдау және қарапайым механизмдердің қолданылуына мысалдар келтіру;
7.2.4.2 күш моменті ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.4.3 жазық фигураның массалық центрін тәжірибеде анықтау;
7.2.4.4 тепе-теңдікте тұрған денелер үшін күш моменттер ережесін тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
7.2.4.5 тәжірибеде иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау
7.2.4.6 көлбеу жазықтықтың пайдалы әсер коэффициентін тәжірибеде анықтау




2.5 Тербелістер мен толқындар




10.2.5.1 еркін және еріксіз тербелістерге мысалдар келтіру;
10.2.5.2 тәжірибелік түрде амплитуда, период, жиілікті анықтау;
10.2.5.3 формулаларды қолданып, период, жиілік, циклдік жиілікті анықтау;
10.2.5.4 тербелмелі процесте энергияның сақталу заңын сипаттау;
10.2.5.5 гармоника-лық тербелістердің графиктері бойынша координатаның, жылдамдықтың және үдеудің теңдеулерін жаза білу;
10.2.5.6 әртүрлі тербелмелі жүйедегі тербелістің пайда болу себептерін түсіндіру;
10.2.5.7 маятниктер тербелісі периодының әртүрлі параметрлерге тәуелділігін зерттеу;
10.2.5.8 математика-лық маятник периодының формуласынан еркін түсу үдеуін анықтау;
10.2.5.9 период квадратының маятник ұзындығына тәуелділік графигін тұрғызу және талдау;
10.2.5.10 еріксіз тербеліс амплитудасының мәжбүрлеуші күштің жиілігіне тәуелділігін график бойынша сипаттау;
10.2.5.11 резонанс құбылысын сипаттау;
10.2.5.12 толқын жылдамдығы, жиілігі және толқын ұзындығы формулаларын есеп шығаруда қолдану;
10.2.5.13 көлденең және бойлық толқындарды салыстыру;
10.2.5.14 үстіңгі толқындардың таралу жылдамдығын эксперимент түрінде анықтау;
10.2.5.15 дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атау;
10.2.5.16 дыбыс сипаттамаларын дыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен сәйкестендіру;
10.2.5.17 резонанстың пайда болу шарттарын атау және оның қолданылуына мысалдар келтіру;
10.2.5.18 жаңғырық-тың пайда болу табиғатын және оны қолдану әдістерін сипаттау;
10.2.5.19 табиғатта және техникада ультрадыбыс пен инфрадыбысты қолдануға мысалдар келтіру

      3) "Жылу физикасы" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1 Молекулярлық-кинетикалық теория негіздері

7.3.1.1 заттардың молекулярлық құрылысы негізінде, газдардың сұйықтар мен қатты денелердің құрылымын сипаттау;
7.3.1.2 қысымның физикалық мағынасын түсіндіру және өзгерту әдістерін сипаттау;
7.3.1.3 есептер шығаруда қатты дененің қысымының формуласын қолдану;
7.3.1.4 газ қысымын молекулярлық құрылым негізінде түсіндіру;
7.3.1.5 сұйықтықтағы гидростатикалық қысымның формуласын шығару және оны есептер шығаруда қолдану;
7.3.1.6 қатынас ыдыстардың қолданылуына мысалдар келтіру;
7.3.1.7 гидравликалық машиналардың жұмыс істеу принципін сипаттау;
7.3.1.8 гидравликалық машиналарды қолдану кезіндегі күштен ұтысты есептеу;
7.3.1.9 атмосфералық қысымның табиғатын түсіндіру және оны өлшеудің әдістерін түсіндіру;
7.3.1.10 манометр мен сорғылардың жұмыс істеу принципін сипаттау;
7.3.1.11 кері итеруші күшті анықтау және оның сұйыққа батырылған дененің көлеміне тәуелділігін зерттеу;
7.3.1.12 сұйықтар мен газдардағы кері итеруші күштің табиғатын түсіндіру;
7.3.1.13 есептер шығару кезінде Архимед заңын қолдану;
7.3.1.14 дененің сұйықта жүзу шарттарын зерттеу

8.3.1.1 молекулярлық- кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау;
8.3.1.2 температураның мәндерін әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу ;
8.3.1.3 температураны өлшеуді жылулық ұлғаю негізінде сипаттау;
8.3.1.4 молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау;
8.3.1.5 молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау;



3.2 Термодинамика негіздері


8.3.2.1 дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдерін сипаттау;
8.3.2.2 жылу берілудің түрлерін салыстыру;
8.3.2.3 техникада және тұрмыста жылу берілу түрлерінің қолданылуына мысалдар келтіру;
8.3.2.4 әртүрлі температураға тірі ағзалардың бейімделуі, мысалдар келтіру;
8.3.2.5 жылу алмасу процесі кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау;
8.3.2.6 заттың меншікті жылу сыйымдылығының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.7 отынның жануы кезінде бөлінген кезде жылу мөлшерін анықтау формуласын пайдалану;
8.3.2.8 жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттеу;
8.3.2.9 есеп шығару кезінде жылулық тепе-теңдік теңдеуін есептер шығаруда қолдану;
8.3.2.10 балқу, кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруду;
8.3.2.11 заттың балқу және қатаю процесі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;
8.3.2.12 эксперимент көмегімен мұздың меншікті балқу жылуын анықтау;
8.3.2.13 булану және конденсациялану кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;
8.3.2.14 су буының мысалында қанығу күйін сипаттау;
8.3.2.15 меншікті булану жылуын анықтау;
8.3.2.16 қайнау температурасының сыртқы қысымға тәуелділігін түсіндіру;
8.3.2.17 термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.18 термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.19 жылу қозғалтқышының пайдалы әсер коэффициентін анықтау;
8.3.2.20 іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттау;
8.3.2.21 жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну;
8.3.2.22 жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;
8.3.2.23 жылу машиналарының қоршаған ортаның экологиясына әсерін бағалау



      4) "Электр және магнетизм" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1 Электростатика негіздері


8.4.1.1 электр зарядын сипаттау;
8.4.1.2 үйкеліс арқылы денені электрлендіру және индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.1.3 электрленудің оң және теріс әсерлеріне мысалдар келтіру;
8.4.1.4 электр зарядының сақталу заңын түсіндіру;
8.4.1.5 Кулон заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.1.6 электр өрісі және оның күштік сипаттамасы ұғымдарының физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.7 біртекті электростатикалық өрістегі зарядқа әсер етуші күшті есептеу;
8.4.1.8 электр өрісін күш сызықтар арқылы графиктік кескіндеу;
8.4.1.9 потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.10 конденсатор-лардың құрылысын және қолданылуын сипаттау



4.2 Электр тогы

7.3.1.2 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті білу және сақтау

8.4.2.1 электр тогының пайда болып және қолдану жағдайын түсіндіру
8.4.2.2 электр схемасын графикалық бейнелеуде электр тізбегі элементтерінің шартты белгілерін қолдану;
8.4.2.3 кернеудің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру;
8.4.2.4 электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді өлшеу;
8.4.2.5 тұрақты температурада металл өткізгіштің вольт-амперлік сипаттамасын графикалық түрде бейнелеу және түсіндіру;
8.4.2.6 тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.2.7 кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіну;
8.4.2.8 есеп шығарғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiн формуласын қолдану;
8.4.2.9 өткізгіштерді тізбектей жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау;
8.4.2.10 өткізгіштерді параллель жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау;
8.4.2.11 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеу;
8.4.2.12 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу;
8.4.2.13 Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;
8.4.2.14 эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
8.4.2.15 кВтсағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практикалық есептеулермен алу
8.4.2.16 металл өткізгіштердегі электр тогын және оның кедергісінің температураға тәуелділігін сипаттау;
8.4.2.17 қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру;
8.4.2.18 сұйықтардағы электр тогын сипаттау

9.3.1.2 физика кабинетіндегі техникалық қауіпсіздікті білу және сақтау

10.3.1.2 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті білу және сақтау

4.3 Магнит өрісі

7.4.3.1 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті білу және сақтау

8.4.3.1 магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттау және магнит өрісін күш сызықтары арқылы графикалық бейнелеу;
8.4.3.2 магнит өрісінің қасиеттерін түсіндіру;
8.4.3.3 тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасында магнит өрісі сызықтарының бағытын анықтау;
8.4.3.4 жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру;
8.4.3.5 магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.6 электр қозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмыс істеуін түсіндіру;
8.4.3.7 электро магниттік индукция құбылысын сипаттау;
8.4.3.8 Қазақстанда және дүние жүзінде электр энергиясын өндірудің мысалдарын келтіру

9.4.3.1 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті білу және сақтау

10.4.3.1 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті білу және сақтау

4.4 Электромагниттік тербелістер мен толқындар




10.4.4.1 тербелмелі контурдағы еркін электромагниттік тербелістерді сапалы сипаттау;
10.4.4.2 механикалық толқындар мен электромагниттік толқындардың ұқсастығы мен айырмашылығын салыстыру;
10.4.4.3 электро магниттік толқындар шкаласын сипаттау және әртүрлі диапазондағы толқындардың қолданылуына мысалдар келтіру;
10.5.4.4 шыны призма арқылы өткен жарықтың дисперсиясына сапалы сипаттау

      5) "Геометриялық оптика" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

5.1 Геометриялық оптика заңдары



9.5.1.1 Күннің және Айдың тұтылуын графикалық бейнелеу;
9.5.1.2 эксперимент арқылы түсу және шағылу бұрыштарының тәуелділігін анықтау;
9.5.1.3 айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру;
9.5.1.4 жазық айнада дененің кескінін алу және оны сипаттау;
9.5.1.5 дененің кескінін алу үшін сфералық айнада сәуленің жолын салу және алынған кескінді сипаттау;
9.5.1.6 жазық параллель пластинада сәуленің жолын салу;
9.5.1.7 жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару;
9.5.1.8 тәжірибеге сүйене отырып толық ішкі шағылу құбылысын түсіндіру;
9.5.1.9 экспериментте шынының сыну көрсеткiшiн анықтау;
9.5.1.10 сыну көрсеткішінің анықталған мәнін кестелік мәндермен салыстыру және эксперимент нәтижесін бағалау;
9.5.1.11 жұқа линза формуласын есептер шығарғанда қолдану;
9.5.1.12 линзаның сызықтық ұлғаю формуласын сандық және графиктік есептер шығарғанда қолдану;
9.5.1.13 жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттау;
9.5.1.14 жұқа л инзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау;
9.5.1.15 көздің алыстан көргіштігі мен жақыннан көргіштігін түзетуді сипаттау;
9.5.1.16 қарапайым оптикалық құралдарды (перископ) құрастыру


      6) "Кванттық физика элементтері" бөлімі:

      кесте 6

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

6.1 Атом мен атом ядросының құрылысы




10.6.1.1 сәулелік энергияның температураға тәуелділігін сипаттау;
10.6.1.2 Планк формуласын есептер шығаруда қолдану;
10.6.1.3 фотоэффект құбылысын сипаттау және фотоэффект құбылысын пайдаланылуына мысалдар келтіру;
10.6.1.4 фотоэффект үшін Эйнштейн формуласын есептер шығаруда қолдану;
10.6.1.5 рентген сәулесін электромагниттік сәулелердің басқа түрлерімен салыстыру;
10.6.1.6 рентген сәулесін қолдануға мысалдар келтіру;
10.6.1.7 альфа бөлшегінің шашырауы бойынша Резерфорд тәжірибесін сипаттау;
10.6.1.8 ядролық күштердің қасиеттерін сипаттау
10.6.1.9 атом ядросының масса ақауын анықтау;
10.6.1.10 атом ядросының байланыс энергиясы формуласын есептер шығаруда қолдану;
10.6.1.11 ядролық реакцияның теңдеуін шешуде зарядтық және массалық сандардың сақталу заңын қолдану

6.2 Радиоактивтілік




10.6.2.1 a, b және g - сәулеленудің табиғаты мен қасиеттерін түсіндіру;
10.6.2.2 радиоактивті ыдыраудың ықтималдық сипатын түсіндіру;
10.6.2.3 радиоактивті ыдырау заңын есептер шығаруда қолдану;
10.6.2.4 тізбекті ядролық реакциялардың өту шарттарын сипаттау;
10.6.2.5 ядролық реактордың жұмыс істеу принципін сипаттау;
10.6.2.6 ядролық реактордың жұмыс істеу принципін сипаттау;
10.6.2.7 радиоактивті изотоптарды қолданудың мысалдарын келтіру;
10.6.2.8 радиациядан қорғану әдістерін сипаттау;

6.3 Элементар бөлшектер




10.6.3.1 элементар бөлшектерді жіктеу

      7) "Астрономия негіздері" бөлімі:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

7.1 Жер және Ғарыш

7.7.1.1 геоцентрлік және гелиоцентрлік жүйелерді салыстыру;
7.7.1.2 Күн жүйесінің нысандарын жүйелеу;
7.7.1.3 жыл мезгілдерінің ендіктерге байланысты ауысуын және күн мен түннің ұзақтығын түсіндіру




7.2 Астрофизика элементтері



9.2.1.1 абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырату;
9.7.2.2 жұлдыздыр-дың жарқырауына әсер ететін факторларды атау;
9.7.2.3 аспан сферасының негізгі элементтерін атау;
9.7.2.4 жұлдызды аспанның жылжымалы картасынан жұлдыздардың аспан координатасын анықтау;
9.7.2.5 әртүрлі ендіктегі жұлдыздардың шарықтау айырмашылығын түсіндіру;
9.7.2.6 жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақытты сәйкестендіру;
9.7.2.7 Кеплер заңдарының негізінде аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру;
9.7.2.8 Күн жүйесіндегі денелердің ара қашықтығы мен өлшемдерін анықтау үшін параллакс әдісін қолдануды түсіндіру


      8) "Астрономия негіздері" бөлімі:

      8-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

8.1 Физиканың дүниетанымдық мәні




10.8.1.1 адамның дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуына физика және астрономияның дамуының әсерін түсіндіру;
10.8.1.2 жаңа технологиялардың қоршаған ортаға әсерінің артықшылығы мен қауіптілігін бағалау

      34. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады.

      35. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
7 – 10 - сыныптарына арналған
"Физика" оқу пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
Үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) 7-10 сыныптарына арналған "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып :

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

7.1 Физика – табиғат туралы ғылым

Физика – табиғат туралы ғылым

7.1.1.1 физикалық құбылыстарға мысалдар келтіру

Табиғатты зерттеудің ғылыми әдістері

7.1.1.2 табиғатты зерттеудің ғылыми әдістерін айту

7.1 Физикалық шамалар мен өлшемдер

Халықаралық бірліктер жүйесі

7.1.2.1 физикалық шамалар жүйесіндегі өлшем бірліктерімен сәйкестендіру

Скаляр және векторлық физикалық шамалар

7.1.2.2 скаляр және векторлық физикалық шамалар ажырату және мысалдар келтіру

Өлшемдер мен есептеулердің дәлдігі.
Үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу .
№1 зертханалық жұмыс. "Кішкентай денелердің өлшемін анықтау"
№2-зертханалық жұмыс. "Физикалық шамаларды өлшеу"

7.1.2.3 үлкен және кіші сандарды жазған кезде еселік және үлестік қосымшаларды білу және қолдану санды стандартты түрде жазу;
7.1.3.1 дененің ұзындығын, көлемін, температурасын және уақытты өлшеу, өлшеу нәтижелерін аспаптардың қателіктерін есепке ала отырып жазу;
7.1.3.2 кішкентай денелердің өлшемін қатарлау әдісі арқылы анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

7.1 Механикалық қозғалыс

Механикалық қозғалыс және оның сипаттамасы
Санақ жүйесі

7.2.1.1 келесі терминдердің физикалық мағынасын түсіндіру - материялық нүкте, санақ жүйесі, қозғалыстың салыстырма-лылығы, траектория, жол, орын ауыстыру

Қозғалыстың салыстырмалылығы

7.2.1.2 механикалық қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру

Түзусызықты бірқалыпты және бірқалыпсыз

7.2.1.3 түзу сызықты бірқалыпты қозғалыс пен бірқалыпсыз қозғалысты ажырата білу

Жылдамдық және орташа жылдамдықты есептеу

7.2.1.4 қозғалыстағы дененің жылдам-дығы мен орташа жылдамдығын есептеу

Әртүрлі механикалық қозғалыстардың графиктері

7.2.1.5 s-тің t-ға тәуелділік графигін тұрғызуда координаталар осьтерінде және кестелерде өлшем бірліктерін дұрыс белгілеу;
7.2.1.6 дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен келесі жағдайларды анықтау:
(1) дененің тыныштық күйін,
(2) тұрақты жылдамдықпен қозғалысын;
7.2.1.7 бірқалыпты қозғалған дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен жылдамдығын анықтау

2-тоқсан

7.2 Тығыздық

Масса және денелердің массасын өлшеу

7.2.2.11 электронды, серіппелі, иінді таразылардың көмегімен дененің массасын өлшеу

Дұрыс және дұрыс емес пішінді денелердің көлемін өлшеу

7.2.2.12 әртүрлі пішіндегі қатты дененің немесе сұйықтың көлемін өлшеу үшін өлшеуіш цилиндрді (мензурка) қолдану

Заттың тығыздығы және тығыздықтың өлшем бірлігі.
№3 зертханалық жұмыс. "Сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын анықтау"

7.2.2.13 тығыздықтың физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.2.14 сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын тәжірибе арқылы анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Тығыздықты есептеу

7.2.2.15 тығыздықтың формуласын есептер шығаруда қолдану

7.2 Денелердің өзара әрекеттесуі

Инерция құбылысы

7.2.2.1 инерция құбылысын түсіндіру және мысалдар келтіру

Күш

7.2.2.2 күнделікті өмірден күштердің әрекет етуіне мысалдар келтіру

Тартылыс құбылысы және ауырлық күші. Салмақ

7.2.2.10 масса, салмақ және ауырлық күші ұғымдарын ажырату

№4 зертханалық жұмыс. "Серпімді деформацияларды зерделеу"

7.2.2.4 серпімділік күшінің серіппенің ұзаруына тәуелділік графигінен қатаңдық коэффициентін анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Деформация

7.2.2.3 пластикалық және серпімді деформацияларды ажырату, мысалдар келтіру

Серпімділік күші, Гук заңы

7.2.2.5 Гук заңының формуласы бойынша серпімділік күшін есептеу

Үйкеліс күші.
Үйкеліс әрекетін техникада ескеру
№5 зертханалық жұмыс. "Сырғанау үйкеліс күшін зерттеу"

7.2.2.6 тыныштық, домалау және сырғанау үйкелістерін сипаттау;
7.2.2.7 үйкеліс күшінің пайдасы мен зиянына мысалдар келтіру

Бір түзу бойымен денеге әрекет еткен күштерді қосу

7.2.2.8 күштерді берілген масштабта графикалық түрде көрсету;
7.2.2.9 денеге әсер ететін және бір түзудің бойымен бағытталған күштердің тең әрекетті күшінің модулі мен бағытын анықтау

3-тоқсан

7.3 Қысым

Газдардың сұйықтар және қатты денелердің молекулярлық құрылымы

7.3.1.1 заттардың молекулярлық құрылысы негізінде, газдардың сұйықтар мен қатты денелердің құрылымын сипаттау

Қатты денелердегі қысым

7.3.1.2 қысымның физикалық мағынасын түсіндіру және өзгерту әдістерін сипаттау;
7.3.1.3 есептер шығаруда қатты дененің қысымының формуласын қолдану

Қатынас ыдыстар

7.3.1.4 газ қысымын молекулярлық құрылым негізінде түсіндіру;
7.3.1.5 - сұйықтардағы гидростатикалық қысымның формуласын шығару және оны есептер шығаруда қолдану

Қатынас ыдыстар

7.3.1.6 қатынас ыдыстарды қолдануға мысалдар келтіру

Гидравликалық машиналар

7.3.1.7 гидравликалық машиналардың жұмыс істеу принципін сипаттау;
7.3.1.8 гидравликалық машиналарды қолдану кезіндегі күштен ұтысты есептеу

Атмосфералық қысым. Атмосфералық қысымды өлшеу

7.3.1.9 атмосфералық қысымның табиғатын түсіндіру және оны өлшеудің әдістерін ұсыну

Манометрлер. Сорғылар

7.3.1.10 манометр мен сорғылардың жұмыс істеу принципін сипаттау

№ 6 зертханалық жұмыс. "Архимед заңын зерделеу"

7.3.1.11 кері итеруші күшті анықтау және оның сұйыққа батырылған дененің көлеміне тәуелділігін зерттеу,
физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Кері итеруші күш

7.3.1.12 сұйықтар мен газдардағы кері итеруші күштің табиғатын түсіндіру;
7.3.1.13 есептер шығаруда Архимед заңын қолдану

№ 7 зертханалық жұмыс. "Дененің сұйықта жүзу шарттарын анықтау"

7.3.1.14 дененің сұйықта жүзу шарттарын зерттеу
7.1.3.3 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті сақтау;

7.3 Жұмыс және қуат

Механикалық жұмыс
Қуат

7.2.3.1 механикалық жұмыс ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.3.7 - қуат ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.3.8 - механикалық жұмыс пен қуаттың формулаларын есептер шығаруда қолдану

4-тоқсан

7.4 Энергия

Кинетикалық энергия.
Потенциалдық энергия

7.2.3.2 механикалық энергияның екі түрін ажырату;
7.2.3.3 кинетикалық энергия формуласын есептер шығаруда қолдану;
7.2.3.4 жоғары көтерілген дене үшін потенциалдық энергияның және серпімді дененің формуласын қолдану

Энергияның сақталуы және айналуы

7.2.3.5 энергияның түрленуіне мысалдар келтіру;
7.2.3.6 механикалық энергияның сақталу заңын есептер шығаруда қолдану

7.4 Күш моменті

Жай механизмдер

7.2.4.1 "Механиканың алтын ережесін" тұжырымдау және қарапайым механизмдердің қолданылуына мысалдар келтіру;
7.2.4.2 күш моменті ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру

Дененің массалық центрі
№8 зертханалық жұмыс.
"Жазық фигураның массалар центрін анықтау"

7.2.4.3 жазық фигураның массалық центрін тәжірибеде анықтау

№9 зертханалық жұмыс. "Иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау"

7.2.4.5 тәжірибеде иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Иіндіктің тепе-теңдік шарты

7.2.4.4 тепе-теңдікте тұрған денелер үшін күш моменттер ережесін тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Пайдалы әрекет коэффициенті.
№10 зертханалық жұмыс. "Көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін анықтау"

7.2.4.6 көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін тәжірибеде анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелеін сақтау

7.4 Жер және Ғарыш

Аспан денелері туралы ғылым

7.7.1.1 геоцентрлік және гелиоцентрлік жүйелерді салыстыру;

Күн жүйесі

7.7.1.2 Күн жүйесінің нысандарын жүйелеу

Күнтізбе негіздері (тәулік, ай, жыл)

7.7.1.3 - жыл мезгілдерінің ендіктерге байланысты ауысуы және күн мен түннің ұзақтығын түсіндіру

7- сыныптың "Физика" курсын қайталау

      2) 8-сынып :

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

7 сынып физика курсын қайталау

8.1 Жылулық құбылыстар

Жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, диффузия

8.3.1.1 молекула-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау

Температура, оны өлшеу тәсілдері, температураның шкалалары

8.3.1.3 Температураны өлшеуді жылулық ұлғаю негізінде сипаттау;
8.3.1.2 температураны әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу;

Ішкi энергия, ішкi энергияны өзгерту тәсiлдерi

8.3.2.1 дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдерін сипаттау

Жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару

8.3.2.2 жылу берілудің түрлерін салыстыру

Табиғаттағы және техникадағы жылу берілу

8.3.2.3 техникада және тұрмыста жылу беру түрлерінің қолданылуына мысалдар келтіру

Жылу құбылыстарының тірі ағзалардың өмірлеріндегі ролі

8.3.2.4 әр түрлі температураларда тірі ағзалардың бейімделуіне мысалдар келтіру

Жылу мөлшері.
Заттың меншікті жылу сыйымдылығы

8.3.2.5 жылу алмасу процесі кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау;;
8.3.2.6 заттың меншікті жылу сыйымдылығының мағынасын түсіндіру

Отынның энергиясы.
Отынның меншікті жану жылуы

8.3.2.7 отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерін есептеп анықтау

№ 1 зертханалық жұмыс. "Температуралары әр түрлi суды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру"

8.3.2.8 жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттеу;
8.1.3.2 тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды анықтау;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Жылу үдерістеріндегі энергияның сақталу және айналу заңы

8.3.2.9 жылулық тепе-теңдік теңдеуін есептер шығаруда қолдану

2-тоқсан

8.1 Заттың агрегаттық күйлері

Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы

8.3.1.4 молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау;
8.3.2.10 балқу/кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруға қолдану;
8.3.2.11 заттың балқу және қатаю үдерісі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау

№ 2 зертханалық жұмыс. "Мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау"

8.3.2.12 эксперимент көмегімен мұздың меншікті балқу жылуын анықтау;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Булану және конденсация.
Қаныққан және қанықпаған булар

8.3.1.5 молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау;
8.3.2.13 заттың булану және конденсация үдерісі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;
8.3.2.14 су буының мысалы негізінде қанығу күйін сипаттау

Кипение, удельная теплота парообразования. Зависимость температуры кипения от внешнего давления

8.3.2.15 определять количество теплоты при парообразовании;
8.3.2.16 объяснять зависимость температуры кипения от внешнего давления

8.2 Термодинамика негіздері

Термодинамиканың бiрiншi заңы, газдың және будың жұмысы

8.3.2.17 термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру

Жылу үдерістерінің қайтымсыздығы, термодинамиканың екінші заңы

8.3.2.18 термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру

Жылу қозғалтқыштары

8.3.2.22 жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;
8.3.2.20 іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттау

Жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті

8.3.2.19 жылу қозғалтқышының пайдалы әрекет коэффициентін анықтау;
8.3.2.21 жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну

Жылу машиналарын пайдаланудағы экологиялық мәселелер

8.3.2.23 жылу машиналарының қоршаған ортаның экологиясына әсерін бағалау

8.2 Электростатика негіздері

Денелердің электрленуі, электр заряды, өткізгіштер мен диэлектриктер

8.4.1.1 электр зарядын сипаттау;
8.4.1.2 үйкеліс арқылы денені электрлену және индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.1.3 электрленудің оң және теріс әсеріне мысалдар келтіру

Электр зарядының сақталу заңы,қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi, Кулон заңы, элементар электр заряды электрический заряд

8.4.1.4 электр зарядының сақталу заңын түсіндіру;
8.4.1.5 Кулон заңын есептер шығаруда қолдану

Электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі

8.4.1.6 электр өрісі және оның күштік сипаттамасы ұғымдарының физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.7 біртекті электростатикалық өрістегі зарядқа әсер етуші күшті есептеу;
8.4.1.8 электр өрісін күш сызықтар арқылы кескіндеу

Электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы, конденсатор

8.4.1.9 потенциалдар айырымының және потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.10 конденсаторлардың құрылысын және қолданылуын сипаттау

3-тоқсан

8.3 Тұрақты электр тогы

Электр тогы, электр тогы көздері

8.4.2.1 электр тогы ұғымын және электр тогының пайда болу шарттарын түсіндіру

Электр тізбегі және оның құрамды бөліктері, ток күшi, кернеу

8.4.2.2электр схемасын графикалық бейнелеуде электр тізбегі элементтерінің шартты белгілерін қолдану;
8.4.2.3 кернеудің физикалық мағына-сын, оның өлшем бірлігін түсіндіру

№ 3 зертханалық жұмыс. "Электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшiн өлшеу"

8.4.2.4 электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

№ 4 зертханалық жұмыс. "Тiзбек бөлiгi үшiн ток күшінің кернеуге тәуелділігін зерттеу"

8.4.2.5 тұрақты температурада металл өткізгіштің вольт-амперлік сипаттамасын графикалық түрде бейнелеу және түсіндіру;
8.1.3.1 эксперименттен деректерін жинақ-тау, талдау және өлшеу және қателіктерін ескеріп жазу;
8.1.3.3 физика кабинетінде техникалық қауіпсіздікті сақтау

Тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы

8.4.2.6 тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану

Өткiзгiштiң электр кедергiсi, өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат

8.4.2.7 кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру;
8.4.2.8 есеп шығарғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiн формуласын қолдану

№ 5 зертханалық жұмыс. "Өткiзгiштердi тiзбектей қосуды зерделеу"

8.4.2.9 өткізгіштерді тізбектей жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы алу;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

№ 6 зертханалық жұмыс. "Өткiзгiштердi параллель қосуды зерделеу"

8.4.2.10 өткізгіштерді параллель жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу

8.4.2.11 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу

Электр тогының жұмысы мен қуаты

8.4.2.12 жұмыс және қуат формулаларын есептер шығаруда қолдану

Электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы

8.4.2.13 Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;

№ 7 зертханалық жұмыс. "Электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау"

8.4.2.14эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
8.4.2.15 кВт сағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практика жүзінде анықтау;
8.1.3.3физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

4-тоқсан

8.4 Тұрақты электр тогы

Металдардағы электр кедергісінің температураға тәуелділігі, асқын өткізгіштік

8.4.2.16 металл өткізгіштердегі электр тогын және оның кедергісінің температураға тәуелділігін сипаттау

Электрқыздырғыш құралдар, кыздыру шамдары, қысқа тұйықталу, балқымалы сақтандырғыштар

8.4.2.17 қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру

Электр тогының химиялық әсерi (Фарадейдiң заңы)

8.4.2.18 сұйықтардағы электр тогын сипаттау

8.4 Электромагниттік құбылыстар

Тұрақты магниттер, магнит өрiсi.
№ 8 зертханалық жұмыс. "Тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу"

8.4.3.1 магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттама беру және магнит өрісін күш сызықтары арқылы бейнелеу;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш, электр өлшеуіш құралдар

8.4.3.5 магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.6 электрқозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмыс істеу принципін түсіндіру

№ 9 зертханалық жұмыс. "Электрмагниттi құрастыру және оның әсерiн сынау"

8.4.3.4 жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш, электр өлшеуіш құралдар

8.4.3.5 магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.6 электрқозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмыс істеу принципін түсіндіру

Электромагниттiк индукция, генераторлар

8.4.3.7 электромагниттік индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.3.8 Қазақстанда және дүние жүзінде электр энергиясын өндірудің мысалдарын келтіру

8-сыныптың физика курсын қайталау

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

8-сыныптың физика курсын қайталау

9.1 Жарық құбылыстары

Жарықтың түзу сызықты таралу заңы

9.5.1.1 Күннің және Айдың тұтылуын графикалық бейнелеу

Жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар

9.5.1.2 эксперимент арқылы түсу және шағылу бұрыштарының тәуелділігін анықтау;
9.5.1.3 айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру;
9.5.1.4 жазық айнада дененің кескінін салу

Сфералық айналар, сфералық айна көмегімен кескін алу

9.5.1.5 дененің кескінін алу үшін сфералық айнада сәуленің жолын салу

Жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы, толық ішкі шағылу

9.5.1.6 жазық параллель пластинада сәуленің жолын салу;
9.5.1.7 жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару;
9.5.1.8 тәжирибеге сүйене отырып толық ішкі шағылу құбылысын түсіндіру

№ 10 зертханалық жұмыс. "Шынының сыну көрсеткiшiн анықтау"

9.5.1.9 экспериментте шынының сыну көрсеткiшiн анықтау;
9.5.1.10 сыну көрсеткішінің анықталған мәнін кестелік мәндермен салыстыру және эксперимент нәтижесін бағалау
9.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы.
Линзаның көмегімен кескiн алу

9.5.1.11 жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану;
9.5.1.12 линзаның сызықтық ұлғаю формуласын сандық және графиктік есептер шығару үшін қолдану;
9.5.1.13 жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттама беру

№ 11 зертханалық жұмыс. "Жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау"

9.5.1.14 жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау;
9.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері

9.5.1.15 көздің алыстан көргіштігі мен жақыннан көргіштігін түзетуді сипаттау

Оптикалық аспаптар

9.5.1.16 қарапайым оптикалық құралдарды (перископ, Обскура камерасы) құрастыру

2-тоқсан

9.2 Кинематика негіздері

Механикалық қозғалыс

9.2.1.1 Материялық нүкте, санақ жүйесі, механикалық қозғалыстың салыстырмалылығы ұғымдарының мағынасын түсіндіру, жылдамдықтарды қосу және орын ауыстыру теоремаларын қолдану

Векторлар және оларға амалдар қолдану.
Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары

9.2.1.2 векторларды қосу, азайту, векторды скалярға көбейту;
9.2.1.3 вектордың координаталар осіне проекциясын анықтау, векторды құраушыларға жіктеу

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс, үдеу

9.2.1.4 уақыттан тәуелділік графиктерінен орын ауыстыруды, жылдамдықты, үдеуді анықтау;

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және орын ауыстыру

9.2.1.5 түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және үдеу формулаларын есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.6 түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі координата мен орын ауыстыру теңдеулерін есептер шығаруда қолдану

№ 1 зертханалық жұмыс. "Теңүдемелі қозғалыс кезiндегi дененiң үдеуiн анықтау"

9.2.1.7 теңүдемелі қозғалыс кезіндегі дененің үдеуін эксперименттік жолмен анықтау;
9.1.3.1 алынған нәтижелерді түсіндіріп, қорытынды шығару;
9.1.3.2 эксперименттің нәтижесіне әсер ететін факторларды талдау және экспери-ментті жүргізуді жақсарту жолдарын ұсыну;
9.2.1.8 теңүдемелі қозғалыс кезiндегi орын ауыстырудың және жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графиктерін тұрғызу және оларды түсіндіру
9.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Дененiң еркiн түсуi, еркiн түсу үдеуi

9.2.1.9 еркін түсуді сипаттау үшін теңайнымалы қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдану

№ 2 зертханалық жұмыс. "Горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу"

9.2.1.10 -теңайнымалы және бірқалыпты қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдана отырып, горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын сипаттау;
9.2.1.11 горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс жылдамдығын анықтау ;
9.2.1.12 горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын сызу
9.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Қисықсызықты қозғалыс; материялық нүктенiң шеңбер бойымен бiрқалыпты қозғалысы
Сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар

9.2.1.13 дененің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сызықтық және бұрыштық шамалар арқылы сипаттау;
9.2.1.14- сызықтық және бұрыштық жылдамдықты байланыстыратын өрнекті есептер шығаруда қолдану

Центрге тартқыш үдеу

9.2.1.15 центрге тартқыш үдеу формуласын есептер шығаруда қолдану

3-тоқсан

9.3 Астрономия негіздері

Жұлдызды аспан

9.7.2.1 абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырату;
9.7.2.2 жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды атау

Аспан сферасы, аспан координаталарының жүйесі

9.7.2.3 аспан сферасының негізгі элементтерін атау;
9.7.2.4 жұлдызды аспанның жылжымалы картасынан жұлдыздардың аспан координатасын анықтау

Әртүрлі географиялық ендіктегі аспан шырақтарының көрінерлік қозғалысы, жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақыт

9.7.2.5 әртүрлі ендіктегі жұлдыздардың шарықтау айырмашылығын түсіндіру;
9.7.2.6 жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақытты сәйкестендіру

Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың қозғалыс заңдары

9.7.2.7 Кеплер заңдарының негізінде аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру

Күн жүйесі денесіне дейінгі ара қашықтықты параллакс әдісімен анықтау

9.7.2.8 Күн жүйесіндегі денелердің ара қашықтығын немесе өлшемдерін анықтау үшін параллакс әдісін қолдануды түсіндіру


9.3 Динамика негіздері

Ньютонның бiрiншi заңы, инерциялық санақ жүйелерi

9.2.2.1 инерция, инерттілік және инерциялық санақ жүйесі ұғымдарының мағынасын түсіндіру;
9.2.2.2 Ньютонның бірінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

Механикадағы күштер

9.2.2.3 ауырлық күші, серпімділік күші, және үйкеліс күші табиғатын түсіндіру

 
Ньютонның екiншi заңы, масса

 
9.2.2.2 Ньютонның екінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

Ньютонның үшінші заңы

9.2.2.5 -Ньютонның үшінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

Бүкiләлемдiк тартылыс заңы

9.2.2.6 Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

Дененің салмағы, салмақсыздық

9.2.2.10 үдеумен қозғалған дененің салмағын анықтау;
9.2.2.11 салмақсыздық күйді түсіндіру

Денелердiң ауырлық күшiнiң әрекетiнен қозғалуы.
Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы

9.2.2.9 бірінші ғарыштық жылдамдықтың формуласын есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.7 ғарыш аппараттардың орбиталарын салыстыру;
9.2.2.8 тартылыс өрісіндегі дененің қозғалысын сипаттайтын шамаларды анықтау

4-тоқсан

9.4 Сақталу заңдары

Дене импульсі және күш импульсі

9.2.3.1 дене импульсі мен күш импульсін ажырату

Импульстің сақталу заңы.
Реактивтi қозғалыс

9.2.3.2 импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.3.3 табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;
9.2.3.4 Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру

Механикалық жұмыс және энергия

9.2.3.5 механикалық жұмысты аналитикалық және графиктік тәсілдермен анықтау;
9.2.3.6 - жұмыс пен энергияның байланысын түсіндіру

Энергияның сақталу және айналу заңы

9.2.3.7 энергияның сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

9-сыныптың физика курсын қайталау

 
4) 10-сынып:
4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

9-сыныптың физика курсын қайталау

10.1 Тербелістер мен толқындар

Колебательное движение

10.2.5.1 еркін және еріксіз тербелістерге мысалдар келтіру;
10.2.5.2 эксперименттік әдіспен амплитуда, период, жиілікті анықтау;
10.2.5.3 формулаларды қолданып, период, жиілік, циклдік жиілікті анықтау

Тербелістер кезіндегі энергияның түрленуі.
Тербелмелі қозғалыстың теңдеуі

10.2.5.4 тербелмелі процесте энергияның сақталу заңын сипаттау;
10.2.5.5 гармониялық тербелістердің графиктері бойынша координатаның, жылдамдықтың және үдеудің теңдеулерін жаза білу
10.2.3.1 тербелістер кезіндегі энергияны сақтау заңын тұжырымдау және оны есеп шығарғанда қолдану

Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері

10.2.5.6 әртүрлі тербелмелі жүйедегі тербелістің пайда болу себептерін түсіндіру;
10.2.5.7 маятниктер тербелісі периодының әртүрлі параметрлерге тәуелділігін зерттеу

№ 3 зертханалық жұмыс. "Математикалық маятниктің көмегімен еркін түсу үдеуін анықтау"

10.2.5.8 математикалық маятник периодының формуласынан еркін түсу үдеуін анықтау;
10.2.5.9 период квадратының маятник ұзындығына тәуелділік графигін тұрғызу және талдау;
10.1.3.1 алған нәтижені түсіндіру және қорытынды жасау
10.1.3.2 тәжірибе нәтижесіне әсер ететін факторларды сараптау
10.1.3..3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Еркін және еріксіз тербелістер, резонанс

10.2.5.10 еріксіз тербеліс амплитудасының мәжбүрлеуші күштің жиілігіне тәуелділігін график бойынша сипаттау;
10.2.5.11 резонанс құбылысын сипаттау

Еркін электромагнитік тербелістер

10.4.4.1 тербелмелі контурдағы еркін электромагниттік тербелістерді сипаттау

Толқындық қозғалыс

10.2.5.12 толқын жылдамдығы, жиілігі және толқын ұзындығы формулаларын есеп шығаруда қолдану;
10.2.5.13 көлденең және бойлық толқындарды салыстыру

№4 зертханалық жұмыс. "Беттік толқындардың таралу жылдамдығын анықтау"

10.2.5.14 су бетіндегі толқындардың таралу жылдамдығын эксперимент түрінде анықтау
10.1.3..3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Дыбыс, дыбыстың сипаттамалары, акустикалық резонанс, жаңғырық

10.2.5.15 дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атау;
10.2.5.16 дыбыс сипаттамаларын дыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен сәйкестендіру;
10.2.5.17резонанстың пайда болу шарттарын атау және оның қолданылуына мысалдар келтіру;
10.2.5.18 жаңғырықтың пайда болу табиғатын және оны қолдану әдістерін сипаттау;
10.2.5.19 табиғатта және техникада ультрадыбыс пен инфрадыбысты қолдануға мысалдар келтіру

Электромагниттік толқындар
Электромагниттік толқындар шкаласы

10.4.4.2 механикалық толқындар мен электромагниттік толқындардың ұқсастығы мен айырмашылығын салыстыру;
10.4.4.3 электромагниттік толқындар шкаласын сипаттау және әртүрлі диапазондағы толқындардың қолданылуына мысалдар келтіру;
10.4.4.4 шыны призма арқылы өткен жарықтың дисперсиясына сапалы сипаттама беру

2-тоқсан

10.2 Атом құрылысы. Атомдық құбылыстар

Жылулық сәуле шығару

10.6.1.1 жылулық сәуле шығару энергиясының температураға тәуелділігін сипаттау

Жарық кванттары туралы Планк гипотезасы

10.6.1.2 Планк формуласын есептер шығаруда қолдану

Фотоэффект құбылысы

10.6.1.3 фотоэффект құбылысын сипаттау және фотоэффект құбылысының техникада пайдаланылуына мысалдар келтіру;
10.6.1.4 фотоэффект үшін Эйнштейн формуласын есептер шығаруда қолдану;

Рентген сәулелері

10.6.1.5 рентген сәулесін электромагниттік сәулелердің басқа түрлерімен салыстыру;
10.6.1.6 - рентген сәулесін қолдануға мысалдар келтіру

Радиоактивтілік.
Радиоактивті сәулеленудің табиғаты

10.6.2.1 a, b және g - сәулеленудің табиғаты мен қасиеттерін түсіндіру

Резерфорд тәжірибесі, атомның құрамы

10.6.1.7 a-бөлшегінің шашырауы бойынша Резерфорд тәжірибесін сипаттау

3-тоқсан

10.3 Атом ядросы

Ядролық өзара әрекеттесу, ядролық күштер.
Массалар ақауы, атом ядросының байланыс энергиясы

10.6.1.8 ядролық күштердің қасиеттерін сипаттау;
10.6.1.9 атом ядросының масса ақауын анықтау;
10.6.1.10 атом ядросының байланыс энергиясы формуласын есептер шығаруда қолдану

Ядролық реакциялар.
Радиоактивті ыдырау заңы

10.6.1.11 ядролық реакцияның теңдеуін шешуде зарядтық және массалық сандардың сақталу заңын қолдану;
10.6.2.2 радиоактивті ыдыраудың ықтималдық сипатын түсіндіру;
10.6.2.3 радиоактивті ыдырау заңын есеп шығаруда қолдану

Ауыр ядролардың бөлінуі, тізбекті ядролық реакция.
Ядролық реакторлар

10.6.2.4 тізбекті ядролық реакциялардың өту шарттарын сипаттау;
10.6.2.5 ядролық реактордың жұмыс істеу принципін сипаттау

Термоядролық реакциялар.
Радиоизотоптар, радиациядан қорғану

10.6.2.6 ядролық ыдырау мен ядролық синтезді салыстыру;
10.6.2.7 радиактивті изотоптарды қолданудың мысалдарын келтіру;
10.6.2.8 радиациядан қорғану әдістерін сипаттау

Элементар бөлшектер

10. 6.3.1 элементарды бөлшектерді жіктеу

10.3 Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі

Физика және астрономияның дүниетанымдық маңызы

10.8.1.1 адамның дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуына физика және астрономияның дамуының ықпалын түсіндіру

Экологиялық мәдениет

10.8.1.2 жаңа технологиялардың қоршаған ортаға ықпалының артықшылығы мен қауіптілігін бағалау

4-тоқсан

Физпрактикум

7-9 сыныптар аралығында физика курсын қайталау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 642-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптар үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (әрі қарай – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – заттардың қасиеттері, оның құрамы мен құрылымының байланысын түсіндіретін заттар мен олардың өзгеруі, заңдар мен теориялары туралы оқушыларда жүйелі білім қалыптастыру.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) маңызды фактілерді, түсініктерді, химиялық заңдар мен теорияларды, естімейтін білім алушыларға қол жетімді дүниетанымдық сипаттамаларды жалпылау бойынша білім қалыптастыру;

      2) күнделікті өмірде химиялық құбылыстарды бақылау және түсіндіру қабілеттерін дамыту;

      3) қарапайым химиялық тәжірибелерді орындау кезінде және күнделікті өмірде қолданылатын заттармен қауіпсіз жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру;

      4) күнделікті өмірде және жұмыс барысында естімейтін білім алушыларды тұлғалық дамыту, оларды интеллектуалды және адамгершілік тұрғыдан жетілдіру, гуманистік қатынастар мен үйлесімді экологиялық мінез-құлықты қалыптастыру;

      5) химияның гуманистік бағытын, оның адамзат алдында тұрған негізгі экономикалық және экологиялық мәселелерді шешуде рөлінің өсуін және оның әлемнің ғылымына қосқан үлесін ашу;

      6) тұрмыстық жағдайда алынған заттар мен материалдарды, ауыл шаруашылығында және өндірісте қауіпсіз пайдалану, күнделікті өмірде практикалық мәселелерді шешу, адамның денсаулығы мен қоршаған ортаға зиянды құбылыстардың алдын алу үшін алынған білімдер мен дағдыларды қолдану.

      4. Түзете – дамыту міндеттері:

      1) білімді функционалды қолдану, қарым-қатынастың әр түрлі әдістері, мәселелерді шешу және шешім қабылдау, сөйлеу мәдениетін дамыту;

      2) жеке қасиеттерін дамыту (өз бетінше және топта жұмыс істеуге қажет жауапкершілік, табандылық, бастамашылдық, шыдамдылық пен төзімділік);

      3) дыбысты дұрыс айту және сөйлеу дағдыларын жетілдіру.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Естімейтін білім алушылар ғылым негіздерін меңгеруде ерекше қиындықтарға тап болады. Аталған санаттағы оқушыларға білім беруде оқу материалын ерекше елестетуімен ерекшеленетін формасын ұсыну қажет.

      6. Естімейтін оқушыларға химияны оқыту жалпы және арнайы білім беру ұстанымына негізделген:

      1) оқу іс-әрекетіндегі дағдыларды қалыптастыру, өзін-өзі бақылау қажеттілігі және оны жүзеге асыра білу;

      2) оқу іс-әрекетін даралау, мұғалімнің білім, білік деңгейін үнемі ескеруі, әрқайсысының ойлауы мен сөйлеуін дамыту;

      3) проблемалық оқыту элементтерін қолдану;

      4) көрнекіліктің жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету, атап айтқанда ақпараттық технологияларды тарту арқылы;

      5) оқу материалының коммуникативтілігін қамтамасыз ету, оқушылардың белсенді сөйлеуін дамыту.

      7. Естімейтін оқушыларды оқытуда білім алушылардың психофизиологиялық, есту-сөйлеу және танымдық қабілеттерінің ерекшеліктерін ескеру қажет. Бұл оқытудың түзету бағыты, естімейтін оқушылармен арнайы қатынас құралы мен сурдоаударманы қолдану, арнайы әдістемелік тәсілдерді таңдауды туындатады.

      8. Практикалық дағдылар мен біліктіліктерге: есептеу, өлшеу, бейнелеу; интеллектуалдыға - салыстыру, абстракциялау, жалпылау қабілетін жатқызуға болады.

      9. Сабаққа дайындалу және оқу материалын беру кезінде қалыптасатын ұғымның немесе шеберліктің сипатын ескеру қажет, оқушылардың әр кезеңде алған білімдерінің нақты деңгейін ескеру, бағдарламаның игерілуін бақылау қажет.

      10. Білім алушыларды оқытуда әр сабақтың міндетті элементтері тақырыптың атауы, мақсат қою, хабарлама және сабақ жоспарын жазу, негізгі түсініктер мен оларды зерттеу әдістерін көрсете отырып, оқушылардың іс-әрекет түрлері мен материалдың игерілуін тексеру жолдары көрсетілген.

      11. Естімейтіндердің сөйлеу тілін дамыту және байыту бойынша жұмыс сабақтың қажетті компоненті болып табылады.

      12. Теориялық материалды меңгеру өткен тақырып бойынша білімдерін өзектеуден басталады. Оқушылар 5-10 минутта өткен тақырыптар бойынша негізгі анықтамалар, түсініктерді естеріне түсіреді. Содан кейін жедел сауалнама жүргізіледі (формасы басқаша болуы мүмкін). Ұзақ мерзімді есте сақтау қабілеті нашар дамыған естімейтін білім алушылар үшін бұл кезең қажет. Жаңа тақырыппен танысу терминдерді енгізуден басталуы керек. Термин тақтаға жазылып, дактильмен көрсетіледі, содан кейін мұғалім оның мағынасын түсіндіреді және оқушылармен бірге (және мүмкіндігінше сурдоаудармашының қатысуымен) осы терминнің мағынасына сәйкес келетін ым-ишараны таңдайды немесе ойлап табады. Әрі қарай мұғалім тақырыптың негізгі мазмұнын компьютерлік презентация арқылы ұсынады.

      13. Компьютерді пайдалану материалдың қысқаша мазмұнын диаграммалар, графиктер, суреттермен және жақсы қабылдау үшін әр түрлі арнайы эффектілермен ұсынуға мүмкіндік береді. Мұндай қайталау біртекті мәтінді қабылдаудан гөрі бейнелі қабылдауы әлдеқайда тиімді болатын естімейтін білім алушылар үшін білім беру процесінің маңызды элементі болып табылады. Сабақ соңында білім алушыларға бекітуге арналған сұрақтар мен жаттығулар ұсынылады.

      14. Естімейтін білім алушылардың көпшілігі танымдық іс-әрекеттің негізін құрайтын жалпы логикалық әдістер мен әрекеттерді меңгере бермейді, сондықтан білім алушылар оқу материалын игеру процесінде ойлаудың арнайы әдістеріне сирек жүгінеді, ереже бойынша олар оның кейбір көлемін тиісті түсінбей есте сақтайды.

      15. Жалпы зияткерлік дағдыларды қалыптастыру қызметі (талдау, салыстыру, түсініктерге анықтама беру, материалды жүйелеу, дәлелдеу және т.б.) келесі компоненттерді қамтиды: ойлай әрекеті тәсілдерінің мәнін ашу, әр нақты жағдайда тәсілдің мағынасын нақтылау, оны практикалық қолдану. Сабақ барысында тапсырмалар алуда (маңызды және елеусіз белгілерді атау және мұғалімнің сабақта айтатын мазмұны туралы түсінікке анықтама беру; материалды жүйелеу; сабақ барысында немесе соңында жіктеу кестесін құрастыру және т.б.), студенттер интеллектуалды қызметке белсенді қатысады. Бұл тұрақты функционалды жағдайды сақтап білімді нақты меңгеруге мүмкіндік береді.

      16. Жалпы зияткерлік дағдыларды қалыптастыру бойынша жұмыстың ерекшелігі - ол арнайы уақыт бөлуді қажет етпейді, бірақ бағдарлама cұрақтарын қарастырумен үйлеседі. Әр дамыту жаттығуы сабаққа негізделіп енгізіледі. Логикалық ойлау бір жастағы оқушылардың әр тобында әр түрлі қалыптасатындығын ескере отырып, естімейтін оқушылардың логикалық ойлауын жүйелі, дәйекті түрде дамыту қажет.

      17. Естімейтін оқушылардың оқу іс-әрекетін дараландыру олардың танымдық әрекетінде, психофизикалық (оның ішінде есту қабілеті), эмоционалды-ерік және интеллектуалды күштерді жұмылдыру қабілетінде көрінетін жеке ерекшеліктерін ескеру негізінде жүзеге асырылады; дидактикалық және ұйымдастырушылық құралдарды қолдану. Түрлі дидактикалық және ұйымдастыру құралдарын қолдану тұрғысынан бұл білім беру мен дағдылардың қалыптасуының әр кезеңінде соңғы нәтижеге бақылау жасауда (өзін-өзі бақылауда) оқу мақсаттары мен нақты міндеттер мен іс-әрекет әдістерін дұрыс үйлестіруде көрінеді.

      18. Естімейтін оқушылардың оқу әрекетін жекелендіру сабақта ұжымдық, топтық және жұптық жқмыстармен үйлеседі.

      19. Ақпараттық технологиялар мұғалімнің құралдарының көлемін кеңейтеді, дамытушылық және түзету мәселелерін шешуге қажетті, бірақ дәстүрлі түрде қолданылатын құралдарды қолдану арқылы жасалмайтын оқыту жағдайларын жасауға көмектеседі.

      20. Химия сабақтарында материалды оқып үйрену кезінде, жаңа қарапайым дағдылар мен біліктілікке машықтануда, материалды игеру сапасын диагностикалау үшін, өздігінен оқу, өзін-өзі жетілдіру кезінде әртүрлі бағдарламалық жасақтаманы қолдануға болады.

      21. Интерактивті сабақтар - бұл нашар еститін оқушыларға сабақ беруде қолданылатын ұйымдастырушылық формалардың бірі. Мұндай сабақтарға дайындық оқу материалының мазмұнын сезімдік қабылдаудың әртүрлілігі мен түсіну, есте сақтау және қолдану қабілеттері арасындағы табиғи байланысты көрсететін ойлаудың абстрактылығын айқындылықпен ұштастыру принципіне негізделген. Графиканы қолдану бұл міндетті жеңілдетеді.

      22. Компьютерлік оқыту құралдары мүмкіндік береді:

      а) зерттелген объектіні көзге елестету;

      б) ойлаудың белгілі бір түрін дамыту (мысалы, көрнекі-бейнелі, теориялық);

      в) кері байланысты орнату, қателіктерді диагностикалау (экранда тиісті ескертулерді ұсынуды) оқу әрекеті мен бағалау нәтижелері бойынша бақылауды жүзеге асыру;

      г) оқу әрекеті мәдениетін, ақпараттық мәдениетін қалыптастыру.

      23. Көрнекілік пен проблемалық сұрақтарды тұжырымдаудың үйлесуі естімейтін оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың, логикалық ойлауды дамытудың тиімді әдісі.

3-тарау. "Химия" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      24. "Химия" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 34 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      25. Оқу пәнінің мазмұны бес бөлімді қамтиды:

      1) Заттардың бөлшектері;

      2) Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары;

      3) Химиядағы энергетика;

      4) Химия және қоршаған орта;

      5) Химия және өмір.

      26. "Заттардың бөлшектері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) атомдар, иондар және молекулар;

      2) атомның құрамы мен құрылысы;

      3) атомда электрондардың қозғалысы мен таралуы. Атомдардан иондардың құрылуы;

      4) химиялық байланыстардың түрлері.

      27. "Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) периодтық заң мен химиялық элеметтердің периодтық жүйесі;

      2) химиялық реакциялардың жіктелуі;

      3) зат массасының сақталу заңы;

      4) металдардың электрохимиялық кернеу қатары.

      28. "Химиядағы энергетика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар;

      2) химиялық реакциялардың жылдамдығы;

      3) химиялық тепе-теңдік;

      4) қышқылдар мен негіздер теориясы.

      29. "Химия және қоршаған орта" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) заттардың жіктелуі;

      2) Жер химиясы;

      3) көміртек және оның қосылыстары химиясы.

      30. "Химия және өмір" бөлімі бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды: 1) биохимия.

      31. 7-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Химия пәні". Таза заттар және қоспалар. Химия – заттар туралы жаратылыстану ғылымдарының бір саласы, химияның дамуы мен маңызы; химия кабинетіндегі және зертханасындағы қауіпсіздік техникасының ережелері; таза заттар және олардың физикалық қасиеттері, біртекті және әртекті қоспалар, заттарды тазарту және бөлу тәсілдері; жәй және күрделі заттар; элемент және химиялық қосылыстар. № 1 практикалық жұмыс "Техника қауіпсіздігі ережелері және зертханалық құрал-жабдықтармен танысу". № 1 зертханалық тәжірибе "Заттарды және олардың қосылыстарын салыстыру". №2 зертханалық тәжірибе "Ластанған ас тұзын тазарту";

      2) "Заттар күйінің өзгеруі". Физикалық және химиялық құбылыстар; химиялық реакция; заттың агрегаттық күйлері; қатты, сұйық, бөлшектердің кинетикалық теориясына сәйкес газтәріздес заттардың құрылымы; заттардың салқындау, қыздыру және булану үдерістері. № 3 зертханалық тәжірибе "Химиялық реакциялардың белгілерін зерттеу". № 4 зертханалық тәжірибе "Аспирин немесе салолдың салқындау үдерісін зерттеу". № 5 зертханалық тәжірибе "Судың қайнау үдерісін зерттеу". №1 бақылау жұмысы;

      3) "Атомдар. Молекулалар. Заттар". Атомдар мен молекулалар; атомдар мен молекулалардың айырмашылығы; химиялық элементтер; химиялық элементтердің символдары; элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктеу; жай және күрделі заттар; атомның құрамы мен құрылысы; ядро, протон, нейтрон, электрон; изотоптар; элементті аталуы және фундаменталды бөлшектерінің саны бойынша сипаттау;

      4) "Ауа. Жану реакциясы". Ауа және оның құрамы; атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызы; жану үдерісі; заттың жану шарттары; тез тұтанатын, жанатын және жанбайтын заттар; отын, оттек, тұтану көзі; тұтану температурасы; металдар мен бейметалдардың жануы; жану реакциясының өнімдері. № 6 зертханалық тәжірибе "Балауыз шамның жануы". № 2 практикалық жұмыс/Көрсетілім "Күкірттің, фосфордың, темірдің ауада және оттегінде жануын салыстыру". № 2 бақылау жұмысы;

      5) "Химиялық реакциялар". Табиғи қышқылдар мен сілтілер; "қышқылдық" және "сабынды" қасиеттері; индикаторлар, әмбебап индикатор, рН шкала метилоранж, лакмус, фенолфталеин; индикаторлардың түрлі орталардағы түстерінің өзгеруі; қышқылдар мен сілтілер; антацидті заттар; бейтараптану реакциясы; сұйылтылған қышқылдар; қышқылдардың қолданылу аймақтары; қышқылдармен жұмыс жүргізу ережелері; сұйылтылған қышқылдардың түрлі металдармен әрекеттесуі; сутекке сапалық реакция; карбонаттар; сұйылтылған қышқылдардың карбонаттармен әрекеттесуі; көмірқышқыл газына сапалық реакция. № 7 зертханалық тәжірибе "Ерітінділердің қышқылдық, негіздік ортасын анықтау". № 8 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек қышқылының бейтараптану реакциясы". № 9 зертханалық тәжірибе "Мырыштың сұйылтылған тұз қышқылымен реакциясы". № 10 зертханалық жұмыс "Сутекке сапалық реакция". № 3 практикалық жұмыс "Сұйылтылған қышқылдар мен карбонаттардың әрекеттесуі. Көмірқышқыл газына сапалық реакция";

      6) "Химиялық элементтердің периодтық кестесі". Химиялық элементтердің периодтық кестелерін құру тарихы; И. ДҰберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің элементтерді жіктеуі; периодтық заң; периодтық кестенің құрылымы; периодтық кестенің құрылу принципі; атом нөмірі; ядро заряды; атомдағы элементер бөлшектер;

      7) "Салыстырмалы атомдық масса және қарапайым формулалар". Изотоптар қоспасы, табиғи изотоптар; салыстырмалы атомдық масса; салыстырмалы молекулалық/формулалық масса; химиялық формула; химиялық элементтердің валенттілігі, бинарлы қосылыстардың формулаларын құрастыру; қосылыстардағы атомдардың қатынастары. Есептеуге берілген есептер: салыстырмалы молекулалық массаны есептеу. № 3 бақылау жұмысы;

      8) "Адам ағзасындағы химиялық элементтер". Қоректік заттар; адам ағзасындағы химиялық элементтер (О, С, Н, N, Ca, P, K); химиялық элементтердің тірі және өлі табиғаттағы таралуы; адам ағзасындағы микро-, макроэлементтердің биологиялық рөлі; тыныс алу үдерісі, тамақтану теңгерімі. № 4 практикалық жұмыс "Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау". № 11 зертханалық тәжірибе "Тыныс алу үдерісін зерттеу".

      32. 8-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Геологиялық химиялық қосылыстар". Пайдалы геологиялық химиялық қосылыстар, табиғи ресурстар; кен орны; кен; кеннің құрамы; минералдар; табиғи ресурстарды өндіру; металдарды алу; Қазақстанның пайдалы қазбалары; минералдарды өндірудің экологиялық аспектілері. № 4 бақылау жұмысы;

      2) "Атомдардағы электрондардың қозғалысы". Атомдардағы электрондардың орналасуы; энергетикалық деңгейлер; s және p орбитальдарының пішіндері; электрондық конфигурация; электронды-графикалық формула; ион; иондардың түзілуі; "нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формулаларын құрастыру. №1 зертханалық тәжірибе "Атомдардың модельдерін жасау";

      3) "3аттардың формулалары және химиялық реакция теңдеулері". Химиялық формула; химиялық реакция теңдеулері; заттардың массасының сақталу заңы; химиялық реакциялардың типтері: бірігу, ажырау, алмастыру, алмасу; табиғаттағы, химиялық реакциялар тірі организмдер мен адам тіршілігіндегі химиялық реакциялар. № 1 көрсетілім "Заттардың массасының сақталу заңын дәлелдейтін тәжірибе". № 2 зертханалық тәжірибе "Әрекеттесуші заттардың массасының қатынасы". Есептеуге берілген есептер: химиялық формула бойынша химиялық бірігудегі элементтің массалық үлесін есептеу; элементтердің массалық үлестері бойынша заттың қарапайым формуласын анықтау;

      4) "Металдардың химиялық белсенділігі". Металдардың тотығуы; металдардың жемірілуі; металдардың сумен әрекеттесуі; металдардың қышқыл ерітінділерімен, металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуі; металдардың белсенділік қатары; металдардың белсенділігін салыстыру. № 2 көрсетілім "Белсенді металдардың сумен әрекеттесуі". № 3 зертханалық тәжірибе "Металдардың қышқылдар ерітіндісімен әрекеттесуі". № 3 көрсетілім "Тұз ерітінділерінен металдарды ығыстыру". № 1 практикалық жұмыс "Металдардың белсенділігін салыстыру". № 1 бақылау жұмысы;

      5) "Заттың мөлшері". Заттың мөлшері; моль; Авогадро саны; заттың молярлық массасы. Есептеуге берілген есептер: жәй және күрделі заттардың салыстырмалы молярлық массасын есептеу; химиялық формула бойынша заттың молярлық массасын, массасын және заттың мөлшерін есептеу; заттың белгілі мөлшеріндегі атомдардың (молекулалардың) сандарын есептеу;

      6) "Стехиометриялық есептеулер". Химиялық реакциялардың теңдеулері бойынша есептер шығару; молярлық көлем; газдардың салыстырмалы тығыздығы; көлемдік қатынастар заңы; қалыпты және стандартты жағдайлар. Есептеуге берілген есептер: химиялық формула бойынша заттың молярлық массасын , массасын және заттың мөлшерін есептеу; заттың берілген массасы немесе заттың мөлшері бойынша атомдар мен молекулалардың сандарын есептеу; химиялық реакциялардың теңдеулері бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін (газдың) және зат мөлшерін есептеу; қалыпты жағдайлардағы газдың көлемін, газдардың салыстырмалы тығыздығын есептеу; оттек және ауа бойынша газдардың салыстырмалы тығыздықтарын есептеу; заттың мөлшері, молярлық масса, газдың молярлық көлемі, Авогадро заңы ұғымдарын пайдаланып формулалар бйынша есептеулер жасау; химиялық реакциялар кезіндегі газдардың көлемдік қатынастары түсініктерін қолданып есептеулер жасау;

      7) "Химиялық реакциялардағы энергиямен танысу". Отынның жануы және энергияның бөлінуі; көміртекті отынның жануы кезінде көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілуі мүмкіндігі; жылыжайлық эффектіcінің себептері және шешу жолдары; экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар; әртүрлі отындардың потенциалы; қоршаған ортаға әсері; кинетикалық бөлшектер теориясы тұрғысынан энергия өзгерісі; реакцияның жылу эффектісі; термохимиялық теңдеулер. № 4 зертханалық тәжірибе "Энергияның өзгеруімен жүретін химиялық реакциялар". Есептеуге берілген есептер: реакциялардың термохимиялық теңдеулері бойынша реакцияның жылу эффекттісін есептеу;

      8) "Сутек. Оттек және озон". Сутек – химиялық элемент және жәй зат, сутектің изотоптары (протий, дейтерий және тритий); сутектің қасиеттері, қолданылуы және алынуы; оттек – химиялық элемент және жәй зат, оттектің қасиеттері, қолданылуы және алынуы; сутектің және оттектің бинарлы қосылыстары; табиғатта таралуы; оттектің аллотропиялық түрөзгерісі, озон; сутек пен оттекті алу; Жер бетіндегі озон қабатының маңызы. № 4 көрсетілім "Сутек пероксидінің ажырауы". № 2 практикалық жұмыс "Сутекті алу және оның қасиеттерін зерттеу". № 3 практикалық жұмыс "Сутектің переоксидінен оттекті алу және оның қасиеттерін зерттеу". Есептеуге берілген есептер: реакцияға қатысатын немесе реакция нәтижесінде түзілген өнімнің белгілі массасы, заттың мөлшері немесе көлемі бойынша заттың массасын, заттың мөлшерін, (газдың) көлемін есептеу. № 2 бақылау жұмысы;

      9) "Химиялық элементтердің периодтық жүйесі". Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің құрылымы, периодтың, топтың, атом нөмірінің физикалық мәні; химиялық элементтердің атомдарының кейбір қасиеттері мен сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі; периодтық жүйедегі орыны бойынша элементтің сипатталуы; химиялық элементтердің табиғи тектестері; сілтілік металдардың, галогендердің, инертті газдардың тектестері; металдар мен бейметалдар; периодтық кестеде орналасуына байланысты химиялық элементтің қасиеттері;

      10) "Химиялық байланыс түрлері". Химиялық элементтердің электртерістілігі, атомдар арасындағы химиялық байланыстар табиғатының бірлігі, ковалентті полярлық және полярлық емес байланыс, иондық байланыс, заттың аморфты және кристалдық күйлері, кристалл торларының типтері, заттардың қасиеттерінің оның құрылысына тәуелділігі;

      11) "Ерітінділер және ерігіштік". Заттардың суда еруі, заттардың судағы ерігіштігі бойынша жіктелуі; ерітінділер; еріген заттың массалық үлесі, молярлық концентрация, қатты заттардың, сұйықтардың және газдардың суда ерігіштігі, кристаллогидраттар; ерітінділердің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі рөлі; заттарды ерігіштігіне температураның әсері. № 5 зертханалық тәжірибе "Заттардың ерігіштігін зерттеу". № 4 практикалық жұмыс "Қатты заттардың ерігіштігіне температураның әсері". № 5 практикалық жұмыс "Берілген пайыздық және молярлық концентрациялы ерітінділерді дайындау". Есептеуге берілген есептер: заттардың судағы ерігіштігін есептеу; тығыздығы мен көлемі бойынша ерітіндінің массасын анықтау, еріген заттың және еріткіштің массасын, еріген заттың массалық үлесін есептеу; ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу. № 3 бақылау жұмысы.

      12) "Көміртек және оның қосылыстары". Көміртектің жалпы сипаттамасы; табиғатта көміртек және оның қосылыстарының таралуы; көміртектің аллотропиялық түр өзгерістері; көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің қолдану аймағы; көміртектің қасиеттері; көміртектің оксидтері және олардың қасиеттері; тірі ағзаларға иіс газының физиологиялық әсері; көміртектің табиғаттағы айналымы. №6 практикалық жұмыс "Көміртектің физикалық және химиялық қасиеттері". №7 практикалық жұмыс "Көмірқышқыл газын алу және оның қасиеттері зерттеу". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша реакцияға қатысушы немесе реакция нәтижесінде түзілген бір заттың белгілі массасы, мөлшері немесе көлемі бойынша табиғатта жүретін процестер мен химиялық реакция нәтижесінде түзілген өнімнің немесе реагенттің массасын, заттың мөлшерін, көлемін есептеу; ерітіндінің белгілі массасы және еріген заттың массалық үлесі бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін және заттың мөлшерін есептеу.

      33. 9-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары". Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланыс; қышқылдар: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы; негіздер: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы; тұздар: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы; бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланыс.№ 6 зертханалық тәжірибе "Оксидтердің химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 7 зертханалық тәжірибе "Қышқылдардың химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 8 зертханалық тәжірибе "Негіздердің химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 9 зертханалық тәжірибе "Тұздардың қасиеттері және алынуы".Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша реакцияға қатысушы немесе реакция нәтижесінде түзілген бір заттың белгілі массасы, мөлшері немесе көлемі бойынша табиғатта жүретін процестер мен химиялық реакция нәтижесінде түзілген өнімнің немесе реагенттің массасын, заттың мөлшерін, көлемін есептеу; ерітіндінің белгілі массасы және еріген заттың массалық үлесі бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін және заттың мөлшерін есептеу;

      2) "Су". Судың құрамы, қасиеттері және қолданылуы, табиғаттағы су, су – табиғи әмбебап еріткіш, сулы ерітінділер және жүзгіндер, судың бірегей қасиеттері және оның өмір үшін маңызы; судың табиғаттағы айналымы; судың ластану себептері; судың кермектігі және оны жою тәсілдері; судың және сулы ерітінділердің табиғаттағы, өндірістің түрлі салаларындағы және ауыл шаруашылығындағы маңызы; суды тазарту әдістері; ауыз суын тазарту, Қазақстан Республикасындағы ауыз су мәселесі, су басейнін ластанудан қорғау, Қазақстандағы су ресурстарының экологиялық мәселелері; сусыз мыс (ІІ) сульфатының көмегімен суды анықтау әдісі. № 10 зертханалық тәжірибе "Судың кермектігін анықтау".Есептеуге берілген есептер: еріген заттың массалық үлесін, еріткіштің, еріген заттың массасын есептеу.№ 4 бақылау жұмысы;

      3) "Электролиттік диссоциация". Электролиттер және бейэлектролиттер, С.Аррениустың электролиттік диссоциациялану теориясының негізгі қағидалары, электролиттік диссоциациялану механизмі; ерітінділердің немесе заттың балқымаларының электр өткізгіштігінің химиялық байланыс түріне тәуелділігі; күшті және әлсіз электролиттер, диссоциациялану дәрежесі, қышқыл, сілті және тұздардың судағы ерітінділерінде электролиттік диссоциациялануы, көпнегізді қышқылдардың, қышқылдық және негіздік тұздардың диссоциациялануы, ион алмасу реакциялары және олардың жүру жағдайлары; электролиттік диссоциациялану теориясы тұрғысынан қышқыл, негіз және тұз ерітінділерінің химиялық қасиеттері; тұздар гидролизі. № 1 көрсетілім "Иондық және ковалентті полярлық байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациясы". № 1 зертханалық тәжірибе "Қышқыл, сілті ерітінділерінің рН -ын анықтау".№ 1 практикалық жұмыс "Ион алмасу реакциялары". № 2 зертханалық тәжірибе "Тұздар гидролизі". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша заттың мөлшерін, массасын, реакция өнімінің көлемін есептеу; диссоциациялану дәрежесін есептеу;

      4) "Бейорганикалық заттарға сапалық талдау". Катиондарға сапалық реакциялар; жалын түсінің боялуы бойынша Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау; аниондардың сапалық реакциялары; бейорганикалық қосылыстардың құрамын сапалық талдау. № 3 зертханалық тәжірибе жалын түсінің боялуы бойынша "Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ катиондарын анықтау". № 4 зертханалық тәжірибе "Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакциялар". № 5 зертханалық тәжірибе "Сулы ерітіндідегі Сl–, Br–, I–, PO43–, SO42–, CO32–, NO3–, SiO32 аниондарын анықтау". № 2 практикалық жұмыс "Бейорганикалық қосылыстарды сапалық талдау". Есептеуге берілген есептер: егер әрекеттесуші заттардың біреуі артық мөлшерде берілсе химиялық теңдеулер бойынша есептеу;

      5) "Химиялық реакциялардың жылдамдығы". Химиялық реакциялардың жылдамдығы; химиялық реакциялардың жылдамдығына әсер ететін факторлар; бөлшектердің кинетикалық тұрғысынан реакция жылдамдығы; катализаторлар; ингибиторлар; катализаторлар мен ингибиторлардың реакция жылдамдығына әсері. № 2 көрсетілім "Түрлі химиялық реакциялардың жылдамдығы". № 6 зертханалық тәжірибе "Концентрацияның температурасы мен бөлшектер көлемінің реакция жылдамдығына әсері". № 3 практикалық жұмыс "Реакция жылдамдығына катализатордың әсері";

      6) "Қайтымды реакциялар". Химиялық тепе-теңдік; тепе-теңдік динамикалық үдеріс ретінде; химиялық тепе-теңдіктің ығысуы; Ле-Шателье-Браун принципі; химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлардың өзгерісінің әсері; бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан химиялық тепе-теңдік. № 3 көрсетілім "Қайтымды химиялық реакциялар". № 7 зертханалық тәжірибе "Химиялық тепе-теңдіктің ығысуы;

      7) "Тотығу-тотықсыздану реакциялары". Химиялық элементтердің тотығу дәрежелері, қосылыстардың формулалары бойынша химиялық элементтердің тотығу дәрежелерін анықтау, тотықтырғыш және тотықсыздандырғыш туралы түсінік, тотығу-тотықсыздану реакциялары; электрондық баланс әдісі;

      8) "Металдар мен қорытпалар". Металдардың жалпы сипаттамасы; металдық байланыс пен металдық кристалдық тор; темір мен мыстың физикалық және химиялық қасиеттері; металдардың тек тотықсыздандырғыш қасиеттерін көрсетуі; темір қорытпалары және олардың қолданылуы; металлургия туралы түсінік, шойын мен болат өндірісі; Қазақстанда металлургияның дамуы, металдар мен олардың қорытпаларын алу, Қазақстандағы металдар және оның қосылыстарының маңызды кен орындары; металдарды өндіру үдерістері, қоршаған ортаға әсері; металдарды алу. № 4 көрсетілім "Металдардың кристалдық торы модельдері". № 5 көрсетілім "Металдар және қорытпалар". Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның белгілі бір массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болған жағдайда реакция теңдеуі бойынша заттың массасын есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу.

      34. 10-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) 1 (I), 2 (II) және 3 (III) топтар элементтері және олардың қосылыстары. 1 (I)-топ элементтері және олардың қосылыстары; атомдары құрылысы негізінде сілтілік металдардың жалпы қасиеттері; сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негіздік қасиеттері және олардың қолданылуы; 2 (ІІ)-топ элементтері және олардың қосылыстары; 1 (І)-ші және 2 (ІІ)-топ металдарының жалпы қасиеттері; кальций оксиді мен гидроксидінің негіздік қасиеттері және олардың қолданылуы; 3 (ІІІ)-топ элементтері; алюминий және оның қосылыстары; алюминийдің қосылыстары мен қорытпаларынның қолдану аймағы; алюминий, оның оксиді мен гидроксидінің екідайлы қасиеттері. № 6 көрсетілім "Натрийдің, кальцидің сумен әрекеттесуі". № 8 зертханалық тәжірибе "Кальцийдің сумен және қышқыл ерітіндісімен әрекеттесуі". № 7 көрсетілім "Алюминий мен оның қорытпалары". № 9 зертханалық тәжірибе "Алюминийдің қышқыл және сілті ерітінділерімен әрекеттесуі". № 4 практикалық жұмыс "Металдар" тақырыбына эксперименттік есептер шығару. Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның белгілі массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болғанда, заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын реакция теңдеуі бойынша есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу. № 2 бақылау жұмысы;

      2) 7 (VII), 6 (VI), 5 (V), 4 (IV) - топтарының элементтері және олардың қосылыстары. (VII) топ элементтері, галогендер; байланыс түрі және кристалдық тор типі; топтағы галогендер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтары; хлор; хлордың химиялық қасиеттері: металдармен, сутекпен және галогенидтермен әрекеттесуі; хлорсутек қышқылының құрамы қасиеттері мен қолданылуы; 6 (VI)-топ элементтері, күкірт, күкірттің аллотропиялық түр өзгерістерінің физикалық қасиеттері, күкірттің негізгі қосылыстары және олардың физикалық және химиялық қасиеттері; қышқылдық жаңбырдың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсері; күкірт қышқылы, күкірт қышқылы және оның тұздарының жалпы және ерекше қасиеттері, қасиеттері мен қолданылуы; 5 (V)-топ элементтері: азот, азоттың қасиеттері және табиғаттағы азот айналымы; аммиак, аммиактың қасиеттері, алынуы мен қолданылуы; аммиак өндірісі; (Габер синтезі): азот қышқылы; азот қышқылының қасиеттері; азот қышқылы мен нитраттардың өзіне тән қасиеттері; фосфор және оның қосылыстары; фосфорды аллотропиялық түрлендіру; фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындары; фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттері; минералды тыңайтқыштар, олардың Қазақстанда өндірілуі және оларды тиімді қолдану; азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсері; 14 (IV) - топ элементтері; кремний және оның қосылыстары; кремнийдің қолданылу аймағы және оның жартылай өткізгіш ретінде маңызы; сұйық кристалдар, кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор типі; кремний мен оның қосылыстарының химиялық қасиеттері; Қазақстандағы силикат өнеркәсібі; № 8 көрсетілім "Күкірттің аллотропиялық түр өзгерістері".№ 5 практикалық жұмыс "Сұйылтылған күкірт қышқылы ерітіндісі және оның тұздарының химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 10 зертханалық тәжірибе "Азот молекуласының моделін дайындау".№ 11 зертханалық тәжірибе "Аммиак молекуласының моделін дайындау".№ 6 практикалық жұмыс "Аммиактың алынуы және оның қасиеттерін зерттеу".№ 12 зертханалық тәжірибе "Азот қышқылының басқа қышқылдармен ортақ қасиеттері".№ 9 көрсетілім "Минералды тыңайтқыштар". № 10 көрсетілім "Алмаз, кремний, кремний диоксиді мен кремний карбидінің кристалдық торларының модельдері". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша есептеу, бірі зат бастапқы заттардан артық берілген есептер; егер реакция өнімінің практикалық шығымының массалық үлесі белгілі болса, химиялық реакция теңдеуі бойынша заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын есептеу; құрамындағы қоспаның массалық үлесі бар басқа заттың массасы бойынша реакция өнімінің массасын есептеу;

      3) "Адам ағзасындағы химиялық элементтер". Адам ағзасының химиялық құрамы; макроэлементтер және микроэлементтер, олардың маңызы; адам ағзасының құрамына кіретін элементтер және олардың маңызы: (О, С, Н, N, Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe); Қазақстан тұрғындарының теңгерімді тамақтану рационы; ағзадағы кейбір элементтерді анықтау; ауыр металдармен қоршаған ортаның ластануы көздері, ауыр металдардың ағзаларға әсері. № 13 зертханалық тәжірибе "Сүйек құрамындағы кальцийді анықтау". № 14 зертханалық тәжірибе "Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау". № 3 бақылау жұмысы.

      4) "Органикалық химияға кіріспе". Органикалық химия – көміртек қосылыстарының химиясы, А.М. Бутлеровтың органикалық қосылыстардың құрылыс теориясының негізгі қағидалары; органикалық заттардың ерекшеліктері; органикалық қосылыстардың жіктелуі; функционалдық топ түсінігі; органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары; органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары; органикалық қосылыстардың номенклатурасы; органикалық қосылыстардың изомериясы; № 11 көрсетілім "Метан, этан, этен, этин, этанол, этаналь,этан қышқылы, глюкоза, аминоэтан қышқылы модельдері". № 12 көрсетілім "Алкандардың алғашқы бес өкілдерінің және сызықты құрылымды спирттердің модельдері". № 13 көрсетілім "Пентан изомерлерінің модельдері". Есептеуге берілген есептер: элементтердің массалық үлесі және салыстырмалы тығыздығы бойынша газтәрізді заттардың молекулалық формулаларын табу.

      5) "Көмірсутектер. Отын". Көмірсутектердің жіктелуі, номенклатурасы және изомериясы, қаныққан көмірсутектер, алкан, метан, қанықпаған көмірсутектер,алкендер, этилен, алкиндер,ацетилен; арендер, бензол; көмірсутектер арасындағы генетикалық байланыс, көмірсутектердің табиғи көздері, көмірсутекті отындар; табиғи газдың, мұнайдың, көмірдің Қазақстандағы кен орындары, оларды өндіру және өңдеу; көмірсутектерді өндіру, өңдеу және қолданудағы экологиялық мәселелер, көмірсутектерді экономиканың түрлі салаларында және тұрмыста пайдалану; альтернативті отын түрлері; мұнай, мұнай фракциялары және шикі мұнай өнімдерінің қолдану аймағы. № 14 көрсетілім "Этиленнің жануы, бром суы мен калий перманганаты ерітінділерін түссіздендіруі". № 15 көрсетілім "Отын түрлері". № 16 көрсетілім "Мұнай және мұнай өнімдері". Есепетеуге берілген есептер: реакция өнімінің массасы немесе көлемі және белгілі заттың салыстырмалы тығыздығы бойынша органикалық заттың формуласын анықтау;

      6) "Оттекті және азотты органикалық қосылыстар". Оттекті органикалық қосылыстардың жіктелуі және номенклатурасы, метанол, этанол, спирттердің улылығы және этил спиртінің адам организміне зиянды әсері, оттекті органикалық қосылыстардың өкілдері; этандиол, пропантриол, этан қышқылы, глюкоза, сахароза, крахмал, целлюлозаның қолданылуы; карбон қышқылдары, күрделі эфирлер мен майлар, сабын, синтетикалық жуғыш заттар, синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсері; көмірсулар, нәруыздар, аминқышқылдары; биологиялық маңызды органикалық қосылыстар, Қазақстанның тамақ өнеркәсібі. № 15 зертханалық тәжірибе "Сірке қышқылының қасиеттерін зерттеу". № 16 зертханалық тәжірибе "Нәруыздардың денатурациясы". Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болған жағдайда, реакция теңдеуі бойынша органикалық заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу; метан, бутан, этанолдың жану реакция теңдеуі бойынша оттектің, ауаның көлемдерін есептеу. № 4 бақылау жұмысы.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      35. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 9.2.1.2. кодында "9" - сынып, "2.1" - бөлімше, "2" - оқыту мақсатының реттік саны.

      36. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Тірі организмдердің көп түрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1 Атомдар, иондар және молекулар

7.1.1.1 "Химия" ғылымының нені оқытатынын білу;
7.1.1.2 химиялық зертханада және кабинетінде жұмыс жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасының ережелерін білу және түсіну;
7.1.1.3 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырата алу;
7.1.1.4 заттардың әртүрлі агрегаттық күйлерін білу және бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан қатты, сұйық, газ тәріздес заттардың құрылымын түсіндіре алу;
7.1.1.5 салқындау үдерісін зерделеу, салқындау қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясына сай, өз бақылауларын түсіндіру;
7.1.1.6 судың қайнау үдерісін зерделеу, қыздыру қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясын пайдалана отырып, өз бақылауларын түсіндіру

8.1.1.1 зат мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде – мольді және Авогадро санын білу;
8.1.1.2 формула бойынша заттың массасын, зат мөлшерін, құрылымдық бөлшектер санын есептей алу



1.2 Атом құрамы мен құрылысы

7.1.2.1 атомдар мен молекулалардың айырмашылығын білу;
7.1.2.2 әрбір элементтің химиялық таңбамен белгіленетіндігін және белгілі атом түрі екенін білу;
7.1.2.3 элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктей алу;
7.1.2.4 заттарды құрамына қарай жай және күрделіге жіктеу;
7.1.2.5 протон, электрон, нейтронды және олардың атомдағы орналасу тәртібін, массасын зарядын білу;
7.1.2.6 алғашқы 20 элементтің атом құрылысы (p+, n0, e-) мен атом ядросының құрамын білу;
7.1.2.7 "изотоп" түсінігін білу;
7.1.2.8 Жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну;
7.1.2.9 табиғи изотоптары бар химиялық элементтердің атомдық массалары бөлшек сан болатындығын түсіну;
7.1.2.10 салыстырмалы атомдық массаның анықтамасын білу;
7.1.2.11 элементтердің атауларын, валенттілікті және олардың қосылыстардағы атомдық қатынастарын қолдана отырып, бинарлы химиялық қосылыстардың формулаларын дұрыс құра білу;
7.1.2.12 химиялық қосылыстың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық/формулалық массасын есептеу




1.3 Атомда электрондардың қозғалысы мен таралуы. Атомдардан иондардың құрылуы


8.1.3.1 атомда электрондар ядродан арақашықтығы артқан сайын біртіндеп энергетикалық деңгейлер бойынша таралатынын түсіну;
8.1.3.2 әрбір электрон қабатында электрон саны нақты максимал мәннен аспайтынын түсіну;
8.1.3.3 s және р орбиталдарының пішінін атау;
8.1.3.4 алғашқы 20 химиялық элементтің электрондық конфигурациясын және электронды-графикалық формулаларын жазу;
8.1.3.5 атомдар электрондарды қабылдай немесе жоғалта алатынын және осының нәтижесінде иондар түзілетінін түсіну;
8.1.3.6 "нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формуласын құрастыру



1.4 Химиялық байланыстардың түрлері


8.1.4.1 электртерістілік ұғымына сүйеніп ковалентті байланыстың түзілуін түсіндіру;
8.1.4.2 иондық байланыстың түзілуін сипаттау және иондық қосылыстардың қасиеттерін болжау;
8.1.4.3 заттар қасиеттерінің кристалдық тор типтеріне тәуелділігін түсіндіру

9.1.4.1 металдық байланыс пен металдық кристалдық тор жайындағы білімдерін қолданып металдардың қасиетін түсіндіре алу;
9.1.4.2 металдарға тән физикалық және химиялық қасиеттерді сипаттау және металл атомдарының тек тотықсыздандырғыш қасиет көрсететінін түсіндіру;
9.1.4.3 құйма ұғымын анықтау және оның артықшылықтарын түсіндіру;
9.1.4.4 шойын мен болаттың құрамы мен қасиеттерін салыстыру

10.1.4.1 галоген молекулала-рының электрондық формула-ларын құрастыру және кристалдық тор түрлері мен байланыс типтерін анықтау;
10.1.4.1 кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор типін сипаттау

      2) "Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1 Периодтық заң мен химиялық элеметтердің периодтық жүйесі

7.2.1.1 И.ДҰберейнер, Дж.Ньюлендс, Д.И.Менделеевтің еңбектерінің мысалында элементтердің жіктелуін салыстыру;
7.2.1.3 периодтық кестенің кестенің құрылымын сипаттау: топтар және периодтар

8.2.1.1 топ, период, атом нөмірінің физикалық мәнін түсіндіру;
8.2.1.2 бір топтағы элементтердің сыртқы электрондық деңгейінде электрондар санының бірдей болатындығын түсіну;
8.2.1.3 топтар мен периодтарда элементтер қасиеттерінің өзгеру заңдылығын түсіндіру;
8.2.1.4 периодтық жүйедегі орны бойынша элементті сипаттау;
8.2.1.5 химиялық қасиеттері ұқсас элемент-тердің бір топқа жататындығын дәлелдеу;
8.2.1.6 химиялық элементтердің табиғи ұяластарын атау және сілтілік металдар, галогендер, инертті элементтердің ұяластарына мысалдар келтіру;
8.2.1.7 химиялық элементтің периодтық кестеде орналасуына сай қасиеттерін болжау


10.2.1.1 сілтілік металдардың жалпы қасиеттерін олардың атомдарының құрылымы негізінде түсіндіру;
10.2.1.2 сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негізгі қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құру;
10.2.1.3 1 (I) және 2 (II) топтағы металдардың жалпы қасиеттерін салыстыру және реакция теңдеулерін құру;
10.2.1.4 кальций оксидтері мен гидроксидтерінің негізгі қасиеттерін түсіндіру, қолданылуын сипаттау;
10.2.1.5 алюминийдің қасиеттерін түсіндіру атомның құрылымы негізінде алюминий мен оның қорытпаларын қолдану салаларын атаңыз;
10.2.1.6 алюминийдің, оның оксидінің және гидроксидінің амфотериялық қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.7 қарапайым және күрделі заттармен 1 (I), 2 (II), 13 (III) топтағы металдардың өзара әрекеттесуі бойынша эксперименттерді жоспарлау және жүргізу;
10.2.1.8 топтағы галогендер қасиеттерінің өзгеру тенденциясын болжау;
10.2.1.9 хлордың химиялық қасиеттерін сипаттау: металдармен, сутегімен және галогендермен өзара әрекеттесуі;
10.2.1.10 хлорсутек қышқылы ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу және қолдану саласын білу;
10.2.1.11 16 (VI) - топ элементтерінің жалпы сипаттамасын сипаттау;
10.2.1.12 күкірттің аллотропты түрленуінің физикалық қасиеттерін салыстыру және күкірттің химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін құру;
10.2.1.13 (IV) және (VI) күкірт оксидтерінің физикалық және химиялық қасиеттерін салыстыру және күкірт диоксидінің физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.2.1.14 күкірт қышқылы мен оның тұздары ерітіндісінің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.15 табиғаттағы азот айналымы мен азоттың қасиеттерін түсіндіру;
10.2.1.16 аммиактың алынуын, қасиеттерін және қолданылуын түсіндіру;
10.2.1.17 аммоний тұзы ерітіндісінің сілті ерітіндісімен өзара әрекеттесуі арқылы аммиакты ала білу және газ тәрізді аммиак пен оның ерітіндісінің қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.18 азоттан азот қышқылын алу реакцияларының теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.19 басқа қышқылдармен ортақ азот қышқылының қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.20 сұйылтылған және концентрацияланған азот қышқылының металдармен өзара әрекеттесу ерекшелігін сипаттап, реакция теңдеулерін құра білу;
10.2.1.21 нитраттардың термиялық ыдырауының ерекшеліктерін түсіндіру, теңдеулер құру;
10.2.1.22 фосфордың аллотропты модификацияларын салыстыру;
10.2.1.23 фосфор мен оның қосылыстарының Жалпы химиялық қасиеттерін түсіндіру;
10.2.1.24 кремнийдің қолданылу аясын және оның жартылай өткізгіш ретіндегі маңызын түсіндіру;
10.2.1.25 кремний мен оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттау, реакция теңдеулерін құру

2.2 Химиялық реакциялардың жіктелуі

7.2.2.1 сұйылтылған қышқылдардың қолдану аяларын және олармен жұмыс жасау ережелерін атау;
7.2.2.2 сұйылтылған қышқылдардың әртүрлі металдармен реакцияларын зерттеу және сутек газының сапалық реакциясын жүзеге асыру;
7.2.2.3 кейбір карбонаттардың сұйылтылған қышқылдармен реакцияларын зерттеу және көмірқышқыл газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

8.2.2.1 бастапқы және түзілген заттардың саны мен құрамы бойынша химиялық реакцияларды жіктеу;
8.2.2.2 табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакцияларды сипаттау

9.2.2.1 реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құру;
9.2.2.2 бейтараптану және ион алмасу реакциялары-ның жүру себептерін түсіндіру;
9.2.2.3 тотығу дәрежесі ұғымының мәнін түсіндіру және оны заттың формуласы бойынша анықтау;
9.2.2.4 тотығу және тотықсыздану үдерістері бір-бірімен байланысты екенін және бір мезгілде жүретіндігін түсіну;
9.2.2.5 тотығу-тотықсыздану реакцияларын тотығу дәрежесі өзгере жүретін реакциялар ретінде түсіну;
9.2.2.6 тотығу процесін электронды беру, ал тотықсыздану – электронды қосып алу деп түсіну;
9.2.2.7 электрондық баланс әдісімен тотығу-тотықсыздану реакцияларының коэффициенттерін қою


2.3 Зат массасының сақталу заңы


8.2.3.1 заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару;
8.2.3.2 әрекеттесетін заттар қатынасын эксперименттік жолмен анықтау;
8.2.3.3 реакцияға қатысатын және түзілетін заттардың формуласын жаза отырып, химиялық реакциялар теңдеулерін құру;
8.2.3.4 заттар массасының сақталу заңын атау;
8.2.3.5 химиялық реакция теңдеулері бойынша зат массасын, зат мөлшерін есептеу;
8.2.3.6 Авогадро заңын айту және қалыпты және стандартты жағдайлардағы газдар көлемін есептеуде молярлық көлемді қолдану;
8.2.3.7 газдардың салыстырмалы тығыздығын және заттың молярлық массасын салыстырмалы тығыздық бойынша есептеу;
8.2.3.8 газдардың қатысуымен жүретін реакциялар бойынша есептер шығаруда газдардың көлемдік қатынас заңын қолдану

9.2.3.1 зат массасының сақталу заңына сәйкес реакция теңдеулерін құру;
9.2.3.2 заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару;

10.2.3.1 реакция өнімінің шығуын теориялық мүмкінімен салыстыру;
10.2.3.2 элементтердің салыстырмалы тығыздығы мен массалық үлестері бойынша газ тәрізді заттың молекулалық формуласын анықтау

2.4 Металдардың электро-химиялық кернеу қатары


8.2.4.1 кейбір металдар басқаларға қарағанда тотығуға тезірек ұшырайтындығын білу;
8.2.4.2 белсенді металдардың салқын сумен, ыстық су немесе бумен әрекеттесуін сипаттау;
8.2.4.3 металдар коррозиясын туындатуға әсер ететін жағдайларды зерттеу;
8.2.4.4 қышқыл ерітінділерімен әртүрлі металдардың реакцияларын зерттеу;
8.2.4.5 металдардың қышқылдармен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін құрастыру;
8.2.4.6 металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуінің жоспарын жасау және жүргізу



      3) "Химиядағы энергетика" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1 Экзотер-миялық және эндотермиялық реакциялар

7.3.1.1 ауа құрамын айту;
7.3.1.2 заттардың жану кезінде ауаның құрамына кіретін оттектің жұмсалатындығын білу;
7.3.1.3 атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызын түсіну;
7.3.1.4 затты жағуға қажетті жағдайларды және жану реакциясының өнімдерін айту;
7.3.1.5 тез тұтанатын, жанғыш және жанбайтын заттарға мысалдар келтіру;
7.3.1.6 заттардың таза оттекте ауаға қарағанда жақсырақ жанатындығын түсіну;
7.3.1.7 металдар мен бейметалдардың жануы кезінде оксидтер түзілетіндігін білу

8.3.1.1 заттың жану реакциясының өнімі көбінесе оксидтер екенін және құрамында көміртегі бар отын оттекте жанғанда, көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілетінін түсіну;
8.3.1.2 парниктік эффектінің себептерін түсіндіру және шешу жолдарын ұсыну;
8.3.1.3 экзотермиялық реакциялар жылу бөле жүретінін, ал эндотермиялық реакциялар жылу сіңіре жүретінін білу;
8.3.1.4 әртүрлі жанғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіну;
8.3.1.5 энергия өзгерісін бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру



3.2 Химиялық реакциялардың жылдамдығы



9.3.2.1 реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіру;
9.3.2.2 реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру;
9.3.2.3 катализатордың реагенттен айырмашылығын және олардың реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру;
9.3.2.4 реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіру


3.3 Химиялық тепе-теңдік



9.3.3.1 тепе-теңдікті динамикалық үдеріс ретінде сипаттау;
9.3.3.2 Ле-Шателье-Браун принципі бойынша химиялық тепе-теңдіктің ығысуын болжау;
9.3.3.3 химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлар өзгерісінің әсерін түсіну және ажырату;
9.3.3.4 химиялық тепе-теңдікті бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

10.3.3.1 аммиак өндірісінің үдерісін сипаттау;

3.4 Қышқылдар мен негіздер теориясы

7.3.4.1 кейбір табиғи қышқылдар мен сілтілердің "қышқылдық" және "сабындылық" қасиеттер белгілері болуы мүмкін екендігін білу;
7.3.4.2 химиялық индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеинді және олардың әртүрлі ортада түстерінің өзгеруін атау;
7.3.4.3 рН шкаланың негізінде әмбебап индикаторды қолданып, сілтілер мен қышқылдарды анықтау;
7.3.4.4 "антацидтік заттарды" қолдану мысалында қышқылдардың бейтараптануын түсіну

8.3.4.1 заттарды олардың судағы ерігіштігі бойынша жіктеу;
8.3.4.2 заттар ерітінділерінің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі маңызын түсіндіру;
8.3.4.3 заттың ерігіштігіне температура әсерін түсіндіру;
8.3.4.4 буландыру техникасын қолдана отырып, заттың 100 г судағы ерігіштігін есептеу, алынған нәтижелерді анықтамалық мәндермен салыстыру;
8.3.4.5 еріген заттың массалық үлесі мен ерітіндінің белгілі массасы бойынша еріген заттың массасын есептеу;
8.3.4.6 ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу

9.3.4.1 оксидтердің жіктелуін және қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.2 қышқылдардың жіктелуін, қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.3 негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.4 тұздарды алудың әртүрлі әдістерін білу, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.5 тұздардың қасиеттерін, жіктелуін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.6 бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты зерттеу


      4) "Химия және қоршаған орта" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

4.1 Заттардың жіктелуі

7.4.1.1 элементті (жай зат) бірдей атомдардың жиынтығы ретінде түсіну;
7.4.1.2 таза заттар атомдардың немесе молекулалардың бір түрінен түзілетінін білу;
7.4.1.3 элемент (жай зат) қоспа және қосылыс түсініктерін ажырата алу;
7.4.1.4 қосылыстардың және элементтердің физикалық қасиеттері туралы алған білімдерін қоспа құрамын дағы таныс емес заттарды ажыратуға қолдана алу;
7.4.1.5 қоспалардың түрлерін және оларды бөлу әдістерін атау;
7.4.1.6 қоспаны бөлуге негізделген тәжірибені жоспарлау


9.4.1.1 электролиттер мен бейэлектролиттердің анықтамасын айту және мысалдар келтіру;
9.4.1.2 заттардың ерітінділері немесе балқымаларының электрөткізгіштігі химиялық байланыс түріне тәуелді екендігін түсіндіру;
9.4.1.3 иондық және коваленттік полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациялану механизмін түсіндіру;
9.4.1.4 электролиттік диссоциация теориясының негізгі қағидаларын білу;
9.4.1.5 ерітінділердің қышқылдылығы мен сілтілігін ажырату;
9.4.1.6 қышқыл, негіз, орта және қышқылдық тұздардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін құрастыру;
9.4.1.7 күшті және әлсіз электролиттерге мысал келтіру және оларды ажырату, диссоциациялану дәрежесін анықтай білу;
9.4.1.8 Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау үшін жалын түсінің боялу реакциясын жүргізу және сипаттау;
9.4.1.9 Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакция жүргізу;
9.4.1.10 хлорид-, бромид-, йодид-, сульфат, карбонат-, фосфат-, нитрат-, силикат- иондарына сапалық реакцияларды тәжірибе жүзінде жүргізу және ион алмасу реакцияларын бақылап, нәтижесін сипаттау;
9.4.1.11 белгісіз заттардағы катион мен аниондарды анықтау тәжірибесінің жоспарын құру және оны практикада жүзеге асыру


4.2 Жер химиясы

7.4.2.1 жер қыртысында көптеген пайдалы химиялық қосылыстар барын түсіну;
7.4.2.2 кейбір минералдар мен пайдалы табиғи қосылыстардың кендерге жататынын түсіну;
7.4.2.3 металды алу үшін кенді өңдеу үдерісін сипаттау;
7.4.2.4 Қазақстан қандай минералды және табиғи ресурстармен бай екендігін және олардың кен орындарын атау;
7.4.2.5 табиғи ресурстарды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

8.4.2.1 сутекті алу және оның қасиеттері мен қолдануын зерттеу;
8.4.2.2 ауа құрамындағы және жер қыртысындағы оттектің пайыздық мөлшерін атау;
8.4.2.3 оттекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу;
8.4.2.4 оттектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
8.4.2.5 Жер бетіндегі озон қабатының маңызын түсіндіру

9.4.2.1 судың табиғатта кең таралғандығын, бірегей қасиеттерін және оның өмір үшін маңызын түсіндіру;
9.4.2.2 табиғаттағы су айналымын түсіндіру;
9.4.2.3 судың ластану қауіптілігін және салдарын анықтау, суды тазарту әдістерін түсіндіру;
9.4.2.4 судың "кермектігін" анықтау және оны жою тәсілдерін түсіндіру;
9.4.2.5 суды сусыз мыс (ІІ) сульфатын қолданып анықтау тәсілін айту;
9.4.2.6 табиғаттағы және тірі ағзалар қызметі мен адамның тіршілігіндегі жүретін химиялық реакцияларды сипаттау

10.4.2.1 қышқылдық жаңбырлардың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсерін түсіндіру;
10.4.2.2 фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындарын атау;
10.4.2.3 минералды тыңайтқыштардың жіктелуін және олардың құрамына кіретін қоректік элементтерді атау;
10.4.2.4 азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;

4.3 Көміртек және оның қосылыстары


8.4.3.1 көміртек неліктен көптеген қосылыстарында төрт байланыс түзетінін түсіндіру;
8.4.3.2 табиғатта көміртек және оның қосылыс-тарының таралуын сипаттау;
8.4.3.3 көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрылысын және қасиеттерін салыстыру;
8.4.3.4 көміртектің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
8.4.3.5 көміртек жанған кезде көміртек диоксиді мен көміртек монооксидінің түзілу жағдайларын сипаттау және тірі ағзаға иіс газының физиологиялық әсерін түсіндіру;
8.4.3.6 көмірқышқыл газын алу, оны анықтау және қасиеттерін зерттеу
8.4.3.7 көмірқышқыл газын алу, оның бар екенін дәлелдеу, қасиеттерін дәлелдеу;
8.4.3.8 табиғаттағы көмірсутегі айналымын түсіндіру


10.4.3.1 органикалық қосылыстардың көптүрлілігінің себептерін түсіндіру;
10.4.3.2 көмірсутектердің және олардың туындылары: спирттер,альдегидтер, карбон қышқылдары, аминқышқылдарының жіктелуін білу;
10.4.3.3 функционалдық топ түсінігін берілген класс қосылысының химиялық қасиеттерін анықтайтын топ ретінде түсіндіру;
10.4.3.4 гомолог ұғымын және гомологтық айырмашылықты білу;
10.4.3.5 органикалық қосылыстардың негізгі кластары: алкандар, алкендер, алкиндер, арендер, спирттер, альдегидтер карбон қышқылдары, аминқышқылдары үшін IUPAC номенклатурасын қолдану;
10.4.3.6 көмірсутектердің құрылымдық изомерлерінің формулаларын құрастыра алу және изомерия құбылысын білу;
10.4.3.7 алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.8 еріткіштерді алу үшін алкандарды хлорлаудың маңызы мен бұл еріткіштердің қауіптілік дәрежесін түсіндіру;
10.4.3.9 қанықпағандық ұғымын сипаттау;
10.4.3.10 этен мысалында алкендердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.11 полиэтилен мысалында полимерлену реакциясының механизмі мен полимерлердің құрылымының ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.3.12 пластиктің ыдырау мерзімінің ұзақтық мәселесін түсіну және оқып білу, қоршаған ортада пластик материалдардың көбеюінің зардабын білу;
10.4.3.13 этин мысалында алкиндердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.14 бензолдың алынуы, қасиеттері және қолданылуын сипаттау;
10.4.3.15 құрамында көміртек бар қосылыстардың отын ретінде пайдалану мүмкін екендігін білу және альтернативті отын түрлерін зерттеу, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін атау;
10.4.3.16 Қазақсатандағы көмірдің, мұнайдың, табиғи газдың кен орындарын атау және оларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.4.3.17 мұнай фракцияларын және шикі мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймақтарын атау;
10.4.3.18 оттекті органикалық заттардың жіктелуін білу;
10.4.3.19 спирттердің жіктелуін метанол мен этанолдың, қолданылуын, этанолдың алынуын білу және қасиеттерін түсіндіру;
10.4.3.20 метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.3.21 этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын білу;
10.4.3.22 карбон қышқылдарының құрамын білу және сірке қышқылының химиялық қасиеттері мен қолданылуын сипаттау;
10.4.3.23 күрделі эфирлер мен майлардың ерекшеліктері мен майлардың қызметін түсіндіру;
10.4.3.24 сабынның алынуы мен оның қолданылуын білу;
10.4.3.25 синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.4.3.26 көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру;
10.4.3.27 нәруыздағы a- аминқышқылдар арасында пептидтік байланыстың түзілуін түсіндіру;
10.4.3.28 нәруыз денатурациясының реакциясын зерттеу;
10.4.3.29 нәруыздың биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

      5) "Химия және өмір" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

5.1 Биохимия

7.5.1.1 тағам өнімдерін химиялық заттардың жиынтығы деп түсіну;
7.5.1.2 тағамдық өнімдердің бір қатарын: қант, крахмал, (көмірсулар), нәруыз, майларды анықтау;
7.5.1.3 адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) атау;
7.5.1.4 тыныс алу үдерісін түсіндіру



10.5.1.1 кейбір қоректік заттарды білу және анықтай алу: көмірсулар (крахмал), ақуыздар, майлар;
10.5.1.2 адам ағзасының құрамына кіретін элементтердің (О, С, Н, N, Ca, P, K) оның денсаулығы үшін маңызын түсіндіру
10.5.1.3 адам ағзасындағы кальций және темірдің ролін түсіндіру;
10.5.1.4 тамақ өнімдерінің құрамында көміртекті анықтау
10.5.1.5 ауыр металдармен ластану көздері атау және оның ағзаға әсерін түсіндіру

      37. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      38. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Есту қабілеті зақымдалған
(естімейтіндер) білім
алушыларға арналған негізгі
орта білім беру деңгейінің 7-10
сыныптары үшін "Химия"
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы Үлгілік оқу
бағдарламасына қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша Ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 – тоқсан

7.1 Химия пәніне кіріспе. Таза заттар және қоспалар

Химия пәні.
№1 практикалық жұмыс
"Қауіпсіздік техникасының ережелерімен және зертханалық құрал-жабдықтармен танысу"

7.1.1.1 химия ғылымының нені оқытатынын білу;
7.1.1.2 химиялық лабораторияда және кабинетте жұмыс жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасы ережелерін орындау

Элемент, қоспа және қосылыс.
№1 зертханалық тәжірибе "Заттар қоспалары мен олардың қосылыстарын салыстыру"

7.4.1.1 элементті (жай зат) бірдей атомдардың жиынтығы ретінде түсіну;
7.4.1.2 таза заттар атомдардың немесе молекулалардың бір түрінен түзілетінін білу;
7.4.1.3 элемент(жай зат), қоспа және қосылыс түсініктерін ажырата алу;
7.4.1.4 қосылыстардың және элементтердің физикалық қасиеттері туралы алған білімдерін қоспа құрамындағы таныс емес заттарды ажыратуға қолдана алу

Қоспаларды бөлу әдістері.
№2 зертханалық тәжірибе "Ластанған ас тұзын тазарту"

7.4.1.5 қоспалардың түрлерін және оларды бөлу әдістерін атау;
7.4.1.6 қоспаны бөлуге негізделген тәжірибені жоспарлау және өткізу

7.1 Заттардың агрегаттық күйінің өзгеруі

Физикалық және химиялық құбылыстар.
№3 зертханалық тәжірибе "Химиялық реакциялардың белгілері"

7.1.1.3 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырату

Заттардың агрегаттық күйлері

7.1.1.4 заттардың әртүрлі агрегаттық күйлерін айту және бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан қатты, сұйық, газ тәріздес заттардың құрылымын түсіндіру

Салқындау үдерісі № 4 зертханалық тәжірибе "Салқындау үдерісін зерттеу"

7.1.1.5 - салқындау үдерісін зерделеу, салқындау қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясына сай, өз бақылауларын түсіндіру

Қыздыру үдерісі №5 зертханалық тәжірибе "Судың қайнау үдерісін зерттеу"

7.1.1.6 - судың қайнау үдерісін зерделеу, қыздыру қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясын пайдалана отырып, өз бақылауларын түсіндіру

2 тоқсан

7.2 Атомдар Молекулалар Заттар

Атомдар мен молекулалар

7.1.2.1 - атомдар мен молекулалардың айырмашылығын айту

Химиялық элементтер. Жай және күрделі заттар

7.1.2.2 - әрбір элементтің химиялық таңбамен белгіленетіндігін және белгілі атом түрі екенін білу;
7.1.2.3 элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктеу;
7.1.2.4 заттарды құрамына қарай жай және күрделіге жіктеу

Атомның құрамы мен құрылысы. Изотоптар

7.1.2.5 протон, электрон, нейтронды және олардың атомдағы орналасу тәртібін, массасын зарядын айту;
7.1.2.6 алғашқы 20 элементтің атом құрылысы (p+, n0, e-) мен атом ядросының құрамын білу;
7.1.2.7 изотоп түсінігін айту

7.2 Ауа. Жану реакциясы

Ауа. Ауаның құрамы №6 зертханалық тәжірибе "Балауыз шамның жануы"

7.3.1.1 ауа құрамын айту;
7.3.1.2 заттардың жану кезінде ауаның құрамына кіретін оттектің жұмсалатындығын білу;
7.3.1.3 атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызын түсіну

Жану үдерісі
№ 2 практикалық жұмыс/көрсетілім
"Күкірттің, фосфордың, темірдің ауада және оттекте жануын салыстыру"

7.3.1.4 затты жағуға қажетті жағдайларды және жану реакциясының өнімдерін атау;
7.3.1.5 тез тұтанатын, жанғыш және жанбайтын заттарға мысалдар келтіру;
7.3.1.6 заттардың таза оттекте жақсырақ жанатындығын түсіну;
7.3.1.7 металдар мен бейметалдардың жануы кезінде оксидтер түзілетіндігін білу

3 тоқсан

7.3
Химиялық реакциялар

Табиғи қышқылдар мен негіздер. Индикаторлар.
№7 зертханалық тәжірибе "Ерітінділердің қышқылдық, сілтілік ортасын анықтау".
№8 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек қышқылының бейтараптану реакциясы"

7.3.4.1 "қышқылдық" және "сабындылық" қасиеттер кейбір табиғи қышқылдар мен сілтілердің белгілері болуы мүмкін екендігін білу;
7.3.4.2 химиялық индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеинді және олардың әртүрлі ортадағы түстерінің өзгеруін айту;
7.3.4.3 рН шкаласы негізінде әмбебап индикаторды қолданып, сілтілер мен қышқылдарды анықтау;
7.3.4.4 "антацидтік заттарды" қолдану мысалында қышқылдардың бейтараптануын түсіну

Сұйылтылған қыш-қылдардың металдар-мен әрекеттесуі.
№9 зертханалық тәжірибе "Мырыш-тың сұйылтылған тұз қышқылымен әрекеттесуі".
№10 зертханалық тәжірибе "Сутекке сапалық реакция"

7.2.2.1 - сұйылтылған қышқылдардың қолдану аяларын және олармен жұмыс жасау ережелерін атау;
7.2.2.2 - сұйылтылған қышқылдардың әртүрлі металдармен реакцияларын зерттеу жәнесутек газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

Сұйылтылған қыш-қылдардың карбонат-тармен әрекеттесуі.
№ 3 практикалық жұмыс "Сұйылтылған қышқылдар мен карбонаттардың әрекеттесуі. Көмірқышқыл газына сапалық реакция"

7.2.2.3 - кейбір карбонаттардың сұйылтылған қышқылдармен реакцияларын зерттеу және көмірқышқыл газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

7.3 Химиялық элементтердің периодтық кестесі

Химиялық элементтердің периодтық кестелерін құру тарихы

7.2.1.1 - И. ДҰберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің еңбектерінің мысалында элементтердің жіктелуін салыстыру

Периодтық кестенің құрылымы

7.2.1.2 - периодтық кестенің құрылымын сипаттау: топтар мен периодтар

7.7 Салыс-тырмалы атомдық масса және қарапайым формула

Салыстырмалы атомдық масса

7.1.2.8 - Жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну;
7.1.2.9 - табиғи изотоптары бар химиялық элементтердің атомдық массалары бөлшек сан болатындығын түсіну;
7.1.2.10 - салыстырмалы атомдық массаның анықтамасын атау

Валенттілік. Химиялық формулалар.
Қосылыстардың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық массасын есептеу

7.1.2.11 - элементтердің атауларын, валенттілікті және олардың қосылыстардағы атомдық қатынастарын қолдана отырып, биэлементті химиялық қосылыстардың формулаларын құру;
7.1.2.12 - химиялық қосылыстың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық/ формулалық массасын есептеу

4 тоқсан

7.4 Адам ағзасындағы химиялық элементтер

Тағам құрамындағы қоректік заттар.
№ 4 практикалық жұмыс "Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау"

7.5.1.1 -тағам өнімдерін химиялық заттардың жиынтығы деп түсіну;
7.5.1.2 -тағамдық өнімдердің бір қатарын: қант, крахмал, (көмірсулар), нәруыз, майларды анықту

Адам ағзасындағы химиялық элементтер. Тыныс алу үдерісі. №11 зертханалық тәжірибе
"Тыныс алу үдерісін зерттеу"

7.5.1.3 -адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) атау;
7.5.1.4 -тыныс алу үдерісін түсіндіру

7.4 Геологиялық химиялық қосылыстар

Пайдалы геологиялық химиялық қосылыстар. Кен құрамы

7.4.2.1 - Жер қыртысында көптеген пайдалы химиялық қосылыстар барын түсіну;
7.4.2.2 - кейбір минералдар мен пайдалы табиғи қосылыстардың кендерге жататынын білу;
7.4.2.3 - металды алу үшін кенді өңдеу үдерісін сипаттау

Қазақстанның пайдалы қазбалары Минералдарды өндірудің экологиялық аспектілері

7.4.2.4 - Қазақстан қандай минералды және табиғи ресурстармен бай екендігін және олардың кен орындарын атау;
7.4.2.5 - табиғи ресурстарды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

      2) 8 сынып:

      2 кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

8.1 Атомдағы электрондардың қозғалысы

Атомда электрондардың таралуы

8.1.3.1 - атомда электрондар ядродан арақашықтығы артқан сайын біртіндеп энергетикалық деңгейлер бойынша таралатынын түсіну

Энергетикалық деңгейлер.
№ 1 зертханалық тәжірибе "Атомдар модельдерін жасау"

8.1.3.2 - әрбір электрон қабатында электрон саны нақты максимал мәннен аспайтынын түсіну;
8.1.3.3 - s және р орбиталдарының пішінін атау;
8.1.3.4 - алғашқы 20 химиялық элементтің электрондық конфигурациясын және электронды-графикалық формуларын жазу

Иондардың түзілуі

8.1.3.5 -атомдар электрондарды қабылдай немесе жоғалта алатынын және осының нәтижесінде иондар түзілетінін түсіну

Қосылыстар формуласын құрастыру

8.1.3.6 -"нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формуласын құрастыру

8.1
Заттардың формулалары және химиялық реакция теңдеулері

Химиялық формулалар бойынша есептеулер

8.2.3.1 - заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару

Химиялық реакция теңдеулерін құру. Зат масссасының сақталу заңы.№ 1 көрсетілім "Зат массасының сақталу заңын дәлелдейтін тәжірибе".
№ 2 зертханалық тәжірибе "Әрекеттесуші заттардың қатынасы"

8.2.3.2 - әрекеттесетін заттар қатынасын эксперименттік жолмен анықтау;
8.2.3.3 - реакцияға қатысатын және түзілетін заттардың формуласын жаза отырып, химиялық реакциялар теңдеулерін құру;
8.2.3.4 - заттар массасының сақталу заңын атау

Химиялық реакция типтері

8.2.2.1 -бастапқы және түзілген заттардың саны мен құрамы бойынша химиялық реакцияларды жіктеу

Табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакциялар

8.2.2.2-табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакцияларды сипаттау;

8.1
Металдар белсенділігін салыстыру

Металдардың оттекпен және сумен әрекеттесуі.
№ 2 көрсетілім "Белсенді металдардың салқын және ыстық сумен әрекеттесуі"

8.2.4.1 - кейбір металдар басқаларға қараған-да тотығуға тезірек ұшырайтындығын білу;
8.2.4.2 - белсенді металдардың салқын сумен, ыстық су немесе бумен әрекеттесуін сипаттау;
8.2.4.3 - металдар коррозиясын туындатуға әсер ететін жағдайларды зерттеу

Металдардың қышқыл ерітінділерімен әрекеттесуі.
№ 3 зертханалық тәжірибе "Металдардың қышқылдар ерітінділерімен әрекеттесуі"

8.2.4.4 -қышқыл ерітінділерімен әртүрлі металдардың реакцияларын зерттеу;
8.2.4.5 -металдардың қышқылдармен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін құрастыру

Металдардың тұз ерітінді-лерімен реакциялары.
№ 3 көрсетілім "Тұз ерітінділерінен металдарды ығыстыру"

8.2.4.6 - металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуінің жоспарын жасау және жүргізу

Металдардың белсенділік қатары.
№ 1 практикалық жұмыс "Металдардың белсенділігін салыстыру"

8.2.4.7 - эксперимент нәтижесі бойынша металдардың белсенділік қатарын құру және оны анықтама мәліметтерімен сәйкестендіру;
8.2.4.8 - металдардың белсенділік қатарын қолданып металдардың таныс емес орынбасу реакцияларының жүру мүмкіндігін болжау

2 тоқсан

8.2 Зат мөлшері

Зат мөлшері. Моль. Авогадро саны. Заттардың молярлық массасы

8.1.1.1 - зат мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде – мольді білу және Авогадро санын білу;
8.1.1.2 - қосылыстың молярлық массасын есептеу

Масса, молярлық масса және зат мөлшері арасындағы байланыс

8.1.1.3 -масса, зат мөлшері және құрылымдық бөлшектер санын есептеу

8.2 Стехиометриялық есептеулер

Химиялық реакция теңдеулері бойынша есептер шығару

8.2.3.5 - химиялық реакция теңдеулері бойынша заттың массасын, зат мөлшерін есептеу

Авагадро заңы.Молярлық көлем

8.2.3.6 - Авогадро заңын айту және қалыпты және стандартты жағдайлардағы газдар көлемін есептеуде молярлық көлемді қолдану

Газдардың салыстырмалы тығыздығы.
Көлемдік қатынас заңы

8.2.3.7 - газдардың салыстырмалы тығыздығын және заттың молярлық массасын салыстырмалы тығыздық бойынша есептеу;
8.2.3.8 - газдардың қатысуымен жүретін реакциялар бойынша есептер шығаруда газдардың көлемдік қатынас заңын қолдану

8.2 Химиялық реакциядағы энергиямен танысу

Отынның жануы және энергияның бөлінуі

8.3.1.1 - заттың жану реакциясының өнімі көбінесе оксид екенін және құрамында көміртегі бар отын оттекте жанғанда, көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілетінін түсіну;
8.3.1.2 - парниктік эффекттің себептерін түсіндіру және шешу жолдарын ұсыну

Экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар.
№ 4 зертханалық тәжірибе "Энергияның өзгеруімен жүретін химиялық реакциялар"

8.3.1.3 - экзотермиялық реакциялар жылу бөле жүретінін, ал эндотермиялық реакциялар жылу сіңіре жүретінін білу;
8.3.1.4 - әртүрлі жанғыш заттардың қоршаған ортаға әсер ету салдарын түсіну

Термохимиялық реакциялар

8.3.1.5 -энергия өзгерісін бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

8.2 Сутек. Оттек және озон

Сутек, алынуы, қасиеттері және қолданылуы.
№ 2 практикалық жұмыс "Сутекті алу және оның қасиеттерін тану"

8.4.2.1 - сутекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу

Оттек, алынуы, қасиеттері, қолданылуы.
№ 4 көрсетілім "Сутек пероксидінің ыдырауы".
№ 3 практикалық жұмыс "Оттекті алу және оның қасиеттерін тану"

8.4.2.2 - ауа құрамындағы және жер қырты-сындағы оттектің пайыздық мөлшерін айту;
8.4.2.3 - оттекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу

Оттек және озон

8.4.2.4 - оттектің аллотропиялық түр өзгеріс-терінің құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
8.4.2.5 - Жер бетіндегі озон қабатының маңызын түсіндіру

3 тоқсан

8.3
Химиялық элементтер-дің периодтық жүйесі

Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің құрылымы

8.2.1.1 - топ, период, атом нөмірінің физикалық мәнін түсіндіру

Химиялық элемент атомдарының қасиеттері мен кейбір сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі

8.2.1.2 - бір топтағы элементтердің сыртқы электрондық деңгейінде электрондар санының бірдей болатындығын түсіну;
8.2.1.3 - топтар мен периодтарда элементтер қасиеттерінің заңдылықпен өзгеретінін түсіндіру

Периодтық жүйедегі орны бойынша элементтің сипаттамасы

8.2.1.4 - периодтық жүйедегі орны бойынша химиялық элементті сипаттау

Химиялық элементтердің табиғи ұяластары және олардың қасиеттері

8.2.1.5 - химиялық қасиеттері ұқсас элемент-тердің бір топқа жататындығын дәлелдеу;
8.2.1.6 - химиялық элементтердің табиғи ұяластарын айту және сілтілік металдар, галогендер, инертті элементтердің ұяластарына мысалдар келтіру

Металдар және бейметалдар

9.2.1.7 - химиялық элементтің периодтық кестеде орналасуына сай қасиеттерін болжау

8.3 Химиялық байланыс түрлері

Электртерістілік. Ковалентті байланыс

8.1.4.1 - электртерістілік ұғымы негізінде атомдар арасындағы ковалентті байланыстың түзілуін түсіндіру

Иондық байланыс

8.1.4.2 - иондық байланыстың түзілу механизмін сипаттау және иондық қосылыстардың қасиеттерін болжау

Кристалдық тор түрлері, байланыс типтері және заттардың қасиеттері арасындағы өзара байланыс

8.1.4.3 - заттар қасиеттерінің кристалдық тор типтеріне тәуелділігін түсіндіру

8.3 Ерітінділер және ерігіштік

Заттардың суда еруі.
№ 5 зертханалық тәжірибе "Заттардың ерігіштігін зерттеу"

8.3.4.1 - заттарды судағы ерігіштігі бойынша жіктеу;
8.3.4.2 - ерітінділердің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі маңызын түсіндіру

Заттардың ерігіштігі.
№ 4 практикалық жұмыс "Қатты заттардың ерігіштігіне температураның әсері"

8.3.4.3 - заттың ерігіштігіне температураның әсерін түсіндіру;
8.3.4.4 - буландыру техникасын қолдана отырып, заттың 100 г судағы ерігіштігін есептеу, алынған нәтижелерді анықтамалық мәндермен салыстыру

Еріген заттың массалық үлесі

8.3.4.5 - еріген заттың массалық үлесі мен ерітіндінің белгілі массасы бойынша еріген заттың массасын есептеу

Ерітіндідегі заттардың молярлық концентрациясы.
№ 5 практикалық жұмыс "Пайыздық және молярлық концентрациялары берілген ерітінділерді дайындау"

8.3.4.6 - ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу

4 тоқсан

8.4
Бейоргани-калық қосылыстар-дың негізгі кластары.
Генетикалық байланыс

Оксидтер. № 6 зертханалық тәжірибе "Оксидтердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.1 - оксидтердің жіктелуін және қасиет-терін білу, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Қышқылдар.
№ 7 зертханалық тәжірибе "Қышқылдардың қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.2 - қышқылдардың жіктелуін, қасиет-терін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Негіздер.
№ 8 зертханалық тәжірибе "Негіздердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.3 - негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Тұздар.
№ 9 зертханалық тәжірибе "Тұздардың қасиеттері және алынуы"

9.3.4.4 - тұздарды алудың әртүрлі әдістерін білу, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру
9.3.4.5 - тұздардың қасиеттерін, жіктелуін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыс

9.3.4.6-бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты
зерттеу

8.4 Көміртек және оның қосылыстары

Көміртектің жалпы сипаттамасы

8.4.3.1 - көміртек неліктен көптеген қосылыс-тарында төрт байланыс түзетінін түсіндіру;
8.4.3.2 - табиғатта көміртек және оның қосылыстарының таралуын сипаттау

Көміртектің аллотропиялық түр өзгерістері

8.4.3.3 - көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрылысын және қасиеттерін салыстыру;
8.4.3.4 - көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің қолданылу аймағын зерттеу

Көміртектің қасиеттері.
№ 6 практикалық жұмыс "Көміртектің физикалық және химиялық қасиеттері".
Көміртектің оксидтері.
№ 7 практикалық жұмыс "Көмірқышқыл газын алу және оның қасиеттерін зерттеу"

8.4.3.5 -көміртектің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
8.4.3.6 - көміртек жанған кезде көміртек диоксиді мен көміртек монооксидінің түзілу жағдайларын сипаттау және тірі ағзаларға иіс газының физиологиялық әсерін түсіндіру;
8.4.3.7 - көмірқышқыл газын ала алу, оны анықтау және қасиеттерін зерттеу;
8.4.3.8 - көміртектің табиғаттағы айналымын құру және түсіндіру

      3) 9 сынып:

      3 кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

9.1
Бейоргани-калық қосылыстар-дың негізгі кластары.
Генетикалық байланыс

Оксидтер. № 6 зертханалық тәжірибе "Оксидтердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.1 - оксидтердің жіктелуін және қасиеттерін білу, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Қышқылдар.
№ 7 зертханалық тәжірибе "Қышқылдардың
қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.2 - қышқылдардың жіктелуін, қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Негіздер.
№ 8 зертханалық тәжірибе "Негіздердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.3 - негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Тұздар.
№ 9 зертханалық тәжірибе "Тұздардың қасиеттері және алынуы"

9.3.4.4 - тұздарды алудың әртүрлі әдістерін білу, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру
9.3.4.5 - тұздардың қасиеттерін, жіктелуін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыс

9.3.4.6-бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты
зерттеу

9.2 Су

Табиғаттағы су

9.4.2.1 - судың табиғатта кең таралғандығын, бірегей қасиеттерін және оның өмір үшін маңызын түсіндіру;
9.4.2.2 - судың табиғаттағы айналымын түсіндіру

Судың ластану себептері.
Судың кермектігі.
№ 10 зертханалық тәжірибе "Судың кермектігін анықтау"

9.4.2.3 - судың ластануының қауіптілігі мен себебін анықтау, суды тазарту әдістерін түсіндіру;
9.4.2.4 - судың "кермектігін" анықтау және оны жою тәсілдерін түсіндіру;
9.4.2.5 - суды сусыз мыс (ІІ) сульфатын қолданып анықтау тәсілін білу

2 тоқсан

9.3
Электролит-тік диссоциация

Электролиттер мен бейэлектролиттер.
№ 1 көрсетілім "Иондық және ковалентті полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациясы"

9.4.1.1 - электролиттер мен бейэлектролиттердің анықтамасын білу және мысалдар келтіру;
9.4.1.2 - заттардың ерітінділері немесе балқымаларының электрөткізгіштігі химиялық байланыс түріне тәуелді екендігін түсіндіру

Электролиттік диссоциациялану теориясы

9.4.1.3 - электролиттік диссоциация теориясының негізгі қағидаларын білу;
9.4.1.4 - иондық және коваленттік полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациялану механизмін түсіндіру

Қышқыл, негіз, тұздардың электролиттік диссоциациясы.
№ 1 зертханалық тәжірибе "Қышқыл, сілті ерітінділерінің рН-ын анықтау"

9.4.1.5 - ерітіндінің қышқылдығы мен сілтілігін ажырату;
9.4.1.6 - қышқыл, сілті, орта және қышқылдық тұздардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін құрастыру

Диссоциациялану дәрежесі. Күшті және әлсіз электролиттер

9.4.1.7 -күшті және әлсіз электролиттерге мысал келтіру және оларды ажырату, диссоциациялану дәрежесін анықтай білу

№ 1 практикалық жұмыс "Ион алмасу реакциялары"

9.2.2.1 - алмасу реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.2.2.2 - ион алмасу реакцияларының жүру себептерін түсіндіру

Электролиттік диссоциациялану теориясы тұрғысынан қышқыл, негіз, тұздардың химиялық қасиеттері

9.3.4.1 - қышқылдар, еритін және ерімейтін негіздер, орта тұздардың химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.3.4.2 - қышқылдар және негіздер,орта тұздар-дың химиялық қасиеттерін тәжірибе жүзінде зерттеу және қорытынды жасау

Тұздар гидролизі.
№ 2 зертханалық тәжірибе
"Тұздар гидролизі"

9.3.4.3 - орта тұз ерітіндісінің ортасын тәжірибе жүзінде анықтау;
9.3.4.4 - орта тұз гидролизінің теңдеуін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.3.4.5 - орта тұз ерітіндіcінің реакция ортасын болжау

9.4
Бейорганика-лық қосылыстар-дың сапалық талдауы

Катиондарға сапалық реакциялар.
№ 3 зертханалық тәжірибе "Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ катиондарын жалын түсінің боялуы бойынша анықтау".
№ 4 зертханалық тәжірибе "Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакциялар"

9.4.1.8 - Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау үшін жалын түсінің боялу реакциясын жүргізу және сипаттау;
9.4.1.9 - Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарын анықтау үшін сапалық реакция жүргізу

Аниондардың сапалық реакциялары. № 5 зертханалық тәжірибе "Сулы ерітіндідегі Сl–, Br–, I–, PO43–, SO42–, CO32–, NO3–, SiO32- аниондарын анықтау"

9.4.1.10 - хлорид-, бромид-, йодид-, сульфат, карбонат-, фосфат-, нитрат-, силикат- иондарына сапалық реакцияларды тәжірибе жүзінде жүргізу және ион алмасу реакцияларын бақылап нәтижесін сипаттау

№ 2 практикалық жұмыс "Бейорганикалық қосы-лыстар құрамынының сапалық талдауы"

9.4.1.11 - белгісіз заттардағы катион және аниондарды анықтау тәжірибесінің жоспарын құру және оны практикада жүзеге асыру

Есептер шығару "Әрекеттесуші заттардың біреуі артық мөлшерде берілген реакция теңдеулері бойынша есептеулер"

9.2.3.1 - әрекеттесуші заттардың біреуі артық берілген реакция теңдеулері бойынша есептеулер жүргізу

3 тоқсан

9.5 Химиялық реакция жылдамдығы

Химиялық реакциялар-дың жылдамдығы.
Химиялық реакциялар жылдамдығына әсер ететін факторлар.
№ 2 көрсетілім "Әртүрлі реакциялар жылдамдығы".
№ 6 зертханалық тәжіри-бе "Реакция жылдамды-ғына температура, концентрация мен бөлшектер өлшемінің әсері"

9.3.2.1 - реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіру;
9.3.2.2 - реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

Катализаторлар. Ингибиторлар.
№ 3 практикалық жұмыс "Реакция жылдамдығына катализатордың әсері"

9.3.2.3 - катализатордың реагенттен айырмашы-лығын және реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру;
9.3.2.4 - реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіру

9.6
Қайтымды реакциялар

Қайтымды және қайтым-сыз химиялық реакция-лар. Химиялық тепе-теңдік № 3 көрсетілім
"Қайтымды химиялық реакциялар".
№ 7 зертханалық тәжірибе "Химиялық тепе-теңдіктің ығысуы"

9.3.3.1 - қайтымды және қайтымсыз реакция-ларды біл;
9.3.3.2 - тепе-теңдікті динамикалық үдеріс ретінде сипаттау және Ле-Шателье-Браун принципі бойынша химиялық тепе-теңдіктің ығысуын болжау;
9.3.3.3 - химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлар өзгерісінің әсерін түсіну және ажырату;
9.3.3.4 - химиялық тепе-теңдікті бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

9.7
Тотығу-тотықсыздану реакциялары

Тотығу дәрежесі.
Тотығу және тотықсыздану

9.2.2.3 - тотығу дәрежесін табудың ережесін білу және қолдану;
9.2.2.4 - тотығу және тотықсыздану үдерістері бір-бірімен байланысты екенін және бір мезгілде жүретіндігін түсіну

Тотығу-тотықсыздану реакциялары

9.2.2.5 - тотығу-тотықсыздану реакцияларын тотығу дәрежесі өзгере жүретін реакциялар ретінде түсіну;
9.2.2.6 - тотығу процесін электронды беру, ал тотықсыздану-электронды қосып алу деп түсіну

Электрондық баланс әдісі

9.2.2.7 - электрондық баланс әдісімен тотығу-тотықсыздану реакцияларының коэффициенттерін қою

4 тоқсан

9.8
Металдар мен құймалар

Металдардың жалпы сипаттамасы.
№ 4 көрсетілім "Металдардың кристалдық тор модельдері"

9.1.4.1 - металдық байланыс пен металдық кристалдық тор жайындағы білімдерін қолданып металдардың қасиетін түсіндіре алу;
9.1.4.2 - металдарға тән физикалық және химиялық қасиеттерді сипаттау және металл атомдарының тек тотықсыздандырғыш қасиет көрсететінін түсіндіру

Металдар құймалары.
№ 5 көрсетілім "Металдар және құймалар"

9.1.4.3 - құйма ұғымын және оның артықшылықтарын білу;
9.1.4.4 - шойын мен болаттың құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
9.4.2.5 - Қазақстандағы металдардың кен орындарын атау және оларды өндіру үдерістерін, қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Металдарды алу

9.4.2.6 - кеннен металды алу үдерісін сипаттау

Есептер шығару "Реакция теңдеуі бойынша қоспаның белгілі бір массалық үлесін құрайтын, басқа заттың массасы белгілі жағдайда зат массасын есептеу"

9.2.3.2 - қоспаның белгілі бір массалық үлесін құрайтын, басқа заттың массасы белгілі жағдайда реакция теңдеуі бойынша зат массасын есептеу

      4) 10 сынып:

      4 кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

10.1
1 (I), 2 (II) және 3 (III) топ элементтері және олардың қосылыстары

1 (I)-топ элементтері және олардың қосылыстары.
№ 6 көрсетілім "Натрийдің сумен әрекеттесуі"

10.2.1.1 - атом құрылысы негізінде сілтілік металдардың жалпы қасиеттерін түсіндіру;
10.2.1.2 - сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негіздік қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

2 (ІІ)-топ металдары және олардың қосылыс-тары. № 8 зертханалық тәжірибе "Кальцийдің сумен және қышқыл ерітіндісімен әрекеттесуі"

10.2.1.3 - 1 (І)- ші және 2 (ІІ) топ металдарының жалпы қасиеттерін салыстыру және реакция теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.4 - кальций оксиді мен гидроксидінің негіздік қасиеттерін түсіндіру және қолданылуын сипаттау

3 (ІІІ)-топ металдары. Алюминий және оның қосылыстары. № 7 көрсетілім "Алюминий мен оның құймалары".
№ 9 зертханалық тәжіри-бе "Алюминийдің қышқыл және сілті ерітінділерімен әрекеттесуі"

10.2.1.5 - атом құрылысы негізінде алюминийдің қасиеттерін түсіндіру, оның маңызды қосылыстары мен құймаларынның қолдану аймағын атау;
10.2.1.6 - алюминий, оның оксиді мен гидроксидінің екідайлы қасиеттерін зерттеу

№ 4 практикалық жұмыс "Металдар" тақырыбына эксперименттік есептер шығару

10.2.1.7 - 1 (I), 2 (IІ), 3 (IІІ) –топ металдарының жай және күрделі заттармен әрекеттесуіне байланысты тәжірибені жоспарлау және жүргізу

10.2
7 (VII), 6 (VI), 5 (VI), 4 (IV) - топ элементтері және олардың қосылыстары

Галогендер

10.1.4.1 - галоген молекулаларының электрондық формулаларын құрастыру және кристалдық тор түрі мен байланыс типін анықтау;
10.2.1.8 - топта галогендер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын болжау

Хлор

10.2.1.9 - хлордың химиялық қасиеттерін сипаттау: металдармен, сутекпен және галогенидтермен әрекеттесуі

Хлорсутек қышқылы.
№ 10 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу"

10.2.1.10 - хлорсутек қышқылы ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу және қолдану аясын білу

6 (VI)-топ элементтері. Күкірт.
№ 7 көрсетілім
"Күкірттің аллотропиялық түр өзгерістері"

10.2.1.11 - 6 (VI)-топ элементтерінің жалпы қасиетін сипаттау;
10.2.1.12 - күкірттің аллотропиялық түр өзгеріс-терінің физикалық қасиеттерін салыстыру және күкірттің химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін құрастыру

Күкірттің қосылыстары

10.2.1.13 - күкірттің (IV) және (VI) оксидтерінің физикалық және химиялық қасиеттерін салыстыру және күкірт диоксидінің физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.2.1 - қышқылдық жаңбырдың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсерін түсіндіру;

Күкірт қышқылы және оның тұздары.
№ 5 практикалық жұмыс "Сұйылтылған күкірт қышқылы ерітіндісі және оның тұздарының химиялық қасиеттерін зерттеу"

10.2.1.14 - күкірт қышқылы ерітіндісі мен оның тұздарының физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу

Есеп шығару. Теориялық мүмкіндікпен салыстыр-ғандағы реакция өнімі шығымының массалық/ көлемдік үлестеріне есептеулер"

10.2.3.1 - теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы реакция өнімінің шығымын есептеу

2 тоқсан


Азот. № 11 зертханалық тәжірибе "Азот молекуласының моделі"

10.2.1.15 - азоттың қасиеттерін және табиғаттағы азот айналымын түсіндіру

Аммиак. № 12 зертхана-лық тәжірибе "Аммиак молекуласының моделі"

10.1.4.3 - аммиактың молекулалық, электрондық және құрылымдық формуласын түсіндіру

Аммиактың қасиеттері, алынуы мен қолданы-луы. № 6 практикалық жұмыс "Аммиактың алынуы және оның қасиеттерін зерттеу".
Аммиак өндірісі

10.2.1.16 - аммиакты ты алуды қасиеттерін мен қолданылуын түсіндіру;
10.2.1.17 - аммиакты аммоний тұзы ерітіндісі мен сілті ерітіндісін әрекеттестіру жолымен алуды білу және газ тәрізді аммиак пен оның ерітіндісінің қасиеттерін зерттеу;
10.3.3.1 - аммиак өндірісінің үдерісін сипаттау

Азот қышқылы.
№ 13 зертханалық тәжірибе
"Азот қышқылының басқа қышқылдармен ортақ қасиеттері"

10.1.4.4 - азот қышқылының молекулалық, формулаларын білу және атомдар арасындағы химиялық байланыстардың түзілуін түсіндіру;
10.2.1.18 - азоттан азот қышқылын алудың реакция теңдеуін құрастыру;
10.2.1.19 - азот қышқылының басқа қышқылдар-мен жалпы ортақ қасиеттерін зерттеу

Азот қышқылы мен нитраттардың өзіне тән қасиеттері

10.2.1.20 - сұйылтылған және концентрлі азот қышқылының металмен әрекеттесуінің ерекшелігін сипаттау және реакция теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.21 - нитраттың термиялық айрылуының ерекшелігін түсіндіру, реакция теңдеулерін құрастыру

Фосфор және оның қосылыстары

10.2.1.22 - фосфордың аллотропиялық түр өзгерістерін салыстыру;
10.4.2.2 - фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындарын атау;
10.2.1.23 - фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттерін түсіндіру

Минералды тыңайтқыштар.
№ 8 көрсетілім "Минералды тыңайтқыштар"

10.4.2.3 - минералды тыңайтқыштардың жікте-луін және олардың құрамына кіретін қоректік элементтерді атау
10.4.2.4 - азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсерін түсіндіру


Кремний және оның қосылыстары.
№ 9 көрсетілім
"Алмаз, кремний, кремний диоксиді мен кремний карбидінің кристалдық торының модельдері"

10.2.1.24 - кремнийдің қолданылу аймағын және оның жартылай өткізгіш ретінде қолданылуын түсіндіру;
10.1.4.2 кремний, оның диоксиді мен карбидін-дегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор түрін сипаттау;
10.2.1.25 - кремний мен оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттау және реакция теңдеулерін құрастыру

10.3
Адам ағзасындағы химиялық элементтер

Адам ағзасының химиялық құрамы.
Макроэлементтер, микроэлементтер және олардың маңызы

10.5.1.1 - адам ағзасының құрамына кіретін элементтерді атау және олардың маңызын түсіндіру (О, С, Н, N, Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe);
10.5.1.2 - Қазақстанның тұрғындарының типтік тамақтану рационын зерттеу және теңгерімді тамақтану рационын құрастыру

Ағзадағы кейбір элементтерді анықтау.
№ 14 зертханалық тәжірибе "Сүйек құра-мындағы кальцийді анықтау". № 15 зертханалық тәжірибе
"Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау"

10.5.1.3 - адам ағзасындағы кальций мен темірдің ролін түсіндіру;
10.5.1.4 - тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау

Ауыр металдармен қоршаған ортаның ластануы

10.5.1.5 - қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану көздерін атау және олардың ағзаларға әсерін түсіндіру

3 тоқсан

10.4 Органикалық химияға кіріспе

Органикалық заттардың ерекшеліктері

10.4.3.1 - органикалық қосылыстардың көптүрлілігінің себебін түсіндіру

Органикалық қосылыстардың жіктелуі.
№ 10 көрсетілім "Метан, этан, этен, этин, этанол, этаналь,этан қышқылы, глюкоза, аминоэтан қышқылы модельдері"

10.4.3.2 - көмірсутектердің және олардың туындылары: спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары, көмірсулар, аминқышқылдарының жіктелуін білу;
10.4.3.3 - функционалдық топ түсінігін, берілген класс қосылысының химиялық қасиеттерін анықтайтын топ ретінде түсіндіру

Органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары. № 11 көрсеті-лім Алкандардың алғашқы бес өкілінің және сызықты құрылымды спирттердің модельдері"

10.4.3.4 - гомолог ұғымын және гомологтық айырмашылықты білу

Органикалық қосылыстардың номенклатурасы

10.4.3.5 - органикалық қосылыстардың негізгі кластары: алкандар, алкендер, алкиндер, арендер, спирттер,альдегидтер, карбон қышқылдары, аминқышқылдары үшін IUPAC номенклатурасын қолдану

Органикалық қосылыстардың изомериясы.
№ 12 көрсетілім "Пентан изомерлерінің модельдері"

10.4.3.6 - изомерия құбылысын білу және көмірсутектер құрылымдық изомерлерінің формулаларын құрастыру

Есеп шығару "Элементтердің массалық үлестері мен салыстырмалы тығыздық бойынша газтектес заттардың молекулалық формуласын табу"

10.2.3.2 - газтектес заттардың молекулалық формуласын салыстырмалы тығыздық пен элементтердің массалық үлестері арқылы анықтау

10.5 Көмірсутек-тер. Отын

Алкандар

10.4.3.7 - алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.8 - еріткіштерді алу үшін алкандарды хлорлаудың маңызы мен бұл еріткіштердің қауіптілік дәрежесін түсіндіру

Алкендер.
№ 13 көрсетілім "Этиленнің жануы, бром суы мен калий перманганаты ерітінділерін түссіздендіруі"

10.4.3.9 - қанықпағандық ұғымын сипаттау;
10.4.3.10 - этен мысалында алкендердің химия-лық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.11 - полиэтилен мысалында полимерлену реакциясының механизмі мен полимерлердің құрылымының ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.3.12 - пластиктің ыдырау мерзімінің ұзақтық мәселесін түсіну және оқып білу, қоршаған ортада пластик материалдардың көбеюінің зардабын білу

Алкиндер

10.4.3.13 - этин мысалында алкиндердің химия-лық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу

Ароматты көмірсутектер. Бензол

10.4.3.14 - бензолдың алынуы, қасиеттері және қолданылуын сипаттау

Көмірсутекті отындар.
№ 14 көрсетілім "Отын түрлері"

10.4.3.15 - құрамында көміртек бар қосылыстар-дың отын ретінде пайдалану мүмкін екендігін білу және альтернативті отын түрлерін зерттеу, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін атау;
10.4.3.16 - Қазақстандағы көмірдің, мұнайдың, табиғи газдың кен орындарын атау және оларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Мұнай.
№ 15 көрсетілім "Мұнай және мұнай өнімдері"

10.4.3.17 - мұнай фракцияларын және шикі мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймақтарын атау

4 тоқсан

10.6
Оттекті және азотты органикалық қосылыстар

Оттекті органикалық заттар. Спирттер

10.4.3.18 - оттекті органикалық заттардың жіктелуін білу;
10.4.3.19 - спирттердің жіктелуін, метанол мен этанолдың қолданылуын, этанолдың алынуын білу және қасиеттерін түсіндіру;
10.4.3.20 - метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.3.21 - этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын білу

Карбон қышқылдары.
№ 16 зертханалық тәжірибе "Сірке қышқылының қасиеттерін зерттеу"

10.4.3.22 - карбон қышқылдарының құрамын білу және сірке қышқылының химиялық қасиеттері мен қолданылуын сипаттау

Күрделі эфирлер мен майлар

10.4.3.23 - күрделі эфирлер мен майлардың ерек-шеліктері мен майлардың қызметін түсіндіру

Сабын мен синтетикалық жуғыш заттар

10.4.3.24 - сабынның алынуы мен оның қолданылуын білу;
10.4.3.25 - синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Көмірсулар

10.4.3.26 - көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

Амин қышқылдары.
Нәруыздар.
№ 17 зертханалық тәжірибе
"Нәруыздардың денатурациясы"

10.4.3.27 - нәруыздағы a- аминқышқылдар арасында пептидтік байланыстың түзілуін түсіндіру;
10.4.3.28 - нәруыз денатурациясының реакциясын зерттеу;
10.4.3.29 - нәруыздың биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 643-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған негізгі орта білім беру деңгейінің (естімейтін) 5-9-сынып оқушыларына арналған "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған негізгі орта білім беру деңгейінің (естімейтін) 5-9-сынып оқушыларына арналған "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасы бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – естімейтін білім алушылардың бойына тарихи сана, қазақстандық патриотизм, өз елінің тарихы мен мәдениетіне құрмет, өз ата-бабаларының жетістіктеріне деген мақтаныш сезімін қалыптастыру, ұлттық және жалпы адами құндылықтарды дарыту, зерттеушілік, ойлау, коммуникативтік дағдыларды дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) Қазақстан аумағындағы ежелгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейінгі қоғамның әлеуметтік, мәдени, саяси, экономикалық дамуының негізгі кезеңдері мен ерекшеліктері туралы білім жүйесін қалыптастыру;

      2) Қазақстанның тарихи дамуы барысында қалыптасқан ұлттық құндылықтар жүйесі туралы білім беру;

      3) Қазақстанның тарихи дамуының негізгі оқиғалары, құбылыстары мен процестердің мәні туралы түсінік қалыптастыру;

      4) заманауи саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени процестерде бағдарлану үшін тарихи білімдерін қолдану;

      5) тарихи оқиғаларды меңгеру арқылы танымдық қызығушылығын арттыру.

      4. Түзету-дамытушылық міндеттер:

      1) коммуникативтік дағдыларды қалыптастыру, өз ойын ауызша және жазбаша түрде анық жеткізу, командада жұмыс істеу, жарияланым мен электронды құралдарды қосқанда, түрлі деректерден алынған ақпараттарды қолдану.

      2) оқу материалын меңгерту кезінде ойлау, есте сақтау, зейін үдерістерін дамыту;

      3) естімейтін білім алушылардың арнайы білім беруін сапалы дараландыру мүмкіндіктерін кеңейту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Естімейтін балаларды оқыту кезінде психикалық және дене, есту және сөйлеу, танымдық ерекшеліктерін ескеру керек.

      6. Естімейтін оқушыларға тарихты оқытудың негізгі қағидалары:

      1) Тұлғалы- бағдарлық тәсіл – тарих сабақтарында білім алушылар тұлғасының үйлесімді қалыптастыру және жан-жақты дамыту, шығармашылық қабілеттерін толық ашу және жеке тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеу, эмоционалды-еріктік саласын, психикалық процестерін түзеу;

      2) Көрнекілік қағидасы - оқушылардың танымдық тәжірибесін байыту, абстрактылық ұғымдарды меңгерту үшін нақты өмірдегі затты немесе құбылысты сезіну арқылы қабылдау негізінде білім, білік және дағдыларын қалыптастыру қажеттілігінен көрініс алады;

      3) "Қазақстан тарихы" пәнін оқытудағы коммуникативтік тәсіл - қарым-қатынас құралы ретінде тілді меңгеруден тұрады және білім алушыларды әртүрлі тілдік жағдайда еркін бағдарлауға үйретеді.

      7. Осы қағидаларды жүзеге асыру үшін қажет:

      1) тарихи білімін кеңейту негізінде естімейтін оқушылардың ауызша сөйлеу тілі мен байланыстыра сөйлеу тілін дамыту;

      2) тарих пәнін оқыту кезінде есту арқылы қабылдауын, ойлау үдерістерін, зейінін дамытуға бағытталған әдістер мен тәсілдерді қолдану;

      3) оқу материалын түсіндіру және жаңа терминологияны меңгеру кезінде қосымша құрал болып ымдау және дактильді сөйлеу тілі табылады.

      8. Қазақстан тарихы сабағында ақпараттық-комуникативтік технологияларды (АКТ) қолдану:

      1) ақпараттық-коммуникациялық технологияларын қолданудағы құзыреттілк базалық АКТ-дағдылары негізінде құрылады және жұмыс, бос уақыт және коммуникация үшін технологияларды дұрыс және шығармашылық тұрғыда қолдануды қамтиды;

      2) мультимедиялық ресурстары мен бұқаралық ақпарат құралдарының АКТ-рын, интерактивті тақталар мен компьютерлерді қолдану биология бойынша оқу процесін жаңғыртуға және жандандыруға ықпал етеді, есту қабілетін оңтайлы түзетуге қол жеткізуде компенсаторлық механизмдерді белсендетеді;

      3) ақпаратты іздеу, өңдеу және алмасу үшін Интернет-ресурстарын пайдалану қажет.

      9. Бағдарламаны жүзеге асыру үшін сыныптар келесідей құралдармен жабдықталады:

      1) фронталды оқу іс-әрекетін қамтамасыздандыру үшін станционарлы дыбыс күшейткіш құрылғылармен (әр сыныпқа), сөйлеу экранымен;

      2) жеке есту аппараттарымен;

      3) барлық білім алушылар үшін оқу жылына арналған бағдарламаға сәйкес оқу құралдарымен.

3-тарау. "Қазақстан тарихы" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      10. "Қазақстан тарихы" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 6-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 7-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      5) 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      6) 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды

      11. Оқу пәнінің мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы";

      2) "Мәдениеттің дамуы";

      3) "Мемлекеттің дамуы";

      4) "Қазақстанның экономикалық дамуы";

      12. "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) этникалық қатынастар;

      2) әлеуметтік қатынастар.

      13. "Мәдениеттің дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дүниетаным және дін;

      2) өнер және әдебиет;

      3) білім және ғылым.

      14. "Мемлекеттің дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) мемлекеттің ішкі саясаты;

      2) мемлекеттің сыртқы саясаты.

      15. "Қазақстанның экономикалық дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) шаруашылық;

      2) өндірістік қатынастар және сауда.

      16. "Қазақстан тарихы" пәні бойынша тарихи ойлау дағдыларын қалыптастыру және оқу мақсаттарын тиімді жүзеге асыру келесідей тарихи концептілерге (түсініктерге) негізделеді:

      1) өзгеріс пен сабақтастық;

      2) себеп пен салдар;

      3) дәлел;

      4) ұқсастық пен айырмашылық;

      5) маңыздылық.

      17. 5-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      ● 1) Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі. Тас дәуіріндегі Қазақстан: Қазақстанда алғашқы адамның пайда болуы, әлеуметтік ұйымдасудың алғашқы формалары. Ежелгі адамдардың кәсібі (аң аулау мен терімшілік). Қазақстан аумағындағы тас дәуірінің тұрақтары. Егіншілік пен мал шаруашылығының қалыптасуы. Ботай мәдениеті. Қола дәуіріндегі Қазақстан: Қазақстан аумағындағы мыс пен қалайы металдарының кен орындары. Андрон мәдениеті. Қола дәуірі кезіндегі шаруашылық пен қоғамдық құрылыс. Беғазы-Дәндібай мәдениеті. Ә.Марғұлан және басқа да Қазақстанның ежелгі дәуірін зерттеушілері;

      2) ежелгі көшпелілердің өмірі. Темір дәуірінің ерекшеліктері. Қазақстанның ежелгі металлургиясы. Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы. Алғашқы көшпелілердің өмір сүруді қамтамасыз ету жүйесі. Көшпелілердің жылжымалы баспанасы. Алғашқы көшпелілердің дүниетанымы.

      3) сақтар. Қазақстан аумағындағы сақ тайпалары. Сақтар тарихы жайлы деректер. Сақтардың саяси тарихы. Қоғамдық құрылысы. Шаруашылығы мен тұрмысы. Материалдық және рухани мәдениеті. "Аңдық стиль". Есік олжасы – "Алтын адам". Шілікті алқабының патша қорғандары. Берел қорымы. Бесшатыр қорғандары. Тасмола мәдениеті.

      18. 6-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны келесі тараулардан тұрады:

      1) үйсіндер мен қаңлылар. Үйсіндер. Үйсіндер туралы жазба деректер. Қоныстануы, шаруашылығы мен тұрмысы. Үйсіндердің қоғамдық құрылысы. Қаңлылар. Қаңлылар тарихына қатысты қытай және парсы деректері. Қаңлылардың қоныстануы, шаруашылығы мен тұрмысы. Қаңлылардың қоғамдық құрылысы. Үйсіндердің, қаңлылардың археологиялық ескерткіштері.

      2) ғұндар (хунну). Қытай деректеріндегі ғұндардың ерте тарихы. Мөде шаньюй-ғұн мемлекетінің негізін салушы. Ғұндардың саяси тарихы мен мемлекеттік құрылысы. Халықтардың ұлы қоныс аударуы (ғұндардың Батысқа жылжуы). Аттила және оның жорықтары. Ғұндардың шаруашылығы мен қоғамдық құрылысы. Ғұндар дәуіріндегі мәдениеттің дамуы.

      3) сарматтар. Сарматтардың ежелгі замандағы саяси оқиғаларға қатысуы. Сарматтардың қоныстануы, шаруашылығы мен тұрмысы. Сарматтардың қоғамдық құрылысы. Сарматтардың археологиялық ескерткіштері. Мәдениеті.

      4) ежелгі Қазақстан тарихына шолу. Қазақстан аумағындағы ежелгі адамдардың антропологиялық бет-әлпеті. Ежелгі Қазақстан тарихының негізгі оқиғалары, құбылыстары мен үдерістері. Ежелгі Қазақстанның мәдени мұрасы.

      19. 7-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) VI - IX ғасырдағы Қазақстан. Ортағасырлық Қазақстан тарихының кезеңделуі. Ұлы Түрік қағанатының құрылуы. Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер: Батыс Түрік қағанаты, Түргеш қағанаты, Қарлұқ қағанаты, Оғыз мемлекеті, Қимақ қағанаты. Атлах шайқасының тарихи маңызы. Түркі мемлекеттерінің қоғамдық-саяси құрылысы. Түркілердің әскери өнері. Шаруашылығы. Сауда және қала мәдениетінің дамуы;

      2) X ғасыр- XІІІ ғасырдың басындағы Қазақстан. Қарахан мемлекеті. Қазақстан аумағына исламның тарала басталуы. Найман, керейіт, жалайырлар. Қыпшақ хандығы. "Дешті Қыпшақ" түсінігі. Шаруашылығы: көшпелі, отырықшы. Сауда. Қала мәдениеті. Ұлы Жібек жолының тарихи маңызы. Түркі мәдениетінің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі. Түркі әлемінің көрнекті ойшылдары.

      3) XIII - XV ғасырлардың бірінші жартысындағы Қазақстан. Шыңғыс ханның жаулаушылық соғыстары. Отырар қорғанысы. Моңғол империясының құрылуы. Алтын Орда. Ақ Орда. Моғолстан мемлекеті. Әмір Темір жорықтары. Ноғай Ордасы. Әбілқайыр хандығы. XIII - XV ғасырлардың бірінші жартысындағы мемлекеттердің қоғамдық-саяси құрылысы. Ортағасырлық саяхатшылар Қазақстан туралы. Шаруашылық. Сауданың дамуы. Мәдениет.

      4) Қазақ халқының қалыптасуы. Қазақстан – Ұлы Дала мұрагері: тарихи және этникалық сабақтастық. "Қазақ" этнонимі. Қазақ халқының біртұтас халық болып қалыптасу үдерісінің аяқталуы;

      5) біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы. Қазақ ұлттық мемлекетінің құрылу алғышарттары. Қазақ хандығының құрылуы (аумағы, халықтың этникалық құрамы). Мемлекеттің негізін салушылар – Жәнібек пен Керей. М.Х. Дулатидің "Тарихи Рашиди" еңбегі – Қазақ хандығының алғашқы тарихы жөніндегі құнды дерек. Қазақ хандығы қалыптасуының алғашқы жылдарындағы ішкі және сыртқы саясаты. Біртұтас қазақ мемлекеті қалыптасуының тарихи маңызы;

      6) Қазақ хандығының XVI - XVII ғасырлардағы дамуы. Қасым хан билігі тұсындағы Қазақ хандығының нығаюы. Хақназар хан билігі тұсындағы Қазақ хандығының одан әрі нығаюы және саяси өркендеуі. Тәуекел ханның ішкі және сыртқы саясаты. Есім ханның ішкі және сыртқы саясаты. Жәңгір хан. Орбұлақ шайқасы. Тауке ханның билігі. "Жеті жарғы". Қазақтың ұлы билері. Қазақ хандығының мемлекеттік-әкімшілік құрылымы. Қазақ қоғамының әлеуметтік стратификациясы;

      7) XVI - XVII ғасырлардағы экономика мен мәдениет. Қазақ халқының мәдениеті: материалдық, рухани мәдениет. Әдебиет пен өнер: ақын-жыраулар, халық әншілері мен композиторлардың шығармашылығы, музыкалық өнер. Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы: мал шаруашылығы, егіншілік.

      20. 8-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) XVIII ғасырдың басындағы Қазақстан: сыртқы және ішкі саяси жағдай. Жоңғар мемлекеті. Қазақ-жоңғар соғыстары. "Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама" заманы. Қарақұм мен Ордабасыдағы құрылтайлар – қазақ жасағының құрылуы. Аңырақай шайқасы. Отан қорғаушы батырлар. XVIII ғасырдың 30-40 жылдарындағы қазақ-жоңғар соғыстары;

      2) XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығы. XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қатынастары. XVIII ғасырдың басындағы Ресей империясы назарындағы Қазақстан (саяси және экономикалық мақсаттар, әскери-барлау экспедициялары, алғашқы әскери бекіністердің салынуы). Кіші жүз ханы Әбілқайырдың Ресей бодандығын қабылдауы: себептері мен мақсаттары. XVIII ғасырдың 30-50-жылдарындағы Қазақстандағы Ресей империясының саясаты. ХVІІІ ғасырдың 40-жылдарындағы Қазақстандағы ішкі саяси жағдайдың асқынуы. Абылай хан тұсындағы Қазақ хандығы: ішкі және сыртқы саясаты;

      3) XVIII ғасырдағы Қазақстан мәдениеті. XVІII ғасыр ақын-жырауларының шығармашылығы. XVІII ғасыр тарихы бойынша қазақ деректері. Қазақтардың қолданбалы өнері;

      4) отарлау және ұлт-азаттық күрес. Ресей империясының отаршылдық саясаты: мақсаттары мен әдістері. Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (себептері, қозғалыстың қозғаушы күші, кезеңдері мен барысы, нәтижелері). 1822-1824 жылдардағы патша реформалары (Кіші және Орта жүздегі хандық биліктің жойылуы). 1836-1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы қазақтардың көтерілісі (себептері, негізгі кезеңдері мен шайқастары). XIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалыстары (Жоламан Тіленшіұлы, Саржан Касымов бастаған көтеріліс). Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (себептері, мақсаттары мен қозғаушы күштері, негізгі кезеңдері). Кенесары Қасымұлы: тұлға және саясаткер. Жанхожа Нұрмұхамедұлы және Есет Көтібарұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс (себептері, көтеріліс барысы). Ресей империясының Қазақстанның оңтүстік аймақтарын қосып алуы. ХVІІІ ғасырдың соңы – XIX ғасырдағы Қазақстандағы ұлт-азаттық қозғалыстардың тарихи маңызы;

      5) Қазақстан Ресей империясының құрамында. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы патшалық реформалар. 1867-1868 жылдардағы реформалар. Қазақстандағы патшалық Ресейдің аграрлық және қоныстандыру саясаты. 1860-1870 жылдардағы ұлт-азаттық күрес (себептері мен көтеріліс барысы). ХIХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы. Капиталистік қатынастардың ене бастауы. ХIХ ғасырдың 80-90 - жылдарындағы әкімшілік-аумақтық реформалар: мазмұны мен салдарлары. Сауда қатынастарының дамуы. Жетісу аумағына ұйғырлар мен дүнгендердің қоныс аударуы. Дәстүрлі қазақ қоғамының трансформациясы. XIX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси ойлардың дамуы;

      6) XIХ ғасыр - ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның мәдениеті. XIX ғасырдағы Қазақстандағы ағарту ісі мен ғылымның дамуы. Бөкей ордасының ханы Жәңгірдің ағартушылық қызметі. Қазақстанның ғылыми зерттелуі (П. Семенов-Тянь-Шанский, Г.Н.Потанин, В.В. Радлов, М. Шорманов, М. Бабаджанов, А.Диваев). Зайырлы және діни білім беру мекемелері. Жадиттік және білім берудегі жаңашылдық. Шоқан Уәлиханов – ұлы қазақ ғалымы. Ыбырай Алтынсарин – ағартушы, жаңашыл-педагог, қоғам қайраткері.  Абай Құнанбайұлы – ұлы ойшыл, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы. Қазақ музыкалық мәдениетінің дамуы (Құрманғазы Сағырбайұлы, Тәттімбет Қазанғапұлы, Дәулеткерей Шығайұлы). Әйгілі суретшілер шығармашылығындағы ұлттық контекст. Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпеев және Халидтің тарихи еңбектері.

      21. 9-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан. XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерістер. XX ғасырдың басындағы Қазақстанның экономикалық дамуы. Столыпиннің аграрлық реформасы және шаруалардың Қазақстанға жаппай қоныс аударуы. XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы өнеркәсіптің дамуы. Сауданың дамуы. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс. Қазақ ұлттық зиялылар қауымы және оның XX ғасырдың басындағы қоғамдық-саяси үдерістерге әсері. Ұлттық баспаның дамуы ("Қазақ" газеті, "Айқап" журналы). 1917 жылғы революциялар. "Алаш" партиясының құрылуы. "Алаш-Орда" үкіметі. Қазақ халқының саяси көшбасшылары (Ә. Бөкейхан, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Б.Қаратаев, М.Тынышпаев, М.Шоқаев). XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ғылыми еңбектері;

      2) Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы. Қазақстандағы Кеңес үкіметінің орнығуы. "Үш Жүз" қазақ социалистік партиясы. Азамат соғысы жылдарындағы (1918-1920 жылдар) Қазақстандағы соғыс қимылдары. Кеңес билігі органдарының "Алаш-Орда" үкіметі, Қоқан автономиясымен қарым-қатынасы. "Әскери коммунизм саясаты". 1921 жылғы жұт және аштық. Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасының құрылуы. Қазақ АКСР-ы аумағының қалыптасуы. Қазақ жерлерінің біртұтастығын қалпына келтірудегі қазақ зиялыларының рөлі. Қазақстандағы Жаңа экономикалық саясат (1921-1925 жылдар). ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясаты. Кеңес үкіметінің діни саясаты;

      3) Қазақстан тоталитарлық жүйенің нығаюы кезеңінде. Қазақстандағы социалистік индустрияландыру (мәні мен ерекшеліктері). "Кіші Қазан" (мазмұны және жүзеге асырылуы). Бай шаруашылықтарының тәркіленуі. Ауыл шаруашылығындағы күштеп ұжымдастыру саясаты. Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру саясатының экономикалық салдарлары. 1931-1933 жылдардағы аштық - ХХ ғасырдағы қазақстандық қасірет. Қазақстандағы ұжымдастырудың демографиялық салдарлары. Ұжымдастыруды жүзеге асырудың әдістеріне қатысты ұлттық зиялылардың ("Бесеудің хаты") қоғамдық-саяси көзқарасы мен қатынасы. 1920-1930 жылдардағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерістер. Сталиндік репрессиялар. Қазақстан аумағындағы кеңестік "еңбек түзеу" концентрациялық лагерлері (Степлаг, Карлаг, АЛЖИР және тағы басқалар);

      4) Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым. Халыққа білім беру (жалпыға бірдей міндетті сауат ашу, орта білім, қазақ жазуының араб тілінен латын тіліне көшуі, орыс графикасына негізделген жаңа әліпбиге көшу). А.Байтұрсынов – "ұлт ұстазы". Жоғары оқу орындарының ашылуы. КСРО Ғылым Академиясының Қазақ филиалы. Қ.Сәтбаевтың Қазақстан ғылымын дамытудағы рөлі. Қазақстандық ғалымдар мен олардың ғылыми жетістіктері. Әдебиеттің дамуы (Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Б.Майлин, І.Жансүгіров, С.Сейфуллин, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин шығармашылығы). Театр, кино, бейнелеу өнері және оның қайраткерлері. Мәдениет саласындағы кеңестік идеология. Социалистік шынайлық;

      5) Қазақстан Ұлы Отан соғысы соғыс жылдарында. Ұлы Отан соғысының басталуы. Қазақстандағы мобилизация және қазақстандық әскери бөлімдердің құрылуы. Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлігі мен тағдыры. Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы шайқастарына қатысуы. Қазақстандықтар – Кеңес Одағының батырлары. Б.Момышұлы – аңызға айналған тұлға. Қазақстан – майдан арсеналы. КСРО халықтарының Қазақстанға депортациялануы. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы мәдениет. Ғылымның дамуы. Әдебиет жетістіктері (М.Әуезов, Ж.Жабаев, Д.Снегин, И. Шухов және тағы басқалар). Өнердің дамуы (театр, кино).

      22. 10-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда (1946-1953 жылдар). Соғыстан кейінгі жылдардағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер. Пайдалы қазбаларды өңдеу және өнеркәсіптің дамуы. Ауыл шаруашылығының дамуы. Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенінің қалыптасуы (Қазақстандағы ядролық полигон). Соғыстан кейінгі жылдардағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктері. "Бекмаханов ісі";

      2) Қазақстан "Жылымық" кезеңінде (1954-1964 жылдар). Қазақстанда "Хрущевтік кезеңдегі" өнеркәсіптің дамуы. Тың және тыңайған жерлерді игеру (тың игерудің экономикалық, экологиялық және демографиялық салдарлары). Қазақстандағы әскери-өнеркәсіптік кешен ("Байқоңыр" ғарыш айлағы). "Жылымық кезеңі". 1954-1965 жылдардағы республикадағы қоғамдық-саяси өмір;

      3) Қазақстан "Тоқырау" кезеңінде (1965-1985 жылдар). 1965-1985-жылдардағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы. Экономиканың шикізаттық бағыты. Урбанизация. 1970-1980 жылдардағы ауыл шаруашылығындағы дағдарыс. 1965-1985 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. 1979 жылғы Целиноградтағы оқиғалар. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы басшыларының қызметі (Ж.Шаяхметов, Д.Қонаев, Ж.Тәшенов).

      4) Кеңестік Қазақстанның мәдениеті (1946-1985-жылдар.). Білім беру саласындағы мемлекеттік саясат. Жалпыға бірдей міндетті орта білім. Қазақ тілінің жағдайы. Ғылымның дамуы. Әдебиеттің дамуы (Ә.Нұрпейісов, Б.Момышұлы, І.Есенберлин, О.Сүлейменов, М.Шаханов). Өнер (театр, кино);

      5) Қазақстан Қайта құру кезеңінде (1986-1991 - жылдар). "Қайта құру" жылдарындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер: мақсаттары, проблемалары мен қарама-қайшылықтары. Қазақстандағы 1986 жылғы желтоқсан оқиғалары (себептері, барысы мен салдарлары). 1986 жылғы желтоқсан оқиғаларының қатысушыларына қатысты жазалау шаралары. "Қазақ КСР-ның мемлекеттік егемегендігі туралы Декларация" (1990 жылғы қазан). Кеңестік саяси жүйенің дағдарысы (1991 жылғы "Тамыз бүлігі"). КСРО-ның ыдырауы. Қазақстандағы қоғамдық-саяси қозғалыстар. Семей ядролық полигонының жабылуы. "Қазақ КСР-ның тілдер туралы Заңының" қабылдануы;

      6) Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991 - 1997 жылдар). "Мемлекеттік тәуелсіздік туралы" Конституциялық заңының қабылдануының тарихи маңызы. Н.Ә.Назарбаев – Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті. Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси институттарының қалыптасуы. Нарықтық экономикаға көшудегі қиыншылықтар. Қазақстанның әлемдік қауымдастыққа кірігуі. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік-демографиялық үдерістер. 1995 жылғы Конституцияның қабылдануы;

      7) Қазақстан Республикасының өрлеуі (1997 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін). Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді басым мақсаттары мен стратегиялары. "Қазақстан – 2030" стратегиясының қабылдануы. Қазақстан Республикасының халықаралық сахнадағы беделінің өсуі. Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдармен қарым-қатынасы. Қазақстанның ЕҚЫҰ және ИЫҰ-на төрағалық етуі. Әлемдік экономикалық байланыстар жүйесіндегі Қазақстан. Мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік жағдайы. Астана – Қазақстан Республикасының жаңа астанасы. "Қазақстан-2050" стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты."5 институтционалды реформаларды жүзеге асырудағы 100 нақты қадам" ұлттық жоспары – қазіргі заманның сын-тегеуріндеріне жауап. Ұлт көшбасшысы – Н.Ә.Назарбаевтың тәуелсіз мемлекетті құрудағы және дамытудағы рөлі;

      8) қазіргі заманғы Қазақстан мәдениеті (1991 жылдан бүгінгі күнге дейін). Білім және ғылым саласындағы мемлекеттік саясат. "Болашақ" мемлекеттік бағдарламасы. Инновациялық ғылыми-білім беру мекемелерінің құрылуы. Этносаралық және дінаралық келісімнің қазақстандық моделі. Қазақстан халқы Ассамблеясы. Жаһандану дәуіріндегі ұлттық мәдениетті жаңғырту және сақтап қалу мәселелері. Қазіргі кездегі өнер мен әдебиеттің даму тенденциялары. "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасы. "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық біріктіруші идеясы.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      23. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.2 "7" – сынып, "2.1" бөлім, бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      24. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа күтілетін нәтижелер:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

Кезеңдер

5-сынып шамамен 1 миллион жыл бұрын – VIII ғасыр б.э.д.

VIII ғ. б.э.д..- V ғасыр

VI ғ- XVII ғ

XVIII ғ -XIX ғ

XX ғасырдың І жартысы

XX ғасырдың ІІ жартысынан бүгінгі күнге дейін

1.1 Этника лық қатынас тар

5.​1.​1.​1 алғаш қы адамдардың антрополо гиялық белгілерін сипаттау;
5.​1.​1.​2 Ежелгі Қазақстан адамдары ның антрополо гиялық тұрпатын анықтау;
5.​1.​1.​3 адам эволюциясының кезеңдерін білу атау

6.​1.​1.​2 Ежелгі Қазақстан адамдары ның антрополо гиялық тұрпатын анықтау;
6.​1.​1.​3 ғұн дардың қоныс аудару бағыттарын тарихи картадан көрсету

7.​1.​1.​1 түркі тілдес тайпалар ды атап, олардың аумақтық орналасуын картада көрсету;
7.​1.​1.​2 XIII-XV ғасырлардағы Қазақстан аумағында құрылған мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
7.​1.​1.​3 қазақ халқының қалыптасуында ғы негізгі кезеңдерді анықтау;
7.​1.​1.​4 "қазақ" этнонимінің мағынасын түсіндіру

8.​1.​1.​1 жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру;
8.​1.​1.​2 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау

9.​1.​1.​1 демогра фиялық өзгерістер дің себептері мен салдарын анықтау

10.​1.​1.​1 демография лық өзгерістер туралы қорытынды жасау;
10.​1.​1.​2 қазіргі кезең дегі демогра фиялық процестерге баға беру;
10.​1.​1.​3 Қазақстанның даму стратегиясындағы демография лық саясаттың бағыттарын талдау

1.2 Әлеумет тік қатынас тар

5.​1.​2.​1 алғашқы адамдардың тұрмыс-тіршілігін сипаттау;
5.​1.​2.​2 әлеуметтік топтардың ерекшелік терін түсіндіру

6.​1.​2.​1 дала тайпаларының тұрмыс-тіршілігін сипаттау;
6.​1.​2.​2 әлеуметтік топтардың ерекшелік терін түсіндіру

7.​1.​2.​1 қазақ хандығындағы әлеуметтік топтардың ролін анықтау;
7.​1.​2.​2 ерте түрік мемлекеттерінің әлеуметтік-әкісшілік құрылымын анықтау;

8.​1.​2.​1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау;
8.​1.​2.​2 қазақ зиялыларының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру

9.​1.​2.​1 қазақ зиялыларының рөлі мен қызметін анықтау;
9.​1.​2.​2 соғыс жылдарындағы халықтың әлеуметтік жағдайын анықтау

10.​1.​2.​1 қазіргі кездегі Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын статистика лық мәліметтер негізінде талдау

      2) "Мәдениеттің дамуы" бөлімі

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

Кезеңдер

5- сынып шамамен 1 миллион жыл бұрын – VIII ғасыр б.э.д.

VIII ғ. б.э.д..- V ғасыр

VI ғ- XVII ғ

XVIII ғ -XIX ғ

XX ғасырдың І жартысы

XX ғасырдың ІІ жартысынан бүгінгі күнге дейін

2.1 Дүние таным және дін

5.​2.​1.​1 алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау;
5.​2.​1.​2 ежелгі тайпалардың дүниетаны- мын сипаттау

6.​2.​1.​1 дала тайпалардың дүниетанымын сипаттау;
6.​2.​1.​2 ежелгі тайпалардың дүниетаны- мын сипаттау

7.​2.​1.​1 түркілердің дүниетанымдық ерекшеліктерін түсіндіруді үйрету;
7.​2.​1.​2 ислам дінінің қоғамдық өмірге ықпалын анықтау

8.​2.​1.​1 салт - дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар дың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;
8.​2.​1.​2 отаршылдық саясаттың ұлттық құндылықтарға кері әсерін талдау

9.​2.​1.​1 мемлекет тің діни саясаты ның мақсаты мен салдарын анықтау

10.​2.​1.​1 деструктивті діни ағымдар мен ұйымдардың іс-әрекетін түсіндіру;
10.​2.​1.​2 Қазақстан халқы Ассамблеясы-ның дінаралық, этносаралық келісім мен ішкі тұрақтылықты нығайтудағы ықпалын бағалау;
10.​2.​1.​3 "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеясының маңыздылығын бағалау

2.2 Өнер және әдебиет

5.​2.​2.​1 археология лық ескерткіш терді сипаттау;
5.​2.​2.​2 археология-лық деректерге сүйене отырып,
Андронов мәдениетінің белгілерін анықтау;
5.​2.​2.​3 ежелгі тайпалар дың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
5.​2.​2.​4 Есік обасынан табылған "Алтын адам" археологиялық олжасының ерекшелік- терін анықтау;
5.​2.​2.​5 Ә.Марғұланды ғалым-археолог ретінде айқындау;
5.​2.​2.​6 Қазақстан тарихын зерттеген ғыламдарын атау;
5.​2.​2.​7 тарихи дерекөздерді білу, атау

6.​2.​2.​1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
6.​2.​2.​3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттай білу;
6.​2.​2.​6 көшпенділердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін түсіну;
6.​2.​2.​7 тарихи дерекөздерді білу,атау

7.​2.​2.​1 күй, аңыз, шежіре, эпостық жырлардың тарихи дереккөзі ретіндегі маңыздылығын айқындау;
7.​2.​2.​2 ортағасырлық сәулет өнері ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру;
7.​2.​2.​3 көшпенділердің әскери өнер жетістіктерін сипаттау;
7.​2.​2.​4 түркі кезеңіндегі қоғамды бейнелеуде Махмұд Қашғари, Жүсіп Баласағұн және Ахмет Яссауи еңбектерінің тарихи құндылығын айту;
7.​2.​2.​5 қолданбалы өнер жетістіктерін сипаттау

8.​2.​2.​1 халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
8.​2.​2.​2 А. Құнанбаев тың ақын, ойшыл, қоғам қайраткері ретіндегі рөлін айқындау;
8.​2.​2.​3 ұлттық музыкалық аспаптардың қолдану ерекшеліктерін сипаттау;
8.​2.​2.​4 қолданбалы өнердің жетістіктерін бағалау

9.​2.​2.​1 қазақ зиялылары ның шығармашылық мұрасын талдау және қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру;
9.​2.​2.​2 Ахмет Байтұрсыновты қазақ тіл білімінің негізін салушы, қоғам қайраткері ретінде бағалау;
9.​2.​2.​3 өнер мен әдебиеттегі өзгеріс- терді анықтау;
9.​2.​2.​4 Ә. Қашау- баев пен Қажымұқан Мұңайтпас ұлының қазақ халқын әлемге танытудағы рөліне баға беру;
9.​2.​2.​5 соғыс жылдарындағы өнер мен әдебиеттің халық рухын көтерудегі маңызын бағалау;

10.​2.​2.​1 кеңестік әдебиет пен өнер туындыларында қоғамдық өмірдің бейнеленуін анықтау;
10.​2.​2.​2 Мұхтар Әуезов шығармаларының әлем әдебиетіндегі орнын бағалау;
10.​2.​2.​3 өнер мен әдебиеттің даму тенденция-ларын айқындау;
10.​2.​2.​4 ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарлама- лардың қажеттілігін негіздеу ("Мәдени мұра" бағдар ламасы)

2.3 Білім және ғылым

5.​2.​3.​1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу

6.​2.​3.​1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын атау

7.​2.​3.​1 көне түркі жазуының тарихи маңызын түсіндіру;
7.​2.​3.​2 Әл-Фарабидің және басқа да ғалымдардың ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесін анықтау;
7.​2.​3.​3 "Кодекс Куманикус" сөздігінің халықаралық байланыстардағы рөлін анықтау;
7.​2.​3.​4 Мұхаммед Хайдар Дулатидің "Тарихи-Рашиди" еңбегінің тарихи маңызын түсіндіру

8.​2.​3.​1 Ш.Уәлихановтың ғылыми мұрасының тарихи құндылығын анықтау;
8.​2.​3.​2 XIX ғ. екінші жартысындағы білім беру мен ағарту ісінің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
8.​2.​3.​3 Ы.Алтынсарин нің ағарту саласына қосқан үлесін бағалау;
8.​2.​3.​4 Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы, Қ.Халид еңбектерінің тарихи дерек ретіндегі маңызын айқындау

9.​2.​3.​1 ұлттық баспасөздің қоғамдық-саяси сананы оятудағы рөлін түсіндіру;
9.​2.​3.​2 кеңес дәуіріндегі қазақ тілінің ахуалын анықтау;
9.​2.​3.​3 XX ғ. бірінші жартысындағы білім мен ғылым саласындағы өзгерістерді талдау;
9.​2.​3.​4 Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға беру

10.​2.​3.​1 Е.Бекмахановтың Қазақстан тарихы ғылымына қосқан үлесін бағалау;
10.​2.​3.​2 білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатқа баға беру

      3) "Мемлекеттің дамуы" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5- сынып

6- сынып

7- сынып

8- сынып

9- сынып

10 -сынып

Кезеңдер

5- сынып шамамен 1 миллион жыл бұрын – VIII ғасыр б.э.д.

VIII ғ. б.э.д..- V ғасыр

VI ғ- XVII ғ

XVIII ғ -XIX ғ

XX ғасырдың І жартысы

XX ғасырдың ІІ жартысынан бүгінгі күнге дейін

3.1 Мемлекет тің ішкі саясаты

5.​3.​1.​1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.​3.​1.​2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру

6.​3.​1.​1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
6.​3.​1.​2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру

7.​3.​1.​1 Түрік қағанатының құрылуының тарихи маңызын түсіндіру;
7.​3.​1.​2 VI-IX ғасырлардағы түрік мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.​3.​1.​3 ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтай отырып, VI-IX ғасырлардағы түрік мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.​3.​1.​4 Қарахан мемлекетіндегі жер иелену ерекшеліктерін түсіндіру;
7.​3.​1.​5 Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігін сипаттау;
7.​3.​1.​6 картаны қолда нып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.​3.​1.​7 ортағасырлық мемлекеттер- дің ыдырауының негізгі және жанама себептерін анықтау ;
7.​3.​1.​8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшелікте-рін анықтау;
7.​3.​1.​9 Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңы зын анықтау;
7.​3.​1.​10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
7.​3.​1.​11 қоғамдық-саяси өмірдегі сұлтан, би, батыр, жыраулардың қызметтерін сипаттау

8.​3.​1.​1 Қарақұм және Ордабасы құрылтайлары ның халықты жоңғар басқыншылы ғына қарсы жұмылдырудағы рөлін түсіндіру;
8.​3.​1.​2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
8.​3.​1.​3 уметь Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау;
8.​3.​1.​4 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
8.​3.​1.​5 қазақ халықының отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
8.​3.​1.​6 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

9.​3.​1.​1 қазақ зиялыларының Ресей империясының Мемлекеттік Думасындағы ызметінанықтау;
9.​3.​1.​2 XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерді анықтау;
9.​3.​1.​3 1916 жылғы ұлт- азаттық көтерілістің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру;
9.​3.​1.​4 "Алаш" партиясының ұлттық мемлекетті лікті жаңғырту саясатын анықтау;
9.​3.​1.​5 Ә. Бөкейханның саяси көшбасшылық қызметіне баға беру;
9.​3.​1.​6 Қазақстанда құрылған ұлттық автономия лардың маңыздылығын анықтау;
9.​3.​1.​7 ХХ ғасырдың 20–30 -жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының салдарын түсіндіру

10.​3.​1.​1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
10.​3.​1.​2 қоғамдық-саяси қайраткер лердің ұлттық мүддені қорғаудағы рөліне баға беру;
10.​3.​1.​3 Қазақстан Республикасы Конституциясын мемлекеттің тұрақты даму кепілі ретінде бағалау;
10.​3.​1.​4 әміршіл-әкімшіл саясатқа қарсы халық наразылықтарын салыстыру, талдау;
10.​3.​1.​5 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының тарихи маңыздылығына баға беру;
10.​3.​1.​6 Қазақстанның тәуелсіздік жолындағы алғашқы қадамдарын анықтап, қорытындылау;
10.​3.​1.​7 тәуелсіз Қазақстанның жария лануының тарихи маңызын түсіндіру;
10.​3.​1.​8 Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық–саяси дамуын талдау;
10.​3.​1.​9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау;
10.​3.​1.​10 Тәуелсіз мемлекеттің қалыпта-суындағы Елбасы Н. Назарбаевтың рөліне баға беру;
10.​3.​1.​11 Астананы жаңа Қазақстанның өркен -деуінің нышаны ретінде айқындау

3.2 Мемлекеттің сыртқы саясаты

5.​3.​2.​1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау;
5.​3.​2.​2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестік
тердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

6.​3.​2.​1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау;
6.​3.​2.​2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестік тердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

7.​3.​2.​1 түркі тілдес тайпалардың миграциялық үдерісін түсіндіру;
7.​3.​2.​2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.​3.​2.​3 Атлах шайқасының тарихи маңызын талдау;
7.​3.​2.​4 қыпшақтар-дың Еуразия тарихындағы орнын анықтау;
7.​3.​2.​5 Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттер- дің сыртқы саясатын түсіндіру;
7.​3.​2.​6 Қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау;
7.​3.​2.​7 Орбұлақ шайқасындағы қазақ жасағының әскери өнердегі шеберлігі мен ерлігін бағалау

8.​3.​2.​1 Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлардың рөлін түсіндіру;
8.​3.​2.​2 Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау;
8.​3.​2.​3 Абылай ханның дипломатиялық шеберлігі мен саясатын бағалау

9.​3.​2.​1 дықтардың Екінші дүние- жүзілік соғысының жеңісіне қосқан үлесін бағалау
9.​3.​2.​2 Б.Момыш ұлының батырлық, тұлғалық қасиетін айқындау;

10.​3.​2.​1 XX ғасырдың екінші жартысындағы әскери-өнеркәсіп кешендері-нің Қазақстанға тигізген зардаптарын талдау;
10.​3.​2.​2 Қазақстан Республика-сының халықара-лық сахнадағы танылуына баға беру;
10.​3.​2.​3 Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйым дарымен байланыста;
10.​3.​2.​4 қазақ диаспорала-рының тарихи Отанымен байланы-сының маңыздылығын айқындау

      4) "Қазақстанның экономикалық дамуы" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6- сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

Кезеңдер

шамамен 1 миллион жыл бұрын VIII б.з. дейін

VIII б.з.дейін V ғасыр

VI ғасыр– XVII ғ

XVIII ғасыр XIX ғасыр

XX ғасырдың І жартысы

XX ғасырдың ІІ жартысы- нан бүгінгі күнге дейін

4.1 Шаруашылық

5.​4.​1.​1 ежелгі адамдардың алғашқы кәсібін сипаттау;
5.​4.​1.​2 ежелгі адамдардың тұрғын үйін сипаттау

6.​4.​1.​1 ежелгі адамдардың алғашқы кәсібін сипаттау;
6.​4.​1.​2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншілік- тің қалыпта суын түсіндіру

7.​4.​1.​1 көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарын анықтау;
7.​4.​1.​2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау;
7.​4.​1.​3
XIII-XV ғасырдағы мемлекеттердің экономикалық даму ерекшеліктерін анықтау

8.​4.​1.​1 жоңғар шапқыншылы
ғының қазақ халқының шаруашылығына
тигізген зардаптарын анықтау;
8.​4.​1.​2 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау

9.​4.​1.​1 называть жаңа экономикалық саясаттың нәтижесінде орын алған өзгерістерді талдау;
9.​4.​1.​2 күштеп ұжымдастыру саясатының ауыл шаруашылығына тигізген зардаптарын талдау

10.​4.​1.​1 Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашы лығында орын алған өзгерістерге баға беру;
10.​4.​1.​2 Кеңес үкіметі кезіндегі орын алған әлеуметтік экономикалық мәселелерді анықтау;
10.​4.​1.​3 Қазақстан Республи касындағы жекешелендіру процесінің эконо микаға ықпалын талдау;
10.​4.​1.​4 аграрлық секторды модернизациялау бағыттарын талдау

4.2 Өндіріс
тік қатынастар және
сауда

5.​4.​2.​1 еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау;
5.​4.​2.​2 металл өндірісі жетілуінің шаруашы
лық салала рына тигіз ген ықпалын түсіндіру

6.​4.​2.​1 описывать еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау;
6.​4.​2.​2 металл өндірісі жетілуінің шаруашы
лық салала рына тигіз ген ықпалын түсіндіру;
6.​4.​2.​3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру;
6.​4.​2.​4 тайпалардың негізгі қолөнерін сипаттау

7.​4.​2.​1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін түсіндіру;
7.​4.​2.​2 Ұлы Жібек жолының халықаралық қатынастардың дамуындағы орнын анықтау;
7.​4.​2.​3 Ұлы Жібек жолының негізгі бағыттары мен түрік аймақтарын атау

8.​4.​2.​1 капиталистік қатынастардың Қазақстан экономикасына ықпалын түсіндіру;
8.​4.​2.​2 сауда қатынастарына жәрмеңкелердің әкелген өзгерістерін анықтау

9.​4.​2.​1 Қазақстандағы индустрияландырудың жетістіктері мен кемшіліктерін;
9.​4.​2.​2 Қазақстан экономикасының соғыс жағдайына бейімделгендігін дәлелдеу

10.​4.​2.​1 өнеркәсіптің ахуалын анықтап, қорытынды жасау;
10.​4.​2.​2 нарықтық экономиканың өндірістік қатынас тарға әсерін талдау;
10.​4.​2.​3 Қазақстанның әлемдік экономикаға кірігуін талдау;
10.​4.​2.​4 сыртқы сауданың экономикаға әсерін зерттеу

      25. Осы оқу бағдарламасы негізгі орта білім беру деңгейінің есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) 5-9-сынып оқушыларына арналған "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әр бөлімде оқытылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      26. Бөлімдер және тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Есту қабілеті зақымдалған
(естімейтін)
негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-9-сынып
оқушыларына арналған
"Қазақстан тарихы" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
Үлгілік оқу бағдарламасына
1-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) негізгі орта білім беру деңгейінің есту бұзылысы бар (естімейтін) 5-9-сынып оқушыларына арналған "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша Ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақсаттары


1-тоқсан

Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі

Кіріспе сабақ
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның ежелгі тарихында не оқытылады ?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.1.1 Ежелгі Қазақстан тарихына жалпы шолу

Қазақстанның ежелгі тарихы пәні не оқытады?
Зерттеу сұрағы:
Қазақстан тарихын не үшін оқу керек?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.6 Қазақстан тарихын зерттеген ғалымдарды атау

Тарихи дереккөздер
Зерттеу сұрағы:
Тарихты меңгеруге қандай дерекөздер көмектеседі?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.7 тарихи дереккөздерді білу және атау

Қазақстан тарихын зерттейтін Қазақстан ғалымдары
Зерттеу сұрағы:
Қазақстан тарихы қандай кезеңдерге бөлінеді?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.6 Қазақстан тарихын зерттейтін Қазақстан ғалымдарымен таныстыру

А.Х. Марғулан – Қазақстан зерттеушісі
Зерттеу сұрағы:
А. Х. Марғулан ашқан ірі жаңалық?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.5 Ә.Марғұланның Қазақстан археологиясының дамуына қосқан үлесін айқындау

Адамның пайда болуы
Зерттеу сұрағы:
Адамдар маймылдан жаратылғанын ғалымдар қалай дәлелдеді?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.1.3 адам эволюциясы кезеңдерін атау

Ақылды адам
Зерттеу сұрағы:
Ақылды адам неандертальцтан айырмашылығы қандай?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.1.1 алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау;
5.1.2.1 алғашқы адамдардың тұрмыс-тіршілігін сипаттау

Палеолит – ежелгі тас ғасыры
Зерттеу сұрағы:
Палеолит неге ежелгі тас ғасыры деп аталады?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.2 Мәдениеттің дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын атау;
5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен кәсібін сипаттау;
5.4.2.1 еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау

Мұздақ кезеңі
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі адамның басты кәсібін айт?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау ;
5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Қазақстандағы алғашқы адам
Зерттеу сұрағы :
Қазақстандағы ежелгіадамның алғашқы тұрақтарын атап бер?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.1.1.2 ежелгі Қазақстанның алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін анықтау
5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау ;
5.4.2.1 еңбек құралдары сипаттау

Адам қоғамының қалыптасуы
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі адамдардың кішігірім топ құруына несебеп болды?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.2.2 әлеуметтік топтар ерекшелігін түсіндіру;
5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау

Адам қоғамының қалыптасуы
Зерттеу сұрағы:
Алғашқы қауымның, тайпаның ежелгі адамнан айырмашылығы неде?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.2.2 әлеуметтік топтар ерекшелігін түсіндіру;
5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау

2-тоқсан

Палеолит кезіндегі алғашқы адамдардыңкәсібі
Зерттеу сұрағы:
Неге адамдардың ежелгі кәсібі иелену сипатында болды?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Аңшылық тәсілдері
Зерттеу сұрағы:
Аңшылық тәсілдері неге өзгерді?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау;

Мезолит – ортатас ғасыры (12-5-е мың б.э.д.)
Зерттеу сұрағы:
Мезолит кезеңіндегі алғашқы адамның жаңалығын атаңдар?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау;
5.4.2.1 еңбек құралдары сипаттау

Мезолит тайпаларының қоғамдық ұйымы
Зерттеу сұрағы:
Мезолит пен неолит дәуірлерінде алғашқы адамдардың кәсібі қалай өзгерді ?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.1.2.2 әлеуметтік топтар ерекшелігін түсіндіру;
5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Неолит – жаңатас ғасыры (5-3-е тыс. до н.э.)
Зерттеу сұрағы:
Алғашқы неолит адамдары қай типке жатады?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.1.1.1 алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау;
5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау;

Неолит революциясы
Зерттеу сұрағы:
Неге неолит кезеңіндегі өзгерістер "неолит революциясы" деп аталады?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Неолит дәуірлерінде алғашқы адамдар өміріндегі өзгерістер
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі халықтар пайда болған аймақтарды атап бер?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.1.1 алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау

Ежелгі халықтардың шаруашылығы
Зерттеу сұрағы :
Қазіргі Қазақстан территориясында қандай тайпалар өмір сүрді ?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Энеолит Қазақстан территориясында
Зерттеу сұрағы:
Энеолит кезеңінің басты жетістіктерін атап бер?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау ;
5.4.2.1 еңбек құралдарын сипаттау

Халықтардың қоныс аударуы
Исследовательский вопрос:
Қазіргі Қазақстан территориясында өмір сүрген тайпаларды атаңдар?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау ;
5.4.2.1 еңбек құралдары сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау

Қола дәуірі (2-1-е мың б.з.д.)
Зерттеу сұрағы:
Қола дәуіріндееңбек құралдарын неден жасады?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.1.1.1 алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау;
5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Андронов мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Ғалымдар андронов мәдениетін қалай анықтайды?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.2 Мәдениеттің дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.2.2.2 археологиялық деректерге сүйене отырып, андронов және беғазы-дәндібай мәдениеттерінің белгілерін анықтау;
5.2.2.5 Ә.Марғұланның Қазақстан археологиясының дамуына қосқан үлесін айқындау;
5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау;
5.4.2.1 еңбек құралдары сипаттау;
5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Ағаш кесу мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Қола дәуіріндегі ағаш кесу мәдениетінде адамдар өмірінде қандай өзгерістер орын алды?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау;
5.4.2.1 еңбек құралдары сипаттау;
5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

3-тоқсан

Ерте темір дәуірі

Ерте темір дәуріндегі тайпалар шаруашылығы
Зерттеу сұрағы:
Ерте темір дәуірінде тайпалардың қоныстары қалай құрылды?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау

Ерте темір дәуірінде тайпалардың кәсібі
Зерттеу сұрағы:
Қола дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін атап бер?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау
5.4.1.2 ежелгі адамдардың тұрмысын сипаттау

Тау-кен металлургиясы
Зерттеу сұрағы:
Қазақстан жері қандай кен орындарына бай?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.2.2 металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын түсіндіру

Ерте темір дәуіріндегі тайпалардың діни көзқарастары
Зерттеу сұрағы:
Неге қола дәуірінде адамдарды жатыр күйінде жерлеген?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.1.1 алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Ата-баба култі
Зерттеу сұрағы:
Неге қола дәуіріндегі адамдарда ата-баба культі пайда болды?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.1.1 алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Діни дүниетанымындағы өзгерістер
Зерттеу сұрағы:
Құрбан шалу рәсімі неге қажет болды?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.1.1 алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Дәуірдің негізгі сипаттамасы
Зерттеу сұрағы:
Ерте темір дәуіріндегі шаруашылықытң жаңа түрін атап бер?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Жаңа шаруашылықтың пайда болу шарттары
Зерттеу сұрағы:
Неге мал шаруашылығы дами бастады?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Бақташылық типтері
Зерттеу сұрағы:
Неге бақташылық әлеуметтік теңсіздіктің пайда болу себебі?

5.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Сақтар жазба деректері бойынша
Зерттеу сқрағы:
Сақтардың сыртқы тұрпатын зерттеген қай ғалым?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.1.1 алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау

Дала малшылары туралы жазба деректер
Зерттеу сұрағы:
Қандай дереккөздер сақтар туралы мәлімет береді?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.7 жазба деректерді білу және атау

Сақтардың жаулауп алу жорықтары
Зерттеу сұрағы:
Неге сақ тайпалары ежелгі мемлекеттердің күшті армиясын жеңе алмады?

5.3 Мәдениеттің дамуы

5.3.2.1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау

Дала тайпаларының қоныстануы мен бірігуі
Зерттеу сұрағы:
Сақтардың сыртқы тұрпаты қай түрге жатады?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.1.1 алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау

Сақ тайпаларының қоныстануы
Зерттеу сұрағы:
Сақ тайпаларының негізгі топтарын атап бер?

5.3 Мәдениеттің дамуы

5.3.1.1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету

Қоғамдық құраламы
Зерттеу сұрағы:
Сақ қоғамы қандай таптарға бөлінді?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.2.2 әлеуметтік топтар ерекшелігін түсіндіру

4 –тоқсан

Шығыс және Солтүстік Қазақстан малшылары
Зерттеу сұрағы:
Неге аргипеевтерді "алтын күзететін қасқырлар" деп атады?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

Алтай обаларының құрылымы
Зерттеу сұрағы:
Шығыс Қазақстандағы сақ обаларының ерекшеліктерін атап бер?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

Солтүстік Қазақстан сақтары
Зерттеу сұрақтары:
Солтүстік Қазақстандағы сақ обаларының ерекшеліктерін атап бер?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

Оңтүстік Қазақстан обалары
Зерттеу сұрағы:
Бесшатыр обасы қайда орналасқан?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

Есік обасы
Зерттеу сұрағы:
Есік обасынан табылған "Алтын адам" кім болды?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын айту;
5.2.2.4 Есік обасынан табылған "Алтын адам" археологиялық олжасының ерекшеліктерін түсіндіру;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Орталық Қазақстан сақтары.
Тасмола мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Тасмола мәдениет обасының ерекшелігін ата?

5.2 Мәдениеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

Савроматтар және массагеттер.
Жазба деректері
Зерттеу сұрағы:
Массагеттер туралы кім жазды?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.2 Мәдениеттің дамуы
5.3 Мемлекеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерінсипаттау;
5.3.1.1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.1.2.2 әлеуметтік топтар ерекшеліктерін түсіндіру

Савромат мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Савромат қоғамында әйелдерге қандай қатынас болды?

5.2 Мәдениеттің дамуы
5.3 Мемлекеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.3.1.1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру;
5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау

Массагеттер жазба деректері бойынша
Зерттеу сұрағы:
Массагеттер мәдениетінің -рлеуі туралы не айтады?

5.2 Мәдениеттің дамуы
5.3 Мемлекеттің дамуы

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.3.1.1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау

Ежелгі адамдар өміріне саяхат

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

5.1.2.1 ежелгі адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттау

      2) 6-сынып

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

Ежелгі көшпелілер өмірі

Қазақстан территориясында мал шаруашылығының пайда болуы
Зерттеу сұрағы:
Қазақстан тұрғындары үшін көшпелі мал шаруашылығы неліктен шаруашылықтың негізгі түріне айналды?

6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру

Номадизмдегі (көшпенділік) реттеу үдерісі номадизме
Зерттеу сұрағы:
Мал жаюды реттеу қалай болды?

6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру

Дала тайпаларының шаруашылығы
Зерттеу сұрағы:
Неге мал шаруашылығымен барлық сақтар айналыса алмады?

6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру

Жазғы-күзгі шаруашылық маусымы
Зерттеу сұрағы:
Көшпелілер баспанасының ерекшелігі неде?

6.2 Мәдениеттің дамуы
6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру

Дала малшы тайпаларының қолөнері мен саудасы
Зерттеу сұрағы:
Көбіне қандай қолөнері мен кәсіптер дамыды?
Айырбастау мен сауданың пайда болуы
Зерттеу сұрағы:
Халықаралық сауда жолы не үшін құрылды?

6.2 Мәдениеттің дамуы
6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.2.4 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнері мен кәсібін сипаттау;
6.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
6.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау;
6.2.2.6 көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін айту

Дала тайпаларының қоғамдық құрылымы
Зерттеу сұрағы:
"ратайштар" деп дала қоғамында кімді атады?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

6.1.2.2 дала тайпаларының әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру

Діни дүниетаным мен мифология
Зерттеу сұрағы:
Сақтардың қай мифологиясында күнді бейнеледі?

6.2 Мәдениеттің дамуы

6.2.1.1 алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау;
6.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

2-тоқсан

Үйсіндер мен қаңлылар

Үйсіндердің тарихя мен шаруашылығы
Зерттеу сұрағы?
Үйсіндер территориясын ата?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3. Мемлекеттің дамуы

6.3.1.1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
6.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру ;
6.1.2.2 дала тайпаларының әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру

Үйсіндер шаруашылығы
Зерттеу сұрағы?
Үйсіндер кәсібін атап бер?

6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру

Қол өнер мен сауда
Зерттеу сұрағы?
Үйсіндердің қолөнерін ата?

6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.2.4 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнері мен кәсібін сипаттау

Үйсіндердің материалдық мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Үйсіндер обасы қайда орналасқан?

6.2 Мәдениеттің дамуы

6.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

қоныстануы
зерттеу сұрағы:
Неше тұрғын үй ауыл болып саналды?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

6.1.2.1 дала тайпаларының өмірі мен тұрмысын сипаттау

Қаңлылар
Зерттеу сұрағы:
Қаңлылардың жазба деректерін атап бер?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы

6.2.2.7 тарихи деректерді атау
6.1.1.2 Қазақстандағы алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау;
6.1.2.2 дала тайпаларының әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру

Қаңлылардың материалдық мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Зах арнасы не үшін қазылды?

6.3 Мемлекеттің дамуы
6.4. Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;
6.4.2.3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру;
6.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру

3-тоқсан

Сарматтар

Сарматтар жазба және археологиялық деректер бойынша
Зерттеу сұрағы:
алан-сарматтардың біріккен мемлекеті қашан құрылды?

6.2 Мәдениеттің дамуы
6.3 Мемлекеттің дамуы

6.2.2.7 тарихи деректерді атау;
6.3.1.1 картада тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
6.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру;
6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Сартматтардың жерлеу рәсімі
Зерттеу сұрағы:
Сарматтардың тарихи ескерткіштерін ата?

6.2 Мәдениеттің дамуы

6.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

Сарматтардың жерлеудегі заттары
Зерттеу сұрағы:
Неге әйелдерді қарумен жерледі?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы

6.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
6.1.2.2 дала тайпаларының әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру

Сарматтардың қоғамдық құрылымы мен шаруашылығы
Ерттеу сұрағы:
Филиппов обасы несімен танымал?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы

6.1.2.2 дала тайпаларының әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
6.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау

Сарматтардың шаруашылығы мен тұрмысы
Зерттеу сұрағы:
Сармат тайпалары ұстаған малдың негізгі түрлерін ата?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;
6.1.2.1 дала тайпаларының өмірі мен тұрмысын сипаттау

Ғұндар

Ғұндар жазба дерекетрі бойынша
Зерттеу сұрағы:
Ғұн тайпаларын сипаттаған ежелгі авторлар кім?

6.2 Мәдениеттің дамуы
6.3 Мемлекеттің дамуы

6.3.1.1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
6.2.2.7 тарихи деректерді атау
6.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру

Мөде шаньюя билігі
Зерттеу сұрағы:
Неге Мөде шаньюй "Ұлы" деп атаған?

6.3 Мемлекеттің дамуы

6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Қытай мен ғұндар арасындағы қатынас
Зерттеу сұрағы:
Неге Қытай әскерлері ғұндарды жеңе алмады?

6.3 Мемлекеттің дамуы

6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Ғұндар мемлекетінің құлдырауы
Зерттеу сұрағы:
Ғұн мемлекетінің құлдырау себебін ата?

6.3 Мемлекеттің дамуы
.

6.3.1.3 алғашқы мемлекеттердің ішкі саясатын сипаттау;
6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Ғұндардың шаруашылығы, қоғамдық және мемлекеттік құрылымы
Зерттеу сұрағы:
Ғұндардың негізгі кәсібін ата?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.4. Қазақстанның экономикалық дамуы

6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;
6.1.2.1 дала тайпаларының өмірі мен тұрмысын сипаттау

Қоғамдық және мемлекеттік құрылым
Зерттеу сұрағы:
Бтліктің үлестік-иерархиялық ауысуы қалай болады?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

6.1.2.2 дала тайпаларының әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру

Халықтардың Ұлы қоңыс аударуы
Зерттеу сұрағы: "Ұлы қоңыс аударуға" не себеп болды?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3 Мемлекеттің дамуы

6.1.1.3 ғұндардың қоныс аудару бағыттарын тарихи картадан көрсету;
6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Еуропаға қоңыс аудару
Зерттеу сұрағы:
Батыста ғұндар қандай тайпалармен соғысты?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3 Мемлекеттің дамуы

6.1.1.3 ғұндардың қоныс аудару бағыттарын тарихи картадан көрсету;
6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

4-тоқсан

Аттила қызметі
Зерттеу сұрағы:
Аттила соғысқан мемлекеттерді атап бер.

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3 Мемлекеттің дамуы

6.1.1.3 ғұндардың қоныс аудару бағыттарын тарихи картадан көрсету;
6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау


Еуразия тарихында ғұндардың орны
Зерттеу сұрақтары:
Ғұндардың әскери жорықтарының тарихи мәнін неде?

6.3 Мемлекеттің дамуы

6.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Ежелгі Қазақстан тарихына шолу

Ежелгі тайпалар мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Тайпалар бірлестіктері не үшін құрылды?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы

6.1.2.2 дала тайпаларыныңәлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
6.2.1.1 дала тайпаларының наным-сенімдерін сипаттау
6.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

"Аң стилі"
Зерттеу сұрағы:
"Аң стилі" қай мыңжылдықта пайда болды?

6.2 Мәдениеттің дамуы

6.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау

Полихромді стилі
Зерттеу сұрағы:
Дала тайпаларында полихромді стилі қай ғасырда дамыды?

6.2 Мәдениеттің дамуы

6.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау

Ежелгі керуен жолдары
Зерттеу сұрағы:
Азияның ежелгі сауда жолдары қандай?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

6.1.1.3 сауда жолдарының бағыттарын тарихи картадан көрсету

Ежелгі Қазақстанға саяхат

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

6.1.1.2 ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпатын анықтау;
6.4.1.1 ежелгі адам кәсібін сипаттау;
6.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;
6.4.2.1 еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау;
6.4.2.3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру

      3) 7-сынып

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Түрік кезеңіндегі Қазақстан тарихы (VI - XIII ғ.).
Қазақстан IV – IX ғ.
Ежелгі түрік дәуірінің мәдениет тарихы (VI-IX ғ.)
Xғ – ортасында XIIIғ басындғы Қазақстан.
Қазақстан аумағындағы Ұлы Жібек жолы
X-XIII ғ. басындағықазақстанның мәдениеті
XIII-XV ғғ.
Қазақстан.
XIII–XV ғ бірінші жартысында Қазақстанның саяси тарихы

Кіріспе сабақ
Зерттеу сұрағы: Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы нені оқытады?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

7.1.1. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихына жалпы шолу

Түрік (552-603ғ.)
Зерттеу сұрағы:
VI ғ Түрік қағанаты қандай басқа ірі мемлекеттермен байланыс орнатты?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.2.1 түркі тілдес тайпалардың миграциясын түсіндіру;
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау;
7.3.1.1 Түрік қағанаты құрылуының тарихи маңызын анықтау

Батыстүркі (603-704ж.) және Шығыстүрік (682-744ж.) қағанаттары
Зерттеу сұрағы:
Батыстүрік қағанатының негізін қанша тайпа құрады?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түрік мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау

Түргеш қағанаты (704-756 ж.)
Зерттеу сұрағы:
Атлах шайқасы кезінде түргештер кіммен одақтастық құрды?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түрік мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау;
7.3.2.3 Атлах шайқасының тарихи маңызын анықтау

Қарлұқ қағанаты (756-940 ж.)
Зерттеу сұрағы:
Қай жылдары қарлұқ жабығы Ұлы Даласындағы жоғарғы атақ- қағанды қабылдады?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түрік мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау

Оғыз мемлекеті (IX – ортасы XI ғ.)
Зерттеу сұрағы:
Оғыздар қай мемлекетпен одақ құрып Хазар қағанатын талқандады?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түрік мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау

Қимақ қағанаты (IX –XI ғ.)
Зерттеу сұрағы:
Қимақ патшасы туралы жазған араб ғалымын ата?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы
7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түрік мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау;
7.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау

Түрік шаруашылығы VI –IX ғ.
Зерттеу сұрағы:
Түріктердің негізгі кәсібін ата?

7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы
7.2 Мәдениеттің дамуы

7.4.1.2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау;
- түрік кәсібін атау;
7.2.1.1 түркілердің дүниетанымдық ерекшеліктерін түсіндіру

Қала мәдениетінің қалыптасуы
Зерттеу сұрағы:
Ерте ортағасырлық қалалар негізінен қайда орналасты ?

7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

7.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
7.4.1.1 көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарды анықтау

Ежелгі түрік кезеңінің жазбалары
Зерттеу сұрағы:
Түріктер жазбасының пайда болудың қайнар көзі неде?

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.3.1 көне түркі жазуының маңызын түсіндіру

Ежелгі түріктердің діні
Зерттеу сұрағы:
Неге Қазақстан аумағында ерте бірнеше діни ағымдар пайда болды?

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.1.1 түркілердің дүниетанымдық ерекшеліктерін түсіндіру

Қарахан мемлекеті
Зерттеу сұрағы:
Исламды қабылдау себебін ата?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.4 тарихи ұғымдарды қолданып, Қарахан мемлекетіндегі жер иелену ерекшеліктерін түсіндіру;
7.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау

Қарақытай мемлекеті (1128-1212жж.)
Зерттеу сұрағы:
Қарақытай мемлекетінде патша тегінің әйелдері қандай құқыққа ие болды?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау

2-тоқсан

Наймандар, керейіттер және жалайырлар (XII –
XIII ғ. басы)
Наймандар, керейіттер және жалайырлар:
Найман және керей мемлекетінің құрылуына не себепші болды?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау

Қыпшақ хандығы (XI – XIII ғ басы)
Наймандар, керейіттер және жалайырлар:
Не себепті Еуразия даласы "Дешті Қыпшақ" деп аталды?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету;
7.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
7.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
7.1.2.2 ерте түрік қағанаттарының әлеуметтік-әкімшілдік құрылымын анықтау;
7.3.2.4 қыпшақтардың Еуразия тарихындағы орнын анықтау

Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы
Зерттеу сұрағы:
Қазақстан аумығындағы сауда ерекшеліктерін ата?

7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

7.4.2.2 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
7.4.1.1 көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарды анықтау

Ұлы Жібек жолының түрік аймағы
Зерттеу сұрағы:
Қазақстан аумағында Ұлы Жібек жолы трассасының неше бағыты болды?

7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

7.4.2.3 Ұлы Жібек жолының түркі аймағының негізгі бағыттары мен трассаларын атау

Ұлы Жібек жолының тарихи мәні
Зерттеу сұрағы:
Неге ұлы Жібек жолы қалалардың пайда болуына әкелді?

7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

7.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
7.4.1.1 выявлять көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарды анықтау

(X- XIII ғ. басы) қалалардың дамуы
Зерттеу сұрағы:
X –XIII ғ. басындағы қала құрылысының ерекшеліктері

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.2.2 ортағасырлық сәулет ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру

(X –XIII ғ. басындағы) қала сәулеті
Зерттеу сұрағы:
Как благоустраивали средневековые города Казахстана?

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.2.2 ортағасырлық сәулет ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру

Сауда мен егіншіліктің дамуы
Зерттеу сұрағы:
X -XIII ғ. күміс тиындар қалай аталды?

7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

7.4.1.1 көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарды анықтау

Қолөнер. Көшпеділердің материалдық мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Көшпенділердің ең ежелгі қолөнер кәсібін ата?

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.2.5 көшпелілердің қолданбалы өнер жетістіктерін сипаттау

Рухани мәдениет. Исламның таралуы
Зерттеу сұрағы:
Түріктер исламның қандай қасиеттерін қабылдады?

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.1.2 ислам дінінің қоғамдық өмірге ықпалын анықтау

IX – XIIIғ.басындағы ғылым және әдебиет
Зерттеу сұрағы:
Неге IX-XIII ғ. ғылым мен әдебиет қарқынды дамыды?

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.3.2 Әл-Фарабидің және басқа да ғалымдардың ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесін анықтау;
7.2.2.4 түркі кезеңіндегі қоғамды бейнелеуде М.Қашғари, Ж.Баласағұн және А.Яссауи еңбектерінің тарихи құндылығын түсіндіру;
7.2.3.3 "Кодекс Куманикус" сөздігінің халықаралық байланыстардағы рөлін анықтау

Өзара әрекеттесу және мәдениетті өзара байыту
Зерттеу сұрағы
Территоряның еуропалық бөлігінде жаңа этностар қалай пайда болды?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.2.1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы түркі тілдес тайпалардың миграциясын түсіндіру

3-тоқсан

Қазақстан аумағындағы моңғол шапқыншылығы
Зерттеу сұрағы:
Шыңғысханға басқыншылық жорықтары не үшін қажет болды?

7.2 Мәдениеттің дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.2.2.3 көшпелілердің әскери өнері жетістіктерін сипаттау;
7.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.3.1.5 Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігін сипаттау;
7.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Қазақстан моңғол империясының құрамында
Зерттеу сұрағы:
Қай ханның тұсында Алтын Орда өркендеу биігіне жетеді?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Шығыс Дешт-Қыпшақтың саяси жекешеленуі. Ақ Орда
Зерттеу сұрағы:
Қай ханның тұсында Ақ Орда Алтын ордадан жекешелене бастады?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.3.1.7 ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және жанамасебептерін анықтау

Моғолстан (XIV ғ ортасы–XVI ғ басы)
Зерттеу сұрағы:
Кім Моғолстанның құрылуы туралы нақты мәлімет береді?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықта

Темір мен темурид мемлекеті
Зерттеу сұрағы:
Темір –әмірідің билеудегі үш қағидасы?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Абылқайыр хандығы (1428 – 1468 жж.)
Зерттеу сұрағы:
Абылқайыр хандығында бүліктің және алауыздықтың себебі неде

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.1.1.2 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
7.3.2.5 тарихи оқиғалардың өзара байланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру

Ноғай Ордасы. Сібір хандығы
Зерттеу сұрағы:
Ноғай Ордасының және Сібір хандығының даму ерекшеліктерін ата?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
7.1.1.2 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
7.3.2.5 тарихи оқиғалардың өзара байланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру

XIII –XV ғ бірінші жартысындағы мемлекеттердің саяси құрылымы, экономика мен мәлениеті

XIII-XV ғ. бірінші жартысындағы мемлекеттердің саяси және қоғамдық құрылымы.
Зерттеу сұрағы:
Шыңғысхан ұрпақтары қандай болды?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

7.1.1.2 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау

XIII-XV ғ. бірінші жартысындағы мемлекеттің экономикасы
Зерттеу сұрағы:
бірыңғай жан-басылық алым-салық енгізген қай хан?

7.2 Мәдениеттің дамуы
7.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

7.4.1.3 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің экономикалық дамуын анықтау;
7.2.2.2 ортағасырлық сәулет өнері ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру;
7.4.1.2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау


XIII-XV ғ. бірінші жартысындағы рухани мәдениеттің дамуы
Зерттеу сұрағы:
"Махаббат-наме" қыпшақ поэмасы не туралы?

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.1.2 ислам дінінің қоғамдық өмірге ықпалын анықтау;
7.2.3.1 көне түркі жазуының маңызын түсіндіру

XV-XVIII ғ қазақ хандығы
Қазақ хандығының құрылуы мен нығаюы

Қазақ халқының этногенез тарихы
Зерттеу сұрағы:
Қазақ халқының негізгі қалыптасу кезеңдерін ата?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

7.1.1.3 ежелгі және ортағасырлар тарихының оқиғалары арасында байланыс орнату арқылы қазақ халқы қалыптасуының негізгі кезеңдерді анықтау;
7.1.1.4 "қазақ" этнонимінің мағынасын түсіндіру


Қазақ хандығының құрылуы
Зерттеу сұрағы:
Қазақ хандығының құрылу ерекшеліктерін ата?

7.2 Мәдениеттің дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.9 қазақ хандыңы құрылуының тарихи маңызын анықтау
7.2.3.4 - М.Х.Дулатидің "Тарихи-Рашиди" еңбегінің маңыздылығын түсіндіру;
7.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау

4-тоқсан


Қазақ жерлерінің бірігуі
Зерттеу сұрағы:
неге Мухаммад Шайбани қазақ хандығына қарсы жорықтар жасады?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау;
7.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау


Қасым ханның ішкі және сыртқы саясаты (1511-1518 ж.)
Зерттеу сұрағы:
Мемлекетті нығайтудағы Қасым ханның ролін түсіндір?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
7.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау


Хақназардың Қазақ хандығының тұтастығын қалпына келтіру
Зерттеу сұрағы:
Хақназар хан кіммен "сертті одақ" құрды?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
7.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау


Тәуекел ханның билеуі. XVI ғ.аяғында қазақ хандығының күшеюі
Зерттеу сұрағы:
Тәуекел ханның сыртқы саясатының негізгі бағыттарын ата?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
7.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау


Казахское ханство в начале XVII ғ. басындағы Қазақ хандығы Есім хан (1598 – 1628ж.)
Зерттеу сұрағы:
Неге Есім ханның билігі кезінде қос өкімет орнатылды?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
7.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау;


Жәңгір хан тұсындағы қазақ-жоңғар қарсылығы (1629-1652 ж.)
Зерттеу сұрағы:
Жоңғар басқыншылығының себептері неде?

7.2 Мәдениеттің дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.2.2.3 көшпелілердің әскери өнері жетістіктерін сипаттау;
7.3.2.7 Орбұлақ шайқасындағы қазақ жасағының әскери өнердегі шеберлігі мен ерлігін бағалау;


Тәуке тұсындағы Қазақ хандығы (1680-1715/18)
Зерттеу сұрағы:
Неге тәуке ханның билігін мемлекеттің "алтын ғасыры" деп атайды?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
7.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау


Қайталау-қорытынды сабақ



XV-XVII ғ. Қазақ хандығының әлеуметтік –экономикалық және мәдени дамуы

Қазақ хандығының әлеуметтік құрылымы
Зерттеу сұрағы:
Көшпенді Дала таптарын ата?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.3 Мемлекеттің дамуы

7.1.2.1 Қазақ хандығында әлеуметтік топтар рөлін анықтау;
7.3.1.11 қоғамдық-саяси өмірдегі сұлтан, би, батыр, жыраулардың қызметтерін сипаттау


XVI-XVIIғ. Қазақ хандығының саяси және құқықтық құрылымы
Зерттеу сұрағы:
Қазақ хандығы әскерінің қалыптасу ерекшелігі неде?

7.3 Мемлекеттің дамуы

7.3.1.11 қоғамдық-саяси өмірдегі сұлтан, би, батыр, жыраулардың қызметтерін сипаттау


XV-XVII ғ.қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы
Зерттеу сұрағы:
Көшпенді шаруашылықтың ерекшелігі неде?


7.4.1.2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау


XV-XVII ғ. қазақтардың рухани және материалдық мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Қазқа өміріндегі жыраудың ролін анықтау

7.2 Мәдениеттің дамуы

7.2.2.1 күй, аңыз, шежіре, эпостық жырлардың тарихи дереккөзі ретіндегі маңыздылығын айқындау;
7.2.2.5 көшпелілердің қолданбалы өнер жетістіктерін сипаттау

      4) 8-сынып

      4-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдері

Ұзақмерзімді жоспар мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Қазақ-жоңғар соғыстары

Жоңғар басқыншылығына қарсы Отан соғысының басталуы
Зерттеу сұрағы:
Қазақстан аумағына жоңғарлардың басқыншылық жорықтарының себептері неде?

8.1 Әлеуметтік қатынастарды дамыту
8.2 Мәдениетті дамыту
8.3 Мемлекеттің дамуы
8.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

8.1.1.1 жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру;
8.2.2.1 халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
8.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
8.4.1.1 жоңғар шапқыншылығының қазақ халқының шаруашылығына тигізген зардаптарын анықтау

Біртұтас халық жасағының ұйымдастырылуы "Годы Великого бедствия" "Ақтабан шұбырынды"
Зерттеу сұрағы: Неліктен Ордабасы ел бірлігінің нышаны болды?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
8.3.1.1 Қарақұм және Ордабасы құрылтайларының халықты жоңғар басқыншылығына қарсы жұмылдырудағы рөліне баға беру

Қазақ-жоңғар шайқастары
Зерттеу сұрағы: Неліктен Аңырақай шайқасы қазақ-жоңғар соғысындағы түбегейлі бетбұрыс деп саналады?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.2.1 Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлардың рөлін түсіндіру

 
XVIII ғасырдағы Қазақ хандығы

XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қарым-қатынастары
Зерттеу сұрағы:
Неліктен Ресей Қазақстанды Азияға шығудың "кілті мен қақпасы" деп санады?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
8.3.2.2 Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

Қазақ хандығының Ресей империясына қосылуының басталауы
Зерттеу сұрағы:
Әбілқайыр ханның Анна Иоанновна патшайымға жазған хатының себептері мен салдарлары қандай болды?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
8.3.2.2 Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

Абылай ханның ішкі және сыртқы саясаты
Зерттеу сұрағы:
Абылайханның ішкі саясаты неге бағытталды?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
8.3.2.3 Абылай ханның ішкі және сыртқы саясатын бағалау

2-тоқсан

XVIII ғасырдағы Қазақстанның мәдениеті

XVIII ғасырдағы халық ауыз әдебиеті
Зерттеу сұрағы:
XVIII ғасырда ақын-жыраулар шығармаларында тарихи оқиғалар қалай көрініс тапты?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.2.1 халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
8.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау

XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті
Зерттеу сұрағы: Қазақтың ұлттық қолданбалы өнерінің бірегейлігі неде?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.2.4 қолданбалы өнердің жетістіктерін бағалау

Отарлау және ұлт-азаттық күрес

XVIII ғасырдағы Қазақстандағы казак-әскери отаршылдығы Зерттеу сұрағы:
Казак әскерлерінің негізгі қызметі неде болды?

8.3 Мәдениеттің дамуы

8.3.1.3 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау

1783-1797 ж. Сырым Датұлы басшылығында ұлт-азаттық қозғалыс
Зерттеу сұрағы:
Сырым Датұлы Хан кеңесі алдына қандай талап қойды?

8.3 Мәдениеттің дамуы

8.3.1.5 халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау
8.3.1.6 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

1822-1824 жылдардағы патша реформалары
Зерттеу сұрағы:
Неліктен XX ғасырдың 20-шы жылдарында Қазақстанда әкімшілік реформалар жүргізілді?

8.3 Мемлекеттің дамуы
8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

8.3.1.4 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
8.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

1836-1838 жылдардағы Бөкей Ордасындағы қазақтардың көтерілісі
Зерттеу сұрағы:
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлын қандай күрес түрлерін қолданды?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.5 определять причины и қазақ халықының отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
8.3.1.6 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс
Зерттеу сұрағы:
Кенесары хан бастаған ұлт-азаттық күрес неліктен жалпы ұлттық сипатқа ие болды?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.5 қазақ халықының отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
8.3.1.6 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

3-тоқсан

Отарлау және ұлт-азаттық күрес

XIX ғасырдың 40-60 жылдарындағы қазақтардың ортаазиялық мемлекеттерімен қарым-қатынастары
Зерттеу сұрағы:
Сырдария қазақтарының ірі көтерілістерін атап бер?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.5 халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
8.3.1.6 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

Қазақстанның Ресей империясына қосылуының аяқталуы
Зерттеу сұрағы:
Қазақстанның оңтүстік аймақтарының Ресей империясына қосылуының ерекшеліктері қандай?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
8.3.2.2 Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

Қазақстан Ресей империясы
ның құрамында

XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік-аумақтық реформалар
Зерттеу сұрағы:
XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік-аумақтық реформалардың мақсатын айт?

8.3 Мемлекеттің дамуы
8.1. Әлеуметтік қатынастардың дамуы

8.3.1.3 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау;
8.3.1.4 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
8.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

Қазақтардың 1860-1870 жылдардағы азаттық күресі
Зерттеу сұрағы:
XIX ғасырдың екінші жартысындағы халық көтерілістерінің себебі неде?

8.3 Мемлекеттің дамуы

8.3.1.5 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

Қазақстандағы жаппай шаруа отаршылдық
Зерттеу сұрағы:
Патша өкіметінің қоныстандыру саясаты қазақ қоғамының өмірін қалай өзгертті?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

8.4.1.2 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
8.1.1.2 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын түсіндіру;
8.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау


Развитие капиталистических отношений в Казахстане
Исследовательский вопрос:
Как начиналось промышленное развитие Казахстана?

8.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

8.4.2.1 капиталистік қатынастар дамуының Қазақстанның экономикасына ықпалын анықтау

Развитие ярмарочной торговли
Исследовательский вопрос:
Почему в Казахстане стала развиваться ярмарочная торговля?

8.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

8.4.2.2 сауда қатынастарына жәрмеңкелердің әкелген өзгерістерін анықтау

Казахское общество во второй половине XIX века
Исследовательский вопрос:
Кто стал добиваться равноправия для казахского народа в составе Российской империи?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.1.2 ұлттық құндылықтарға отаршылдық саясаттың кері әсерін түсіндіру;
8.1.2.2 қазақ зиялыларының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру

4-тоқсан

XIХ ғасыр -XX ғасырдың басындағы
Қазақстанның мәдениеті

XIX ғасырдағы мәдениеттің дамуы
Зерттеу сұрағы:
Неге XIX ғасыр қазақ халқының дәстүрлі музыка өнерінің гүлденген дәуірі деп саналады?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;
8.2.2.1 халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
8.2.2.3 ұлттық музыкалық аспаптардың қолдану ерекшеліктерін сипаттау

XIX ғасырдағы білім беру мен ағарту ісі
Зерттеу сұрағы:
XIX ғасырда Қазақстанда оқу-ағартушылық мекемелер қандай түрде дамыды?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.3.2 XIX ғасырдың екінші жартысындағы білім беру мен ағарту ісінің даму ерекшеліктерін түсіндіру

Шоқан Уәлиханов – алғашқы қазақ ғалымы
Зерттеу сұрағы:
Ш. Уәлихановқандай үлес қосты?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.3.1 Шоқан Уәлихановтың ғылыми зерттеулерінің тарихи құндылығын анықтау

Ы. Алтынсарин – жаңашыл -педагог
Зерттеу сұрағы:
Ы. Алтынсариннің іс-әрекеттүрлерін атап бер?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.3.3 Ыбырай Алтынсариннің ағарту саласына қосқан үлесін бағалау

Абай Құнанбаев – ұлы ақын, ойшыл
Зерттеу сұрағы:
Абай Құнанбаев әр адам үшін ең маңызды не деп есептеді?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.2.2 Абай Құнанбаевтың ақын, ойшыл, қоғам қайраткері ретіндегі қызметіне баға беру

XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы Қазақтардың ауызша тарихи дәстүрлерінің дамуы.
Зерттеу сұрағы:
Ш.Құдайбердіұлы, М.Көпейұлы, Қ.Халид еңбектерінің тарихи құндылығы неде?

8.2 Мәдениеттің дамуы

8.2.3.4 Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы, Қ.Халид еңбектерін тарихи дерек ретіндегі маңызын айқындау

      5) 9-сынып

      5-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтік-экономикалық жағдайы
Зерттеу сұрағы:
Не себепті А.Байтұрсынов: "Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды", - деп санады?

9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.1.1 қазақ зиялыларының Ресей империясының Мемлекеттік Думасындағы қызметіне баға беру;
9.3.1.2 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс
Зерттеу сұрағы:
1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс неліктен бүкілхалықтық сипат алды?

9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.1.2 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру;
9.3.1.3 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру

1917 жылғы ақпан буржуазиялық-демократиялық революциясы және оның Қазақстанға әсері
Зерттеу сұрағы:
Зерттеу сұрағы: Қазақстанда 1917 жылы саяси белсенділіктің артуы қандай оқиғалардан көрініс тапты?

9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.1.2 XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

"Алаш" қозғалысы және қазақ ұлттық идеясы
Зерттеу сұрағы:
"Алаш" партиясының мақсаты қандай болды?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.2 мәдениеттің дамуы
9.3 Мәдениеттің дамуы

9.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау;
9.3.1.4 "Алаш" партиясының ұлттық мемлекеттілікті жаңғыртудағы саясатын анықтау;
9.2.3.1 ұлттық баспасөздің қоғамдық-саяси сананы оятудағы рөліне баға беру

XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көрнекті өкілдері
Зерттеу сұрағы:
Қазақ зиялылары ұлттық мүдделерді қалайша қорғады?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.2 Мәдениеттің дамуы
9.3 Мемлекеттің дамуы

9.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау;
9.2.2.1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау және қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру;
9.3.1.5 Әлихан Бөкейханның саяси көшбасшылық қызметіне баға беру

2-тоқсан

Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы

Қазан революциясы және Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы
Зерттеу сұрағы:
Неге кеңестік билік қалаларда тез орнықты?

9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.1.2 XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру


Қазақстандағы ұлттық автономиялар
Зерттеу сұрағы:
Алаш Орда үкіметі мен Түркістан (Қоқан) автономиясының идеялары неліктен жүзеге аспады?

9.1. Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.1.6 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығын анықтау;
9.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау


Қазақстан азаматтық қарсыластық жылдарында (1917-1920 жылдар).
Зерттеу сұрағы:
Қазақстандағы азаматтық соғыстың ерекшелігі неде?

9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.1.2 XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

"Әскери коммунизм" саясаты
Зерттеу сұрағы:
"әскери коммунизм" саясатының салдары қандай?

9.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

9.4.1.2 Азаматтық соғыс кезеңіндегі экономикалық саясаттың тиімсіздігін түсіндіру

Қырғыз (Қазақ) АКСР-нің құрылуы
Зерттеу сұрағы:
Қазақ Автономиялық Кеңестік Республикасы құрылуының тарихи маңызы неде?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

9.1.1.2 Қырғыз автономиялық Республикасының құрылу кезеңдерін анықтау

Әскери коммунизм саясатынан Жаңа экономикалық саясатқа көшу
Зерттеу сұрағы:
Жаңа экономикалық саясаттың мәні неде?

9.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

9.4.1.1 жаңа экономикалық саясаттың нәтижесінде орын алған өзгерістерді атау

3-тоқсан

Қазақстан тоталитарлық жүйе кезеңінде

Қазақстандағы 1920-1930 жылдардағы индустрияландыру
Зерттеу сұрағы: Қазақстандағы индустрияландырудың ерекшелігі неде?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

9.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін анықтау;
9.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себептері мен салдарын анықтау

Қазақстандағы ұжымдастыру
Зерттеу сұрағы: Неліктен ұжымдастыру саясаты "ұлы нәубетке" әкеліп соқтырды?

9.4 Қазақстанның экономикалық дамуы
9.3 мемлекеттің дамуы

9.4.1.2 күштеп ұжымдастыру саясатының ауыл шаруашылығына тигізген зардап тарын талдау;
9.3.1.7 ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау

1920-1930 жылдардағы саяси репрессиялар
Зерттеу сұрағы:
Сталиндік режим не себепті зиялыларға "халық жауы" деген айып тақты?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.1.7 ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау;
9.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым

Ахмет Байтұрсынов – "ұлт ұстазы".
Зерттеу сұрағы: Ахмет Байтұрсыновтың ғылыми мұрасы қандай

9.2 Мәдениеттің дамуы

9.2.2.2 Ахмет Байтұрсыновты қазақ тіл білімінің негізін салушы, қоғам қайраткері ретінде бағалау

XX ғ. 20-30 жылдарындағы білім беру жүйесі мен ғылым.
Зерттеу сұрағы:
Білім мен ғылым саласының қандай жетістіктері мен кемшіліктері болды?

9.2 Мәдениеттің дамуы

9.2.3.2 кеңес дәуіріндегі қазақ тілінің ахуалын анықтау;
9.2.3.3 XX ғасырдың бірінші жартысындағы білім мен ғылым саласындағы өзгерістерді талдау

Қ.Сатбаев – жан-жақты ғалым
Зерттеу сұрағы: Қ.Сәтбаевтіңқызметбағыттарын атап бер?

9.2 Мәдениеттің дамуы

9.2.3.4 Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға беру

4-тоқсан

Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: әдебиет пен өнер

XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ әдебиетінің дамуы
Исследовательский вопрос: Қазақ әдебиетінде социалистік реализм қалай көрініс тапты?

9.2 Мәдениеттің дамуы

9.2.2.1 определять творческое наследие казахской интеллигенции, оценивать его влияние на общественное сознание

XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ өнерінің дамуы
Зерттеу сұрағы:
Қазақ өнерінің жаңа белеске көтерілуі неден байқалды?

9.2 Мәдениеттің дамуы

9.2.2.4 Әміре Қашаубаев пен Қажымұқан Мұңайтпасұлының қазақ халқын әлемге танытудағы рөліне баға беру;
9.2.2.1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау және қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру;
9.2.2.3 өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді анықтау

Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында

Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы шайқастарына қатысуы
Зерттеу сұрағы: Қандай қазақстандық Ұлы Отан соғысының батырлары халық есінде сақталды?

9.3 Мемлекеттің дамуы

9.3.2.1 қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысының жеңісіне қосқан үлесін бағалау;
9.3.2.2 Бауыржан Момышұлының батырлық, тұлғалық қасиетін айқындау

Қазақстан – майдан арсеналы
Зерттеу сұрағы: "Бәрі майдан үшін, бәрі Жеңіс үшін!" ұраны қалай жүзеге асты?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.4 Экономикалық даму

9.4.2.2 Қазақстан экономикасының соғыс жағдайларына бейімделгендігін дәлелдеу;
9.1.2.2 соғыс жылдарындағы халықтың әлеуметтік жағдайын анықтау

Қазақстанға КСРО халықтарының депортациясы
Зерттеу сұрағы: Қазақстан аумағына қай халықтар депортацияланды?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

9.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себептері мен салдарын анықтау

Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақ КСР мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: Соғыс жылдарындағы Қазақстанның мәдени жетістіктері қандай болды?

9.2 Мәдениеттің дамуы

9.2.2.5 соғыс жылдарындағы өнер мен әдебиеттің халық рухын көтерудегі маңызын бағалау

      6) 10-сынып

      6-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда (1946-1953 жылдар)

Соғыстан кейінгі Қазақ КСР-нің әлеуметтік-экономикалық дамуы
Зерттеу сұрағы: Соғыстан кейін қазақстандықтардың өмірі қалай өзгерді?

10.1 Әлеуметтік қатынастар дамуы
10.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

10.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себеп-салдарлық байланысын талдау арқылы қорытынды жасау;
10.4.1.1 Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерге баға беру ;
10.4.2.1 өнеркәсіптің ахуалын анықтап, қорытынды жасау

Қазақстандағы әскери-өнеркәсіп кешені.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Қазақстан ядролық сынақтар алаңына айналды?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
10.3.2.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы әскери-өнеркәсіп кешендерінің Қазақстанға тигізген зардаптарын анықтау

Сталиндік идеологияның Қазақстандағы қоғамдық-саяси өмірге әсері.
Зерттеу сұрағы: Неліктен тарихшы Ермұхан Бекмаханов 25 жылға бас бостандығынан айырылды?

10.2 Мәдениеттің дамуы
10.3 Мемлекеттің дамуы

10.2.3.1 Е.Бекмахановтың Қазақстан тарихы ғылымына қосқан үлесін бағалау;
10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Қазақстан "жылымық" кезеңінде (1954-1964 жылдар)

"Жылымық" кезеңіндегі Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуы
Зерттеу сұрағы: "Жылымық кезеңі" қоғамға қандай өзгеріс әкелді?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Тың игеру жылдарындағы Қазақстан.
Зерттеу сұрағы: Тың және тыңайған жерлерді игеру саясаты Қазақстанға қалай әсер етті?

10.1 Әлеуметтік қатынастар дамуы
10.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

10.1.1.1 демографиялық өзгерістер туралы қорытынды жасау;
10.4.1.1 Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді анықтау

Қазақ КСР экономикасы- ның шикізатқа бағытталуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның табиғи ресурстарын игеруде ұлттық мүдде қаншалықты ескерілді?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.2.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы әскери-өнеркәсіп кешендерінің Қазақстанға тигізген зардаптарын анықтау;
10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндік интерпретация жасау

2-тоқсан

Қазақстан "тоқырау" кезеңінде (1965-1985 жылдар)

1965-1985 жылдардағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы
Зерттеу сұрағы: Не себепті 1965-1985 жылдар "тоқырау" кезеңі деп аталды?

10.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

10.4.2.1 өнеркәсіптің ахуалын анықтап, қорытынды жасау;
10.4.1.1 Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді анықтау

XX ғ. 60-80 жылдарындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуындағы қарама-қайшылықтар
Зерттеу сұрағы: XX ғасырдың. екінші жартысында ұлттық мүдделерді қорғау қалай жүзеге асырылды?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
10.3.1.4 әміршіл-әкімшіл саясатқа қарсы халық наразылықтарын анықтау;
10.3.1.2 қоғамдық-саяси қайраткерлердің ұлттық мүддені қорғаудағы рөліне баға беру

"Тоқырау" жылдарындағы демографиялық процестер
Зерттеу сұрағы: Қазақстандағы урбандалу процесіне қандай фактор лар әсер етті?

10.1 Әлеуметтік
қатынастардың дамуы

10.1.1.1 демографиялық өзгерістер туралы қорытынды жасау;
10.1.1.2 қазіргі демографиялық өзгерістерге баға беру

Кеңестік Қазақстанның мәдениеті (1946-1985 жылдар)

XX ғасырдың екінші жартысындағы білім беру жүйесінің дамуы
Зерттеу сұрағы:
Кеңестік білім беру саласындағы реформалар қандай мақсат көздеді?

10.2 Мәдениеттің дамуы

10.2.3.2 білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатқа баға беру

XX ғасырдың 40-80 жылдарындағы қазақстандық ғалымдардың ғылымды дамытудағы жетістіктері.
Зерттеу сұрағы:
XX ғасырдың екінші жартысында ғылымның қай салалары көбірек дамыды?

10.2 Мәдениеттің дамуы

10.2.3.2 білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатқа баға беру

XX ғасырдың 40-80 жылдарындағы әдебиет пен өнердің дамуы
Зерттеу сұрағы: Кеңестік идеология қазақ мәдениетінің дамуына қалай әсер етті?

10.2 Мәдениеттің дамуы

10.2.2.1 кеңестік әдебиет пен өнер туындыларында қоғамдық өмірдің бейнеленуін анықтау;
10.2.2.2 М.Әуезов шығармаларының әлем әдебиетіндегі орнын бағалау

3-тоқсан

Қазақстан қайта құру кезеңінде (1986-1991 жылдар)

Казахстан на Қазақстан "Қайта құрудың" бастапқы кезеңінде
Зерттеу сұрағы:
КСРО-ның ыдырауы: заңдылық па әлде кездейсоқтық па?

10.3 Мемлекеттің дамуы
10.4 Қазақстанның экономикалықдамуы

10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.1.2 Кеңес үкіметі кезіндегі орын алған әлеуметтік-экономикалық проблемаларды анықтау

Қазақстандағы 1986 жылғы Желтоқсан оқиғалары
Зерттеу сұрағы:
1986 жылғы Желтоқсан оқиғаларының сипаты қандай болды?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.5 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының тарихи маңыздылығына баға беру;
10.3.1.4 әміршіл-әкімшіл саясатқа қарсы халық наразылықтарын салыстырып, талдау

"Қайта құру" жылдарындағы Қазақстандағы демократиялық процестер
Зерттеу сұрағы: Демократиялық процестер қоғамдық сананы қалай өзгертті?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991 – 1996 жылдар)

Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің жариялануы
Зерттеу сұрағы: "Қазақстан Республикасының тәуелсіздік туралы" Конституциялық Заңының тарихи маңызы қандай?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.6 Қазақстанның тәуелсіздік жолындағы алғашқы қадамдарын анықтап, қорытындылау;
10.3.1.7 Қазақстан тәуелсіздігінің жариялануының тарихи маңызын түсіндіру

Н.Ә. Назарбаев - Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті
Зерттеу сұрағы:
Саяси көшбасшының мемлекет тарихының бетбұрысты кезеңдеріндегі рөлі қандай болды?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.10 Тәуелсіз мемлекеттің қалыптасуындағы Елбасы Н. Назарбаевтың рөліне баға беру

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы мемлекеттілікті қалыптастырудағы іс-шаралар
Зерттеу сұрағы:
1995 жылғы жаңа Конституцияны қабылдаудың тарихи маңызы неде?

10.3 Мемлекеттіңдамуы

10.3.1.8 Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық – саяси дамуын талдау;
10.3.1.6 Қазақстанның тәуелсіздік жолындағы алғашқы қадамдарын анықтап, қорытындылау;
10.3.1.3 Қазақстан Республикасы Конституциясын мемлекеттің тұрақты дамуның кепілі ретінде бағалау

Қазақстан – халықаралық құқық субеъектісі
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның халықара лық қауымдастыққа кірігуі қалай жүзеге асты?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.2.2 Қазақстан Республикасының халықаралық аренада танылуына баға беру;
10.3.2.3 Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдарымен байланыстарын талдау

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы Қазақстанның экономикалық даму
Зерттеу сұрағы: Неліктен нарықтық экономикаға көшу барысында қиыншылықтар?

10.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

10.4.1.3 Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру процесінің экономикаға ықпалын талдау;
10.4.2.2 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін анықтау;
10.4.2.3 Қазақстанның әлемдік экономикаға кірігуін талдау

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік-демографиялық процестер
Зерттеу сұрағы: Қазақстандағы әлеуметтік-демографиялық процестердің ерекшеліктері неде?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.3 Мемлекеттің дамуы

10.1.1.3 Қазақстанның даму стратегиясындағы демографиялық саясаттың бағыттарын талдау;
10.1.1.2 қазіргі кезеңдегі демографиялық процестерге баға беру;
10.1.2.1 қазіргі кездегі Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын статистикалық мәліметтер негізінде;
10.3.2.4 қазақ диаспораларының тарихи Отанымен байланысының маңыздылығын айқындау

4-тоқсан

Қазақстан Республикасының дамуы (1997 жылдан бастап қазіргі заманға дейін)

Қазақстан - 2030" Стратегиясы – мемлекет дамуындағы жаңа кезең
Зерттеу сұрағы: "Қазақстан - 2030" Стратегиясын қабылдау қажеттілігі неден туындады?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды анықтау;
10.1.1.3 Қазақстанның даму стратегиясындағы демографиялық саясаттың бағыттарынтүсіндіру

Қазақстанның 1997 жылдан бастап экономикалық дамуы
Зерттеу сұрағы: Қазақстан Республикасының XXI ғасырдағы экономикалық дамуының негізгі бағыттары қандай?

10.4 Қазақстанның экономикалық дамуы

10.4.2.2 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін анықтау;
10.4.1.4 аграрлық секторды модернизациялау бағыттарын талдау;
10.4.2.4 сыртқы сауданың экономикаға әсерін зерттеу

Қазақстанның 1997 жылдан бастап әлеуметтік дамуы
Зерттеу сұрағы: Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайы қалай өзгерді?

10.1 Әлеуметтік қатынастар дамуы

10.1.2.1 объяснять социальное положение населения Казахстана на основе статистических данных

Халықаралық қатынастар жүйесіндегі Қазақстан
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның жаңа әлемдегі орны қандай?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.2.3 Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдарымен байланыстарын талдау;
10.3.2.2 Қазақстан Республикасының халықаралық аренада танылуына баға беру

Астана – Тәуелсіз Қазақстанның астанасы
Зерттеу сұрағы: Астананы көшіру неліктен ұтымды стратегиялық шешім болып табылды?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.11 Астананы жаңа Қазақстанның өркендеуінің нышаны ретінде айқындау

Қазақстан – 2050" стратегиялары
Зерттеу сұрағы: "Қазақстан – 2050" Стратегиясы қандай жаңа саяси бағытты белгіледі?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды анықтау

Қазіргі кездегі Қазақстанның дамуындағы басым бағыттары
Зерттеу сұрағы:
"5 институтционал ды реформаларды жүзеге асырудағы 100 нақты қадам" ұлт жоспары неліктен қабылданды?

10.3 Мемлекеттің дамуы

10.3.1.9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды анықтау

Қазіргі Қазақстан мәдениеті (1991 жылдан бүгінгі күнге дейін)

Тәуелсіздік жылдарындағы білім мен ғылымның дамуы
Зерттеу сұрағы: Жаһандану жағдайындағы қазақстандық білім мен ғылымның даму тенденциялары қандай?

10.2 Мәдениеттің дамуы

10.2.3.2 білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатын анықтау

Тәуелсіз Қазақстан мәдениеттің дамуы
Зерттеу сұрағы: Жаһандану дәуіріндегі ұлттық мәдениетті дамыту мен сақтау жолдары қандай?

10.2 Мәдениеттің дамуы

10.2.2.3 қазіргі кездегі өнер мен әдебиеттің даму тенденцияларын айқындау;
10.2.2.4 ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалардың қажеттілігін негіздеу ("Мәдени мұра" бағдарламасы)

Діннің қазіргі Қазақстан қоғамындағы рөлі
Зерттеу сұрағы: Қазақстан қоғамында зайырлы мемлекет және діни сенім бостандығы ұстанымдары қалай үйлесім табуда?

10.2 Мәдениеттің дамуы

10.2.1.1 дәстүрлі және деструктивті діни ағымдар мен ұйымдардың іс-әрекетін түсіндіру;
10.2.1.2 Қазақстан халқы Ассамблеясының дінаралық, этносаралық келісім және ішкі тұрақтылықты нығайтудағы ықпалын бағалау

"Мәңгілік Ел" ұлттық идеясы.
Зерттеу сұрағы: "Мәңгілік Ел": идеясының біріктірушілік рөлі неде

10.2 Мәдениеттің дамуы

10.2.1.3 "Мәңгілік Ел" Жалпыұлттық идеясының маңыздылығын бағалау;
10.2.1.2 Қазақстан халқы Ассамблеясының дінаралық, этносаралық келісім және ішкі тұрақтылықты нығайтудағы ықпалын бағалау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 644-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Оқу бағдарламасының мақсаты – есту бұзылыстары бар білім алушылардың бойында тарихи оқиғаларды саналы түсіну, толеранттылық, өз елі және басқа елдердің тарихы мен мәдениетіне құрмет қалыптастыру, ғасырлар бойы қалыптасқан жалпы адамзаттық құндылықтарды дарыту және зерттеушілік, ойлау, қоғамға кірігуге қажетті коммуникативті дағдыларды дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) есту бұзылысы бар білім алушыларда адамзат өркениетінің ежелгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейінгі әлеуметтік, мәдени, саяси, экономикалық дамуының негізгі кезеңдері және түрлі халықтардың тарихи даму жолының ерекшеліктері туралы білімін қалыптастыру;

      2) әлемнің тарихи дамуы барысында қалыптасқан жалпы адамзаттық құндылықтар жүйесі туралы білім беру;

      3) тарихи оқиғаларды, құбылыстар мен процестерді және тарихи тұлғалардың қызметін дүниежүзі тарихы контекстінде сын тұрғысынан талдау және баға беру дағдыларын қалыптастыру мен дамыту;

      4) тарихи сауаттылық қалыптастыру – тарихи кезеңдерде бағдарлай білу біліктілігін, халықтардың салт-дәстүрлерін білу.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) ауызша сөйлеу тілін есту және көру арқылы қабылдауын қалыптастыру;

      2) сөйлеу мәдениетін, өз ойын ауызша және жазбаша түрде жеткізу біліктілігін дамыту;

      3) тарихи фактілерді өмірлік жағдаяттарда қолдана алатын тұлға дамыту;

      4) естімейтін оқушыға сапалы жеке арнайы оқытуды кеңейту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Естімейтін оқушыларды оқыту үдерісінде, оқытудың негізгі қағидаларын ескеру керек: қолжетімділік, сараланған және жеке тұлғаға бағытталған тәсілдеме, көрнекілік және қарым-қатынас.

      6. Оқытудың қолжетімділік қағидасы оқу материалының түсінуге қолжетімді болуын, тарихи ұғымдарды оңтайлы жеткізуді, мәтіндерді қажетті иллюстрациялармен және дидактикалық материалмен қамтамасыз етуді қарастырады.

      7. Сараланған тәсілдеме оқушылардың материалды қабылдау деңгейін ескереді:

      1) жоғарғы деңгей – оқушылар өздігінен материалды меңгере алады;

      2) орташа деңгей – оқушылар кейде педагогтың көмегін қажет етеді;

      3) төменгі деңгей – оқушылар үнемі педагогтың көмегін қажет етеді.

      8. Тұлғаға бағытталған тәсілдеме тұлғаны үйлесімді қалыптастыру және жан-жақты дамыту, тұлғаның шығармашылық қабілеттерін толық ашу және әлеуметтік маңызды тұлға қасиеттерін тәрбиелеу.

      9. Көрнекілік қағидасы білім, біліктілік пен дағдыларды шынайы өмірдегі заттарды, құбылыстарды көру арқылы қабылдау қажеттілігін қарастырады. Бұл оқушылардың танымдық тәжірибесін байытуға, абстрактілі ұғымдарды меңгеруге қажет.

      10. "Дүниежүзі тарихы" пәнін оқытудағы коммуникативті тәсілдеме сөйлеу тілін қатынас құралы ретінде меңгеруді және білім алушыларды түрлі тілдік жағдаяттарда еркін бағдарлай білуді қарастырады.

      11. "Дүниежүзі тарихы" пәнінде барлық қағидаларды жүзеге асыру үшін:

      1) тарихи оқиғалар туралы білімдерін кеңейту негізінде естімейтін оқушылардың ауызша, жазбаша, диалогтік сөйлеу тілін таным іс-әрекетімен байланыстыра отырып дамыту;

      2) дүниежүзі тарихын меңгерту үдерісінде логикалық ойлауды дамытуға ықпалдасатын жаңа формаларды, әдістерді, құралдарды қолдану, сөйлеу ортасын құру, өзіндік жұмысты ұйымдастыру;

      3) естімейтін оқушыларға таныс емес жаңа териминологияны түсіндіру кезінде жест және дактиль тілдерін қосымша құрал ретінде пайдалану;

      5) естімейтін оқушыларға дүниежүзі тарихын оқыту үдерісінде дидактикалық ережелерді сақтау: меңгерілетін материалдың аз көлемі, өткен материалды қайталау, белсендірту;

      6) естімейтін оқушыларға әлеуметтік ортаға бейімделуге көмектесетін неғұрлым сапалы білім алуға мүмкіндік беру.

      12. Оқу бағдарламасы базалық тарихи ойлау дағыдыларын: тарихи деректердің интерпретациясы, уақыт пен кеңістікте бағдарлану, тарихи талдау және түсіндіруді қалыптастыруға бағытталған.

      13. "Дүниежүзі тарихы" пәні бойынша тарихи ойлау дағдыларын қалыптастыру және оқу мақсаттарын тиімді жүзеге асыру төмендегі тарихи концептілерге (түсініктер) негізделеді:

      1) өзгеріс пен сабақтастық;

      2) себеп пен салдар;

      3) дәлел;

      4) ұқсастық пен айырмашылық;

      5) маңыздылық.

      14. Тарихи концептілер негізінде оқытудың қүтілетін нәтижелері:

      1) өзгеріс пен сабақтастық бойынша білім алушылар: сабақтастық пен өзгеріске қатысты тарихи мысалдарды уақыт пен кеңістікте талдайды және бағалайды; сабақтастық пен өзгеріске қатысты тарихи мысалдарды ұзақ уақыт бойы ауқымды тарихи процестер мен тақырыптарға дейін біріктіреді; тарихи оқиғалар мен процестердің белгілі бір уақыт межесінде жүйеленуі мен ұйымдасуының негізін (критерийлер) түсіндіреді;

      2) себеп және салдар бойынша білім алушылар: бір немесе бірнеше себептердің және/немесе ықпалдардың өзара әрекеттесуін талдайды және бағалайды; ұқсастықтарды, себеп-салдарды, өзара байланысты көрсете отырып тарихи себептілікті түсінеді;

      3) дәлел: тарихи айғақтарды талдау және бағалау негізінде дәйекті қорытынды жасайды;

      4) ұқсастық пен айырмашылық" бойынша білім алушылар: белгілі бір жерде, белгіленген бір уақыт кезеңінде немесе бір қоғамның ішіндегі өзара байланысқан тарихи оқиғаларды салыстырады;

      5) маңыздылық" бойынша білім алушылар: қоғамның дамуы үшін тарихи оқиғаның, құбылыстың, процестің маңыздылығын анықтайды.

      15. Дүниежүзі тарихы сабағында ақпараттық-комуникативті технологияларды (АКТ) қолдану:

      1) ақпараттық-комуникативті технологияларды қолдану құзыреттілігі АКТ-дағдылар негізінде құрылады және жұмыс немесе тынығу үшін технологияларды дұрыс әрі шығармашыл қолдануды қарастырады;

      2) АКТ мультимедия ресурстарын және ақпараттық бұқаралық құралдарды, интерактивті тақта мен компьютерді "Дүниежүзі тарихы" пәні бойынша оқу үдерісін модернизациялауға және белсендіртуге, естуін түзетуді оңтайландыруға септігін тигізеді;

      3) ақпаратты іздеу, өңдеу және ауысу үшін Интернет-ресурстарын пайдалану қажет.

      16. Бағдарламаны жүзеге асыру үшін сыныптар келесі құралдармен жабдықталады:

      1) фронтальді оқу іс-әрекетін қамтамасыздандыру үшін станционарлы дыбыс күшейткіш құрылғылар;

      2) мультимедиялық компьютердік сынып;

      3) жеке есту аппараттары, дыбыс айту экраны.

3-тарау. "Дүниежүзі тарихы" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      17. "Дүниежүзі тарихы" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      2) 6-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      3) 7-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      4) 8-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      5) 9-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      6) 10-сынып –аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.

      18. Оқу пәнінің білім мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі;

      2) "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі;

      3) "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі"бөлімі;

      4) "Экономикалық қатынастардың дамуы" бөлімі.

      19. "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әлеуметтік құрылымдар;

      2) әлеуметтік өзара әрекеттестік.

      20. "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дін;

      2) өнер;

      3) философиялық жүйелер;

      4) ғылым.

      21. "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) мемлекет: белгілері, құрылымы және басқару тәртібі;

      2) империялар, соғыстар, көтерілістер мен революциялар.

      22. "Экономикалық қатынастардың дамуы" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) шаруашылық жүйелер: эволюция және өзара әрекеттестік;

      2) экономикалық жүйелердің тарихи үлгілері.

      23. 5-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) терімшілер-аңшылардан бастап егіншілер мен малшыларға дейін. Адамның пайда болуы туралы теориялар. Адамдардың алғашқы бірлестік формалары: адамдар тобыры, ру, қауым, тайпа және олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары. Ежелгі адамдардың өмір салты. Иемденуші және өндіруші шаруашылық түрлері (терімшілік, аңшылық, балық аулау, мал шаруашылығы,егіншілік, металл өңдеу, айырбас сауда). "Неолиттік төңкеріс" ұғымы. Ежелгі діни наным-сенімдер. Алғашқы қауымдық өнердің түсінігі және түрлері.

      2) өзен алқаптарының өркениеттері. Алдыңғы Азия мен солтүстік-шығыс Африканың табиғи жағдайлары. Месопотамия тарихының ежелгі кезеңі: Шумер және Аккад мемлекеттері. Ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесі мен өнері.

      3) ежелгі Египет тарихы. Табиғи жағдайлары. Египеттегі мемлекеттің пайда болуы. Пирамидалар құрылысының дәуірі. Ежелгі Египеттің әлеуметтік құрылымы, экономика, діни наным-сенімдер мен ғылыми білімдері.

      4) қос дөңгелекті арбалар мен империялар. "Империя" түсінігі. Ежелгі замандағы әскери өнер: соғыс арбалары мен атты әскердің пайда болуы. Жаулаушылық соғыстар мен империялар шекараларының өзгеруі. Таяу және Орта Шығыс империялары. Орталық Азияның ежелгі мемлекеттері. Әлеуметтік ұйымдасу, шаруашылығы мен мәдениеті.

      5) ежелгі Үндістан: буддизмнің гүлденуі мен индуизмнің салтанат құруы. Табиғи жағдайлары. Үндістанда мемлекеттің қалыптасуы. Ежелгі Үндістандағы индуизм мен буддизм. Ежелгі Үндістанның әлеуметтік құрылымы (касталық жүйе). Шаруашылығы. Мәдениеті мен ғылыми білімдердің дамуы.

      24. 6-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) ежелгі Қытай. Табиғи жағдайлары. Ежелгі Қытай мемлекетінің қалыптасуы. Конфуций және Лао Цзы ілімдері. Ежелгі Қытайдың саяси, шаруашылық және қоғамдық құрылысы. Ежелгі Қытайдың мәдениеті.

      2) ежелгі Грекия. Ежелгі Грекияның географиялық жағдайы. Грекияның ежелгі өркениеттері. Грекиялық қала-мемлекеттер. Афина мемлекеті. Ежелгі Спарта. Ежелгі Грекияның саяси, шаруашылық және қоғамдық құрылысы. Грек-парсы соғыстары. Александр Македонский империясы.

      3) ежелгі Грекия мәдениеті. Ежелгі Грекияның тарихшылары мен философтары. Ежелгі Грекиядағы білім мен ғылым. Ежелгі Грекияның мәдениеті (күнделікті өмірі мен мерекелері, Олимпиада ойындары, діни наным-сенімдер, аңыздар мен мифтер, театр, сәулет және мүсін өнері).

      4) Рим империясының гүлденуі. Апеннин түбегінің табиғи-географиялық ерекшеліктері. Ежелгі Римнің саяси және қоғамдық құрылысы (патшалық басқару және республика кезеңі тұсында). Римнің жаулаушылық соғыстары. Рим империясы. Рим империясындағы басқару жүйесі мен әлеуметтік ұйымдасу. Спартак бастаған құлдар көтерілісі. Шаруашылығы мен тұрмысы. Мәдениет. Империя дағдарысы.

      5) дәуірлер тоғысындағы Рим. Христиандықтың пайда болуы. Рим империясындағы алғашқы христиандар. Мемлекеттік басқару жүйесі. Ұлы Константиннің діни реформасы. Ежелгі дүниенің мәдени мұрасы: жазу, әлемнің ғылыми бейнесі, ежелгі Римдегі техниканың дамуы.

      25. 7-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) Рим империясының құлауы. Тарихтағы "орта ғасыр" түсінігі. Орта ғасырлар тарихының хронологиялық шеңбері мен кезеңдері. Халықтардың ұлы қоныс аудару және Батыс Рим империясының құлауы. Византия империясы. Византия мен Түрік қағанатының дипломатиялық қарым-қатынастары. Киев Русінің құрылуы. Киев Русінде христиандықтың қабылдануы;

      2) феодализм. "Феодализм" түсінігі. Феодалдық шаруашылық түрінің ерекшеліктері. Феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымы. Ортағасырлық қалалар мен өнердің даму ерекшеліктері;

      3) ислам тарихы. Ислам дінінің пайда болуы. 610 және 1258 жылдар аралығындағы ислам тарихындағы басты оқиғалар. Араб халифаты. Мұсылман әлемі мәдениетінің дамуы;

      4) крест жорықтары. Крест жорықтарының (1-4 крест жорықтары) себептері, барысы мен салдарлары. Крест жорықтарынан кейінгі христиандық Еуропа мен мұсылман әлемі;

      5) моңғолдар. Шыңғыс хан. Моңғол империясының құрылуы. Моңғолдардың әскери өнері. Еуразия этносаяси картасының қалыптасуына моңғол шапқыншылықтарының әсері;

      6) XIV ғасырдағы - XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам. "Қара індет". Франция мен Англиядағы шаруалар көтерілісі. Феодалдық соғыстар (Жүз жылдық соғыс, Ал қызыл және Ақ раушандар соғысы) және Еуропадағы бір орталықтанған мемлекеттердің қалыптасуы. Жанна д̓ Арк;

      7) Батыс пен Шығыстағы абсолютизм. Феодалдық мемлекеттің даму кезеңдері. Батыс пен Шығыс мемлекеттеріндегі абсолютизмнің ерекшеліктері (Франция, Ресей, Англия, Қытай, Жапония, Осман империясы). "Парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Бояр Думасы" ұғымдары;

      8) сауда, қолөнер және әлемді игеру. Ұлы Жібек жолы. Халықаралық сауда мен саяхаттар. Қытайдағы Мин әулетіндегі теңіз саяхаттары (Чжен Хе басшылығымен). XV ғасырдың соңы - XVI ғасырдың басындағы Ұлы географиялық ашулар мен олардың салдарлары. XV ғасырдағы Америка халықтары. Алғашқы отарлық империялар (Португалия, Испания);

      9) қайта өрлеу дәуірі. Батыс Еуропадағы қайта өрлеу дәуірінің мәдениеті. Гуманистер идеялары. Шығыстың ортағасырлық мәдениеті;

      10) реформация. Реформация себептері мен оның Еуропа елдеріндегі таралуы. Мартин Лютер наразылығының тарихи маңызы;

      11) ғылыми революция. Әлемнің қазіргі ғылыми бейнесінің негізін қалаушылар және олардың ізбасарлары (Николай Коперник, Галилео Галилей, Джордано Бруно).

      26. 8-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) тарихтағы "Жаңа заман" түсінігі. Жаңа заман кезеңдері. Дәстүрлі өркениет дағдарысы және Англияда XVII ғасырда жаңа қоғамның пайда болуы. Өнеркәсіп төңкерісі және оның әлемді өзгертудегі ықпалы. Мануфактура, фабрикалардың пайда болуы және жалдамалы жұмысшы табының қалыптасуы. Өнеркәсіп төңкерісі: мәні, маңызы. Феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа өту. Индустриалды қоғам әлеуметтік құрылымының ерекшеліктері. XVII ғасырдағы ағылшын буржуазиялық революциясы.

      2) XVIІI ғасырдағы Үндістан, Парсы мемлекеті және Ұлыбритания. Британ отарлық империясының құрылуы. Ұлы Моғолдар империясының дағдарысы мен күйреуі. Еуропалық мемлекеттердің Ост-Үнді компаниясы. ХVII ғасырдағы Иранның әлеуметтік-экономикалық жағдайы. Ресей мен Англияның Ирандағы ықпал ету аймағы үшін бәсекелестігі.

      3) ағартушылық идеяларының таралуы. Ағартушылық кезеңінің қайраткерлері. Еуропа мен Солтүстік Америкадағы революциялық идеялардың таралуындағы ағартушылық идеялардың рөлі.

      4) француз революциясының көрінісі. Француз абсолютизмнің дағдарысы. Француз буржуазиялық революциясы. Ағартушылық идеялардың қоғамдық санаға әсері. Ағартушылық пен революция кезеңіндегі Франция мәдениеті. Республикалық құрылыстың құрылуы мен ерекшеліктері. Наполеон Бонапарттың ішкі және сыртқы саясаты. Францияның жаулаушылық соғыстары. Құрлықтық блокада. Наполеонның Ресейге басып кіруі. Антифранцуздық коалициялар. Наполеон империясының күйреуі.

      5 Ресей және) Осман империясы. Осман империясының саяси және әлеуметтік-экономикалық даму ерекшеліктері. Танзимат реформасы: мақсаттары мен нәтижелері. ХVIII ғасырдың ІІ - жартысындағы Осман империясының әлсіреуі: ішкі және сыртқы саясат.

      6) XІX ғасырдағы Ресейдегі қоғамдық-саяси ойдың дамуы. Әлеуметтік-экономикалық даму. Ресей самодержавиясының ерекшеліктері. Ресейдегі азаттық қозғалыстың үш кезеңі. Декабристер көтерілісі. II Александр императордың реформалары. Халықшылдардың қозғалысы. Ресейдегі марксизмнің таралуы және В.И. Лениннің революциялық қызметінің басталуы.

      7) XІX ғасырдағы Қытай мен Еуропа елдері. Цин династиясының оқшаулану саясаты мен еуропалықтардың сауда, дипломатиялық миссиялары. Апиын соғыстары: себептері мен салдарлары. Ихэтуандар көтерілісі ("боксерлер" көтерілісі). Еуропалық мемлекеттердің Қытайды "ықпал ету аймақтарына" бөлуі. Жартылай отар Қытайдың әлеуметтік-экономикалық жағдайы.

      8) революциялық идеялардың XІX ғасырда Еуропаға таралуы. Мемлекеттердің саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайы (Германия, Италия). Либералдық және демократиялық қозғалыс. Марксизмнің қалыптасуы мен таралуы. Еуропадағы 1848 жылғы буржуазиялық революциялар. Франко-Пруссия соғысы және Германияның бірігуі. Италияның бірігуі.

      9) XІX ғасырдағы Үндістандағы еуропалықтардың үстемдігі.1857-1859 жылдардағы Үндістандағы ұлт-азаттық көтеріліс (сипайлар көтерілісі). Үндістанды басқарудағы өзгерістер. Үнді Ұлттық Конгресі және Мұсылмандар Лигасының азаттық үшін қозғалыстары.

      10) Америка Құрама Штаттарының күшеюі. Солтүстік Америкадағы ағылшын отарлары. Отарлардың әлеуметтік-экономикалық дамуы. Трансатлантикалық құл саудасы. Тәуелсіздік үшін күрес және Америка Құрама Штаттарының құрылуы. "Тәуелсіздік декларациясы". Америка Құрама Штаттарының "Айқын болашақ" идеясы. Өнеркәсіптік және әлеуметтік-экономикалық дамуы. "Монро доктринасы". Қиыр шығыстық саясат. Еуропалықтардың "Жапонияны ашуы". 1861-1865 жылдардағы азамат соғысы. Америка Құрама Штаттарындағы құлдықтың жойылуы.

      11) суретшілер мен жазушылардың көзқарастарымен XІX ғасырдағы өзгерістерге шолу. XIX ғасырдағы өнер және оның бағыттары. Әдебиет пен өнер. Өнердегі әлеуметтік әділетсіздіктің суреттелуі (Э. Золя, А.Н.Радищев, А. Құнанбаев, Ч. Диккенс, Ф. М. Достоевский).

      12) Ғылыми ойдың дамуы. ХІХ ғасырдың ғылыми жаңалықтары (Ч. Дарвин, Г.Мендель).

      27. 9-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) ХХ ғасырдың басындағы әлем. ХХ ғасырдың басына қарай әлемнің аумақтық бөлінуі және мемлекеттердің саяси құрылымы. Индустриалды қоғамнан ақпараттық қоғамға дейін. Ғылыми-техникалық прогресс. Өнер стильдерінің әлеуметтік себептілігі (модерн, символизм, реализм, авангардизм).

      2) Бірінші дүниежүзілік соғыс. ХХ ғасырдың басына қарай жетекші капиталистік мемлекеттер арасындағы қарама-қайшылықтар. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қысқа мерзімді себептері. 1914-1918 жылдардағы негізгі соғыс қимылдары. Соғыс жылдарындағы әскери стратегиялардың, ғылым мен техниканың дамуы. Германия мен оның одақтастарының жеңілуі. Компьен бітімі. Соғыстың салдарлары.

      3) Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлем. Париж бітім конференциясы. Әлемнің саяси картасының өзгеруі. Империялардың ыдырауы. Ұлттар Лигасының құрылуы. Мандаттық жүйе. Вашингтон конференциясы. Версаль-Вашингтон жүйесінің қарама-қайшылығы мен әлсіздігі. Қоғамдық-саяси ағымдардың дамуы (әлеуметтік либерализм, консерватизм, марксизм, социал-демократия). Осман империясында сұлтан билігінің жойылуы және шетел интервенттеріне қарсы күресі. Мұстафа Кемалдың (Ататүрік ) тарихи рөлі. Түркия – зайырлы мемлекет.

      4) 1917 жылғы Ресейдегі революциялар. Ресей империясындағы 1917 жылғы революциялық оқиғалар. Саяси күштердің күресі. Большевиктердің билік басына келуі. Кеңес үкіметінің алғашқы декреттері. Еңбекшілер құқығы туралы Декларация. Азамат соғысы және шетел интервенциясы. "Әскери коммунизм" саясатынан жаңа экономикалық саясатқа көшу. Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының құрылуы. Әміршіл-әкімшіл жүйенің қалыптаса бастауы.

      5) Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдері. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Қытай. Гоминьданның қызметі. Азамат соғысы. Сунь Ятсен – Қытайдың уақытша президенті. Чан Кайши үкіметінің саясаты. Жапонияның Қытайға қарсы агрессиясы және біртұтас майдан мәселесі.

      6) Ұлы дағдарыстың себептері мен салдарлары. "Тұрақсыздық" кезеңіндегі Америка Құрама Штатының экономикалық және саяси дамуы. Дүниежүзілік экономикалық дағдарыс және оның салдарлары.

      7) Франклин Делано Рузвельттің "Жаңа бағыты". Соғысаралық кезеңдегі Америка Құрама Штатының сыртқы саясаты.

      8) тоталитарлық режимдер: Шығыс. И.В.Сталин және Кеңестік Социалистік Республикалар Одағындағы тоталитаризм. Индустрияландыру. Ұжымдастыру. Кеңестік қоғамның әлеуметтік құрылымы. Социалистік реализм. 1937-1938 жылдардағы жаппай саяси репрессиялар. ГУЛАГ жүйесі. XX ғасырдың 30-жылының соңындағы Кеңес үкіметінің сыртқы саясаты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапония. "Танака меморандумы" және басқыншылық саясат. "Антикоминтерндік пакт" пен "Үштік пакт". Жапонияның Қытайдағы және оңтүстік-шығыс Азия елдеріндегі басқыншылық саясаты.

      9) тоталитарлық режимдер: Батыс. Соғыстан кейінгі Италия. Фашистік ұйымның пайда болуы. Фашистердің билікке келуі. Фашизмге қарсы демократиялық күштердің күресі. "Маттеотти дағдарысы". Б.Муссолини үкіметінің ішкі және сыртқы саясаты.

      10) Германия. 1918-1919 жылдардағы революциялық үдерістер. Веймар республикасы. Соғыс салдарлары, экономикалық және саяси дағдарыстар. Фашистік партия мен ұлтшылдардың билікке келуі. Тоталитарлық режимнің орнығуы. Ұлтшылдар партиясының әлеуметтік-экономикалық саясаты. Үшінші Рейхтің жүргізген сыртқы басқыншылық саясаты.

      11) соғыстан кейінгі Франция. Әлемдік экономикалық дағдарыс және оның Франциядағы салдарлары. Франциядағы фашизмнің жеңілу себептері. Халықтық майданның қалыптасуы.

      12) соғысаралық кезеңдегі Испания. Буржуазиялық-демократиялық революция. Халықтық майданның жеңісі. Азамат соғысы және 1936-1939 жылдардағы фашистік интервенция. Ф. Франко диктатурасының орнауы.

      13) Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен салдары. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуының ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді себептері. Германияның Батыс Еуропа елдерін басып алуы. Балқан түбегі, Солтүстік Африкадағы соғыс қимылдары. Басып алынған аумақтарда орнатылған фашистік "Жаңа тәртіп". Холокост. "Барбаросса" жоспары. Фашистік Германияға қарсы кеңес халқының Ұлы Отан соғысы. Жапонияның Перл-Харборға шабуылы және Америка Құрама Штатының соғысқа кірісуі. Антифашистік коалиция. Ленд-лиз заңының қабылдануы. Соғыс барысындағы түбегейлі бетбұрыс. "Үлкен үштік" кездесуі және "екінші майдан" ашу мәселесі. Екінші дүниежүзілік соғыстың қорытындылары мен салдарлары.

      14) отарсыздану үдерісінің басталуы. Әлемдік отарлау жүйесінің дағдарысы мен күйреуі. Британдық Үндістанды бөлу және екі мемлекеттің (доминионның) қалыптасуы. Тәуелсіз Үндістанның жариялануы. "Неру бағыты". Махатма Ганди, Индира Ганди және олардың Үндістанның тәуелсіздігін нығайтудағы күресі.

      15) ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы дін және мәдениет. Ғылым мен мәдениеттің негізгі даму бағыттары. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы жаратылыстану, қоғамдық ғылымдар, техника мен өндірістегі маңызды жаңалықтар мен жетістіктер. Қоғамдағы дін рөлінің өзгеруі ("секуляризация", "ұждан бостандығы", "зайырлы мемлекет", "мемлекеттік дін" ұғымдары).

      28. 10-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасы. Африка жылы. Франциядағы отарлық мәселенің шиеленісуі. "Қырғи қабақ соғыстан" кейінгі әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық үдерістер. Әлемдік "социалистік лагерьдің" қалыптасуы. "Қырғи қабақ соғыстың" басталуы. Трумэн доктринасы. Маршалл жоспары. Әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ қарсылығы. 1948-1949 жылдардағы және 1961 жылғы Берлин дағдарысы.

      2) халықаралық ұйымдардың қалыптасуы. Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуы мен қызметі. Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы. XX ғасырдың екінші жартысындағы халықаралық мәселелерді реттеудің жолдары. Еуропалық интеграция (Еуроодақ, Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы).

      3) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемдік экономиканың дамуы. Екінші дүниежүзілік соғыстың экономикалық салдарлары. 50-60 жылдардағы "экономикалық ғажайып". Батыс Еуропа мен Америка Құрама Штатындағы "мемлекеттік әл-ауқаттылық" негізінің қалыптасуы. 1950-1960 жылдардағы жапондық және оңтүстік кореялық "экономикалық ғажайыптың" себептері.

      4) КСРО-дағы соғыстан кейінгі қалпына келу және әкімшіл-әміршіл жүйенің нығаюы. "Хрущев жылымығы". Кеңестік экономиканы реформалаудың сәтсіздікке ұшырау себептері. "Тоқырау" кезеңі (1960 жылдың ІІ жартысы – 1980 жылдың соңы).

      5) қос кеңістікті әлем. Қарулану жолындағы жарыс. "Қырғи қабақ соғыстың" негізгі оқиғалары: бірінші "қырғи қабақ соғыс" (1948-1962 жылдар) және екінші "қырғи қабақ соғыс" (1979-1985 жылдар).

      6) аумақтық мәселелерді шешудегі халықаралық ұйымдардың рөлі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі араб мемлекеттерінің негізгі даму тенденциялары. Араб-израиль қайшылығы мен Палестина мәселесі. Халықаралық шиеленістерді реттеудегі Біріккен Ұлттар Ұйымының қызметі.

      7) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қоғамның дамуы. "Араб көктемі": себептері мен салдарлары. Халықаралық қатынастар жүйесіндегі тәуелсіз Қазақстанның орны.

      8) бүгінгі қоғамдағы дін. Қазіргі әлемдегі діннің рөлі. Дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдар. Аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарлары (Таяу Шығыстағы шиеленіс (араб-израиль соғыстары), Ольстер дағдарысы). Астанада өтетін әлемдік және дәстүрлі діндер съезі.

      9) бүгінгі әлемдегі лаңкестік қаупі. Халықаралық лаңкестік және экстремизм. Аса ірі лаңкестік әрекеттер.

      10) қазіргі әлемнің жаһандануы. Жаһандану үдерісінің мәні. Жаһандану жағдайындағы әлемдік мәдениеттің дамуы.

      11) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы - ХХI ғасырдың басындағы ғылым, білім, технология. Қазіргі кездегі ғылымның негізгі даму бағыттары. Ғылым мен мәдениеттің негізгі даму бағыттары. ХХ ғасырдың екінші жартысы – XXI ғасырдың басындағы жаратылыстану, қоғамдық ғылымдар, техника мен өндірістегі маңызды жаңалықтар мен жетістіктер. Ғылыми-техникалық революция - ғылыми-техникалық прогресстің жаңа кезеңі. Дамушы елдердің мәдени-техникалық даму ерекшеліктері мен заңдылықтары.

      12) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы - ХХI ғасырдың басындағы мәдениет. Мәдениеттің негізгі даму бағыттары. Қазіргі кездегі ақпараттық қоғам. Адамзаттың мәдени мұрасын сақтаудағы ЮНЕСКО-ның қызметі.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      29. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.2 кодында: "7" – сынып, "2.1." – бөлім мен бөлімше, "2" – оқыту мақсатының реттік саны.

      30. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

Кезеңдер

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын -3 мың ж б.з.д.
Египет, Месопотамия, Парсы, Бактрия, Кушан хандығы, Эфталитмемлекеті, Ежелгі Үндістан

3 мың ж б.з.д.
-V ғасыр. ЕжелгіҚытай, Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим

V ғасыр XVII ғасыр ортасы.
Франция, Германия, Англия, Қытай, Үндістан, Киев Русі, Мәскеу мемлекеті, Осман империясы, Араб халифаты, Византия империясы

XVII ғасырдың ортасы -XIX ғасыр
Франция, Германия, Ұлыбрита
ния, АҚШ, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей,
Осман империясы

XX ғасырдың бірінші жартысы
Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей империясы және КСРО, Түркия, Сауд Арабиясы, Жапония

XX ғасырдың екінші жартысы - XXI ғасыр
Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО және Ресей, Корея, Жапония

1.1 Әлеуметтік құрылымдар

5.​1.​1.​1 түрлі теориялар негізінде адамның пайда болуын түсіндіру
5.​1.​1.​2 тобыры, ру, қауым, тайпа секілді алғашқы бірлестік формаларын атау

6.​1.​1.​1. құл иелену мемлекеттердің әлеуметтік құрылымын анықтау
6.​1.​1.​2 қоғамның бай және кедей таптарына бөліну себептері

7.​1.​1.​1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау
7.​1.​1.​2 феодалдар мен шаруалардың өзара қатынасын түсіну және сипаттау

8.​1.​1.​3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемле кеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекше ліктерді анықтау (Қытай, Үндістан, Жапония)

9.​1.​1.​1 әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан социалистік революциясының әсерін сипаттау

10.​1.​1.​1 социалистік даму жолынан бас тартуға байланысты әлеуметтік құрылымдағы өзгерістерді анықтау

1.2 Әлеуметтік өзара әрекеттестік

5.​1.​2.​1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.​1.​2.​2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшеліктерін анықтау

6.​1.​2.​1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
6.​1.​2.​2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшелік терін анықтау;
6.​1.​2.​3 қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін Үндістандағы "касталық жүйе" ұғымын атау

7.​1.​2.​1 үстемдік етушілер мен бағыныштылардың (феодалдар мен шаруалар) сипаттау;

8.​1.​2.​1 қоғамдық қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау ;
8.​1.​2.​2 трансатлантикалық құлдықтың ерекшеліктерін анықтау

9.​1.​2.​1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялардың (фашизм, тоталитаризм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын анықтау;

10.​1.​2.​1 батыс және шығыс мемлекеттеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
10.​1.​2.​2 әлемнің жетекші және дамушы мемлекеттеріндегі халықтың өмір сүру деңгейіне әсер ететін факторларды анықтау;
10.​1.​2.​3, жаһандану процесіне байланысты қазіргі әлемдегі әлеуметтік өзгерістерді бақылау (еңбек миграциясы, әлеуметтік интеграция)

      2) "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі:

      2-кесте

бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

Кезеңдер

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын -3 мың ж б.з.д. Египет, Месопотамия, Парсы, Бактрия, Кушан хандығы, Эфталитмемлекеті, Ежелгі Үндістан

3 мың ж б.з.д.-V ғасыр. ЕжелгіҚытай, Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим

V ғасыр XVII ғасыр ортасы. Франция, Германия, Англия, Қытай, Үндістан, Киев Русі, Мәскеу мемлекеті, Осман империясы, Араб халифаты, Византия империясы

XVII ғасырдың ортасы - XIX ғасыр Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей, Осман империясы

XX ғасырдың бірінші жартысы Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей империясы және КСРО, Түркия, Сауд Арабиясы, Жапония

XX ғасырдың екінші жартысы - XXI ғасыр Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО және Ресей, Корея, Жапония

2.1
Дін

5.​2.​1.​1 негізгі діни ұғымдарды (Құдай, ғибадатхана, абыз, қасиетті жазбалар, пұт) атау; 5.​2.​1.​2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді атау;
5.​2.​1.​3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау

6.​2.​1.​1 Қытай, Ежелгі Грекия, рим империясының негізгі діни нанымдарын атау;
6.​2.​1.​2 әлемге христиан дінінің таралу себебін анықтау;
6.​2.​1.​3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау

7.​2.​1.​1 адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлін анықтау;
7.​2.​1.​2 "гуманизм", "реформация", "про тестантизм", "лютеранство", "каль винизм", "контрреформация", "кезуиттер ордені" ұғымдарын түсіндіру;
7.​2.​1.​3 исламның пайда болу ерекшеліктерін атау

8.​2.​1.​1 қоғамда дін рөлінің шектелуіне байланысты адамдар өмірінде орын алған өзгерістерді анықтау;
8.​2.​1.​2 миссионерліктің міндеттерін анықтау;

9.​2.​1.​1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін салыстыра отырып, мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау;
9.​2.​1.​2 "секуляризация" "ұждан бостандығы", "зайырлы мемлекет", "мемлекеттік дін" ұғымдарын түсіндіру";

10.​2.​1.​1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың іс-әрекетін талдау;
10.​2.​1.​2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;
10.​2.​1.​3 адамзаттың өркениетті даму жолда рын қалыптас тырудағы әлемдік дін дердің рөлін анықтау

2.2 Өнер

5.​2.​2.​1 ежелгі адамдардың тұрмыс салтын сипаттау үшін "алғашқы қауымдық өнер" ұғымын білу;
5.​2.​2.​2 Ежелгі Египеттің ғибадатханалары мен пирамидаларын сипаттау;
5.​2.​2.​3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру;

6.​2.​2.​2 Ежелгі Қытай, Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим ғибадатханаларын сипаттау;
6.​2.​2.​3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру

7.​2.​2.​1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы діндердің әлемдік мәдениетке ықпалын анықтау;
7.​2.​2.​2 өнердің (сәулет, сурет өнері) дамуына қоғамдағы өзгерістердің ықпалын анықтау
7.​2.​2.​3 қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін (бейнелеу, мүсін өнері) сипаттау;
7.​2.​2.​4 Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін анықтау

8.​2.​2.​1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыла рын пайдалану;
7.​2.​2.​2 өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін (неоклассицизм, романтизм, импрессионизм, реализм) анықтау;

9.​2.​2.​1 XIX - XX ғасырдың басындағы өнердегі негізгі ағымдарды сипаттау (модернизм, символизм, реализм, авангардизм);
9.​2.​2.​2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау;

10.​2.​2.​1 танымал өнер қайраткерлерінің қоғамның дамуына ықпалын талдау;
10.​2.​2.​2 ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХI ғасырдың басындағы бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына ықпалын бағалау;
10.​2.​2.​3 ақпараттық қоғам жағдайындағы көркем шығармашы лықтың жаңа түрлерінің қалыптасуын талдау

2.3 Философиялық жүйелер

5.​2.​3.​1 ежелгі философтардың көзқарастарын таныстыру

6.​2.​3.​1 Шығыс ойшылдары жетістіктерінің маңызын түсіндіру;
7.​2.​3.​2 гуманистік идеялардың орта ғасырлық мәдениеттің дамуына ықпалын сипаттау;
6.​2.​3.​3 Киев Русі мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау;

7.​2.​3.​1 Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың (халықшылдық, либерализм) пайда болу себептерін анықтау;
7.​2.​3.​2 Ағартушылық дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау;
8.​2.​3.​3 Карл Маркстың көзқарастарын және марксизмнің қоғамдық өмірге ықпалын түсіндіру

8.​2.​3.​1 "позитивизм", "прагматизм", "экзистенциализм" ұғымдарын тарихи кезеңді сипаттау үшін қолдану

9.​2.​3.​2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын бағалау

10.​2.​3.​1 ежелгі философтардың көзқарастарымен танысу;
10.​2.​3.​3 жаһандану жағдайында ұлттық мәдени құндылықтарды сақтаудың маңыздылығынтүсііндіру

2.4 Ғылым

5.​2.​4.​1 ежелгі қоғамның дамуындағы жазудың рөлін сипаттау;
5.​2.​4.​2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекетпен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау;
5.​2.​4.​3 ежелгі өркениеттің алғашқы ғылыми білімдерін атау;

6.​2.​4.​1 ежелгі қоғамның жазуын сипаттау;
6.​2.​4.​2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекетпен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау;

7.​2.​4.​1 адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру;
7.​2.​4.​2 жаратылыстану ғылымдарының келешектегі дамуы үшін кейінгі орта ғасырлар кезеңінде Жердің құрылысы туралы жасалған ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын анықтау;
7.​2.​4.​3 Ұлы географиялық жаңалықтардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

8.​2.​4.​1 өзгерістер мен сабақтастықты көрсету арқылы, адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңызын талдау;

9.​2.​4.​1 әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы Кейнс теориясының рөлін сипаттау;
9.​2.​4.​2 тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын тұжырымдау арқылы, ғылымның әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін бағалау;
9.​2.​4.​3 Бірінші дүниежүзілік соғыс оқиғаларының барысына түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегияларының рөлін бағалау

10.​2.​4.​1 ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарын бағалау;
10.​2.​4.​2 адамзат өркениетінің дамуын үлгілеу арқылы жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау;
10.​2.​4.​3 ғылыми жаңалықтардың (генетика, микробио логия, ақпараттық технологиялар, нанотехнологиялар, ядролық физика) қоғам дамуына ықпалын талдау

      3) "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

Кезеңдер

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын -3 мың ж б.з.д.
Египет, Месопотамия, Парсы, Бактрия, Кушан хандығы, Эфталитмемлекеті, Ежелгі Үндістан

3 мың ж б.з.д. -
V ғасыр.
ЕжелгіҚытай, Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим

V ғасыр XVII ғасыр ортасы. Франция, Германия, Англия, Қытай, Үндістан, Киев Русі, Мәскеу мемлекеті, Осман империясы, Араб халифаты, Византия империясы

XVII ғасырдың ортасы -XIX ғасыр Франция, Германия, Ұлыбрита ния, АҚШ, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей, Осман империясы

XX ғасырдың бірінші жартысы Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей империясы және КСРО, Түркия, Сауд Арабиясы, Жапония

XX ғасырдың екінші жартысы - XXI ғасыр Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО және Ресей, Корея, Жапония,

3.1 Мемлекет: белгілері, құрылымы және басқару тәртібі

5.​3.​1.​1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
5.​3.​1.​2 ежелгі өркениеттердің ірі өзендерін, қалаларын, астаналарын картадан табу;
5.​3.​1.​3 алғашқы ежелгі өркениеттің пайда болу себептерін, датасын, танымал билеушілердің астанасы атау;

6.​3.​1.​1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
6.​3.​1.​2 ежелгі өркениеттердің ірі өзендерін, қалаларын, астаналарын картадан табу;
6.​3.​1.​3 Афина мемлекетінде демократияның пайда болуын түсіндіру;

7.​3.​1.​1 "ерте, орта, кейінгі орта ғасырлар" хронологиялық шегін білу және уақыт сызығында белгілеу;
7.​3.​1.​2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
7.​3.​1.​3 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін сипаттау;
7.​3.​1.​4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату;
7.​3.​1.​5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әр түрлі ел билеуші лерінің қызметін салыстыру;
7.​3.​1.​6 басқару формасына сипаттама беру үшін "парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Боярлар Думасы" ұғымдарын түсіндіру;
7.​3.​1.​7 ортағасырлық мемлекеттің территориясын картадан табу

8.​3.​1.​1 республикалық құрылым ерекшеліктерін анықтау;
8.​3.​1.​2 Америка Құрама Штаты ның батыс бағытындағы экспансия саясатын сипаттау;
8.​3.​1.​3 тарихи оқиғаны түсіндіру үшін "басыбайлы құқық", "декабристер", "халықшылдар", "жеке террор", "пролетариат диктатурасы" ұғымдарын қолдану;
8.​3.​1.​4 әртүрлі елдердің бір уақыт кезеңіндегі тарихи оқиғаларын салыстыру арқылы ұлттық мемлекеттердің (Италия, Германия) қалыптасу маңызын анықтау;
8.​3.​1.​5 "жаңа заман", "абсолютизм", индустриальді өркениет", "капиталисттік қатынас" ұғымдарын түсіндіру;
8.​3.​1.​6 VIII-XIX ғғ мемлекеттердің әлеуметтік-саяси даму ерекшеліктерін сипаттау;

9.​3.​1.​1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;
9.​3.​1.​2 тоталита ризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалып тасу алғы шарттары мен тарихын түсіндіру;
9.​3.​1.​3 дүниежүзілік экономикалық дағдарырыстан шығудың түрлі жолдарын түсіндіру (АҚШ, Франция, Германия);

10.​3.​1.​1 "Мемлекеттік әл-ауқаттылық" ұғымын 1970 – 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін қолдану;
10.​3.​1.​2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекетте ріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы, Еуропаның Қауіпсіздік пен Ынтымақтастық Ұйымы, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот) ;
10.​3.​1.​3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
10.​3.​1.​4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау;

3.2 Империя лар, соғыстар, көтерілістер және революциялар

5.​3.​2.​1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.​3.​2.​2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру

6.​3.​2.​1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
6.​3.​2.​2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;
6.​3.​2.​3 Ежелгі Римдегі Спартак көтерілісін сипаттау, себептерін анықтау

7.​3.​2.​1 Рим империясының ыдырау себептерін анықтау және жіктеу;
7.​3.​2.​2 кейінгі орта ғасыр кезеңіндегі антифеодалдық көтеріліс тердің себептері мен салдарын анықтау;
7.​3.​2.​3 Византияның ішкі саясатын сипаттап, оның ұзақ өмір сүруінің себептерін анықтау;
7.​3.​2.​4 Византияның дипломатиялық саясатын оның көршілес елдермен қарым-қатынасының мысалында қарастырып, сипаттау;
7.​3.​2.​5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау;
7.​3.​2.​6 картада оқиғаларды даму динамикасында белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарының себеп-салдарларын анықтау;
7.​3.​2.​7 "отаршылдық саясат" ұғымын түсіндіру (Испания және Португалия ның жаулап алуының мысалында);
7.​3.​2.​8 халықтардың ұлы қоңыс аудару себептерін анықтау

8.​3.​2.​1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялардың себептерін сипаттау ;
8.​3.​2.​2 XVIII–XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау;
8.​3.​2.​3 отаршылдық экспансияның салдарларын талдау арқылы XIX ғасырдағы әлемнің саяси картасындағы негізгі өзгерістерді анықтау;
8.​3.​2.​4 басқыншылық соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне ықпалын бағалау
(Наполеон соғыстары мысалында);
8.​3.​2.​5 тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм, "консерва тизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын қолдану;
8.​3.​2.​6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау

9.​3.​2.​1 Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғышарттары мен себептерін айқындау;
9.​3.​2.​2 империялардың ыдырау себептерін тұжырымдау (Австро – Венгрия, Ресей, Осман империясы);
9.​3.​2.​3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарларын талдау
9.​3.​2.​4 Ұлттар Лигасының қызметі мен Версаль-Вашингтон жүйесін талдау және бағалау;
9.​3.​2.​5 – ХХ ғасырдың басына қарай әлемнің аумақтық бөлінуін және мемлекеттердің саяси құрылымын сипаттау;
9.​3.​2.​6. XIX ғ аяғы –XX ғ басында халыөаралық қатынастар ерекшеліктерін сипаттау.;
9.​3.​2.​7 "ескі және Ұлы державалар", "әлемдіқайта құру", ұғымдарын түсіндіру

10.​3.​2.​1 отаршылдық жүйе күйреуінің себептері мен салдарларын талдау;
10.​3.​2.​2 "қырғи қабақ соғыс" ұғымын түсіндіру үшін тарихи оқиғаларды талдау;
10.​3.​2.​3 әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
10.​3.​2.​4 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.​3.​2.​5 аймақтық шиеленістер дің себептері мен салдарларын тұжырымдау;
10.​3.​2.​6 халықаралық шиеленістерді реттеудегі БҰҰ-ның қызметін бағалау;
10.​3.​2.​7 қазіргі кездегі халықаралық лаңкестік және экстремизм проблемасын талдау;
10.​3.​2.​8 ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді тұжырымдау және бағалау

      4) "Экономикалық қатынастардың дамуы" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9сынып

10 сынып

Кезеңдер

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын -3 мың ж б.з.д.
Египет, Месопотамия, Парсы, Бактрия, Кушан хандығы, Эфталитмемлекеті, Ежелгі Үндістан

3 мың ж б.з.д.-V ғасыр. ЕжелгіҚытай, Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим

V ғасыр XVII ғасыр ортасы. Франция, Германия, Англия, Қытай, Үндістан, Киев Русі, Мәскеу мемлекеті, Осман империясы, Араб халифаты, Византия империясы

XVII ғасырдың ортасы - XIX ғасыр Франция, Германия, Ұлыбрита
ния, АҚШ, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей,
Осман империясы

XX ғасырдың бірінші жартысыФранция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей империясы және КСРО, Түркия, Сауд Арабиясы, Жапония

XX ғасырдың екінші жартысы - XXI ғасырФранция, Германия, Ұлыбрита
ния, АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО және Ресей, Корея, Жапония

4.1 Шаруа шылық жүйелер: эволю
ция және өзара әрекеттес тік

5.​4.​1.​1 кәсіп және шаруашы лық түрлерін (терімшілік, аңшылық, балық аулау, егіншілік, мал шаруа шылығы, металл өңдеу, айырбас сауда) сипаттау;
5.​4.​1.​2 "неолиттік төңкеріс" ұғымын түсіндіру;
5.​4.​1.​3 ежелгі өркениеттердің шаруашы лық жүйесін сипаттау;
5.​4.​1.​4 оттың пайда болуына және адамның үйлі болуына климаттың өзгеруінің ықпалы;

6.​4.​1.​3 ежелгі өркениеттердің шаруашы лық жүйесін сипаттау

7.​4.​1.​1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшелікте рін сипаттау;
7.​4.​1.​2 ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру

8.​4.​1.​1 себеп-салдарды анықтау арқылы Еуропадағы феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа (мануфак тура, фабрика) өту процесін түсіндіру;
8.​4.​1.​2 Англияның әлемдік жетекші держава ретінде қалыптасуындағы өнеркәсіп төңкерісінің рөлін сипаттау;
8.​4.​1.​3 АҚШ-дағы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтау;
8.​4.​1.​4 "экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру

9.​4.​1.​1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейер өндірісі, стандарттау) мемлекеттер дің шаруашы лық жүйесінің дамуына ықпалын анықтау;
9.​4.​1.​2 индустрия лық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "модерниза ция" ұғымын пайдалану;
9.​4.​1.​3 тарихи оқиғаларды талдау үшін "бағалы қағаздар нарығы", "акция", "алыпсатарлық", "қор биржасы", "несие", "банкрот", "инфляция" ұғымдарын пайдалану;
9.​4.​1.​4 индустриялық қоғам қайшылықтарының (өндіру мен тұтыну теңгерімі) шиеленісу себептерін анықтау;
9.​4.​1.​5 1930 жылдардағы құры лымдық экономикалық дағдарыстың нәтижесінде АҚШ пен Жапонияның экономикасында орын алған өзгерістердің себептерін анықтау

10.​4.​1.​1 XX ғасырдың 70-жылдарындағы жұмыссыздық тың себеп-салдарын талдау;
10.​4.​1.​2 "инфляция", "дағдарыс", "стагнация" ұғымдарын пайдалана отырып, XX ғасырдың екінші жарты сындағы мемлекеттер дің экономика лық дамуын интерпрета циялау;
10.​4.​1.​3 жаһандану жағдайындағы экономикалық интеграцияның маңызын бағалау;
10.​4.​1.​4 себеп-салдарлық байланыстарды талдау арқылы социалистік шаруашылық жүйесінің дамуындағы қарама-қайшылықтарды анықтау;
10.​4.​1.​5 Оңтүстік -Шығыс Азия мемлекеттерінің қарқынды экономикалық дамуына ықпал ететін негізгі факторларды талдау

4.2 Экономикалық жүйелердің тарихи үлгілері

5.​4.​2.​1 экономика лық ілгері леуді түсіну үшін шаруа шылықтың иемденуші және өндіруші түрлерін салыстыру

6.​4.​2.​1 экономика лық ілгері леуді түсіну үшін шаруа шылықтың иемденуші және өндіруші түрлерін салыстыру

7.​4.​2.​1 феодалдық шаруашылық тың ерекшеліктерін сипаттау

8.​4.​2.​1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіп тік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін анықтау;
8.​4.​2.​2 қоғамның индустрияға дейінгі және индустриялық даму кезеңдерінің айырмашылығын анықтау

9.​4.​2.​1 "жоспарлы экономика", "нарықтық экономика" ұғымдарын қолдана отырып, XX ғасырдың бірінші жартысын дағы капита лизм мен социализм нің экономи калық жүйелерін салыстыру

10.​4.​2.​1 экономикалық жүйелердің тиімділігін интерпретациялау және негіздеу;
10.​4.​2.​2 пост индустриалды қоғамның басты экономикалық ресурсы ретінде ақпараттың рөлін бағалау

      31. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      32. Бөлімдер мен ондағы тақырыптарды меңгерту сағаттарын мұғалім бөледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы н жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 класс

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар
бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары. Білім алушылар тиісті:

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

1-тоқсан

 
Ежелгі қоғам тарихы

Терімшілер-аңшылардан бастап егіншілер мен мал өсірушілерге дейін
Зерттеу сұрағы:
1. Алғашқы адам қалай пайда болды?
2.Адамзаттың алғашқы бірлестіктерін айт?

5.1 "Әлеуметтік қатынастардың дамуы"
5.2 "Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі"
5.3 "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі"
5.4 "Экономикалық қатынастардың дамуы"
5.5"Түзету жұмысы"

5.1.1.1 түрлі теориялар негізінде адамның пайда болуын түсіндіру;
5.1.1.2 адамдар тобыры, ру, қауым, тайпа секілді алғашқы бірлестік формаларын және олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын түсіндіру;

Ежелгі адамдар өмірі
Зерттеу сұрағы:
1.неге адамдар иемденуші шаруашылықпен айналыса бастады?
2. Адамтарды от пен тұрғын үй іздеуге не итермеледі?

5.4 Экономикалық қатынастардың дамуы
5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

5.4.1.1 кәсіп және шаруашылық түрлерін (терімшілік, аңшылық, балық аулау, егіншілік, мал шаруашылығы, металл өңдеу, айырбас сауда) сипаттау;
5.4.1.4 от пен адамныңалғашқы тұрғын үйінің пайда болуына климаттың өзгерісін анықтау;
5.2.2.1 ежелгі адамдардың тұрмыс салтын сипаттау үшін "алғашқы қауымдық өнер" ұғымын пайдалану;
5.2.1.2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу;

Өндірістік шаруашылықтың түрлері
Зерттеу сұрағы:
1. Еңбек құралдарының жетілдіруге не себеп болды?
2. Неліктен адамдар егіншілікпен және мал шаруашылығымен айналыса бастады?

5.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

5.4.1.1 кәсіп және шаруашылық түрлерін ( егіншілік, мал шаруашылығы, металл өңдеу) сипаттау;
5.4.1.2 "неолиттік төңкеріс" ұғымын түсіндіру, оның мәнін ашу;
5.4.2.1 экономикалық ілгерілеуді түсіну үшін шаруашылықтың иемденуші және өндіруші түрлерін салыстыру;

2-тоқсан


Ежелгі қоғам мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
1. Неге ежелгі сенім-нанымдар пайда болды?
2. Ласко и Тамғалы үңгіріндегі тас суреттері нені бейнелейді?

5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

5.2.1.2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу;
5.2.4.1 ежелгі дүниенің жазуына сипаттама беру;
5.2.2.3 ежелгі дүниенің өнеріне сипаттама беру;

 
Өзен алқаптары өркениеттері

Месопотамия тарихының ежелгі кезеңі
Зерттеу сұрағы:
1. Неліктен ежелгі өркениеттер өзен алқаптарында дамыды?
2. неге ежелгі өркениеттер басқа мемлекеттерді басып алғысы келді?

5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

5.3.1.2 ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды картадан көрсету;
5.3.1.3 ежелгі алғашқы өркениеттің пайда болу себептерін, билеушілерін атау;

Ежелгі өркениеттің шаруашылық жүйесі мен өнері
Зерттеу сұрағы:
1. Оңтүстік екісудің және Асирия мемлекеттерінің шаруашылығының негізгі түрлерін атаңдар?
2. Екісу жерінде өнердің қай түрі дамыды?

5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
5.4 Экономикалық қатынастардың дамуы
5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылым ерекшеліктерін сипаттау;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
5.2.4.1 ежелгі дүниенің жазуына сипаттама беру;
5.2.2.3 ежелгі дүниенің өнеріне сипаттама беру;

3-тоқсан

 
Ежелгі Египет

Египтте мемлекеттің пайда болуы
Зерттеу сұрағы:
1. Неліктен Египет "қара жер" деп аталған?
2. Ортақтасқан Египет мемлекетінің қалыптасу кезеңдерін атаңдар?

5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
5.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

5.3.1.2 ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды картадан көрсету;
5.3.1.3 ежелгі алғашқы өркениеттің пайда болу себептерін, мерзімін, билеушілерін атау;
5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;

Пирамидаларды құру дәуірі
Зерттеу сұрағы:
1.Египет тұрғындарының бай халқын атаңдар?
2. Ежелгі Египет пирамидалары қалай салынды?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылым ерекшеліктерін сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.2.2.2 Ежелгі Египет ғибадатханалары мен пирамидаларын сипаттау;
5.2.1.2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу;

Ежелгі Египеттің экономикалық және қоғамдық құралымы
Зерттеу сұрағы:
1. Египеттіктердің үй жануарларын атап бер?
2. неге египеттіктер мол астық өсірді?
3. Ежелгі Египеттегі пирамидаларды, ғибадатханаларды, сарайларды неден жасады?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
5.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуындағы діннің рөлін сипаттау;
5.1.2.2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшеліктерін анықтау;

Египеттіктердің діни сенім-нанымдары мен ғылыми білімдері
Зерттеу сұрағы:
1. Египет Құдайларының ерекшеліктерін ата?
2. Ежелгі Египетте ауруларды қалай емдеді?

5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

5.2.1.2 ежелгідіни сенім-нанымдарды білу;
5.2.1.1 негізгі діни ұғымдарды (Құдай, ғибадатхана, абыз, қасиетті жазбалар, пұт) түсіндіру
5.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуындағы діннің рөлін сипаттау;
5.2.4.1 ежелгі қоғамның жазуынсипаттау;
5.2.4.3 ежелгі өркениеттің алғашқы ғылыми білімдерін атау;

4-тоқсан

Қос дөңгелекті арбалар және империялар

Ежелгі дәуірдің әскери өнері
Зерттеу сұрағы:
1. Ежелгі империялардың әскери қарулану түрлерін атап бер?

5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

5.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;

Оңтүстік-Батыс Азия империялары
Зерттеу сұрағы:
1. Дарий I өз империясында қандай жаңалықтар еңгізді?
2. Оңтүстік-Батыс Азияда қандай діндер таралды?

5.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

5.3.1.2 ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды картадан көрсету;
5.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылым ерекшеліктерін сипаттау;
5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;
5.2.1.2 ежелгі діни сенім-нанымдарды білу;

Орта Азияның ежелгімемлекеттері
Зерттеу сұрағы:
1. Александр Македонскийге қарсы күресті кім басқарды?
2. Орта азия мемлекеттерін атап бер?

5.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
5.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

5.3.1.2 картадан ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды көрсету;
5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;

      2) 6 сынып

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар
бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары. Білім алушылар тиісті:

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

1-тоқсан

Ежелгі Үндістан: буддизмнің гүлденуі мен индуизмнің триумфі

Индостанда мемлекеттерді құру
Зерттеу сұрағы:
1. Үндістанның қандай өсімдіктерібүкіл әлемге тарады?
2. Қай мемлекет өзіне көрші аймақтардыңбарлығын бағындырды?

6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
6.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

6.3.1.2 картадан ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды көрсету;
6.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін анықтау;
6.4.1.3ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;

Ежелгі Үндістандағы индуизм және буддизм
Зерттеу сұрағы:
Неге Үндістанда буддизм тарала бастады?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.1.2.3 қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін "касталық жүйе" ұғымын қолдану;
6.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау;

ЕжелгіҮндістанның қоғамдық құрылымы мен шаруашылығы
Зерттеу сұрағы:
1. Үндістандағы қоғамның бөліну ерекшеліктерін айт?
2. НегеҮндістан мемлекетінің шаруашылығы қарқынды дамыды?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
6.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

6.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
6.1.1.1. құлиеленуші мемлекеттердің әлеуметтік құрылымын атау;
6.1.1.2 қоғамның бай және кедей болып бөліну себептерін атау;
6.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау;
6.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;

Ежелгі Үндістандағы мәдениет пен ғылыми білімнің дамуы
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі Үндістанда ғылыми білімдер қаншалықты дамыды?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын анықтау;
6.2.4.1 ежелгі қоғамның жазуды сипаттау;
6.2.2.2 Ежелгі Қытай, Ежелгі Грекия, Рим империясының ғибадатханаларын сипаттау;

2-тоқсан

Ежелгі Қытай

Ежелгі Қытай мемлекетінің құрылуы
Зерттеу сұрағы:
1. Ежелгі Қытайдағы ең алғашқы мемлекетті айт?
2. Ежелгі Қытайдың ойшылдары нені үйретті?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

6.3.1.2 картадан ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды көрсету;
6.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
6.1.1.2 қоғамның бай және кедей болып бөліну себептерін атау
6.2.3.1 ежелгі философтардың көзқарастарына қарапайым түсіндірме беру;

Ежелгі Қытайдың шаруашылығы, қоғамдық-саяси құрылымы
Зерттеу сұрағы:
1. Ежелгі Қыдайдың ауылшаруашылығы мен қолөнерінің ерекшеліктерін айт?
2. Неге Қытайда ірі жериеленушілер пайда болды?

6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
6.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

6.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
6.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;

Ежелгі Қытай мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
1. Ежелгі Қытайдың қандай ғылыми жаңалықтары бүгінгі күнге дейін жетті?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын анықтау;
6.2.4.1 ежелгі қоғамның жазуды сипаттау;

3-тоқсан

Ежелгі Грекия

Ежелгі Грекия өркениетінің алғашқы бастауы
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі Грекия өркениеті бастауын қайдан алады?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

6.3.1.2 картадан ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды көрсету;
6.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру;

Ежелгі Грекиядағы қала-мемлекеттер
Зерттеу сұрағы:
1. VIII – VI ғғ. б. д. д. Ежелгі Грекиядағы қолөнер ерекшелігі?
2. Ежелгі Спарта Афинадан несімен ерекшеленді?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

6.3.1.2 картадан ежелгі өркениеттің аймағын, ірі қалаларды және астаналарды көрсету;
6.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
6.3.1.3 Афина мемлекетінде демократияның пайда болуын түсіндіру;
6.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;

Ежелгі Грекиядағы қоғамдық-саяси құрылым мен шаруашылық
Зерттеу сұрағы:
1. Ежелгі Грекия шаруашылығында қандай өзгерістер болды?
2. Ежелгі Грекия қоғамында майда дербес өндірушілер қоғмда кім болып табылды?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
6.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

6.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
6.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
6.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
6.1.1.2 қоғамның бай және кедей болып бөліну себептерін атау
6.1.2.2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшеліктерін анықтау;

Александр Македонский мемлекеті
Зерттеу сұрағы:
Неліктен Александр Македонский скифтерді бағындыра алмады?

6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

6.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
6.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;

3-бөлім Ежелгі Грекия мәдениеті

Ежелгі Грекияның тарихшылары мен философтары
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі Грек философтары мінсіз қоғамды қалай елестетті?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.3.1 ежелгі философтардың көзқарастарына қарапайым түсіндірме беру;

Ежелгі Грекия мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі Грекия өнері қандай болды?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру;
6.2.2.2 Ежелгі Қытай, Ежелгі Грекия, Рим империясының ғибадатханаларын сипаттау;

Ежелгі Грекия білім беру және ғылым
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі Грекияның гимназия, лицей, академиялары нені үйретті?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын анықтау;
6.2.4.1 ежелгі қоғамның дамуындағы жазудың рөлін сипаттау;

4-тоқсан

Рим империясының гүлденуі

Ежелгі Римнің саяси және қоғамдық құрылымы
Зерттеу сұрағы:
Рим ежелгі дүниенің ең қуатты империясына қалай айналды?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

6.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
6.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
6.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін талдау;
6.1.2.2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшеліктерін анықтау;

Рим империясы
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі Рим мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Ежелгі римдік қоғамның дамуы мәдениет арқылы қалай айқындалады?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
6.1.1.2 қоғамның бай және кедей болып бөліну себептерін атау;
6.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру;
6.1.2.2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшеліктерін анықтау;
6.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру;
6.2.3.1 ежелгі философтардың көзқарастарына қарапайым түсіндірме беру;
6.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау;

Спартактың көтерілісі ежелгі Римдегі құлдықты қалай сипаттайды?

6.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
6.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

6.1.2.2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшеліктерін анықтау;
6.3.2.3 Ежелгі Римдегі Спартак көтерілісін сипаттау, себептерін анықтау;

Дәуірлер төғысындағы Рим

Христиандықтың туындауы
Зерттеу сұрағы:
Христиандық неге тарала бастады?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау;
6.2.1.2 называть причины распространения христианства по всему миру;
6.2.1.1 негізгі діни ұғымдарды (Құдай, ғибадатхана, абыз, қасиетті жазбалар, пұт) түсіндіру;

Рим империясының алғашқы христиандары
Зерттеу сұрағы:
Христиан дінінің ерекшелігін айт?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау;
6.2.1.2 бүкіл әлемге христиан дінінің таралу себебін атау;
6.2.2.2 Ежелгі Қытай, Ежелгі Грекия, Рим империясының ғибадатханаларын сипаттау;

Ежелгі дүниенің мәдени мұрасы Зерттеу сұрағы:
Ежелгі дүниенің мәдени мұрасы қандай?

6.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

6.2.4.1 ежелгі қоғамның дамуындағы жазудың рөлін сипаттау;
6.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру;
6.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын анықтау;

      3) 7 сынып

      3-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақсаттары
Оқушы білу керек:


1-тоқсан

Рим империясының құлауы

Тарихтағы "орта ғасыр" түсінігі. Орта ғасыр тарихының хронологиялық шектері мен кезеңдері
Зерттеу сұрағы:
Феодалдық қатынас деген не?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.1 "ерте, орта, кейінгі орта ғасырлар" хронологиялық шегін білу және уақыт сызығында белгілеу;

Халықтардың Ұлы қоңысаударуы. Батыс рим империясының құрдырауы
Зерттеу сұрағы:
Неліктен Батыс Рим империясы құлады?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.2.8 халықтардыңҰлы қоныс аудару себептерін атау
7.3.2.1 Рим империясының құлдырау себептерін анықтау;

Византия империясы
Зерттеу сұрағы:
Неліктен Византия түрік қағаны Истемиге елші жіберді?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.7 ортағасырлық мемлекет территориясын картадан көрсету;
7.3.2.3 Византияның ішкі саясатын сипаттап, оның ұзақ өмір сүруінің себептерін анықтау;
7.3.2.4 Византияның дипломатиялық саясатын оның көршілес елдермен қарым-қатынасының мысалында қарастырып, сипаттау;

Киев Русі. Христиандықты қабылдауы
Зерттеу сұрағы:
Княгиня Ольганың Константинопольге сапары Киев Русін қалай өзгертті?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.7 ортағасырлық мемлекет территориясын картадан көрсету;
7.2.1.1 діннің адам дүниетанымына және әлеуметтік өміріне ықпалы;
7.2.3.3 Киев русінің мәдениет ерекшеліктерін айт;

Феодализм

"феодализм" түсінігі. Феодалдық типтегі шаруашылық жүргізу ерекшелігі
Зерттеу сұрағы:
Феодализнің негізгі ерекшеліктерін айт?

7.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
7.4 Экономикалық қатынастардың

7.4.2.1 экономикалық қатынастардың формаларын түсіндіру арқылы феодалдық шаруашылықтың ерекшеліктерін сипаттау;
7.4.1.1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау;
7.1.1.1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау;
7.1.1.2 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау;

Феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымы
Зерттеу сұрағы:
Феодалдық қоғам қалай ұйымдасқан?

7.1 "Әлеуметтік қатынастардың дамуы

7.1.1.1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау;
7.1.2.1 үстемдік етушілер мен бағыныштылардың (феодалдар мен шаруалардың) өзара қатынасын сипаттау;

Ортағасырлық қоғамды қаланың сәулеті мен өнерінің даму ерекшелігі
Зерттеу сұрағы:
Қалалардың пайда болуына не ықпал етті?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
7.4 Экономикалық қатынастардың

7.4.1.1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау;
7.2.2.2 өнердің (сәулет, сурет өнері) дамуына қоғамдағы өзгерістердің ықпалын анықтау;


2-тоқсан



Ислам тарихы

Исламның пайда болуы.
Араб халифаты. Исламның тарихында 610 - 1258 жылдар аралығында қандай басты оқиғалар орын алды
Зерттеу сұрағы:
Неге ислам идеясы араб тайпалары арасында тарады?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.7 ортағасырлық мемлекет территориясын картадан көрсету;
7.2.1.3 исламның пайда болу ерекшеліктерін атау;
7.3.1.3 феодал мемлекетінің даму кезеңдерін сипаттау
7.2.1.1 діннің адам дүниетанымына және әлеуметтік өміріне ықпалы;
7.3.2.5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау;

Мусылман әлемінде мәдениеттің дамуы
Зерттеу сұрағы:
Неліктен VIII-XII ғасырды ислам мәдениетінің "алтын ғасыры" деп атайды?

7.2 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

7.2.2.1 діннің әлем мәдениетіне ықпалынанықтау;
7.2.2.4 шығыстың ортағасырлық мәдениет етекшеліктерін сипаттау;
7.2.3.1 Шығыс ойшылдары жетістіктерінің маңызын бағалау;


Крест жорықтарының себептері, барысы мен салдары
Зерттеу сұрағы:
Крест жорығының себептерін айт?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
7.3 Экономикалық қатынастардың

7.3.2.6 картада оқиғаларды даму динамикасында белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарының себеп-салдарларын анықтау;
7.2.1.1 адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлінің ықпалын анықтау;

Христиандық Еуропа мен мұсылман әлемі Зерттеу сұрағы:
Крест жорықтары христиандық Еуропа мен мұсылман әлемін қалай өзгертті?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.2.6 картада оқиғаларды даму динамикасында белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарының себеп-салдарларын анықтау;
7.2.2.1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы діндердің әлемдік мәдениетке ықпалын анықтау;

Моңғолдар

Шыңғысхан.
Моңғол империясының құрылуы
Зерттеу сұрағы:
Монғолдар әлемдік империяны қалай құрды?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.7 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау;
7.3.2.5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау;
7.3.1.3 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін сипаттау;

Монғол жорықтарының еуразия этносаяси картасының қалыптасуына ықпалы
Зерттеу сұрағы:
Моңғолдардың жорықтары Еуразияның саяси картасын қалай өзгертті?

5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.7 картадан ортағасырлық мемлекеттер территориясын табу;
7.3.2.5 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату;

3-тоқсан

XIV ғасыр- XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам

"Қара індет". Франциядағы және Англиядағы шаруалар көтерілісі
Зерттеу сұрағы:
"Қара індет" не себепті жылдам таралды?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі 7.3 Развитие и взаимодействие политических систем
5.4 Экономикалық қатынастардың

7.3.2.2 антифеодалдық көтерілістердің себептері мен маңызын анықтау;
7.2.4.1 адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру;

Феодальные войны. Столетняя война. Война Алой и Белой роз
Исследовательский вопрос:
Назови причины феодальных войн?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату;

Образование централизованных государств в Европе
Исследовательский вопрос:
Как образовались централизованные государства в Европе?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату;

Абсолютизм: Батыс пен Шығыс

Феодал мемлекеттерінің даму кезеңдері.
Зерттеу сұрағы:
Англия, Франция,Ресей абсолюттік монархияның құрылу ерекшеліктері?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.3 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін сипаттау;
7.3.1.2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
7.3.1.6 "парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Боярлар Думасы" ұғымдарын түсіндіру;

Шығыс елдеріндегі абсолютизм ерекшеліктері: Қытай, Жапония, Осман империясы
Зерттеу сұрағы:
Моңғолдардың шапқыншылығы Қытайда абсолюттік монархияның құрылуына қалай ықпал етті?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
7.3.1.5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әр түрлі елдердің билеушілерінің қызметін салыстыру;

Зерттеу сұрағы:
Осман империясы қандай мемлекеттерді басып алды?

7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.3.1.2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
7.3.1.5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі елдердің билеушілерінің қызметін салыстыру;

Сауда, қолөнер және әлемді игеру

Ұлы Жібек жолы. Халықаралықсауда мен саяхат. Қытайдағы Мин династиясының теңіз саяхаттары
Зерттеу сұрағы:
Ұлы Жібек жолының маңызын айт?

7.4 Экономикалық қатынастардың

7.4.1.2 ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру;

XV- XVI ғғҰлы географиялық жаңалық ашу және олардың салдары
Зерттеу сұрағы:
Ұлы географиялық жаңалық ашу неліктен мүмкін болды?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
7.4 Экономикалық қатынастардың

7.4.1.2 ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру;
7.2.4.3 картадан XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыт-бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық ашылулардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау;

XV ғ америка халықтары. Алғашқы отарлау империялары (Португалия және Испания)
Зерттеу сұрағы:
Ұлы географиялық ашулар әлемді қалай өзгертті?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі
7.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

7.2.4.3 картадан XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыт-бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық ашылулардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау;
7.3.2.7"отаршылдық саясат" ұғымын түсіндіру (Испания және Португалияның жаулап алуының мысалында);

4-тоқсан

Қайта өрлеу дәуірі

Батыс еуропадағы қайта өрлеу дәуір мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Қайта өрлеу дәуірі өнердің дамуын қалай өзгертті?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

7.2.2.3 Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін сипаттау;

Гуманистер идеясы
Зерттеу сұрағы:
Батыс Еуропа гуманистері нені армандады?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

7.2.3.2 гуманистік идеялардың орта ғасырлық мәдениеттің дамуына ықпалын анықтау;

Шығыстың ортағасырлық мәдениеті
Херттеу сұрағы:
Шығыстағы Ренессанс әлемдік мәдениетті қалай байытты?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

7.2.2.4 Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау;
7.2.3.1 Шығыс ойшылдары жетістіктерінің маңызын бағалау;

Реформация

Реформация себептері. Мартин Лютердің наразылығының тарихи маңызы
Зерттеу сұрағы:
Мартин Лютердің наразылығы Еуропаны қалай өзгертті?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

7.2.1.1 адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлінің өзгеру себептерін анықтау;
7.2.1.2 тарихи процестердің контекстінде "гуманизм", "реформация", "протестантизм", "лютеранство", "кальвинизм", "контр- реформация", "кезуиттер ордені" ұғымдарын түсіндіру;

Ғылыми
революция

Әлемнің қазіргі ғылыми суретінің негізін қалаушылар және олардың ізбасарлары
Зерттеу сұрағы:
Жердің Күнді айналатынын қай ғалым дәлелдеді?

7.2 Мәдениеттің дамуы және өзрара әрекеттесуі

7.2.4.2 жаратылыстану ғылымдарының келешектегі дамуы үшін кейінгі орта ғасырлар кезеңінде Жердің құрылысы туралы жасалған ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын анықтау;
7.2.4.1 адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру;

      4) 8 сынып

      4-кесте

Ұзақмерзімді жоспар

Ұзақмерзімді жоспар мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқу мақсаттары
Оқушы білуі тиіс:


1-тоқсан

Өнеркәсіп төңкерісі және оның әлемді өзгертудегі ықпалы

"Жаңа заман"түсінігі жәнеоның
ерекшелігі
Зерттеу сұрағы:
Жаңа заманның негізгі ерекшеліктерін айт?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.1.5 "жаңа заман", "абсолютизм", индустриалді өркениет", "капиталистік қатынастар";

XVII ғ Англиядағы буржуазиялық революция.
Зерттеу сұрағы:
XVII ғасырдың ортасындағы Ағылшын революциясы қандай маңызға ие болды?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялар- дың себептерін сипаттау;
8.1.1.1 "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы" \пролетариат\ ұғымдарын қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін қолдану;
8.1.2.1 қоғамдық қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтай білу;

Өнеркәсіп төңкерісі және индустриальді қоғамның әәлеуметтік құрылымы
Зерттеу сұрағы:
Неге Англияда өнеркәсіп төңкерісі басталды?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.1.1.2 мануфактура, фабрикалардың пайда болуы мен жалдамалы жұмысшы табының қалыптасуы арасындағы байланысты анықтау;
8.4.1.1 себеп-салдарды анықтау арқылы Еуропадағы феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа (мануфактура, фабрика) өту процесін түсіндіру;
8.4.1.2 Англияның әлемдік жетекші держава ретінде қалыптасуындағы өнеркәсіп төңкерісінің рөлін сипаттау;
8.4.2.2 қоғамның индустрияға дейінгі және индустриялық даму кезеңдерінің арасындағы айырмашылығын анықтау;

XVIІI ғасырдағы Үндістан және Ұлыбритания. Отарлық империялардың құрылуы

Ұлы Моңғол империясының тоқырауы мен құлдырауы.
XVII – XVIII ғ Үндістан.
Зерттеу сұрағы:
Қай мемлекет Үндістан билігіне келді?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.2.1 использовать произведения искусства для интерпретации исторических событий;
8.1.1.3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау (Қытай, Үндістан, Жапония);


Еуропалық державалардың отарлық саясаты мен Шығыс мемлекеттері
Зерттеу сқрағы:
Британдықтар саудагерлерден Үндістанның билеушілеріне қалай айналды?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.3.2. еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
8.4.1.4"экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру;

Ағартушылық идеяларының таралуы.
АҚШ тәуелсіздігі және құрылуы үшін соғыс

Ағартушылық дәуірдің тұлғалары. Еуропада және Солтүстік Америкада революциялық идеялардың таралуына ағартудың рөлі
Зерттеу сұрағы:
Еуропалық билеушілердің қайсысының "ағартушылық" ұстанымы басым болды?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.1.1 қоғамда дін рөлінің шектелуіне байланысты адамдар өмірінде орын алған өзгерістерді анықтау;
8.2.3.2 Ағартушылық Дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау;

Солтүстік Америкадағы Британдық отаршылдықтың әлеуметтік-экономикалық дамуы.
АҚШтың тәуелсіздігі мен құрылуыүшін соғыс
Зерттеу сұрағы:
Солтүстік Америкада капиталистік қатынастың даму ерекшеліктерін атау?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялар- дың себептерін сипаттау;
8.2.3.2 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі;
8.3.1.1 республикалық басқару құрылымның ерекшеліктерін анықтау;

2-тоқсан

Француз буржуазиялық революциясы
ның XVIII ғ. Наполеон Бонапарт дәуіріндегі Францияның шапқыншылық соғыстары

Абсолютизм тоқырауы мен Француз революциясының басталуы
Зерттеу сұрағы:
1789-1799 жылдар аралығында Францияда қандай өзгерістер орын алды?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялар- дың себептерін сипаттау;
8.1.1.1 "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы" \пролетариат\ ұғымдарын қоғамның әлеуметтік құрылымын жан-жақты түсіндіру үшін қолдану;
8.1.2.1 қоғамдық қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау;

XVIII ғ. Француз революциясының негізгі кезеңдері
Зерттеу сұрағы:
Француз революциясының негізгі нәтижесін қандай?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;
8.2.2.2 өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін (неоклассицизм, романтизм, импрессионизм, реализм) анықтау;
8.3.1.1 республикалық құрылымның ерекшеліктерін анықтау;

Наполеон Бонапарт дәуіріндегі Францияның шапқыншылық соғыстары Зерттеу сұрағы:
Наполеон империясы қалай құрылды және оның құлдырау себептері неде болды?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;
8.3.2.4 империалистік соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне ықпалын бағалау (Наполеон соғыстары мысалында);

XIX ғасырдағы империялар және олардың бақталастығы

Ресей империясының құрылуы және оның саясаты
Зерттеу сқрағы:
Ресейдегі қайтақұруды кім бастады?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.3.2.2 XVIII-XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау;
8.4.2.1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін салыстыру;

XIX ғ Иранның жағдайы.
Ирандағы ағылшын-орыс бақталастығы
Зерттеу сұрағы:
Неліктен Ресей мен Ұлыбритания Иранға ықпал етуге бәсекелес болды?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.4.2. түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін салыстыру;
8.3.2.2 XVIII-XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау;
8.3.1.6 XVIII-XIX ғ мемлекетттердің әлеуметтік-саяси дамуын сипаттау;

Осман империясындағы тоқыраудың күшеюі Танзимат реформалары
Зерттеу сұрағы:
Осман империясын сақтап қалуға Танзимат саясаты көмегін тигізді ме?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.4.2.1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін салыстыру;
8.3.2.2 XVIII-XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау;
8.3.1.6 XVIII-XIX ғ мемлекетттердің әлеуметтік-саяси дамуын сипаттау;


Қырым соғысы себептері мен салдары
Зерттеу сұрағы:
Қырым соғысының себептері мен салдары қандай болды?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.4 басқыншылық соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне ықпалын бағалау;

3-тоқсан

XІX ғасырдағы Қытай мен Еуропа елдері

Цин империясының оқшаулану саясаты. "Апиын соғысы"
Зерттеу сұрағы:
Неге Англия Қытайға қарсы"апиын соғысын бастады?

5.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.2 XVIII-XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау;

XIX ғ соңындағы Қытай. Ихэтуаней көтерілісі
Зерттеу сұрағы:
Неліктен Апиын соғысы осы күнге дейін қытай халқының есінде?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.3.2.6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
8.4.1.4 "экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру;
8.1.1.3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау;
8.2.1.2 миссионерліктің міндеттерін анықтай білу;

Революциялық идеялардың XІX ғасырдағы Еуропаға әсері

XIX ғ еуропа елдері.
Еуропадағы 1848 ж. буржуазиялық революциялар және жаңа идеялардың қалыптасуы
Зерттеу сұрағы:
1848 ж революциялар Еуропада не өзгертті?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялар дың себептерін сипаттау;
8.1.2.1 қоғамдық қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау;

Франция-Пруссия соғысы. Германияның бірігуі.
Италияның бірігуі
Зерттеу сұрағы:
Италия мен Германыяның бірігу жолдарын айт?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.1.4 әртүрлі елдердің бір уақыт кезеңіндегі тарихи оқиғаларын салыстыру арқылы ұлттық мемлекеттердің (Италия, Германия) қалыптасу маңызын анықтау;

XІX ғасырдағы Ресейдегі қоғамдық-саяси ойдың дамуы

XIX ғ ресейдің дамуы. Ресей самодержавиясының тоқырауы
Зерттеу сұрағы:
Нелітен Ресей экономикалық қатынас тұрғысынан батыс Еуропадан артта қалды?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.4.2.1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін салыстыру;
8.3.1.6 XVIII-XIXғ мемлекетттердің әлеуметтік-саяси дамуын сипаттау;


Жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың пайда болуы
Зерттеусұрағы:
XVIII -XIX ғ қоғамдық-саяси негізгі қозғалыстарды айт?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.3.1 Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың (халықшылдық, либерализм) пайда болу себептерін анықтау;
8.3.1.3 тарихи оқиғаны түсіндіру үшін "басыбайлы құқық", "декабристер", "халықшылдар", "жеке террор", "пролетариат диктатурасы" ұғымдарын қолдану;
8.2.3.3 К. Маркстың көзқарастарын және марксизмнің қоғамдық өмірге ықпалын түсіндіру;

XІX ғасырдағы Үндістан мен Үндіқытайда
ғы еуропалық үстемдік

Үндістандағы сипай көтерілісі
Зерттеу сұрағы:
Сипайлардың көтерілісі Үндістан өмірін өзгертуге қалай ықпал етті?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
8.1.1.3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау;

Үндістанды билеудегі өзгерістер.
Үндістан Ұлттық конгрестің құрылуы
Зерттеу сқрағы:
Ұндістандық ИНК халқының өмірінде не өзгерді ?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;


Әлемді отарлауға бөлудің аяқталуы. Әскери-саяси блоктардың құрылуы
Зерттеу сұрағы:
Әлемдік отарлау жүйесі қала қалыптасты?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.2.3 отаршылдық экспансияның салдарларын талдау арқылы XIX ғасырдағы әлемнің саяси картасындағы негізгі өзгерістерді анықтау;

4-тоқсан

Америка Құрама Штаттарының күшеюі.
"Жапонияның ашылуы"
Алысшығыс саясаты

XIX ғ бірінші жартысында әлеуметтік-экономикалық даму. "Монро доктринасы"
Зерттеу сұрағы:
Қандай территориялар АҚШқа қосылды?

8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.3.1.2 АҚШ-тың батыс бағытындағы экспансия саясатын сипаттау;
8.3.1.6 XVIII-XIX ғ мемлекетттердің әлеуметтік-саяси даму ерекшеліктерін атау;

АҚШ 1861-1865 ж Азаматтық соғыс. Реконструкция кезеңі
Зерттеу сұрағы:
АҚШ-тағы құлдық қалай жойылды?

8.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

8.1.2.2 трансатлантикалық құлдықтың ерекшеліктерін анықтау;

Жапонияның дамуы еуропа елдерінің алысшығыс саясаты және Жапонияның ашылуы
Зерттеу сұрағы:
Неге Жапония жаулап алу соғысын бастады?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

8.4.1.3 АҚШ-ғы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтау;
8.4.2.1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін анықтау;
8.3.2.6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
8.4.2.2 қоғамның индустрияға дейінгі және индустриялық даму кезеңдерінің арасындағы айырмашылығын анықтау;
8.2.1.2 миссионерліктің міндеттерін анықтау;

Суретшілер мен жазушылардың көзқарасымен
XІX ғасырдағы өзгерістерге шолу

XIX ғ өнер және оның бағыттары.
Зерттеу сұрағы:
XІX ғасырдағы өнер мен әдебиет әлеуметтік әділетсіздікті қалай суреттейді?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.2.2 өнердегі негізгі стильдер мен ағымдарды (неоклассицизм, романтизм, импрессионизм, реализм) анықтау;
8.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;

XIX ғ әдебиетіндегі әлеуметтік әділетсіздік идеялары.
Зерттеу сұрағы:
XIX ғ реалист-жазушылардың негізгі идеяларын айт.?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
8.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;
8.3.2.5 тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын қолдану;

Ғылыми ойдың дамуы

Батыс ғалымдары мен ойшылдарының ғылыми жаңалықтары
Зерттеу сұрағы:
XIX ғасырдағы қай ғылыми жаңалықтың адамдар өміріне ықпалы зор болды?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.4.1 өзгерістер мен сабақтастықты көрсету арқылы адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңызын талдау;
8.2.1.1 қоғамда дін рөлінің шектелуіне байланысты адамдар өмірінде орын алған өзгерістерді анықтау;


Шығыс елдерінің ғылымы мен мәдениеті
Зерттеу сұрағы:
Шығыс мәдениетінің негізгі ерекшеліктерін айт?

8.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

8.2.4.1 өзгерістер мен сабақтастықты көрсету арқылы адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңызын анықтау;

      5) 9-сынып

      5-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақматтары.
Білім алушы тиіс:


1-тоқсан

ХХ ғасырдың басындағы әлем

Кіріспе
Зерттеу сұрағы:
ХХ ғ басында әлем картасы қандай болды?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.5 ХХ ғасырдың басындағы әлемнің аумақтық бөлінуін және мемлекеттердің саяси құрылымын сипаттау;

 
Зерттеу сұрағы:
Жаңа технологиялар мен ғылыми ашулардың нәтижесінде ХХ ғасырдың басында қандай өзгерістер орын алды?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
9.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

9.2.4.2 тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын тұжырымдау арқылы ғылымның әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін бағалау;
9.4.1.1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейер өндірісі, стандарттау) мемлекеттердің шаруашылық жүйесінің дамуына ықпалын бағалау;
9.4.1.2 индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "модернизация" ұғымын түсіну;

Зерттеу сұрағы:
XIX ғасырдың аяғы - ХХ ғасырдың басында өнер қалайша өзгерді?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.2.1 XIX ғасырдағы - XX ғасырдың басындағы өнердегі негізгі ағымдарды сипаттау (модернизм, символизм, реализм, авангардизм);
9.2.2.2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау;

Бірінші дүниежүзілік соғыс

XIX ғ соңында –XX ғ басындағы халықаралық қатынастар.
Зерттеу студиясы:
Неге Италия мен Германия агрессивті халықаралық саясатты таңдады?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.6. XIX ғ соңында –XX ғ басындағы халықаралық қатынастарды сипаттау;
9.3.2.7 "ескі" және "жаңа" "ұлы державалар", әлемді "қайта жасау", "отарлау бөлу" ұғымдарын анықтай білу;

Бірінші дүниежүзілік соғыс а
Зерттеу сұрағы:
Бірінші дүниежүзілік соғыстың себебі қандай?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.1 Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғышарттары мен себептерін айқындау;

Зерттеу сұрағы:
Бірінші дүниежүзілік соғыстың негізгі шайқастары қандай?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.4.3 Бірінші дүниежүзілік соғыс оқиғаларының барысы мен нәтижелеріне түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегиялардың рөлін бағалау;

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлем

Зерттеу сұрағы:
Бірінші дүниежүзілік соғыс әлем картасын қалай өзгертті?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.2 әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді сипаттау арқылы империялардың (Австро - Венгрия, Ресей империясы, Осман империясы) ыдырау себептерін тұжырымдау;

Қайталау-қорытындылау сабағы


әскери блоктардың қалыптасуын, себептерін, негізгі шайқастарды, Бірінші дүниежүзілік соғыстың қорытындысын қайталау;

Зерттеу сұрағы:
Неліктен Ұлттар Лигасы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемде бейбітшілікті сақтай алмады?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.4 Ұлттар Лигасының қызметі мен Версаль-Вашингтон жүйесін талдау және бағалау;


2-тоқсан

Зерттеу сұрағы:
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін батыстық қоғам қалай өзгерді?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;

1917 жылғы Ресейдегі революция

Зерттеу сұрағы:
Ресейдегі самодержавие не себепті жойылды?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;

Зерттеу сұрағы:
Большевиктер Уақытша үкіметтің билігін қалай жойды?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

9.1.1.1 әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан социалистік революциясының әсерін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:
Неліктен қоғам "қызылдар" мен "ақтарға" қақ жарылды?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

9.1.1.1 әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан социалистік революциясының әсерін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:
1917-1924 жылдарда Ресей қаншалықты өзгерді?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.1.1.1 әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан социалистік революциясының әсерін сипаттау;
9.2.1.1 описывать взаимоотношения государства и религии, выявляя и сравнивая особенности исторических периодов;

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдері

Зерттеу сұрағы:
Неліктен Мұстафа Кемалді "Ататүрік" деп атады?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.1.1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін салыстыру арқылы мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау;

Зерттеу сұрағы:
Сунь Ятсеннің үш қағидаты Қытайды қалайша өзгертті?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;

Зерттеу сұрағы:
Азия елдерінде ұлттық сана-сезімінің өсуіне қандай идеялар әсер етті?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;


3-тоқсан

Ұлы дағдарыстың себептері мен салдарлары

Зерттеу сұрағы:
Неліктен АҚШ-та 1920-шы жылдарды "гүлдену кезеңі" деп атайды?

9.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

9.4.1.2 индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "модернизация" ұғымын түсіну;
9.4.1.1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейер өндірісі, стандарттау) мемлекеттердің шаруашылық жүйесінің дамуына ықпалын бағалау;

Зерттеу сұрағы:
Уолл-стриттің күйреу себептері мен салдары?

9.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

9.4.1.3 тарихи оқиғаларды талдау үшін "бағалы қағаздар нарығы", "акция", "алыпсатарлық", "қор биржасы", "несие", "банкроттық", "инфляция" ұғымдарын пайдалану;
9.4.1.4 фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып, индустриялық қоғам қайшылықтарының (өндіру мен тұтыну теңгерімі) шиеленісу себептерін анықтау;

Зерттеу сұрағы:
Әлем елдері Ұлы дағдарыстан қалай шықты?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
9.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

9.2.4.1 әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы кейнсианстік теориясының рөлін сипаттау;
9.4.1.5 1930 жылдардағы құрылымдық экономикалық дағдарыстың нәтижесінде АҚШ пен Жапонияның экономикасында орын алған өзгерістердің себептерін анықтау;
9.3.1.3 дүниежүзілік экономикалық дағдарырыстан шығудың түрлі жолдарын түсіндіру (АҚШ, Франция, Германия);

Тоталитарлық режимдер: Шығыс

Зерттеу сұрағы:
Сталиннің билігі тұсында КСРО қалай дамыды?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
9.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

9.1.1.2 социалистік қоғамның дамуына байланысты әлеуметтік топтардың (жұмысшы табы, шаруалар, зиялылар) мәртебесіндегі өзгерісті талдау;
9.4.2.1 "жоспарлы экономика", "нарықтық экономика" ұғымдарын қолдана отырып, XX ғасыр бірінші жартысындағы капитализм мен социализмнің экономикалық жүйелерін салыстыру;
9.3.1.2 тоталитаризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру;

Зерттеу сұрағы:
"Адамның жандүниесінің инженерлері": Сталин өнерді халыққа ықпал ету үшін қалай пайдаланды?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.2.1 XIX ғасырдағы - XX ғасырдың басындағы өнердегі негізгі ағымдарды сипаттау (модернизм, символизм, реализм, авангардизм);
9.2.2.2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау;

Зерттеу сұрағы:
"Танака меморандумы" қаншалықты қауіпті болды?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
9.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

9.1.2.1 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау;
9.3.1.2 тоталитаризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру;
9.4.1.5 1930 жылдардағы құрылымдық экономикалық дағдарыстың нәтижесінде АҚШ пен Жапонияның экономикасында орын алған өзгерістердің себептерін анықтау;

Тоталитарлық режимдер: Батыс

Зерттеу сұрағы:
Неліктен фашизм Италия мен Германияда өрбіді?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.1.2.1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялардың (фашизм, тоталитаризм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау;
9.3.1.2 тоталитаризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру;

Зерттеу сұрағы:
Нацистердің саясаты Германия тұрғындарына қандай әсерін тигізді?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.1.2.1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеялогиялардың (фашизм, тоталитаризм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау;
9.3.1.2 тоталитаризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру;

Зерттеу сұрағы:
Неліктен "Халық майданы" Францияда билікке ие болды, ал Испанияда жеңіліс тапты?

9.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.1.2.1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялардың (фашизм, тоталитаризм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау;
9.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;


4-тоқсан

Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен салдары

Зерттеу сұрағы:
Екінші дүниежүзілік соғыс қашан және неліктен басталды? (1941 жылдың маусымына дейін)?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарларын талдау;

Зерттеу сұрағы:
"Барбаросса" жоспары неліктен күйреді?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.4.3 тарихи оқиғаларға түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегиялардың рөлін бағалау

Зерттеу сұрағы:
Кеңес Одағының фашистік Германияға қарсы соғысы неліктен Ұлы Отан соғысы деп аталды?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарларын талдау;

Зерттеу сұрағы:
Екінші дүниежүзілік соғыстың қорытындылары мен сабақтары қандай болды?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;
9.3.2.3 анализировать причины, характер и последствия Второй мировой войны;

Отарсыздандыру үдерісінің жаңа кезеңі

Зерттеу сұрағы:
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі отарлардың жағдайы қандай болды?

9.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарларын талдау ;

Зерттеу сұрағы:
Неліктеп Үндістанда тәуелсіздікке жету жолдары түралы түрлі қозқарастар қалыптасты?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.1.1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін салыстыру арқылы мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау;

ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы дін және мәдениет

Зерттеу сұрағы:
ХХ ғасырдың бірінші жартысында әлем айтарлықтай зайырлы болды ма?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.1.1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін салыстыру арқылы мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау;
9.2.1.2 "секуляризация" "ұждан бостандығы", "зайырлы мемлекет", "мемлекеттік дін" ұғымдарын түсіндіру;

Зерттеу сұрағы:
ХХ ғасырдың бірінші жартысында ғылым мен мәдениет қалай дамыды?

9.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

9.2.4.2 тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын тұжырымдау арқылы ғылымның әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін бағалау;
9.2.2.2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау;
9.2.3.1 "позитивизм", "прагматизм", "экзистенциализм" ұғымдарын тарихи кезеңді сипаттау үшін қолдану;

      6) 10 -сынып

      6-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу пәнінің мазмұны

Оқыту мақматтары.
Білім алушы тиіс:


1-тоқсан

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасы

Зерттеу сұрағы:
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемнің саяси картасы қалай өзгерді?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.8 ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді тұжырымдау және бағалау;
10.3.2.4 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.3.2.1 отаршылдық жүйе күйреуінің себептері мен салдарларын талдау;

Зерттеу сұрағы:
Биполярлық әлемдік жүйе қалай қалыптасты?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.2 "қырғи қабақ соғыс" ұғымын түсіндіру үшін тарихи оқиғаларды талдау;
10.3.2.3 тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
10.3.2.8 ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді тұжырымдау және бағалау;

Зерттеу сұрағы:
ХХ ғасырдың екінші жартысындағы отарсыздандыру процесі неліктен күшейді?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.1.1.1 выявлять изменения социальной структуры в связи с отказом от социалистического пути развития;
10.3.1.3 выявлять закономерности исторического развития государств;
10.3.2.1 анализировать причины и последствия распада колониальной системы;

Раздел 1
Халықаралық ұйымдардың қалыптасуы

Зерттеу сұрағы:
Неліктен Біріккен Ұлттар Ұйымы Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясын жариялады?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.3.2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын бағалау;
10.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекеттеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы, ЕҚЫҰ, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот);

Зерттеу сұрағы:
БҰҰ Халықаралық Сотының қызметі қандай?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.3.2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын сипаттау;
10.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекеттеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы, ЕҚЫҰ, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот);

Зерттеу сұрағы:
Халықаралық құқық қорғау ұйымдары қаншалықты тиімді?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.3.2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын бағалау;
10.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекеттеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын түсіндіру (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы, ЕҚЫҰ, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот);

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемдік экономиканың дамуы

Зерттеу сұрағы:
Неліктен XX ғасырдың екінші жартысында "әл-ауқатты мемлекеттер" экономикалық дағдарысқа ұшырады?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
10.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

10.3.1.1 "әл-ауқатты мемлекеттер" ұғымын 1970 - 1980 жж. әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін қолдану;
10.4.1.1 XX ғасырдың 70-жылдарындағы жұмыссыздықтың себеп-салдарын талдау;
10.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "стагнация" ұғымдарын пайдалана отырып, XX ғасырдың екінші жартысындағы мемлекеттердің экономикалық дамуын түсіндіру;


Түзету жұмысы

сабақтың ұйымдастыру және тақырыптық материалын есту және есту-көру арқылы қабылдау және қайта жаңғырту; үзілістерді, сөйлемнің басы мен аяғын, сөздегі екпінді стационарлы аппаратура немесе жеке есту аппарат көмегімен айқындау;
даталарды, негізгі оқиғаларды, себептерін есте сақтау; қорытынды, тұжырым жасау.


2-тоқсан

Зерттеу сұрағы:
XX ғасырдың 60-70- жылдарында КСРО қандай экономикалық қиыншылықтарға тап болды?

10.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

10.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "стагнация" ұғымдарын пайдалана отырып, XX ғасырдың екінші жартысындағы мемлекеттердің экономикалық дамуын түсіндіру;
10.4.1.4 себеп-салдарлық байланыстарды талдау арқылы социалистік шаруашылық жүйесінің дамуындағы қарама-қайшылықтарды анықтау;
10.4.2.1 экономикалық жүйелердің тиімділігін интерпретациялау және негіздеу;

Зерттеу сұрағы:
"Азиялық серпіліс" неліктен мүмкін болды?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
10.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

10.4.2.1 экономикалық жүйелердің тиімділігін интерпретациялау және негіздеу;
10.4.1.5 Оңтүстік - Шығыс Азия мемлекеттерінің қарқынды экономикалық дамуына ықпал ететін негізгі факторларды айқындау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін анықтау;

Қос кеңістікті әлем

Зерттеу сұрағы:
1946-1963 жылдар аралығындағы "қырғи-қабақ соғысының" ерекшеліктері қандай?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.2 "қырғи қабақ соғыс" ұғымын түсіндіру үшін тарихи оқиғаларды талдау;
10.3.2.3 тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау;

Зерттеу сұрағы:
1979-1985 жылдар аралығындағы "қырғи-қабақ соғысының" ерешеліктері қандай?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.3 тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
10.3.2.5 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарларын тұжырымдау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау;

Зерттеу сұрағы:
Саманта Смиттің КСРО-ға сапары неге мүмкін болды?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.4 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау;

Зерттеу сұрағы:
Қырғи-қабақ соғыстың аяқталуының себептері қандай болды?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.4 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;

Зерттеу сұрағы:
Қырғи-қабақ соғыстың аяқталуымен әлемдегі қауіпсіздік артты ма?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.4 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.3.2.8 ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді тұжырымдау және бағалау;
10.3.2.5 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарларын тұжырымдау;


3-тоқсан

Аумақтық мәселелерді шешудегі халықаралық ұйымдар

Зерттеу сұрағы:
БҰҰ Таяу Шығыстағы дағдарысты шешудің қандай бейбіт жолдарын ұсынады?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.5 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарларын тұжырымдау;
10.3.2.6 халықаралық шиеленістерді реттеудегі БҰҰ-ның қызметін бағалау;

Зерттеу сұрақтары:
"Араб көктемінің" себептері мен салдары қандай?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.5 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарларын тұжырымдау;
10.3.2.6 халықаралық шиеленістерді реттеудегі БҰҰ-ның қызметін бағалау;
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау;

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қоғамның дамуы

Зерттеу сұрағы:
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлем елдерінің әлеуметтік құрылысы қалай өзгерді?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.1.1.1 социалистік даму жолынан бас тартуға байланысты әлеуметтік құрылымдағы өзгерістерді анықтау;
10.1.2.1 батыс және шығыс мемлекеттеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтап, тігінен және көлденеңінен мобильділікке мысал келтіру;
10.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;

Зерттеу сұрағы:
1949 жылы коммунистік партияның билікке келу нәтижесінде Қытайда әлеуметтік құрылыс қалай өзгерді?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі
10.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

10.4.1.4 себеп-салдарлық байланыстарды талдау арқылы социалистік шаруашылық жүйесінің дамуындағы қарама-қайшылықтарды анықтау;
10.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау;

Зерттеу сұрағы:
Неліктен әлем елдерінің әлеуметтік даму деңгейі әртүрлі?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.1.2.1 батыс және шығыс мемлекеттеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
10.1.2.2 әлемнің жетекші және дамушы мемлекеттеріндегі халықтың өмір сүру деңгейіне әсер ететін факторларды анықтау;
10.3.1.1 "әл-ауқатты мемлекеттер" ұғымын 1970 - 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін қолдану;

Бүгінгі қоғамдағы дін

Зерттеу сұрағы:
Діннің бүгінгі қоғамдағы рөлі қандай?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;
10.2.1.3 тарихи процестің сабақтастығын орнату арқылы адамзаттың өркениетті даму жолдарын қалыптастырудағы әлемдік діндердің рөлін анықтау;

Зерттеу сұрағы:
Бүгінгі қоғамның қандай проблемалары деструктивті діни ұйымдардың ықпалымен байланысты?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.1.1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың іс-әрекетінмен таныстыру;
10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;

Зерттеу сұрағы:
Дінаралық диалогті орнатуда Астана қаласында өтетін әлемдік және дәстүрлі діндер съезі қандай рөль атқарады?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;
10.2.1.3 адамзаттың өркениетті даму жолдарын қалыптастырудағы әлемдік діндердің рөлін анықтау;

Бүгінгі әлемдегі лаңкестік қаупі

Зерттеу сұрағы:
Адамзат үшін лаңкестік неліктен қауіпті?

10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.3.2.7 қазіргі кездегі халықаралық лаңкестік және экстремизм проблемасын талдау;
10.3.2.5 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарларын тұжырымдау;

Зерттеу сқрағы:
Қазіргі әлемде діни фундаментализм қаншалықты қауіпті?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.1.1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың іс-әрекетіне баға беру;
10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;


4-тоқсан

Қазіргі әлемнің жаһандануы

Зерттеу сұрағы:
Жаһанданудың негізгі ерекшеліктері қандай?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы

10.1.2.3 қоғамның тарихи даму бағытын үлгілей отыра, жаһандану процесіне байланысты қазіргі әлемдегі әлеуметтік өзгерістерді (еңбек миграциясы, әлеуметтік интеграция) бақылау;
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау;

Зерттеу сұрағы:
Жаһандану саясат пен әлемдік экономиканың дамуына қаншалықты ықпал етеді?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.4 Экономикалық қатынастардың дамуы

10.1.2.3 жаһандану процесіне байланысты қазіргі әлемдегі әлеуметтік өзгерістерді бақылау (еңбек миграциясы, әлеуметтік интеграция);
10.4.1.3 жаһандану жағдайындағы экономикалық интеграцияның маңызын бағалау;
10.4.2.2 постиндустриалды қоғамның басты экономикалық ресурсы ретінде ақпараттың рөлін анықтау;

Зерттеу сұрағы:
Жаһандану заманында ұлттық біртектілікті қалай сақтауға болады?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.3.3 жаһандану жағдайында ұлттық мәдени құндылықтарды сақтаудың маңыздылығын дәлелдеу;
10.2.2.2 ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХI ғасырдың басындағы бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына ықпалын бағалау;

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы- ХХI ғасырдың басындағы ғылым, білім, технология

Зерттеу сұрағы:
Әлемдік ғылымның дамуында Байқоңыр ғарыш айлағының маңызы қандай?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.4.1 ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарын бағалау;
10.2.4.2 жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау;

Зерттеу сұрағы:
Ғылым қазіргі адамдардың өмірін қалай өзгертті?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.4.2 жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау;
10.2.4.1 ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарын бағалау;
10.2.4.3 ғылыми жаңалықтардың (генетика, микробиология, ақпараттық технологиялар, нано технологиялар, ядролық физика) қоғам дамуына ықпалын талдау

Зерттеу сұрағы:
Неліктен білім адамның бәсекеге қабілеттілігінің факторы болып табылады?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.4.2 жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау;

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы- ХХI ғасырдың басындағы мәдениет

Зерттеу сұрағы:
ХХ ғасырдағы мәдени қайраткерлерінің адамзаттың рухани дамуына қандай әсері болды?

10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі
10.3 Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.2.1 танымал өнер қайраткерлерінің қоғамның дамуына ықпалын талдау және олардың қызметіне дүниежүзілік тарих контекстінде өзіндік баға беру;
10.2.2.3 ақпараттық қоғам жағдайындағы көркем шығармашылықтың жаңа түрлерінің қалыптасуын сипаттау;
10.2.3.1 түрлі философиялық көзқарастардың қазіргі қоғамдық өмірге ықпалын бағалау общественную жизнь;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау;

Зерттеу сұрағы:
Қоғамның рухани дамуына бұқаралық мәдениеттің әсері қандай?

10.1 Әлеуметтік қатынастардың дамуы
10.2 Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі

10.2.2.2 ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХI ғасырдың басындағы бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына ықпалын бағалау;
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым Министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 645-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптар үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – құқық туралы базалық білімдерді оқыту, құқықтық тұрғыдан сауатты азаматты тәрбиелеу, естімейтін білім алушылардың бойына құқықтық мәдениетті сіңіру, мемлекеттік заңдар мен қоғамның нормаларын құрметтеу, өз азаматтық құқықтар мен міндеттерін жүзеге асыру үшін білім мен дағдыларды қалыптастыру.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) Қазақстандық құқық салаларының негізгі түсініктері мен мазмұны туралы білімдерді қалыптастыру;

      2) естімейтін білім алушыларда іргелі құқықтық және әлеуметтік құндылықтар жүйесі: адам құқықтары, демократия, азаматтық қоғам, заңдылық пен құқықтық тәртіп туралы білімдерін қалыптастыру;

      3) құқықтық мемлекеттің белгілері мен ерекшеліктері туралы түсінік қалыптастыру;

      4) оқу және практикалық әрекет барысында құқықтық ақпаратты іздеу және қолдану дағдыларын қалыптастыру;

      5) заңмен реттелетін мінез-құлық пен іс-әрекеттің тиісті формаларын таңдау кезінде құқықтық білім мен дағдыларды пайдалану қабілеттерін қалыптастыру және дамыту;

      6) түзету және дамыту міндеттерін жүзеге асыруға қажетті тиімді әрекет түрлерін (жіктеу, эксперимент, болжау) модельдеу.

      4. Түзете – дамыту міндеттері:

      1) проблемаларды шешу және шешім қабылдау барысында сыни ойлауын дамыту;

      2) естімейтін білім алушыларға арнайы білім беруді сапалы дараландыру мүмкіндігін кеңейту;

      3) жеке қасиеттерді дамыту (жеке және ұжымдық жұмыс үшін де қажетті тәуелсіздік, жауапкершілік, бастамашылдық, табандылық, шыдамдылық және төзімділік);

      4) дыбысты дұрыс айту және сөйлеу дағдыларын дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. "Құқық негіздері" пәнін оқыту процесінде білім алушылар талдау, жинақтау, жіктеу, салыстыру, себеп-салдарлық байланыстар мен заңдылықтарды орнатуды, құқық саласындағы білімді игеруді үйренеді.

      6. "Құқық негіздері" пәнінің түзету бағыты ауызекі және байланыстырып сөйлеу, есту қабылдауын дамыту, ойлау қабілеттерін дамыту бойынша жұмыс жалғасады; дұрыс айту дағдылары жетіледі.

      7. Пәнге оқыту тұлғаға бағытталған, іс-әрекеттік, сараланған, қарым-қатынас және ақпараттық коммуникациялық технологиялар тәсілдері негізінде жүзеге асырылады.

      8. Тұлғаға бағытталған тәсіл естімейтін білім алушылардың дамуы мен өзін-өзі дамытуға, зейін, ойлау, есте сақтау бойынша белсенді жұмыспен өтелетін, жеке ерекшеліктерін, қызығушылықтары мен қабілеттерін ескере отырып, тұлғаны қалыптастыруға бағытталған.

      9. Сараланған тәсіл білім алушылардың беретін материалды қабылдау, ақпаратты өңдеу, ақыл-ой, белсенділік, сөйлеу тілі, есте сақтау және ойлау ерекшеліктерін ескере отырып, екі топқа бөлуге мүмкіндік береді:

      1) білім алушылар материалды өздігінен игереді, үйренгендерін тәжірибеге ауыстыра алады;

      2) білім алушылар материалды толық қабылдай алмайды, мұғалімнің көмегін, жеке ықпал етуді қажет етеді.

      10. Қарым-қатынас тәсілі "Құқық негіздері" пәнін оқыту білім алушыларды қарым-қатынас құралы ретінде тілді меңгеруге және әртүрлі тілдік жағдайларда еркін бағдарлауға үйретеді.

      11. "Құқық негіздерін" оқытудағы әлеуметтік-бейімдеуге бағдар "әлеуметтік шығындарды" азайтуды қамтамасыз етеді, естімейтін білім алушылардың өміріне дайын болуға және әлеуметтік құзыреттіліктің әр түрлі құрылымдарын қалыптастыруға бағытталған.

      12. "Құқық негіздері" бағдарламасына практикалық жаттығулар өткізу, бейнероликтер көрсету, тиісті органдарға экскурсиялар ұйымдастыру енгізілген, бұл пәнге деген қызығушылықты мақсатты түрде дамытуға, сонымен қатар есте сақтауды, ойлау мен сөйлеуді тиімді түрде түзетуге мүмкіндік береді.

      13. Оқытудың тиімді шарттары:

      1) естімейтін білім алушылардың ауызша, жазбаша және диалогтық сөйлеу тілін дамыту;

      2) естімейтін білім алушылардың құзыреттілігі мен психикалық мүмкіндіктерін дамытуға ықпал ететін әдістер мен тәсілдерді қолдану;

      3) оқытудың барлық дидактикалық қағидасын сақтау өте маңызды: қол жетімділік, циклдік, деректілік, өткен материалдың өзектілігі;

      4) жаңа терминологияны үйрену кезінде көмекші құрал - саусақпен және ыммен сөйлеу болып табылады.

      14. Бағдарламаны іске асыру процесінде мектепті ақпараттық-коммуникациялық технологиялармен жабдықтауды көздейтін арнайы жабдықтар мен оқу құралдары қолданылады:

      1) интерактивті және проекциялық жабдық (проектор, интерактивті тақта);

      2) арнайы техникалық және компенсаторлық оқу құралдары (фронтальды білім беру қызметін қамтамасыз ететін стационарлық дыбыс күшейтетін жабдық, айтылым экраны, жеке есту аппараттары, мультимедиялық компьютерлік сынып);

      3) Интернет жүйесінің ақпараттық және білім беру ресурстарына шектеусіз қол жетімділік.

3-тарау. "Құқық негіздері" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Құқық негіздері" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 9-сынып – аптасына 1 сағатты, оқу жылында – 34 сағатты;

      2) 10-сынып – аптасына 1 сағатты, оқу жылында – 34 сағатты құрайды.

      16. Бағдарлама 7 бөлімді қамтиды:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі;

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі;

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі;

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі;

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі;

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі;

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі.

      17. "Құқық және мемлекет" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) құқық түсінігі;

      2) құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам.

      18. "Конституциялық құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары;

      2) мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі.

      19. "Азаматтық құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) азаматтық құқық түсінігі;

      2) меншік құқығы;

      3) азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік;

      4) тұтынушылар құқығын қорғау.

      20. "Еңбек құқығы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) еңбек құқығы түсінігі;

      2) еңбек жағдайлары;

      3) еңбекті қорғау;

      4) еңбек шарты.

      21. "Отбасы құқығы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) отбасы құқығының түсінігі;

      2) некені қию және тоқтату жолдары;

      3) отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері;

      4) отбасының қоғамдағы маңыздылығы.

      22. "Әкімшілік құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әкімшілік құқық түсінгі;

      2) әкімшілік құқық бұзушылық;

      3) әкімшілік жауапкершілік;

      4) әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу.

      23. "Қылмыстық құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) қылмыстық құқық түсінігі;

      2) қылмыстық құқық бұзушылық түсінігі;

      3) қылмыстық жауапкершілік түсінігі;

      4) сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар;

      5) жазалау және гуманизм мәселесі.

      24. 9-сыныпқа арналған "Құқық негіздері" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі: құқық түсінігі. Құқық түсінігі және оның белгілері. Құқықтың басқа әлеуметтік нормалардан айырмашылығы: мораль, діни нормалар, дәстүрлер, корпоротивтік нормалар.

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі: мемлекеттік биліктің конституциялық жүйесі. Мемлекеттік биліктің жоғарғы органдары қызметінің негізгі бағыттары. Мемлекеттік биліктің өкілетті органдары.

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі: азаматтық құқық түсінігі. Тараптардың теңдігіне негізделген меншік қатынастары. Жеке мүліктік емес қатынастар: өмір, денсаулық, ар-намыс, қадір-қасиет

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі: еңбек құқығы түсінігі. Еңбек бостандығының конституциялық кепілдіктері.

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі: неке және отбасы құқығы туралы түсінік. Отбасы мен неке (ерлі-зайыптылық) туралы түсінік. Некені қию және тоқтату жолдары. Некеге тұрудың (ерлі-зайыптылық) шарттары мен кедергілері. Некені тоқтату мен бұзу.

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі: әкімшілік құқық түсінгі. Басқарушылық құқық. Әкімшілік құқық бұзушылық.

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі: қылмыстық құқық түсінігі. Қылмыстық мінез-құлық және оның жазасы.

      25. 10-сыныпқа арналған "Құқық негіздері" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі: меншік құқығы. Қазақстан Республикасындағы меншік түрлері. Меншік құқығын алу мен тоқтатудың негізгі жолдары. Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам. Құқықтық мемлекеттің түсінігі мен белгілері. Құқықтық мемлекеттің қызметіндегі азаматтық қоғам институттарының маңызы мен рөлі.

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі: адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары. Конституциялық жүйенің негіздері. Конституциялық құқық, адамның және азаматтың бостандықтары мен міндеттері.

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі: азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік. Міндеттемені орындамағаны үшін мүліктік жауапкершілік. Міндеттемені қамтамасыз ету әдістері.

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі: еңбек жағдайлары. Жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттері. Еңбекті қорғау. Еңбек дауларын шешу жолдары. Кәмелетке толмағандардың еңбегін құқықтық реттеу. Еңбек шарты. Еңбек шартының мазмұны.

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі: отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері. Отбасының қоғамдағы маңызы. Отбасылық қатынастарды мемлекеттік қолдау және қорғау. Бала құқығы.

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі: әкімшілік жауапкершілік. Әкімшілік құқық бұзушылықтың түрлері мен белгілері. Әкімшілік жазалардың түрлері және оларды қолдану тәртібі. Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу.

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі: қылмыстық жауапкершілік. Заңсыз әрекеттер үшін қылмыстық жауапкершілік және олар үшін жаза түрлері. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтың субъектілері. Қылмыс туралы түсінік. Қылмыстардың белгілері мен түрлері. Қылмыстың объекті, субъекті, объективтік және субъективтік жағы.

      8) "Қазақстан Республикасында мүгедектерді әлеуметтік қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңы" бөлімі: жалпы ереже. Мүгедектерді әлеуметтік қорғау Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы. Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      26. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 9.2.1.4. кодында "9" - сынып, "2.1" - бөлім мен бөлімше, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      27. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа күтілетін нәтижелер:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

1.1 Құқық түсінігі

9.1.1.1 әлеуметтік нормалар жүйесінде құқықтың ұғымы мен рөлін түсіндіру
9.2.1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясы негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқығын, еркіндік және міндеттерін анықтау

10.1.1.1 құқықтық нормаларды ажырата білу және құқықтың негізгі функцияларын атай білу

1.2 Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам

9.1.2.1 құқықтық мемлекеттің ерекшелігі мен маңызын анықтау

10.1.2.1 азаматтық қоғам институттарының ролі мен маңызын анықтай білу

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

2.1 Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары

9.2.1.1 конституциялық құрылыс негіздерін түсіндіру

10.2.1.1 Қазақстан Республикасы Конституциясының негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары мен міндеттерін анықтау;

2.2 Мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі

9.2.2.1 Конституция негізінде мемлекеттік органдардың қызметтерін анықтау және салыстыру

10.2.2.1 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтай білу

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

3.1 Азаматтық құқық түсінігі

9.3.1.1 азаматтық құқық ұғымы мен қағидаларын түсіндіру

10.3.1.1 азаматтардың азаматтық құқықтарын анықтау және мәтіннен таба білу;
10.3.1.2 баланың мемлекеттік көмекке құқығын түсіндіре білу

3.2 Меншік құқығы

9.3.2.1 меншік түрлерін анықтау;
9.3.2.2 меншік құқығына ие болудың және тоқтатылудың жолдарын, құқықтық жағдаяттарды талдау арқылы анықтау

10.3.2.1. меншік түрлерін атау;
10.3.2.2 мысал келтіре отырып, меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын өз бетінше түсіндіре білу;
10.3.2.3 баланың меншік құқығын анықтай білу

3.3 Азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік

9.3.3.1 азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік түсінігін анықтау

10.3.3.1 азаматтық құқықтағы міндеттемелерді талдау және жауапкершілікті анықтау

3.4 Тұтынушылар құқығын қорғау

9.3.4.1 тұтынушылар құқығын қорғау анықтамасын түсіндіру

10.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын анықтау;
10.3.4.2 балаларға арналып белгіленген мемлекеттік минималды әлеуметтік стандарттарды атау

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

4.1 Еңбек құқығы түсінігі

9.4.1.1 еңбек құқығы туралы жалпы түсініктің болуы

10. 4.1.1 еңбек құқықтарын анықтау және олардың мағынасын түсіндіру

4.2 Еңбек жағдайлары

9.4.2.1 еңбек жағдайлары туралы жалпы түсініктің болуы
9.4.2.2 құқықтық жағдайларды сараптай отырып, жұмыс беруші мен жұмыскердің құқықтары мен міндеттерін атау

10.4.2.1 Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын анықтау;
10.4.2.2 жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіру;
10.4.2.3 мүгедек баланы жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік кепілдіктер туралы жалпы түсініктің болуы

4.3 Еңбекті қорғау

9.4.3.1 еңбекті қорғау туралы жалпы түсініктің болуы

10.4.3.1 кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды атау;
10.4.3.2 нормативтік құқықтық актілерге сүйене отырып, еңбек дауларын шешу жолдарын ұсыну

4.4 Еңбек шарты

9.4.4.1 еңбек шарты туралы жалпы түсініктің болуы

10.4.4.1 құқықтық жағдайларға байланысты еңбек шартының мазмұнын түсіндіру

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

5.1 Неке және отбасы құқығы түсінігі

9.5.1.1 "неке" және "отбасы" ұғымдары туралы жалпы түсініктің болуы

10.5.1.1 баланың өмір сүруге және отбасында тәрбиеленуге құқығын түсіндіру

5.2 Некені қию және тоқтату жолдары

9.5.2.1 неке қию және бұзу шарттарын атау

10.5.2.1 отбасындағы баланың құқықтары туралы жалпы түсініктің болуы

5.3. Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

9.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін атау

10.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін атау;
10.5.3.2 құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып, балалардың қоғамдағы және отбасындағы құқықтарын атау

5.4 Отбасының қоғамдағы маңыздылығы

9.5.4.1 отбасының қоғамдағы рөлі туралы жалпы түсініктің болуы

10.5.4.1 отбасының қоғамдағы маңыздылығын бағалай білу

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

6.1 Әкімшілік құқық түсінгі

9.6.1.1 әкімшілік құқық ұғымын түсіндіру

10.6.1.1 әкімшілік құқықты білу және мысал келтіріп айту

6.2 Әкімшілік жауапкершілік

9.6.2.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың түрлері мен белгілерін атау

10.6.2.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, әкімшілік жауапкершіліктің түрлері мен оларды қолдану тәртібін түсіндіру

6.3 Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу

9.6.3.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу ұғымға анықтама бере білу

10.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мағынасын түсіндіру

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

7.1 Қылмыстық құқық түсінігі

9.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымын түсіндіре білу

10.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымына анықтама беру

7.2 Қылмыс ұғымы

9.7.2.1 қылмыстың белгілері мен түрлерін ажырату

10.7.2.1 мысал арқылы қылмыстың белгілері мен түрлерін анықтау

7.3 Қылмыстық жауапкершілік

9.7.3.1 қылмыстық жауапкершілік ұғымына анықтама бере білу

10.7.3.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, қылмыстық жауапкершілік пен жаза түрлерін анықтау;
10.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық актілерді анықтау

7.4 Жазалау және гуманизм мәселесі

9.7.4.1 жаза түсінігін анықтау

10.7.4.1 қылмыстық заңдардағы гуманизм принципін түсіндіру

      8) ""Қазақстан Республикасында мүгедектерді әлеуметтік қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңы" бөлімі:

      8-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9-сынып

10-сынып

8.1 Мүгедектік құқығы. Жалпы ережелер

9.8.1.1 Қазақстан Республикасында мүгедектердің құқықтарын атау

10.8.1.1 Қазақстан Республикасындағы мүгедектердің құқықтарының мағынасын түсіндіру

8.2 Мүгедектерді әлеуметтік қорғау

9.8.2.1 мүгедектерді әлеуметтік қорғау қажеттілігін түсіндіру

10.8.2.1 Қазақстан Республикасының мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік саясатының маңыздылығын түсіндіру

8.3 Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы

9.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын және мүгедектерді әлеуметтік қорғаудың қажеттілігін атау

10.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын атау, үкіметтің мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы құзыретін түсіндіру

8.4 Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары

9.8.4.1 мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтарын атау

10.8.4.1.1 мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтарын түсіндіру;
10.8.4.1.2 жұмыс берушінің мүгедектерді әлеуметтік қорғаудағы міндеттерін түсіндіру

      28. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      29. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
9-10 сыныптары үшін "Құқық
негіздері" пәнінен жаңартылған
мазмұндағы Үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша Ұзақ мерзімді жоспар

      1) 9 сынып

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

9.1 Құқық түсінігі

Заң дегеніміз не және ол қоғамдық қатынастарға қалай әсер етеді?
Қоғам өміріндегі құқықтың рөлі қандай?

9.1.1.1 әлеуметтік нормалар жүйесінде құқықтың ұғымы мен рөлін түсіндіру;
9.1.2.1 зайырлы мемлекет ерекшелігі мен маңыздылығын анықтай білу

9.1 Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары

Қазақстан Республикасының адамы мен азаматының құқықтары мен міндеттері қандай?
Қазақстан Республикасының азаматы кім бола алады?

9.2.1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясының негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары мен міндеттерін анықтау

Неліктен Қазақстан өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялайды?
Құқықтық мемлекеттің маңызды принципін атаңыз?

9.2.1.1 конституциялық құрылыс негіздерін түсіндіру

9.1 Азаматтық құқық түсінігі

Азаматтық құқық қоғамдық қатынастарды қалай реттейді?

9.3.1.1 азаматтық құқық ұғымы мен қағидаларын түсіндіру
9.3.3.1 азаматтық құқықта міндеттеме және жауапкершілік түсініктерін анықтау

9.8 Мүгедектердің құқығы. Жалпы ережелер.

Мүгедектердің қандай құқықтарын білесіз?

9.8.1.1 Қазақстан Республикасында мүгедектер құқықтарын атау

9.8 Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы.

Мүгедектерді мемлекеттік әлеуметтік қорғау не үшін қажет?

9.8.2.1 мүгедектерді әлеуметтік қорғау қажеттілігін түсіндіре білу;
9.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын және мүгедектерді әлеуметтік қорғаудың қажеттілігін атау

2-тоқсан

9.2 Мемлекеттік органдардың конституциялық құрылымы

Мемлекеттік органдардың қызметі қандай?
Мемлекеттік органдарды ата. Сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы рөлі мен маңызы қандай?

9.2.2.1 Қазақстан Республикасы Конституциясының негізгі ережелерін басшылыққа ала отырып, мемлекеттік органдардың функцияларын анықтау және салыстыру

Сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы рөлі мен маңызы қандай? Үкіметтік сайлау не үшін қажет?

9.2.2.2 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтау

3-тоқсан

9.3 Азаматтық құқық

Азаматтық құқықтар қай жерде кездеседі?

9.3.1.1 азаматтық құқық ұғымы мен қағидаларын түсіндіру

9.3 Меншік құқығы

Қалай меншік иесі болуға болады?
Жеке меншіктің пайда болуына не себеп болады?

9.3.2.1 меншік түрлерін атау;
9.3.2.2 меншік құқығына ие болудың және тоқтатылудың жолдарын, құқықтық жағдаяттарды талдау арқылы атау
9.3.4.1 тұтынушылар құқығы анықтамасын түсіндіру

9.4 Еңбек құқығы түсінігі

Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабы нені жариялайды?
Еңбек бостандығы құқығы нені білдіреді?

9.4.1.1 еңбек құқығы туралы жалпы түсініктің болуы
9.4.3.1 еңбекті қорғау туралы жалпы түсініктердің болуы

9.4 Еңбек жағдайлары

Еңбек жағдайларын заңнамамен қалай реттейді?
Қызметкер қандай құқықтарға ие?

9.4.2.1 Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын анықтау;
9.4.2.2 құқықтық жағдайларды талдау арқылы жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін атау
9.4.4.1 еңбек шарты туралы жалпы түсініктердің болуы;

9.8 Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары.

Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтарын ата

9.8.4.1 мүгедектердің еңбек қатынастарындағы құқықтарын атау

9.5 Неке және отбасы құқығы түсінігі

Отбасы заңмен қалай қорғалады?
Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері қандай?

9.5.1.1 "неке" және "отбасы" ұғымдарын түсіндіру
9.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін атау;
9.5.4.1 қоғамдағы отбасы ролі туралы жалпы түсінік болуы

9.5 Некені қию және тоқтату жолдары

Некеге тұру шарттары қандай??

9.5.2.1 некені қию және тоқтатылу шарттарын атау


4-тоқсан


9.6 Әкімшілік құқық түсінгі

Әкімшілік құқық қандай қоғамдық қатынастарды реттейді?
Әкімшілік жауапкершіліктің ерекшеліктері қандай?

9.6.1.1 әкімшілік құқық ұғымын түсіндіру
9.6.2.1 әкімшілік құқық бұзушылық түрлері мен белгілерін атау;
9.6.3.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу түсінігін анықтай білу

9.7
Қылмыстық құқық түсінігі

Қылмыстық құқықтың басқа құқық салаларынан айырмашылығы неде?
Қылмыстық құқықтың құрылымдық бөліктері қандай?

9.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымын түсіндіре білу
9.7.3.1 қылмыстық жауапкершілік түсінігін анықтай білу;

9.7 Қылмыс ұғымы

Қандай әрекет қылмыс болып саналады?
Қылмыстық құқық бұзушылықтың қандай түрлері бар?

9.7.2.1 қылмыстың белгілері мен түрлерін ажырата білуге ​​үйрету
9.7.4.1 жаза түсінігін анықтау

2) 10- сынып

2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1- тоқсан

10.1 Құқық және мемлекет

Әлеуметтік нормалардың түрлері қандай?
Құқықтың қандай функциялары негізгі болып табылады?

10.1.1.1 құқықтық нормаларды ажырату және құқықтың негізгі функцияларын атау

10.1 Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам

Құқықтық мемлекет принциптері нені анықтайды?
Азаматтық қоғам құрылымындағы негізгі топтарды көрсетіңіз?

10.2.1.1 Қазақстан Республикасын Конституциясы негізінде адам және азаматтың конституциялық құқытарын анықтай білу;
10.1.2.1 азаматтық қоғам институттарының ролі мен маңызын анықтау

10.2 Мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі

Президенттің өкілеттіктері қандай?
ҚР Парламентінің жұмысының қажеттілігін дәлелдеңіз?

10.2.2.1 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтау

Сайлау жүйесі неліктен құрылды?

10.2.2.1 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтау


2-тоқсан


10.3 Азаматтық құқық түсінігі

Азаматтық құқықтың субъектілері қандай?
Азаматтық құқық қандай қатынастарды реттейді? Неліктен балалар мемлекеттік көмекке құқылы?

10.3.1.1 азаматтардың азаматтық құқықтарын анықтау және мәтіннен табу;
10.3.1.2 баланың мемлекеттік көмекке құқығын түсіндіру

10.8 Мүгедектердің құқығы. Жалпы ережелер

Мүгедектерді әлеуметтік қорғау деп нені атайды?

10.8.1.1 Қазақстан Республикасындағы мүгедектердің құқықтарының мағынасын білу және түсіндіру

10.8 Мүгедектерді әлеуметтік қорғау

Мүгедектерді әлеуметтік қорғау принциптері қандай?

10.8.2.1 Қазақстан Республикасының мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік саясатының маңыздылығын түсіндіру

10.8 Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы

Мемлекеттік органдардың мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы құзыретінің негізгі бағыттары қандай?

10.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын білу және атау, үкіметтің мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы құзыретін түсіндіру

10.3 Меншік құқығы

Меншіктің қандай түрлері бар?
Баланың меншік құқығы қандай?

10. 3.2.1. меншік түрлерін атау;
10.3.2.2 мысал келтіре отырып, меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын өз бетінше түсіндіру;
10.3.2.3 баланың меншік құқығын атау

10.3. Азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік

Міндеттемелерді орындаудың қандай тәсілдерін білдіңіз?

10.3.3.1 азаматтық құқықтағы міндеттемелерді талдауға және жауапкершілікті анықтау

10.3 Тұтынушылар құқығын қорғау

Неліктен тұтынушының құқығын қорғау керек?

10.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын анықтау;
10.3.4.2 балаларға арналып белгіленген мемлекеттік минималды әлеуметтік стандарттарды атау

3-тоқсан

10.4 Еңбек құқығы түсінігі

Еңбек заңнамасы мен еңбек құқық бұзушылықтарының арасындағы айырмашылықтар қандай?

10.4.1.1 еңбек құқықтарын анықтау және олардың мағынасын түсіндіру

10.4 Еңбек жағдайлары

Еңбек жағдайлары неге тікелей әсер етеді?

10.4.2.1 Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын анықтау;
10.4.2.2 жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіру

10.4 Тұтынушылар құқығын қорғау

Біз тұтынушы ретінде өз құқығымызды білеміз бе?

10.4.2.3 мүгедек баланы жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік кепілдіктер туралы жалпы түсініктің болуы;
10.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын ұсыну

10.4 Еңбекті қорғау

Кәмелетке толмағандардың еңбегі заңнамамен қалай қорғалады?

10.4.3.1 кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды анықтау;
10.4.3.2 нормативтік құқықтық актілерге сүйене отырып, еңбек дауларын шешу жолдарын ұсыну

10.4 Еңбек шарты

Еңбек шарты бойынша қандай құқықтар мен міндеттер туындайды?

10.4.4.1 құқықтық жағдайларға байланысты еңбек шартының мазмұнын аша білу

10.8 Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары.

Мүгедектерді кәсіптік оңалту туралы не білесіз?

10.8.4.1.1 мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтарын түсіндіру;
10.8.4.1.2 жұмыс берушінің мүгедектерді әлеуметтік қорғаудағы міндеттерін түсіндіру

10.5 Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

Отбасы мүшелерінің құқықтық жағдайы қандай?
Баланың құқықтары қалай қорғалады?

10.5.1.1 баланың отбасында тұрып, тәрбиеленуін түсіндіру;
10.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін атау;
10.5.3.2 құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып, балалардың қоғамдағы және отбасындағы құқықтарын анықтау

10.5 Отбасының қоғамдағы маңыздылығы

Отбасының әлеуметтік рөлі қандай?

10.5.2.1 отбасындағы бала құқығы туралы жалпы түсінік болуы
10.5.4.1 отбасының қоғамдағы маңыздылығын бағалай білу


4-тоқсан


10.6 Әкімшілік құқық

Неліктен әкімшілік құқықтың нормалары жасалады?

10.6.1.1 әкімшілік құқықты мысал келтіріп айту;
10.6.2.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, әкімшілік жауапкершіліктің түрлері мен оларды қолдану тәртібін түсіндіру

10.6 Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу

Әкімшілік-құқықтық нормалардың қажеттілігі неде?

10.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мағынасын түсіндіру

10.7 Қылмыстық құқық

Қылмыстық құқық неліктен бар?

10.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымына анықтама беру;
10.7.2.1 мысал ретінде қылмыс белгілері мен түрлерін анықтау

10.7. Қылмыстық жауапкершілік

Қылмыстық жауапкершіліктің мәні неде?
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтың субъектісі кім?

10.7.3.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, қылмыстық жауапкершілік пен жаза түрлерін анықтау;
10.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық актілерді анықтау

10.7 Жазалау және гуманизм мәселесі

Гуманизм принципі қылмыстық құқықта қажет пе?

10.7.4.1 қылмыстық заңдағы гуманизм принципін бағалау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
646-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптар үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – есту қабілеті зақымдалған білім алушылар арасында өнер және еңбек технологиялары туралы білімді қалыптастыру, өнер саласындағы практикалық дағдыларды дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) қоршаған әлемдегі дизайн мен технологияны, өнерді саналы қабылдауды қалыптастыру, білімін дамыту;

      2) Қазақстан мен әлем халықтарының көркем және мәдени мұраларын зерттеу;

      3) шығармашылық идеяларды дизайн мен өнердің айшықты құралдары арқылы жеткізу, технологиялық дағдыларын дамыту;

      4) зерттеу барысында нысандарды көркем түрлендіру, талдау, құру, білім алушылардың шығармашылық және сыни ойлауын дамыту;

      5) білім беру әрекетінің барлық түрлерінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану тәжірибесін игеру (зерттеу, идеяларды шығармашылықпен жүзеге асыру, жұмыстарды ұсыну);

      6) әртүрлі ресурстар мен ақпарат көздерін зерттеу және пайдалану, олардың жұмыс нәтижелері үшін маңыздылығын түсіну;

      7) эстетикалық, еңбек, экономикалық, экологиялық, патриоттық тәрбие және адамгершілік-рухани құндылықтарды қалыптастыру;

      8) уақытты, материалдың қасиеттерін және басқа факторларды анықтай және ескере отырып, өз әрекетін өз бетінше жоспарлау қабілетін дамыту;

      9) білім беру мақсаттарына жету үшін бірлескен іс-шараларды ұйымдастыруда тәжірибе жинау (жеке, жұптық және топтық жұмыс).

      4. Түзету – дамытушылық міндеттер:

      1) білімді функционалды қолдану, қарым-қатынастың әр түрлі әдістері, мәселелерді шешу және шешім қабылдау, сөйлеу дағдыларын жетілдіру және дұрыс дыбыс айту, сөйлеу мәдениетін дамыту;

      2) естімейтін білім алушылардың арнайы оқытуын сапалы дараландыру мүмкіндіктерін кеңейту;

      3) жеке қасиеттерін дамыту (жауапкершілік, табандылық, бастамашылдық, шыдамдылық, ұқыптылық).

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. "Көркем еңбек" пәнін 5-6 сыныптарда оқу кезінде естімейтін білім алушылар материалдар және нысандарды көркемдік өңдеу дағдыларын, үй шаруасын жүргізу дағдылары, техника және технологияларды қолдануды үйренеді.

      6. Бағдарламада теориялық және практикалық тапсырмалар мен жаттығулар ескерілген (шығармашылық жобаларды орындау, бұйым дайындамасы).

      7. Жалпы орта білім беру жүйесіндегі "Көркем еңбек" пәнінің ерекшелігі - өнердің әр түрін оқып үйрену, өнер арқылы идеяларды білдіру, әмбебап (күнделікті) және арнайы (пәндік) білімдер мен дағдыларды игеру.

      8. Естімейтін білім алушыларды оқыту процесінде бірқатар ерекшеліктерді ескеру қажет:

      1) әр білім алушының естіп қабылдауы әртүрлі: қалдық естіп қабылдау немесе жоқ болуы;

      2) ең қарапайым ойлау операцияларының басымдылығы;

      3) механикалық есте сақтаудың басымдылығы;

      4) дыбыс айтудың бұзылысы, белсенді сөздік қорына қарағанды енжар сөзік қордың басымдылығы, сөздік қордың таяздығы.

      9. Бағдарлама бойынша естімейтін білім алушыларды оқытудың негізгі принциптері: қол жетімділік, тұлғаға бағытталған, көрнекілік және қарым-қатынас.

      10. Оқытудағы қол жетімділік материалдың қол жетімділігі мен білім алушылардың түсінуінен, дайын өнімді шығаруда практикалық әрекеттерді орындай білуінен тұрады.

      11. Тұлғаға бағытталған тәсіл - естімейтін білім алушылардың оқу үдерісін дараландыру, тұлғаны үйлесімді қалыптастыру мен жан-жақты дамыту, шығармашылық қабілеттерін толық ашу және жеке тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеу, эмоционалды-ерік сферасын, психикалық процестерді дамытудан тұрады.

      12. Бағдарламаны жүзеге асыруда қарым-қатынас тәсілі - сөйлеу тілін қарым-қатынас құралы ретінде игеру және білім алушылардың әртүрлі тілдік жағдаяттарда еркін бағдарлауы, арнайы терминологияны білуге ​​және қолдануға үйретуге арналған.

      13. Осы қағидаларды жүзеге асыру үшін қажет:

      1) барлық сөйлеу тілінің дағдыларын дамыту;

      2) естімейтін білім алушылардың барлық психикалық процестерінің дамуына ықпал ететін әдістер мен тәсілдерді қолдану;

      3) дактильді және ымдау сөйлеу тілі жаңа материалды түсіндіруде көмекші құрал ретінде қолданылады;

      4) вариативті және инвариантты компоненттермен пәнаралық байланысты қамтамасыз ету.

      14. Оқу бағдарламасын іске асыру барысында ақпараттық-коммуникациялық технологиялар, арнайы жабдықтар мен оқу-әдістемелік құралдар қолданылады:

      1) интерактивті және проекциялық жабдықтар (проектор, интерактивті тақта);

      2) арнайы техникалық және компенсаторлық оқу құралдары (фронтальды оқу іс-әрекетіне арналған дыбысты күшейтетін стационарлық құрал, айтылым экраны, жеке есту құралдары, мультимедиялық компьютерлік сынып);

      3) интернет желісіне ақпараттық және білім беру ресурстарына шектеусіз қол жетімділік;

      4) интерактивті шығармашылық шеберханалары.

3-тарау. "Көркем еңбек" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Көркем еңбек" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты;

      2) 6-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты;

      16. Бағдарламаның мазмұны келесі бөлімдерді қамтиды:

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі;

      3) "Дизайн және технология" бөлімі;

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі;

      5) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі.

      18. "Көрнекі өнер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) классикалық және заманауи өнер;

      2) қазақстандық суретшілердің шығармашылығы;

      3) бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары;

      4) сандық өнер (фотосуреттер, анимация, медиа құралдары);

      5) бейнелеу (көрнекі) өнерінің айрықша құралдары;

      7) көркем материалдармен және техникалармен тәжірибе жүргізу.

      17. "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Қазақстандық және басқа да халықтардың сәндік-қолданбалы өнерінің негізгі түрлері мен ерекшеліктері;

      2) сәндік-қолданбалы өнер материалдары, құралдары және технологиялары;

      3) ұлттық ою-өрнек;

      4) интерьерді сәндік безендіру.

      18. "Дизайн және технология" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      (ұлдар):

      1) негізгі құрылымдық, табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) материалдарды әр түрлі тәсілдермен өңдеу;

      4) әр түрлі материалдардан жасалған бұйымдардың дизайны;

      5) ұлттық тұрмыстық бұйымдарды жасау технологиясы;

      6) әлемдік және қазақ сәулет өнері ескерткіштері;

      7) пішіндеу;

      8) интерьер дизайны;

      9) робототехника, көлік құралдарын модельдеу.

      19. "Дизайн және технология" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды

      (қыздар):

      1) негізгі тоқыма, табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) тоқыма материалдарын өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) тоқыма материалдарын әртүрлі тәсілдермен өңдеу;

      4) тоқыма материалдарынан жасалған бұйымдардың дизайны;

      5) сән индустриясы, стилі мен имиджі, ұлттық киім элементтерін жасау технологиясы.

      20. "Үй мәдениеті" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды (ұлдар):

      1) үй экологиясы;

      2) өсімдік шаруашылығы, сәндік гүл шаруашылығы, ландшафтық дизайн негіздері;

      3) электр энергиясының көздері, электр аспаптары мен тұрмыстық техниканы пайдалану және жөндеу туралы жалпы ақпарат;

      4) жөндеу-тұрмыстық жұмыстар, интерьерді ұйымдастыру және орналастыру.

      21. "Үй мәдениеті" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды (қыздар):

      1) жеке гигиена, үй экологиясы;

      2) өсімдік шаруашылығы, сәндік гүл шаруашылығы, ландшафтық дизайн негіздері;

      3) киімді күту және сақтау.

      22. "Тамақтану мәдениеті" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дұрыс тамақтану негіздері;

      2) үстел басында өзін-өзі ұстау ережелері, дастархан жайу;

      3) тамақ дайындау технологиясы;

      4) әлемдік тағамдар.

      23. 5-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар):

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі: Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары. Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт. Пейзаж. Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы. Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі. Сызықтық перспектива. Пластикалық формалар өнері. Мүсін. Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: Сәндік-қолданбалы өнер, негізгі пішіндер мен ерекшеліктер. Қазақстанның қолданбалы өнері. Сәндік-қолданбалы өнерге арналған материалдармен және құралдармен танысу. Әр түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Әр түрлі материалдардан сәндік бұйымдар жасау. Тоқыма өнері. Тоқу түрлері. Көркем тоқуға арналған материалдармен және құралдармен танысу. Бұйым тоқу. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: құрылымдық материалдар. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу. Құрылымдық материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен қондырғылар. Көркем кесу. Идеяларды дамыту. Көркем кесуге арналған материалдарды таңдау және дайындау. Сыртқы және ішкі контур бойымен қисық сызықты бұйымдарды көркемдік кесу. Сымнан бұйымдарды модельдеу. Эскиздерді әзірлеу (тізбектер, жануарлардың фигуралары). Материалды дайындау. Бұйым жасау (тізбектер, басқатырғыштар, жануарлардың мүсіншелері). Әр түрлі материалдарды қолдана отырып музыкалық (ұрмалы-шу) аспаптардың дизайны. Музыкалық (ұрмалы шу) аспап жасау. Жұмыс презентациясы.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі: дұрыс тамақтану негіздері. Мәзірді құрастыру.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі: электр энергиясының көздері туралы жалпы ақпарат. Электротехникалық арматура. Электр энергиясының әртүрлі көздерімен (аккумулятор, гальваникалық элементтер) тәжірибелер. Тұрмыстық жөндеу жұмыстары. Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс.

      24. 6-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны ( ұлдар):

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі: Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет. Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет). Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент. Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс). Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстандыру. Жұмыс презентациясы.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: Қазақ халқының зергерлік бұйымдарымен танысу. Зергерлік бұйымдардың эскизін әзірлеу. Зергерлік бұйымдарды жасауға арналған материалдар мен құралдарды таңдау. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Табиғи материалдардың түрлері мен сипаттамалары. Табиғи материалдардан жасалған бұйымдардың эскизін әзірлеу. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: Қол электр аспаптары мен жабдықтары. Практикалық жұмыстар. Құрама бөлшектерден роботтарды әзірлеу. Роботтардың пайда болу тарихы және түрлері (өзіндік зерттеу). Роботты құру үшін эскиз жасау. Роботты жасау үшін материалдарды дайындау. Роботты құру. Роботтың жылжымалы бөліктерін құру бойынша эксперимент жасау. РКөлік құралдарының түрлері туралы жалпы мәліметтер (өз бетінше зерттеу). Көлік құралының моделін әзірлеу. Эскиз. Материалдарды таңдау. Көлік құралының моделін жасау. Модельдің жекелеген бөліктерін жасау. Модельді құрастыру және өңдеу. Жұмыс презентациясы.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі: қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі: Электр жүйелерінің шартты белгілерімен танысу. Электр тізбектері. Батареямен жұмыс жасайтын шамдар жасау. Қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарын қолданатын тұрмыстық жөндеу жұмыстары. Сәндік-гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

      25. 5-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар):

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі. Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары. Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт. Пейзаж. Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы. Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі. Сызықтық перспектива. Пластикалық формалар өнері. Мүсін. Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Ою-өрнектің түрлері. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері (түрлері, стилизациясы және мотивтері). Көркем кесте. Кесте түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу. Эскизді әзірлеу. Көркем кестемен бұйымды безендіру. Тоқыма өнері. Тоқудың түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу. Бұйым тоқу. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Тоқыма материалдарының жіктелуі және сипаттамалары. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу. Тоқыма материалдарын өңдеуге арналған жабдықтар, құралдар мен құрылғылар. Тігін бұйымдарының классификациясы. Идеядан өнімге дейін (тігін бұйымы). Дизайн, киімді пішіндеу (қағаз, мата). Костюм жасау (мини-манекен немесе қуыршақ үшін). Тоқыма мозайка техникасын қолдана отырып тігін бұйымдарының дизайны (пэчворк, квиллинг, құрақ). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыс реттілігі. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі. Дұрыс тамақтану негіздері. Мәзірді құрастыру. Ас үй жабдықтары. Ас әзірлеуге арналған ыдыс, құралдар мен керек-жарақтар. Ас әзірлеу құралдары мен құрылғыларының мүмкіндіктерін зерттеу. Бутербродтар мен сусындар жасау технологиясы. Көкөністер мен жемістерден салаттар дайындау технологиясы.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі. Жеке гигиена, жеке күтім. Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс.

      26. 6-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар).

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі. Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет. Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет). Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент. Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс). Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстау. Жұмыс презентациясы.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Тоқыма өнері. Ілмекпен тоқу. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау. Ілмекпен әр түрлі бұйымдарды тоқу (майлық, қол сөмкесі, ұялы телефонның қабы). Тоқу. Тоқыма біздері, олардың түрлері. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу. Тоқыма біздерімен әр түрлі бұйымдарды тоқу (бөкебай, орамал, ұялы телефонның қабы). Жұмыс презентациясы. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Тоқыма материалдарынан бұйым жасау (авторлық қуыршақ, дамытушы ойыншық). Идеяларды дамыту. Эскиз. Әр түрлі тоқыма материалдарының текстуралары мен түстерін зерттеу. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды таңдау және дайындау. Бұйым жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу. Үй тоқыма бұйымдарының дизайны (алжапқыш, ас үй ыдыстары). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыс реттілігі. Бұйымды жасау. Бөлшектерді қиып алу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу. Бұйымды безендіру. Жұмыс презентациясы.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі. қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері. Жартылай фабрикаттардан тамақ дайындау технологиясы. Жылдам пісіру технологиясы. Десерттерді дайындау технологиясы.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі. Гигиеналық ережелер. Үй-жайларды дымқыл және химиялық тазалау. Киім мен аяқ киімді күту, сақтау. Сәндік гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

      27. "Көркем еңбек" оқу бағдарламасының 5-6 сыныптардағы мазмұны одан әрі әлеуметтену үшін қажетті шығармашылық іс-әрекет процесінде базалық білім мен практикалық дағдыларды қалыптастыруға бағытталған оқыту мақсаттары жүйесінің үш бөліміне бағынады.

      28. "Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) қоршаған әлем туралы білім мен түсінік;

      2) тарихты, мәдениетті және дәстүрлерді білу және түсіну;

      3) ақпарат көздерімен жұмыс;

      4) шығармашылық процесті жоспарлау;

      5) дизайнды өңдеу тапсырмаларымен жұмыс жасау;

      6) материалдар, олардың қасиеттері және жұмыс техникасы.

      29. "Шығармашылық жұмыстарды жасау және дайындау" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) шығармашылық идеялардың көркем көрінісі;

      2) құралдар мен жабдықтар;

      3) құру технологиялары;

      4) тамақтану мәдениеті;

      5) үй мәдениеті;

      6) еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ережелерін сақтау.

      30. "Шығармашылық жұмыстарды таныстыру, талдау және бағалау" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) шығармашылық жұмыстардың презентациясы;

      2) идеяларды талдау және бағалау;

      3) әдістер мен тәсілдерді талдау және бағалау;

      4) жұмысты бейімдеу және жетілдіру.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      31. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 6.2.1.4. кодында "6" - сынып, "2.1" - бөлімше, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      32. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа күтілетін нәтижелер:

      1) "Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту" бөлімі:

      1- кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5–сынып

6-сынып

1.1 Қоршаған әлем туралы білім мен түсінік

5.1.1.1 ұлдар/қыздар қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын зерттеу

6.1.1.1
ұлдар/қыздар
қоршаған әлемдегі объектілердің визуалды сипаттамалары туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

1.2
Тарихты, мәдениетті және дәстүрлерді білу және түсіну

5.1.2.1
ұлдар/қыздар
қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін зерттеу және анықтау

6.1.2.1
ұлдар/қыздар
қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

1.3 Зерттеу көздері

5.1.3.1
ұлдар/қыздар
шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс

6.1.3.1
ұлдар/қыздар
мұғалімнің көмегімен зерттеу идеялары мен шығармашылық идеяларын дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану

1.4 Шығармашылық процесті жоспарлау

5.1.4.1
ұлдар/қыздар
шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру

6.1.4.1
ұлдар/қыздар
әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау;
6.1.4.2
ұлдар/қыздар
жоба әрекеті үшін материалдық шығындарды анықтау

1.5
Дизайнды өңдеу тапсырмаларымен жұмыс жасау (эскиз)

5.1.5.1
ұлдар/қыздар
композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау

6.1.5.1
ұлдар/қыздар
композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып,түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау


5.1.5.2
ұлдар/қыздар
шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

6.1.5.2
ұлдар/қыздар
шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер жасау

1.6
Материалдар, олардың қасиеттері және жұмыс техникасы

5.1.6.1
ұлдар
ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтай отырып, материалдардың жалпы қасиеттері мен құрылымын білу;
5.1.6.2
ұлдар/қыздар
қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып, заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану;
5.1.6.3
қыздар
тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін білу және сипаттау;
5.1.6.4
ұлдар/қыздар
көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану және эксперимент жасау

6.1.6.1
ұлдар
материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын анықтау және сипаттау;
6.1.6.2
ұлдар/қыздар
заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану және оларды қолдану тиімділігін анықтау;
6.1.6.3
қыздар
тоқыма материалдары мен бұйымдарының қасиеттері мен құрылымын білу және анықтау;
6.1.6.4
ұлдар/қыздар
материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану

      2) "Шығармашылық жұмыстарды жасау және дайындау" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

2.1
Шығармашылық идеялардың көркем көрінісі

5.2.1.1
ұлдар/қыздар
идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану

6.2.1.1
ұлдар/қыздар
қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын анықтап, таңдап, қолдана отырып, өз идеялары мен сезімдеріні жеткізу

2.2
Құралдар мен жабдықтар

5.2.2.1
ұлдар табиғи және жасанды, құрылымдық материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен жабдықтарын анықтау, сипаттау және пайдалану;
5.2.2.2
ұлдар
ағаш өңдеу/слесарлық жұмыс үстелінің құрылғысын және қызметін түсіндіру;
5.2.2.1
қыздар тігін машинасының құрылғысын, жіптерді бұрау тәсілдерін, тігістерді білу және сипаттау;
5.2.2.2
қыздар киімді дымқыл-жылумен өңдеуге арналған жабдықты білу, сипаттау және қолдану

6.2.2.1
ұлдар қозғалыстың берілу механизмдерін және қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарының құрылғысын сипаттау және анықтау, оларды құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге қолдану;
6.2.2.1
қыздар
тігін машиналарын білу және реттеу;
6.2.2.2
қыздар
киімдерді дымқыл-жылумен өңдеу режимдерін білу, сипаттау және оларды практикада қолдану

2.3
Құру технологиялары

5.2.3.1
ұлдар таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2
ұлдар түрлі материалдардан қарапайым бұйым жасау;
5.2.3.1
қыздар тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу;
5.2.3.2
қыздар
әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.3
ұлдар/қыздар
шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

6.2.3.1
ұлдар таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды электрлік қол құралдарымен өңдеу;
6.2.3.2
ұлдар ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау;
6.2.3.1
қыздар
тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында тігін және жиек тігістерін қолдана отырып, пішу және өңдеу жасау;
6.2.3.2
қыздар
әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, жеке бұйым жасау;
6.2.3.3
ұлдар/қыздар
шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

2.4
Тамақтану мәдениеті

5.2.4.1
ұлдар/ қыздар
дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелерін білу және сипаттау;
5.2.4.2
ұлдар/ қыздар
- дұрыс және теңдестірілген тамақтану мәзірін құру;
5.2.4.3
қыздар
тамақ дайындауға арналған құралдардың, жабдықтардың және құрылғылардың мүмкіндіктерін тексеру және анықтау;
5.2.4.4
қыздар
салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын білу және қолдану

6.2.4.1
ұлдар/ қыздар
қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелерін сипаттау және салыстыру;
6.2.4.2
ұлдар/ қыздар
түрлі іс-шараларға дастарханды жаю және безендіру дағдылары мен білімін көрсету;
6.2.4.3
қыздар
тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану;
6.2.4.4
қыздар
әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған азық-түліктер мен керек-жарақтарды анықтау және таңдау

2.5
Үй мәдениеті

5.2.5.1
ұлдар/қыздар
өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс мәдениетінің негізгі бағыттарын білу және сипаттау;
5.2.5.2
ұлдар/қыздар
өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды жасау;
5.2.5.3
ұлдар
электр энергиясының шыңу көздері туралы айту;
5.2.5.4
ұлдар
электр монтаж құралдары мен электртехникалық арматуралардың қарапайым қызметін тізіп айту;
5.2.5.5
ұлдар
электр тізбектерін қарапайым схема бойынша жинау және жасау
5.2.5.6 ұлдар
интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар орындау;
5.2.5.3
қыздар
жеке гигиена ережелерін білу және сипаттау, тері мен шаштың әртүрлі түрлерін анықтау;
5.2.5.4
қыздар
шектеулі қолдаумен өзін-өзі күтуге арналған іс-әрекеттер мен өнімдерді таңдау және пайдалану

6.2.5.1
ұлдар/қыздар
декоративті гүл дақылдарын өсіру технологиясын білу және сипаттау;
6.2.5.2
ұлдар/қыздар
сәндік көгалдандыру мен гүл өсіруде көктемгі жұмыстарды орындау;
6.2.5.3
ұлдар
электр схемасының шартты түрде графикалық белгіленуін білу;
6.2.5.4
ұлдар
қарапайым электр тізбектерін есептей білу және ажырату;
6.2.5.5
ұлдар
қарапайым схемалар бойынша бұйым жинау;
6.2.5.6 ұлдар
интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар және қолмен жұмыс жасайтын құралдар мен құрылғыларды пайдаланып, ақауларды жою бойынша жөндеу жұмыстарын орындау;
6.2.5.3
қыздар
үйге, құралдарға және тазалау құралдарына қойылатын гигиеналық талаптарды білу және сипаттау;
6.2.5.4
қыздар
тазалау құралдары мен құрал-саймандарды таңдау және пайдалану;
6.2.5.5
қыздар
маусымдық киім мен аяқ киімді күту және сақтау ережелерін білу және ұстану

2.6
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ережелерін сақтау

5.2.6.1
ұлдар/қыздар
қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
5.2.6.2
ұлдар /қыздар
қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс жасауды және жұмыс гигиенасын білу

6.2.6.1
ұлдар/қыздар
қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету;
6.2.6.2
ұлдар /қыздар
қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді және
еңбек гигиенасы ережелерін білу және түсіндіру

      3) "Шығармашылық жұмыстарды таныстыру, талдау және бағалау" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

3.1
Шығармашылық жұмыстардың презентациясы

5.3.1.1
ұлдар /қыздар
дайын жұмысты таныстыру (көрме)

6.3.1.1
ұлдар /қыздар
дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме)

3.2
Идеяларды талдау және бағалау

5.3.2.1
ұлдар /қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды сипаттау

6.3.2.1
ұлдар /қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды салыстыру

3.3
Әдістер мен тәсілдерді талдау және бағалау

5.3.3.1
ұлдар /қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың жұмысын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді сипаттау

6.3.3.1
ұлдар /қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз және басқалардың жұмысын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді салыстыру

3.4
Жұмысты бейімдеу және жетілдіру

5.3.4.1
ұлдар /қыздар
өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдау

6.3.4.1
ұлдар /қыздар
өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс жасау және сынды қабылдау

      33. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем " пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      34. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
5-6 -сыныптары үшін "Көркем
еңбек" пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (естімейтіндер) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып (ұлдар)

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Көрнекі өнер

Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы.
Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану);
5.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарында көрінетін идеялар мен тақырыптарды сипаттау;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (тәсілдерді) сипаттау;
5.3.1.2 стационарлық және дыбыс күшейтетін жабдықтың көмегімен білім беру қызметіне қатысты есту-көрнекі сөйлеу материалын қабылдау

Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.6.4 көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану және эксперимент жасау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

Пейзаж.
Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын зерттеу және анықтау (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы);
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану

Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі.
Сызықтық перспектива

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын зерттеу және анықтау (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы);
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану

Пластикалық формалар өнері. Мүсін

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын зерттеу және анықтау (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы);
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (тәсілдерді) сипаттау

Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.6.4 көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану және эксперимент жасау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Сәндік-қолданбалы өнер, негізгі пішіндер мен ерекшеліктер. Қазақстанның қолданбалы өнері

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
5.1.2.2 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту.

Материалдар және құралдармен танысу

5.2.2.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен жабдықтарын анықтау, сипаттау және пайдалану

Әр түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Идеяларды талқылау және дамыту. Эскиз

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Әр түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Бұйым жасау

5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып тану

5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Тоқыма өнері. Тоқу түрлері. Көркем тоқуға арналған материалдармен және құралдармен танысу

5.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып тану

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Бұйым тоқу

5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету
5.2.6.2 стационарлық және дыбыс күшейтетін жабдықтың көмегімен білім беру қызметіне қатысты есту-көрнекі сөйлеу материалын қабылдау

Жұмыс көрмесі

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру

3-тоқсан

Дизайн және технология

Құрылымдық материалдар. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу

5.1.6.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдардың жалпы қасиеттері мен құрылымын, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтай отырып зерттеу;
5.1.6.2 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Құрылымдық материалдарды өңдеуге арналған жабдықтар, қол құралдары мен құрылғылар

5.2.2.2 ағаш өңдеу/слесарлық жұмыс үстелінің құрылғысын және қызметін түсіндіру;
5.2.2.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен жабдықтарын анықтау, сипаттау және пайдалану;
5.2.6.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс жасауды және жұмыс гигиенасын білу (жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс істеу)

Көркем кесу. Идеяларды дамыту. Материалды таңдау және дайындау

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және басқалардың тәжірибесіне сүйене отырып (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру;
5.1.4.2 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Сыртқы және ішкі контур бойымен қисық сызықты бұйымдарды көркемдік кесу

5.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Сымнан бұйымдарды модельдеу. Эскиздерді әзірлеу (тізбектер, жануарлардың фигуралары). Материалды дайындау. Бұйым жасау (тізбектер, басқатырғыштар, жануарлардың мүсіншелері). Материалды таңдау. Құралдар мен қондырғылар

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.5.3 оқылған материал негізінде сөздік қорын байыту

Бұйым жасау (тізбектер, басқатырғыштар, жануарлардың мүсіншелері)

5.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Әр түрлі материалдарды қолдана отырып музыкалық (ұрмалы-шу) аспаптардың дизайны. Музыкалық (ұрмалы шу) аспап жасау

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және басқалардың тәжірибесіне сүйене отырып (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Әр түрлі материалдарды қолдана отырып музыкалық (ұрмалы-шу) аспаптардың дизайны. Музыкалық аспап жасау

5.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету;
5.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдау

Жұмыс көрмесі

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Дұрыс тамақтану негіздері.
Мәзірді құрастыру

5.2.4.1 дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелерін білу және сипаттау;
5.2.4.2 дұрыс және теңдестірілген тамақтану мәзірін құру;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану)

Үй мәдениеті

Электр энергиясының көздері туралы жалпы ақпарат. Электротехникалық арматура. Электр энергиясының әртүрлі көздерімен тәжірибелер

5.2.5.3 электр энергиясының шыңу көздері туралы айту;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану);
5.2.5.4 электр монтаж құралдары мен электртехникалық арматуралардың қарапайым қызметін тізіп айту;
5.2.5.5 тұрақты ток көздерін қолдана отырып қарапайым бұйымдарды жинау

Тұрмыстық жөндеу жұмыстары

5.2.5.6 интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар және қол құралдарын пайдаланып, ақауларды жоюға арналған қарапайым жөндеу операцияларын орындау

Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс

5.2.5.1 өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс мәдениетінің негізгі бағыттарын білу және сипаттау;
5.2.5.2 өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

      2) 6 -сынып (ұлдар)

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Көрнекі өнер

Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет)

6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану
6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану және оларды қалай тиімді өңдеуге және пайдалануға болатындығын анықтау

Портреттегі түс. Орындау техникасы

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы) білуі мен түсінуін өзінің және басқалардың тәжірибесі негізінде көрсету;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

Заманауи портрет. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент

6.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды салыстыру
(суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс)

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстау

6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын анықтап, таңдап, қолдана отырып, өз идеялары мен сезімдерін жеткізу;
6.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс жасау және сынды қабылдау

Жұмыс презентациясы

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Қазақ халқының зергерлік бұйымдарымен танысу

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Зергерлік бұйымдардың эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау

6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру

6.2.3.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау;
6.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Табиғи материалдардың түрлері мен сипаттамалары

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы) білуі мен түсінуін өзінің және басқалардың тәжірибесі негізінде көрсету;
6.1.6.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын анықтау және сипаттау

Табиғи материалдардан жасалған бұйымдардың эскизін әзірлеу

6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру

6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын анықтап, таңдап, қолдана отырып, өз идеялары мен сезімдерін жеткізу

Жұмыс презентациясы. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну

3-тоқсан

Дизайн және технология

Қол электр аспаптары мен жабдықтары. Практикалық жұмыстар

6.2.2.1 қозғалыс беру механизмдерін және қолмен жұмыс жасайтын электр құралдары құрылғысын сипаттау және анықтау, оларды құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге қолдану;
6.2.6.2 қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді және
еңбек гигиенасы ережелерін білу және түсіндіру
(жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Құрама бөлшектерден роботтарды әзірлеу.
Роботтардың шығу тарихы және түрлері

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.3.3.1 өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникаларды) пәндік терминологияны қолдана отырып салыстыру

Роботты құру. Эскиз. Материалдарды таңдау

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды өз тәжірибесі мен біліміне негізделе орындау;
6.1.6.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын анықтау және сипаттау;
6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау

Роботты құру. Роботтың жылжымалы бөліктерін құру бойынша эксперимент жасау

6.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды электрлік қол құралдарымен өңдеу;
6.2.3.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Көлік түрлері туралы жалпы мәліметтер

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану

Көлік құралының моделін әзірлеу. Эскиз. Материалдарды таңдау

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды өз тәжірибесі мен біліміне негізделе орындау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Көлік құралдарын жасау. Модельдің жекелеген бөліктерін жасау. Модельді құрастыру және өңдеу

6.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды электрлік қол құралдарымен өңдеу;
6.2.3.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау

Жұмыс презентациясы. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері

6.2.4.1 қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелерін сипаттау және салыстыру;
6.2.4.2 түрлі іс-шараларға арналған үстелді безендіру және дастархан жаю бойынша білімі мен практикалық дағдыларын көрсету

Үй мәдениеті

Электр жүйелерінің шартты белгілерімен танысу.
Электр тізбектері

6.2.5.3 электр тізбегі элементтерінің әдеттегі графикалық белгілеулерін зерттеу, анықтау және жүргізу;
6.2.5.4 қарапайым электр тізбектерін есептей білу және ажырату

Батареямен жұмыс жасайтын шамдар жасау

6.2.5.5 электр тізбектерін қарапайым схема бойынша жинау және жасау

Қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарын қолданатын тұрмыстық жөндеу жұмыстары

6.2.5.6 интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар және қолмен жұмыс жасайтын электр құралдары мен құралдарды пайдаланып, ақауларды жою бойынша операциялар орындау;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Сәндік гүл мәдениеттері.
Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар

6.2.5.1 декоративті және гүлді дақылдарды өсіру технологиясын білу және сипаттау;
6.2.5.2 сәндік көгалдандыру және гүл өсіру бойынша көктемгі жұмыстарды орындау (топырақты өңдеу, зиянкестермен күрес, себу және отырғызу);
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

      3) 5-сынып (қыздар)

      3 -кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Көрнекі өнер

Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы.
Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану);
5.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарында көрінетін идеялар мен тақырыптарды сипаттау;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзіңіздің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді сипаттау

Натюрморт өнері.
Сәндік ұлттық натюрморт

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.6.4 көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану және эксперимент жасау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

Пейзаж. Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын зерттеу және анықтау (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы);
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану

Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі. Сызықтық перспектива

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын зерттеу және анықтау (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы);
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану

Пластикалық формалар өнері.
Мүсін

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын зерттеу және анықтау (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы);
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзіңіздің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді сипаттау

Шығармашылық жұмыс жасау.
Көрмені ұйымдастыру

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.6.4 көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану және эксперимент жасау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы -сыныпқа таныстыру

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Ою-өрнектің түрлері. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері (түрлері, стилизациясы және мотивтері)

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін зерттеу және анықтау

Көркем кесте.
Кесте түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу.
Эскизді әзірлеу.

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Көркем кестемен бұйымды безендіру

5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Тоқыма өнері. Тоқудың түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу

5.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып тану;
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру

Бұйым тоқу

5.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Жұмыс көрмесі

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы -сыныпқа таныстыру (көрме)

3-тоқсан

Дизайн және технология

Тоқыма материалдарының жіктелуі және сипаттамалары. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу

5.1.6.3 тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін білу және сипаттау

Тоқыма материалдарын өңдеуге арналған жабдықтар, құралдар мен құрылғылар

5.2.2.1 тігін машинасының құрылғысын, жіптерді бұрау тәсілдерін, тігістерді білу және сипаттау;
5.2.2.2 тігін бұйымдарын дымқыл -жылумен өңдеуге арналған жабдықты (үтікті) білу, сипаттау және пайдалану;
5.2.6.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс жасауды және жұмыс гигиенасын білу (жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс істеу)

Тігін бұйымдарының классификациясы. Идеядан өнімге дейін
(тігін бұйымы)

5.1.6.3 тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін білу және сипаттау

Дизайн, киімді пішіндеу (қағаз, мата).
Костюм жасау (мини-манекен немесе қуыршақ үшін)

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және басқалардың тәжірибесіне сүйене отырып (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
5.2.3.1 тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Тоқыма мозайка техникасын қолдана отырып тігін бұйымдарының дизайны (пэчворк, квиллинг, құрақ). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау.
Жұмыс реттілігі

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және басқалардың тәжірибесіне сүйене отырып (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру

5.2.3.1 тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Жұмыс презентациясы

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы -сыныпқа таныстыру;
5.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдау

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Дұрыс тамақтану негіздері.
Мәзірді құрастыру

5.2.4.1 дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелерінбілу және сипаттау;
5.2.4.2 дұрыс және теңдестірілген тамақтану мәзірін құру;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау

Ас үй жабдықтары. Ас әзірлеуге арналған ыдыс, құралдар мен керек-жарақтар. Ас әзірлеу құралдары мен құрылғыларының мүмкіндіктерін зерттеу

5.2.4.3 тамақ дайындауға арналған құралдардың, жабдықтардың және құрылғылардың мүмкіндіктерін зерттеу және анықтау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету;
5.2.6.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс жасауды және жұмыс гигиенасын білу(жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс істеу)

Бутербродтар мен сусындар жасау технологиясы

5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау;
5.2.4.4 салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын білу және қолдану;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы -сыныпқа таныстыру

Көкөністер мен жемістерден салаттар дайындау технологиясы

5.2.4.4 салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын білу және қолдану;
5.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдау;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы -сыныпқа таныстыру

Үй мәдениеті

Жеке гигиена, жеке күтім

5.2.5.3 жеке гигиена ережелерін білу және сипаттау, тері мен шаштың әртүрлі түрлерін анықтау;
5.2.5.4 шектеулі қолдаумен өзін-өзі күтуге арналған іс-әрекеттер мен өнімдерді таңдау және пайдалану

Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс

5.2.5.1 өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс мәдениетінің негізгі бағыттарын білу және сипаттау;
5.2.5.2 өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

      4) 6-сынып (қыздар)

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Көрнекі өнер

Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану
6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет)

6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын анықтап, таңдап, қолдана отырып, өз идеялары мен сезімдерін жеткізу;
6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану және оларды қалай тиімді өңдеуге және пайдалануға болатындығын анықтау;

Портреттегі түс. Орындау техникасы

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы) білуі мен түсінуін өзінің және басқалардың тәжірибесі негізінде көрсету;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

Заманауи портрет. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент

6.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды салыстыру (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс)

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сценарийді әзірлеу.
Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстау

6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану;
6.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс жасау және сынды қабылдау

Жұмыс презентациясы

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме)

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Тоқыма өнері. Ілмекпен тоқу. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды таңдау

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету;
6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Ілмекпен әр түрлі бұйымдарды тоқу (майлық, қол сөмкесі, ұялы телефонның қабы)

6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Бізбен тоқу. Тоқыма біздің түрлері. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу

6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Бізбен тоқу (бөкебай, орамал, ұялы телефонның қабы)

6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Жұмыс презентациясы. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме);
6.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс жасау және сынды қабылдау

3-тоқсан

Дизайн және технология

Тоқыма материалдарынан бұйым жасау (авторлық қуыршақ, дамытушы ойыншық). Идеяларды дамыту. Эскиз

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды өз тәжірибесі мен біліміне негізделе орындау;
6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау

Әр түрлі тоқыма материалдарының текстуралары мен түстерін зерттеу. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды таңдау және дайындау

6.1.6.3 тоқыма материалдары мен бұйымдарының қасиеттері мен құрылымын зерттеу және анықтау;
6.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану және оларды қалай тиімді өңдеуге және пайдалануға болатындығын анықтау;
6.2.2.1 тігін машиналарын білу және реттеу

Өнімді құру. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу

6.2.2.2 киімдерді дымқыл-жылумен өңдеу режимдерін білу, сипаттау және оларды практикада қолдану;
6.2.3.1 тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында тігін және жиек тігістерін қолдана отырып, пішу және өңдеу жасау;
6.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, жеке бұйым жасау;
6.2.6.2 қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін білу және түсіндіру (жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Үй тоқыма бұйымдарының дизайны (алжапқыш, ас үй ыдыстары). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыс реттілігі

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша өз тәжірибесі мен біліміне негізделе тапсырмаларды орындау;
6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Бұйымды жасау. Бөлшектерді қиып алу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу. Бұйымды безендіру

6.2.2.2 киімдерді дымқыл-жылумен өңдеу режимдерін білу, сипаттау және оларды практикада қолдану;
6.2.3.1 тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында тігін және жиек тігістерін қолдана отырып, пішу және өңдеу жасау;
6.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, жеке бұйым жасау;
6.2.6.2 қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін білу және түсіндіру (жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Жұмыс презентациясы. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме);
6.3.3.1 өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникаларды) пәндік терминологияны қолдана отырып салыстыру

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері

6.2.4.1 қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелерін сипаттау және салыстыру;
6.2.4.2 түрлі іс-шараларға арналған үстелді безендіру және дастархан жаю бойынша білімі мен практикалық дағдыларын көрсету

Жартылай фабрикаттардан тамақ дайындау технологиясы

6.2.4.3 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану;
6.2.4.4 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған азық-түліктерді, құралдарды және керек-жарақтарды анықтау және таңдау

Тағамды жылдам пісіру технологиясы

6.2.4.3 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану;
6.2.4.4 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған азық-түліктерді, құралдарды және керек-жарақтарды анықтау және таңдау

Десерттерді дайындау технологиясы

6.2.4.3 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану ;
6.2.4.4 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды және керек-жарақтарды анықтау және таңдау;
6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме)

Үй мәдениеті

Гигиеналық ережелер. Үй-жайларды дымқыл және құрғақ тазалау

6.2.5.3 үйге, құралдарға және тазалау құралдарына қойылатын гигиеналық талаптарды білу және сипаттау;
6.2.5.4 шектеулі қолдау кезінде тазалау құралдары мен құрал-саймандарды таңдау және пайдалану

Киім мен аяқ киімді күту, сақтау

6.2.5.5 шектеулі қолдау кезінде маусымдық киім мен аяқ киімді күту және сақтау ережелерін білу және ұстану

Сәндік-гүл мәдениеті.
Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар

6.2.5.1 декоративті және гүлді дақылдарды өсіру технологиясын білу және сипаттау;
6.2.5.2 сәндік көгалдандыру және гүл өсіру бойынша көктемгі жұмыстарды орындау (топырақты өңдеу, зиян-кестермен күрес, себу және отырғызу);
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 647-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 – сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 – сыныптар үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты - есту қабілеті бұзылған білім алушыларда өнер және еңбек технологиялары саласында білім қалыптастыру, өнер саласында практикалық дағдыларды дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) білімді дамыту, қоршаған әлемде өнерді, дизайн мен технологияны саналы қабылдауды қалыптастыру;

      2) Қазақстан және әлем халықтарының көркем-мәдени мұрасын зерделеу;

      3) технологиялық дағдыларды, шығармашылық идеяларды өнер мен дизайнның мәнерлі құралдарымен беру дағдыларын дамыту;

      4) объектілерді зерттеу, құру, талдау, көркемдік трансформациялау процесінде білім алушылардың шығармашылық және сыни ойлауын дамыту;

      5) оқу қызметінің барлық түрлерінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану тәжірибесін меңгеру (зерттеу, идеяларды шығармашылықпен іске асыру, жұмыстарды таныстыру);

      6) әртүрлі ресурстар мен ақпарат көздерін олардың жұмыс нәтижелері үшін маңызын түсіне отырып зерттеу және қолдану;

      7) эстетикалық, еңбек, экономикалық, экологиялық, патриоттық тәрбие беру және адамгершілік-рухани құндылықтарды қалыптастыру.

      8) уақытты, материалдардың қасиеттерін және басқа факторларды анықтай және ескере отырып, өз қызметін өз бетінше жоспарлау қабілетін дамыту;

      9) оқу міндеттеріне қол жеткізу үшін бірлескен қызметті ұйымдастыру тәжірибесін алу (жеке, жұптық және топтық жұмыс).

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) сөйлеу мәдениетін дамыту, білімді функционалдық қолдану, коммуникацияның әртүрлі тәсілдері, проблемаларды шешу және шешімдер қабылдау, сөйлеу дағдыларын және дыбысты дұрыс айтуды жетілдіру;

      2) есту қабілеті зақымданған білім алушыларды арнайы оқытуды сапалы дараландыру мүмкіндіктерін кеңейту;

      3) жеке қасиеттерді дамыту (жауапкершілік, табандылық, бастамашылық, шыдамдылық, ұқыптылық)

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. "Технология" пәнін оқыту кезінде есту қабілеті бұзылған (естімейтін) білім алушылар шығармашылық туралы кеңейтілген білім алады, әрекет өнімдерін тәжірибеде қолдана білуге, мүмкіндікті жүзеге асыра білуге үйренеді.

      6. Курсты меңгеру үшін теориялық және практикалық тапсырмалар мен жаттығулар (шығармашылық жоба жасау, бұйымдарға арналған дайындамалар) бөлінеді.

      7. Бағдарлама шығармашылық жобаларды орындауды, қажетті заттарды жасауды, қызмет өнімдерін көрсетуді, олардың шығармашылық қабілеттерін жүзеге асыруды, тақырыпқа деген қызығушылықты дамытуды, сонымен қатар есте сақтау, ойлау, қозғалыс белсенділігі мен сөйлеуді тиімді түзетуді қамтиды.

      8. Оқу процесінде бірқатар ерекшеліктерді ескеру қажет:

      1) әрбір білім алушының есту қабілетінің болмауы немесе қалдығы әртүрлі;

      2) қарапайым психикалық операциялардың басым болуы;

      3) механикалық есте сақтаудың басым болуы;

      4) сөздік қорын шектеу, айтылу ақаулары, пассивті сөздіктің белсендіден басым болуы.

      9. Бағдарлама бойынша есту қабілеті бұзылған білім алушыларды оқытудың негізгі қағидаттары: қолжетімділік, жеке жұмыс жасау, тиімділік және коммуникативтілік.

      10. Оқытудағы қолжетімділік материалдың қолжетімділігінен және оны білім алушылардың түсінуінен тұрады, дайын өнімді дайындаумен практикалық іс-әрекеттерді орындай білу қабілеті.

      11. Есту қабілеті бұзылған оқушымен жеке жұмыс жасау - оқу процесін дараландыру, жеке тұлғаны үйлесімді қалыптастыру және жан-жақты дамыту, шығармашылық қабілеттерін толық ашу және тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеу, эмоционалды-ерік күшін, психикалық процестерді дамытумен бекітіледі.

      12. Оқытудағы коммуникативті тәсіл қарым-қатынас құралы ретінде тілді меңгеруден тұрады және оқушыларды әртүрлі тілдік жағдайларда еркін әрекет ете білуге, арнайы терминологияны білуге және қолдануға үйретуге арналған.

      13. Осы қағидаттарды іске асыру үшін:

      1) сөйлеудің барлық түрлерінің дағдыларын дамыту;

      2) есту қабілеті зақымданған білім алушылардың психикалық процестерінің дамуына ықпал ететін әдістер мен тәсілдерді теория мен практикада қолдану;

      3) жаңа материалды түсіндіруде көмекші құрал ретінде дактильді және ымдау тілі қолданылады;

      4) вариативті және инвариативті компоненттер заттарымен пәнаралық байланысты қамтамасыз ету.

      14. Оқу бағдарламасын жүзеге асыру процесінде мектепті ақпараттық – коммуникациялық технологиялармен жабдықтауды көздейтін арнайы жабдықтармен оқытудағы көмекші құралдар қолданылады:

      1) интерактивті және проекциялық жабдықтар (проектор, интерактивті тақта);

      2) оқытудың арнайы техникалық және компенсаторлық құралдары (фронтальды оқу қызметін қамтамасыз етуге арналған стационарлық дыбыс күшейткіш жабдық, айтылу экраны, жеке есту аппараттары, мультимедиялық компьютерлік сынып);

      3) интернет желісінің ақпараттық-білім беру ресурстарына шектеусіз қол жеткізу;

      4) интерактивті шығармашылық шеберханалар.

2-тарау. "Технология" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Технология" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7 – сыныпта-аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      2) 8 – сыныпта-аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      3) 9 – сыныпта-аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      4) 10 – сыныпта-аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты құрайды.

      16. Бағдарлама мазмұны келесі бөлімдерді қамтиды:

      1) "Бейнелеу өнері" бөлімі;

      2) "Сәндік-қолданбалы шығармашылық" бөлімі;

      3) "Дизайн және технология" бөлімі;

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі;

      5) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі.

      17. "Бейнелеу өнері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) классикалық және заманауи өнер.

      2) қазақстандық суретшілердің шығармашылығы;

      3) бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары;

      4) сәндік өнер (фотография, анимация, медиа құралдар);

      5) бейнелеу (бейнелеу) өнерінің мәнерлі құралдары;

      7) көркем материалдармен және техникалармен тәжірибе жасау.

      18. "Сәндік-қолданбалы шығармашылық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Сәндік-қолданбалы өнердің негізгі нысандары мен ерекшеліктері, Қазақстан мен басқа халықтардың қолданбалы өнері;

      2) Сәндік-қолданбалы өнер материалдары, құралдары мен технологиялары;

      3) ұлттық ою-өрнек;

      4) интерьерді декоративтік безендіру.өөөөө;

      19. "Дизайн және технология" (ұлдар) бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) негізгі конструкциялық, табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) материалдарды әртүрлі тәсілдермен өңдеу;

      4) әр түрлі материалдардан жасалған бұйымдардың дизайны;

      5) ұлттық тұрмыстық заттарды дайындау технологиясы;

      6) әлемдік және қазақстандық сәулет ескерткіштері;

      7) макеттеу;

      8) интерьер дизайны;

      9) робототехника, көлік құралдарын модельдеу.

      20. "Дизайн және технология" (қыздар) бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) негізгі тоқыма, табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) тоқыма материалдарын өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) тоқыма материалдарын әртүрлі тәсілдермен өңдеу;

      4) тоқыма материалдардан жасалған бұйымдардың дизайны;

      5) сән индустриясы, стиль және бейне, ұлттық киім элементтерін жасау технологиясы.

      21. "Үй мәдениеті" (ұлдар) бөлімінің мазмұны мыналарды қамтиды:

      1) тұрғын үй экологиясы;

      2) өсімдік шаруашылығы, сәндік гүл өсіру, ландшафтық дизайн негіздері;

      3) электр энергиясының көздері туралы жалпы мәліметтер, электр аспаптары мен тұрмыстық техниканы пайдалану және жөндеу;

      4) тұрмыстық-жөндеу жұмыстары, интерьерді ұйымдастыру және жоспарлау.

      22. "Үй мәдениеті" (қыздар) бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) жеке гигиена, тұрғын үй экологиясы;

      2) өсімдік шаруашылығы, сәндік гүл өсіру, ландшафтық дизайн негіздері;

      3) киімді күту және сақтау.

      23. "Тамақтану мәдениеті" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дұрыс тамақтану негіздері;

      2) дастарқан басында өзін-өзі ұстау ережелері, дастарқан дайындау ;

      3) тағам дайындау технологиясы;

      4) әлем халықтарының тағамдары.

      24. 7-сыныпқа арналған "Технология" (ұлдар) оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейнелеу өнері" бөлімі: заманаөуи техникалар және өнердегі ғылымның жетістіктері. Табиғаттың шағын суреттері. Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар (поп-арт, инсталляция және т.б.). Қазақстанның заманауи суретшілері. Өнердегі заманауи стильдік бағыттарды зерттеуге негізделген практикалық (шығармашылық) жұмыс (2D немесе 3D форматында). Көрменің презентациясы және оны ұйымдастыру.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: пирография өнерімен танысу. Көркемдік күйдіру әдістері мен техникасы. Эскизді орындау. Материалды таңдау және дайындау. Бұйымдарды көркем күйдіру. Безендіру. Көрменің презентациясы және оны ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: ағашты өңдеуге арналған жабдық. Ағашты механикалық өңдеу кезінде жұмысты ұйымдастыру. Ағаштан жасалған бұйымдарды жасау. Бұйымдардың дизайны. Материалды таңдау және дайындау. Бұйымдарды жасау. Материалдар мен бөлшектерді механикалық өңдеу. Бұйымдарды безендіру (декарирование). Көрмені ұйымдастыру.

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі: ауыл шаруашылығы өндірісіндегі заманауи техника мен жабдықтар. Электр арматурасын және тұрмыстық аспаптарды жөндеу. Тұрғын үй экологиясы. Үйдегі микроклимат.

      25. 8-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар):

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: Мозаика өнері. Мозаика түрлері мен әдістері. Эскиз және материалды таңдау. Мозаикалық панноларға негіз дайындау. Мозаикалық панноларды орындау. Көркем безендіру және жұмыстарды таныстыру.

      2) "Дизайн және технология" бөлімі: қазақ халқының ұлттық тұрмыстық заттарымен танысу. Ұлттық тұрмыстық заттарды (торсық, дөңгелек үстел) жасау материалдары мен техникаларын зерттеу. Идеяны талқылау және эскизді әзірлеу (торсық, дөңгелек үстел). Жұмыс процесін жоспарлау. Материалдарды өңдеу. Бұйымдар жасау. Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: үстел ойындары. Пайда болу тарихы. Үстел ойынының тұжырымдамасы. Үстел ойындарын әзірлеу. Графикалық құжаттама. Үстел ойынының бөлшектерін жасау. Көркем безендіру. Ойынды тестілеу. Сауалнама және ақпарат жинау. Жұмыстың презентациясы.

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі: агротехнологияны дамытудағы ғылымның рөлі (өз бетімен зерттеу). Электр аспаптары мен тұрмыстық техниканы таңдау және бағалау. Үй-жайларды жөндеуге арналған заманауи материалдар мен құралдар (практикалық жұмыс).

      26. 9-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар):

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: заманауи интерьерлердегі сәндік бұйым. Сәндік интерьер заттарын (шам, сәндік сағаттар) жасау әдістері мен техникаларын зерттеу. Идеяны талқылау және дамыту және эскизді әзірлеу. Жұмысты жоспарлау. Сәндік интерьер заттарын жасау. Жұмыстың презентациясы.

      2) "Дизайн және технология" бөлімі: сәулет жауһарлары. Қазіргі сәулет. Қазақстан сәулеті (тарих және қазіргі заман). Сәулет ғимараттары мен құрылыстарының эскиздері, сызбалары (Имитациялық немесе өз идеялары). Сәулет объектісінің макетін жасау үшін материалдарды таңдау және анықтау. Сәулет объектісінің (үй, ғимарат) макетін дайындау.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: Жиһаз және интерьер заттарын өндіру. Белгілі бір интерьерге арналған затты жасау (көрме залына арналған модульдік креслолар, балаларға арналған жиһаз, сәндік шамдар). Идеяны талқылау және дамыту. Материалдарды дайындау. Графикалық құжаттама, техникалық ерекшелік. Бұйымдар жасау.Әрлеу. Жұмыстың презентациясы.

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі: интерьердегі, экстерьердегі ландшафт элементтері. Шығармашылық идеяларды визуализациялау. Интерьердегі жарықтандыру. Табиғи және жасанды жарықтандыру. Жарықтандыру жобасын әзірлеу. Интерьерді аймақтарға бөлу және жоспарлау (тұрғын, қоғамдық, өндірістік).

      27. 10-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар):

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: заманауи интерьерлердегі сәндік бұйым. Декоративтік интерьер заттарын (салпыншақтар, фоторамкалар, құмыралар) дайындау тәсілдері мен техникаларын зерделеу. Идеяны талқылау және дамыту және эскизді әзірлеу. Жұмысты жоспарлау. Сәндік интерьер заттарын жасау. Жұмыстың презентациясы.

      2) "Дизайн және технология" бөлімі: сәулет жауһарлары. Қазіргі сәулет. Қазақстан сәулеті (тарих және қазіргі заман) шет елдер. Сәулет ғимараттары мен құрылыстарының эскиздері, сызбалары (Имитациялық немесе өз идеялары). Сәулет объектісінің макетін жасау үшін материалдарды таңдау және анықтау. Сәулет объектісінің макетін дайындау (саябақ, спорт орталығы).

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: Жиһаз және интерьер заттарын өндіру. Белгілі бір интерьерге арналған затты жасау (пуфтар, комобтар, шкафтар). Идеяны талқылау және дамыту. Материалдарды дайындау. Графикалық құжаттама, техникалық ерекшелік. Бұйымдар жасау.Әрлеу. Жұмыстың презентациясы.

      28. 7-сыныптың "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар).

      1) "Бейнелеу өнері" бөлімі. Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері. Табиғаттың шағын суреттері. Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар (поп-арт, орнату). Қазақстанның заманауи суретшілері. Өнердегі заманауи стильдік бағыттарды зерттеуге негізделген практикалық (шығармашылық) жұмыс (2D немесе 3D форматында). Көрменің презентациясы және оны ұйымдастыру.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Көркем сурет (батик, гжель, хохлома). Әшекейлеу түрлеріҰ. Кескіндеме әдістері мен әдістері. Көркем сурет материалдары мен жабдықтары. Көркем сурет үшін эскиз жасау. Көркем сурет салуға арналған материалдар мен құралдарды дайындау. Көркем сурет салу. Декорлау. Безендіру.Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Тігін бұйымдарын (киім, аксессуарлар, зергерлік бұйымдар) түрлендіру (түрлендіру) және безендіру. Трансформация идеяларын әзірлеу. Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Жинақ жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымдарды өңдеу. Бұйымдарды декорлау. Жұмыстың презентациясы (сән көрсетілімі).

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі. Қазақтың ұлттық тағамдары.Әлем халықтарының тағамдары (өз бетімен зерттеу). Әлем халықтарының тағамдары. Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже).

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі. Тұрмыстық техниканы таңдау. Тұрмыстық техниканы пайдалану ережелері. Өсімдік безендіру және интерьер элементі ретінде.

      29. 8-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар).

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Қазақ қолданбалы өнері (ши току, киіз басу) халық шығармашылығының түрлері. Материалдар мен жабдықтар. Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды дайындау. Шығармашылық жұмысты орындау. Декорлау. Безендіру. Жұмыстың презентациясы. Көрмені ұйымдастыру.

      2) "Дизайн және технология" бөлімі. Қазақтың ұлттық киімдері. Этностиль. Ою-өрнек және оның стилизациясы. Этностилдегі бұйымның дизайны (бас киім, кеудеше). Этностилде бұйым жасау (бас киім, кеудеше). Декорирование. Жұмыстың презентациясы.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Ұлттық пішімге негізделген киім үлгісінің дизайны (тұтас пішілген жең). Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды дайындау. Ұлттық пішім негізінде өнімді жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Бұйымдарды декорлау.

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі. Интерьерге арналған сәндік бұйымдар (2D, 3D форматында). Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Интерьерге арналған сәндік 2D, 3D өнімдерін жасау. Өсімдік шаруашылығындағы ғылымның рөлі. Медицинадағы өсімдіктер, фитотерапия және косметология.

      30. 9-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар).

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Қазақстанның дәстүрлі тоқымасы. Қазақ кілемдері. Алаша. Кілем тоқу. Гобелен. Қазіргі кілемдер. Сапалы кілем жасауға арналған құрал жабдықтар және материалдар. Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды дайындау. Шығармашылық жұмысты орындау. Декорлау. Безендіру. Жұмыстың презентациясы. Көрмені ұйымдастыру.

      2) "Дизайн және технология" бөлімі. Сәннің заманауи стильдері (өз бетімен зерттеу). "Тұлға мен сән үйлесімі" эксперименті. Өз имиджін құру. Идеяларды әзірлеу. Макияж, шаш, аксессуарлар арқылы жеке кескін жасау. Өзіңіздің имиджіңіз үшін киім-кешек, аксессуарлар жиынтығын жасау эксперименті. Жұмыстың презентациясы (сән көрсетілімі).

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Қарапайым геометриялық пішіндердің "Fast cloth" сәнді киімінің дизайны (пончо, кейп, туника). Киім мен аксессуарлардың заманауи өндірісі. Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Бұйымдар жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың презентациясы (сән көрсетілімі).

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі. Интерьердегі, сыртқы көріністегі ландшафт элементтері. Шығармашылық идеяларды визуализациялау (эскиз). Материалдар мен жабдықтарды (құрал-саймандарды) дайындау. Мерекелерге арналған интерьер дизайны. Шығармашылық идеяларды визуализациялау (эскиз). Материалдар мен жабдықтарды (құрал-саймандарды) дайындау. Шығармашылық идеяларды жүзеге асыру.

      31. 10-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар).

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Мереке күндеріне арналған киім үлгілері (қыз ұзату, той). Бұйымдардың эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды дайындау. Шығармашылық жұмысты орындау. Декорлау. Безендіру. Жұмыстың презентациясы. Көрмені ұйымдастыру.

      2) "Дизайн және технология" бөлімі. Сәннің заманауи стильдері (өз бетімен зерттеу). Өзіңіздің және сыныптасыңыздың бейнесін жасау. Идеяларды әзірлеу. Макияж, шаш, аксессуарлар арқылы жеке кескін жасау. Өз имиджінің киім-кешек, аксессуарлар жиынтығын жасау эксперименті. Жұмыстың презентациясы.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Қарапайым геометриялық пішіндердің "Fast cloth" сәнді киімінің дизайны (пончо, кейп, туника). Киім мен аксессуарлардың заманауи өндірісі. Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Бұйымдар жасау.Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және Бұйымды өңдеу. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың презентациясы (сән көрсетілімі).

      4) "Үй мәдениеті" бөлімі. Интерьердегі, сыртқы көріністегі ландшафт элементтері. Шығармашылық идеяларды визуализациялау (эскиз). Материалдар мен жабдықтарды (құрал-саймандарды) дайындау. Мерекелерге арналған интерьер дизайны. Шығармашылық идеяларды визуализациялау (эскиз). Материалдар мен жабдықтарды (құрал-саймандарды) дайындау. Шығармашылық идеяларды жүзеге асыру.

      32. "Технология" оқу пәні бойынша оқу бағдарламасының мазмұны шығармашылық қызмет процесінде негізгі білім мен практикалық дағдыларды қалыптастыруға бағытталған оқыту мақсаттары жүйесінің үш бөліміне бағынады.

      33. "Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) қоршаған әлемді білу және түсіну;

      2) тарих, мәдениет және дәстүрлерді білу және түсіну;

      3) ақпарат көздерімен жұмыс істеу;

      4) шығармашылық қызмет процесін жоспарлау;

      5) дизайн әзірлеу бойынша тапсырмалармен жұмыс;

      6) материалдар, олардың қасиеттері және жұмыс техникасы.

      34. "Шығармашылық жұмыстарды жасау және дайындау" бөлімі мынадай кіші бөлімдерді қамтиды:

      1) шығармашылық идеялардың көркем көрінісі;

      2) құралдар мен жабдықтар;

      3) құру технологиясы;

      4) тамақтану мәдениеті;

      5) үй мәдениеті;

      6) қауіпсіздік техникасы мен еңбек гигиенасы қағидаларын сақтау.

      35. "Шығармашылық жұмыстарды таныстыру, талдау және бағалау" бөлімі келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) шығармашылық жұмыстардың презентациясы;

      2) идеяларды талдау және бағалау;

      3) әдістер мен тәсілдерді талдау және бағалау;

      4) жұмысты бейімдеу және жетілдіру.

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      36. Бағдарламада оқыту мақсаттары әр сыныпқа кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы: 7.2.1.4 кодында "7" – сынып, "2.1" – бөлім және кіші бөлім, "4" – оқу мақсатының нөмірленуі.

      37. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімше

Оқу мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

1.1
Қоршаған әлемді білу және түсіну

7.1.1.1
Ұлдар/ Қыздар қоршаған әлем элементтерінің визуалды сипаттамаларын білу

8.1.1.1
Ұлдар/
Қыздар
көрнекі құралдарды ажырату қоршаған әлем элементтерінің сипаттау

9.1.1.1
Ұлдар/
Қыздар
визуалды анықтау қоршаған әлем элементтерінің сипаттау

10.1.1.1
Ұлдар/
Қыздар
көрнекі түсіндіру қоршаған әлем элементтерінің сипаттау

1.2
Тарих, мәдениет және дәстүрлерді білу және түсіну

7.1.2.1
Ұлдар/
Қыздар
тарихи және мәдени шығу тегі өнер, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және сипаттау

8.1.2.1
Ұлдар/
Қыздар
әр түрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну

9.1.2.1
Ұлдар/
Қыздар
әр түрлі тарихи және мәдени шығу тегі бар өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әртүрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру

10.1.2.1
Ұлдар/
Қыздар
әр түрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әртүрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді талдау

1.3
Зерттеу көздері

7.1.3.1
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану, олардың ішінен ең қолайлысын тандау

8.1.3.1
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану

9.1.3.1
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану

10.1.3.1
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану

1.4 Шығармашылық қызмет процесін жоспарлау

7.1.4.1
Ұлдар/
Қыздар
алынған білім мен тәжірибені қолдана отырып, болашақ әрекеттеріңізді анықтай отырып, шығармашылық белсенділікті жоспарлау;
7.1.4.2
Ұлдар/
Қыздар
бұйымның материалдық шығындары мен өзіндік құнын анықтау

8.1.4.1
Ұлдар/
Қыздар
алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін егжей-тегжейлі сипаттай отырып, шығармашылық іс-әрекетті жоспарлау;
8.1.4.2
Ұлдар/
Қыздар
зерттеулер негізінде халықтың өнім түрлеріне қажеттілігін анықтау

9.1.4.1
Ұлдар/
Қыздар
жұмысты орындаудың дәйектілігі мен ұтымды әдісін анықтай отырып, шығармашылық әрекетті жоспарлау;
9.1.4.2
Ұлдар/
Қыздар
пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың нарықтарын талдау

10.1.4.1
Ұлдар/
Қыздар
жұмысты орындаудың дәйектілігі мен ұтымды әдісін анықтай отырып, шығармашылық әрекетті жоспарлау;
10.1.4.2
Ұлдар/
Қыздар
пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың нарықтарын талдау

1.5
Дизайн (эскиз) әзірлеу бойынша тапсырмалармен жұмыс)

7.1.5.1
Ұлдар/
Қыздар
сәйкес объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау
және эстетикалық талаптарға сәйкес;
7.1.5.2
Ұлдар/
Қыздар
әр түрлі графикалық құралдарды қолдана отырып, эскиздерді орындау және өнімді жасау үшін графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

8.1.5.1
Ұлдар/
Қыздар
функционалдық
талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау;
8.1.5.2
Ұлдар/
Қыздар
бұйымды жасаудың кезектілігі мен ұтымды тәсілдерін анықтай отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

9.1.5.1
Ұлдар/
Қыздар
күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін білімді қорытындылау;
9.1.5.2
Ұлдар/
Қыздар
графиканың әртүрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

10.1.5.1
Ұлдар/
Қыздар
күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін білімді қорытындылау;
10.1.5.2
Ұлдар/
Қыздар
өздігінен немесе мұғалімнің көмегімен графиканың әртүрлі құралдарын қолдана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы орындау

1.6
Материалдар, олардың қасиеттері және жұмыс техникасы

7.1.6.1
Ұлдар
жобаланатын объектілерді дайындау кезінде материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін анықтау және салыстыру;
7.1.6.2
Ұлдар/
Қыздар
бірқатар материалдарды тану және оларды қалай тиімді біріктіруге, өңдеуге және қолдануға болатындығын анықтау;
7.1.6.3
Қыздар
фурнитура мен әрлеу материалдарының жіктелуін және сипаттамасын анықтау, сипаттау және салыстыру;
7.1.6.4
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және біріктіру

8.1.6.1
Ұлдар
анықтау және негіздеу
ванна жобаланған объектінің қасиеттері мен мақсатын ескере отырып, материалдарды, өңдеу және өңдеу әдістерін таңдайды;
8.1.6.2
Ұлдар/
Қыздар
өнімді дайындау және әрлеу үшін заманауи және дәстүрлі емес материалдарды өз бетінше таңдау;
8.1.6.3
Қыздар
табиғи және жасанды былғары мен үлбірдің түрлері мен қасиеттерін зерттеу, анықтау және салыстыру;
8.1.6.4
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және біріктіру

9.1.6.1
Ұлдар
жобаланатын объектінің қасиеттері мен мақсатын ескере отырып, материалдарды, оларды өңдеу және өңдеу тәсілдерін анықтау және негізді таңдау;
9.1.6.2
Ұлдар/
Қыздар
ұсынуға меншікті
бұйымды дайындау және өңдеу процесінде материалдарды пайдаланудағы шешімдер мен тәсілдерін қолдану;
9.1.6.3
Қыздар
трикотаж, тоқыма емес маталарды өз бетінше зерттеу, анықтау және бағалау;
9.1.6.4
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде бірқатар әдістер мен көркем материалдарды қолдану бойынша жеке шешімдерді ұсыну

10.1.6.1
Ұлдар
өз бетінше анықтау және негізді таңдау
техникалық, экологиялық және пайдалану сипаттамаларын ескере отырып, өңдеу және өңдеу материалдары мен тәсілдері қолдану;
10.1.6.2
Ұлдар/
Қыздар
ұсынуға меншікті
бұйымды дайындау және өңдеу процесінде материалдарды пайдаланудағы шешімдер мен тәсілдерін қолдану;
10.1.6.3
Қыздар
трикотаж, тоқылмаған жаймаларды, табиғи және жасанды былғары мен үлбірді өз бетінше зерттеу, анықтау және бағалау, фарнитура мен әрлеу материалдарына сипаттама беру;
10.1.6.4
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде бірқатар әдістер мен көркем материалдарды қолдану бойынша жеке шешімдерді ұсыну

      2) "Шығармашылық жұмыстарды жасау және дайындау" бөлімі;

      2-кесте

Бөлімше

Оқу мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

2.1
Шығармашылық идеялардың көркемдік көрінісі

7.2.1.1
Ұлдар/
Қыздар
қоршаған әлемнің көрнекі элементтері мен экспрессивті құралдарды анықтау, таңдау және пайдалану, күрделі шығармашылық идеяларды жеткізу үшін әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің экспрессивті құралдарын анықтау, таңдау және пайдалану

8.2.1.1
Ұлдар/
Қыздар
өздігінен немесе мұғалімнің көмегімен күрделі шығармашылық идеяларды жеткізу үшін экспрессивті өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

9.2.1.1
Ұлдар/
Қыздар
мазмұнды және түпнұсқа туындыларды жасау үшін экспрессивті өнер құралдарын дербес қолдану

10.2.1.1
Ұлдар/
Қыздар
мазмұнды және түпнұсқа туындыларды жасау үшін өнердің экспрессивті құралдарын өз бетінше анықтау және пайдалану

2.2
Құрал-саймандар мен жабдықтар

7.2.2.1
Ұлдар
қазіргі заманғы технологиялық машиналардың құрылымы мен жұмыс принципін сипаттау және оларға құрылымдық өңдеу операцияларын орындау;

8.2.2.1
Ұлдар
қазіргі заманғы технологиялық машиналарда конструкциялық материалдарды өңдеу бойынша күрделі операцияларды орындау

9.2.2.1
Ұлдар
өзіңіз немесе мұғалімнің көмегімен материалдарды өңдеуге арналған заманауи технологиялық машиналарды анықтау, таңдау және қолдану;
9.2.2.2
Ұлдар / Қыздар
кәсіпорындардағы өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

10.2.2.1
Ұлдар
материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен заманауи технологиялық машиналарды анықтау, таңдау және қолдану;
10.2.2.2
Ұлдар / Қыздар
кәсіпорындардағы өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну


7.2.2.1
Қыздар
тігін машинасының жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;
7.2.2.2
Қыздар
- тігін бұйымдарын ылғалды-жылумен өңдеуге арналған айлабұйымдарды анықтау, таңдау және қолдану

8.2.2.1
Қыздар
тігін машиналарына арналған құрылғыларды таңдау және қолдану (саңылаулы ілмектерді өңдеу, сыдырма ілгегін жалғау үшін)

9.2.2.1
Қыздар
заманауи тігін жабдықтарын білу және тігін машинасын қолдану;
9.2.2.3
Қыздар
өз бетінше немесе мұғалімнің көмегімен тігін машиналарында (кесте, аппликация) күрделі операцияларды оқып, орындау)

10.2.2.1
Қыздар
заманауи тігін жабдықтарын білу және тігін машинасын қолдану;
10.2.2.3
Қыздар тігін машиналарында (кесте тігу, аппликация, тігу) күрделі операцияларды өз бетінше оқып, орындайды)

2.3 Жасау технологиясы

7.2.3.1
Ұлдар
функционалдық және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды механикалық өңдеуді және өнімді әрлеуді жүзеге асыру;
7.2.3.2
Ұлдар
технологиялық құжаттама бойынша күрделі бұйымдарды дайындау
нақтылық және дәлдік

8.2.3.1
әр түрлі құралдар мен жабдықтарды қолдана отырып, материалдарды өңдеу және өңдеу әдістерін анықтау және қолдану;
8.2.3.2
Ұлдар
- дербес әзірленген технологиялық құжаттама бойынша күрделі бұйымдар жасау

9.2.3.1
Ұлдар
өнімді дайындау процесінде материалдарды өңдеу мен әрлеудің оңтайлы әдістерін анықтау, таңдау және қолдану;
9.2.3.2
Ұлдар
түрлі техниканы, конструкцияларды және заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі бұйымдарды жасау

10.2.3.1
Ұлдар
өнімді дайындау процесінде материалдарды өңдеу мен әрлеудің оңтайлы әдістерін анықтау, таңдау және қолдану;
10.2.3.2
Ұлдар
өз технологиялық құжаттамасына сәйкес әртүрлі техникаларды, конструкцияларды және заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі бұйымдарды жасау


7.2.3.1
Қыздар
заманауи тоқыма және әрлеу материалдары мен түрлі конструкцияларды қолдана отырып, технологиялық құжаттамаға сәйкес тігін машинасында бұйымдар жасау

8.2.3.1
Қыздар
анықтау және қолдану
қол құралдары мен тігін жабдықтары мен оларға арналған құрылғыларды пайдалана отырып, тоқыма материалдарын өңдеу және өңдеу әдістері;
8.2.3.2
Қыздар
дербес әзірленген технологиялық құжаттама бойынша бұйымдар жасау

9.2.3.1
Қыздар
өнімді дайындау процесінде Материалдарды өңдеу әдістерін анықтау, таңдау және қолдану;
9.2.3.2
Қыздар
дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техниканы, конструкцияларды және заманауи материалдарды пайдалана отырып, бірегей бұйымдар жасау

10.2.3.1
Қыздар
Өнімді дайындау процесінде Материалдарды өңдеу әдістерін анықтайды, таңдайды және қолданады;
10.2.3.2
Қыздар
дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техниканы, конструкцияларды және заманауи материалдарды пайдалана отырып, бірегей бұйымдар жасау


7.2.3.4
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

8.2.3.3
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

9.2.3.3
Ұлдар/
Қыздар шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

9.2.3.3
Ұлдар/
Қыздар
шығармашылық жұмыстар мен матадан, ағаштан, шыныдан, металдан жасалған бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

2.4 Тамақтану мәдениеті

7.2.4.1
Қыздар
әлемнің әртүрлі халықтарының тағамдарының ерекшеліктерін сипаттау;
7.2.4.2
Қыздар
ұлттық тағамдар мен әлемнің басқа халықтарының тағамдарын зерттеу және дайындау

8.2.4.1
Қыздар
әлемнің әртүрлі халықтарының тағамдарының ерекшеліктерін сипаттау және салыстыру;
8.2.4.2
Қыздар
ұлттық тағамдар мен әлемнің басқа халықтарының тағамдарын зерттеу және дайындау;
8.2.4.3
Қыздар
әртүрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды, жабдықтарды таңдауға қатысты өздігімен және негізді шешім қабылдау

9.2.4.1
Қыздар
әлемнің әртүрлі халықтарының тағамдарының ерекшеліктерін талдау, сипаттау және салыстыру;
9.2.4.2
Қыздар
ұлттық тағамдар мен әлемнің басқа халықтарының тағамдарын зерттеу және дайындау;
9.2.4.3
Қыздар
әртүрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды, жабдықтарды таңдауда өздігімен шешім қабылдау

10.2.4.1
Қыздар
әлемнің әртүрлі халықтарының тағамдарының ерекшеліктерін талдау, сипаттау және салыстыру;
10.2.4.2
Қыздар
ұлттық тағамдар мен әлемнің басқа халықтарының тағамдарын зерттеу және дайындау;
10.2.4.3
Қыздар
әртүрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды, жабдықтарды таңдауда өздігімен шешім қабылдау

2.5
Үй мәдениеті

7.2.5.2
Ұлдар
тұрмыстық аспаптарды қарапайым жөндеумен танысу

8.2.5.2
Ұлдар
электр жабдықтары мен тұрмыстық техниканың пайдалануда, эргономикалық және эстетикалық қасиеттерін салыстыру және бағалау

9.2.5.2
Ұлдар
жарықтандырудың әртүрлі түрлері мен түрлерінің сипаттамаларын анықтау

10.2.5.2
Ұлдар
жарықтандырудың әртүрлі түрлері мен түрлерінің сипаттамаларын анықтау және сипаттау


7.2.5.3
Ұлдар
электро ақаулар тізбектерін табу

8.2.5.2
Ұлдар
есептеу үшін бақылау-өлшегіш құралдарын таңдау және қолдану

9.2.6.2
Ұлдар
функционалдық, эргономикалық және эстетикалық талаптарды ескере отырып, интерьерде жарықтандыруды ұйымдастыру бойынша шығармашылық шешімдерді әзірлеу

10.2.6.2
Ұлдар
функционалды, эргономикалық және эстетикалық талаптарды ескере отырып, интерьерде жарықтандыруды ұйымдастырудың шығармашылық шешімдерін әзірлеу


7.2.5.5
Ұлдар
интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды орындау барысында жарықтандыру, желдету және жылу жүйесіне қойылатын нормалар мен талаптарды зерделеу және сақтау

8.2.5.3
Ұлдар
тұрмыстағы жөндеу жұмыстары кезінде ақауларды жоюдың ұтымды тәсілдерін табу;
8.2.5.4
Ұлдар
тұрмыстағы жөндеу жұмыстары кезінде материалдарды, жабдықтар мен құралдарды зерделеу, таңдау және қолдану

9.2.5.3
Ұлдар/
Қыздар
интерьерді ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардағы білімді қорытындылау

10.2.5.3
Ұлдар/
Қыздар
интерьерді ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардағы білімді қорытындылау


7.2.5.2
Қыздар
тұрмыстық техниканы пайдалану, эстетикалық және экологиялық қасиеттерді бағалай отырып, мақсаты мен әрекет принципі бойынша жіктеу;

8.2.5.3
Қыздар
тұрмыстық техниканы пайдалану және күту ережелерін зерделеу және сипаттау

9.2.5.3
Қыздар интерьерге арналған сәндік бұйымдар туралы білімдерін кеңейту

10.2.5.3
Қыздар
материалдар мен техниканы өз бетінше анықтай және таңдай отырып, эстетикалық және техникалық талаптарға сәйкес келетін интерьерге арналған сәндік бұйымдар жасау

2.6
Қауіпсіздік техникасы мен еңбек гигиенасы ережелерін сақтау

7.2.6.1
Ұлдар/
Қыздар
қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
7.2.6.2
Ұлдар / Қыздар
заманауи технологиялық машиналарда қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдерін білу және түсіндіру

8 8.2.6.1
Ұлдар/
Қыздар
қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
8.2.6.2
Ұлдар / Қыздар
құралдармен және жабдықтармен қауіпсіз жұмыс бойынша жадынама құрастыру

9.2.6.1
Ұлдар/
Қыздар
қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
9.2.6.2
Ұлдар / Қыздар
жұмыстың белгілі бір түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтар жасау

10.2.6.1
Ұлдар/
Қыздар қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды пайдаланады;
10.2.6.2
Ұлдар / Қыздар
белгілі бір жұмыс түрлеріне және жасалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтар жасау

      3) "Шығармашылық жұмыстарды таныстыру, талдау және бағалау" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімше

Оқу мақсаттары

7 - сынып

8 - сынып

9 - сынып

10 - сынып

3.1
Шығармашылық жұмыстардың презентациясы

7.3.1.1
Ұлдар / Қыздар
дайын жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

8.3.1.1
Ұлдар / Қыздар
онлайн платформаларда кең аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыру

9.3.1.1
Ұлдар / Қыздар
медиа құралдар мен онлайн платформаларды қолдана отырып, белгілі бір аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын дербес және мұғалімнің көмегімен ұйымдастыру

10.3.1.1
Ұлдар / Қыздар
медиа құралдар мен онлайн платформаларды қолдана отырып, белгілі бір аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыру

3.2
Идеяларды талдау және бағалау

7.3.2.1
Ұлдар / Қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарды талқылау және бағалау

8.3.2.1
Ұлдар / Қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарды талдау және бағалау үшін критерийлерді қолдану

9.3.2.1
Ұлдар / Қыздар
өз шығармаларындағы тарихи, әлеуметтік және мәдени контекстерді талдау және бағалау

10.3.2.1
Ұлдар / Қыздар
өз шығармаларындағы және басқалардың шығармаларындағы тарихи, әлеуметтік және мәдени контекстерді талдау және бағалау

3.3
Әдістер мен тәсілдерді талдау және бағалау

7.3.3.1
Ұлдар / Қыздар
пәндік терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау

8.3.3.1
Ұлдар / Қыздар
тпайдаланылған әдістердің және жасалған өнімнің сапасын талдау және бағалау үшін критерийлерді қолдану

9.3.3.1
Ұлдар / Қыздар
өнімнің сапасын және өнімнің сыртқы түрін анықтайтын негізгі факторларды дәлелдеу және бағалау

10.3.3.1
Ұлдар / Қыздар
өнімнің сапасын және өнімнің сыртқы түрін анықтайтын негізгі факторларды дәлелдеу және бағалау

3.4
Жұмысты бейімдеу және жетілдіру

7.3.4.1
Ұлдар / Қыздар
пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау

8.3.4.1
Ұлдар / Қыздар
пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау мен бағалауға негізделе отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау

9.3.4.1
Ұлдар / Қыздар
Өз бетінше немесе мұғалімнің көмегімен негізделген бағалауды және өз жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз пайымдауын ұсыну

10.3.4.1
Ұлдар / Қыздар
өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өз көзқарасын ұсыну

      38. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптары үшін "Технология" оқу пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының Ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әрбір бөлімде жүзеге асырылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      39. Бөлім мен тақырыптарды зерттеуге сағаттарды бөлу мұғалімнің қалауы бойынша беріледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
7 -10 - сыныптары үшін
"Технология" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 - сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып (ұлдар)

      1 – кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу мақсаттары

1- тоқсан

Көрнекілік өнер

Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері. Табиғаттың шағын суреттері

7.1.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін (композиция, түс, пішін, фактура, пропорция) әртүрлі контексте, стильдерде және бағыттарда білу және түсіну

7.2.1.1 күрделі шығармашылық идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарын негізді түрде анықтау, таңдау және пайдалану

Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар (поп - арт, инсталляция). Өздігінен зерттеу

7.3.2.1 пәндік терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмысында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарды талқылау және бағалау

7.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техникаларды) талқылау және бағалау

Қазақстанның қазіргі суретшілері

7.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерделеу және анықтау

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін олардың ішінен ең қолайлысын таңдап (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып), әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану)

Өнердегі заманауи стильдік бағыттарды зерттеуге негізделген практикалық жұмыс (2D немесе 3D форматында)

7.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде әртүрлі (қазіргі заманғы) техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және біріктіру;
7.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды танып, шығармашылық жұмыстарды жасау үшін оларды қалай тиімді біріктіруге, өңдеуге және пайдалануға болатынын анықтау

7.2.1.1 күрделі шығармашылық идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарын негізді түрде анықтау, таңдау және пайдалану

Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру

7.3.1.1 дайын жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Пирография өнерімен танысу. Көркем күйдіру әдістері мен техникасы

7.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және анықтау

Эскизді орындау. Материалды таңдау және дайындау

7.1.5.2 әр түрлі графика құралдарын пайдалана отырып, бұйым жасау үшін эскиздер орындау және графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

7.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде әртүрлі (қазіргі заманғы) техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және біріктіру

Көркем күйдіру бұйымдар. Безендіру

7.2.3.1 функционалдық және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды механикалық өңдеуді және бұйымды әрлеуді орындау

7.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру

7.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

3- тоқсан

Дизайн және технология

Ағаш өңдеуге арналған жабдық

7.2.2.1 қазіргі заманғы технологиялық машиналардың құрылысы мен жұмыс принципін сипаттау және оларда конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеу бойынша операцияларды орындау

Ағашты механикалық өңдеу кезіндегі жұмысты ұйымдастыру

7.2.6.2 заманауи технологиялық машиналарда қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдерін білу және түсіндіру

7.1.6.1 жобаланатын объектілерді дайындау кезінде конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін анықтау және салыстыру

Ағаштан жасалған бұйымдарды жасау.Бұйымдар дизайні. Материалды таңдау және дайындау

7.1.5.1 функционалдық (техникалық) және эстетикалық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау;
7.1.5.2 әр түрлі графика құралдарын пайдалана отырып, бұйым жасау үшін эскиздер орындау және графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

77.1.4.1 алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін айқындай отырып және өз шешімін ұсына отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау;
7.1.4.2 бұйымның материалдық шығындары мен өзіндік құнын анықтау

Бұйымдар жасау.Материалдар мен бөлшектерді механикалық өңдеу. Бұйымдарды декорлау.

7.2.3.1 функционалдық және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды механикалық өңдеуді және бұйымды әрлеуді орындау
7.2.3.2 бірізділік пен дәлдікті сақтай отырып, технологиялық құжаттама бойынша күрделі бұйымдарды дайындау

7.3.4.1 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау

Көрмені ұйымдастыру

7.3.1.1 дайын жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

4 - тоқсан

Үй мәдениеті

Заманауи техника және жабдықтар
ауыл шаруашылығы өндірісінде

7.2.5.1 ауыл шаруашылығы өндірісіндегі заманауи техникалар мен жабдықтарды сипаттау, жіктеу және бағалау

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану, олардың ішінен ең қолайлысын таңдау

Электр арматурасын және тұрмыстық аспаптарды жөндеу

7.2.5.2 электротехникалық арматура мен тұрмыстық аспаптарды қарапайым жөндеуді орындау;
7.2.5.3 электр тізбектеріндегі ақауларды табу;
7.2.5.4 есептеулерді орындау үшін бақылау-өлшеу аспаптарын таңдау және қолдану

Тұрғын үй экологиясы.
Үйдегі Микроклимат

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану, олардың ішінен ең қолайлысын таңдау;
7.2.5.5 интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды орындау процесінде жарықтандыруға (табиғи және жасанды), желдетуге және жылу жүйесіне қойылатын нормалар мен талаптарды зерделеу және сақтау
7.3.1.1 дайын жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)




      2) 8 - сынып (ұлдар)

      2 - кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу мақсаттары

1-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Мозаика өнері. Мозаика түрлері мен әдістері

8.3.2.1 пәндік терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмысында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарды талдау және бағалау үшін критерийлерді қолдану

8.3.3.1 пайдаланылған әдістерді, тәсілдерді және жасалған өнімнің (шығармашылық жұмыстың) сапасын талдау және бағалау үшін критерийлерді қолдану)

Эскиз және материалды таңдау. Мозаикалық панельдерге негіз дайындау

8.1.5.2 әр түрлі графика құралдарын қолдана отырып, бұйымды жасаудың жүйелілігі мен ұтымды тәсілдерін анықтай отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

Мозаикалық панельді орындау

8.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде әртүрлі техникалар мен көркем материалдарды өз бетінше анықтау, таңдау және біріктіру

8.2.1.1 күрделі шығармашылық идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше анықтау, таңдау және пайдалану

Көркем безендіру және жұмыстарды таныстыру

8.3.1.1 онлайн платформаларда неғұрлым кең аудитория үшін дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыру

2-тоқсан

Дизайн және технология

Қазақ халқының ұлттық тұрмыстық заттарымен танысу

8.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну

Ұлттық тұрмыстық заттарды (торсық, дөңгелек үстел) дайындау материалдары мен техникаларын зерделеу)

8.1.6.1 конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды және олардың қасиеттері мен Жобаланатын объектінің мақсатын ескере отырып, өңдеу және өңдеу тәсілдерін анықтау және негізді таңдау

Идеяны талқылау және эскизді әзірлеу.
Жұмысты жоспарлау

8.1.5.1 функционалдық (техникалық), эстетикалық, эргономикалық және экологиялық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау

8.1.4.1 алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекеттерін егжей-тегжейлі сипаттай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау

Материалдарды өңдеу. Жасау бұйымдар

8.2.2.1 қазіргі заманғы технологиялық машиналарда Конструкциялық материалдарды өңдеу бойынша күрделі операцияларды орындау

8.2.3.1 қол, механикалық құралдар мен жабдықтарды қолдана отырып, бұйымның функционалдық және эстетикалық сапасын жақсарту үшін материалдарды өңдеу және өңдеу әдістерін анықтау және қолдану;
8.2.3.2 өз бетінше әзірленген технологиялық құжаттама бойынша күрделі (кешенді, фасонды) бұйымдар жасау;
8.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

8.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

Жұмыстарды таныстыру және
көрмені ұйымдастыру

8.3.1.1 дайын жұмыстың таныстырылымын онлайн платформаларда (онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) неғұрлым кең аудитория үшін ұйымдастыру)

3- тоқсан

Дизайн және технология

Үстел ойындары. Пайда болу тарихы

8.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну

Үстел ойынының тұжырымдамасы

8.1.4.2 зерттеулер негізінде халықтың өнім түрлеріне қажеттілігін анықтау

8.1.5.1 объект дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау. функционалдық (техникалық), эстетикалық, эргономикалық және экологиялық талаптарға сәйкес келетін

Үстел ойындарын әзірлеу. Графикалық құжаттама

8.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын қолдана отырып, бұйымды жасаудың кезектілігі мен ұтымды тәсілдерін анықтай отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

Үстел ойынының бөлшектерін жасау. Көркем безендіру

8.1.6.2 өнімді дайындау және өңдеу үшін заманауи және дәстүрлі емес материалдарды қалай тиімді пайдалануға болатынын түсіне отырып, өз бетінше таңдау

8.2.3.1 қол, механикалық құралдар мен жабдықтарды қолдана отырып, бұйымның функционалдық және эстетикалық сапасын жақсарту үшін материалдарды өңдеу және өңдеу әдістерін анықтау және қолдану

Ойынды тестілеу. Сауалнама жүргізу және ақпарат жинау

8.3.4.1 пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау, бағалау негізінде өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау

Жұмыстардың презентациясы

8.3.1.1 дайын жұмыстың презентациясын онлайн платформаларда (онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) неғұрлым кең аудитория үшін ұйымдастыру)

4- тоқсан

Үй мәдениеті

Агротехнологияның дамуындағы ғылымның рөлі (өз бетімен зерттеу)

8.2.5.1 ауыл шаруашылығы өндірісін дамытудың ғылыми тәсілдерін талқылау және бағалау

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып) дербес таңдалған әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану)

Электр аспаптары мен тұрмыстық техниканы таңдау және бағалау

8.2.5.2 электр жабдықтары мен тұрмыстық техниканың пайдалану, эргономикалық және эстетикалық қасиеттерін салыстыру және бағалау

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін дербес таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану

Үй-жайларды жөндеуге арналған заманауи материалдар, жабдықтар мен құралдар (практикалық жұмыс)

8.2.5.3 тұрмыстағы жөндеу жұмыстары кезінде ақауларды жоюдың ұтымды тәсілдерін табу;
8.2.5.4 тұрмыстағы жөндеу жұмыстары кезінде заманауи материалдарды, жабдықтар мен құралдарды (қол және электр) зерттеу, таңдау және қолдану

8.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;
8.2.6.2 құралдармен және жабдықтармен қауіпсіз жұмыс бойынша жадынама құрастыру

      3) 9 - сынып (ұлдар)

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу мақсаттары

1- тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Қазіргі интерьердегі сәндік өнім

9.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени тектегі өнер туындыларындағы әр түрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, олардың қоғамға әсерін қарастыру

Декоративтік интерьер заттарын (шамдар, декоративтік сағаттар) жасау тәсілдері мен техникаларын зерделеу)

9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып)

Идеяны талқылау, дамыту және эскизді әзірлеу.
Жұмысты жоспарлау

9.1.4.1 жұмысты орындаудың жүйелілігі мен ұтымды (оңтайлы) тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау

Сәндік интерьер заттарын жасау

9.2.1.1 мазмұнды және бірегей (бірегей) туындыларды жасау үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше, сенімді пайдалану

9.1.6.2 Бұйымды дайындау және өңдеу процесінде заманауи және дәстүрлі емес материалдарды пайдаланудың өзіндік (бірегей) шешімдері мен тәсілдерін ұсыну

9.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

Презентация

9.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың презентациясын дербес ұйымдастыру)

9.3.4.1 өз жұмысының мақсаты мен маңыздылығына негізделген бағалауды және өз көзқарасын дербес ұсыну

2- тоқсан

Дизайн және технология

Сәулет өнерінің жауһарлары. Қазіргі сәулет. Қазақстан сәулеті (тарих және қазіргі заман)

9.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әртүрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, талдау;
9.3.3.1 өнімнің сапасын және өнімнің сыртқы келбетін анықтайтын негізгі факторларды (эстетика, функция, экономика) талқылау және бағалау

Сәулет ғимараттары мен құрылыстарының эскиздері, сызбалары (Имитациялық немесе өз идеялары)

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды) пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу)

Сәулет объектісінің макетін дайындауға арналған материалдарды таңдау және анықтау

9.1.6.2 Бұйымды дайындау және өңдеу процесінде заманауи және дәстүрлі емес материалдарды пайдаланудың өзіндік (бірегей) шешімдері мен тәсілдерін ұсыну;
9.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде бірқатар техникалар мен көркем материалдарды қолдану бойынша өзіндік (бірегей) шешімдерді ұсыну

Шығармашылық жұмыс. Сәулет объектісінің макеті

9.2.3.1 өнімді дайындау процесінде Материалдарды өңдеу мен өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану;
9.2.3.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техниканы, конструкция түрлері мен заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі, бірегей бұйымдар жасау

Жұмыстарды таныстыру

9.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың презентациясын дербес ұйымдастыру)

9.3.2.1 өз жұмыстарындағы және басқалардың жұмыстарындағы тарихи, әлеуметтік және мәдени мәнмәтіндерді талдау және бағалау

3 - тоқсан

Дизайн және технология

Жиһаз және интерьер заттарын өндіру

9.2.2.2 әртүрлі кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну;
9.1.4.2 пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың өткізу нарықтарын талдау

Белгілі бір интерьерге арналған затты жасау (көрме залына арналған модульдік креслолар, балаларға арналған жиһаз, сәндік шамдар).
Идеяны талқылау және дамыту. Материалдарды таңдау

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.1.6.1 Жобаланатын объектінің техникалық, экологиялық және пайдалану сипаттамаларын ескере отырып, конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды және өңдеу және өңдеу тәсілдерін дербес анықтау

Графикалық құжаттама, техникалық ерекшелік

9.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды) пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау)

Бұйымдарды жасау. Өңдеу

9.2.2.1 материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен заманауи технологиялық машиналарды өз бетінше анықтау, таңдау және қолдану;
9.2.3.1 өнімді дайындау процесінде Материалдарды өңдеу мен өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану;
9.2.3.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техниканы, конструкция түрлері мен заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі, бірегей бұйымдар жасау

9.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;
9.2.6.2 белгілі бір жұмыс түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтар құрастыру

Жұмыстарды таныстыру

9.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың презентациясын дербес ұйымдастыру)

4 - тоқсан

Үй мәдениеті

Интерьердегі/экстерьердегі ландшафт элементтері

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.2.5.1 ландшафтық дизайнның стильдерін, заманауи бағыттары мен элементтерін анықтау және сипаттау;
9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану

Шығармашылық идеяларды визуализациялау

9.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды) пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау) ;
9.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау

Интерьердегі жарықтандыру. Жасанды және жасанды жарықтандыру. Интерьердегі жарықтандыру жобасын әзірлеу (тұрғын, қоғамдық, өндірістік)

9.2.5.2 жарықтандырудың әртүрлі түрлері мен типтерінің сипаттамаларын анықтау және сипатта;
9.2.6.2 функционалдық, эргономикалық және эстетикалық талаптарды ескере отырып, интерьерде жарықтандыруды ұйымдастыру бойынша шығармашылық шешімдерді әзірлеу;
9.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау

Интерьерді аймақтарға бөлу және жоспарлау (тұрғын, қоғамдық, өндірістік)

9.1.4.1 жұмысты орындаудың жүйелілігі мен ұтымды (оңтайлы) тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау;
9.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау;
9.2.5.3 интерьерді (тұрғын, қоғамдық) ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау)

      3) 10 - сынып (ұлдар)

      4 - кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Оқу мақсаттары

1 - тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Заманауи интерьердегі сәндік өнім

10.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әр түрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді талдау

Декоративтік интерьер заттарын (шам, декоративтік сағаттар) жасау тәсілдері мен техникаларын зерделеу)

10.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып)

Идеяны талқылау, дамыту және эскизді әзірлеу.
Жұмысты жоспарлау

10.1.4.1 жұмысты орындаудың жүйелілігі мен ұтымды (оңтайлы) тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау

Сәндік интерьер заттарын жасау

10.2.1.1 мазмұнды және бірегей (бірегей) туындыларды жасау үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше, сенімді пайдалану

10.1.6.2 Бұйымды дайындау және өңдеу процесінде заманауи және дәстүрлі емес материалдарды пайдаланудың өзіндік (бірегей) шешімдері мен тәсілдерін ұсыну

10.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

Презентация

10.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың презентациясын дербес ұйымдастыру)

10.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау

2 - тоқсан

Дизайн және технология

Сәулет өнерінің жауһарлары. Қазіргі сәулет. Қазақстан сәулеті (тарих және қазіргі заман)

10.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әртүрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, талдау;
10.3.3.1 өнімнің сапасын және өнімнің сыртқы келбетін анықтайтын негізгі факторларды (эстетика, функция, экономика) талқылау және бағалау

Сәулет ғимараттары мен құрылыстарының эскиздері, сызбалары (Имитациялық немесе өз идеялары)

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
10.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды) пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу)

Сәулет объектісінің макетін дайындауға арналған материалдарды таңдау және анықтау

10.1.6.2 Бұйымды дайындау және өңдеу процесінде заманауи және дәстүрлі емес материалдарды пайдаланудың өзіндік (бірегей) шешімдері мен тәсілдерін ұсыну;
10.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде бірқатар техникалар мен көркем материалдарды қолдану бойынша өзіндік (бірегей) шешімдерді ұсыну

Шығармашылық жұмыс. Сәулет объектісінің макеті

10.2.3.1 өнімді дайындау процесінде Материалдарды өңдеу мен өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану
10.2.3.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техниканы, конструкция түрлерін және заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі, бірегей бұйымдарды жасау

Жұмыстардың презентациялары

10.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың презентациясын дербес ұйымдастыру)

10.3.2.1 өз жұмыстарындағы және басқалардың жұмыстарындағы тарихи, әлеуметтік және мәдени мәнмәтіндерді талдау және бағалау

3- тоқсан

Дизайн және технология

Жиһаз және интерьер заттарын өндіру

10.2.2.2 әртүрлі кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну;
10.1.4.2 пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың өткізу нарықтарын талдау

Белгілі бір интерьерге арналған затты жасау (көрме залына арналған модульдік креслолар, балаларға арналған жиһаз, сәндік шамдар).

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
10.1.6.1 Жобаланатын объектінің техникалық, экологиялық және пайдалану сипаттамаларын ескере отырып, конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды және өңдеу және өңдеу тәсілдерін дербес анықтау

Графикалық құжаттама, техникалық ерекшелік

10.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды) пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау)

Бұйымдар жасау.Өңдеу

10.2.2.1 материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен заманауи технологиялық машиналарды өз бетінше анықтау, таңдау және қолдану;
10.2.3.1 өнімді дайындау процесінде Материалдарды өңдеу мен өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану;
10.2.3.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техниканы, конструкция түрлерін және заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі, бірегей бұйымдарды жасау

10.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;
10.2.6.2 белгілі бір жұмыс түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулық құрастыру

Жұмыстардың таныстырылымы

10.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың презентациясын өз бетінше ұйымдастыру)

4 - тоқсан

Үй мәдениеті

Интерьердегі/экстерьердегі ландшафт элементтері

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
10.2.5.1 ландшафтық дизайнның стильдерін, заманауи бағыттары мен элементтерін анықтау және сипаттау;
10.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану

Шығармашылық идеяларды визуализациялау

10.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды) пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау) ;
10.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау

Интерьердегі жарықтандыру. Жасанды және жасанды жарықтандыру. Интерьердегі жарықтандыру жобасын әзірлеу (тұрғын, қоғамдық, өндірістік)

10.2.5.2 жарықтандырудың әртүрлі түрлері мен типтерінің сипаттамаларын анықтау және сипаттау;
10.2.6.2 функционалдық, эргономикалық және эстетикалық талаптарды ескере отырып, интерьерде жарықтандыруды ұйымдастыру бойынша шығармашылық шешімдерді әзірлеу;
10.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау

Интерьерді аймақтарға бөлу және жоспарлау (тұрғын, қоғамдық, өндірістік)

10.1.4.1 жұмысты орындаудың жүйелілігі мен ұтымды (оңтайлы) тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау;
10.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау;
10.2.5.3 интерьерді (тұрғын, қоғамдық) ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау)

      3) 7 - сынып (қыздар)

      5-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу мақсаттары

1 - тоқсан

Көрнекілік өнер

Заманауи техника
және өнердегі ғылымның жетістіктері. Табиғаттың шағын суреттері

7.1.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін (композиция, түс, пішін, фактура, пропорция) әртүрлі контексте, стильдерде және бағыттарда білу және түсіну

7.2.1.1 күрделі шығармашылық идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарын негізді түрде анықтау, таңдау және пайдалану

Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар (поп-арт, қондырғы). Өздігінен зерттеу

7.3.2.1 пәндік терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарды талқылау және бағалау

7.3.3.1 пәндік терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техникаларды) талқылау және бағалау

Қазақстанның қазіргі суретшілері

7.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және анықтау

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін олардың ішінен ең қолайлысын таңдап (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып), әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану)

Өнердегі заманауи стильдік бағыттарды зерттеуге негізделген практикалық жұмыс (2D немесе 3D форматында)

7.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде әртүрлі (қазіргі заманғы) техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және біріктіру;
7.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды танып, шығармашылық жұмыстарды жасау үшін оларды қалай тиімді біріктіруге, өңдеуге және пайдалануға болатынын анықтау

7.2.1.1 күрделі шығармашылық идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарын негізді түрде анықтау, таңдау және пайдалану

Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру

7.3.1.1 дайын жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

2 - тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Көркем сурет (батик, гжель, хохлома). Әшекейлеу түрлері. Кескіндеме әдістері мен әдістері. Материалдар мен жабдықтар

7.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және анықтау;
7.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін олардың ішінен ең қолайлысын таңдап (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып), әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану)

Бұйымның эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды дайындау

7.1.5.2 әр түрлі графика құралдарын пайдалана отырып, бұйым жасау үшін эскиздер орындау және графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу;
7.1.4.1 алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау

Көркем сурет салу. Безендіру

7.2.1.1 күрделі шығармашылық идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарын негізді түрде анықтау, таңдау және пайдалану;
7.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде әртүрлі (қазіргі заманғы) техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және біріктіру;
7.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру

7.3.1.1 дайын жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

3 - тоқсан

Дизайн және технология

Тігін бұйымдарын (киім, аксессуарлар, зергерлік бұйымдар) түрлендіру (түрлендіру) және безендіру.
Идеяларды әзірлеу. Эскиз

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін олардың ішінен ең қолайлысын таңдап (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып), әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану) ;
7.1.5.1 функционалдық (техникалық) және эстетикалық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау;
7.1.5.2 әр түрлі графика құралдарын пайдалана отырып, бұйым жасау үшін эскиздер орындау және графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

Материалдар мен жабдықтарды дайындау

7.2.2.1 тігін машинасының жұмысындағы ақауларды анықтау және жою;
7.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды танып, оларды қалай тиімді біріктіруге, өңдеуге және пайдалануға болатынын анықтау;
7.1.6.3 фурнитура мен әрлеу тігін материалдары мен бұйымдарының сыныптамасы мен сипаттамасын анықтау, сипаттау және салыстыру

Жинақ жасау.
Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымдарды өңдеу.
Бұйымдарды декорлау

7.2.3.1 тігін машинасында заманауи тоқыма және әрлеу материалдары мен түрлі конструкцияларды қолдана отырып, технологиялық құжаттамаға сәйкес бұйымдар дайындау;
7.2.2.2 тігін бұйымдарын ылғалды-жылумен өңдеуге арналған құрылғыларды анықтау, таңдау және қолдану;
7.1.4.2 бұйымның материалдық шығындары мен өзіндік құнын анықтау;
7.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану

Жұмысты таныстыру

7.3.1.1 дайын жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі) ;
7.3.4.1 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау

4 - тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Қазақтың ұлттық тағамдары

7.2.4.2 әлемнің басқа халықтарының ұлттық тағамдары мен тағамдарын дайындау технологиясын зерделеу және қолдану

Әлем халықтарының тағамдары (өз бетімен зерттеу)

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін олардың ішінен ең қолайлысын таңдап (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып), әртүрлі ақпарат көздерін пайдалану) ;
7.2.4.1-әртүрлі халықтардың және әлемнің танымал аспаздарының тағамдарының ерекшеліктерін сипаттау және салыстыру

Әлем халықтарының тағамдары. Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже)

7.2.4.2 әлемнің басқа халықтарының ұлттық тағамдары мен тағамдарын дайындау технологиясын зерделеу және қолдану;
7.2.4.3 әртүрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды, жабдықтарды таңдауға қатысты дербес және негізді шешім қабылдау

Үй мәдениеті

Тұрмыстық техниканы таңдау.
Тұрмыстық техниканы пайдалану ережелері

7.2.5.2 тұрмыстық техниканы пайдалану, эстетикалық және экологиялық қасиеттерін бағалай отырып, мақсатты мақсаты мен әрекет ету принципі бойынша жіктеу;
7.2.5.3 тұрмыстық техниканы пайдалану және күту ережелерін зерделеу және сипаттау;
7.2.6.2-заманауи технологиялық машиналарда қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдерін білу және түсіндіру

Өсімдік безендіру ретінде, интерьер элементі ретінде

7.2.5.1 декорация және интерьерді безендіру үшін әр түрлі өсімдіктердің эстетикалық қасиеттерін сипаттау, бағалау және қолдану;
7.3.3.1-пәндік терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техникаларды) талқылау және бағалау

      3) 8 - сынып (қыздар)

      6 - кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу мақсаттары

1 - тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Қазақ қолданбалы өнері (ши току, киіз басу). Халық шығармашылығының түрлері. Материалдар мен жабдықтар

8.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну;
8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін дербес таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану

Бұйымның эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды дайындау

8.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын қолдана отырып, бұйымды жасаудың кезектілігі мен ұтымды тәсілдерін анықтай отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу;
8.1.4.1 алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекеттерін егжей-тегжейлі сипаттай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау

Шығармашылық жұмысты орындау. Декорлау. Безендіру

8.2.1.1 күрделі шығармашылық идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше анықтау, таңдау және пайдалану;
8.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде әртүрлі техникалар мен көркем материалдарды өз бетінше анықтау, таңдау және біріктіру;
8.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану;
8.3.2.1 пәндік терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарға талдау жүргізу және бағалау үшін критерийлерді қолдану;
8.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

Жұмыстың презентациясы. Көрмені ұйымдастыру

8.3.1.1 дайын жұмыстың таныстырылымын онлайн платформаларда (онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) неғұрлым кең аудитория үшін ұйымдастыру)

2 - тоқсан

Дизайн және технология

Қазақтың ұлттық киімдері. Этностиль. Ою-өрнек және оның стилизациясы

8.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну;
8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін дербес таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану

Этностилдегі бұйымның дизайны (бас киім, кеудеше)

8.1.5.1 функционалдық (техникалық), эстетикалық, эргономикалық және экологиялық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау;
8.1.5.2 графиканың әртүрлі құралдарын қолдана отырып, бұйымды жасаудың кезектілігі мен ұтымды тәсілдерін анықтай отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы әзірлеу

Этностилде бұйым жасау (бас киім, кеудеше). Декорлау. Безендіру

8.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану;
8.2.3.1-қол құралдары мен тігін жабдықтары мен оларға арналған құрылғыларды пайдалана отырып, тоқыма материалдарын өңдеу мен өңдеудің ұтымды әдістерін анықтау және қолдану;
8.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, өздігінен әзірленген технологиялық құжаттама бойынша күрделі бұйымдар жасау;
8.3.4.1 пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау мен бағалауға негізделе отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау;
8.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

Жұмыстардың презентациялары

8.3.1.1 дайын жұмыстың таныстырылымын онлайн платформаларда (онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) неғұрлым кең аудитория үшін ұйымдастыру)

3- тоқсан

Дизайн және технология

Халық пішімінің негізінде киім үлгісінің дизайны (бүтін пішілген жең)

8.1.4.2 зерттеулер негізінде халықтың өнім түрлеріне қажеттілігін анықтау;
8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін дербес таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану

Идеяларды әзірлеу. Эскиз

8.1.5.1 функционалдық (техникалық), эстетикалық, эргономикалық және экологиялық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау;
8.1.5.2 графикалық және техно-логикалық құжаттаманы әзірлеу. анықтай отырып, кейін-довательность және тиімді жасау тәсілдері, бұйымдарды пайдалана отырып, әр түрлі құралдар графика

Материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды дайындау

8.2.2.1 тігін машиналарына арналған құрылғыларды таңдау және қолдану (ойылған ілмектерді өңдеу, сыдырма ілгегін жалғау) ;
8.1.6.3 табиғи және жасанды былғары мен үлбірдің түрлері мен қасиеттерін зерттеу, анықтау және салыстыру;
8.2.6.2 құралдармен және жабдықтармен қауіпсіз жұмыс бойынша жадынама құрастыру

Ұлттық пішін негізінде өнімді жасау.
Бөлшектерді пішу.
Жеке бөлшектерді өңдеу.
Бөлшектерді құрастыру және Бұйымды өңдеу.
Ою-өрнек элементтерімен безендіру

8.2.3.1 қол құралдары мен тігін жабдықтары мен оларға арналған құрылғыларды пайдалана отырып, тоқыма материалдарын өңдеу мен өңдеудің ұтымды әдістерін анықтау және қолдану;
8.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, өзінің әзірленген технологиялық құжаттамасы бойынша күрделі бұйымдар жасау;
8.3.3.1 пайдаланылған әдістерді, тәсілдерді және жасалған өнімнің (шығармашылық жұмыстың) сапасын талдау және бағалау үшін критерийлерді қолдану)

Жұмыстың презентациясы

8.3.1.1 дайын жұмыстың таныстырылымын онлайн платформаларда (онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) неғұрлым кең аудитория үшін ұйымдастыру)

4 - тоқсан

Үй мәдениеті

Үй мәдениеті интерьерге арналған сәндік бұйымдар (2D / 3D форматта).
Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау

8.1.6.2 өнімді дайындау және өңдеу үшін заманауи және дәстүрлі емес материалдарды қалай тиімді пайдалануға болатынын түсіне отырып, өз бетінше таңдау;
8.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде әртүрлі техникалар мен көркем материалдарды өз бетінше анықтау, таңдау және біріктіру

Интерьерге арналған сәндік 2D/3D өнімдерін жасау

8.2.5.3 материалдар мен техниканы өз бетінше анықтай және таңдай отырып, эстетикалық және техникалық талаптарға сәйкес келетін интерьерге арналған сәндік бұйымдар жасау;
8.3.4.1 пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау, бағалау негізінде өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау;
8.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

Өсімдік шаруашылығындағы ғылымның рөлі

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін дербес таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;
8.2.5.1 ауыл шаруашылығы өндірісін дамытудағы ғылыми тәсілдерді талқылау және бағалау

Медицинадағы, фитотерапиядағы және косметологиядағы өсімдіктер

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін дербес таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;
8.2.5.2 медицинада, фитотерапияда және косметологияда өсімдіктердің рөлін зерттеу, талқылау және бағалау

      3) 9 - сынып (қыздар)

      7- кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу мақсаттары

1- тоқсан

Сәндік - қолданбалы шығармашылық

Қазақстанның дәстүрлі тоқымасы. Қазақ кілемдері. Алаша. Кілем тоқу. Гобелен. Қазіргі кілемдер

9.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени тектегі өнер туындыларындағы әр түрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, талдау, олардың қоғамға әсерін қарастыру;
9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану;
9.2.2.2 әртүрлі кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

Кілем сапасына арналған материалдар мен жабдықтар

9.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде бірқатар техникалар мен көркем материалдарды қолдану бойынша өзіндік (бірегей) шешімдерді ұсыну

Бұйымның эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды дайындау

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.1.4.1 шығармашылық қызметті жоспарлау. жұмыстың дәйектілігі мен ұтымды (оңтайлы) әдісін анықтау

Шығармашылық жұмысты орындау. Декорлау. Безендіру

9.2.1.1 мазмұнды және бірегей (бірегей) туындыларды жасау үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше, сенімді пайдалану;
9.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану;
9.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

Жұмыстардың презентациялары. Көрмені ұйымдастыру

9.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың тұсаукесерін дербес ұйымдастыру)

9.3.2.1 өз жұмыстарындағы және басқалардың жұмыстарындағы тарихи, әлеуметтік және мәдени мәнмәтіндерді талдау және бағалау

2 - тоқсан

Дизайн және технология

Сәннің заманауи стильдері (өз бетімен зерттеу)

9.1.2.1 сравнивать, анализировать различные стили, материалы и подходы в произведениях искусства, ремесла и дизайна различного исторического и культурного происхождения;
9.1.3.1 целенаправленно и продуктивно использовать первичные и вторичные источники информации для исследования и развития творческих идей

"Тұлға мен сән үйлесімі" эксперименті.
Өз имиджін құру. Идеяларды әзірлеу

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау

Макияж, шаш, аксессуарлар арқылы жеке кескін жасау

9.1.6.2 Бұйымды дайындау және өңдеу процесінде заманауи және дәстүрлі емес материалдарды пайдаланудың өзіндік (бірегей) шешімдері мен тәсілдерін ұсыну

Киім жиынтығын жасау эксперименті/
өз имиджіне арналған аксессуарлар

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.1.6.3 трикотаж, тоқылмаған жаймаларды және басқа да заманауи, дәстүрлі материалдарды өз бетінше зерттеу, анықтау және бағалау;
9.2.3.1 өнімді дайындау процесінде материалдарды өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану;
9.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау

Жұмыстың презентациясы

9.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың тұсаукесерін дербес ұйымдастыру)

3-тоқсан

Дизайн және технология

Қарапайым геометриялық пішіндердің (пончо, кейп, туника) "Fastcloth" сәнді киімінің дизайны (немесе сән журналынан). Киім мен аксессуарлардың заманауи өндірісі

9.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әртүрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, талдау;
9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану;
9.2.2.2 әртүрлі кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

Идеяларды әзірлеу. Эскиз.
Материалдар мен жабдықтарды дайындау

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау

Жасау бұйымдар.
Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және Бұйымды өңдеу

9.2.2.1 заманауи тігін жабдықтарын білу және сыпыру тігін машинасын қолдану;
9.2.2.3 тігін машиналарында (кесте, аппликация) күрделі операцияларды зерттеу және орындау);
9.2.3.1 өнімді дайындау процесінде материалдарды өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану;
9.2.3.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техникаларды, конструкцияларды және заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі, бірегей бұйымдарды жасау;
9.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;
9.2.6.2 белгілі бір жұмыс түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтар құрастыру

Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың презентациясы

9.1.4.2 пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың өткізу нарықтарын талдау;
9.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау;
9.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың тұсаукесерін дербес ұйымдастыру)

4 - тоқсан

Үй мәдениеті

Интерьердегі ландшафт элементтері/
экстерьер

9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.2.5.1 ландшафтық дизайнның стильдерін, заманауи бағыттары мен элементтерін анықтау және сипаттау;
9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану

Шығармашылық идеяларды визуализациялау

9.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау;
9.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау

Мерекеге интерьерді безендіру

9.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау;
9.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
9.2.5.3 интерьерді (тұрғын, қоғамдық) ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау);
9.3.3.1 өнімнің сапасын және өнімнің сыртқы келбетін анықтайтын негізгі факторларды (эстетика, функция, экономика) пайымдау және бағалау

      3) 10 - сынып(қыздар)

      8- кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқу мақсаттары

1 - тоқсан

Сәндік - қолданбалы шығармашылық

Қазақстанның дәстүрлі тоқымасы. Қазақ кілемдері. Алаша. Кілем тоқу. Гобелен. Қазіргі кілемдер

10.1.2.1 әр түрлі тарихи және мәдени тектегі өнер туындыларындағы әр түрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, талдау, олардың қоғамға әсерін қарастыру;
10.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану;
10.2.2.2 әртүрлі кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

Материалдар мен жабдықтар. Кілем сапасы

10.1.6.4 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде бірқатар техникалар мен көркем материалдарды қолдану бойынша өзіндік (бірегей) шешімдерді ұсыну

Дайындау эскизін әзірлеу.

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;

Шығармашылық жұмысты орындау. Декорлау. Безендіру

10.2.1.1 мазмұнды және бірегей (бірегей) туындыларды жасау үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше, сенімді пайдалану;
10.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін пайдалану;
10.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

Жұмыстардың презентациялары. Көрмені ұйымдастыру

10.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың тұсаукесерін дербес ұйымдастыру)

10.3.2.1 өз жұмыстарындағы және басқалардың жұмыстарындағы тарихи, әлеуметтік және мәдени мәнмәтіндерді талдау және бағалау

2 - тоқсан

Дизайн және технология

Сәннің заманауи стильдері (өз бетімен зерттеу)

10.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әртүрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, талдау;
10.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану

"Тұлға мен сән үйлесімі" эксперименті.
Өз имиджін құру. Идеяларды әзірлеу

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау

Макияж, шаш, аксессуарлар арқылы жеке кескін жасау

10.1.6.2 Бұйымды дайындау және өңдеу процесінде заманауи және дәстүрлі емес материалдарды пайдаланудың өзіндік (бірегей) шешімдері мен тәсілдерін ұсыну

Киім жиынтығын жасау эксперименті/
өз имиджіне арналған аксессуарлар

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
10.1.6.3 трикотаж, тоқылмаған жаймаларды және басқа да заманауи, дәстүрлі материалдарды өз бетінше зерттеу, анықтау және бағалау;
10.2.3.1 өнімді дайындау процесінде материалдарды өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану;
10.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау

Жұмыстың презентациясы

10.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың тұсаукесерін дербес ұйымдастыру)

3 - тоқсан

Дизайн және технология

Қарапайым геометриялық пішіндердің (пончо, кейп, туника) "Fastcloth" сәнді киімінің дизайны (немесе сән журналынан). Киім мен аксессуарлардың заманауи өндірісі

10.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизайн туындыларындағы әртүрлі стильдерді, материалдар мен тәсілдерді салыстыру, талдау;
10.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану;
10.2.2.2 әртүрлі кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

Идеяларды әзірлеу. Эскиз.
Материалдар мен жабдықтарды дайындау

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
10.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау

Бұйымдар жасау.
Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу

10.2.2.1 заманауи тігін жабдықтарын білу және сыпыру тігін машинасын қолдану;
10.2.2.3 тігін машиналарында (кесте, аппликация) күрделі операцияларды зерттеу және орындау);
10.2.3.1 өнімді дайындау процесінде материалдарды өңдеудің оңтайлы тәсілдерін анықтау, таңдау және қолдану;
10.2.3.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, әртүрлі техникаларды, конструкцияларды және заманауи материалдарды пайдалана отырып, күрделі, бірегей бұйымдарды жасау;
10.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын сезіне және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;
10.2.6.2 белгілі бір жұмыс түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулық құрастыру

Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың презентациясы

10.1.4.2 пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың өткізу нарықтарын талдау;
10.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау;
10.3.1.1 медиа құралдар мен онлайн платформаларды (бейнеролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желілер) қолдана отырып, белгілі бір аудитория үшін дайын жұмыстың тұсаукесерін дербес ұйымдастыру)

4 - тоқсан

Үй мәдениеті

Интерьердегі ландшафт элементтері/
экстерьер

10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
10.2.5.1 ландшафтық дизайнның стильдерін, заманауи бағыттары мен элементтерін анықтау және сипаттау;
9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін бастапқы және қайталама ақпарат көздерін мақсатты және нәтижелі пайдалану

Шығармашылық идеяларды визуализациялау

10.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау;
10.3.4.1 өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын өз бетінше бағалау және өзіндік пайымдау

Мерекеге интерьерді безендіру

10.1.5.2 графиканың түрлі құралдарын пайдалана отырып, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше жасау;
10.1.5.1 күрделі объектілердің, бейнелер мен пішіндердің дизайнын әзірлеу үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау;
10.2.5.3 интерьерді (тұрғын, қоғамдық) ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардан алған білімдерін қорытындылау);
10.3.3.1 өнімнің сапасын және өнімнің сыртқы келбетін анықтайтын негізгі факторларды (эстетика, функция, экономика) пайымдау және бағалау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 648-қосымша 

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптары үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптар үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты - білім алушылардың табиғат заңдылықтары, табиғат пен қоғамның өзара байланысы, біртұтастығы туралы жаратылыстану-ғылыми білімдерін, ұғымдарын, түсініктерді қалыптастыру, алған білімдерін күнделікті өмірде кездесетін табиғат құбылыстары мен үдерістерін түсіндіру, сипаттау, болжау үшін қолдану білігін дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) әлемнің қазіргі заманғы жаратылыстану ғылымы тұрғысынан қалыптасқан бейнесі мен жаратылыстану ғылымдарының әдістері туралы білім негіздерін қалыптастыру; жаратылыстанудың техника мен технология дамуына елеулі ықпал еткен маңызды идеяларымен, жетістіктерімен таныстыру;

      2) табиғат құбылыстарын бақылау, оларды салыстыру, ауызша сипаттама құрастыру, бақылаулар мен эксперименттік жұмыстардың нәтижелерін сөйлеу барысында қолдануны игеру;

      3) өз өлкесінің табиғаты туралы білімді қалыптастыру;

      4) адамның табиғат қорғау іс-әрекеті туралы алғашқы мәліметтерді хабарлау, табиғатты құрметтеуді қалыптастыру;

      5) табиғи объектілер мен құбылыстарды талдауға, салыстыруға, себеп-салдар қатынастарын түсіну;

      6) күнделікті өмірде тіршілік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, заманауи технологияларды сауатты пайдалану, денсаулық пен қоршаған ортаны қорғау үшін жаратылыстану-ғылыми білімдерін қолдана алу дағдыларын дамыту.

      4. Түзете – дамыту міндеттері:

      1) тірі табиғаттаға ағзаларды бақылау процесінде танымдық қызығушылықтарды, интеллектуалды және шығармашылық қабілеттерді дамыту;

      2) сөйлеу мотивациясының, белсенділігінің арттруы;

      3) дыбыс айтуының және есту қабылдауының дамуы,

      4) сөздік қорын кеңейту, байланыстырып сөйлеу тілін дамыту және өзс сөйлеуін өзін-өзі бақылау; ауызша және логикалық ойлауды дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. "Жаратылыстану" пәнін оқыту білім берудің түзетушілік-дамытушылық және әлеуметтік-бейімделушілік бағдарлары және келесі заманауи тәсілдер негізінде жүзеге асырылады: ойын арқылы оқыту, дифференциалды, іс-әрекеттік, коммуникативті, тұлғалық-бағдарланған, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану.

      6. Оқытудың түзетушілік-дамытушылық бағыты оқушылардың білім алудағы ерекше қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін іске асыратын оқу іс-әрекетінің арнайы әдістері мен тәсілдерімен қамтамасыз етіледі.

      7. Оқытудың әлеуметтік бейімделушілік бағыты жеке тұлғаның әлеуметтік дұрыстығын жеңуді немесе төмендетуді көздейді; студенттердің қоғамдық өмірге қатысу үшін қажетті мінез-құлық және өмірлік дағдыларды дамыту бойынша арнайы жұмыстарды қарастырады.

      8. Жаратылыстану пәнін оқыту әдісі ретінде ойын формаларын пайдалану іс-әрекеттің топтық формаларын ұйымдастыруға бағытталған және танымдық қызығушылықтарды жандандыруға, оқушылардың шығармашылық қиялын дамытуға ықпал етеді, білім алушылар топтың басқа мүшелерінің пікірлерін құрметтеуге, қорытынды нәтижелерді болжауға, іс-әрекеттерді өз бетінше жоспарлауға, өз мақсаттарына жету әдістерін анықтауға үйренеді.

      10. Дифференциалды тәсіл білім алушылардың ерекшеліктерін ескеру мақсатында әр түрлі топтарға арналған әр түрлі оқыту жағдайларын жасауды талап етеді, арнайы дайындалған оқу құралдары мен саралау іс-әрекетінің әдістерін қолдана отырып, оқушылардың әр түрлі топтарының оқу іс-әрекетін ұйымдастыруды қамтиды.

      11. Іс-әрекеттік тәсіл оқушыларды әр түрлі іс-әрекет түрлеріне тарту түрінде жүзеге асырылады, оқу процесінде мұғалімнің басшылығымен заттық-практикалық, ізденіс іс-әрекеті кең қолданылады, бұл оқу материалын түсінуге жағдай жасайды, заттық-практикалық іс-әрекет білім алушылардың өмірлік тәжірибесінің жетіспеушілігін өтейтін, жаратылыстану білімдерін, біліктерін мен дағдыларын игере отырып, жоғары психикалық функциялардың (қабылдау, сөйлеу, ойлау) сенсомоторлық негіздерін дамытуға мүмкіндік береді.

      12. Оқытудың коммуникативті тәсілі ақпаратты қабылдау, беру және жөнелтуден, ауызша өзара әрекеттесу процесінде білім, білік және дағдылармен алмасудан тұрады; коммуникативті тәсілді нәтижесі - бұл тіл мен сөйлеу нормаларының жүйесін дұрыс қолдана отырып, қарым-қатынастың басқа қатысушыларымен өзара әрекеттесу процесінде тіл арқылы қарым-қатынас жасау қабілетін дамуы.

      13. Тұлғалық-бағдарланған тәсілдің мақсаты - білім беру процесін дараландыру, оқушының жеке басының үйлесімді қалыптасуы мен жан-жақты дамуы, оның психикалық және дене дамуының жеке ерекшеліктерін, қажеттіліктері мен мінез-құлық мотивтерін ескере отырып, оның шығармашылық күштерін толық ашу, әлеуетті мүмкіндіктерді ескеру.

      14. Білім алушылардың ақпараттық-коммуникативтік құзыреттіліктерін қалыптастыру мақсатында сабаққа әр түрлі ақпарат көздерінен, оның ішінде инновациялық коммуникациялық технологиялармен байланысты (оқу машиналары, мультимедиялық презентациялар, сөздіктер, анықтамалықтар, бұқаралық ақпарат құралдары, интернет, компьютер) ақпаратпен жұмыс жасаудың түрлі тәсілдері қолданылады.

3-тарау. "Жаратылыстану" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Жаратылыстану" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 6-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды

      16. Оқу пәнінің мазмұны 7 бөлімді қамтиды:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі;

      3) "Заттар және материалдар" бөлімі;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі;

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі.

      17. "Ғылым әлемі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) ғылымның рөлі;

      2) зерттеу мәселесі;

      3) зерттеуді жоспарлау;

      4) деректерді жинау және жазу;

      5) деректерді талдау;

      6) қорытынды және талқылау.

      18. "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) макро- және микроәлем;

      2) жер туралы жалпы мағлұматтар;

      3) жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері;

      4) жердегі тіршілік;

      5) жер бетін бейнелеу тәсілдері;

      6) материктер мен мұхиттар;

      7) халық географиясы.

      19. "Заттар және материалдар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) заттардың құрылысы мен қасиеттері;

      2) заттардың жіктелуі;

      3) заттардың пайда болуы және заттарды алу.

      20. "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) өлі табиғаттағы үдерістер;

      2) тірі табиғаттағы үдерістер.

      21. "Энергия және қозғалыс" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) энергия түрлері мен көздері;

      2) қозғалыс.

      22. "Экология және тұрақты даму" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) экожүйелер;

      2) тірі ағзалардың саналуандылығы;

      3) табиғатты қорғау.

      23."Әлемді өзгертетін ашылулар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әлемді өзгерткен жаңалықтар;

      2) болашақ жаңалықтары.

      24. 5-сыныпқа арналған "Жаратылыстану" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі: ғылымның адам өміріндегі рөлі; зерттеу мәселесін тұжырымдай білу және жоспар құру; зерттеу жүргізуге арналған жабдық; зерттеу кезінде ақпаратты талдау; зерттеу қорытындысын рәсімдеу;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі: микро-және макроәлем; Жер ғаламшарының пайда болуы және оның құрылымы; Жердің құрылымы мен құрамы, Жердің ішкі қабықтары мен сыртқы қабықтары, жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуы туралы гипотезалар, жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуын қамтамасыз ететін факторлар, "жердің жоспары" ұғымы, карталардағы шартты белгілер, шартты белгілердің мағынасы, рельеф жоспарын түсіру, құрлықтарды игеру және зерттеу тарихы, Географиялық зерттеушілер, игеру тарихы, құрлықтарды, әлем бөліктері мен мұхиттарды зерттеу, қазіргі әлем картасы,, нәсілдік белгілердің қалыптасу факторлары, нәсілдердің теңдігі

      3) "Заттар және материалдар" бөлімі: диффузия, Сұйықтықтар мен газдардағы диффузия, қатты, сұйық, газ тәрізді заттардың құрылымы, заттардың әртүрлі күйіндегі заттардың қозғалысы, әртүрлі заттардың қасиеттері: түсі, иісі, балқу температурасы, қайнау, ерігіштігі, жылтырлығы, аққыштығы, физикалық және химиялық құбылыстар, таза заттар мен қоспалар, қоспаның түрлері, қоспаның компоненттері, ерітінділер, ерітіндідегі заттың массалық үлесі, заттардың ерігіштігі: еритін және ерімейтін заттар, металдар мен бейметалдар, табиғи және жасанды талшықтар, зертханалық зерттеулер;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі: өлі табиғаттағы процестер, өлі табиғаттағы процестер (табиғаттағы заттардың айналымы, ауа-райының өзгеруі, тау түзілуі, Климаттық процестер), тірі және өлі организмдердің қасиеттері, тірі организмдердің ұйымдастырылу деңгейлері, микроскоп, микроскоппен жұмыс істеу ережелері, уақытша микропрепараттар, фотосинтез процесінің мәні, өсімдік пигменттері, фотосинтез шарттары,

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі: энергия түрлері, температура және жылу энергиясы, ғимараттардағы жылу оқшаулау әдістері, жылу кеңеюі, энергияның өзара ауысуы, тірі және жансыз табиғаттағы механикалық қозғалыстар, Жануарлар қаңқаларының әртүрлі, тірек-қимыл аппаратының функциялары, дене қозғалысының себептері;

      6) экожүйенің құрамдас бөліктері экожүйелердің түрлері, экожүйелердің жұмыс істеуіне әсер ететін экологиялық факторлар, экожүйелердің сыныптамасы, Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары, өңірдің экологиялық проблемалары, Қазақстанның Қызыл кітабының маңызы;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі: ғылыми жаңалықтардың алуан түрлілігі. ғылыми жаңалықтар, Қазақстандағы ғылыми жаңалықтар.

      25. 6-сыныпқа арналған "Жаратылыстану" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі: жаратылыстану ғылымдарының зерттеу объектілері, өзгермелі тәуелді және тәуелсіз, бақыланатын, зерттеу жоспары, ережелері, шарттары, Бірліктердің Халықаралық жүйесі, зерттеу қорытындыларының графикалық көрінісі;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі: микро-және макроәлемнің айырмашылықтары мен объектілері және оларды ажырата білу; Жердің қасиеттері мен ондағы болып жатқан құбылыстар мен процестер; жердің сфералары мен қабықтары; жердің пайда болу гипотезалары; карта және оның түрлері; шартты белгілер бойынша карталарды оқу; оны есептеудің масштабы мен тәсілдері; географиялық координаттар; параллель және меридиан; градустық тор; уақыт туралы түсінік; белдеу уақытының ерекшеліктері; материктер мен мұхиттар; материктер мен мұхиттардың физикалық - географиялық жағдайы; халықты зерттейтін ғылым;

      3) "Заттар мен материалдар" бөлімі: атомдар мен молекулалар; қарапайым және күрделі заттар; атом құрылысы; заттардың қайнау температурасы мен балқу температурасының қасиеттері; органикалық және бейорганикалық заттар және олардың ерекшеліктері; орта және оның түрлері (қышқыл, сілтілі, бейтарап) және әмбебап индикатордың көмегімен ортаны анықтай білу; бейтараптандыру процесі; Қазақстан жеріндегі табиғи және жасанды материалдар, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері; тұрмыстық химия өнімдері және оларды тұрмыста пайдалану; тұрмыстық химияны пайдалану ережелері; пайдалы қазбалар жәнепайдалы қазбаларды өндіру және олардың қоршаған ортаға әсері;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі: тірі және өлі табиғаттағы процестерді модельдеу, химиялық қайта құру түрлері, жасушалардың негізгі компоненттері, органоидтардың функциялары, тірі организмдерге тән процестер, диета, организмдердің қоректену түрлері, тірі организмдерге қоректік заттарды тасымалдау, тыныс алудың мәні, деммен жұту және дем шығару құрамы, ағзаның шығарылатын өнімдері, тітіркену және тітіркену;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі: энергия көздері, балама энергия көздері, энергия алмасу процесі, энергияны шығару және сіңіру, электр энергиясының бірлігі, электр энергиясын есептеу, тұтынылған электр энергиясының бағасы, қозғалыстардың салыстырмалылығы, қатты денелердің, Сұйықтықтар мен газдардың қысымы, адам қаңқасының құрылымы, бұлшықет құрылымы, қысымның тірі организмдерге әсері, атмосфералық қысым, атмосфералық және қан қысымын өлшеу әдістері;

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі: экожүйе компоненттерінің өзара байланысы; экожүйенің өзгеру себептері; энергияның ауысуы; жергілікті экожүйедегі тірі организмдердің алуан түрлілігі; өз өңірінің экожүйесінің проблемалары және проблемаларды шешу жолдары;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі: Күнделікті өмірге өзгерістер енгізген қазақстандық ғылыми жобалар, ұлы жаңалықтар, болашақтың даму болжамдары.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      26. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 5.2.1.4: "5" – сынып, "2.1" бөлім, бөлімше, "2" – оқыту мақсатының реттік саны.

      27. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

1.1. Ғылымның рөлі

5.1.1.1 ғылымның адам іс әрекетінің түрі ретінде қызметтерін анықтау

6.1.1.1 жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын атау

1.2. Зерттеу сұрағы

5.1.2.1 зерттеу сұрағы мен болжамды тұжырымдау

6.1.2.1 тәуелді, тәуелсіз және бақыланатын айнымалыларды анықтау

1.3. Зерттеуді жоспарлау

5.1.3.1 зерттеу жоспарын құрастыру;
5.1.3.2 қолжетімді зерттеу әдістерін түсіндіру;
5.1.3.3 зерттеу жүргізу кезінде техникалық қауіпсіздік ережелерін ұстану

6.1.3.1 жоспар бойынша қарапайым зерттеу жұмысын жүргізу;
6.1.3.2 қауіпсіз жұмыс жүргізудің шарттарын анықтау

1.4 Деректерді жинау және жазу

5.1.4.1 - нысандар параметрлерін өлшем бірліктермен анықтау;
5.1.4.2 - зерттеу үшін қолданылатын аспаптар, құрылғыларды атау

6.1.4.1 - Халықаралық бірліктер жүйесінің өлшем бірліктерін пайдалану

1.5 Деректерді талдау

5.1.5.1 өлшемдердің түрлерін атау және олардың мағынасын түсіндіру

6.1.5.1 - алынған деректерді графикалық түрде көрсету

1.6 Қорытынды және талқылау

5.1.6.1 зерттеу мәселесі бойынша тұжырым жасау

6.1.6.1 тұжырымдарды әр түрлі формада ұсыну

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

2.1 Макро- және микроәлем

5.2.1.1 макро және микроәлем объектілерін ажырату және мысалдар келтіру

6.2.1.1 макро және микроәлем объектілерінің параметрлерін атау

2.2 Жер туралы жалпы мағлұматтар

5.2.2.1 Жер планетасының пайда болуын түсіндіру;
5.2.2.2 Жердің құрылымы мен құрамын атау

6.2.2.1 Жерде байқалатын процестер мен құбылыстарды түсіндіру; 6.2.2.2 Жердің қасиеттерін атау

2.3 Жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері

5.2.3.1 Жер шарларын және олардың компоненттерін атау

6.2.3.1 Жердің сыртқы қабықшаларының өзара әрекеттесуін анықтаңыз

2.4 Жердегі тіршілік

5.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болуын атау;
5.2.4.2 тіршілік ету шарттарын анықтау

6.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болу гипотезаларын салыстыру;
6.2.4.2 адамның Жердегі қазіргі тіршілік ету жағдайларын бағалау

2.5Жер бетін бейнелеу тәсілдері

5.2.5.1 "жоспар" және "шартты белгілер" ұғымдарын түсіндіру;
5.2.5.2 кәдімгі белгілерді қолдана отырып, аудан жоспарларын оқу;
5.2.5.3 жер бедеріне қарапайым түсірістерді бір әдіспен жүргізу;
5.2.5.4 жоспар құру ережелеріне сәйкес ауданның қарапайым жоспарларын құру

6.2.5.1 географиялық карталар мен шартты белгілерді жіктеуді;
6.2.5.2 әдеттегі белгілерді қолданып географиялық карталарды оқу;
6.2.5.3 масштабты пайдаланып қашықтықты есептеу;
6.2.5.4 географиялық координаттарды анықтау;
6.2.5.5 уақыт белдеулерінің картасын пайдаланып уақытты анықтау

2.6 Материктер мен мұхиттар

5.2.6.1 Жердің материктері мен мұхиттарын атау;
5.2.6.2 картада Жердің материктері мен мұхиттарын көрсету;
5.2.6.3 құрлықтар мен әлем бөліктерінің дамуы мен зерттелуі туралы әңгімелеу;
5.2.6.4 мұхитты игеру тарихын сипаттайды

6.2.6.1 жоспар бойынша материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғатының ерекшеліктерін анықтау;
6.2.6.2 жоспар бойынша мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау

2.6Халық географиясы.

5.2.7.1 әлем халқының нәсілдік құрамын және негізгі нәсілдер мен нәсіларалық топтардың таралу аймақтарын анықтау;
5.2.7.2 әлемнің түрлі халықтарының нәсілдік айырмашылықтарын атау;
5.2.7.3 нәсілдік теңдікті түсіну

6.2.7.1 халықтың таралу заңдылықтарын анықтау;
6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштерін бағалау;
6.2.7.3 халықтың тығыздығы жоғары және төмен аймақтарды анықтау және себептерін түсіндіру

      3) "Заттар және материалдар" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

3.1
Заттардың құрылысы мен қасиеттері

5.3.1.1 бөлшектердің сұйық және газтектес заттарда таралуын түсіндіру;
5.3.1.2 заттардың қатты, сұйық және газ күйіндегі құрылымын бөлшектер теориясына сәйкес түсіндіру;
5.3.1.3 заттардың қасиеттерін: тығыздығын, аққыштығын, жылу және электрөткізгіштігін, созылмалығын, иілімділігін сипаттау;
5.3.1.4 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырата білу

6.3.1.1 атомдар мен молекулаларды, жай және күрделі заттарды ажырату;
6.3.1.2 атомның негізгі бөлшектерін және олардың орналасуын сипаттау;
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін (балқу және қайнау температураларын) сипаттау

3.2 Заттардың жіктелуі

5.3.2.1 табиғатта кездесетін заттардың түрлерін атау;
5.3.2.2 таза заттар мен қоспаларды ажырата білу;
5.3.2.3 қоспалардың түрлерін сипаттау және бөлу жолдарын ұсыну;
5.3.2.4 заттарды ерігіштігі бойынша, металдар және бейметалдарға жіктеу

6.3.2.1 заттарды органикалық және бейорганикалық заттарға жіктеу;
6.3.2.2 тірі және өлі табиғаттағы қышқылдық, сілтілік және бейтарап орталарды ажырату;
6.3.2.3 бейтараптану үдерісін түсіндіру

3.3
Заттардың пайда болуы және заттарды алу

5.3.3.1 табиғаттағы белгілі бір заттардың және жасанды жолмен алынған заттардың пайда болуына мысалдар келтіру;
5.3.3.2 зертханалық жағдайда заттарды бөліп алуды түсіндіру

6.3.3.1 табиғи және жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін салыстыру;
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану аймақтарын атау және оларды қауіпсіз пайдалану ережелерін білу;
6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың ірі кен орындарын және оларды қолдану салаларын атау;
6.3.3.4 картадан Қазақстанда пайдалы қазбаларды өндіру мен өңдеудің көлемді орындарын көрсету;
6.3.3.5 пайдалы қазбалардың өндірілуі мен өңделінуінің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

4.1 Өлі табиғаттағы үдерістер

5.4.1.1 тірі және өлі табиғаттың айырмашылықтарын айту;
5.4.1.2 өлі табиғатта болатын үдерістерді түсіну (табиғатта заттардың айналымы, тау түзілу, үгілу, климаттық үдерістер);
5.4.1.3 өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарын атау

6.4.1.1 өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістерді атау (тау түзілу, үгілу, заттардың табиғаттағы айналымы);
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық айналымын түсіну

4.2 Тірі табиғаттағы үдерістер

5.4.2.1 тірі ағзалардың қасиеттерін сипаттау;
5.4.2.2 тірі ағзалардың ұйымдасу деңгейлерін түсіну;
5.4.2.3 микроскоптың құрылымын сипаттау;
5.4.2.4 микроскоппен жұмыс істеу ережелерін қолдану;
5.4.2.5 фотосинтез процесін түсіндіру;
5.4.2.6 өсімдіктерде әртүрлі пигменттердің болуын зерттеу;
5.4.2.7 фотосинтездің пайда болуының қажетті жағдайларын атау

6.4.2.1 жасушаның негізгі компоненттерін атау;
6.4.2.2 тірі ағзаларға тән процестерді атау;
6.4.2.3 ағзалардың қоректену түрлерін ажырату;
6.4.2.4 дұрыс тамақтанудың рационын құрастыру;
6.4.2.5 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын модельдеу;
6.4.2.6 тыныс алғанда және тыныс шығарғандағы ауа құрамындағы айырмашылықты түсіну;
6.4.2.7 ағзалардан бөлінетін өнімдерді атау;
6.4.2.8 тірі ағзалардағы тітіркендіргіштерге жауап беру реакциясын түсіндіру

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

5.1 Энергия түрлері мен көздері

5.5.1.1 энергияның негізгі түрлерін атау;
5.5.1.2 энергияның баламалы түрлерін атау;
5.5.1.3 температура мен жылу энергиясын ажырату;
5.5.1.4 температураны термометрмен өлшеу;
5.5.1.5 ғимараттардағы жылу оқшаулаудың практикалық әдістерін қолдануды түсіндіру;
5.5.1.6 жылулық ұлғаюды сипаттау;
5.5.1.7 энергияның өзара айналымына мысалдар келтіру

6.5.1.1 энергия көздерін анықтау;
6.5.1.2 энергияның бөлінуімен және жұтылуымен өтетін үдерістерге мысалдар келтіру;
6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау;
6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу;
6.5.1.5 баламалы энергия көздерін атау

5.2 Қозғалыс

5.5.2.1 тірі және өлі табиғаттағы қозғалыстың маңыздылығын түсіндіру және мысалдар келтіру;
5.5.2.2 әртүрлі жануарлардың қаңқа түрлерінің ерекшеліктерін түсіндіру;
5.5.2.3 денелердің қозғалу себептерін атау

6.5.2.1 қозғалыстың салыстырмалылығын түсіндіру және мысалдар келтіру;
6.5.2.2 қатты, сұйық және газдардың қысымын ажырату;
6.5.2.3 адам қаңқасының құрылымын сипаттау;
6.5.2.4 бұлшық еттердің құрылымын түсіну;
6.5.2.5 тірі ағзалар үшін қысымның мәніне мысалдар келтіру;
6.5.2.6 арнайы аспаптардың көмегімен атмосфералық және артериялық қысымды өлшеу және қорытынды жасау

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

6.1. Экожүйелер

5.6.1.1 экожүйенің құрамдас бөліктерін атау;
5.6.1.2 экожүйе түрлерін атау;
5.6.1.3 экожүйеге экологиялық факторлардың ықпалын түсіну;
5.6.1.4 табиғи және жасанды экожүйелерді ажырату

6.6.1.1 экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара байланысын түсіну;
6.6.1.2 экожүйелердің ауысу себептерін түсіндіру;
6.6.1.3 экологиялық пирамидада энергия мен заттардың ауысуын анықтау

6.2 Тірі ағзалардың саналуандылығы

5.6.2.1 ағзаларды тірі табиғат дүниесіне жіктеу;
5.6.2.2 біржасушалы және көпжасушалы ағзаларды салыстыру

6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін анықтау үшін ағзалардың өзіндік ерекшеліктерін анықтау;
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрлілігін білу

6.3 Табиғатты қорғау

5.6.3.1 Қазақтан Республикасының басты экологиялық мәселелерін атау;
5.6.3.2 өз аймағының экологиялық мәселелерін атау;
5.6.3.3 Қазақстан Республикасы Қызыл кітабының маңыздылығын түсіну

6.6.3.1 өз аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін талқылау;
6.6.3.2 экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну

      7) "Әлемді өзгертетін ашылулар" бөлімі:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

7.1 Әлемді өзгерткен жаңалықтар

5.7.1.1 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарға мысалдар келтіру

6.7.1.1 әлемді өзгерткен жаңалықтардың маңызын түсіндіру;
6.7.1.2 қазақстандық ғалымдардың жаратылыстану ғылымдарын дамытуда қосқан үлестерін білу

7.2
Болашақ жаңалықтары

5.7.1.2 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарды сипаттау;
5.7.1.3 болашақ ғылыми зерттеулер үшін идеялар ұсыну

6.7.1.3 әлемді өзгерткен нанотехнологиялар туралы білу;
6.7.1.4 ғылыми зерттеулер бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау

      28. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптары үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      29. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-6 сыныптары үшін
"Жаратылыстану" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптары үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 сынып:

      кесте 1

Бөлімдер

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1.Ғылым әлемі

Ғылымның рөлі

5.1.1.1 ғылымның адам іс әрекетінің түрі ретінде қызметтерін анықтау

Зерттеу сұрағы

5.1.2.1 зерттеу сұрағы мен болжамды тұжырымдау

Зерттеуді жоспарлау

5.1.3.1 зерттеу жоспарын құрастыру;
5.1.3.2 қолжетімді зерттеу әдістерін түсіндіру;
5.1.3.3 зерттеу жүргізу кезіндегі техника қауіпсіздігі ережелерін ұстану

Деректерді жинау және жазу

5.1.4.1 - нысандар параметрлерін өлшем бірліктермен анықтау;
5.1.4.2 - зерттеу үшін қолданылатын аспаптар, құрылғыларды атау

Деректерді талдау

5.1.5.1 өлшемдердің түрлерін атау және олардың мағынасын түсіндіру

Қорытынды және талқылау

5.1.6.1 зерттеу мәселесі бойынша тұжырым жасау

2. Адам. Жер. Ғалам

Макро- және микроәлем

5.2.1.1 макро және микроәлем объектілерін ажырату және мысалдар келтіру

Жер туралы жалпы мағлұматтар

5.2.2.1 Жер планетасының пайда болуын түсіндіру;
5.2.2.2 Жердің құрылымы мен құрамын сипаттау

Жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері

5.2.3.1 Жер шарларын және олардың компоненттерін сипаттау

Жердегі тіршілік

5.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болуын түсіндіру;
5.2.4.2 тіршілік ету шарттарын анықтау

Жер бетін бейнелеу тәсілдері

5.2.5.1 "жоспар" және "шартты белгілер" ұғымдарын түсіндіру;
5.2.5.2 кәдімгі белгілерді қолдана отырып, аудан жоспарларын оқу;
5.2.5.3 жер бедеріне қарапайым түсірістерді бір әдіспен жүргізу;
5.2.5.4 жоспар құру ережелеріне сәйкес ауданның қарапайым жоспарларын құру

Материктер мен мұхиттар

5.2.6.1 Жердің материктері мен мұхиттарын атау;
5.2.6.2 картада Жердің материктері мен мұхиттарын көрсету;
5.2.6.3 құрлықтар мен әлем бөліктерінің дамуы мен зерттелуі туралы әңгімелеу;
5.2.6.4 мұхитты игеру тарихын сипаттау

Халық географиясы

5.2.7.1 әлем халқының нәсілдік құрамын және негізгі нәсілдер мен нәсіларалық топтардың таралу аймақтарын анықтау;
5.2.7.2 әлемнің түрлі халықтарының нәсілдік айырмашылықтарын атау;
5.2.7.3 нәсілдік теңдікті түсіну

2 тоқсан

3. Заттар және материалдар

Заттардың құрылысы мен қасиеттері

5.3.1.1 бөлшектердің сұйық және газтектес заттарда таралуын түсіндіру;
5.3.1.2 заттардың қатты, сұйық және газ күйіндегі құрылымын бөлшектер теориясына сәйкес түсіндіру;
5.3.1.3 заттардың қасиеттерін: тығыздығын, аққыштығын, жылу және электрөткізгіштігін, созылмалығын, иілімділігін сипаттау;
5.3.1.4 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырату

Заттардың жіктелуі

5.3.2.1 табиғатта кездесетін заттардың түрлерін атау;
5.3.2.2 таза заттар мен қоспаларды ажырату;
5.3.2.3 қоспалардың түрлерін сипаттау және бөлу жолдарын ұсыну;
5.3.2.4 заттарды ерігіштігі бойынша, металдар және бейметалдарға жіктеу

Заттардың пайда болуы және заттарды алу

5.3.3.1 табиғаттағы белгілі бір заттардың және жасанды жолмен алынған заттардың пайда болуына мысалдар келтіру;
5.3.3.2 зертханалық жағдайда заттарды бөліп алуды түсіндіру

3 тоқсан

4. Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер

Өлі табиғаттағы үдерістер

5.4.1.1 тірі және өлі табиғаттың айырмашылықтарын айту;
5.4.1.2 өлі табиғатта болатын үдерістерді сипаттау (табиғатта заттардың айналымы, тау түзілу, үгілу, климаттық үдерістер);
5.4.1.3 өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістердің себеп-салдарын түсіндіру

Тірі табиғаттағы үдерістер

5.4.2.1 тірі ағзалардың қасиеттерін сипаттау;
5.4.2.2 тірі ағзалардың ұйымдасу деңгейлерін түсіну;
5.4.2.3 микроскоптың құрылымын сипаттау;
5.4.2.4 микроскоппен жұмыс істеу ережелерін қолдану;
5.4.2.5 фотосинтез процесін сипаттау;
5.4.2.6 өсімдіктерде әртүрлі пигменттердің болуын зерттеу;
5.4.2.7 фотосинтездің пайда болуының қажетті жағдайларын сипаттау

5. Энергия және қозғалыс

Энергия түрлері мен көздері

5.5.1.1 энергияның негізгі түрлерін атау;
5.5.1.2 энергияның баламалы түрлерін атау;
5.5.1.3 температура мен жылу энергиясын ажырату;
5.5.1.4 температураны термометрмен өлшеу;
5.5.1.5 ғимараттардағы жылу оқшаулаудың практикалық әдістерін қолдануды түсіндіру;
5.5.1.6 жылулық ұлғаюды түсіндіру;
5.5.1.7 энергияның өзара айналымына мысалдар келтіру

Қозғалыс

5.5.2.1 тірі және өлі табиғаттағы қозғалыстың маңыздылығын түсіндіру және мысалдар келтіру;
5.5.2.2 әртүрлі жануарлардың қаңқа түрлерінің ерекшеліктерін сипаттау;
5.5.2.3 денелердің қозғалу себептерін атау

4 тоқсан

6. Экология және тұрақты даму

Экожүйелер

5.6.1.1 экожүйенің құрамдас бөліктерін атау;
5.6.1.2 экожүйе түрлерін атау;
5.6.1.3 экожүйеге экологиялық факторлардың ықпалын түсіндіру;
5.6.1.4 табиғи және жасанды экожүйелерді айырмашылығын атау

Тірі ағзалардың сан алуандығы

5.6.2.1 ағзаларды тірі табиғат дүниесіне жіктеу;
5.6.2.2 біржасушалы және көпжасушалы ағзаларды атау

Табиғатты қорғау

5.6.3.1 Қазақтан Республикасының басты экологиялық мәселелерін атау;
5.6.3.2 өз аймағының экологиялық мәселелерін атау;
5.6.3.3 Қазақстан Республикасы Қызыл кітабының маңыздылығын түсіндіру

7. Әлемді өзгертетін жаңалықтар

Әлемді өзгертетін жаңалықтар

5.7.1.1 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарға мысалдар келтіру

Болашақ жаңылықтары

5.7.1.2 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарды сипаттау;
5.7.1.3 болашақ ғылыми зерттеулер үшін идеялар ұсыну

      2) 6 сынып:

      кесте 2

Бөлімдер

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1.Ғылым әлемі

Ғылымның рөлі

6.1.1.1 жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын атау

Зерттеу сұрағы

6.1.2.1 тәуелді, тәуелсіз және бақыланатын айнымалыларды анықтау

Зерттеуді жоспарлау

6.1.3.1 жоспар бойынша қарапайым зерттеу жұмысын жүргізу;
6.1.3.2 қауіпсіз жұмыс жүргізудің шарттарын анықтау

Деректерді жинау және жазу

6.1.4.1 Халықаралық бірліктер жүйесінің өлшем бірліктерін пайдалану

Деректерді талдау

6.1.5.1 алынған деректерді графикалық түрде көрсету

Қорытынды және талқылау

6.1.6.1 тұжырымдарды әр түрлі формада ұсыну

2. Адам. Жер. Ғалам

Макро- және микроәлем

6.2.1.1 макро және микроәлем объектілерінің параметрлерін атау

Жер туралы жалпы мағлұматтар

6.2.2.1 Жерде байқалатын процестер мен құбылыстарды түсіндіру;
6.2.2.2 Жердің қасиеттерін сипаттау

Жер қабықтары және олардың құрамдас бөліктері

6.2.3.1 Жердің сыртқы қабықшаларының өзара әрекеттесуін анықтаңыз

Жердегі тіршілік

6.2.4.1 Жердегі тіршіліктің пайда болу гипотезаларын салыстыру;
6.2.4.2 адамның Жердегі қазіргі тіршілік ету жағдайларын бағалау

Жер бетін бейнелеу тәсілдері

6.2.5.1 географиялық карталар мен шартты белгілерді жіктеуді;
6.2.5.2 әдеттегі белгілерді қолданып географиялық карталарды оқу;
6.2.5.3 масштабты пайдаланып қашықтықты есептеу;
6.2.5.4 географиялық координаттарды анықтау;
6.2.5.5 уақыт белдеулерінің картасын пайдаланып уақытты анықтау

Материктер мен мұхиттар

6.2.6.1 жоспар бойынша материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғатының ерекшеліктерін түсіну;
6.2.6.2 жоспар бойынша мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау

Халық географиясы

6.2.7.1 халықтың таралу заңдылықтарын анықтау;
6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштерін бағалау;
6.2.7.3 халықтың тығыздығы жоғары және төмен аймақтарды анықтау және себептерін түсіндіру

2 тоқсан

3. Заттар және материалдар

Заттардың құрылысы мен қасиеттері

6.3.1.1 атомдар мен молекулаларды, жай және күрделі заттарды ажырату;
6.3.1.2 атомның негізгі бөлшектерін және олардың орналасуын сипаттау;
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін (балқу және қайнау температураларын) сипаттау

Заттардың жіктелуі

6.3.2.1 заттарды органикалық және бейорганикалық заттарға жіктеу;
6.3.2.2 тірі және өлі табиғаттағы қышқылдық, сілтілік және бейтарап орталарды ажырату;
6.3.2.3 бейтараптану үдерісін түсіндіру

Заттардың пайда болуы және заттарды алу

6.3.3.1 табиғи және жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін түсіндіру;
6.3.3.2 тұрмыстық химия өнімдерін қолдану аймақтарын атау және оларды қауіпсіз пайдалану ережелерін атау;
6.3.3.3 Қазақстандағы пайдалы қазбалардың ірі кен орындарын және оларды қолдану салаларын атау;
6.3.3.4 картадан Қазақстанда пайдалы қазбаларды өндіру мен өңдеудің көлемді орындарын көрсету;
6.3.3.5 пайдалы қазбалардың өндірілуі мен өңделінуінің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

3 тоқсан

4. Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер

Өлі табиғаттағы үдерістер

6.4.1.1 өлі табиғаттағы болып жатқан үдерістерді сипаттау (тау түзілу, үгілу, заттардың табиғаттағы айналымы);
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық айналымын сипаттау

Тірі табиғаттағы үдерістер

6.4.2.1 жасушаның негізгі компоненттерін атау;
6.4.2.2 тірі ағзаларға тән процестерді сипаттау;
6.4.2.3 ағзалардың қоректену түрлерін ажырату;
6.4.2.4 дұрыс тамақтанудың рационын құрастыру;
6.4.2.5 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануын модельдеу;
6.4.2.6 тыныс алғанда және тыныс шығарғандағы ауа құрамындағы айырмашылықты атау;
6.4.2.7 ағзалардан бөлінетін өнімдерді атау;
6.4.2.8 тірі ағзалардағы тітіркендіргіштерге жауап беру реакциясын сипаттау

5. Энергия және қозғалыс

Энергия түрлері мен көздері

6.5.1.1 энергия көздерін атау;
6.5.1.2 энергияның бөлінуімен және жұтылуымен өтетін үдерістерге мысалдар келтіру;
6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау;
6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу;
6.5.1.5 баламалы энергия көздерін атау

Қозғалыс

6.5.2.1 қозғалыстың салыстырмалылығын түсіндіру және мысалдар келтіру;
6.5.2.2 қатты, сұйық және газдардың қысымын ажырату;
6.5.2.3 адам қаңқасының құрылымын сипаттау;
6.5.2.4 бұлшық еттердің құрылымын сипаттау;
6.5.2.5 тірі ағзалар үшін қысымның мәніне мысалдар келтіру;
6.5.2.6 арнайы аспаптардың көмегімен атмосфералық және артериялық қысымды өлшеу және қорытынды жасау

4 тоқсан

6. Экология және тұрақты даму

Экожүйелер

6.6.1.1 экожүйе құрамдас бөліктерінің өзара байланысын түсіндіру;
6.6.1.2 экожүйелердің ауысу себептерін атау;
6.6.1.3 экологиялық пирамидада энергия мен заттардың ауысуын сипаттау

Тірі ағзалардың сан алуандығы

6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін анықтау үшін ағзалардың өзіндік ерекшеліктерін атау;
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі ағзалардың алуан түрін атау

Табиғатты қорғау

6.6.3.1 өз аймағындағы кейбір экологиялық мәселелердің себептерін атау;
6.6.3.2 экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну

7. Әлемді өзгертетін жаңалықтар

Әлемді өзгертетін жаңалықтар

6.7.1.1 әлемді өзгерткен жаңалықтардың маңызын түсіндіру;
6.7.1.2 қазақстандық ғалымдардың жаратылыстану ғылымдарын дамытуда қосқан үлестерін түсіндіру

Болашақ жаңылықтары

6.7.1.3 әлемді өзгерткен нанотехнологиялар туралы түсінік болу;
6.7.1.4 ғылыми зерттеулер бағыттарының болашақтағы дамуына болжам жасау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым Министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
649-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – Жер табиғаты туралы білім, оның алуан түрінің себептері, оның тұрғындары мен шаруашылығы, Қазақстан табиғатының әртүрлілігі мен тұтастығы туралы білімді меңгерту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) дүниежүзінің ғылыми бейнесінің компоненті ретінде географиялық білім жүйесін қалыптастыру;

      2) табиғи және антропогендік нысандарды, құбылыстар мен процестерді қамтитын дүниежүзінің географиялық бейнесін ашу, қоршаған дүниежүзінің аумақтық айырмашылықтары, олардың объективті сипаты мен адам өмірі үшін маңызы туралы түсінік қалыптастыру;

      3) оқушылардың бойында табиғат пен қоғам арасындағы өзара байланыстарға, осы байланыстардың кеңістіктік ерекшеліктеріне ғылыми көзқарастарды қалыптастыру;

      4) қоғамдық өндірістің, табиғатты қорғау мен табиғатты тиімді пайдаланудың ғылыми-жаратылыстанушылық, әлеуметтік-экономикалық негіздерін ашу;

      5) география пәнін оқуға деген қызығушылығын дамыту және қалыптастыру;

      6) географиялық ғылымның ұғымдары мен терминдерін игеруге ықпал ету;

      7) кеңістіктік ойлау мен картографиялық дағдыларды қалыптастыру;

      8) географиялық білімді тәжірибеде, күнделікті өмірде қолдану дағдыларын дамыту.

      4. Түзету – дамытушылық міндеттер:

      1) нашар еститін білім алушылардың сөйлеу тілі тәжірибесіне жаңа географиялық терминдер мен ұғымдарды енгізу арқылы белсенді және белсенді емес географиялық сөздік қорын кеңейту;

      2) сөйлеу тілін есту арқылы қабылдау қабілетін қалыптастыру және нашар еститіндердің ауызша сөйлеу тілін қайталаап айту қабілетін дамыту;

      3) ауызша сөйлеу тілінің ырғақты-интонациялық құрылымын қабылдау мен қайталаап айту және дыбыс айтуды түзету жұмысында есту қабілетін пайдалануға үйрету;

      4) географиядан оқыған мәтінді түсіну және мазмұндап беру біліктілігін қалыптастыру.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Бағдарлама нашар еститін және кейіннен естімей қалған білім алушылардың танымдық уәждемесі мен оқу қабілеттерін дамыту арқылы ерекше білім беру қажеттіліктерін ескере отырып жеке тұлғасын қалыптастырады.

      6. "География" пәніне оқыту түзету-дамыту бағыттылығы, кешенді, коммуникативтік, тұлғалы-бағыттық және іс-әрекеттік қағидалар негізінде жүзеге асырылады.

      7. География пәнін оқытудың түзете-дамыту бағыты оқу іс-әрекетінің арнайы әдістері мен тәсілдерінде көрініс алады:

      1) экраннан тыс жерде жұмыс істеу;

      2) оқулық мәтіндеріндегі сөйлемдер құрылымын жеңілдету;

      3) ақпаратты қысқарту арқылы оқып жатқан материал көлемін азайту;

      4) атлас картасы мен мәтін параграфы негізінде көмекші сызбаларды құрастыру;

      5) көрнекі құралдарды қолдану: кестелер, сызбалар, карталар.

      8. Кешенді тәсіл - бір-бірін толықтыратын, байытатын және тұтастай сапалы қызметін қамтамасыз ететін, құрама бөліктердің (құбылыстардың немесе процестің) жиынтығын білдіреді.

      9. Коммуникативтік тәсіл – сөйлеу тілінің айтылу жағын түзету мен қалыптастырудың арнайы жұмысынан тұрады; сөйлеу тілін коммуникативтік жағдайлардың барлық спектрінде қолдану білігін меңгеру(сұрақ қою, өз ойын жеткізу, ойын талқылау), топтық әңгіме жүргізу мазмұнын толықтыру және нақтылау мақсатынада дауыс мәнерін, екіпінін және қарапайым ым-ишараны қолдану.

      10. Тұлғалы-бағыттық тәсіл - оқу процесін даралау, білім алушының жеке басын үйлесімді қалыптастыру және жан - жақты дамыту, шығармашылық қабілеттерін толық ашу және сабақта жеке тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеумен сипатталады.

      11. Сабақтағы іс-әрекет тәсіл - практикалық білік пен дағдыларды дамытуда және түзетуде жүзеге асырылады, мұнда ақпараттық, іздеу, зерттеу, талдау мен жинақтау, болжау оқытудың ең тиімді әдістері болып табылады, бұлар игерілген материалды бірнеше рет бекітуден және оны автоматтандырылған дағдылар деңгейіне дейін игеруден турады.

      12. Есту қабілеті зақымдалған білім алушылар географиялық материалды оқу кезінде қосымша арнайы көмекті қажет етеді:

      1) қоршаған орта туралы ойларын, іс-әрекетті, терминалогиялық аппараты саралау, ретке келтіру, түсінуде;

      2) өз мүмкіндіктері мен шектеулерін түсінуде, қарым-қатынасқа түсу қабілетінде және туындайтын қиындықтарды шешуде;

      3) тәжірибелік жұмыстарды орындау үшін уақытты ұзарту.

      13. Есту қабілеті зақымдалған білім алушыларға қолданатын жетекші әдістер: бақылау, практикалық іс-әрекетін сөзбен жетектеу , олардың негізінде нысандарға немесе табиғат құбылыстарға сипаттама беру, білім алушылардың мұғалімнің басшылығымен табиғаттағы тәжірибелік еңбегі және табиғатты қорғау қызметі.

      14. Оқу барысында біріктіру әдісінің орны зор, өйткені ол әртүрлі құбылыстарды жергілікті оқшаулап қараудан өзара байланыстырылған кешенді зерделеуге көшуде мүмкіндік береді, жеке тұлғаның эмоционалдық дамуына және шығармашылық ойлауын қалыптастыруға ықпал ететін ғылыми білімді, әдебиетті, музыканы, сурет өнерін тарту арқылы әлемді барлық қырынан көрсетуге жол береді.

      15. Бағдарлама "Географияның" "Математика", "Физика", "Химия" және "Биология" пәндерімен пәнаралық байланысын ескереді.

      16. Білім беру, дамыту және түзету міндеттерін табысты орындау үшін география мұғалімінің кабинетінде болуы қажет:

      1) оқулықтар жиынтығы;

      2) географиялық карталар жиынтығы;

      3) географиялық атаулар мен терминдер сөздігі (тақырыптар бойынша);

      4) фотоальбомдар;

      5) нашар еститін оқушыларға арналған дидактикалық материалдар (көп деңгейлі тапсырмалар, тесттер, жұмыс дәптерлері);

      6) үстел үстінде ойнайтын географиялық ойындар;

      7) көрнекі құралдар: суреттер, муляждар, модельдер;

      8) коллекциялар (пайдалы қазбалар, гербарийлер);

      9) түрлі құрылғылар;

      10) оқытудың техникалық құралдары.

3-тарау. "География" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      16. "География" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты құрайды.

      17. Оқу пәнінің мазмұны 6 бөлімді қамтиды:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері";

      2) "Картография және географиялық дерекқор";

      3) "Физикалық география";

      4) "Әлеуметтік география";

      5) "Экономикалық география";

      6) "Елтану және саяси география негіздері".

      18. "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) зерттеу және зерттеушілер.

      19. "Картография және географиялық дерекқор" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) географиялық карталар;

      2) географиялық деректер базасы.

      20. "Физикалық география" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Литосфера;

      2) Атмосфера;

      3) Гидросфера;

      4) Биосфера;

      5) Табиғи-аумақтық кешендер.

      21. "Әлеуметтік география" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Халықтар географиясы.

      22. "Экономикалық география" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) табиғи ресурстар;

      2) әлеуметтік-экономикалық ресурстар;

      3) дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы;

      4) дүниежізілік шаруашылықтың даму процестері мен көрсеткіштері

      23. "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дүниежүзі елдері.

      24. 7-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық мазмұны:

      1) географиялық зерттеу әдістері: Зерттеу және зерттеушілер. Географияны зерттеу негіздері. Географиялық ашылулар тарихы. География ғылымының дамуы. Географиялық деректер көздері. Географиялық тәжірибелер. Далалық зерттеу әдістері;

      2) картография және географиялық дерекқор: Географиялық карталар. Алғашқы пайда болған карталар тарихы. Картография анықтамасы. Географиялық карталардың түрлері. Географиялық номенклатура. Географиялық дерекқор. Географиялық деректерді ұйымдастыру. Карталардың мәні

      3) физикалық география: Литосфера. Литосфераның құрылысы мен заттық құрамы. Жердің тектоникалық құрылысы. Литосфераның тектоникалық қозғалыстары. Литосфералық апаттар. Атмосфера. Атмосфера құрылысы мен заттық құрамы. Ауа райы және метеорологиялық элементтер. Атмосфералық қолайсыз құбылыстар. Гидросфера. Гидросфера және оның құрамдас бөліктері. Су ресурстарының маңыздылығы. Дүниежүзілік мұхиттың географиялық жағдайы. Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері. Мұхит суларының қозғалыстары. Мұхиттармен байланысты апаттар. Дүниежүзілік мұхиттың мәселелері. Биосфера. Биосфера және оның құрамдас бөліктері. Топырақ, оның құрамы мен құрылымы. Қазақстанның топырақ түрлері. Топырақтың экологиялық мәселелері. Табиғи-аумақтық кешендер. Табиғи-аумақтық кешендердің қалыптасуы. Табиғи-аумақтық кешендердің түрлері;

      4) әлеуметтік география: Халық географиясы. Демография. Дүниежүзі халқының тілдік әулеттері мен топтары. Дүниежүзі халқының діни құрамы. Дүниежүзінің тарихи-мәдени аймақтары.

      5) экономикалық география: Экономикалық географияны зерттеудің пәні. Табиғи ресурстар. Табиғи ресурстардың жіктелуі. Табиғи ресурстарды игерумен байланысты мәселелер. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Көлік инфрақұрылымы. Әлеуметтік инфрақұрылым. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалары: ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп.

      6) елтану және саяси география негіздері: дүниежүзі елдері. Дүниежүзі елдерінің саяси картасы. Дүниежүзі елдерінің географиялық жағдайы. Дүниежүзі елдерінің географиялық және экономикалық-географиялық жағдайы.

      25. 8-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық мазмұны:

      1) географиялық зерттеу әдістері: Зерттеу және зерттеушілер. География ғылымының салалары. Географиялық зерттеу әдістерінің түрлері. Географиялық деректерді өңдеу және талдау. Географиялық модельдер. Зерттеу нәтижелерінің ұсыну формалары.

      2) картография және географиялық деректер базасы: Географиялық карталар. Тақырыптық карталар және оларды қосымша сипаттау элементтері. Тақырыптық карталарды оқу. Тақырыптық географиялық номенклатура. Географиялық деректер базасы. Географиялық дерекқорын құрастыруда ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың рөлі.

      3) физикалық география: Литосфера. Жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтары. Жер бедерінің жіктелуі. Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық объектілері. Тау жыныстары мен минералдардың жіктелуі. Пайдалы қазбалардың Тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты таралуы. Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттері. Тау жыныстарының жасын анықтау. Геологиялық жыл санау мен геохронологиялық кесте. Жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері. Атмосфера. Климат қалыптастырушы факторлар. Атмосфераның ғаламдық циркуляциясы. Климаттық белдеулер. Материктердің климаттық ерекшеліктері. Климаттың адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері. Адам әрекетінің атмосфераға тигізетін кері әсері. Гидросфера. Құрлық суларының түрлері мен қалыптасуы. Құрлық суларының шаруашылық маңызы. Өзен аңғарының құрылысы. Өзендердің гидрологиялық режимі. Көлдер мен мұздықтар. Құрлық суларының экологиялық мәселелері. Су апаттары. Биосфера. Табиғат зоналары мен биіктік белдеулер. Материктердің табиғи зоналары. Мұхиттардың тіршілік дүниесі. Өсімдік дүниежүзі мен жануарлар дүниесін қорғау. Табиғи-аумақтық кешендер. Географиялық қабықтың құрамы мен құрылысы. Географиялық қабықтың заңдылықтары.

      4) әлеуметтік география: Халық географиясы. Халық санағы. Ұдайы өсудің түрлері. Демографиялық көрсеткіштер мен демографиялық жағдай. Демографиялық мәселелер. Демографиялық саясат.

      5) экономикалық география: Табиғи ресурстар. Табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалау. Дүниежүзі аймақтарының табиғи-ресурстық әлеуеті. Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясы, орталықтары және дайын өнім түрлері. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Экономикалық инфрақұрылымның элементтері мен функциялары. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрамы: өндіруші, өңдеуші және қызмет салалары. Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын ұйымдастыру түрлері. Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын орналастыру факторлары. Дүниежүзілік шаруашылық салаларын сипаттау.

      6) елтану және саяси география негіздері: Дүние жүзі елдері. Дүниежүзінің саяси картасы. Елдердің саяси типологиясы. Саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістер. Дүние жүзі елдерінің саяси-географиялық жағдайы. Саяси интеграция. Қазақстанның саяси-интеграциялық үдерістердегі мүдделері, бағыттары және бастамалары.

      26. 9-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық мазмұны:

      Қазақстан Географиясы

      1) географиялық зерттеу әдістері: зерттеулер және зерттеушілер. Қазақстандағы географияның даму тарихы. Ежелгі гректердің, римдіктердің еңбектеріндегі Қазақстан туралы географиялық мәліметтер және орта ғасырлардағы Қазақстан туралы зерттеу. Қазақ географтарының зерттеулері. Географиялық объектілер мен құбылыстар номинациясының ерекшеліктері. Қазақтың халықтық географиялық терминдері;

      2) Картография және географиялық дерекқор: Географиялық карталар. Географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды картадан көрсету тәсілдері. Географиялық номенклатура нысандарын көрсету тәсілдері. Географиялық дерекқор. Жерді қашықтықтан зерделеу әдістері. Геоақпараттық жүйе технологияларын қолдану аясы.

      3) Физикалық география: Литосфера. Қазақстан аумағының геологиялық тарихы және тектоникалық құрылымы. Қазақстан рельефінің негізгі ерекшеліктері. Қазақстанның басты орографиялық нысандары. Қазақ оронимдері. Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары. Минералды ресурстарды өндіру және өңдеу орталықтары. Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру. Минералды ресурстарды игерумен байланысты мәселелер. Атмосфера. Қазақстанның климатын түзуші факторлар. Қазақстанның климаттық жағдайы. Қазақстанның климаттық ресурстары. Қазақстанда қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар. Қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері. Гидросфера. Қазақстанның ішкі суларының түрлері. Қазақ гидронимдері. Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру. Су ресурстарының экологиялық мәселелері. Қазақстанның ішкі суларының геосаяси мәселелері. Биосфера. Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулері. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері. Қазақстанның табиғи мұрасы. Табиғи хоронимдердің (ерекше қорғауға алынған аумақтар) мағынасы. Ноосфераның қалыптасуы. Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесі. Табиғи-аумақтық кешендер. Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аудандары. Қазақтың табиғи хоронимдері (физикалық-географиялық аудандардың атауы). Табиғат кешендеріне әсер ететін антропогендік факторлар.

      4) Әлеуметтік география: Халық географиясы. Қазақстан халқының саны. Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы. Дүниежүзі халқының көші-қоны. Қазақстандағы халықтың көші-қоны. Жұмыс күшінің сандық және сапалық құрамы. Қазақстандағы демографиялық жағдай және демографиялық саясат. Елді мекендердің жіктемесі. Қазақстандағы ойконимдер. Қазақстандағы елді мекендердің мәселелері. Урбанизация процесі. Қазақстандағы урбанизация процесін бағалау;

      5) Экономикалық география: Табиғи ресурстар. Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуеті. Қазақстанда жекелеген ресурс түрлерін өңдеу технологиялары, орталықтары және дайын өнім түрлері. Табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлері. Тұрақты даму. Қазақстанда табиғатты пайдаланумен байланысты мәселелер. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Ғылыми-техникалық революцияның процесі мен бағыттары. Қазақстандағы адами капиталды дамыту. Қазақстандағы индустриалды-инновациялық даму бағыттары. Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымы. Қазақстан аймақтарындағы инфрақұрылымның даму деңгейі. Қазақстан экономикасының салалары. Қазақстанның экономикалық аудандарының экономика салалары және мамандануы. Дүниежүзілік экономиканың даму тенденциялары мен көрсеткіштері. Дүниежүзілік экономиканың субъектілері. Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі. Қазақстанның дүниежүзілік экономикадағы орны. Халықаралық экономикалық интеграциядағы Қазақстанның мүдделері, мақсаттары және орны;

      6) Елтану және саяси география негіздері: дүниежүзі елдері. Дүниежүзінің саяси картасында Қазақстанның қалыптасу тарихы. Халықаралық ұйымдардың деңгейлері мен мақсаттары. Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық және саяси-географиялық жағдайы. Қазақстандағы саяси және әкімшілік хоронимдер. Қазақстан Республикасы туралы күрделі географиялық ақпаратты ұсыну нысандары.

      27. 10-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық мазмұны:

      1) географиялық зерттеу әдістері: Зерттеулер және зерттеушілер. Географиялық зерттеу нысандары. Географияда графикалық әдістерді қолдану. География ғылымындағы қазіргі заманғы өзекті мәселелер;

      2) картография және географиялық дерекқор: географиялық карталар. Жоспар мен географиялық картаның айырмашылығы. Мазмұны мен масштабы бойынша карталарды жіктеу. Карта масштабы (сызықтық, сандық). Географиялық картаның шартты белгілері. Географиялық схемалық карталарды қолдану;

      3) физикалық география: Литосфера. Жердің геологиялық тарихы. Литосфера және оның даму заңдылықтары. Жер бедері және оның даму заңдылықтары. Литосфералық тақталардың заманауи ілімі. Атмосфера. Жердегі тіршілік үшін атмосфераның маңызы. Атмосфераның құрылымы мен құрамы, оның қасиеттері. Атмосфералық айналым. Ауа райы, климат және олардың жіктелуі. Гидросфера. Гидросфера, оны құрайтын бөліктер. Дүниежүзілік су айналымы. Дүниежүзілік мұхит және оның бөліктері (теңіздер, шығанақтар, бұғаздар). Мұхит адамның қызметінде. Мұхиттың ластану мәселелері. Биосфера. Биосфера туралы түсінік, оның құрамы, құрылымы. Жердегі тірі организмдердің алуан түрлілігі, олардың таралуы. Организмдердің Жер қабығына әсері. Ноосфера туралы түсінік. Географиялық қабық, табиғи кешендер мен компоненттер. Географиялық белдеулер мен табиғи аймақтар. Табиғатты қорғау туралы заңдар мен халықаралық шарттар;

      4) әлеуметтік география: Дүниежүзі халқының саны мен көбеюі. Халықтың жас және жыныстық құрылымы, еңбек ресурстары. Халықтың тығыздығы, халықтың орналасу ерекшеліктері және көші-қон. Дүниежүзідегі халықтың және діндердің нәсілдік, тілдік, этникалық құрамы. Елді мекен түрлері және урбанизация. Халықтың көбею түрлері: демографиялық дағдарыс, халықтың жарылуы. Этносаралық және конфессияаралық келісім;

      5) экономикалық география: Табиғи ресурстар. Табиғат пен қоғамның өзара байланысы, табиғи ресурстардың жіктелуі. Дүниежүзінің табиғи ресурстары, отын-энергетикалық, кенді және бейметалл. Дүниежүзідегі табиғи ресурстардың басқа түрлері. Ақпараттық ресурстар. Дүниежүзілік экономика салаларының орналасу факторлары, кибернетика ғылымы. Дүниежүзілік экономиканың қалыптасуы, негізгі даму кезеңдері. Шаруашылықты ұйымдастыру түрлері, аумақтық айырмашылықтар және джүниежүзілік шаруашылықтың негізгі орталықтары. Халықаралық экономикалық қатынастардың түрлері. Дүниежүзі елдерінің экономикалық көрсеткіштері. Дүниежүзілік шаруашылықтың аумақтық құрылымы;

      6) саяси география негіздерімен аймақтану: тарихи-географиялық аймақтар және дүниежүзінің саяси картасы. Экономикалық даму деңгейі бойынша дүниежүзі елдерін топтастыру (экономикалық дамыған елдер, дамушы елдер, экономикасы өтпелі елдер). Дүние жүзі елдерінің, тәуелсіз мемлекеттер мен тәуелді территориялардың мемлекеттік және әкімшілік-аумақтық құрылымының нысандары. Қазіргі джүниежүзі елдерінің типологиясының әртүрлілігі. Дүниежүзілік өркениеттер, геосаясат, геосаяси жағдайы, саяси география туралы түсініктер.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      28. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.4. кодында "7" - сынып, "2.1" - бөлімше, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      29.  Оқыту мақсаттарының жүйесі бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Зерттеулер мен зерттеушілер

7.1.1.1 география терминінің анықтамасы және география пәнінің негіздері;
7.1.1.2 географиялық ашылулардың тарихын атау;
7.1.1.3 саяхатшылар мен зерттеушілердің география ғылымының дамуына қосқан үлесін атау;
7.1.1.4 географиялық ақпарат көздерімен: карталармен, сызбалармен, мәтіндермен, фотосуреттермен, графикалық материалдармен жұмыс істей білу;
7.1.1.5 географиялық нысандардың қасиеттерін анықтау;
7.1.1.6 далалық географиялық зерттеу әдістерін қолдану;
7.1.1.7 географиялық объектілердің, құбылыстар мен процестердің қасиеттерін графикалық түрде көрсете алу: сызба, диаграмма, профиль, кесте

8.1.1.1 география ғылымы қандай салаларға бөліндігін түсіндіру; 8.1.1.2 география ғылымы саласындағы маңызды зерттеулерді атау;
8.1.1.3 географиялық зерттеулердің далалық, картографиялық және теориялық әдістерінің мәнін және оларды қолдануды түсіну;
8.1.1.4
сандық және сапалық географиялық деректерді ажырату;
8.1.1.5 географиялық нысандардың, құбылыстар мен процестердің модельдерін құру және олардың ерекшеліктері мен қасиеттерін түсіндіру;
8.1.1.6
зерттеу нәтижелерін әртүрлі формада ұсыну

9.1.1.1 Қазақстандағы географияның даму тарихын білу;
9.1.1.2
Ежелгі және орта ғасырлардағы Қазақстандағы географиялық мәліметтерді білу;
9.1.1.3 географиялық ғылымның дамуына үлес қосқан қазақстандықтардың зерттеулері туралы түсініктің болу;
9.1.1.4
география ғылымын зерттеудің заманауи өзекті мәселелерін анықтай алу;
9.1.1.5 географиялық нысандар мен құбылыстардың ерекшеліктерін түсіну;
9.1.1.6
қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын білу

10.1.1.1 Географияны зерттеу нысандарын атай алу;
10.1.1.2 географиялық нысандардың, құбылыстар мен процестердің қасиеттерін қазіргі графикалық түрде көрсету: сызба, диаграмма, профиль, кесте
10.1.1.3 география ғылымын зерттеудің заманауи өзекті мәселелерін түсіндіру

      2) "Картография және географиялық дерекқор" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Географиялық карталар

7.2.1.1 алғашқы карталардың шығу тарихын айту;
7.2.1.2 тақырып бойынша картосхемаларды орындау;
7.2.1.3 катра түрлерін ажырату;
7.3.1.4 картада географиялық номенклатура нысандарын көрсете алу

8.2.1.1 тақырыптық картаның мазмұнын айту;
8.2.1.2 шартты белгілерді қолдану негізінде тақырыптық карталарды оқу;
8.2.1.3 контурлық картада географиялық номенклатура нысандарын атау

9.2.1.1 картадан маңызды географиялық нысандарды, процестер мен құбылыстарды түсіну;
9.2.1.2 картада географиялық номенклатура нысандарын көрсету

10.2.1.1 жоспар мен географиялық карта арасындағы айырмашылықты білу;
10.2.1.2 карталарды құрастыруда масштабты қолдану;
10.2.1.3 карта түрлерін құрастырудағы шартты белгілердің айырмашылығын айту

2.2
Географиялық деректер базасы

7.2.2.1 кестелерде географиялық нысандарды көрсету және топтастыру

8.2.2.1 ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып, географиялық деректер базасын құру

9.2.2.1 Жерді қашықтықтан зондтау әдістерін, олардың маңызы мен ерекшеліктерін түсіндіру;
9.2.2.2 экономика және ғылым салаларында геоақпараттық технологияларды қолданудың маңыздылығын білу

10.2.2.1 географиялық карталар схемасымен жұмыс жасау

      3) "Физикалық география" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1 Литосфера

7.3.1.1 литосфераның құрылымы мен материалдық құрамын атау;
7.3.1.2
картада жердің тектоникалық құрылымын және литосфералық плиталардың орналасуын көрсету;
7.3.1.3 терминдердің мағынасын түсіну: дрейф, коллизия, субдукция, спрединг;
7.3.1.4 литосфералық апаттардың себептері мен салдарын, таралуын атау;
7.3.1.5 литосферадағы литосфералық апатта өзін өзі ұстау ережелерін атау

8.3.1.1
рельеф пішіндерін анықтау;
8.3.1.2 рельефтің пішінін анықтай білу;
8.3.1.3
жоспар бойынша бедер пішіндерін жасау;
8.3.1.4
әр түрлі материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстыру;
8.3.1.5
жыныстарының минералдардан ажырата
тау;
8.3.1.6
тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты пайдалы қазбалардың таралуын талдау;
8.3.1.7
тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін анықтау;
8.3.1.8
тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін білу;
8.3.1.9
жер қыртысының қалыптасуы мен тіршіліктің дамуындағы геологиялық хронологияның және геохронологиялық кестенің маңыздылығын түсіну;
8.3.1.10
рельефтің адамзаттың өмірі мен шаруашылық қызметіне әсерін бағалай алу

9.3.1.1 Қазақстанның геологиялық тарихы мен тектоникалық құрылымын білу;
9.3.1.2 Қазақстандағы рельефтің негізгі түрлерін атау;
9.3.1.3
негізгі орографиялық белгілерді атау және олардың мағынасын түсіндіру;
9.3.1.4
қазақ оронимдерінің топтастырылуын түсіну және олардың мағынасын түсіндіру;
9.3.1.5 Қазақстанның минералды ресурстарының таралу заңдылықтарын білу;
9.3.1.6 картада Қазақстанның минералды ресурстарын өндіру мен өңдеудің негізгі орталықтарын көрсету;
9.3.1.7 Қазақстанның пайдалы қазбаларын баға беру;
9.3.1.8 минералдық ресурстарды игеруге байланысты мәселелерді түсіну және оларды шешу жолдарын ұсыну

10.3.1.1 жердің геологиялық тарихын түсіндіру;
10.3.1.2 литосфераның дамуы туралы түсінігі болуы; 10.3.1.3 картада жер бедерінің негізгі пішіндерін көрсету;
10.3.1.4 литосфераны зерттеудегі жаңа әдістерді атау

3.2 Атмосфера

7.3.2.1
атмосфераның құрамын білу;
7.3.2.2 атмосфера қабаттарының құрылымы мен ерекшеліктерін атау;
7.3.2.3
ауа-райы " түсінігін түсіну";
7.3.2.4
жеке метеорологиялық элементтердің сипаттамаларын атау оларды зерттеудің маңыздылығын түсіну: температура, қысым, жел, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық;
7.3.2.5 метеорологтың көмегімен өлшеу
жекелеген метеологиялық элементтерді өлшеу: температура, қысым, жел, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық;
7.3.2.6 жекелеген метеорологиялық элементтер: температура, қысым, жел, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық көрсеткіштерінің негізінде күрделі емес графикалық синоптикалық материалдар жасай алу;
7.3.2.7 қолайсыз атмосфералық құбылыстарды білу және қорғаныс жолдарын білу

8.3.2.1
знать определение термина "климат";
8.3.2.2
климат түзуші факторларды анықтау;
8.3.2.3 атмосфераның Ғаламдық айналымын білу;
8.3.2.4
картада Климаттық белдеулерді көрсете білу;
8.3.2.5
әр түрлі континенттерде орналасқан ұқсас Климаттық белдеулерді салыстыра алу;
8.3.2.6 климаттың адамзаттың өмірі мен экономикалық қызметіне әсерін түсіну;
8.3.2.7
адам қызметінің атмосфера мен климатқа теріс әсерін білу және мысалдар келтіре алу

9.3.2.1 Қазақстан климатының ерекшеліктерін сипаттау;
9.3.2.2 Қазақстанның климат түзуші факторларын атау;
9.3.2.3 Қазақстанның климаттық жағдайын білу;
9.3.2.4 Қазақстанның климаттық ресурстарын білу;
9.3.2.5 қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстардың қалыптасуы мен таралу аумағын картада көрсете білу;
9.3.2.6 Қазақстанның атмосфералық және климаттық құбылыстарының ерекшеліктерін білу

10.3.2.1 атмосфераның Жердегі өмір үшін маңыздылығын түсіндіру;
10.3.2.2 атмосфераның құрылымы мен құрамын атау;
10.3.2.3 атмосфералық айналымның заңдылықтарын айту;
10.3.2.4
ауа-райы мен климаттық құбылыстарды түсіндіре алу

3.3 Гидросфера

7.3.3.1 гидросфераның құрамдас бөліктерін атау;
7.3.3.2
су ресурстарының маңыздылығын түсіндіру;
7.3.3.3
кейбір дүниежүзілік мұхиттың құрамы мен географиялық атауын білу;
7.3.3.4 мұхиттар мен олардың құрамдас бөліктерін білу;
7.3.3.5
мұхит суының қасиеттеріне әсер ететін факторларды анықтау;
7.3.3.6
мұхит суларының қозғалысын түсіндіру;
7.3.3.7
мұхит және теңіз суларымен байланысты қауіптерді түсіну;
7.3.3.8 мұхиттардың мәселелерін білу және оларды шешу жолдарын ұсына білу

8.3.3.1
құрлық суларының қалыптасуын түсіну;
8.3.3.2
құрлық суларының негізгі түрлерінің экономикалық маңыздылығын түсіну;
8.3.3.3
өзен аңғарының құрылысын білу;
8.3.3.4 өзендердің гидрологиялық режимін түсіндіру;
8.3.3.5 "көлдер" және "мұздықтар" ұғымдарының анықтамасын білу;
8.3.3.6
құрлық суларының экологиялық мәселелерін шешу жолдарын ұсыну;
8.3.3.7
судағы табиғи апаттарды атау

9.3.3.1 "өзен", "көл", "мұздықтар", "мәңгі тоң", "жер асты сулары" ұғымдарының мағынасын түсіндіру;
9.3.3.2 Қазақстанның ішкі суларының атауларын анықтау: өзендер, көлдер мен мұздықтар;
9.3.3.3 Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру;
9.3.3.4 Қазақстандағы су ресурстарының экологиялық мәселелерін айту;
9.3.3.5
Қазақстанның су ресурстарының мәселелері және шешу жолдарын ұсыну және атау

10.3.3.1 гидросфераның құрылымы мен құрамын түсіндіре алу;
10.3.3.2 дүниежүзілік су айналымы туралы айту;
10.3.3.3 мұхиттардың бөліктерін атау, картада көрсете білу (теңіздер, шығанақтар, бұғаздар);
10.3.3.4 адамның мұхитпен байланысын түсіндіру;
10.3.3.5 теңіздер мен мұхиттардың суларын қорғау туралы мысалдар келтіре алу

3.4 Биосфера

7.3.4.1 биосфераның құрамын, құрылымын, шекаралары мен қасиеттерін атау;
7.3.4.2 топырақтың түрлері мен құрамын айту;
7.3.4.3
картада Қазақстанда топырақ түрлерінің таралуын көрсету;
7.3.4.4
топырақ ресурстары туралы түсініктерінің болуы;
7.3.4.5 топырақтың экологиялық мәселелерін анықтау және оларды шешу жолдарын ұсыну

8.3.4.1
"табиғи аймақтар" мен "биіктік белдеулерінің" мағынасын түсіну";
8.3.4.2
картадан табиғи аймақтарды табу;
8.3.4.3
әртүрлі континенттерде орналасқан ұқсас табиғи аймақтар мен биіктік белдеулерін салыстыру;
8.3.4.4 өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау қажеттілігі туралы түсіну

9.3.4.1 Қазақстанның табиғи аймақтары мен биіктік белдеулерін атау;
9.3.4.2 ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың маңыздылығын түсіну: қорықтар, қорықтар, ұлттық парктер;
9.3.4.3 Қазақстанның табиғи мұрасын білу;
9.3.4.4 Қазақстанның табиғи аудандары туралы түсінікке ие болу;
9.3.4.5 ноосфера терминінің анықтамасын беру және ол нені зерттейтінін білу;
9.3.4.6 Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесін түсіндіру

10.3.4.1 биосфера ұғымын, оның құрылымы мен құрамын түсіндіру;
10.3.4.2 биосферадағы организмдердің өзара байланысын түсіндіру;
10.3.4.3 организмдердің жер қабығына әсерін түсіндіру;
10.3.4.4 ноосфераның мағынасын атау

3.5
Табиғи-аумақтық кешендер

7.3.5.1
табиғи-аумақтық кешендердің: географиялық қабықтың, континенттер мен мұхиттардың, белдеулер мен белдеулердің, ландшафттардың қалыптасуын түсіндіру;
7.3.5.2
табиғи-аумақтық кешендердің түрлерін атау

8.3.5.1 географиялық қабықтың құрамы мен құрылымын түсіндіре алу;
8.3.5.2 географиялық қабық үлгілерінің мағынасын түсіну

9.3.5.1 Қазақстанның ірі табиғи-аймақтық кешендерін бөле алу;
9.3.5.2 Қазақстанның табиғи-аумақтық кешендерінің маңыздылығын түсіндіру;
9.3.5.3 антропогендік ландшафт туралы түсінікке ие болу;
9.3.5.4 мелиорация, мелиорация, ландшафттық дизайн ұғымдарды түсіну

10.3.5.1 Жердің географиялық қабықшаларын атау және олардың мағынасын түсіну;
10.3.5.2 географиялық аймақтар мен табиғи аймақтардың орналасуын түсіндіріңіз;
10.3.5.4 табиғи компоненттерді қорғаудың негізгі заңдылықтарын айту

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1 Халық географиясы

7.4.1.1
халық географиясы нені зерттейтінін түсіну және "демография" терминіне анықтама беру";
7.4.1.2
этнос, дін ұғымдарын айту және анықтау;
7.4.1.3 дүниежүзі халықтарының этнолингвистикалық жіктелуін білу;
7.4.1.4 дүниежүзі халқының діни құрамын және діндердің таралуын түсіну;
7.4.1.5 халықтың этникалық және діни құрамына байланысты дүниежүзінің тарихи-мәдени / өркениетті аймақтарының қалыптасуын түсіндіру;
7.4.1.6 картада халқы ең көп елдерді көрсету

8.4.1.1 популяция санын анықтауға арналған әдістерді атау; 8.4.1.2 халықтың көбею түрі бойынша дүниежүзі елдерін жіктей алу;
8.4.1.3 құнарлылық, өлім, табиғи және механикалық өсу, көші-қон, ұлт терминдерін түсіну және анықтама беру;
8.4.1.4 елдердің демографиялық көрсеткіштерін кесте түрде көрсете білу;
8.4.1.5 дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалар бойынша ажырата алу;
8.4.1.6 "халық саясаты" анықтамасын түсіну

9.4.1.1 Қазақстан халқының санын айту;
9.4.1.2 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамын білу;
9.4.1.3 Қазақстан халқының көші-қон бағыттарын, себеп салдарын айту;
9.4.1.4 картадан Қазақстан халқының көші-қонының негізгі бағыттарын көрсету;
9.4.1.5 Қазақстанның жұмыс күшінің сандық және сапалық құрамын бөлуге;
9.4.1.6 Қазақстанның демографиялық жағдайы мен демографиялық саясатын ажырата білу;
9.4.1.7 елді мекен ұғымының мазмұнын түсіндіру және оның түрлерін білу;
9.4.1.8 ойконимдер терминнің мағынасын атау;
9.4.1.9 елді мекендерге байланысты мәселелерді ды сипаттау;
9.4.1.10 урбанизация сөзінің мағынасын түсіну;
9.4.1.11 Қазақстандағы қала халқының өсіп келе жатқан рөлін түсіндіру

10.4.1.1 дүниежүзі халық санын және оның өзгеруі туралы айту;
10.4.1.2 халықтың жас және жыныстық құрылымын түсіндіру;
10.4.1.3 дүниежүзідегі халқы тығыз орналасқан елдерді атау;
10.4.1.4 дүниежүзі халқының миграциясының бағыттарын, себептері мен салдарын айту;
10.4.1.5 жер бетіндегі халықтардың нәсілдерін атау және олардың теңдігін түсіну;
10.4.1.6 елді мекендердің түрлері мен қала тұрғындарының рөлінің артуының себептерін айту;
10.4.1.7
демографиялық дағдарыс және демографиялық жарылыс деген ұғымдарды туралы түсіндіру
10.4.1.8 ұлтаралық және конфессияаралық келісімнің қажеттілігін түсіну

      5) "Экономикалық география" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

5.1 Табиғи ресурстар

7.5.1.1
табиғи ресурстар ұғымын сипаттау;
7.5.1.2
табиғи ресурстардың таралу заңдылықтарын түсіну;
7.5.1.3
картада табиғи ресурстардың шоғырланған жерлерін көрсету;
7.5.1.4
табиғи ресурстарды игеруге байланысты мәселелерді ды түсіндіру

8.5.1.1
табиғи ресурстарға экономикалық және экологиялық баға беру;
8.5.1.2 дүниежүзінің жекелеген аймақтарының табиғи-ресурстық әлеуетін бағалау;
8.5.1.3 өндірілген және өңделген өнімді түсіну

9.5.1.1 Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуетін атау;
9.5.1.2 Қазақстандағы дайын өнімнің орталықтары мен түрлерін атау;
9.5.1.3 картадағы мұнай өнімдерін қайта өңдеу орталықтарын көрсету;
9.5.1.4 табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлерін топтастыру;
9.5.1.5 Қазақстандағы табиғатты пайдалану мәселелерін түсіну және оларды шешу жолдарын ұсына білу

10.5.1.1
негізгі экономикалық түсініктерді атау;
10.5.1.2 дүниежүзінің табиғи ресурстарына сипаттама беру;
10.5.1.3
отын-энергетика, кен және металл емес ресурстар арасындағы айырмашылықтарды анықтау;
10.5.1.4 дүниежүзінің табиғи ресурстарын сипаттау және қауіпсіздік дәрежесін анықтау

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

7.5.2.1
көлік түрлерін білу және олардың халық шаруашылығындағы маңызын айту;
7.5.2.2 әлеуметтік инфрақұрылымның маңыздылығын түсіндіру

8.5.2.1
экономикалық инфрақұрылым маңыздылығын нақтылау

9.5.2.1 әлеуметтік және экономикалық ресурстар туралы түсініктің болуы;
9.5.2.2 ғылыми-техникалық революцияның анықтамасы мен бағытын түсіндіру;
9.5.2.3 Қазақстандағы адами капиталдың негізгі қасиеттерін білу;
9.5.2.4 индустрия және инновация ұғымдарын сипаттай білу;
9.5.2.5 Қазақстанның индустриалды-инновациялық дамуының бағыттарын түсіну;
9.5.2.6 "инфрақұрылым" терминінің анықтамасын беру
9.5.2.7 аймақтар бойынша Қазақстандағы инфрақұрылымның дамуын салыстыру

10.5.2.1 ақпараттық ресурстарды пайдалану қажеттілігін түсіну
10.5.2.2 еңбек және білім беру ресурстарының ерекшеліктерін түсіну

5.3
Дүниежүзілік экономиканың салалық және аумақтық құрылымы

7.5.3.1 экономикалық салалардың: ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің маңыздылығын түсіну

8.5.3.1
шаруашылық салалары: өндіруші және өңдеуші салалар, қызмет көрсету саласын атау;
8.5.3.2
ауыл шаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет көрсету саласын ұйымдастыру нысандарын сипаттау;
8.5.3.3 ауылшаруашылық және өнеркәсіптік өндірістің, қызметтердің орналасу факторларын атау;
8.5.3.4 дүниежүзілік экономика салаларын атау

9.5.3.1 Қазақстан экономикасының салаларын түсіндіру;
9.5.3.2 экономикалық салалар бойынша Қазақстан өнеркәсібінің таралуын атау;
9.5.3.3 жекелеген аумақтарды мамандандыру бойынша салалардың орналасуын картадан көрсету

10.5.3.1 дүниежүзілік экономиканың жетекші секторларының орналасу факторларын анықтау;
10.5.3.2 "кибернетика" ғылымы нені зерттейтінін түсіндіру;
10.5.3.3 дүниежүзілік экономиканың қалыптасу заңдылықтарын түсіндіру, құрылымы мен құрамын білу;
10.5.3.4 экономиканы ұйымдастыру түрлерін, айырмашылықтары мен дүниежүзілік шаруашылықтың негізгі орталықтарын атау

5.4
Дүниежүзілік шаруашылық даму көрсеткіштері және тенденциялары

7.5.4.1 дүниежүзі
шаруашылық туралы түсінікке ие болу;
7.5.4.2 дүниежүзілік шаруашылық даму кезеңдерін атау;
7.5.4.3 дүниежүзілік шаруа құрылымын түсіну

8.5.4.1 дүниежүзілік экономикада болып жатқан заңдылықтар мен процестерге сипаттама беру;
8.5.4.2 дүниежүзілік экономиканың, жекелеген мемлекеттер мен аймақтардың даму тенденцияларын анықтау

9.5.4.1 дүниежүзілік экономика субъектілерін түсіндіру;
9.5.4.2 халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің маңыздылығын түсіну;
9.5.4.3 Қазақстанның дүниежүзілік экономикадағы орнын атау;
9.5.4.4 интеграциялау терминнің анықтамасын айту;
9.5.4.5 халықаралық экономикалық интеграциядағы Қазақстанның мүдделерін, мақсаттарын және орнын түсіну

10.5.4.1
халықаралық экономикалық қатынастардың түрлерін атау;
10.5.4.2 жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім ұғымдарын түсіндіру;
10.5.4.3 дүниежүзілік шаруашылықтың территориялық құрылымын картада бөлу

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі:

      9-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

6.1 Дүниежүзі елдері

7.6.1.1 елдерді географиялық орналасуына қарай жіктеу;
7.6.1.2 картадан елдердің географиялық орналасуын түсіндіре білу;
7.6.1.3 экономикалық және географиялық орналасуы бойынша елдердің жіктелуін түсіну;
7.6.1.4 жоспар бойынша елдердің экономикалық-географиялық жағдайын сипаттау;
7.6.1.5 елдердің географиялық, экономикалық және географиялық жағдайын бағалау;
7.6.1.6 картадан алыптар мен ергежейлі елдерді көрсету;
7.6.1.7 тәуелсіз және тәуелді елдер сөздерінің мағынасын түсіну

8.6.1.1
саяси картаның негізгі нысандарын атау;
8.6.1.2
дүниежүзі елдерін ажырату және басқару мен мемлекеттік құрылым нысаны бойынша кесте құру;
8.6.1.3
саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістерді салыстыру;
8.6.1.4
картада дүниежүзі елдерінің шекараларын көрсету;
8.6.1.5
саяси интеграцияның қажеттілігі мен мақсаттарын түсіну;
8.6.1.6 Қазақстанның саяси интеграциядағы бағыттарын, мүдделері мен мақсаттарын айту

9.6.1.1 дүниежүзінің саяси картасында Қазақстанның қалыптасу тарихына сипаттама беру;
9.6.1.2 деңгейі мен мақсаты бойынша халықаралық ұйымдарды топтастыру;
9.6.1.3 картадан Қазақстанның географиялық орнын түсіндіру;
9.6.1.4 Қазақстанның экономикалық аудандарын білу және оларды картадан көрсете білу;
9.6.1.5 Қазақстан Республикасы туралы елдік ақпаратты түсіну

10.6.1.1 жекелеген аймақтарға картадан елдерді көрсету;
10.6.1.2 елдердің экономикалық даму деңгейі бойынша айырмашылықтарын айту;
10.6.1.3 саяси картамен жұмыс жасау және талдау;
10.6.1.4 тәуелсіз және тәуелді елдердің арасындағы айырмашылықты түсініп, өз территорияларын картадан көрсете білу;
10.6.1.5 әлеуметтік-экономикалық даму типі мен деңгейі ұқсас елдердің топтарын анықтау;
10.6.1.6 геосаясатқа сипаттама беру және картадан елдердің геосаяси жағдайын көрсете білу

      30. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      31. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Есту қабілеті зақымдалған
(нашар еститін, естімейтін)
білім алушыларға арналған
негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10 сыныптары үшін
"География" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
Үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған(нашар еститін, естімейтін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Бөлімшелер

Тақырып

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеулер мен зерттеушілер

Географиялық зерттеу объектілері

7.1.1.1 география терминінің анықтамасын және география пәнінің негіздерін айту

География ғылымының дамуы

7.1.1.2 географиялық ашылулардың тарихын айту;
7.1.1.3 саяхатшылар мен зерттеушілердің география ғылымының дамуына қосқан үлесін айту

Географиялық мәліметтер көзі

7.1.1.4 географиялық ақпарат көздерімен: карталармен, сызбалармен, мәтіндермен, фотосуреттермен, графикалық материалдармен жұмыс істеу

Географиялық тәжірибелер

7.1.1.5 географиялық нысандардың қасиеттерін анықтау

Далалық зерттеу әдістері

7.1.1.6 далалық географиялық зерттеу әдістерін қолдану

Географияда графикалық әдістерді қолдану

7.1.1.7 географиялық объектілердің, құбылыстар мен процестердің қасиеттерін графикалық түрде көрсету: сызба, диаграмма, профиль, кесте

2. Картография және географиялық дерекқор

2.1 Географиялық карталар

Географиялық карталарды қолдану

7.2.1.1 алғашқы карталардың шығу тарихын айту;
7.2.1.2 тақырып бойынша картосхемаларды орындау;
7.2.1.3 карталардың түрлерін ажырату

Географиялық номенклатура

7.3.1.4 картада географиялық номенклатура нысандарын көрсету

2.2 Географиялық мәліметтер базасы

Географиялық мәліметтерді ұйымдастыру

7.2.2.1 кестелерде географиялық нысандарды көрсету және топтастыру

3. Физикалық география

3.1 Литосфера

Литосфераның құрылымы және материалдық құрамы

7.3.1.1 литосфераның құрылымы мен материалдық құрамын атау

Жердің тектоникалық құрылымы

7.3.1.2 картада жердің тектоникалық құрылымын және литосфералық плиталардың орналасуын көрсету

Литосфераның тектоникалық қозғалыстары

7.3.1.3 литосфералық апаттардың себептері мен салдарын, таралуын атау

Литосфераның тектоникалық қозғалыстары

7.3.1.4 понимать причины и следствия, распространение литосферных катаклизмов;
7.3.1.5 литосферадағы литосфералық апатта өзін өзі ұстау ережелерін айту

2-тоқсан

3. Физикалық география

3.2 Атмосфера

Атмосфера және оны құрайтын бөліктер

7.3.2.1 атмосфераның құрамын айту;
7.3.2.2 атмосфера қабаттарының құрылымы мен ерекшеліктерін айту

Ауа-райы және метеорологиялық элементтер

7.3.2.3 ауа-райы "түсінігін түсіну";
7.3.2.4 жеке метеорологиялық элементтердің сипаттамаларын атау оларды зерттеудің маңыздылығын түсіну: температура, қысым, жел, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық;
7.3.2.5 метеоролог құралдарының көмегімен
жекелеген метеологиялық элементтерді өлшеу: температура, қысым, жел, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық;
7.3.2.6 жекелеген метеорологиялық элементтер: температура, қысым, жел, бұлттылық, жауын-шашын, ылғалдылық көрсеткіштерінің негізінде күрделі емес графикалық синоптикалық материалдар жасау

Қолайсыз атмосфералық құбылыстар

7.3.2.7 қолайсыз атмосфералық құбылыстарды білу және қорғаныс жолдарын айту

3. Физикалық география

3.3 Гидросфера

Гидросфера және оның компоненттері

7.3.3.1 гидросфераны және оның құрамдас бөліктерін айту

Су ресурстарының маңызы

7.3.3.2 су ресурстарының маңыздылығын түсіндіру

Дүниежүзілік мұхиттың географиялық жағдайы

7.3.3.3 Дүниежүзі мұхитының құрамы мен географиялық орналасуын айту;
7.3.3.4 мұхиттар мен олардың құрамдас бөліктерін атау

Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері

7.3.3.5 мұхит суының қасиеттеріне әсер ететін факторларды анықтау

Мұхиттағы сулардың қозғалысы

7.3.3.6 мұхит суларының қозғалысын түсіндіру

Мұхиттағы апаттар

7.3.3.7 мұхит және теңіз суларымен байланысты қауіптерді түсіну

Дүниежүзілік мұхит мәселелері

7.3.3.8 мұхиттардың мәселелерін және оларды шешу жолдарын ұсына білу

3-тоқсан

3. Физикалық география

3.4 Биосфера

Биосфера және оны құрайтын бөліктер

7.3.4.1 биосфера құрамын, құрылымын, шекаралары мен қасиеттерін айту

Топырақ, олардың құрамы мен құрылымы

7.3.4.2 топырақ түрлері мен құрамын айту

Қазақстандағы топырақ түрлері

7.3.4.3 картада Қазақстанда топырақ түрлерінің таралуын көрсету;
7.3.4.4 топырақ ресурстары туралы түсініктерінің болуы

Топырақтың экологиялық проблемалары

7.3.4.5 топырақтың экологиялық мәселелерін білу және оларды шешу жолдарын ұсыну

3. Физикалық география

3.5 Табиғи-аумақтық кешендер

Табиғи-аумақтық кешендердің қалыптасуы

7.3.5.1 табиғи-аумақтық кешендердің: географиялық қабықтың, континенттер мен мұхиттардың, белдеулер мен белдеулердің, ландшафттардың қалыптасуын түсіндіру

Табиғи-территориялық кешендердің түрлері

7.3.5.2 табиғи-аумақтық кешендердің түрлерін айту

4. Әлеуметтік география

4.1 Тұрғындар географиясы

Демография

7.4.1.1 халық географиясы нені зерттейтінін түсіну және "демография" терминіне анықтама беру

Тілдік отбасылар мен дүниежүзі халықтарының топтары

7.4.1.2 этнос, дін ұғымдарын айту және анықтау;
7.4.1.3 дүниежүзі халықтарының этнолингвистикалық жіктелуін айту

Дүниежүзі халқының діни құрамы

7.4.1.4 дүниежүзі халқының діни құрамын және діндердің таралуын түсіну

Дүниежүзінің тарихи және мәдени аймақтары

7.4.1.5 халықтың этникалық және діни құрамына байланысты дүниежүзінің тарихи-мәдени/өркениетті аймақтарының қалыптасуын түсіндіру;
7.4.1.6 картада халқы ең көп елдерді көрсету

4-тоқсан

5. Экономикалық география

5.1 Табиғат ресурстары

Табиғи ресурстардың жіктелуі

7.5.1.1 Табиғи ресурстар ұғымын сипаттау;
7.5.1.2 табиғи ресурстардың таралу заңдылықтарын түсіну;
7.5.1.3 картада табиғи ресурстардың шоғырланған жерлерін көрсету

Табиғи ресурстарды игеруге байланысты мәселелер

7.5.1.4 табиғи ресурстарды игеруге байланысты мәселелерді түсіндіру

5. Экономикалық география

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Көлік инфрақұрылымы

7.5.2.1 көлік түрлерін білу және олардың халық шаруашылығындағы маңызын айту

Әлеуметтік инфрақұрылым

7.5.2.2 әлеуметтік инфрақұрылымның маңыздылығын түсіндіру

5.3 Салалық және аумақтық
дүниежүзілік экономиканың құрылымы

Дүниежүзілік экономиканың салалары: ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп

7.5.3.1 экономикалық салалардың: ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің маңыздылығын түсіну және түсіндіру

5.4 Дүниежүзі шаруасының даму көрсеткіштері және тенденциялары

Дүниежүзі шаруашылығы түсінігі және кезеңдері

7.5.4.1 дүниежүзі шаруашылғы туралы түсінік;
7.5.4.2 дүниежүзі шаруашылығының даму кезеңдерін атау;
7.5.4.3 дүниежүзі шаруашылығының құрылымын атау

6. Ел географиясы саяси география негіздерімен

6.1 Дүниежүзі елдері

Дүниежүзі елдерінің географиялық жағдайы

7.6.1.1 елдерді географиялық орналасуына қарай жіктеу;
7.6.1.2 картадан елдердің географиялық орналасуын түсіндіру

Дүниежүзі елдерінің экономикалық-географиялық жағдайы

7.6.1.3 экономикалық және географиялық орналасуы бойынша елдердің жіктелуін түсіну;
7.6.1.4 жоспар бойынша елдердің экономикалық-географиялық жағдайын сипаттау;
7.6.1.5 елдердің географиялық, экономикалық және географиялық жағдайын бағалау;
7.6.1.6 картадан алыптар мен ергежейлі елдерді көрсету;
7.6.1.7 тәуелсіз және тәуелді елдер сөздерінің мағынасын түсіну

      2) 8-сынып:

      2-кесте

Бөлімшелер

Тақырып

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеулер мен зерттеушілер

География салалары

8.1.1.1 география ғылымы қандай салаларға бөліндігін айту;
8.1.1.2 география ғылымы саласындағы маңызды зерттеулерді білу

Географиялық зерттеу әдістерінің түрлері

8.1.1.3 географиялық зерттеулердің далалық, картографиялық және теориялық әдістерінің мәнін және оларды қолдануды түсіну

Географиялық мәліметтерді өңдеу және талдау

8.1.1.4 сандық және сапалық географиялық деректерді ажырату

Географиялық модельдер

8.1.1.5 географиялық нысандардың, құбылыстар мен процестердің модельдерін құру және олардың ерекшеліктері мен қасиеттерін түсіндіру

Зерттеу нәтижелерін ұсыну формалары

8.1.1.6 зерттеу нәтижелерін әртүрлі формада ұсыну

2. Картография және географиялық дерекқор

2.1
Географиялық карталар

Тақырыптық карталар және олардың қосымша сипаттамаларының элементтері

8.2.1.1 тақырыптық картаның мазмұнын айту

Оқу карталары

8.2.1.2 шартты белгілерді қолдану негізінде тақырыптық карталарды оқу

Тақырып бойынша номенклатурасы

8.2.1.3 контурлық картада географиялық номенклатура нысандарын атау

2.2
Географиялық мәліметтер базасы

Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың географиялық мәліметтер базасын құрудағы рөлі

8.2.2.1 ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдана отырып, географиялық деректер базасын құру

3. Физикалық география

3.1 Литосфера

Жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтары

8.3.1.1 рельеф пішіндерін анықтау

жер бедерінің жіктелуі

8.3.1.2 рельефтің пішінін жіктеу;
8.3.1.3 жоспар бойынша бедер пішіндерін жасау

Материктер мен мұхиттардағы үлкен орографиялық ерекшеліктер

8.3.1.4 әр түрлі материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстыру

Тау жыныстары мен минералдардың синификациясы

8.3.1.5 жыныстарының минералдардан ажырату

Минералдарды жыныстар мен минералдардың пайда болу заңдылықтарына байланысты таралуы

8.3.1.6 тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты пайдалы қазбалардың таралуын талдау

Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттері

8.3.1.7 тау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін анықтау

Тау жыныстарының жасын анықтау

8.3.1.8 тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін айту


Геологиялық хронология және геохронологиялық кесте

8.3.1.9 жер қыртысының қалыптасуы мен тіршіліктің дамуындағы геологиялық хронологияның және геохронологиялық кестенің маңыздылығын түсіну

Рельефтің адамзаттың өмірі мен шаруашылық қызметіне әсері

8.3.1.10 рельефтің адамзаттың өмірі мен шаруашылық қызметіне әсерін бағалау

3. Физикалық география

3.2 Атмосфера

Климаттық факторлар

8.3.2.1 "климат" термині анықтамасын айту
8.3.2.2 климат түзуші факторларды анықтау

Атмосфераның ғаламдық айналымы

8.3.2.3 атмосфераның Ғаламдық айналымын түсіндіру

Климаттық белдеулер

8.3.2.4 картада Климаттық белдеулерді көрсете білу

Материктерде климатының ерекшеліктері

8.3.2.5 әр түрлі континенттерде орналасқан ұқсас Климаттық белдеулерді салыстыру

Климаттың адамзаттың өмірі мен экономикалық қызметіне әсері

8.3.2.6 климаттың адамзаттың өмірі мен экономикалық қызметіне әсерін түсіну

Адам қызметінің атмосфераға кері әсері

8.3.2.7 адам қызметінің атмосфера мен климатқа теріс әсерін айту және мысалдар келтіру

2-тоқсан

3. Физикалық география

3.3 Гидросфера

Құрлық суларының түрлері мен қалыптасуы

8.3.3.1 құрлық суларының қалыптасуын түсіндіру

Құрлық суларының экономикалық мәні

8.3.3.2 құрлық суларының негізгі түрлерінің экономикалық маңыздылығын түсіну

Өзен аңғарының құрылымы

8.3.3.3 өзен аңғарының құрылысын айту

Өзендердің гидрологиялық режимі

8.3.3.4 өзендердің гидрологиялық режимін түсіндіру

Көлдер мен мұздықтар

8.3.3.5 "көлдер" және "мұздықтар" ұғымдарының анықтамасын беру

Құрлық суларының экологиялық проблемалары

8.3.3.6 құрлық суларының экологиялық мәселелерін шешу жолдарын ұсыну

Су апаттары

8.3.3.7 судағы табиғи апаттарды айту

3. Физикалық география

3.4 Биосфера

Табиғи белдеулер және биік белдеулер

8.3.4.1 "табиғи аймақтар" мен "биіктік белдеулерінің" мағынасын түсіну"

Материктердің табиғи аймақтары

8.3.4.2 картадан табиғи аймақтарды табу

Мұхиттардың органикалық дүниежүзі

8.3.4.3 әртүрлі континенттерде орналасқан ұқсас табиғи аймақтар мен биіктік белдеулерін салыстыру

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау

8.3.4.4 өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау қажеттілігі туралы түсіну

3-тоқсан

3. Физикалық география

3.5 Табиғи-аймақтық кешендерТабиғи-аймақтық кешендер

Географиялық қабықтың құрылымы мен құрамы

8.3.5.1 географиялық қабықтың құрамы мен құрылымын түсіндіру

Географиялық қабықтың заңдылықтары

8.3.5.2 географиялық қабық үлгілерінің мағынасын түсіну

4. Әлеуметтік география

4.1 Тұрғындар географиясы

Халық санағы

8.4.1.1 популяция санын анықтауға арналған әдістерді атау

Көбею түрлері

8.4.1.2 халықтың көбею түрі бойынша дүниежүзі елдерін жіктеу

Демографиялық көрсеткіштер және демографиялық жағдай

8.4.1.3 құнарлылық, өлім, табиғи және механикалық өсу, көші-қон, ұлт терминдерін түсіну және анықтама беру;
8.4.1.4 елдердің демографиялық көрсеткіштерін кесте түрде көрсету

Демографиялық мәселелер

8.4.1.5 дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалар бойынша ажырату

Демографиялық саясат

8.4.1.6 "халық саясаты" анықтамасын түсіну

5. Экономикалық география

5.1 Табиғат ресурстары

Табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық бағалау

8.5.1.1 табиғи ресурстарға экономикалық және экологиялық бағалау

Дүниежүзілік аймақтардың табиғи-ресурстық әлеуеті

8.5.1.2 дүниежүзінің жекелеген аймақтарының табиғи-ресурстық әлеуетін бағалау

Табиғи ресурстарды өңдеу орталықтары мен технологиясы, дайын өнім түрлері

8.5.1.3 өндірілген және өңделген өнімді түсіну

4-тоқсан

5. Экономикалық география

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Экономикалық инфрақұрылымның элементтері мен функциялары

8.5.2.1 экономикалық инфрақұрылым маңыздылығын нақтылау

5.3 Салалық және аумақтық

Дүниежүзілік экономиканың салалық құрамы: өндіруші, өңдеуші салалар, қызмет көрсету

8.5.3.1 шаруашылық салалары: өндіруші және өңдеуші салалар, қызмет көрсету саласын айту

Ауылшаруашылық және өнеркәсіп өндірісі мен қызметтерін ұйымдастыру формалары

8.5.3.2 ауыл шаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет көрсету саласын ұйымдастыру нысандарын сипаттау

Ауыл шаруашылығының, өнеркәсіптің және қызметтердің орналасу факторлары

8.5.3.3 ауылшаруашылық және өнеркәсіптік өндірістің, қызметтердің орналасу факторларын айту

Дүниежүзілік шаруашылығы салаларының сипаттамалары

8.5.3.4 дүниежүзілік экономика салаларын айту

5.4 Дүниежүзі шаруасының даму көрсеткіштері және тенденциялары

Дүниежүзілік экономиканың даму көрсеткіштері

8.5.4.1 дүниежүзі шаруашылығында орын алған заңдылықтар мен үрдістерді сипаттау;
8.5.4.2 дүниежүзі шаруашылығының даму кезеңдерін атау;

6. Ел географиясы саяси география негіздерімен

6.1 Дүниежүзі елдері

Дүниежүзінің саяси картасы

8.6.1.1 саяси картаның негізгі объектілерін атау

Елдердің саяси типологиясы

8.6.1.2 дүниежүзі елдерін ажырату және басқару мен мемлекеттік құрылым нысаны бойынша кесте құру

Дүниежүзінің саяси картасындағы сандық және сапалық өзгерістер

8.6.1.3 саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістерді түсіну

Дүниежүзі елдерінің саяси-географиялық жағдайы

8.6.1.4 картада дүниежүзі елдерінің шекараларын көрсету

Саяси интеграция

8.6.1.5 саяси интеграцияның қажеттілігі мен мақсаттарын түсіну

Саяси интеграция процестеріндегі Қазақстанның мүдделері, бағыттары мен бастамалары

8.6.1.6 Қазақстанның саяси интеграциядағы бағыттарын, мүдделері мен мақсаттарын атау

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Бөлімшелер

Тақырып

Оқыту мақсаттары

1 -тоқсан

1. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеулер мен зерттеушілер

Қазақстандағы географияның даму тарихы

9.1.1.1 Қазақстандағы географияның даму тарихын айту

Ежелгі гректердің, римдіктердің еңбектеріндегі Қазақстан туралы географиялық мәліметтер және орта ғасырлардағы Қазақстанды зерттеу

9.1.1.2 Ежелгі және орта ғасырлардағы Қазақстандағы географиялық мәліметтерді айту

Қазақ географтарының зерттеулері

9.1.1.3 географиялық ғылымның дамуына үлес қосқан қазақстандықтардың зерттеулері туралы түсініктің болуы

География ғылымын зерттеудегі қазіргі заманғы өзекті мәселелер

9.1.1.4 география ғылымын зерттеудің заманауи өзекті мәселелерін анықтау

Географиялық объектілер мен құбылыстар номинациясының ерекшеліктері

9.1.1.5 географиялық нысандар мен құбылыстардың ерекшеліктерін түсіну

Қазақтың халықтық географиялық терминдері

9.1.1.6 қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын айту

2. Картография и Географиялық мәліметтер базасы

2.1 Географиялық карталар

Географиялық объектілерді, құбылыстар мен процестерді картада бейнелеу әдістері

9.2.1.1 картадан маңызды географиялық нысандарды, процестер мен құбылыстарды түсіну

Географиялық номенклатура объектілерін көрсету әдістері

9.2.1.2 картада географиялық номенклатура нысандарын көрсету

2.2
Географиялық мәліметтер базасы

Жерді қашықтықтан зондтау әдістері

9.2.2.1 Жерді қашықтықтан зондтау әдістерін, олардың маңызы мен ерекшеліктерін түсіндіру

Геоақпараттық жүйенің технологияларын қолдану салалары

9.2.2.2 экономика және ғылым салаларында геоақпараттық технологияларды қолданудың маңыздылығын түсіндіру

3. Физикалық география

3.1 Литосфера

Қазақстан территориясының геологиялық тарихы және тектоникалық құрылымы

9.3.1.1 Қазақстанның геологиялық тарихы мен тектоникалық құрылымын ауту

Қазақстанның негізгі орографиялық объектілері

9.3.1.2 Қазақстандағы рельефтің негізгі түрлерін айту;
9.3.1.3 негізгі орографиялық белгілерді атау және олардың мағынасын айту

Қазақша оронимдер

9.3.1.4 қазақ оронимдерінің топтастырылуын түсіну және олардың мағынасын түсіндіру

Қазақстандағы минералды ресурстардың таралу заңдылықтары

9.3.1.5 Қазақстанның минералды ресурстарының таралу заңдылықтарын айту

Минералды шикізатты өндіру және өңдеу орталықтары

9.3.1.6 картада Қазақстанның минералды ресурстарын өндіру мен өңдеудің негізгі орталықтарын көрсету

Қазақстандағы минералды ресурстарды бағалау

9.3.1.7 Қазақстанның пайдалы қазбаларын баға беру

Минералдық ресурстарды игеруге байланысты мәселелер

9.3.1.8 минералдық ресурстарды игеруге байланысты мәселелерді түсіну және оларды шешу жолдарын ұсыну

2-тоқсан

3. Физикалық география

3.2 Атмосфера

Қазақстандағы климат қалыптастырушы факторлар

9.3.2.1 Қазақстан климатының ерекшеліктерін сипаттау;
9.3.2.2 Қазақстанның климат түзуші факторларын атау

Қазақстанның климаттық жағдайы

9.3.2.3 Қазақстанның климаттық жағдайын айту

Қазақстанның климаттық ресурстары

9.3.2.4 Қазақстанның климаттық ресурстарын білу

Қазақстандағы қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар

9.3.2.5 қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстардың қалыптасуы мен таралу аумағын картада көрсету

Қазақ халқының атмосфералық-климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері

9.3.2.6 Қазақстанның атмосфералық және климаттық құбылыстарының ерекшеліктерін айту

3. Физикалық география

3.3 Гидросфера

Қазақстандағы ішкі сулардың түрлері

9.3.3.1 "өзен", "көл", "мұздықтар", "мәңгі тоң", "жер асты сулары" ұғымдарының мағынасын айту, түсіндіру

Қазақ гидронимдері

9.3.3.2 Қазақстанның ішкі суларының атауларын анықтау: өзендер, көлдер мен мұздықтар

Қазақстандағы су ресурстарын экономикалық бағалау

9.3.3.3 Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру

Су ресурстарының экологиялық проблемалары

9.3.3.4 Қазақстандағы су ресурстарының экологиялық мәселелерін айту

Қазақстанның ішкі суларының геосаяси мәселелері

9.3.3.5 Қазақстанның су ресурстарының мәселелері және шешу жолдарын ұсыну және атау

3-тоқсан

3. Физикалық география

3.4 Биосфера

Қазақстандағы табиғи аймақтар мен биікт белдеулер

9.3.4.1 Қазақстанның табиғи аймақтары мен биіктік белдеулерін атау

Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері

9.3.4.2 ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың маңыздылығын түсіну: қорықтар, қорықтар, ұлттық парктер

Қазақстанның табиғи мұрасы

9.3.4.3 Қазақстанның табиғи мұрасын атау

Табиғи горонимдердің маңызы (ерекше қорғалатын табиғи аумақтар)

9.3.4.4 Қазақстанның табиғи аудандары туралы түсінікті айту

Ноосфераның түзілуі

9.3.4.5 ноосфера терминінің анықтамасын беру және ол нені зерттейтінін білу

Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесі

9.3.4.6 Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесін түсіндіру

3. Физикалық география

3.5 Табиғи-аумақтық кешендер

Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аймақтары

9.3.5.1 Қазақстанның ірі табиғи-аймақтық кешендерін бөлу

Қазақтың табиғи хоронимдері (физикалық-географиялық аймақтардың атаулары)

9.3.5.2 Қазақстанның табиғи-аумақтық кешендерінің маңыздылығын түсіндіру

Антропогендік факторлардың табиғи кешендерге әсері

9.3.5.3 антропогендік ландшафт туралы түсінікке ие болу және атау

Антропогендік ландшафттарды жақсарту жолдары

9.3.5.4 мелиорация, мелиорация, ландшафттық дизайн ұғымдарды түсіну

4. Әлеуметтікк география

4.1 Тұрғындар географиясы

Қазақстан халқы

9.4.1.1 Қазақстан халқының санын айту

Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы

9.4.1.2 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамын айту

Қазақстандағы халықтың көші-қоны

9.4.1.3 Қазақстан халқының көші-қон бағыттарын, себептері мен салдарын айту;
9.4.1.4 Қазақстан халқының негізгі көші-қон бағыттарын картадан көрсету

Еңбек ресурстарының сандық және сапалық құрамы

9.4.1.5 Қазақстанның жұмыс күшінің сандық және сапалық құрамын бөлу

Қазақстандағы демографиялық жағдай және демографиялық саясат

9.4.1.6 Қазақстанның демографиялық жағдайы мен демографиялық саясатын айырмашылығын айту

Елді мекендерді синификациялау

9.4.1.7 елді мекен ұғымының мазмұнын түсіндіру және оның түрлерін білу

Қазақстандағы ойконимдер

9.4.1.8 ойконимдер терминнің мағынасын айту;

Қазақстандағы елді мекендердің мәселелері

9.4.1.9 елді мекендерге байланысты мәселелерді айту және сипаттау

Урбанизация процесі

9.4.1.10 урбанизация сөзінің мағынасын айту және түсіндіру

Қазақстандағы урбанизация процесін бағалау

9.4.1.11 Қазақстандағы қала халқының өсіп келе жатқан рөлін түсіндіру

5. Экономикалық география

5.1 Табиғат ресурстары

Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуеті

9.5.1.1 Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуетін айту

Қазақстандағы табиғи ресурстардың жекелеген түрлеріне және дайын өнім түрлеріне арналған технологиялар мен өңдеу орталықтары

9.5.1.2 Қазақстандағы дайын өнімнің орталықтары мен түрлерін атау;
9.5.1.3 картадағы мұнай өнімдерін қайта өңдеу орталықтарын көрсету

Табиғатты пайдаланудың түрлері мен түрлері

9.5.1.4 табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлерін топтастыру

Қазақстандағы экологиялық менеджментпен байланысты проблемалар

9.5.1.5 Қазақстандағы табиғатты пайдалану мәселелерін түсіну және оларды шешу жолдарын ұсына білу

4-тоқсан

5. Экономикалық география

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

9.5.2.1 әлеуметтік және экономикалық ресурстарды атау

Ғылыми-техникалық революцияның процесі мен бағыттары

9.5.2.2 ғылыми-техникалық революцияның анықтамасын беру және бағытын айту

Қазақстандағы адами капиталды дамыту

9.5.2.3 Қазақстандағы адами капиталдың негізгі қасиеттерін түсіндіру

Қазақстандағы индустриалды-инновациялық даму бағыттары

9.5.2.4 индустрия және инновация ұғымдарын сипаттау

Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымы

9.5.2.5 "инфрақұрылым" терминінің анықтамасын түсіну

Қазақстан аймақтарындағы инфрақұрылымның даму деңгейі

9.5.2.6 Қазақстанның индустриалды-инновациялық дамуының бағыттарын түсіну

5. Экономикалық география

5.3 Дүниежүзілік экономиканың салалық және аумақтық құрылымы

Қазақстан экономикасының салалары

9.5.3.1 Қазақстан экономикасының салаларын түсіндіру;
9.5.3.2 экономикалық салалар бойынша Қазақстан өнеркәсібінің таралуын айту

Экономика салалары және Қазақстанның экономикалық аудандарының мамандануы

9.5.3.3 жекелеген аумақтарды мамандандыру бойынша салалардың орналасуын картадан көрсету

5. Экономикалық география

5.4 Дүниежүзілік экономиканың даму тенденциялары мен көрсеткіштері

Дүниежүзілік экономиканың субъектілері

9.5.4.1 дүниежүзілік экономика субъектілерін түсіндіру

Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі

9.5.4.2 халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің маңыздылығын білу

Қазақстанның дүниежүзілік экономикадағы орны

9.5.4.3 дүниежүзілік шаруашылықта Қазақстанның орнын айту

Қазақстанның мүдделері, мақсаттары және халықаралық экономикалық интеграциядағы орны

9.5.4.4 интеграциялау терминнің анықтамасын айту;
9.5.4.5 халықаралық экономикалық интеграциядағы Қазақстанның мүдделерін, мақсаттарын және орнын түсіну

6. Ел географиясы саяси география негіздерімен

6.1 Дүниежүзі елдері

Әлемнің саяси картасында Қазақстанның қалыптасу тарихы

9.6.1.1 дүниежүзінің саяси картасында Қазақстанның қалыптасу тарихын сипаттау

Халықаралық ұйымдардың деңгейлері мен міндеттері

9.6.1.2 деңгейі мен мақсаты бойынша халықаралық ұйымдарды топтастыру

Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық және саяси-географиялық жағдайы

9.6.1.3 картадан Қазақстанның географиялық орнын түсіндіру

Қазақстандағы саяси және әкімшілік хоронимдер

9.6.1.4 Қазақстанның экономикалық аудандарын білу және оларды картада айту

Қазақстан Республикасы туралы күрделі географиялық ақпаратты ұсыну нысандары

9.6.1.5 Қазақстан республикасы туралы ақпаратты түсіну

      4) 10-сынып:

      4-кесте

Бөлімшелер

Тақырып

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Методы географических исследований

1.1 Зерттеулер мен зерттеушілер

Географиялық зерттеу объектілері

10.1.1.1 Географияны зерттеу нысандарын атау

Географияда графикалық әдістерді қолдану

10.1.1.2 географиялық нысандардың, құбылыстар мен процестердің қасиеттерін қазіргі графикалық түрде көрсету: сызба, диаграмма, график

География ғылымын зерттеудегі қазіргі заманғы өзекті мәселелер

10.1.1.3 география ғылымын зерттеудің заманауи өзекті мәселелерін түсіндіру

2. Картография и Географиялық мәліметтер базасы

2.1
Географиялық карталар

Жоспар мен географиялық картаның айырмашылығы

10.2.1.1 жоспар мен географиялық карта арасындағы айырмашылықты түсіндіру

Карталарды мазмұны мен масштабы бойынша синификациялау

10.2.1.2 карталарды құрастыруда масштабты қолдану

Географиялық картаның шартты белгілері

10.2.1.3 карта түрлерін құрастырудағы шартты белгілердің айырмашылығын айту

2.2
Географиялық дерекқор

Қолдану географиялық карталары

10.2.2.1 географиялық карталар схемасымен жұмыс жасау

3. Физикалық география

3.1 Литосфера

Жердің геологиялық тарихы

10.3.1.1 жердің геологиялық тарихын түсіндіру

Литосфера және оның даму заңдылықтары

10.3.1.2 литосфераның дамуы туралы айту

Жер бедері және оның даму заңдылықтары

10.3.1.3 картада Жердің негізгі жер бедерін көрсету

Литосфералық тақталардың заманауи ілімі

10.3.1.4 литосфераны зерттеудегі жаңа әдістерді айту

2-тоқсан

3. Физикалық география

3.2 Атмосфера

Атмосфераның Жердегі тіршілік үшін маңызы

10.3.2.1 атмосфераның Жердегі өмір үшін маңыздылығын түсіндіру

Атмосфераның құрылымы мен құрамы, оның қасиеттері

10.3.2.2 атмосфераның құрылымы мен құрамын айту

Атмосфералық айналым

10.3.2.3 атмосфералық айналымның заңдылықтары туралы айту

Ауа-райы, климат және олардың ұлдары

10.3.2.4 ауа-райы мен климаттық құбылыстарды түсіндіру

3. Физикалық география

3.3 Гидросфера

Гидросфера, оны құрайтын бөліктер

10.3.3.1 гидросфераның құрылымы мен құрамын түсіндіру

Дүниежүзілік су айналымы

10.3.3.2 дүниежүзілік су айналымы туралы айту

Дүниежүзілік мұхит және оның бөліктері

10.3.3.3 мұхиттардың бөліктері туралы айту, картада көрсету (теңіздер, шығанақтар, бұғаздар)

Мұхит адамға қызмет етуде

10.3.3.4 адамның мұхитпен байланысы туралы түсіндіру

Мұхиттың ластану проблемалары

10.3.3.5 теңіздер мен мұхиттардың суларын қорғау туралы мысалдар келтіру

3. Физикалық география

3.4 Биосфера

Биосфера туралы түсінік, оның құрамы, құрылымы

10.3.4.1 Биосфера ұғымын, оның құрылымы мен құрамын түсіндіру

Жердегі тірі организмдердің алуан түрлілігі, олардың таралуы

10.3.4.2 Биосферадағы организмдердің өзара байланысы туралы түсіндіру

Организмдердің Жер
қабығына әсері

10.3.4.3 организмдердің жер қабығына әсері туралы түсіну

Ноосфера туралы түсінік

10.3.4.4 ноосфераның мағынасын айту

3-тоқсан

3. Физикалық география

3.5 Табиғи-аумақтық кешендер

Географиялық қабық, табиғи кешендер мен компоненттер

10.3.5.1 Жердің географиялық қабықшаларын атау және олардың мағынасын түсіну

Географиялық белдеулер мен табиғи аймақтар

10.3.5.2 географиялық аймақтар мен табиғи аймақтардың орналасуын түсіндіру

Табиғатты қорғау туралы заңдар мен халықаралық келісімдер

10.3.5.4 табиғи компоненттерді қорғаудың негізгі заңдылықтарын айту

4. Әлеуметтік география

4.1 Халықтың географиясы

Дүние жүзі халқының саны және көбеюі

10.4.1.1 дүниежүзі халқы және оның өзгеруі туралы түсінікті айту

Халықтың жас және жыныстық құрылымы, еңбек ресурстары

10.4.1.2 халықтың жас және жыныстық құрылымын түсіндіру

Халықтың тығыздығы, халықтың орналасу ерекшеліктері және көші-қон

10.4.1.3 дүниежүзідегі халқы тығыз орналасқан елдерді атау;
10.4.1.4 дүниежүзі халқының миграциясының бағыттарын, себептері мен салдарын айту

Дүниежүзіндегі халықтың және діндердің нәсілдік, тілдік, этникалық құрамы

10.4.1.4 жер бетіндегі халықтардың нәсілдерін атау және олардың теңдігін түсіну

Елді мекен түрлері және урбанизация

10.4.1.5 елді мекендердің түрлері мен қала тұрғындарының рөлінің артуының себептерін айту

Халықтың көбею түрлері: демографиялық дағдарыс, халықтың жарылуы

10.4.1.6 демографиялық дағдарыс және демографиялық жарылыс ұғымдарын түсіндіру

Этносаралық және конфессияаралық келісім

10.4.1.5 ұлтаралық және конфессияаралық келісімнің қажеттілігін түсіндіру

5. Экономикалық география

5.1 Табиғат ресурстары

Табиғат пен қоғамның өзара байланысы, табиғи ресурстардың жіктелуі

10.5.1.1 негізгі экономикалық түсініктерді атау
10.5.2.2 еңбек және білім беру ресурстары ерекшелігін түсіну

Табиғат дүниежүзінің ресурстары, отын-энергетикалық, кенді және рудалы емес

10.5.1.2 дүниежүзінің табиғи ресурстарына сипаттама беру;
10.5.1.3 отын-энергетика, кен және металл емес ресурстар арасындағы айырмашылықтарды анықтау

Дүниежүзідегі табиғи ресурстардың басқа түрлері

10.5.1.4 дүниежүзінің табиғи ресурстарын сипаттай және қауіпсіздік дәрежесін анықтай алу

4-тоқсан

5. Экономикалық география

5.2 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Ақпараттық ресурстар

10.5.2.1 ақпараттық ресурстарды пайдалану қажеттілігін түсіну
10.5.2.2 еңбек және білім беру ресурстары ерекшеліктерін түсіну

5.3 Салалық және аумақтық

Дүниежүзілік экономика салаларының орналасу факторлары, ғылым кибернетикасы

10.5.3.1 дүниежүзілік экономиканың жетекші секторларының орналасу факторларын анықтау;
10.5.3.2 "кибернетика" ғылымы нені зерттейтінін айту

Дүниежүзілік экономиканың қалыптасуы, негізгі даму кезеңдері

10.5.3.3. дүниежүзілік шаруашылықтың қалыптасу заңдылықтарын түсіндіру, құрылымы мен құрамын білу

Шаруашылықты ұйымдастыру түрлері, аумақтық айырмашылықтар және дүниежүзілік шаруашылықтың негізгі орталықтары

10.5.2.5 экономиканы ұйымдастыру түрлерін, айырмашылықтары мен дүниежүзілік экономиканың негізгі орталықтарын атау

5. Экономикалық география

5.4 Дүниежүзілік экономиканың даму тенденциялары мен көрсеткіштері

Халықаралық экономикалық қатынастардың түрлері

10.5.4.1 халықаралық экономикалық қатынастардың түрлерін айту

Дүниежүзілік экономикалық көрсеткіштер

10.5.4.2 жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім ұғымдарын түсіндіру

Дүниежүзілік шаруашылықтың аумақтық құрылымы

10.5.4.3 дүниежүзілік шаруашылықтың территориялық құрылымын картада бөлу

6. Ел географиясы саяси география негіздерімен

6.1 Дүниежүзі елдері

Тарихи-географиялық аймақтар және Дүниежүзінің саяси картасы

10.6.1.1 жекелеген аймақтарға картадан елдерді көрсету

Экономикалық даму деңгейі бойынша Дүниежүзі елдерін топтастыру

10.6.1.2 елдердің экономикалық даму деңгейі бойынша айырмашылықтарын айту

Дүниежүзі елдерінің, тәуелсіз мемлекеттер мен тәуелді территориялардың мемлекеттік және әкімшілік-аумақтық құрылымының нысандары

10.6.1.3 саяси картамен жұмыс жасау

10.6.1.4 тәуелсіз және тәуелді елдердің арасындағы айырмашылықты түсініп, өз территорияларын картадан көрсете білу

Қазіргі дүниежүзі елдерінің типологиясының әртүрлілігі

10.6.1.5 әлеуметтік-экономикалық даму типі мен деңгейі ұқсас елдердің топтастыру

Дүниежүзілік өркениеттер, геосаясат, геосаяси жағдай, саяси география туралы түсініктер

10.6.1.6 геосаясатқа сипаттама беру және картадан елдердің геосаяси жағдайын көрсету

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым Министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
650-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – биологиялық білім, білік, дағдылардың біртұтас жүйесін қалыптастыру, органикалық дүниенің көптүрлілігі, ондағы болып жатқан заңдылықтар мен процестерді зерделеу, осы білімін күнделікті өмірде практикалық қолдану мен пайдалануды үйрету.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) биологияны оқыту процесінде тәжірибелер арқылы танымдық әрекетті жандандыру;

      2) жер бетіндегі барлық тірі ағзалардың құндылығын түсіну үшін өмірдің құрылымды-функционалды және генетикалық негіздері туралы, тірі табиғаттың негізгі патшылықтары ағзаларының көбеюі мен дамуы, экожүйе, биоалуантүрлілік, эволюция туралы білім жүйесін асыру;

      3) экологиялық этика нормалары мен ережелерін, табиғатқа жауапкершілікпен қарауын қалыптастыру;

      4) генетикалық сауаттылықты қалыптастыру - салауатты өмір салты негіздері, психикалық, тән және моральдық денсаулық сақтау;

      5) оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамыту, биологиялық білімдерін практикада қолдануға ұмтылуға тәрбиелеу, медицина, ауыл шаруашылығы, биотехнология, экологиялық менеджмент және қоршаған ортаны қорғау саласындағы практикалық іс-шараларға қатысу.

      6) практикалық міндеттерді шешу және алынған нәтижелерді бағалау кезіндегі әдістерді таңдау үшін білім алушылардың логикалық және сыни тұрғыдан ойлауын, шығармашылық қабілеттерін дамыту.

      4. Түзету – дамытушылық міндеттер:

      1) ауызша-логикалық ойлауды дамыту;

      2) білім алушылардың есту қабілетін дамыту және үйлесімді ауызша және жазбаша сөйлеу тілін қалыптастыру, материалды жеке тәжірибесінен алынған мысалдармен баяндай білу, есту қабілетінің сақталған мүмкіндіктерін кеңейту;

      3) білім алушылардың өз бетінше сөйлеу тіліндегі биологиялық терминдерді қолдану білігін қалыптастыру;

      4) жаңа лексикалық бірліктерді енгізу есебінен сөздік қорын байыту, бұрыннан белгілі сөздердің мағынасын нақтылау және тереңдету мен жаңа сөздерді түсіндіру.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Биологияны зерттей отырып, студенттер синтездеуге, талдауға, жіктеуге, салыстыруға, себеп-салдарлық байланыстар мен органикалық әлемнің заңдылықтарын орнатуға үйренеді, қоршаған әлемнің әртүрлі объектілері мен құбылыстарын сипаттау үшін негізгі биологиялық терминдер үйренеді, білім мен іс-әрекет әдістерін меңгереді, бұл оқу білігінің негізін құрайды.

      6. Оқыту тұлғалы-бағыттық, іс-әрекеттік, сараланған, коммуникативті және ақпараттық-коммуникациялық технологиялар негізінде жүзеге асырылады.

      7. Тұлғалы-бағыттық тәсіл оқу процесін даралауды, оқушының жеке тұлғасын үйлесімді қалыптастыру мен жан-жақты дамытуды, биология сабақтарында шығармашылық қабілеттерін толық ашуды және тұлғаның әлеуметтік маңызды қасиеттерін тәрбиелеуді, есту арқылы қабылдауын, эмоциялық-ерік аясын, психикалық процестерді түзетуді қамтиды.

      8. Биология сабақтарында іс-әрекеттік және сараланған тәсілдер практикалық біліктер мен дағдыларды дамыту мен түзетуде жүзеге асырылады, мұнда оқытудың ең тиімді әдістері ақпараттық, іздеу, зерттеу, талдау және синтез әдісі, болжау, ойын формаларын қолдану, оқыту әдісі ретінде оқушылардың танымдық қызығушылықтарын арттыруға ықпал етеді.

      9. Сараланған тәсіл қамтиды:

      1) сыныптарды білім алушының құлақ мүкістігінің дәрежесін және соған ілеспелі жасқа сай даму ерекшеліктерін ескере отырып қалыптастыру;

      2) білім алушылардың ақыл-ой және сөйлеу тілі дамуының ерекшеліктерін; есту бұзылысының дәрежесін; танымдық әрекетінің ерекшеліктерін ескеру;

      3) оқыту мазмұны базалық білім мен біліктердің әртүрлі деңгейде меңгерілуін бағамдайды;

      4) бірінші топтың оқушылары материалды толық меңгере алады, екінші топқа меңгеру үшін мұғалімнің түсіндірмесі мен жаттығуларды бақылай отырып орындау қажет болады, үшінші топқа тапсырмалар мен көмекші деректер берілген жеке карточкалар қажет.

      10. Коммуникативті тәсіл жұпта немесе топта жұмыс жасау кезінде мұғалім мен білім алушылар арасындағы вербальды және бейвербалды өзара әрекеттесу процесінде білім, білік және дағдылармен алмасуды білдіреді.

      11. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) пайдалану:

      1) ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдаланудағы құзыреттілік базалық акт дағдыларының негізінде құрылады және жұмыс, бос уақыт пен коммуникацияға арналған технологияларды дұрыс және шығармашылықпен қолдануды қамтиды;

      2) мультимедиялық ресурстар мен бұқаралық ақпарат құралдарының акт, интерактивті тақта мен компьютерлерді пайдалану оқу процесін жаңғыртуға және белсенділендіруге, сондай-ақ педагог пен білім алушылар арасындағы ынтымақтастық пен қарым-қатынасқа ықпал етеді;

      3) ақпаратты іздеу және онымен алмасу үшін интернет-ресурстарды, ұялы байланысты пайдалануға болады;

      4) кейбір білім алушылар өз қызметін АКТ пайдалана отырып ұйымдастыра алады.

      12. Есту қабілетін түзету үшін дыбыстық әлемді қабылдау мүмкіндіктерін дамыту бойынша жаттығулар қолданылады – сөйлеу тілінен және сөйлеуден тыс шыққан дыбыстарды есту арқылы қабылдауды, ауызша сөйлеу тілін есту-көру арқылы қабылдауды, оның дыбыстау тарапын, өз есту қабілетін күнделікті өмірде пайдалану, есту аппараттарын дұрыс қолдану, олардың жай-күйін қадағалау, ыңғайсыздық туындаған жағдайда жедел түрде көмекке жүгіну біліктерін қалыптастыру.

      13. Білім беру бағдарламасын меңгеру мерзімдерін ұлғайту; арнайы құрылған педагогикалық есту-сөйлеу ортасы жағдайында ауызша сөйлеу тіліне үйрету бойынша арнайы жұмыс; оқу-танымдық процесінде бұзылған функциялардың орнын толтыру құралы ретінде сөйлеу тілін белсенді пайдалану, сөйлеу бұзылыстарын түзету бойынша арнайы жұмысты жүзеге асыру.

      14. Биологияны оқытудың міндетті нәтижелерін жоспарлау мәліметтерді талдау, ақпараттың шынайылығына дәлел келтіре алу, сөз, график, таңбалар түрінде көрнекі ақпарат ұсыну сияқты ақпаратпен жұмыс істеу дағдыларын дамытуды қамтиды.

      15. Биология сабақтарын жоспарлау және ұйымдастыру кезінде теориялық материал модельдеу, практикалық мәселелерді шешу, тест тапсырмаларын орындау процесінде ұғыну мен меңгеруді қамтитыны ескеріледі.

      16. Биология пәнін оқыту химия, физика, жаратылыстану, география, математика, экология сияқты ғылымдармен пәнаралық байланыстарды кеңінен қолдануды қамтиды.

      17. Оқу процесін ұйымдастыру тиімділігінің маңызды шарты оқу жабдықтары мен көрнекі құралдарды барынша пайдалану болып табылады.

      18. Оқытудың техникалық құралдары: аудиториялық қабырға тақтасы, жүйелік блок, монитор, микрофон-телефон гарнитурасы, акустикалық жүйе, проектор, интерактивті тақта, электрондық плакаттар, электрондық оқулықтар, биология бойынша эксперименттерге арналған оқу-бағдарламалық кешен.

      19. Гербарийлер, коллекциялар және микропрепараттар:

      1) гербарийлер: "Өсімдіктер морфологиясы", "Дәрілік өсімдіктер", "Өсімдіктер систематикасы", "Мәдени өсімдіктер", "Балдырлар. Саңырауқұлақтар. Қыналар";

      2) коллекциялар: "Көбелектер", "Қоңыздар", "Әртүрлі өсімдіктердің тұқымдары, бүрлері, ағаштар мен бұталардың жемістері", "Минералды тыңайтқыштар", "Топырақ және оның құрамы", "Толық түрленіп дамитын жәндіктердің дамуы", "Шала түрленіп дамитын жәндіктердің дамуы", "Моллюскалардың бақалшақтары", "Тірі организмдердің өзгергіштік түрлері", "Пайдалы қазбалар", "Зиянкес жәндіктер";

      3) микропрепараттар жиынтықтары: ботаника бойынша, анатомия бойынша, зоология бойынша, жалпы биология бойынша;

      4) көлемді модельдер: қырыққабаттың, алма ағашының, бұршақтың, картоптың гүлі; бауыр, көз, ми, бүйрек, жүрек, құлақ, адамның бас сүйегі;

      5) зертханалық, практикалық жұмыстар мен демонстрацияларға арналған химиялық ыдыс жиынтығы; зертханалық, практикалық жұмыстар мен демонстрацияларға арналған химиялық реактивтер жиынтығы; зертханалық штативтер, жарық микроскопы, қол лупасы;

      6) муляждар: жапырақтың құрылысы; тамырдың құрылысы; саңырауқұлақтардың, жемістер мен көкөністердің муляждары; балықтың, құстың, бауырымен жорғалаушының, сүтқоректілердің қаңқалары.

      20. Баспа құралдары:

      1) биолог-ғалымдар – портреттер;

      2) өсімдіктер биологиясы бойынша кестелер мен транспаранттар – 7-10 сыныптар;

      3) жалпы биология бойынша кестелер мен транспаранттар – 10 сынып;

      4) жануарлар биологиясы бойынша кестелер мен транспаранттар – 7-10 сыныптар;

      5) адам биологиясы бойынша кестелер мен транспаранттар – 7-10 сыныптар;

      6) биология бойынша макеттер мен барельеф кестелері – 7-10 сынып;

      7) сыныптар бойынша биологиялық терминдер жиынтығы (сөздік жұмыс)

      7-10 сыныптар;

      8) 7-10 сынып тақырыптары бойынша "Өсімдіктер морфологиясы", "Өсімдіктер систематикасы" DVD дискілері;

      21. Органикалық әлемнің эволюциясы, экологиясы, систематикасы бойынша стендтер.

3-тарау. "Биология" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      22. "Биология" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      23. Бағдарлама мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) "Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі;

      2) "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, эволюциялық даму" бөлімі;

      3) "Ағза мен қоршаған орта" бөлімі;

      4) "Қолданбалы кіріктірілген ғылымдар" бөлімі.

      24. "Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) тірі ағзалардың көптүрлілігі;

      2) қоректену:

      3) заттардың тасымалдануы;

      4) тыныс алу;

      5) бөліп шығару;

      6) қозғалыс;

      7) үйлесім және реттелу.

      25. "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік. Эволюциялық даму" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) көбею;

      2) жасушалық айналым;

      3) өсу және даму;

      4) тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары;

      5) эволюциялық даму мен селекция негіздері.

      26. "Ағза мен қоршаған орта" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) биосфера, экожүйе, популяция;

      2) адам қызметінің қоршаған ортаға әсері.

      27. "Қолданбалы кіріктірілген ғылымдар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) молекулалық биология мен биохимия;

      2) жасушалық биология;

      3) микробиология және биотехнология;

      4) биофизика.

      28. 7-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Биосфера және экожүйелер". Ортаның экологиялық факторлары: абиотикалық (температура, жарық, рН, ылғалдылық), биотикалық (микроағзалар, жануарлар,өсімдіктер). Зертханалық жұмыс: "Жергілікті жердің экожүйелерін зерттеу (мектеп ауласы мысалында)". Қоректік тізбектер және қоректік торлар. Модельдеу "Қоректік тізбек пен торды құру". Экологиялық сукцессиялар: бірінші және екінші реттік сукцессиялар. Экожүйелердің алмасуы;

      2) "Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері". Адам экожүйенің бір бөлігі. Антропогендік фактор. Адам әрекеттерінің экожүйеге жағымсыз әсері. Қазақстанда ерекше қорғалатын аймақтар. Жергілікті жердің ерекше қорғалатын аймақтары. Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы. Жергілікті өңірдің ҚР Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктері;

      3) "Тірі ағзаларды жүйелеу". Тірі ағзалардың бес патшалығына жалпы сипаттама: прокариоттар, протисталар, саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар. Өсімдіктер мен жануарлардың негізгі жүйелік топтары: Патшалықтар. Типтер. Бөлімдер. Кластар. Өсімдіктер мен жануарларды жүйелеудің маңызы. Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың сыртқы құрылысындағы ерекшеліктер. Дихотомиялық әдіс. Дихотомиялық кілттерді қолдану;

      4) "Жасушалық биология". Жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі түсініктері. Өсімдіктер және жануарлар жасушаларын салыстыру. Жарық микроскобынан көрінетін жасуша құрылымдары: пластидтер, вакуоль, ядро, цитоплазма, жасушалық мембрана, жасушалық қабырға;

      5) "Су және органикалық заттар". Судың қасиеттері: беттік керілу, судың қозғалысы, еріткіштігі, қайнау және балқу температурасы, жылу сыйымдылығы. Судың биологиялық маңызы және оның еріткіш ретіндегі, температураны сақтау мен реттеудегі рөлі. Зертханалық жұмыс "Судың тірі ағзалар үшін маңызы мен қасиеттерін зерттеу". Микро- (мырыш, темір, селен, фтор) және макроэлементтердің (магний, кальций, калий, фосфор) тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Азық-түліктердегі органикалық заттар: нәруыздар, майлар, көмірсулар. Зертханалық жұмыс: "Азық-түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар болуын зерттеу". Өсімдіктерде макроэлементтердің тапшылығы (азот, калий, фосфор,). Тыңайтқыштар: органикалық және минералдық (азотты, калийлі және фосфорлы).

      6) "Тірі ағзалардың қоректенуі". Жапырақтың құрылысы мен қызметі. Жапырақтың ішкі құрылысы. Лептесік. Жапырақ фотосинтездеуші негізгі арнайы мүше. Судың булануы мен газдардың алмасуы. Фотосинтезге қажетті жағдайлар. Зертханалық жұмыс: "Фотосинтез процесіне қажетті жағдайларды зерттеу".

      7) "Заттардың тасымалдануы". Заттар тасымалдануының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Заттардың тасымалдануына қатысатын тірі ағзалардың мүшелері мен мүшелер жүйесі. Сабақ және тамыр. Сабақтың ішкі құрылысы: қабық, камбий, сүрек, өзек. Тамыр аймақтары: бөліну, өсу, сору және өткізу аймақтары. Тамырдың ішкі құрылысы: флоэма, ксилема, камбий. Зертханалық жұмыс: "Сабақтың ішкі құрылысын зерттеу". Зертханалық жұмыс: "Тамыр аймақтарын зерттеу". Ксилема, флоэма және олардың құрылымдық элементтері. Жануарлардағы қанайналым мүшелері: буылтық құрттар, ұлулар, буынаяқтылар және омыртқалылар;

      8) "Тыныс алу". Өсімдіктер мен жануарлар үшін тыныс алудың маңызы. Тынысалу - энергия көзі. Тыныс алу типтері: анаэробты және аэробты. Анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру: оттегінің қатысында/қатысынсыз, статикалық/динамикалық жұмыс, жылықанды/суыққанды жануарлар. Өсімдіктердің тыныс алуы. Тұқымның немесе өскіндердің тыныс алуы мысалында. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердің тыныс алуын зерттеу". Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелері (бунақденелілердің демтүтіктері, балықтарының желбезектері, құстардың және сүтқоректілердің өкпесі). Модельдеу: "Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алу жүйесі мүшелерін салыстыру". Тыныс алу мүшелері. Адамның тыныс алу жолдарының құрылысы мен газ алмасу мүшелері. Тыныс алу мүшелерінің аурулары. Тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдары: өкпе обыры, астма, бронхит, туберкулез, тұмау;

      9) "Бөліп шығару". Бөліп шығарудың тірі ағзалар үшін маңызы. Жануарлардағы бөліп шығару өнімдері. Зат алмасудың соңғы өнімдері. Өсімдіктердегі бөліп шығару өнімдері: тыныс алу мен фотосинтездің бастапқы және соңғы өнімдері. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердің тыныс алу ерекшеліктерін өскіндер мысалында зерттеу". Жануарлардың бөліп шығару жүйелері. Жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру;

      10) "Қозғалыс". Өсімдіктердің қозғалысы. Қозғалыстың өсімдіктер тіршілігіндегі маңызы. Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері (тропизмдер, таксистер, өсу қозғалыстары). Өсімдіктердің өсуі мен дамуына жарықтың әсері. Жарықтың түсу деңгейіне қарай өсімдіктердің бейімделуі. Фотопериодизм күннің жарық түсу ұзақтығына ағзалардың бейімделуі. Жануарлардың қозғалыс мүшелері. Тірі ағзалардағы қозғалыстың рөлі. Жануарлардың қозғалу тәсілдеріне мысалдар. Жануарлардың мекен ортасы мен қозғалыс тәсілдері арасындағы байланыстарды анықтау;

      11) "Үйлесім және реттелу". Жүйке жүйесінің типтерін салыстыру: диффузиялы, сатылы, түйнекті, түтіктәрізді. Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі. Нейронның құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері. Жүйке жүйесінің орталық және шеткі бөлімдері. Жұлын. Ми. Ми бөлімдерінің құрылысы мен қызметтері: сопақша ми, артқы (ми көпірі, мишық), орталық және аралық ми. Үлкен ми сыңарлары. Рефлекстік доға: рецептор, сезгіш, аралық, қозғалыс нейрондары, жұмыс мүшесі. Зертханалық жұмыс: "Тізе рефлексі". Мінез-құлықтың рефлекторлық табиғаты: шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі. Ішкі мүшелер жұмысының жүйкелік реттелуі. Адам ағзасы үшін ұйқының маңызы. Биологиялық ритмдер. Ұйқының кезеңдері: баяу және жылдам ұйқы. Жұмысқа қабілеттілік. Күн тәртібі. Оқу еңбегі мен дене еңбегінің гигиенасы. Күйзеліс. Күйзеліс жағдайларымен күрес және олардың алдын алу әдістері. Жүйке жүйесінің қызметіне алкоголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсері.

      29. 8-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Тұқымқуалау мен өзгергіштік". Адамда белгілердің тұқым қуалауындағы гендердің рөлі. Жүре пайда болған және тұқым қуалайтын белгілер. Хромосоманың құрылымы. Генетикалық материалды сақтаушы және тасымалдаушы дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) жайлы түсінік. Модельдеу "Адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу". Әртүрлі ағза түрлерінің хромосомалар саны. Соматикалық және жыныс жасушалар. Гаплоидты және диплоидты хромосомалар жиыны;

      2) "Көбею". Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюі. Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюінің биологиялық маңызы. Өсімдіктердің өсімді жолмен көбеюі, оның түрлері және табиғаттағы биологиялық маңызы. Өсімдік өсіруде өсімді жолмен көбею тәсілдерін қолдану. Қалемшелеу, сұлатпа өркен, телу (қалемшелермен, көзшелермен), көбею ұлпаларымен. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердегі вегетативті көбею тәсілдері". Гүл құрылысы. Тозаңдану түрлері. Гүлдеу және тозаңдану. Тозаңдану түрлері (өздігінен, айқас, жасанды). Өсімдіктердегі ұрықтану туралы түсінік және зиготаның түзілуі. Қосарлы ұрықтану. Қосарлы ұрықтанудың биологиялық маңызы;

      3) "Өсу және даму". Ағзалардың жеке дамуы түсінігі. Өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдері. Бөліну, өсу, көбею, қартаю. Өсімдіктердің өсуі. Сабақтың ұзарып және жуандап өсуі. Камбийдің рөлі. Жылдық сақиналар. Зертханалық жұмыс: "Жылдық сақинаны санау". Жануарлардағы тура және түрленіп даму онтогенез типтері. Бунақденелілердің шала және толық түрленіп дамуына мысалдар. Жануарлардағы онтогенез типтерін салыстыру;

      4) "Микробиология және биотехнология". Бактериялардың формаларының әртүрлілігі. Бактериялардың таралуы. Зертханалық жұмыс: "Пішен таяқшасының сыртқы пішінін қарастыру". Бұршақ тұқымдастардың тамырындағы түйнек бактериялары. Бактерияларды пайдалану. Табиғаттағы және адам өміріндегі бактериялардың маңызы. Зертханалық жұмыс: "Өндірісте йогурт және ірімшік жасауды зерттеу". Патогендермен күрес тәсілдері. Бактериялардың антибиотиктерге тұрақтылығы. Зертханалық жұмыс: "Антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерін қолдануды зерттеу". Вирустар. Жасушасыз құрылым иелері вирустардың құрылыс ерекшеліктері;

      5) "Жасушалық биология". Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, Гольджи аппараты, вакуоль. Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшық ет, жүйке. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу". Зертханалық жұмыс: "Жануарлар ұлпаларын жіктеу";

      6) "Молекулалық биология". Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық. Көмірсулар – энергия көзі. Глюкоза, сахароза, гликоген, крахмал, жасұнық пен хитиннің маңызы және қызметтері. Липидтердің қасиеттері мен қызметі. Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз. Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері;

      7) "Тірі ағзалардың көп түрлілігі". Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау. Балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашық тұқымдылар және жабық тұқымдылар. Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар. Зертханалық жұмыс: "Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу". Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама. Демонстрация "Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау";

      8) "Қоректену". Жауын құртының, сиырдың және адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы. Модельдеу "Адамның, сиырдың және жауынқұртының" асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру. Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы. Адамның ас қорыту жолдарының құрылысы. Ас қорыту бездері. Ас қорыту мүшелерінің қызметі. Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу. Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. А авитаминоздағы ақшам соқыр, В1 авитаминоздағы бери-бери ауруы, С авитаминоздағы қырқұлақ, Д авитаминоздағы мешел аурулары. Зертханалық жұмыс: "Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау;

      9) "Заттардың тасымалдануы". Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз. Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы. Қанның құрамы мен қызметі. Қан түйіршіктері: эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер. Плазма. Қанның қызметі: транспорттық, гомеостаздық, қорғаныштық;

      10) "Әртүрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу" зертханалық жұмысы Қан жасушаларын формасына, мөлшеріне, санына және ядросының болуына қарай салыстыру. Иммунитет. Гуморальдық және жасушалық иммунитет. Лейкоциттердің түрлі типтері және олардың қызметтері. Т – және В- лимфоциттердің әрекет етуі. Жұқпалы аурулар және олардың алдын алу: амебалық қантышқақ, фитофтороз, оба, күл, лейшмания, герпес (ұшық). Иммунитет. Иммунитеттің түрлері: туа пайда болған және жүре пайда болған иммунитет. Екпенің (вакцин) түрлері және оның жасанды иммунитетті қалыптастырудағы маңызы. Жұқпалы аурулардың алдын алу. Қан топтары. Қан құю. Резус-фактор. Агглютинация. Резус-конфликт. Буылтық құрттардың (жауын құрт), ұлулардың, буынаяқтылардың және омыртқалылардың жүрегі және қан тамырларының құрылысы мен қызметі. Қан тамырлар жүйесінің түрлері. Ашық және тұйық қанайналым жүйелері. Үлкен және кіші қанайналым шеңберлері. Адамның қанайналым жүйесі. Зертханалық жұмыс: "Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу". Жүрек - қантамырлар жүйесі аурулары (гипертония, инфаркт, тахикардия, ишемиялық ауру, атеросклероз, инсульт). Аурудың себептері: тұқым қуалайтын ауруларға бейімділік, салауатты өмір салтын дұрыс ұстанбау.

      30. 9-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Тыныс алу". Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу. Өкпедегі қанның оттекке қанығуы. Ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу. Қанның көмірқышқыл газына қанығуы, жасушаның оттекке қанығуы. Тыныс алу және тыныс шығару механизмі. Кеуде қуысының құрылысы. Тыныс алуға және тыныс шығаруға қатысатын бұлшықеттер. Тыныс алу және тыныс шығарудағы көкеттің маңызы. Ауа жүретін жолдардағы қысымның өзгеруі. Тыныс алудың минуттық көлемі. Әртүрлі жастағы, физикалық дамыған, ер және әйел адамдардың өкпесінің тіршілік сыйымдылығы. Тыныс алу қозғалыстарының жиілігі. Шылым шегудің өкпенің тіршілік сыйымдылығына әсері. Зертханалық жұмыс: "Өкпенің тіршілік сыйымдылығын зерттеу";

      2) "Бөліп шығару". Зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы (бүйрек, несепағар, қуық, несеп жолы) мен қызметі. Бөліп шығару және сүзу мүшелері. Бүйректің құрылысы (қыртысты және милы қабат, нефрон, пирамида, астауша, бүйрек өзекшелері). Терінің маңызы, құрылысы мен қызметі. Тер бөлінудің реттелуі. Тері ауруларының пайда болу себептері мен салдары (қышыма, теміреткі, безеу бөртпелері). Белгілері мен алдын алу шаралары;

      3) "Қозғалыс". Адам қаңқасының құрылысы. Тірек-қимыл жүйесінің маңызы мен қызметі. Сүйектің макро- және микроскопиялық құрылысы. Сүйектің химиялық құрамы. Зертханалық жұмыс: "Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы". Демонстрация "Сүйектің химиялық құрамы". Сүйектің байланыс түрлері: қозғалмайтын, жартылай қозғалмалы, қозғалмалы. Буынның құрылысы және қызметтері. Сүйек буындарының атқаратын қызметіне сәйкес бейімделуі. Бұлшықет ұлпаларының құрылысы мен қызметі (бірыңғай салалы, көлденең жолақты қаңқа, көлденең жолақты жүрек). Зертханалық жұмыс: "Бұлшық ет ұлпаларының құрылысын зерттеу" Адам денесінің бұлшық еттерін жіктеу. Гиподинамия. Сымбаттың бұзылуы және жалпақтабандылықтың пайда болу себептері. Сымбаттың бұзылуы мен жалпақтабандылықтың алдын алу шаралары;

      4) "Биофизика". Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты адамның қаңқа құрылысының ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты бұлшық еттің маңызы. Тік жүру кезіндегі дененің ауырлық орталығы. Адам денесіндегі иіндер;

      5) "Үйлесім және реттелу". Көру мүшелерінің құрылысы. Көрудің маңызы. Көру қызметінің бұзылуы. Көру гигиенасы. Зертханалық жұмыс: "Көру жітілігі мен көру аймағының шегін зерттеу". Есту мүшесінің құрылысы. Естудің маңызы. Естудің бұзылу себептері. Есту мүшесінің гигиенасы. Зертханалық жұмыс "Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу" (құлақтың есту қабілетін анықтау). Таяқшаның, құтышаның және түкті жасушалардың құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс: "Соқыр дақты анықтау, түстердің аралсуына тәжірибе, дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтуі". "Гормондар", "Гуморальдық реттелу" ұғымдары. Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасуы және қызметі. Бездерден бөлінетін гормондар. Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындаған аурулар (гипо- және гиперфункция). Адам денесінде орналасқан тері рецепторлары (терморецепторлар, механорецепторлар, ноцицепторлар) Зертханалық жұмыс: "Тері сезімталдығын зерттеу". Жылықанды жануарлардың тұрақты температураны сақтауындағы терінің рөлі. Температураға сезімталдық. Терморецепторлардың температураның өзгеруіне бейімделуі;

      6) "Көбею". Митоз. Мейоз. Митоз бен мейоздың биологиялық маңызы. Жануарлардың көбею формалары. Жыныссыз көбею типтері. Жынысты көбею. Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі. Гаметофит. Спорофит. Ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі;

      7) "Өсу және даму". Эмбрионалдық даму кезеңдері: бластула, гаструла, нейрула. Ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануы. Органогенез;

      8) "Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары". Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы маңызы. Өзгергіштік пен қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштік арасындағы өзара байланыс. Қолдан сұрыптау және оның селекция үшін маңызы. Қолдан сұрыптау түрлері. Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары. Қазақстан аумағында кездесетін егістік дақылдар мен үй жануарларының қолтұқымдары. Маңызды белгілер;

      9) "Биосфера, экожүйе, популяция". Экожүйелердің компоненттері. Су және құрлық экожүйелері. Модельдеу "Су және құрлық экожүйелерін салыстыру". Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стратегиялары). "Жыртқыш-жемтік" қарым-қатынас түрі. Популяция санының өзгеруі. Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлері. Ағзалардың тікелей және жанама қарым-қатынас түрлері. Қоршаған орта жағдайларының өзгерістеріне ағзалардың бейімделуі;

      10) "Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері". Адамның табиғаттағы рөлі. Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау. Биологиялық алуан түрлілікті сақтау. Дүниежүзілік Тұқым қоры. Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары. Себептері мен салдарлары. Оларды шешу жолдары;

      11) "Жасушалық биология". Жасушаның негізгі компоненттерінің қызметтері. Жасуша құрылымдары: плазмалық мембрана, цитоплазма, ядро, эндоплазмалық тор, жасуша орталығы, рибосомалар, Гольджи аппараты мен лизосомалар, митохондрия, пластидтер, қозғалыс органоидтары, жасушаның қосындылары. Құрылыстары және атқаратын қызметтері. Жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу. Ұлғаю, актуальды өлшемі және суреттің нақты өлшемі. Өлшем бірліктерін СИ жүйесіне аудару (сантиметр-миллиметр-микрометр-нанометр). Модельдеу "Микрофотографияларды пайдаланып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу";

      12) "Тірі ағзалардың көп түрлілігі. Биосфера және экожүйе". Әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлық номенклатураны қолдану. Зертханалық жұмыс: "Анықтағыш көмегімен өсімдіктер мен жануарлар түрлерін (жергілікті жердің) анықтау". Популяцияның өсуінің экспоненциалды және сигмоидты қисығы. Экожүйедегі энергия тасымаланың тиімділігі. Энергия ағыны және қоректік тізбектер. Экологиялық пирамида түрлері. Табиғаттағы көміртек пен азот айналымы. Биосферадағы биохимиялық үрдістер. Топырақ пен шөгінді жыныстар түзудегі тірі ағзалардың рөлі.

      31. 10-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері". Пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері. Пестицидтердің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері. Жылыжай эффктісі (булану) және озон қабатының жұқаруы. Дүниежүзілік мұхит деңгейінің, су мен атмосфера температурасының көтерілуінің тірі ағзаларға әсері;

      2) "Қоректену". Ыдырау процесі. Асқорыту ферменттерінің әсері. Асқорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару. Ферменттердің әсер ету механизмі. Ферменттің белсенді орталығы. Зертханалық жұмыс: "Ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу". Өттің әсерінен майлардың эмульгациясы. Зертханалық жұмыс "Өттің әсерінен майлардың эмульгациялануын зерттеу";

      3) "Заттар тасымалы". Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы. Сыртқы және ішкі факторлардың транспирацияға әсері. Зертханалық жұмыс: "Транспирация процесі кезіндегі сыртқы факторларды (температура, ылғалдылық пен су буының қысымы, ауа қозғалысын) зерттеу. Зертханалық жұмыс: "Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қатынасының (сірқабық (кутикула) мен лептесіктер) транспирация процесіне әсері". Сыртқы факторлардың флоэмада зат тасымалына әсері: температура, ылғалдылық, жарық;

      4) "Тыныс алу". Анаэробты және аэробты тыныс алу. Анаэробты және аэробты тыны салу процестерін химиялық реакция теңдеулерін қолданып қарастыру. Анаэробты және аэробты тыныс алудың тиімділіктері. Аэробты, анаэробты тынысалу процестерімен байланысты бұлшық еттердің қажуы. Аэробты және анаэробты тынысалуға физикалық жүктемелердің әсері;

      5) "Бөліп шығару". Нефронның құрылысы және қызметі. Ультрафильтрация. Абсорбция және таңдамалы реабсорбция. Несептің құрамы. Фильтрация мен кері фильтрацияның себептері. Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар (кариес, іріңді ангина. Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары. Құрлықта, шөлде, тұщы және тұзды суларда тіршілік ететін тірі ағзалардың зат алмасуының соңғы өнімдері. Құрамында азоты бар органикалық заттардың ыдырау өнімдері: аммиак, несепнәр, несеп қышқылы;

      6) "Үйлесім және реттелу". Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар. Модельдеу "Жүйке ұлпаларын зерттеу". Миеленді, миеленсіз аксондарда жүйке импульстарының туындауы және өткізілуі. Өткізу жылдамдығы. Мембраналық потенциал, тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы. Модельдеу "Жүйке импульстарының туындауы мен таралу жылдамдығын зерттеу". Тірі ағзалардағы электрлік процестер. Электрорецепторлар және электрлі мүшелер. Тыныс алу мен тыныс шығарудың реттелуі мысалында нейрогуморальдық реттелу механизмі. Жүйкелік және гуморальдық реттелуді салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі. Нейрокомпьютерлік интерфейс. Компьютер мен ми арасындағы ақпарат алмасу жүйесі. Гомеостазды тұрақты ұстаудың механизмдері. Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеуші. Зертханалық жұмыс: "Ауксиннің өсімдіктерге әсерін зерттеу";

      7) "Қозғалыс". Бұлшық еттің жұмысы. Демонстрация "Негізгі бұлшық еттердің жұмысын өзіндік бақылау, иық белдеуінің қол қозғалысындағы рөлі. Бұлшық ет қозғалысын реттеу". Зертханалық жұмыс: "Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу";

      8) "Молекулалық биология және биохимия". Дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) молекулалық құрылысының принцптері: нуклеотидтердің комплементарлылығы. Модельдеу "Дезоксирибонуклеин қышқы (ДНҚ) молекуласын құру";

      9) "Жасушалық цикл". Интерфаза. Интерфаза кезеңдері: Gl, S және G2. Митоз. Митоз фазалары. Зертханалық жұмыс: "Пияз тамыр ұшындағы жасушалардан митозды зерттеу". Митоз. Митоз фазалары. Мейоз бен митозды салыстыру. Модельдеу "Митоз кезеңдерін зерттеу";

      10) "Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары". Г.Мендель анықтаған белгілердің тұқым қуалаушылық заңдылықтары. Тұқым қуалаушылықты зерттеудің гибридологиялық әдісі. Тұқым қуалаушылықтың генетикалық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гамета тазалығы заңы және оның цитологиялық негіздемесі. Моногибридті және дигибридті будандастыру. Басымдылық заңы. Ажырау заңы. Басымдылық заңы. Ажырау заңы. Аллельді гендердің әрекеттесуі: толық және толымсыз. Доминанттылық белгілердің пайда болуы. Талдаушы шағылыстыру ұғымы мен оның практикалық маңызы. Жыныс генетикасы. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм. Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор. Адам генетикасы. Адамның тұқымқуалау белгілерін зерттеу әдістері. Адамның генетикалық ауруларының алдын алу. Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру. Модельдеу "Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру". Өнімділікті арттыратын заманауи ауыл шаруашылық технологиялары. Өнімділігі жоғары ауылшаруашылықты жүргізудің жаңа баламалы жолдары;

      11) "Микробиология және биотехнология". Биотехнологиялық процестің жалпы сызбасы және биотехнологияда алынатын өнімдері (медицинада, өнеркәсіпте және ауыл шаруашылығында). Инсулин өндірісі;

      12) "Көбею". Адамның жыныс жүйесінің құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс "Аталық және аналық гаметалардың құрылысын зерттеу". Екінші реттік жыныстық белгілер. Ұлдар мен қыздардың жыныстық жетілуі. Биологиялық және әлеуметтік жетілу. Менструалдық цикл. Менструалдық циклдағы эстроген мен прогестерон гормондарының маңызы. Контрацепция түрлері, олардың қолданылуы мен маңызы. Жыныстық жолмен берілетін аурулар: Жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС), сифилис, гонорея, гепатит В,С. Алдын алу шаралары;

      13) "Өсу және даму". Құрсақта даму. Ұрықтық дамудың алғашқы кезеңдері. Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы. Шылым шегу, есірткі мен ішімдіктің адам ұрығының дамуына тигізетін әсері;

      14) "Эволюциялық даму". Эволюциялық ұғымдардың қалыптасуы және дамуы. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің негізгі қағидалары. Эволюцияның қазіргі заман теориясының пайда болуы. Эволюцияның қозғаушы күштері. Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі бейімделушілік. Эволюциялық процестегі өзгергіштіктің (мутациялық, комбинтивтік) рөлі. Табиғи сұрыпталу, оның түрлері (қозғаушы және тұрақтандырушы). Тіршілік үшін күрес (түрішілік, түраралық). Модельдеу "Бейімделгіштікті табиғи сұрыпталу нәтижесі ретінде зерттеу (көбелек)". "Түр" ұғымының анықтамасы. Түрдің құрылымы. Түр критерийлері. "Түр түзілу" ұғымы. Түр түзілудің тәсілдері мен механизмдері;

      15) Жердегі тіршіліктің пайда болуы кезеңдері.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      32. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 6.2.1.4. кодында "6" - сынып, "2.1" - бөлімше, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      33.  Оқыту мақсаттарының жүйесі бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Тірі ағзалардың көп түрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Тірі ағзалардың көптүрлілігі

7.1.1.1 жүйелеудің маңызын түсіндіру;
7.1.1.2 жүйеленуде тірі ағзалардың орнын анықтау;
7.1.1.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының айырмашылық белгілерін сипаттау;
7.1.1.4 жекелеген ағзаларға қарапайым дихотомиялық кілттерді қолдану

8.1.1.1 балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақ тәріздестер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау;
8.1.1.2 саңырауқұ-лақтардың ерекшелік белгілерін сипаттау
8.1.1.3 даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер кластарын негізгі белгілеріне қарай ажырату;
8.1.1.4 буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану

9.1.1.1
әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлы номенклатураны қолдану;
9.1.1.2 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін ерекшелік белгілері бойынша танып білу (анықтағыш бойынша)


1.2 Қоректену

7.1.2.1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау және құрылысы мен оның қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіру;
7.1.2.2 фотосинтез процесі үшін қажетті жағдайларды зерттеу

8.1.2.1 омыртқасыздар, күйіс қайыратын жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру;
8.1.2.2
әртүрлі типті тістердің құрылысы мен қызметтері арасындағы байланысын және тісті күту ережелерін сипаттау;
8.1.2.3
адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру;
8.1.2.4
ас қорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану белгілерін анықтау;
8.1.2.5
адам ағзасындағы дәрумендер-дің маңыздылығын сипаттау;
8.1.2.6 құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түліктер тізімін жасау;
8.1.2.7 азық- түлік құрамындағы С дәруменін анықтау

9.1.2.1 адамның асқорыту жолдарындағы процестерді сипаттау;
9.1.2.2
ас қорыту процесіндегі органикалық заттар мен сәйкес ферменттердің арасындағы байланысты орнату

10.1.2.1 адамның асқорыту жолдарындағы процестерді сипаттау;
10.1.2.2 ас қорыту процесіндегі органикалық заттар мен сәйкес ферменттердің арасындағы байланысты орнату;
10.1.2.3 ферменттер әрекеттері механизмын сипаттау
10.1.2.4 ферменттер белсенділігіне (температура, pН) түрлі жағдайлардың әсерін зерттеу
10.1.2.5 запыран әсерінен майлардың еру процессін зерттеу

1.3 Заттардың тасымалдануы

7.1.3.1
тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызын түсіндіру;
7.1.3.2 өсімдіктерде заттардың тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу;
7.1.3.3
сабақ пен тамырдың ішкі құрылысын зерттеу;
7.1.3.4
сабақ және тамырдың құрылысы мен қызметтерінің өзара байланысын сипаттау;
7.1.3.5
ксилема мен флоэма элементтерінің құрылысын салыстыру;
7.1.3.6 жануарларда заттар тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу

8.1.3.1
қан құрамы мен қызметін сипаттау;
8.1.3.2
дайын микропрепараттар арқылы әртүрлі ағзалардың қан жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу,
8.1.3.3
лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау;
8.1.3.4 гуморальдық және жасушалық иммунитетті салыстыру;
8.1.3.5
лимфа жүйелерін және қан, ұлпалық сұйықтық пен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау;
8.1.3.6 аурулардың алдын алуындағы вакцинацияның ролін бағалау;
8.1.3.7 агглютинация және резус-конфликт механизмдерін түсіндіру;
8.1.3.8 жануарлардың жүрегінің құрылысы мен қантамыр жүйелерінің маңызын сипаттау;
8.1.3.9
қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі арасындағы байланысты орнату;
8.1.3.10 ануарлардың қантамырлар жүйесінің түрлерін сипаттау;
8.1.3.11
дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу;
8.1.3.12 қантамыр жүйесі мүшелерінің ауруларының себептері мен ауру белгілерін сипаттау

9.1.3.1
активті және пассивті тасымалдарды салыстыру;
9.1.3.2
сыртқы факторлардың флоэма арқылы заттардың тасымалдануына әсерін зерттеу

10.1.3.1 өсімдіктердегі транспирация процесінің мәнін түсіндіру;
10.1.3.2
ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттеу

1.4 Тыныс алу

7.1.4.1
тірі ағзалар үшін тыныс алудың маңызын сипаттау;
7.1.4.2 анаэробты және аэробты тыныс алу типтерін ажырату;
7.1.4.3 өсімдіктердің тыныс алу процесін зерттеу;
7.1.4.4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерін салыстыру;
7.1.4.5 адамның тыныс алу мүшелері құрылысының ерекшеліктерін танып білу;
7.1.4.6 тыныс алу мүшелерінің ауыруларының себептері мен олардың алдын алу жолдарын түсіндіру

8.1.4.1
өкпе менұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттау;
8.1.4.2 тыныс алу және тыныс шығару механизмін түсіндіру;
8.1.4.3 өкпенің тіршілік сыйымдылығын анықтау және қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі кезіндегі тыныс алудың минуттық көлемін анықтау

9.1.4.1 аэробты тыныс алу мен анаэробты тыныс алу арасындағы айырмашылықты түсіну;
9.1.4.2 глюкозаның ыдырау түрі мен жасушада алынатын энергия мөлшері арасындағы байланысты анықтау

9.1.4.1
тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру,
9.1.4.2 бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу процестері арасындағы байланысты қарастыру

1.5 Бөліп шығару

7.1.5.1 ағзалардың тіршілік әрекетіндегі бөліп шығарудың маңызын сипаттау;
7.1.5.2 өсімдіктердегі бөліп шығару ерекшеліктерін зерттеу;
7.1.5.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

8.1.5.1 адамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы мен қызметтерін сипаттау;
8.1.5.2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу;
8.1.5.3
терінің құрылысы мен оның бөліп шығарудағы маңызын сипаттау;
8.1.5.4
тері ауруларын және оның алдын алу шараларын түсіндіру

9.1.5.1 нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау;
9.1.5.2 фильтрация және несептің түзілуі процестерін сипаттау;
9.1.5.3 үйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау
9.1.5.4
зәр шығару жүйесі, бүйрек ауруларының алдын алу шараларын түсіндіру

10.1.5.1 әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасуларының соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату

1.6 Қозғалыс

7.1.6.1 өсімдіктердің қозғалу себептерін түсіндіріп, қозғалыстың маңызын сипаттау (тропизмдер, таксистер);
7.1.6.2 жарықтың өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсерін түсіндіру;
7.1.6.3 өсімдіктердегі фотопериодизм ролін сипаттау;
7.1.6.4 омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың қозғалыс мүшелерін салыстыру

8.1.6.1
адам қаңқасының құрылысын білу;
8.1.6.2 сүйектердің құрылысы мен химиялық құрамын білу;
8.1.6.3 буындардың құрылысы мен қызметін білу;
8.1.6.4 сымбаттың бұзылуының себебін түсіну

9.1.6.1
тірек-қимыл жүйесінің қызметтерін сипаттау;
9.1.6.2 сүйектің химиялық құрамын, макро және микроскопиялық құрылысын зерттеу;
9.1.6.3 сүйектердің байланыс түрлерін салыстыру;
9.1.6.4 буынның әр түрлі типтерінің құрылысы мен олардың қызметтері арасындағы байланысты орнату;
9.1.6.5 бұлшық ет ұлпасының қызметтері
түрлері мен олардың қызметтерін сипаттау;
9.1.6.6 адам бұлшық еттерінің құрылысы мен бұлшықет топтарын оқып тану;
9.1.6.7 гиподинамия салдарын атау;
9.1.6.8 сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептерін анықтау

10.1.6.1
қол бұлшық еттерінің максимальды жұмыс күшін және күшке төзімділігін зерттеу;
10.1.6.2 бұлшық еттің жиырылужиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу

1.7 Үйлесім және реттелу

7.1.7.1 жануарлардың жүйке жүйесінің типтерін салыстыру;
7.1.7.2
жүйке жүйесінің қызметі мен құрылымдық компонентерін атау;
7.1.7.3
жүйке жасушасының құрылымдық бөліктерін анықтау
7.1.7.4
орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметін салыстыру;
7.1.7.5 рефлекстік доғаны зерттеу;
7.1.7.6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру;
7.1.7.7 вегетативті жүйке жүйесінің қызметін сипаттау;
7.1.7.8
ағзаның тіршілік әрекетін қалпына келтіру және тынығуы үшін ұйқының маңызын түсіндіру;
7.1.7.9
жақсы психикалық денсаулықты сақтаудың принцптерін сипаттау;
7.1.7.10
жүйке жүйесінің қызметіне алкоголь, шылым және есірткілік заттардың әсерін түсіндіру

8.1.7.1
көру мүшелерінің құрылысын білу;
8.1.7.2
көру гигиенасының маңыздылығын түсіну;
8.1.7.3
есту органының құрылысын білу;
8.1.7.4
есту гигиенасының маңыздылығын түсіну;
8.1.7.5
эндокриндік бездердің қызметін, олармен байланысты ауруларды білу

9.1.7.1
көруді қабыл-дау ерекшеліктерін зерттеу және көру гигиенасы ережелерін сипаттау;
9.1.7.2 дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зертеу және есту мүшелерінің гигиенасы ережелерін сипаттау;
9.1.7.3
көру және есту рецепторлары-ның құрылымы мен қызметін сәйкестендіру;
9.1.7.4 эндокикринді, экзокринді және аралас бездердің орналасқан жерлерін анықтау;
9.1.7.5 бездердің негізгі қызметтерін түсіндіру;
9.1.7.6 эндокриндік бездер қызметінің бұзылуынан туында-ған ауруларды атау;
9.1.7.7
терінің сезімталдығын зерттеу;
9.1.7.8 жылықанды жануарлардың дене температураны сақтаудағы терінің ролін сипаттау

10.1.7.1
жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасында байланыс орнату;
10.1.7.2
жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдау;
10.1.7.3
жүйке импульстарының туындауы мен өтуін сипаттау;
10.1.7.4 нейро-гуморальді реттелу механизмін түсіндіру;
10.1.7.5 ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығын ұстаудағы гомеостазды сақтаудың механизмін түсіндіру;
10.1.7.6 өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсер ететін заттардың әрекетін талдау

      2) "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, эволюциялық даму" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Көбею

7.2.1.1 өсімдіктер мен жануарлардың көбею тәсілдерін білу

8.2.1.1 өсімдіктердің жыныссыз және жынысты көбеюін сипаттау;
8.2.1.2 өсімдіктердің өсімді көбею тәсілдерін салыстыру;
8.2.1.3
айқас тозаңдану мен өздігінен тозаңданудың салыстырмалы артықшылықтарын сипаттау;
8.2.1.4
гүл өсімдіктерінің қосарлы ұрықтануының мағынасын сипаттау

9.2.1.1 жануарлардың көбею тәсілдерін салыстыру;
9.2.1.2
мүктер мен қырықжапырақтардың мысалында жынысты және жыныссыз ұрпақтарының ерекшеліктерін түсіндіру;
9.2.1.3
ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру

10.2.1.1 адамның жыныс жүйесінің құрылысын сипаттау;
10.2.1.2 аталық және аналық жыныс жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу;
10.2.1.3 жыныстық жетілу кезеңіндегі екінші реттік жыныстық белгілердің дамуын сипаттау;
10.2.1.4 менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау;
10.2.1.5 контрацепция-ның маңызы мен түрлерін түсіндіру;
10.2.1.6 жыныстық жолмен таралатын аурулардың салдары мен алдын алу шараларын түсіндіру

2.2 Жасушалық айналым

7.2.2.1
әртүрлі ағзалар түрлеріндегі хромосомалардың санын салыстыру;
7.2.2.2
сомалық және жыныс жасушаларындағы хромосомалар сандарын атау

8.2.2.1
тірі ағзалардың өсуі мен дамуы үшін митоз бен мейоздың маңызын түсіндіру

9.2.2.1
әртүрлі ағзалар түрлеріндегі хромосомалардың санын салыстыру;
9.2.2.2 сомалық және жыныс жасушаларындағы хромосомалар сандарын ажырату;
9.2.2.3 хромосома және хроматин ұғымдарының айырмашылығын білу

10.2.2.1 жасушалық айналымның интерфаза кезеңіндегі жүретін процестерді түсіндіру;
10.2.2.2 митоздың кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.3
мейоз кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.4
митоз бен мейоз процесін салыстыру

2.3 Өсу және даму

7.2.3.1 ағзадардың өсу мен даму процестерін сипаттау;
7.2.3.2 өсімдіктердің ұзарып және жуандап өсу процесін зерттеу;
7.2.3.3 өсімдіктер мен жануарлардың онтогенез кезеңдерін ажырату

8.2.3.1 ағзадардың өсу мен даму процестерін салыстыру;
8.2.3.2 жәндіктердің өсу және даму процестерін зерттеу;
8.2.3.3 өсімдіктер мен жануарлардың онтогенез кезеңдерін зерделеу;
8.2.3.4 жануарлардың онтогенезіндегі тура және түрленіп даму типтерін салыстыру

9.2.3.1 эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттау;
9.2.3.2
әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасқан мүшелер мен ұлпалар дифференциасын сипаттау

10.2.3.1 ұрықтың дамуындағы плацентаның маңызын түсіндіру;
10.2.3.2
ұрық пен эмбрионның дамуын салыстыру;
10.2.3.3
адам ұрығының дамуына шылым шегу, алкоголь мен басқа есірткілер әсерінің салдарын түсіндіру

2.4 Тұқым қуалаушы-лық пен өзгергіштік заңдылық-тары

7.2.4.1 тұқымқуалаушылық, өзгергіштік, ДНҚ ұғымдарын білу;
7.2.4.2
ДНҚ маңызы мен қызметін түсіну;
7.2.4.3 ген, хромосома түсініктерін білу;
7.2.4.4
тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді, мутациялар мен модификацияларды білу
7.2.4.5 соматикалық және жыныс жасушаларындағы хромосомалар жиынтығының айырмашылығын түсіну

8.2.4.1
адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу;
8.2.4.2
үздік және үздіксіз өзгергіштікке мысал келтіру;
8.2.4.3 белгілерді анықтаудағы гендердің рөлін түсіндіру;
8.2.4.4 хромосомадағы генетикалық ақпарат ДНК-ның маңызын түсіндіру

9.2.4.1
тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы ролін дәйектеу;
9.2.4.2
ағзалар селекциясы үшін қолдан сұрыптаудың маңызын сипаттау;
9.2.4.3
мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу тегінің орталықтарын оқып білу;
9.2.4.4 маңызды мәдени өсімдіктер іріктемелері мен үй жануарлары қолтұқымын сипаттау

10.2.4.1 генетиканың дамуымен қалыптасуындағы Мендель зерттеулерінің рөлін бағалау;
10.2.4.2 моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін тұжырымдау және моногибридті будандастыруға есептер шығару;
10.2.4.3 дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін негіздерін дәлелдеу және есептер шығару;
10.2.4.4 толық және толымсыз доминатты-лықты салыстыру:
10.2.4.5 талдаушы шағылыстырудың маңыздылығын бағалау;
10.2.4.6 жынысты анықтау теориясын сипаттау;
10.2.4.7 жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау;
10.2.4.8 адамның қан тобының тұқымқуала-уын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру;
10.2.4.9 адам генетикасын зерттеудің негізгі әдістерін сипаттау;
10.2.4.10 шежіре сызбасын құру;
10.2.4.11 мәдени өсімдіктердің өнімділігін арттыру үшін заманауи ауылшаруашылық технологиялардың қолданылуын зерттеу

2.5 Эволюциялық даму мен селекция негіздері

7.2.5.1 жыныссыз және жыныстық көбеюдің биологиялық маңызын білу;
7.2.5.2 белгілерді анықтаудағы гендердің рөлін білу

8.2.5.1
түр ұғымын білу;
8.2.5.2 табиғи сұрыптауды, жасанды сұрыптауды түсіну;
8.2.5.3 Ч.Дарвиннің саяхаты туралы білу

9.2.5.1. түрлердің пайда болу жағдайларын түсіну;
9.2.5.2 эволюция ұғымын, эволюцияның қозғаушы күштерін білу;
9.2.5.3
табиғи сұрыптау мен жасанды сұрыптауды ажырату және мысалдар келтіру

9.2.5.1 К.Линней мен Ж.Б.Ламарк еңбектері-нің негізгі қағидаларын оқып зерттеу;
9.2.5.2 эволюциялық ілімнің қалыптасуындағы Ч.Дарвин еңбектері-нің рөлін түсіндіру;
9.2.5.3 эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау;
9.2.5.4 ағзалардың бейімделушілігіндегі табиғи сұрыпталудың рөлін сипаттау;
9.2.5.5 түрдің құрылымы мен критерийлерін сипаттау;
9.2.5.6 түр түзілу процесін түсіндіру;
9.2.5.7 Жердегі тіршіліктің дамуының негізгі кезеңдерін оқып білу

      3) "Ағзалар мен қоршаған орта" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1 Биосфера, экожүйе, популяция

7.3.1.1 жергілікті жер экожүйесі қоршаған орта факторларының тірі ағзаларының тіршілік әрекеті мен таралуына әсерін зерттеу;
7.3.1.2
табиғи қоректік тізбектерді салыстыру;
7.3.1.3
қоректік тізбекті және қоректік торларды құру;
7.3.1.4 экологиялық сукцессия процесін сипаттау

8.3.1.1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау;
8.3.1.2
су және құрлық экожүйелерін салыстыру;
8.3.1.3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау

9.3.1.1 ағзалардың түрлі тірі қалу тәсілдерін зерттеу;
9.3.1.2 жыртқыш-құрбан қарым-қатынасы мысалында популяция санының өзгеру себептерін орнату;
9.3.1.3
тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлерін сипаттау;
9.3.1.4
тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдай-ларына бейімделу механизмдерін түсіндіру

10.3.1.1 популяция өсімінің экспоненциалдық және сигмоидтік үлгілерінің қисық сызықтарының графиктерін талдау;
10.3.1.2 энергия ағымының тиімділігін есептеу;
10.3.1.3 энергия, биомасса және сандар пирамидаларын салыстыру;
10.3.1.4
азот пен көміртек айналымының табиғаттағы сызбасын құру

3.2
Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

7.3.2.1
адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынастарды сипаттау;
7.3.2.2 экожүйеге жағымсыз әсер ететін адам тіршілігінің шаруашылық салаларынан мысалдар келтіру;
7.3.2.3 Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың өсімдіктері мен жануарларын сипаттау;
7.3.2.4 Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жергілікті өңірдің жануарлары мен өсімдіктеріне мысал келтіру

8.3.2.1
адамның табиғаттағы рөлін түсіну;
8.3.2.2 Қазақстанның экологиялық мәселелерін білу мен түсіну және оларды шешу жолдарын ұсыну

9.3.2.1 биологиялық әртүрлілікті сақтаудың және қолдауды қажеттіктің себептерін негіздеу;
9.3.2.2 Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалау;
9.3.2.3 Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіру

10.3.2.1 пайдалы қазбалар өндірудің және қайта өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.3.2.2 пестицидтерді пайдаланудың, қоршаған ортаға мен адам денсаулығы әсерін түсіндіру;
10.3.2.3 жылыжай эффектісінің тірі ағзаларға әсерін түсіндіру;
10.3.2.4 озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру

      4) "Қолданбалы кіріктірілген ғылымдар" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1 Молекулалық биология мен биохимия

7.4.1.1
судың қасиеті мен тірі ағзалар тіршілігі үшін маңызын сипаттау;
7.4.1.2
тірі ағзалар тіршілік әрекеті үшін микро- және макроэлементтердің ролін сипаттау;
7.4.1.3
азық-түліктер құрамындағы нәруыз, май, көмірсулардың бар болуын дәлелдеу;
7.4.1.4 минералды тыңайтқыштардағы азот, калий және фосфордың өсімдіктер үшін маңызын зерделеу

8.4.1.1 биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау;
8.4.1.2 көмірсулар мен липидтердің биологиялық қызметтерін сипаттау;
8.4.1.3 нәруыздардың қасиеттері мен биологиялық қызметтерін сипаттау;
8.4.1.4
азық-түліктер құрамындағы нәруыз, май, көмірсулардың бар болуын дәлелдеу;

9.4.1.1 биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау;
9.4.1.2 көмірсулар мен липидтердің биологиялық қызметтерін сипаттау;
9.4.1.3 нәруыздардың қасиеттері мен биологиялық қызметтерін сипаттау;
9.4.1.4 өсімдіктерге арналған минералды тыңайтқыштардағы азоттың, калийдің және фосфордың маңызын дәлелдеу

10.4.1.1 ферменттің әрекет ету механизмін сипаттау;
10.4.1.2 дезоксирибонуклеин қышқылы молекуласының қос шиыршықты құрылымын сипаттау;
10.4.1.3 дезоксирибонуклеин қышқылының молекуласын құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу;
10.4.1.4 нәруыз молекуласын үлгілеу

4.2 Жасушалық биология

7.4.2.1
жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі құрылысын білу;
7.4.2.2 жануарлар және өсімдіктер жасушаларын ажырату

8.4.2.1
өсімдік және жануар ұлпаларын жіктеу;
8.4.2.2 прокариот және эукариот жасушаларының құрылысын салыстыру

9.4.2.1
жасуша органоидтарының қызметін түсіндіру;
9.4.2.2 жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу

10.4.2.1 өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылысы мен қызметін түсіндіру;
10.4.2.2 микрофотографияны қолданып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу

4.3 Микробиология және биотехнология

7.4.3.1 бактериялар формаларының әртүрлілігін сипаттау;
7.4.3.2
ірімшік және йогурт өндірісін зерттеу;
7.4.3.3 антибиотиктер, антисептиктер мен залалсыздандыру өнімдерінің қолданылуын сипаттау;
7.4.3.4 вирустардың тіршіліктің жасушасыз формасы екендігін түсіндіру

8.4.3.1 қарапайымдылар, бактериялар, саңырауқұлақтар, вирустармен туындайтын аурулардың ерекшеліктері мен алдын алу шараларын сипаттау

9.4.3.1 қойларды клондау әдісін зерделеу;
9.4.3.2
дәрі-дәрмектер мен басқа да өнімдерді алу үшін биотехнологияның маңызын түсіну

10.4.3.1 инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық процестің жалпы сызбасын сипаттау;
10.4.3.2 биотехнологияда өндірілетін өнімдерге мысал келтіру

4.4 Биофизика

7.4.4.1 буынаяқтылардың, құрттардың, моллюскалардың қозғалысын зерделеу

8.4.4.1
тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктерін зерттеу

9.4.4.1
негізгі бұлшық еттердің, қол қимылдарының жұмысын зерттеу;
9.4.4.2 статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттердің шаршау процесін сипаттау

10.4.4.1
тірі ағзалардағы электрлі процестерді түсіндіру;
10.4.4.2 "компьютер-ми" интерфейс технологиясының ерекшеліктерін түсіндіру

      34. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      35. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Есту қабілеті зақымдалған
(нашар еститін, кейін естімей
қалған) білім алушыларға
арналған негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10 сыныптары
үшін "Биология" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
Үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

3.1 Биосфера және экожүйелер
3.2 Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

Ортаның экологиялық факторлары: абиотикалық (температура, жарық, рН, ылғалдылық) биотикалық (микроағзалар, жануарлар, өсімдіктер). Зертханалық жұмыс "Жергілікті жердің экожүйелерін зерттеу (мектеп ауласы мысалында)"

7.3.1.1 қоршаған орта факторларын сипаттау;
7.3.1.2 жергілікті жер экожүйесі қоршаған орта факторларының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті мен таралуына әсерін зерттеу

Қоректік тізбектер және қоректік торлар.
Модельдеу "Қоректік тізбек пен торды құру"

7.3.1.3 табиғи қоректік тізбектерді салыстыру;
7.3.1.4 қоректік тізбектер және қоректік торларды құрастыру

Экологиялық сукцессиялар: Бірінші және екінші реттік сукцессиялар. Экожүйелердің алмасуы

7.3.1.5 экологиялық сукцессия процесін сипаттау

Адам экожүйенің бір бөлігі. Антропогендік фактор

7.3.2.1 адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынастарды сипаттау

Адам әрекеттерінің экожүйеге жағымсыз әсері

7.3.2.2 экожүйеге жағымсыз әсер ететін адам тіршілігінің салаларына мысалдар келтіру

Қазақстанда ерекше қорғалатын аймақтар. Жергілікті жердің ерекше қорғалатын аймақтары

7.3.2.3 Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аймақтарының өсімдіктері мен жануарларын сипаттау

Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы. Жергілікті өңірдің ҚР Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктері

7.3.2.4 жергілікті өңірдің Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктеріне мысал келтіру

1.1 Тірі ағзаларды жүйелеу

Тірі ағзалардың бес патшалығына жалпы сипаттама: прокариоттар, протисталар, саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар. Өсімдіктер мен жануарлардың негізгі жүйелік топтары: Патшалықтар. Типтер. Бөлімдер. Кластар. Өсімдіктер мен жануарларды жүйелеудің маңызы

7.1.1.1 жүйелеудің маңызын түсіндіру;
7.1.1.2 жүйелеуде тірі ағзалардың орнын анықтау

Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың сыртқы құрылысындағы ерекшеліктер. ТЖБ-1

7.1.1.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының ерекшеліктерін сипаттау

2-тоқсан


Дихотомиялық әдіс. Дихотомиялық кілттерді қолдану.

7.1.1.4 жекелеген ағзаларға қарапайым дихотомиялық кілттерді қолдану

4.2 Жасушалық биология

Жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі түсініктері. Өсімдіктер және жануарлар жасушаларын салыстыру. Жарық микроскобынан көрінетін жасуша құрылымдары: пластидтер, вакуоль, ядро, цитоплазма, жасушалық мембрана, жасушалық қабырға

7.4.2.1 "жасуша", "ұлпа", "мүше", "мүшелер жүйесі" ұғымдарын түсіндіру;
7.4.2.2 өсімдіктер және жануарлар жасушаларын ажырату

4.1 Су және органикалық заттар

Судың қасиеттері: беттік керілу, судың қозғалысы, еріткіштігі, қайнау және балқу температурасы, жылусыйымдылығы. Судың биологиялық маңызы және оның еріткіш ретіндегі, температураны сақтау мен реттеудегі ролі. Зертханалық жұмыс "Судың тірі ағзалар үшін маңызы мен қасиеттерін зерттеу". Микро- (мырыш, темір, селен, фтор) және макроэлементтердің (магний, кальций, калий, фосфор) тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы

7.4.1.1 судың қасиеті мен тірі ағзалар үшін маңызын сипаттау;
7.4.1.2 тірі ағзалар тіршілік әрекеттері үшін микро- және макроэлементтердің ролін сипаттау

Азық-түліктердегі органикалық заттар: нәруыздар, майлар, көмірсулар. Зертханалық жұмыс "Азық-түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар болуын зерттеу"

7.4.1.3 азық-түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар екендігін дәлелдеу

Өсімдіктерде макроэлементтердің тапшылығы (азот, калий, фосфор,). Тыңайтқыштар: органикалық және минералдық (азотты, калийлі және фосфорлы). ТЖБ-1

7.4.1.4 минералды тыңайтқыштардағы азот, калий және фосфордың өсімдіктер үшін маңызын танып білу

1.3 Заттардың тасымалдануы

Заттар тасымалдануының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Заттардың тасымалдануына қатысатын тірі ағзалардың мүшелері мен мүшелер жүйесі

7.1.3.1 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызын түсіндіру;
7.1.3.2 өсімдіктерде заттардың тасымалын қамтамасыз ететін мүшелерді танып білу

3-тоқсан


Сабақ және тамыр. Сабақтың ішкі құрылысы: қабық, камбий, сүрек, өзек. Тамыр аймақтары: бөліну, өсу, сору және өткізу аймақтары.
Тамырдың ішкі құрылысы: флоэма, ксилема, камбий. Зертханалық жұмыс "Сабақтың ішкі құрылысын зерттеу". Зертханалық жұмыс "Тамыр аймақтарын зерттеу"

7.1.3.3 тамыр және сабақтың ішкі құрылысын зерттеу;
7.1.3.4 тамыр және сабақтың құрылысы мен қызметі арасындағы байланысты сипаттау

Ксилема, флоэма және олардың құрылымдық элементтері

7.1.3.5 флоэма мен ксилеманың элементтерін құрылысын салыстыру

Жануарлардағы қанайналым мүшелері: буылтық құрттар, ұлулар, буынаяқтылар және омыртқалылар

7.1.3.6 жануарларда заттар тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу

1.2 Тірі ағзалардың қоректенуі

Жапырақтың құрылысы мен қызметі. Жапырақтың ішкі құрылысы. Лептесік. Жапырақ фотосинтездеуші негізгі арнайы мүше. Судың булануы мен газдардың алмасуы

7.1.2.1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау, құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттау

Фотосинтезге қажетті жағдайлар. Зертханалық жұмыс "Фотосинтез процесіне қажетті жағдайларды зерттеу"

7.1.2.2 фотосинтез процесіне қажетті жағдайларды зерттеу

1.4 Тыныс алу

Өсімдіктер мен жануарлар үшін тыныс алудың маңызы. Тыныс алу - энергия көзі. Тыныс алу типтері: анаэробты және аэробты.
Анаэробты және аэробты тынысалуды салыстыру: оттегінің қатысында/қатысынсыз, статикалық/динамикалық жұмыс, жылықанды/суыққанды жануарлар

7.1.4.1 тірі ағзалардағы тыныс алу маңызын сипаттау;
7.1.4.2 анаэробты және аэробты тыныс алу типтерін ажырату

Өсімдіктердің тыныс алуы. Тұқымның немесе өскіндердің тынысалуы мысалында.
Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердің тынысалуын зерттеу"

7.1.4.3 өсімдіктердегі тыныс алуды зерттеу

Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүше-лері (бунақденелілердің демтүтік-тері, балықтарының желбезектері, құстардың және сүтқоректілердің өкпесі). Модельдеу "Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тынысалу жүйесі мүшелерін салыстыру"

7.1.4.4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерін салыстыру

Тынысалу мүшелері. Адамның тынысалу жолдарының құрылысы мен газалмасу мүшелері

7.1.4.5 адамның тыныс алу мүшелерінің құрылыс ерекшеліктерін танып білу

Тыныс алу мүшелерінің аурулары. Тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдары (өкпе обыры, астма, бронхит, туберкулез, тұмау). ТЖБ-3

7.1.4.6 тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдарын түсіндіру

4-тоқсан

1.5 Бөліп шығару

Бөліп шығарудың тірі ағзалар үшін маңызы. Жануарлардағы бөліп шығару өнімдері. Зат алмасудың соңғы өнімдері

7.1.5.1 ағзалардың тіршілік әрекетінде бөліп шығарудың маңыздылығын түсіндіру

Өсімдіктердегі бөліп шығару өнімдері: тыныс алу мен фотосинтездің бастапқы және соңғы өнімдері. Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердің тынысалу ерекшеліктерін өскіндер мысалында зерттеу"

7.1.5.2 өсімдіктердегі бөліп шығару ерекшеліктерін зерттеу

Жануарлардың бөліп шығару жүйелері. Жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

7.1.5.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

1.6 Қозғалыс

Өсімдіктердің қозғалысы. Қозға-лыстың өсімдіктер тіршілігіндегі маңызы. Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері (тропизмдер, таксистер, өсу қозғалыстары). Өсімдіктердің өсуі мен дамуына жарықтың әсері. Жарықтың түсу деңгейіне қарай өсімдіктердің бейімделуі. Фотопериодизм күннің жарық түсу ұзақтығына ағзалардың бейімделуі

7.1.6.1 өсімдіктердің қозғалысы себептерін түсіндіріп, қозғалыстың маңызын сипаттау (тропизмдер, таксистер);
7.1.6.2 жарықтың өсімдіктердің дамуына әсерін түсіндіру;
7.1.6.3 өсімдіктердегі фотопериодизм ролін сипаттау

Жануарлардың қозғалыс мүшелері. Тірі ағзалардағы қозғалыстың рөлі. Жануарлардың қозғалу тәсілдеріне мысалдар. Жануарлардың мекен ортасы мен қозғалыстәсілдері арасындағы байланыстарды анықтау

7.1.6.4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың қозғалыс мүшелерін салыстыру

1.7 Үйлесім және реттелу

Жүйке жүйесінің типтерін салыстыру: диффузиялы, сатылы, түйнекті, түтіктәрізді

7.1.7.1 жануарлардың жүйке жүйесінің типтерін салыстыру

Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі. Нейронның құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері

7.1.7.2 жүйке жүйесінің қызметін және құрылымдық компоненттерін атау;
7.1.7.3 жүйке жасушасының компоненттерін анықтау

Жүйке жүйесінің орталық және шеткі бөлімдері. Жұлын. Ми. Ми бөлімдерінің құрылысы мен қызметтері: сопақша ми, артқы (ми көпірі, мишық), орталық және аралық ми. Үлкен ми сыңарлары

7.1.7.4 орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметтерін салыстыру

Рефлекстік доға: рецептор, сезгіш, аралық, қозғалыс нейрондары, жұмыс мүшесі. Зертханалық жұмыс "Тізе рефлексі"

7.1.7.5 рефлекстік доғаны зерттеу

Мінез-құлықтың рефлекторлық табиғыты: шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі

7.1.7.6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру

Ішкі мүшелер жұмысының жүйкелік реттелуі

7.1.7.7 вегетативті жүйке жүйесінің қызметін сипаттау

Адам ағзасы үшін ұйқының маңызы. Биологиялық ритмдер. Ұйқының кезеңдері: баяу және жылдам ұйқы. Жұмысқа қабілеттілік. Күн тәртібі. Оқу еңбегі мен дене еңбегінің гигиенасы. Күйзеліс. Күйзеліс жағдайларымен күрес және олардың алдын алу әдістері

7.1.7.8 ағзаның тіршілік әрекеттерінің қалпына келуіне және тынығуына ұйқының маңызын түсіндіру;
7.1.7.9 жақсы психикалық денсаулықты сақтаудың принциптерін сипаттау

Жүйке жүйесінің қызметіне алкаголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсері. ТЖБ-4

7.1.7.10 жүйке жүйесінің қызметіне алкаголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсерін түсіндіру

      2) 8-сынып:

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

2.4 Тұқымқуалау мен өзгергіштік

Адамда белгілердің тұқым қуалауында гендер мен ДНҚ рөлі.
Жүре пайда болған және тұқымқуалайтын белгілер. Хромосоманың құрылымы. Генетикалық материалды сақтаушы және тасымалдаушы ДНҚ жайлы түсінік.
Модельдеу "Адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу"

8.2.4.1 адам ағзасындағы тұқымқуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу;
8.2.4.2 үздік және үздіксіз өзгергіштікке мысал келтіру;
8.2.4.3 белгілерді анықтаудығы гендердің рөлін түсіндіру;
8.2.4.4 хромосомадағы генетикалық ақпарат дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) рөлін түсіндіру

Әртүрлі ағзалар түрлерінің хромосомалар саны.
Соматикалық және жыныс жасушалар. Гаплоидты және диплоидты хромосомалар жиыны

8.2.5.5 әртүрлі ағзалардағы хромосомалардың санын салыстыру;
8.2.4.6 соматикалық және жыныс хромосомаларындағы хромосомалар санын атау

2.1 Көбею

Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюі. Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюінің биологиялық маңызы

8.2.1.1 өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюін сипаттау

Өсімдіктердің өсімді жолмен көбеюі, оның түрлері және табиғаттағы биологиялық маңызы. Өсімдік өсіруде өсімді жолмен көбею тәсілдерін қолдану. Қалемшелеу, сұлатпа өркен, телу (қалемшелермен, көзшелермен), көбею ұлпаларымен.
Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердегі вегетативті көбею тәсілдері"

8.2.1.2 өсімдіктердің өсімді көбею тәсілдерін салыстыру

Гүл құрылысы. Тозаңдану түрлері. Гүлдеу және тозаңдану. Тозаңдану түрлері (өздігінен, айқас, жасанды). Өсімдіктердегі ұрықтану туралы түсінік және зиготаның түзілуі. Қосарлы ұрықтану. Қосарлы ұрықтанудың биологиялық маңызы

8.2.1.3 өздігінен және айқас тозаңданудың салыстырмалы артықшылықтарын сипаттау;
8.2.1.4 гүлді өсімдіктердегі қосарлы ұрықтанудың маңызын сипаттау

2.3 Өсу және даму

Ағзалардың жеке дамуы түсінігі. Өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдері. Бөліну, өсу, көбею, қартаю. Өсімдіктердің өсуі. Сабақтың ұзарып және жуандап өсуі. Камбийдің рөлі. Жылдық сақиналар.
Зертханалық жұмыс "Жылдық сақинаны санау"

8.2.3.1 ағзалардың өсу және даму процестерін сипаттау;
8.2.3.2 өсімдіктердің ұзарып және жуандап өсу процестерін зерттеу

Жануарлардағы тура және түрленіп даму онтогенез типтері. Бунақденелілердің шала және толық түрленіп дамуына мысалдар.
Модельдеу "Жануарлардағы онтогенез типтерін салыстыру"

8.2.3.3 өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдерін ажырату;
8.2.3.4 жануарлардағы тура және тура емес онтогенез типтерін салыстыру

4.3 Микробиология және биотехнология

Бактериялардың формаларының әртүрлілігі. Бактериялардың таралуы.
Зертханалық жұмыс "Пішен таяқшасының сыртқы пішінін қарастыру"
Бұршақ тұқымдастардың тамырындағы түйнек бактериялары

8.4.3.1 бактериялар формаларының әртүрлілігін сипаттау

Бактерияларды пайдалану. Табиғаттағы және адам өміріндегі бактериялардың маңызы.
Зертханалық жұмыс "Өндірісте йогурт және ірімшік жасауды зерттеу"

8.4.3.2 ірімшік және йогурт өндірісін зерттеу

Патогендермен күрес тәсілдері. Бактериялардың антибиотиктерге тұрақтылығы. Зертханалық жұмыс "Антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерін қолдануды зерттеу"

8.4.3.3 антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерінің қолданылуын сипаттау

Вирустар. Жасушасыз құрылым иелері вирустардың құрылыс ерекшеліктері

8.4.3.4 вирустардың тіршіліктің жасушасыз формасы екендігін түсіндіру

2-тоқсан

4.2 Жасушалық биология

Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, Гольджи аппараты, вакуоль

8.4.2.1 прокариот және эукариот жасушалардың құрылысын салыстыру

Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшықет, жүйке.
Зертханалық жұмыс "Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу".
Зертханалық жұмыс "Жануарлар ұлпаларын жіктеу"

8.4.2.2 өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларын жіктеу

4.1 Молекулярлық биология

Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық

8.4.1.1 биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау

Көмірсулар – энергия көзі. Глюкоза, сахароза, гликоген, крахмал, жасұнық пен хитиннің маңызы және қызметтері. Липидтердің қасиеттері мен қызметі.
Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз

8.4.1.2 көмірсулар мен липидтің құрылымы мен биологиялық қызметтерін сипаттау

Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері

8.4.1.3 нәруыздардың биологиялық құрылымы мен қызметі

1.1 Тірі ағзалардың көп түрлілігі

Зертханалық жұмыс "Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау. Балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар

8.1.1.1. балдырлар, мүктер, қырықжапырақ тәріздестер, ашық және жабықтұқымдыар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау

Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар

8.1.1.2 саңырауқұлақтардың негізгі белгілерін сипаттау

Зертханалық жұмыс "Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу"

8.1.1.3 даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді негізгі белгілеріне қарай ажырату

Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама.
Демонстрация "Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау"

8.1.1.4 буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану

3-тоқсан

1.2 Қоректену

Жауын құртының, сиырдың және адамның асқорыту жүйесінің құрылысы
Модельдеу "Адамның, сиырдың және жауынқұртының" асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру

8.1.2.1 омыртқасыз (жауынқұрт), күйіс қайыратын (сиыр) жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру

Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы.
Адамның асқорыту жолдарының құрылысы. Асқорыту бездері. Асқорыту мүшелерінің қызметі

8.1.2.2 тістердің құрылысы, әртүрлі типтері мен қызметтері арасындағы байланысты және тісті күту ережелерін сипаттау;
8.1.2.3 адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты анықтау

Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу

8.1.2.4 асқорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану себебін ашу

Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. А авитаминоздағы ақшам соқыр, В1 авитаминоздағы бери – бери ауруы, С авитаминоздағы қырқұлақ, Д авитаминоздағы мешел аурулары.
Зертханалық жұмыс "Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау"

8.1.2.5 адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау;
8.1.2.6 құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түлік тізімін жасау;
8.1.2.7 азық-түлік құрамындағы С дәруменін анықтау

1.3 Заттардың тасымалдануы

Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз.Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы

8.1.3.5 лимфа жүйесін және қан, ұлпа сұйықтығы мен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау

Қанның құрамы мен қызметі. Қан түйіршіктері: эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер. Плазма. Қанның қызметі: транспорттық, гомеостаздық, қорғаныштық

8.1.3.1 қан құрамы мен қызметін сипаттау

Зертханалық жұмыс "Әр түрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу". Қан жасушаларын формасына, мөлшеріне, санына және ядросының болуына қарай салыстыру

8.1.3.2 дайын микропрепараттар арқылы әр түрлі ағзалардың қан жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу

4 тоқсан


Жұқпалы аурулар және олардың алдын алу: амебалық қантышқақ, фитофтороз, оба, күл, лейшмания, герпес

8.1.3.4 қарапайымдылар, саңырауқұлақтар, бактериялар мен вирустар қоздыратынмен туындайтын аурулардың ерекшеліктерін сипаттау және алдын алу шараларын сипаттау

Иммунитет. Иммунитеттің түрлері: туа пайда болған және жүре пайда болған иммунитет. Екпенің (вакцин) түрлері және оның жасанды иммунитетті қалыптастырудағы маңызы. Жұқпалы аурулардың алдын алу

8.1.3.5 аурудың алдын алудағы вакцинацияның рөлін бағалау

Қан топтары. Қан құю. Резус – фактор. Агглютинация. Резус – конфликт

8.1.3.6 агглютинация және резус-конфликт механизмдерін түсіндіру

Буылтық құрттардың (жауын құрт), ұлулардың, буынаяқтылардың және омыртқалылардың жүрегі және қантамырларының құрылысы мен қызметі

8.1.3.7 жануарлар жүрегінің құрылысы мен қантамырлар жүйелерінің маңызын сипаттау;
8.1.3.8 қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі арасындағы байланысты орнату

Қантамырлар жүйесінің түрлері. Ашық және тұйық қанайналым жүйелері. Үлкен және кіші қанайналым шеңберлері. Адамның қанайналым жүйесі

8.1.3.9 жануарлардың қантамырлар жүйесі түрлерін сипаттау

Зертханалық жұмыс "Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу"

8.1.3.10 дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу

Жүрек-қантамырлар жүйесі аурулары (гипертония, инфаркт, тахикардия, ишемиялық ауру, атеросклероз, инсульт). Аурудың себептері: тұқым қуалайтын ауруларға бейімділік, салауатты өмір салтын дұрыс ұстанбау, т.б.

8.1.3.11 қантамыр жүйесі ауруларының себептері мен ауру белгілерін сипаттау

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1.4 Тыныс алу

Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу. Өкпедегі қанның оттекке қанығуы. Ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу. Қанның көмірқышқыл газына қанығуы, жасушаның оттекке қанығуы.

9.1.4.1 өкпе мен ұлпадағы газалмасу механизмдерін сипаттау

Тыныс алу және тыныс шығару механизмі. Кеуде қуысының құрылысы. Тыныс алуға және тыныс шығаруға қатысатын бұлшықеттер. Тыныс алу және тыныс шығарудағы көкеттің маңызы. Ауа жүретін жолдардағы қысымның өзгеруі.

9.1.4.2 тыныс алу және тыныс шығару механизмін түсіндіру

Тыныс алудың минуттық көлемі. Әр түрлі жастағы, физикалық дамыған, ер және әйел адамдардың өкпесінің тіршілік сыйымдылығы. Тынысалу қозғалыстарының жиілігі. Шылым шегудің өкпенің тіршілік сыйымдылығына әсері.
Зертханалық жұмыс "Өкпенің тіршілік сыйымдылығын зерттеу"

9.1.4.3 өкпенің тіршілік сыйымдылығын анықтау және қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі кезіндегі тыныс алудың минуттық көлемін анықтау

1.5 Бөліп шығару

Зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы (бүйрек, несепағар, қуық, несеп жолы) мен қызметі. Бөліпшығару және сүзу мүшелері. Бүйректің құрылысы (қыртысты және милы қабат, нефрон, пирамида, астауша, бүйрек өзекшелері)

9.1.5.1 адамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы мен қызметін сипаттау;
9.1.5.2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу

Терінің маңызы, құрылысы мен қызметі. Тер бөлінудің реттелуі

9.1.5.3 терінің құрылысы мен оның бөліп шығарудағы маңызын сипаттау

Тері ауруларының пайда болу себептері мен салдары (қышыма, теміреткі, безеу бөртпелері,). Белгілері мен алдын алу шаралары

9.1.5.4 тері ауруларының алдын алу шараларын түсіндіру

1.6 Қозғалыс

Адам қаңқасының құрылысы. Тірек-қимыл жүйесінің маңызы мен қызметі

9.1.6.1 тірек-қимыл жүйесінің қызметтерін сипаттау

Сүйектің макро - және микроскопиялық құрылысы. Сүйектің химиялық құрамы.
Зертханалық жұмыс "Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы". Демонстрация "Сүйектің химиялық құрамы"

9.1.6.2 сүйектің химиялық құрамын, макро және микроскопиялық құрылысын зерттеу

Сүйектің байланыс түрлері: қозғалмайтын, жартылай қозғалмалы, қозғалмалы

9.1.6.3 сүйектердің байланыс түрлерін салыстыру

Буынның құрылысы және қызметтері. Сүйек буындарының атқаратын қызметіне сәйкес бейімделуі

9.1.6.4 буынның әр түрлі типтерінің құрылысы және олардың қызметтерінің арасында байланыс орнату

2-тоқсан


Бұлшықет ұлпаларының құрылысы мен қызметі (бірыңғай салалы, көлденең жолақты қаңқа, көлденең жолақты жүрек). Зертханалық жұмыс "Бұлшықет ұлпаларының құрылысын зерттеу" Адам денесінің бұлшықеттерін жіктеу

9.1.6.5 бұлшық ет ұлпасының түрлері мен олардың қызметтерін сипаттау;
9.1.6.6 адам бұлшық еттерінің құрылысы мен бұлшықет топтарын оқып тану

Гиподинамия. Сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептері. Сымбаттың бұзылуы мен жалпақтабандылықтың алдын алу шаралары

9.1.6.7 гиподинамия салдарын атау;
9.1.6.8 сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептерін анықтау

4.4 Биофизика

Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты адамның қаңқа құрылысының ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты бұлшықеттің маңызы. Тік жүру кезіндегі дененің ауырлық орталығы. Адам денесіндегі иіндер

9.4.4.1 тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктерін зерттеу
9.4.4.2 статикалық және динамикалық жұмыс барысында бұлшықеттердің шаршау үрдісін сипаттау

1.7 Үйлесім және реттелу

Көру мүшелерінің құрылысы. Көрудің маңызы. Көру қызметінің бұзылуы. Көру гигиенасы.
Зертханалық жұмыс "Көру жітілігі мен көру аймағының шегін зерттеу"

9.1.7.1 көруді қабылдаудың ерекшеліктерін зерттеу және көру гигиенасы ережесін сипаттау

Есту мүшесінің құрылысы. Естудің маңызы. Естудің бұзылу себептері. Есту мүшесінің гигиенасы.
Зертханалық жұмыс "Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу". (құлақтың есту қабілетін анықтау)

9.1.7.2 дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу және есту гигиенасының ережелерін сипаттау

Таяқшаның, құтышаның және түкті жасушалардың құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс "Соқыр дақты анықтау, түстердің аралсуына тәжірибе, дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтуі"

9.1.7.3 көру және есту рецепторларының құрылымы мен қызметтерін сәйкестендіру

"Гормондар", "Гуморальдық реттелу" ұғымдары. Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасуы және қызметі. Бездерден бөлінетін гормондар

9.1.7.4 эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасқан жерлерін анықтау;
9.1.7.5 бездердің негізгі қызметтерін түсіндіру

Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындаған аурулар (гипо- және гиперфункция)

9.1.7.6 эндкриндік бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атау

Адам денесінде орналасқан тері рецепторлары (терморецепторлар, механорецепторлар, ноцицептор-лар). Зертханалық жұмыс "Тері сезімталдығын зерттеу"

9.1.7.7 терінің сезімталдығын зерттеу

Жылықанды жануарлардың тұрақты температураны сақтауындағы терінің ролі. Температураға сезімталдық. Терморецепторлардың температураның өзгеруіне бейімделуі

9.1.7.8 жылықанды жануарлардың дене температураны сақтаудағы терінің ролін сипаттау

3-тоқсан

2.1 Көбею

Митоз. Мейоз. Митоз бен мейоздың биологиялық маңызы

9.2.2.1 тірі ағзалардың тіршілік әрекетіндегі митоз бен мейоздың маңызын түсіндіру

Жануарлардың көбею формалары. Жыныссыз көбею типтері. Жынысты көбею

9.2.1.1 жануарлардың көбею тәсілдерін салыстыру

Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі. Гаметофит. Спорофит

9.2.1.2 мүктер мен қырықжапырақтардың мысалдарында жынысты және жыныссыз ұрпақтарының ерекшеліктерін түсіндіру

Ашықтұқымды және жабықтұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі

9.2.1.3 ашықтұқымды және жабықтұқымды өсімдіктердің тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру

2.3 Өсу және даму

Эмбрионалдық даму кезеңдері: бластула, гаструла, нейрула.
Ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануы. Органогенез

9.2.3.1 эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттау
9.2.3.2 әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасатын ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануын сипаттау

2.4 Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы маңызы. Өзгергіштік пен қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштік арасындағы өзара байланыс

9.2.4.1 тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы ролін дәйектеу

Қолдан сұрыптау және оның селекция үшін маңызы. Қолдан сұрыптау түрлері

9.2.4.2 ағзалар селекциясы үшін қолдан сұрыптаудың маңызын сипаттау

Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары

9.2.4.3 мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу тегінің орталықтарын оқып білу

Қазақстан территориясында кездесетін егістік дақылдар мен үй жануарларының қолтұқымдары. Маңызды белгілер

9.2.4.4 маңызды мәдени өсімдіктер іріктемелері мен үй жануарлары қолтұқымын сипаттау

3.1 Биосфера, экожүйе, популяция

Экожүйелердің компоненттері. Су және құрлық экожүйелері.
Модельдеу "Су және құрлық экожүйелерін салыстыру"

9.3.1.1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау;
9.3.1.2 су және құрлық экожүйелерін салыстыру

Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стрпатегиялары).
"Жыртқыш-жемтік" қарымқатынас түрі. Популяция санының өзгеруі

9.3.1.3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау;
9.3.1.4 ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдерін зерттеу;
9.3.1.5 жыртқыш-құрбан қарым-қатынасы мысалында популяция санының өзгеру себептерін анықтау

Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлері. Ағзалардың тікелей және жанама қарымқатынас түрлері. Қоршаған орта жағдайларының өзгерістеріне ағзалардың бейімделуі

9.3.1.6 тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлерін сипаттау;
9.3.1.7 тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына бейімделу механизмдерін түсіндіру

3.2 Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

Адамның табиғаттағы ролі. Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау. Биологиялық алуан түрлілікті сақтау. Дүниежүзілік Тұқым қоры

9.3.2.1 биологиялық әртүрлілікті сақтаудың және қолдауды қажеттіктің себептеріннегіздеу;
9.3.2.2 Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалау

Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары. Себептері мен салдарлары. Оларды шешу жолдары

9.3.2.3 Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіру

4-тоқсан

4.2 Жасушалық биология

Жасушаның негізгі компонент-терінің қызметтері. Жасуша құрылымдары: плазмалық мембрана, цитоплазма, ядро, эндоплазмалық тор, жасуша орталығы, рибосомалар, Гольджи аппараты мен лизосомалар, митохондрия, пластидтер, қозғалыс органоидтары, жасушаның қосындылары. Құрылыстары және атқаратын қызметтері

9.4.2.1 өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылысы мен қызметін түсіндіру

Жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу. Ұлғаю, актуальды өлшемі және суреттің нақты өлшемі. Өлшем бірліктерін СИ жүйесіне аудару (сантиметр-миллиметр-микрометр-нанометр). Модельдеу "Микрофотографияларды пайдаланып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу"

9.4.2.2 микрофотографияны қолданып, жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу

1.1 Тірі ағзалардың көп түрлілігі.
Биосфера және экожүйе

Әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлық номенклатураны қолдану. Зертханалық жұмыс "Анықтағыш көмегімен өсімдіктер мен жануарлар түрлерін (жергілікті регионның) анықтау"

9.1.1.1 әр түрлі түрлерді сипаттауда бинарлы номенклатураны қолдану;
9.1.1.2 - Өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін ерекшелік белгілері бойынша танып білу (анықтағыш бойынша)

Популяцияның өсуінің экспоненциалды және сигмоидты қисығы

9.3.1.1 популяция өсімінің экспоненциалдық және сигмоидтік үлгілерінің қисық сызықтарының графиктерін талдау

Экожүйедегі энергия тасымаланың тиімділігі. Энергия ағыны және қоректік тізбектер. Экологиялық пирамида түрлері

9.3.1.2 энергия ағымының тиімділігін есептеу;
9.3.1.3 энергия, биомасса және сандар пирамидаларын салыстыру

Табиғаттағы көміртек пен азот айналымы. Биосферадағы биохимиялық үрдістер. Топырақ пен шөгінді жыныстар түзудегі тірі ағзалардың рөлі

9.3.1.4 азот пен көміртектің табиғаттағы айналымының сызбасын құру

      4) 10-сынып:

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

3.2 Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

Пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері

10.3.2.1 Пайдалы қазбалар өндірудің және қайта өңдеудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Пестицидтердің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері.

10.3.2.2 пестицидтерді пайдаланудың қоршаған орта мен адам денсаулығына әсерін түсіндіру

Жылыжай эффектісі (булану) және озон қабатының жұқаруы. Дүниежүзілік мұхит деңгейінің, су мен атмосфера температурасының көтерілуінің тірі ағзаларға әсері

10.3.2.3 парниктік эффектінің тірі ағзаларға әсерін түсіндіру;
10.3.2.4 озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру

1.2 Қоректену

Ыдырау процесі. Асқорыту ферменттерінің әсері. Асқорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару

10.1.2.1 адамның асқорыту жолдарындағы процестерді сипаттау;
10.1.2.2 ас қорыту процесіндегі органикалық заттар мен сәйкесі ферменттердің арасындағы байланысты орнату

Ферменттердің әсер ету механизмі. Ферменттің белсенді орталығы. Зертханалық жұмыс "Ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу"

10.1.2.3 ферменттердің әрекет механизмын сипаттау

Өттің әсерінен майлардың эмульгациясы. Зертханалық жұмыс "Өттің әсерінен майлардың эмульгациялануын зерттеу"

10.1.2.4 өттің әсерінен майлардың эмульгациялануы процесін зерттеу

1.3 Заттар тасымалы

Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы

10.1.3.1 активті және пассивті тасымалдарды салыстыру

Сыртқы және ішкі факторлардың транспирацияға әсері. Зертханалық жұмыс "Транспирация процесі кезіндегі сыртқы факторларды (температура, ылғалдылық пен су буының қысымы, ауа қозғалысын) зерттеу. Зертханалық жұмыс "Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қатынасының (кутикула мен лептесіктер) транспирация процесіне әсері"

10.1.3.2 өсімдіктердегі транспирация процесінің мәнін түсіндіру;
10.1.3.3 ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттеу

Сыртқы факторлардың флоэмада зат тасымалына әсері: температура, ылғалдылық, жарық

10.1.3.4 сыртқы факторлардың флоэма арқылы заттардың тасымалдануына әсерін зерттеу

1.4 Тыныс алу

Анаэробты және аэробты тыныс алу. Анаэробты және аэробты тыны салу процестерін химиялық реакция теңдеулерін қолданып қарастыру. Анаэробты және аэробты тыныс алудың тиімділіктері

10.1.4.1 тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру

Аэробты, анаэробты тынысалу процестерімен байланысты бұлшық еттердің қажуы. Аэробты және анаэробты тынысалуға физикалық жүктемелердің әсері

10.1.4.2 бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу процестері арасындағы байланысты қарастыру

2-тоқсан

1.5 Бөліп шығару

Нефронның құрылысы және қызметі. Ультрафильтрация. Абсорбция және таңдамалы реабсорбция. Несептің құрамы. Фильтрация мен кері фильтрацияның себептері

10.1.5.1 нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау;
10.1.5.2 фильтрация және несептің түзілу үрдістерін сипаттау

Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар(кариес, іріңді ангина т.б.)

10.1.5.3 бүйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау

Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары

10.1.5.4 бүйрек және зәр шығару жүйесі ауруларының алдын алу жолдарын түсіндіру

Құрлықта, шөлде, тұщы және тұзды суларда тіршілік ететін тірі ағзалардың зат алмасуының соңғы өнімдері. Құрамында азоты бар органикалық заттардың ыдырау өнімдері: аммиак, несепнәр, несеп қышқылы

10.1.5.5 әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасудың соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату

1.7 Үйлесім және реттелу

Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар.
Модельдеу "Жүйке ұлпаларын зерттеу"

10.1.7.1 жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату;
10.1.7.2 жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдау

Миеленді, миеленсіз аксондарда жүйке импульстарының туындауы және өткізілуі. Өткізу жылдамдығы. Мембраналық потенциал, тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы. Модельдеу "Жүйке импульстарының туындауы мен таралу жылдамдығын зерттеу"

10.1.7.3 жүйке импульсінің туындауы мен өтуін сипаттау

Тірі ағзалардағы электрлік процестер. Электрорецепторлар және электрлі мүшелер

10.4.4.1 тірі ағзалардағы электрлік процестерді зерттеу

Тынысалу мен тыныс шығарудың реттелуі мысалында нейрогумо-ральдық реттелу механизмі. Жүйкелік және гуморальдық реттелуді салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі

10.1.7.4 нейрогуморалды реттелудің механизмін түсіндіру

Нейрокомпьютерлік интерфейс. Компьютер мен ми арасындағы ақпарат алмасу жүйесі

10.4.4.2 "компьютер-ми" интерфейс технологиясының ерекшеліктерін оқып білу

Гомеостазды тұрақты ұстаудың механизмдері

10.1.7.5 ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығын ұстаудағы гомеостазды сақтаудың механизмін түсіндіру

Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеуші. Зертханалық жұмыс "Ауксиннің өсімдіктерге әсерін зерттеу"

10.1.7.6 өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсер ететін заттардың әрекетін талдау

3-тоқсан

1.6 Қозғалыс

Бұлшық еттің жұмысы.
Демонстрация "Негізгі бұлшық еттердің жұмысын өзіндік бақылау, иық белдеуінің қол қозғалысындағы рөлі. Бұлшықет қозғалысын реттеу"
Зертханалық жұмыс "Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу"

10.1.6.1 қол бұлшық еттерінің максималды жұмыс күшін және күшке төзімділігін зерттеу;
10.1.6.2 бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу

4.1 Молекулярлық биология

Дезоксирибонуклеин қышқылының
молекулярлық құрылысының принцптері: нуклеотидтердің комплементарлылығы. Модельдеу "Дезоксирибонуклеин қышқылы" молекуласын құру"

10.4.1.1 дезоксирибонуклеин қышқылының молекуласының қос шиыршықты құрылымын сипаттау;
10.4.1.2 дезоксирибонуклеин қышқылының құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу

2.2 Жасушалық цикл

Интерфаза. Интерфаза кезеңдері: Gl, S және G2

10.2.2.1 жасуша айналымының интерфаза кезіндегі жүретін процестерді түсіндіру

Митоз. Митоз фазалары. Зертханалық жұмыс "Пияз тамыр ұшындағы жасушалардан митозды зерттеу"

10.2.2.2 митоздың кезеңдерін сипаттау

Митоз. Митоз фазалары. Мейоз бен митозды салыстыру.
Модельдеу "Митоз кезеңдерңн зерттеу"

10.2.2.3 мейоз кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.4 митоз және мейоз процестерін салыстыру

2.4 Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Мендель ашқан белгілердің тұқымқуалаузаңдылықтары Тұқымқуалаушылықты зерттеудің гибридологиялық әдісі

10.2.4.1 генетиканың дамуы мен қалыптасуындағы Мендель зерттеулерінің рөлін бағалау

Тұқымқуалаушылық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гаметалар тазалығы және оның цитологиялық негіздемесі. Моногибридті және дигибридті будандастыру. Басымдылық заңы. Ажырау заңы

10.2.4.2 моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару;
10.2.4.3 дигибридті будандасты-рудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару

Аллельді гендердің әрекеттесуі: толықжәне толымсыз. Доминантты-лық белгілердің пайда болуы. Талдаушы шағылыстыру ұғымы мен оның практикалық маңызы

10.2.4.4 толық және толымсыз доминаттылықты салыстыру;
10.2.4.5 талдаушы будандастыру-дың маңыздылығын бағалау

Жыныс генетикасы. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм

10.2.4.6 жынысты анықтау теориясын сипаттау;
10.2.4.7 жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау

Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор

10.2.4.8 адамның қан тобының тұқымқуалауын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру

Адам генетикасы. Адамның тұқым-қуалау белгілерін зерттеу әдістері. Адамның генетикалық аурулары-ның алдын алу. Модельдеу "Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру"

10.2.4.9 адам генетикасын зерттеудің негізгі әдістерін сипаттау;
10.2.4.10 шежіре сызбасын құру

Өнімділікті арттыратын заманауи ауыл шаруашылық технологиялары.
Өнімділігі жоғары ауыл шаруашылықты жүргізудің жаңа баламалы жолдары

10.2.4.11 мәдени өсімдіктердің өнімділігін арттыру үшін заманауи ауылшаруашылық технологияларды қолданылуын зерттеу

4-тоқсан

4.3 Микробиология және биотехнология

Биотехнологиялық процестін жалпы сызбасы және биотехнологияда алынатын өнімдері (медицинада, өнеркәсіпте және ауылшаруашылықта). Инсулин өндірісі

10.4.3.1 инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық процестің жалпы сызбасын сипаттау;
10.4.3.2 биотехнологияда өндірілетін өнімдерге мысал келтіру

2.1 Көбею

Адамның жыныс жүйесінің құрылымы мен қызметі

10.2.1.1 адамның жыныс жүйесінің құрылысын сипаттау

Зертханалық жұмыс "Аталық және аналық гаметалардың құрылысын зерттеу"

10.2.1.2 аталық және аналық жыныс жасушаларының құрылысын зерттеу

Екінші реттік жыныстық белгілер. Ұлдар мен қыздардың жыныстық жетілуі. Биологиялық және әлеуметтік жетілу

10.2.1.3 жыныстық жетілу кезеңіндегі екінші реттік жыныстық белгілердің дамуын сипаттау

Менструалдық цикл: менструалдық циклындағы эстроген мен прогестерон гормондарының маңызы

10.2.1.4 менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау

Контрацепция түрлері және олардың қолданылуы мен маңызы

10.2.1.5 контрацепцияның маңызы мен түрлерін түсіндіру

Жыныстық жолмен берілетін аурулар: жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС), сифилис, гонорея, гепатит В,С. Алдын алу шаралары

10.2.1.6 жыныстық жолмен таралатын аурулардың салдары мен алдын алу шараларын түсіндіру

2.3 Өсу және даму

Құрсақта даму. Ұрықтық дамудың алғашқы кезеңдері. Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы

10.2.3.1 ұрықтың дамуындағы плацентаның маңызын түсіндіру;
10.2.3.2 эмбрион мен ұрықтың дамуын салыстыру

Шылым шегу, есірткі мен ішімдіктің адам ұрығының дамуына тигізетін әсері

10.2.3.3 адам ұрығының дамуына шылым шегу, алкоголь мен басқа есірткілер әсерінің салдарын түсіндіру

2.5 Эволюциялық даму

Жердегі тіршіліктің пайда болуы кезеңдері

10.2.5.1 жердегі тіршіліктің дамуының негізгі кезеңдерін түсіндіру

Эволюциялық ұғымдардың қалыптасуы және дамуы. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің негізгі қағидалары. Эволюцияның қазіргі заман теориясының пайда болуы

10.2.5.2 К. Линней мен Ж.Б. Ламарк еңбектерінің негізгі қағидаларын түсіндіру;
10.2.5.3 Эволюция ілімінің қалыптасуындағы. Ч.Дарвин еңбектерінің ролін түсіндіру

Эволюцияның қозғаушы күштері. Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі бейімделушілік. Эволюциялық процестегі өзгергіштіктің (мутация-лық, комбинтивтік) рөлі. Табиғи сұрыпталу, оның түрлері (қозғаушы және тұрақтандырушы). Тіршілік үшін күрес (түрішілік, түраралық). Модельдеу "Бейімдел-гіштікті табиғи сұрыпталу нәтижесі ретінде зерттеу (көбелек)"

10.2.5.4 эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау;
10.2.5.5 ағзалардың бейімделудегі табиғи сұрыпталудың рөлін сипаттау

"Түр" ұғымының анықтамасы. Түр-дің құрылымы. Түр критерийлері. "Түр түзілу" ұғымы. Түр түзілудің тәсілдері мен механизмдері

10.2.5.6 түрдің құрылымы мен критерийлерін сипаттау;
10.2.5.7 түр түзілу процесін түсіндіру

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 651-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты: әлемнің физикалық бейнесі туралы түсінік қалыптастыру үшін оның негізгі заңдылықтарын меңгеру, табиғат туралы ғылыми білім жүйесін, табиғат объектілері мен құбылыстарының алуан түрлілігі, өркениеттің одан әрі дамуында ғылым жетістіктерін ұтымды пайдалану мүмкіндігін түсіну үшін, процестер заңдылықтары мен физика заңдары туралы.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) білім алушыларды ғылыми таным әдісімен және табиғат объектілері мен құбылыстарын зерттеу әдістерімен таныстыру;

      2) құбылыстарды сипаттайтын механикалық, жылу, электромагниттік және кванттық құбылыстар, физикалық шамалар туралы білімді меңгеру;

      3) өмірлік тәжірибеде кеңінен қолданылатын өлшеу құралдарын пайдалана отырып, оқушылардың табиғи құбылыстарды бақылау, зертханалық жұмыстар, тәжірибелер мен эксперименттік зерттеулер жүргізу біліктерін, дағдыларын қалыптастыру;

      4) табиғи құбылыс, эмпирикалық анықталған факт, проблема, болжам, теориялық қорытынды, эксперименттік тексеру нәтижесі сияқты жалпы ғылыми ұғымдарды меңгеру;

      5) адамның тұрмыстық, өндірістік және мәдени қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, ғылыми деректердің расталмаған ақпараттан айырмашылықтары мен ғылымның құндылығын түсіну.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) білім алушыларда негізгі ойлау операцияларын дамыту (талдау, жинақтау, салыстыру, жалпылау);

      2) ойлау тәсілдерін қалыптастыру (бастапқы деректерді талдау, іс-әрекетті жоспарлау, кезең-кезеңмен және қорытынды өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру);

      3) сөйлеу тілін дамыту, түсіндіріп айту кезінде тиісті терминологияны қолдана білу.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. "Физика" пәнін оқыту қарым-қатынас, тұлғаға бағыттылық және іс-әрекеттік тәсілдер қағидалары негізінде жүзеге асырылады.

      6. Физиканы оқу процесінде қарым-қатынас тәсілі білім алушылардың тапсырманы орындау барысында сұрақ жауап құрастыра білуді, амалдарды орындаудың дұрыс немесе қателігін дәлелдеу, есеп шығарудың кезеңдерін негіздеуді болжайды.

      арқылы жүзеге асып, келесідей сөйлеу дағдылары қалыптасады: білім алушылар физикалық терминдер мен ұғымдарды қолдана отырып, пікірлерін айтуды, тапсырманы орындау кезінде сұрақтар мен жауаптарды тұжырымдауды, орындалған әрекеттің дұрыстығы мен қатесін дәлелдеуді үйренеді, оқу тапсырмаларын шешу кезеңдерін негіздейді.

      7. Физиканы оқытудағы тұлғаға бағытталған тәсіл білім алушылардың танымдық іс-әрекетінің ішкі құрылымына негізделуді көздейді: тапсырмаларды қалай шешу керектігін білу, шығармашылық жұмыстарды орындау, өз жұмысының дұрыстығын тексеру, оны түзету және ол үшін қандай ақыл-ой операцияларын жасау керектігін білу.

      8. Физика сабақтарындағы әрекеттік тәсіл келесі жолдармен жүзеге асырылады:

      1) оқушыларды ойын, пікірталас-бағалау, зерттеу және рефлексиялық әрекеттерге тарту;

      2) сабақтардағы өмірлік жағдайларды талдау және модельдеу.

      9. Бағдарлама белгілі бір өмірлік мәліметтерге негізделген көптеген физикалық ұғымдарды игеруді қамтамасыз етеді, бұл ғылым мен практика арасындағы байланысты дұрыс түсінуге ықпал етеді.

      10. Физиканы меңгеру ойлау, есте сақтауды, зейінді, байқампаздықты дамытуға ықпал етеді, есту қабілеті нашар және кейіннен естімей қалған білім алушылардың логикалық ойлауын дамытуға, олардың ойларын дәл, анық және дұрыс жеткізе білуге үйрету үшін алғышарттар болып табылады.

      11. Бағдарлама тілдік материалдың синтаксистік семантикасын дамытуға, ұғымдарды анықтау тәсілдерін арнайы зерделеуге, әртүрлі құбылыстардың, себептіліктің, негізгі заңдардың, ережелердің, гипотетикалық пайымдаулардың өзара байланысын белгілеуге қатысты сөйлеу мәлімдемелерінің өзгергіштігін дамытуға бағытталған, бұл күнделікті пайымдар деңгейінен ғылыми ұғымдар деңгейіне өту мүмкіндігін қамтамасыз етеді, білім алушыларда ғылыми дүниетаным негіздерін қалыптастыру, бағдарламалық мәліметтерді өңдеу кезінде коммуникативтік бағыттылықты күшейту, ауызша материалды қабылдау тәсілдерін дамыту, оның ауызша және жазбаша жеткізу сапасын дамытады.

      12. Демонстрациялық тәжірибелер жүйесі білім алушыларға физикалық шамаларды өлшеу принциптерін түсінуді, өлшеу әдістері мен әдістерін, сондай-ақ қателіктерді талдау әдістерін меңгеруді қамтамасыз етеді.

      13. Физиканы меңгеруде бірнеше заңдылықтар қолданылатын есептер ерекше мәнге ие; әдетте, есептерді шешу, алдымен жалпы түрде және бірнеше заңдарды қолдануды қажет ететін есепті шешуде жүзеге асырылады, мұғалім есептерді шешудің үлгісін көрсетеді және үйде шешу үшін ұқсас тапсырмалар ұсынады.

      14. Оқытудың техникалық құралдары:

      1) деректерді жазуға, көрсетуге және талдауға арналған оқу бағдарламалық қамтамасыз ету, гальванометрлік датчик, схемаларды құрастыруға арналған электронды панель, айнымалы кернеу датчигі, қос диапазонды күш датчигі, цифрлік тұрақты ток қуат көзі, жарық датчигі, датчиктерді орайтын қамтама;

      2) Физика пәні бойынша тәжірибе жүргізу үшін 7-9 сыныптарға арналған экрандық-дыбыстық құралдар, электрондық плакаттар, электрондық оқулықтар, оқу-бағдарламалық кешен;

      3) физикалық эксперименттерді модельдеудің 3D бағдарламасы, зертханалық керек-жарақтар;

      4) көрсету амперметрі, барометр-анероид, көрсету ваттметрі, электрондық таразы, көрсету вольтметрі, бір полюсті ажыратқыш, U-тәрізді көрсету магниті, жолақты көрсету магниті;

      5) электр схемаларын жасауға арналған жиынтық, 5 шардан тұратын штативі бар маятниктердің жиынтығы, практикумға арналған конденсаторлар жиынтығы, жартылай өткізгіштер жиынтығы (диодтар), жартылай өткізгіштер жиынтығы (транзисторлар мен тиристорлар), сым резисторларының жиынтығы, механика бойынша жүктер жиынтығы, калориметриялық денелер жиынтығы, тең көлемдегі денелер жиынтығы, чемодандағы зертхана "Жылу құбылыстары" демонстрациялық жиынтығы;

      6) магнит өрісінде раманың айналуын көрсетуге арналған аспап, өткізгіштің кедергісінің оның ұзындығына, қимасына және материалына тәуелділігін көрсетуге арналған аспап;

      7) кестелер: "Электромагниттік толқындар шкаласы" кестесі; "Бірліктердің Халықаралық жүйесі" кестесі, "Қауіпсіздік техникасы ережелері" кестесі;

      8) компьютерлік түзету-дамыту ойындары мен бағдарламалар жиынтығы.

3-тарау. "Физика" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Физика" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағатты;

      2) 8-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағатты;

      3) 9-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағатты;

      4) 10-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағатты құрайды.

      16. Бағдарлама 8 бөлімді қамтиды:

      1) "Физикалық шамалар мен өлшеулер" бөлімі;

      2) "Механика" бөлімі;

      3) "Жылу физикасы" бөлімі;

      4) "Электр және магнетизм" бөлімі;

      5) "Геометриялық оптика" бөлімі;

      6) "Кванттық физика элементтері" бөлімі;

      7) "Астрономия негіздері" бөлімі;

      8) "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі" бөлімше.

      17. "Физикалық шамалар мен өлшеулер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) физика – табиғат туралы ғылым;

      2) физикалық шамалар;

      3) физикалық өлшеулер.

      18. "Механика" бөлімі бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) кинематика негіздері;

      2) динамика негіздері;

      3) сақталу заңдары;

      4) статика;

      5) тербелістер мен толқындар.

      19. "Жылу физикасы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) молекулалы-кинетикалық теория негіздері;

      2) термодинамика негіздері.

      20. "Электр және магнетизм" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) электростатика негіздері;

      2) электр тогы;

      3) магнит өрісі;

      4) электромагниттік толқындар және тербеліс.

      21. "Геометриялық оптика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) геометриялық оптика заңдары.

      22. "Кванттық физика элементтері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) атом мен атом ядросының құрылысы;

      2) радиоактивтілік;

      3) элементар бөлшектер.

      9. "Астрономия негіздері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Жер және Ғарыш;

      2) астрофизика элементтері.

      23. "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі" бөлімі келесідей бөлімшені қамтиды:

      1) физиканың дүниетанымдық мән.

      24. 7 сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Физика – табиғат туралы ғылым". Физика – табиғат туралы ғылым; табиғатты зерттеудің ғылыми әдістері.

      2) "Физикалық шамалар мен өлшеулер". Халықаралық бірліктер жүйесі; скаляр және векторлық физикалық шамалар; өлшеулер мен есептеулердің дәлдігі; үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу. Зертханалық жұмыс: № 1 зертханалық жұмыс: кішкентай денелердің өлшемін анықтау; № 2-зертханалық жұмыс: физикалық шамаларды өлшеу; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; аспап шкаласындағы бөліктің құнын анықтау.

      3) "Механикалық қозғалыс". Механикалық қозғалыс және оның сипаттамалары; санақ жүйесі; механикалық қозғалыстың салыстырмалылығы; түзусызықты бірқалыпты және бірқалыпсыз қозғалыстар; жылдамдық және орташа жылдамдықты есептеу; әртүрлі механикалық қозғалыстардың графиктік көрінісі. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; координатаның уақытқа тәуелділік графигін зерттеу;

      4) "Тығыздық". Масса және денелердің массасын өлшеу; дұрыс және дұрыс емес пішінді денелердің көлемін өлшеу; заттың тығыздығы және тығыздықтың өлшем бірлігі; тығыздықты есептеу; № 3 зертханалық жұмыс: сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын анықтау. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; электрондық және иіндік таразыларды қолданып, әр түрлі денелердің массасын анықтау; мензуркадағы сұйықтық көлемін анықтау;

      5) "Денелердің өзара әрекеттесуі". Инерция құбылысы; күш; тартылыс құбылысы және ауырлық күші; салмақ; деформация; серпімділік күші, Гук заңы; үйкеліс күші; үйкеліс әрекетін техникада ескеру; бір түзу бойымен денеге әсер еткен күштерді қосу. № 4 зертханалық жұмыс: серпімді деформацияларды зерделеу; № 5 зертханалық жұмыс: сырғанау үйкеліс күшін зерттеу; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; динамометр көмегімен өлшеу; ауырлық күшін зерттеу; түрлі денелердің созылуын зерттеу.

      6) "Қатты денелер, сұйықтар және газдардағы қысым". Газдардың, сұйықтардың және қатты денелердің молекулалық құрылымы; қатты денелердегі қысым; сұйықтар мен газдардағы қысым, Паскаль заңы; қатынас ыдыстар; гидравликалық машиналар; атмосфералық қысым, атмосфералық қысымды өлшеу; манометрлер, сорғылар; кері итеруші күш. № 6 зертханалық жұмыс: Архимед заңын зерделеу; № 7 зертханалық жұмыс: дененің сұйықта жүзу шарттарын анықтау; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; кез-келген пішінді қатынас ыдыстардағы бірдей және әртүрлі сұйықтардың беттерінің орналасуын зерттеу; атмосфералық қысымның бар екендігін зерттеу.

      7) "Жұмыс және қуат". Механикалық жұмыс; қуат. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; жұмыстың мәнін график бойынша анықтау; ауырлық күші мен үйкеліс күшінің жұмысын салыстыру; транспорт түрлерінің қуатын бағалау.

      8) "Энергия". Кинетикалық энергия; потенциалдық энергия; энергияның сақталуы және басқа түрге айналуы. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; үстел теннисіне арналған шариктің тебілу биіктігін анықтау;

      9) "Жай механизмдер". Жай механизмдер; дененің массалық центрі; иіндіктің тепе-теңдік шарты; пайдалы әрекет коэффициенті. № 8 зертханалық жұмыс: Жазық фигураның массалар центрін анықтау; № 9 зертханалық жұмыс: иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау; № 10 зертханалық жұмыс: көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін анықтау. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; түсірілген күштің айналу осіне дейінгі қашықтыққа тәуелділігін зерттеу;

      10) "Жер және Ғарыш". Аспан денелері туралы ғылым; Күн жүйесі; Күнтізбе негіздері (тәулік, ай, жыл).

      25. 8 сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Жылулық құбылыстар". Жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, диффузия; температура, оны өлшеу тәсілдері, температураның шкалалары; ішкi энергия, ішкi энергияны өзгерту тәсiлдерi; жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару; табиғаттағы және техникадағы жылу берілу; жылу құбылыстарының тірі ағзалардың өмірлеріндегі ролі; жылу мөлшері, заттың меншікті жылу сыйымдылығы; отынның энергиясы; отынның меншікті жану жылуы; жылу үдерістеріндегі энергияның сақталу және басқа түрге айналу заңы. №1 зертханалық жұмыс: әртүрлi температурадағы суларды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру; Практикалық жұмыстар: денені қыздыру үшін қажетті немесе оны суытқанда бөлінетін жылу мөлшерін есептеу; заттың меншікті жылу сыйымдылығын анықтау; заттың агрегаттық күйлері өзгерген кездегі жылу мөлшерін есептеу; заттың меншікті жылу сыйымдылығын анықтау; жылу мөлшерінің дене массасына тәуелділігін зерттеу; жылу мөлшерінің қыздыру температурасына тәуелділігін зерттеу; әртүрлі отынның жану тиімділігін бағалау;

      2) "Заттың агрегаттық күйлері". Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы; булану және конденсация; қаныққан және қанықпаған булар; қайнау, меншiктi булану жылуы; қайнау температурасының атмосфералық қысымға байланыстылығын анықтау. №2 зертханалық жұмыс: мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; заттың фазалық ауысу графигін зерттеу; мұздың балқу температурасын зерттеу; булану жылдамдығының әртүрлі факторларға тәуелділігін зерттеу;

      3) "Термодинамика негiздерi". Термодинамиканың бiрiншi заңы, газдың және будың жұмысы; жылу үдерістерінің қайтымсыздығы, термодинамиканың екінші заңы; жылу қозғалтқыштары; жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті; жылу машиналарын пайдаланудағы экологиялық мәселелер. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; ішкі энергияның механикалық энергияға айналуын зерттеу; жылулық тепе-теңдік орныққандағы энергияның сақталу заңын зерттеу;

      4) "Электростатика негіздері". Денелердің электрленуі, электр заряды; өткізгіштер мен диэлектриктер; электр зарядының сақталу заңы; қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi; Кулон заңы, элементар электр заряды; электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі; электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы, конденсатор. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; бір-бірінен қандай-да бір арақашықтықта орналасқан және жіңішке жіпке ілінген екі бірдей ауа шарының әрекеттесуін зерттеу; электроскопты жасау;

      5) "Тұрақты электр тогы. Электр тогы, электр тогы көздері; электр тізбегі және оның құрамды бөліктері, ток күшi, кернеу; тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы; өткiзгiштiң электр кедергiсi; өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат; өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу; электр тогының жұмысы мен қуаты; электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы; металдардағы электр кедергісінің температураға тәуелділігі, асқын өткізгіштік; электрқыздырғыш құралдар, кыздыру шамдары, қысқа тұйықталу, балқымалы сақтандырғыштар; электр тогының химиялық әсерi (Фарадейдiң заңы). №3 зертханалық жұмыс: электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшiн өлшеу; №4 зертханалық жұмыс: тiзбек бөлiгi үшiн ток күшінің кернеуге тәуелділігін зерттеу; №5 зертханалық жұмыс: өткiзгiштердi тiзбектей қосуды зерделеу; №6 зертханалық жұмыс: өткiзгiштердi параллель қосуды зерделеу; №7 зертханалық жұмыс: электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; тізбектегі ток күшін өлшеу; тізбек бөгіндегі кернеуді өлшеу; өткізгіш кедергісінің материал тегіне тәуелділігі; қыздыру шамының қуаты мен жұмысын өлшеу; тізбектей қосылған шамдардың ток қуатын зерттеу; параллель қосылған шамдардың ток қуатын зерттеу;

      6) "Электромагниттік құбылыстар". Тұрақты магниттер, магнит өрiсi; тогы бар түзу өткізгіштің магнит өрiсi; тогы бар шарғының магнит өрiсi; электромагниттер және оларды қолдану; магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш; электр өлшеуіш құралдар; электромагниттiк индукция, генераторлар. №8 зертханалық жұмыс: тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу; №9 зертханалық жұмыс: электрмагниттi құрастыру және оның әсерiн сынау; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; су компасын (құбылнамасын) жасау; магнит өрісінің түрлі материалдар арқылы өтуін зеттеу; түрлі тиындардың магниттік қасиеттерін зерттеу; үйкеліс арқылы магниттеу; магниттің қасиетіне температураның әсері;

      7) "Жарық құбылыстары". Жарықтың түзу сызықты таралу заңы; жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар; сфералық айналар, сфералық айна көмегімен кескін алу; жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы, толық ішкі шағылу; линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы; линзаның көмегімен кескiн алу; көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері; оптикалық аспаптар. №10 зертханалық жұмыс: шынының сыну көрсеткiшiн анықтау; №11 зертханалық жұмыс: жұқа линзаның фокустық қашықтығын анықтау; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; қарапайым перископты жасау; калейдоскопты жасау; жазық айнадағы кескінді зерттеу; ойыс айнаға түскен және шағылған стандартты сәулелердің жүрісі; жинағыш және шашыратқыш линзадағы негізгі сәулелердің жүрісі; көз бен фотоаппараттың оптикалық жүйелерін салыстыру;

      26. 9 сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Кинематика негіздері". Механикалық қозғалыс; векторлар және оларға амалдар қолдану, вектордың координаталар осьтеріне түсірілген проекциялары; түзусызықты теңайнымалы қозғалыс, үдеу; түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және орын ауыстыру; дененiң еркiн түсуi, еркiн түсу үдеуi; қисықсызықты қозғалыс; материялық нүктенiң шеңбер бойымен бiрқалыпты қозғалысы; сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар; центрге тартқыш үдеу. №1 зертханалық жұмыс: теңүдемелі қозғалыс кезiндегi дененiң үдеуiн анықтау; №2 зертханалық жұмыс: горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу; Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; денелердің қозғалысын сипаттау тәсілдері; қозғалыстың салыстырмалылығы;

      2) "Астрономия негіздері". Жұлдызды аспан; аспан сферасы, аспан координаталарының жүйесі; әртүрлі географиялық ендіктегі аспан шырақтарының көрінерлік қозғалысы, жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақыт; Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың қозғалыс заңдары; Күн жүйесі денесіне дейінгі ара қашықтықты параллакс әдісімен анықтау;

      3) "Динамика негіздері". Ньютонның бiрiншi заңы, инерциялық санақ жүйелерi; механикадағы күштер; Ньютонның екiншi заңы, масса; Ньютонның үшінші заңы; Бүкiләлемдiк тартылыс заңы; дененің салмағы, салмақсыздық; денелердiң ауырлық күшiнiң әрекетiнен қозғалуы; Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; күшті өлшеудің практикалық тәсілдері; жердің ауырлық өрісіндегі дене қозғалысының параметрлерін есептеу; дененің еркін түсу үдеуін өлшеу;

      4) "Сақталу заңдары". Дене импульсі және күш импульсі; импульстің сақталу заңы; реактивтi қозғалыс; механикалық жұмыс және энергия; энергияның сақталу және айналу заңы. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; дененің кинетикалық энергиясының өзгеруіне қатысты күштің жұмысын салыстыру; денелердің соқтығысуы кезіндегі импульстің сақталу заңын зерттеу;

      5) "Тербелістер және толқындар". Тербелмелі қозғалыс; тербелістер кезіндегі энергияның түрленуі; тербелмелі қозғалыстың теңдеуі; математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері; еркін және еріксіз тербелістер, резонанс; еркін электромагнитік тербелістер; толқындық қозғалыс; дыбыс, дыбыстың сипаттамалары, акустикалық резонанс; жаңғырық; электромагниттік толқындар; электромагниттік толқындар шкаласы. №3 зертханалық жұмыс: математикалық маятниктің көмегімен еркін түсу үдеуін анықтау; №4 зертханалық жұмыс: беттік толқындардың таралу жылдамдығын анықтау. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; әр түрлі маятниктер тербелісінің периодын есептеу; еркін және еріксіз тербелістерді зерттеу; толқындардың сипаттамасын зерттеу; ұялы телефонның жұмыс істеу принципі; аналогті сигналдың берілуі; Морзе әліппесі;

      6) "Атом құрылысы. Атомдық құбылыстар". Жылулық сәуле шығару; жарық кванттары туралы Планк гипотезасы; фотоэффект құбылысы; рентген сәулелері; радиоактивтілік; радиоактивті сәулеленудің табиғаты; Резерфорд тәжірибесі, атомның құрамы. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару;

      7) "Атом ядросы. Ядролық өзара әрекеттесу, ядролық күштер; массалар ақауы, атом ядросының байланыс энергиясы; ядролық реакциялар, радиоактивті ыдырау заңы; ауыр ядролардың бөлінуі, тізбекті ядролық реакция; ядролық реактор; термоядролық реакциялар; радиоизотоптар, радиациядан қорғану; элементар бөлшектер. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; радиоактивтi элементтердiң жартылай ыдырау периодын есептеу;

      8) "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі". Физика және астрономияның дүниетанымдық маңызы; экологиялық мәдениет.

      27. 10 сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) кинематика. Классикалық механиканың қолданылу шектері. Маңызды кинематикалық сипаттамалар - орын ауыстыру, жылдамдық, үдеу. Денелер мен қозғалыстардың негізгі модельдері. № 1 зертханалық жұмыс: дененің шеңбер бойымен қозғалысын анықтау;

      2) динамика. Денелердің өзара әрекеттесуі. Бүкiләлемдiк тартылыс заңы, Гук заңы, үйкеліс күші. Инерциялық санақ жүйелерi, Ньютонның механика заңы. № 2 зертханалық жұмыс: "Серіппенің қатаңдық коэффициентін өлшеу"; № 3 зертханалық жұмыс: "Сырғанау үйкеліс күш коэффициентін өлшеу". № 4 зертханалық жұмыс: "Горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу";

      3) механика. Механикалық қозғалыс және оның сипаттамасы. Механикалық қозғалыстың салыстырмалылығы. Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс. Галилейдің салыстырмалылық принципі. Бүкіләлемдік тартылыс және динамика заңдары. Классикалық механика заңдарының болжамды күші. Аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру және ғарыштық зерттеулерді дамыту үшін механика заңдарын қолдану. Классикалық механика заңдарының қолданылу шектері. № 1 зертханалық жұмыс: "Ауырлық күші мен серпімділік әсерінен дененің шеңбер бойымен қозғалысын анықтау". № 2 зертханалық жұмыс: "Ауырлық күші мен серпімділік әсерінен дене қозғалысы кезінде механикалық энергияны сақтау";

      4) механикалық сақталу заңдары. Материялық нүкте импульсі мен жүйесі. Импульстің сақталуы және айналуы. Аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру және ғарыштық зерттеулерді дамыту үшін механика заңдарын қолдану. Денелер жүйесінің механикалық энергиясы. Механикалық энергияның сақталу заңы. Күш жұмысы. №5 зертханалық жұмыс: "Механикалық энергияның сақталу заңын зерттеу";

      5) статика. Материалдық нүкте мен қатты дененің тепе-теңдігі. Тепе-теңдік шарттары. Күш моменті. № 6 зертханалық жұмыс: "Бірнеше күштердің әсерінен дененің тепе-теңдігін зерттеу";

      6) молекулалық физика. Зат құрылымының атомдық гипотезасының пайда болуы және оның эксперименттік дәлелдері. Абсолютті температура зат бөлшектерінің жылу қозғалысының орташа кинетикалық энергиясының өлшемі ретінде. Идеал газ моделі. Газ қысымы. Идеал газ күйінің теңдеуі. Сұйықтар мен қатты заттардың құрылысы мен қасиеттері. Тәртіп пен хаос. Табиғат процестерінің қайтымсыздығы. Жылу қозғалтқыштары және қоршаған ортаны қорғау. № 3 Зертханалық жұмыс: "Гей-Люссак заңын зерттеу";

      7) молекула-кинетикалық теория. Зат құрылымының молекулалық-кинетикалық теориясы (МКТ) және оның эксперименттік дәлелдері. Абсолютті температура зат бөлшектерінің жылу қозғалысының орташа кинетикалық энергиясының өлшемі ретінде. Идеал газ моделі. Газ қысымы. Идеал газ күйінің теңдеуі. Менделеев-Клапейрон теңдеуі. Изопроцестер. Заттың агрегаттық күйі. № 7 зертханалық жұмыс: "Гей-Люссак заңын зертханалық тексеру";

      8) электродинамика. Элементар электр заряды. Электр зарядының сақталу заңы. Кулон Заңы. Электр өрісі. Электр тогы. Толық тізбек үшін Ом заңы. Токтың магнит өрісі. Магнит өрісінің қозғалатын зарядталған бөлшектерге әсері. Электромагниттік индукция құбылысы. Электр және магнит өрістерінің өзара байланысы. Еркін электромагниттік тербелістер. Электромагниттік өріс. №4 зертханалық жұмыс: "Өткізгіштердің тізбекті және параллель қосылуын зерттеу". № 5 зертханалық жұмыс: "ЭҚК және ток көзінің ішкі кедергісін өлшеу";

      9) Термодинамика негіздері. Ішкі энергия. Жұмыс және жылу өткізу ішкі энергияны өзгерту әдісі ретінде. Термодинамиканың бірінші заңы. Жылу процестерінің қайтымсыздығы. Жылу машиналарының жұмыс істеу принциптері;

      10) Электростатика. Электр өрісі. Кулон Заңы. Электростатикалық өрістің кернеулігі мен потенциалы. Өткізгіштер, жартылай өткізгіштер және диэлектриктер. Конденсатор;

      11) Тұрақты электр тогы заңдары. Тұрақты электр тогы. Электрқозғаушы күші. Толық тізбек үшін Ом заңы. № 8 зертханалық жұмыс: "Өткізгіштердің тізбекті және параллель қосылуын зерттеу". № 9 зертханалық жұмыс: "ЭҚК және ток көзінің ішкі кедергісін өлшеу";

      12) Әртүрлі ортадағы электр тогы. Өткізгіштердегі, электролиттердегі, жартылай өткізгіштердегі, газдардағы және вакуумдағы электр тогы.

4 тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      28. Бағдарламада оқыту мақсаттары кодтық белгімен белгіленді. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сандар бөлім және бөлімше ретін, төртінші сан бөлімшедегі оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.4. кодында "7" – сынып, "2.1" – екінші бөлімнің бірінші бөлімшесі, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      29. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Физикалық шамалар мен өлшеулер" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1
Физика –табиғат туралы ғылым

7.1.1.1
физикалық құбылыстарға мысал келтіру;
7.1.1.2
табиғатты зерттеудің әдістерін атау



10.1.1.1
классикалық механиканың қолданылу шегін білу;
10.1.1.2
маңызды кинематикалық сипаттамалар - орын ауыстыру, жылдамдық, үдеуді білу

1.2
Физикалық шамалар

7.1.2.1
физикалық шамаларды олардың Халықаралық жүйесіндегі өлшем бірліктерімен сәйкестендіруді меңгеру
7.1.2.2
скаляр және векторлық физикалық шамаларды ажырату және мысалдар келтіру
7.1.2.3
үлкен және кіші сандарды жазған кезде еселік және үлестік қосымшаларды білу және қолдану;


9.1.2.4
түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және үдеу формулаларын есептер шығаруда қолдану

10.1.2.1
денелер мен қозғалыстардың негізгі модельдерін көрсете білу;
10.1.2.2
физикалық өлшеулерді білу

1.3
Физикалық өлшеулер

7.1.3.1
дененің ұзындығын,көлемін, температурасын және уақытты өлшеу,өлшеу нәтижелерін аспаптардың қателіктерін есепке ала отырып жазу;
7.1.3.2
кішкентай денелердің өлшемін қатарлау әдісі арқылы анықтау;
7.1.3.3
физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау




      2) "Механика" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1
Кинематика
негіздері

7.2.1.1
келесі терминдердің физикалық мағынасын түсіндіру: материялық нүкте,санақ жүйесі, қозғалыстың салыстырмалылығы, траектория, жол, орын ауыстыру;
7.2.1.2
механикалық қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру
7.2.1.3
түзу сызықты бір қалыпты қозғалыс пен бірқалыпсыз қозғалысты ажырату;
7.2.1.4
s-тің t-ға тәуелділік графигін тұрғызуда координата осьтерінде және кестелерде өлшем бірліктерін белгілеу;
7.2.1.5
дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен келесі жағдайларды анықтау: (1) дененің тыныштық күйін, (2) тұрақты жылдамдықпен қозғалысын;
7.2.1.6
бірқалыпты қозғалған дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен жылдамдығын анықтау


9.2.1.1
материялық нүкте, санақ жүйесі, механикалық қозғалыстың салыстырмалылығы ұғымдарының мағынасын түсіндіру, жылдамдықтарды қосу және орын ауыстыру теоремаларын қолдану;
9.2.1.2
векторларды қосу, азайту, векторды скалярға көбейту;
9.2.1.3
вектордың координаталар осіне проекциясын табу, векторды құраушыларға жіктеу;
9.2.1.4
уақыттан тәуелділік графиктерінен орын ауыстыруды, жылдамдықты, үдеуді табу;
9.2.1.5
түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және үдеу формулаларын есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.6
түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі координата мен орын ауыстыру теңдеулерін есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.7
теңүдемелі қозғалыс кезіндегі дененің үдеуін эксперименттік жолмен анықтау;
9.2.1.8
теңүдемелі қозғалыс кезiндегi орын ауыстырудың және жылдамдықты уақытқа тәуелділік графиктерін құру және оларды түсіндіру;
9.2.1.9
еркін түсуді сипаттау үшін теңайнымалы қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдану;
9.2.1.10
теңайнымалы және бірқалыпты қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдана отырып, көлденең лақтырған дененің қозғалысын сипаттау;
9.2.1.11
көлденең лақтырған дененің қозғалыс жылдамдығын анықтау;
9.2.1.12
көлденең лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын сызу
9.2.1.13
дененің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сызықтық және бұрыштық шамалар арқылы сипаттау;
9.2.1.14
сызықтық және бұрыштық жылдамдықты байланыстыратын өрнекті есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.15
центрге тартқыш үдеу формуласын есептер шығаруда қолдану


2.2
Динамика негіздері

7.2.2.1
инерция құбылысын айту және мысалдар келтіру;
7.2.2.2
күнделікті өмірден күштердің әрекет етуіне мысалдар келтіру
7.2.2.3
серпімділік күшінің серіппенің ұзаруына тәуелділік графигінен қатаңдық коэффициентін анықтау;
7.2.2.4
Гук заңының формуласы бойынша серпімділік күшін есептеу;
7.2.2.5
тыныштық, домалау және сырғанау үйкелістерін көрсету;
7.2.2.6
үйкеліс күшінің пайдасы мен зиянына мысалдар келтіру;
7.2.2.7
күштерді берілген масштабта графикалық түрде көрсету;
7.2.2.8
әртүрлі пішіндегі қатты дененің немесе сұйықтың көлемін өлшеу үшін өлшеуіш цилиндрді (мензурка) қолдану;
7.2.2.9
тығыздықтың физикалық мағынасын айту;
7.2.2.10
сұйықтықтар мен қатты денелердің тығыздығын тәжірибе арқылы анықтау;
7.2.2.11
тығыздықтың формуласын есептер шығаруда қолдану;


9.2.2.1
инерция, инерттілік және инерциялық санақ жүйесі ұғымдарының мағынасын түсіндіру;
9.2.2.2
Ньютонның бірінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.3
ауырлық күші, серпімділік күші, және үйкеліс күші табиғатын түсіндіру;
9.2.2.4
Ньютонның екінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.5
Ньютонның үшінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.6
Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.7
ғарыш аппараттардың орбиталарын салыстыру;
9.2.2.8
тартылыс өрісіндегі дененің қозғалысын сипаттайтын шамаларды анықтау;
9.2.2.9
бірінші ғарыштық жылдамдықтың формуласын есептер шығаруда қолдану; 
9.2.2.10
үдеумен қозғалған дененің салмағын анықтау;
9.2.2.11
салмақсыздық күйді айту

10.2.2.1
күштер мен күштерді қосуды білу;
10.2.2.2
Ньютонның бірінші, екінші, үшінші механика заңын тұжырымдау;
10.2.2.3
бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдау;
10.2.2.4
қатты дене мен материялық нүкте тепе-теңдігін түсіндіру;
10.2.2.5
тепе-теңдік шарттарын айту. Күш мезеті.
10.2.2.6
гравитациялық өрісте дененің қозғалысын түсіндіру;

2.3
Сақталу заңдары

7.2.3.1
энергияның сақталу заңын тұжырымдау, оны есептерді шешуде қолдану;
7.2.3.2
энергияның сақталуы және айналуы;
7.2.3.3
кинетикалық энергия формуласын есептер шығаруда қолдану;
7.2.3.4
жоғары көтерілген дене үшін потенциалдық энергиясының және серпімді дененің формуласын қолдану;
7.2.3.5
энергияның түрленуіне мысалдар келтіру;
7.2.3.6
1механикалық қуаттың сақталу заңын есептер шығаруда қолдану;


9.2.3.1
"дене импульсі" мен "күш импульсін" ажырату;
9.2.3.2
импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.3.3
табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;
29.2.3.4
3Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына бағалау;
9.2.3.5
механикалық жұмысты аналитикалық және графиктік тәсілдермен анықтау;
9.2.3.6
жұмыс пен энергияның байланысын түсіндіру;
9.2.3.7
қуаттың сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

10.2.3.1
энергияның сақталу заңын есептер шығаруда қолдану;

2.4
Статика

7.2.4.1
"механиканың алтын ережесін" тұжырымдау және қарапайым механизмдердің қолданылуына мысалдар келтіру;
7.2.4.2
"күш моменті" ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.4.3
жазық фигураның массалық центрін тәжірибеде анықтау;
7.2.4.4
тепе-теңдікте тұрған денелер үшін күш моменттер ережесін есептер шығаруда қолдану;
7.2.4.5
тәжірибеде иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау;
47.2.4.6
5көлбеу жазықтықтың пайдалы әсер коэффициентін тәжірибеде анықтау;



10.2.4.1
табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;
610.2.4.2
7Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына бағалау;
8

2.5
Тербелістер мен толқындар



9.2.5.1
еркін және еріксіз тербелістерге мысалдар келтіру;
9.2.5.2
эксперименттік әдіспен амплитуда, период, жиілікті анықтау;
9.2.5.3
тербелмелі процесте энергияның сақталу заңын көрсету;
9.2.5.4
әртүрлі тербелмелі жүйедегі тербелістің пайда болу себептерін айту;
9.2.5.5
резонанс құбылысын сипаттау;
9.2.5.6
толқын жылдамдығы, жиілігі және толқын ұзындығы формулаларын есеп шығаруда қолдану;
9.2.5.7
көлденең және бойлық толқындарды салыстыру;
9.2.5.8
дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атау;
9.2.5.9
табиғатта және техникада ультрадыбыс пен инфрадыбысты қолдануға мысалдар келтіру


      3) "Жылу физикасы" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1.
Молекулалы- кинетика
лық теория негіздері

7.3.1.1
заттардың молекулалық құрылысы негізінде, газдардың сұйықтар мен қатты денелердің құрылымын сипаттау;
7.3.1.2
қысымның физикалық мағынасын түсіндіру және өзгерту әдістерін сипаттау;
7.3.1.3
есептер шығаруда қатты дененің қысымының формуласын қолдану;
7.3.1.4
газ қысымын молекулалық құрылым негізінде түсіндіру;
7.3.1.5
сұйықтықтағы гидростатикалық қысымның формуласын шығару және оны есептер шығаруда қолдану;

8.3.1.1
молекулалы- кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау
8.3.1.2
температураның мәндерін әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу;
8.3.1.3
температураны өлшеуді жылулық ұлғаю негізінде сипаттау;
8.3.1.4
молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау


10.3.1.1
молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау;
10.3.1.2
температураның мәндерін әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша елестету;
10.3.1.3
қайнау температурасының сыртқы қысымға тәуелділігін айту;
10.3.1.4
молекулалы- кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибе көрсету;
10.3.1.5
молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын көрсету

3.2
Термодина
мика негіздері

7.3.2.1
сұйық және қатты заттардың тығыздығын анықтау;
7.3.2.2
дененің сұйықта жүзу шарттарын анықтау;
7.3.2.3
мұздың меншiктi балқу жылуын тәжірибеде анықтау;

8.3.2.1
термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.2
термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.3
жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;
8.3.2.4
іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін түсіну және сипаттау;
8.3.2.5
жылу қозғалтқышының пайдалы әрекет коэффициентін анықтау;
8.3.2.6
жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну


10.3.2.1
балқу және кристалдану кезіндегі
температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;
10.3.2.2
термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру;
10.3.2.3
дененің ішкі қуатын өзгерту тәсілдерін көрсету
10.3.2.4
су буының мысалы негізінде қанығу күйін көрсету;
10.3.2.5
меншікті булану жылуын анықтау
10.3.2.6
термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру;

      4) "Электр және магнетизм" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1
Электростатика негіздері

7.4.1.1
электр зарядының сақталу заңын түсіндіру;
7.4.1.2
үйкеліс арқылы денені электрлендіру процесінің мағынасын түсіндіру

8.4.1.1
электр зарядын сипаттау;
8.4.1.2
электрленудің оң және теріс әсерлеріне мысалдар келтіру
8.4.1.4
Кулон заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.1.5
потенциалдар айырымының және потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.6 конденсатор-лардың құрылысын және қолданылуын сипаттау



4.2
Электр тогы

7.4.2.1
электр тогының жұмысы мен қуаты формулаларын есептер шығаруда қолдану;
7.4.2.2
эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
7.4.2.3
кВтсағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практикалық есептеулермен алу;
7.4.2.4
сұйықтардағы электр тогының табиғатын түсіндіру

8.4.2.1
электр тогы ұғымын және электр тогының пайда болу шарттарын түсіндіру;
8.4.2.2
кернеудің физикалық мағынасын (потенциал айырмасы), оның өлшем бірлігін түсіндіру;
8.4.2.3
электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;
8.4.2.4
тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.2.5
кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіну;
8.4.2.6
есеп шығарғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiнің формуласын қолдану;
8.4.2.7
өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу;
8.4.2.8
Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;
8.4.2.9
қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру


10.4.2.1
Электр тоғы, тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңын түсіндіру, электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;
10.4.2.2
тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
10.4.2.3
кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру;
10.4.2.4
есеп шығаруғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiн формуласын қолдану;
10.4.2.5
электр тогының жұмысы мен қуаты формулаларын есептер шығаруда қолдану;
10.4.2.6
Джоуль-Ленц заңын есептер шығарғанда қолдану;
10.4.2.7
эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
10.4.2.8
сұйықтардағы электр тогының табиғатын түсіндіру

4.3
Магнит өрісі


8.4.3.1
магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттау және магнит өрісін күш сызықтары арқылы графикалық бейнелеу;
8.4.3.2
магнит өрісінің сипаттамаларын түсіндіру;
8.4.3.3
магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.4
электр қозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмыс істеу принципін айту


10.4.3.1
тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасында магнит өрісі сызықтарының бағытын анықтау;
10.4.3.2
жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру;
10.4.3.3
электро магниттік индукция құбылысын түсіндіру

4.4
Электро
магниттік толқындар және тербеліс





      5) "Геометриялық оптика" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары


7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

5.1
Геометриялық оптика заңдары


8.5.1.1
айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру;
8.5.1.2
жазық айнада дененің кескінін салу және оны сипаттау
8.5.1.3
жазық параллель пластинада сәуленің жолын салу;
8.5.1.4
жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару
8.5.1.5
жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану
8.5.1.6
жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау



      6) "Кванттық физика элементтері" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

6.1
Атом мен атом ядросының құрылысы



9.6.1.1
Планк формуласын есептер шығаруда қолдану;
9.6.1.2
фотоэффект құбылысын сипаттау және фотоэффект құбылысының техникада пайдаланылуына мысалдар келтіру;
9.6.1.3
фотоэффект үшін Эйнштейн формуласын есептер шығаруда қолдану;
99.6.1.4
10ядролық күштердің қасиеттерін сипаттау;
119.6.1.5
12атом ядросының байланыс энергиясы формуласын есептер шығаруда қолдану


6.2
Радиоактивтілік



9.6.2.1
a, b және g
сәулеленудің табиғаты мен қасиеттерін айту;
9.6.2.2
радиоактивті ыдыраудың ықтималдық сипатын түсіндіру;
139.6.2.3
14радиоактивті ыдырау заңын есептер шығаруда қолдану;
159.6.2.4
16тізбекті ядролық реакциялардың өту шарттарын көрсету;
9.6.2.5
ядролық реактордың жұмыс істеу принципін көрсету


6.3
Элементар бөлшектер





      7) "Астрономия негіздері" бөлімі:

      7-кесте


Оқыту мақсаттары

Бөлімшелер

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

7.1
Жер және Ғарыш

177.7.1.1
18геоцентрлік және гелиоцентрлік жүйелерді салыстыру;
197.7.1.2
20Күн жүйесінің нысандарын жүйелеу;
217.7.1.3
22жыл мезгілдерінің ендіктерге байланысты ауысуын және күн мен түннің ұзақтығын түсіндіру

8.7.1.1
молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды көрсету;
8.7.1.2
балқу/кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруға қолдану;
8.7.1.3
заттың балқу және қатаю үдерісі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау

9.7.1.1
жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды көрсету;
9.7.1.2
аспан сферасының негізгі элементтерін атау;
9.7.1.3
жұлдызды аспанның жылжымалы картасынан жұлдыздардың аспан координатасын анықтау;
9.7.1.4
жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақытты сәйкестендіру;
9.7.1.5
Кеплер заңдарының негізінде аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру


7.2
Астро-физика
элементтері

23




      1) "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі" бөлімі:

      8-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

8.1
Физиканың дүниетанымдық мәні

7.8.1.1
физика және астрономияның дүниетанымдық маңызын білу


9.8.1.1
адамның дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуына физика және астрономияның дамуының ықпалын айту

•

      29. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      30. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10 сыныптары үшін
"Физика" пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің/тақырыптық мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 – тоқсан

Физика –табиғат туралы ғылым

Физика –табиғат туралы ғылым

7.1.1.1 физикалық құбылыстарға мысал келтіру;

Табиғатты зерттеудің ғылыми әдістері

7.1.1.2 табиғатты зерттеудің әдістерін айту

Физикалық шамалар мен өлшеулер

Халықаралық бірліктер жүйесі

7.1.2.1 физикалық шамаларды олардың Халықаралық жүйесіндегі өлшем бірліктерімен сәйкестендіру

Скаляр және векторлық физикалық шамалар

7.1.2.2 скаляр және векторлық физикалық шамалар ажырату және мысалдар келтіру

● Өлшеулер мен есептеулердің дәлдігі.
● Үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу.
●
● №1 зертханалық жұмыс. "Кішкентай денелердің өлшемін анықтау"
●
№2-зертханалық жұмыс. "Физикалық шамаларды өлшеу"

7.1.2.3 үлкен және кіші сандарды жазған кезде еселік және үлестік қосымшаларды білу және қолдану, санды стандартты түрде жазу;
7.1.3.1 дененің ұзындығын, көлемін, температурасын және уақытты өлшеу, өлшеу нәтижелерін аспаптардың қателіктерін есепке ала отырып жазу;
7.1.3.2 кішкентай денелердің өлшемін қатарлау әдісі арқылы анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

Механикалық қозғалыс

Механикалық қозғалыс және оның сипаттамасы
Санақ жүйесі

7.2.1.1 келесі терминдердің физикалық мағынасын түсіндіру: материялық нүкте, санақ жүйесі, қозғалыстың салыстырма-лылығы, траектория, жол, орын ауыстыру

Қозғалыстың салыстырмалылығы

7.2.1.2 механикалық қозғалыстың салыстырмалығына мысалдар келтіру

Жылдамдық және орташа жылдамдықты есептеу

7.2.1.3 қозғалыстағы дененің жылдамдығы мен орташа жылдамдығын есептеу

Әртүрлі механикалық қозғалыстардың графиктері

7.2.1.4 s -тің t-ға тәуелділік графигін құруда координаталар осьтерінде және кестелерде өлшем бірліктерін белгілеу;
7.2.1.5 дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен жағдайларды анықтау:
(1) дененің тыныштық күйін,
(2) тұрақты жылдамдықпен қозғалысын;
7.2.1.6 бірқалыпты қозғалған дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен жылдамдығын табу

2 – тоқсан

Денелердің өзара әрекеттесуі

Инерция құбылысы

7.2.2.1 инерция құбылысын айту және мысалдар келтіру


Күш

7.2.2.2 күнделікті өмірден күштердің әрекет етуіне мысалдар келтіру

№4 зертханалық жұмыс. "Серпімді деформацияларды зерделеу"

7.2.2.3 серпімділік күшінің серіппенің ұзаруына тәуелділік графигінен қатаңдық коэффициентін анықтау

● Серпімділік күші, Гук заңы

7.2.2.4 Гук заңының формуласы бойынша серпімділік күшін есептеу

● Үйкеліс күші.
● Үйкеліс әрекетін техникада ескеру
№5 зертханалық жұмыс. "Сырғанау үйкеліс күшін зерттеу"

7.2.2.5 тыныштық, домалау және сырғанау үйкелістерін көрсету;
7.2.2.6 үйкеліс күшінің пайдасы мен зиянына мысалдар келтіру

Бір түзу бойымен денеге әрекет еткен күштерді қосу

7.2.2.7 күштерді берілген масштабта графикалық түрде көрсету;
7.2.2.8 салмақ пен ауырлық күшін ажырату;
әртүрлі пішіндегі қатты дененің немесе сұйықтың көлемін өлшеу үшін өлшеуіш цилиндрді (мензурка) қолдану;
7.2.2.9 тығыздықтың физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.2.10 сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын тәжірибе арқылы анықтау;
7.2.2.11 тығыздықтың формуласын есептер шығаруда қолдану;

3 – тоқсан

Қысым

Газдардың сұйықтар және қатты денелердің молекулалық құрылымы

7.3.1.1 заттардың молекулалық құрылысы негізінде, газдардың сұйықтар мен қатты денелердің құрылымын сипаттау

Қатты денелердегі қысым

7.3.1.2 қысымның физикалық мағына-сын түсіндіру және өзгерту әдістерін сипаттау;
7.3.1.3 есептер шығаруда қатты дененің қысымының формуласын қолдану

Сұйықтар мен газдардағы қысым, Паскаль заңы

7.3.1.4 газ қысымын молекулалық құрылым негізінде түсіндіру;
7.3.1.5 сұйықтардағы гидростатикалық қысымның формуласын шығару және оны есептер шығаруда қолдану
7.3.2.1 сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын анықтау;
7.3.2.2 дененің сұйықта жүзу шарттарын анықтау;
7.3.2.3 мұздың меншiктi балқу жылуын тәжірибеде анықтау;
7.4.1.1 энергияның сақталу заңын түсіндіру;
7.4.1.2 үйкеліс арқылы денені электрлендіру процесінің мағынасын түсіндіру

Электр тогы

Электр тогы

7.4.2.1 жұмыс және қуат формулаларын есептер шығаруда қолдану;
7.4.2.2 эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
7.4.2.3 кВт сағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практикалық есептеу;
7.4.2.4 сұйықтардағы электр тогы табиғатын түсіндіру

4 – тоқсан

Энергия

Кинетикалық энергия.
Потенциалдық энергия

7.2.3.1 энергияның сақталу заңын тұжырымдау, оны есептерді шешуде қолдану;
7.2.3.2 механикалық энергияның екі түрін ажырату;
7.2.3.3 кинетикалық энергия формуласын есептер шығаруда қолдану;
7.2.3.4 жоғары көтерілген дене үшін потенциалдық энергияның және серпімді дененің формуласын қолдану

Энергияның сақталуы және айналуы

7.2.3.5 энергияның түрленуіне мысалдар келтіру;
7.2.3.6 механикалық энергияның сақталу заңын есептер шығаруда қолдану

Күш моменті

Жай механизмдер

7.2.4.1 "Механиканың алтын ережесін" тұжырымдау және қарапайым механизмдердің қолданылуына мысалдар келтіру;
7.2.4.2 күш мезеті ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру

Дененің массалық центрі №8 зертханалық жұмыс.
"Жазық фигураның массалар центрін анықтау"

7.2.4.3 жазық фигураның массалық центрін тәжірибеде анықтау

№9 зертханалық жұмыс. "Иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау"

7.2.4.4 тәжірибеде иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау;
7.2.4.5 тепе-теңдікте тұрған денелер үшін күш моменттер ережесін тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

● Пайдалы әрекет коэффициенті.
№10 зертханалық жұмыс. "Көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін анықтау"

7.2.4.6 көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін тәжірибеде анықтау;

Жер және Ғарыш

Аспан денелері туралы ғылым

7.7.1.1 геоцентрлік және гелиоцентрлік жүйелерді салыстыру

Күн жүйесі

7.7.1.2 күн жүйесінің нысандарын жүйелеу

Күнтізбе негіздері (тәулік, ай, жыл)

7.7.1.3 жыл мезгілдерінің ендіктерге байланысты ауысуы және күн мен түннің ұзақтығын түсіндіру

      2) 8-сынып:

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің/тақырыптық мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 – тоқсан

Жылу құбылыстары

● Жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, диффузия

8.3.1.1 молекула-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау

Температура, оны өлшеу тәсілдері, температураның шкалалары

8.3.1.2 температураны әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу;
8.3.1.3 температураны өлшеуді жылулық ұлғаю негізінде сипаттау;

● Ішкi энергия, ішкi энергияны өзгерту тәсiлдерi

8.3.1.4 молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау

Жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару

8.3.2.1 термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.2 термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру;

Табиғаттағы және техникадағы жылу берілу

8.3.2.3 жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;

● Жылу құбылыстарының тірі ағзалардың өмірлеріндегі ролі

8.3.2.4 іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттау;

Жылу мөлшері.
Заттың меншікті жылу сыйымдылығы

8.3.2.5 жылу қозғалтқышының пайдалы әрекет коэффициентін анықтау;

Отынның энергиясы
Отынның меншікті жану жылуы

8.3.2.6 жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну

Заттың агрегаттық күйлері

● Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы

8.7.1.1 молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды көрсету;
8.7.1.2 балқу/кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруға қолдану;

№ 2 зертханалық жұмыс. "Мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау"

8.7.1.3 балқу және кристалдану кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;

2 – тоқсан

Термодинамика негiздерi

Термодинамиканың бiрiншi заңы, газдың және будың жұмысы

8.3.2.1 термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру

Жылу үдерістерінің қайтымсыздығы, термодинамиканың екінші заңы

8.3.2.2 термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру

Жылу қозғалтқыштары

8.3.2.3 жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;
8.3.2.4 іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының жұмыс істеу принципін сипаттау

Жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті

8.3.2.5 жылу қозғалтқышының пайдалы әрекет коэффициентін анықтау;
8.3.2.6 жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну

Электростатика негіздері

Денелердің электрленуі, электр заряды, өткізгіштер мен диэлектриктер

8.4.1.1 электр зарядын сипаттау;
8.4.1.2 электрленудің оң және теріс әсеріне мысалдар келтіру

Электр зарядының сақталу заңы, қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi, Кулон заңы, элементар электр заряды

8.4.1.4 Кулон заңын есептер шығаруда қолдану
8.4.1.5 потенциалдар айырымының және потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.6 конденсаторлардың құрылысын және қолданылуын сипаттау

3- тоқсан

Тұрақты электр тогы

● Электр тогы, электр тогы көздері

8.4.2.1 электр тогы ұғымын және электр тогының пайда болу шарттарын айту

Электр тізбегі және оның құрамды бөліктері, ток күшi, кернеу

8.4.2.2 кернеудің физикалық мағынасын (потенциал айырмасы), оның өлшем бірлігін түсіндіру;
8.4.2.3 электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;

№ 3 зертханалық жұмыс. "Электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшiн өлшеу"

8.4.2.6 есеп шығарғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiн формуласын қолдану;
8.4.2.7 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу

Электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы

8.4.2.8 Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;

● Өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу

8.4.2.4 тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.2.5 кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіну;

Өткiзгiштiң электр кедергiсi, өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат

8.4.2.9 қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру

Электромагниттік құбылыстар

Тұрақты магниттер, магнит өрiсi.
№ 8 зертханалық жұмыс. "Тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу"

8.4.3.1 магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттама беру және магнит өрісін күш сызықтары арқылы бейнелеу;

Тогы бар түзу өткізгіштің магнит өрiсi.
Тогы бар шарғының магнит өрiсi

8.4.3.2 магнит өрісінің қасиеттерін түсіндіру;

Магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш, электр өлшеуіш құралдар

8.4.3.3 магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.4 электрқозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмыс істеуін түсіндіру

4 – тоқсан

Жарық құбылыстары

Жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар

8.5.1.1 айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру;
8.5.1.2 жазық айнада дененің кескінін алу және оны сипаттау

Сферические зеркала, построение изображения в сферическом зеркале
Сфералық айналар, сфералық айна көмегімен кескін алу

8.5.1.3 айнада сәуленің жолын салу

Жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы, толық ішкі шағылу

8.5.1.4 жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару;

Линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы.
Линзаның көмегімен кескiн алу

8.5.1.5 жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану;

№ 11 зертханалық жұмыс. "Жұқа линзаның фокустық қашықтығын анықтау"

8.5.1.6 жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау;

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің/тақырыптық мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 – тоқсан

Кинематика негіздері

Механикалық қозғалыс

9.2.1.1 материялық нүкте, санақ жүйесі, механикалық қозғалыстың салыстырмалылығы ұғымдарының мағынасын түсіндіру, жылдамдықтарды қосу және орын ауыстыру теоремаларын қолдану

Векторлар және оларға амалдар қолдану, вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары

9.2.1.2 векторларды қосу, азайту, векторды скалярға көбейту;
9.2.1.3 вектордың координаталар осіне проекциясын анықтау, векторды құраушыларға жіктеу

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс, үдеу

9.2.1.4 уақыттан тәуелділік графиктерінен орын ауыстыруды, жылдамдықты, үдеуді анықтау;

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және орын ауыстыру

9.2.1.5 түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және үдеу формулаларын есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.6 түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі координата мен орын ауыстыру теңдеулерін есептер шығаруда қолдану

● № 1 зертханалық жұмыс. "Теңүдемелі қозғалыс кезiндегi дененiң үдеуiн анықтау"

● 9.2.1.7 тең үдемелі қозғалыс кезіндегі дененің үдеуін анықтау;
● 9.2.1.8 теңүдемелі қозғалыс кезiндегi орын ауыстырудың және жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графиктерін тұрғызу және түсіндіру

● Дененiң еркiн түсуi, еркiн түсу үдеуi

9.2.1.9 еркін түсуді сипаттау үшін теңайнымалы қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдану

● № 2 зертханалық жұмыс. "Горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу"

9.2.1.10 теңайнымалы және бірқалыпты қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдана отырып, көлденең лақтырылған дененің қозғалысын сипаттау;
9.2.1.11 көлденең лақтырылған дененің қозғалыс жылдамдығын анықтау;
9.2.1.12 көлденең лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын сызу

Қисықсызықты қозғалыс; материялық нүктенiң шеңбер бойымен бiрқалыпты қозғалысы
Сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар

9.2.1.13 дененің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сызықтық және бұрыштық шамалар арқылы сипаттау;
9.2.1.14 сызықтық және бұрыштық жылдамдықты байланыстыратын өрнекті есептер шығаруда қолдану

Центрге тартқыш үдеу

9.2.1.15 центрге тартқыш үдеу формуласын есептер шығаруда қолдану

Астрономия негіздері

● Жұлдызды аспан

9.7.1.1 жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды көрсету

● Аспан сферасы, аспан координаталарының жүйесі

9.7.1.2 аспан сферасының негізгі элементтерін атау;
9.7.1.3 жұлдызды аспанның жылжымалы картасынан жұлдыздардың аспан координатасын анықтау

● Әртүрлі географиялық ендіктегі аспан шырақтарының көрінерлік қозғалысы, жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақыт

9.7.1.4 жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақытты сәйкестендіру

● Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың қозғалыс заңдары

9.7.1.5 Кеплер заңдарының негізінде аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру

2-тоқсан

Динамика негіздері

● Ньютонның бiрiншi заңы, инерциялық санақ жүйелерi

9.2.2.1 инерция, инерттілік және инерциялық санақ жүйесі ұғымдарының мағынасын айту;
9.2.2.2 Ньютонның бірінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

● Механикадағы күштер

9.2.2.3 ауырлық күші, серпімділік күші, және үйкеліс күші табиғатын түсіндіру

● Ньютонның екiншi заңы, масса

9.2.2.4 Ньютонның екінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

● Ньютонның үшінші заңы

9.2.2.5 Ньютонның үшінші заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

● Бүкiләлемдiк тартылыс заңы

9.2.2.6 Бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдау және оны есептер шығаруда қолдану

Дененің салмағы, салмақсыздық

9.2.2.11 салмақсыздық күйді түсіндіру

Денелердiң ауырлық күшiнiң әрекетiнен қозғалуы.
Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы

9.2.2.7 ғарыш аппараттардың орбиталарын салыстыру;
9.2.2.8 тартылыс өрісіндегі дененің қозғалысын сипаттайтын шамаларды анықтау
9.2.2.9 бірінші ғарыштық жылдамдықтың формуласын есептер шығаруда қолдану;

● 3-тоқсан

Сақталу заңдары

Дене импульсі және күш импульсі

9.2.3.1 "дене импульсі" мен "күш импульсін" ажырату

● Импульстің сақталу заңы.
● Реактивтi қозғалыс

9.2.3.2 импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.3.3 табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;
9.2.3.4 Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру

● Механикалық жұмыс және энергия

9.2.3.5 механикалық жұмысты аналитикалық және графиктік тәсілдермен анықтау;
9.2.3.6 жұмыс пен энергияның байланысын түсіндіру

●
Энергияның сақталу және айналу заңы

9.2.3.7 энергияның сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Тербелістер және толқындар

Тербелмелі қозғалыс

9.2.5.1 еркін және еріксіз тербелістерге мысалдар келтіру;
9.2.5.2 эксперименттік әдіспен амплитуда, период, жиілікті анықтау;

● Тербелістер кезіндегі энергияның түрленуі.
● Тербелмелі қозғалыстың теңдеуі

9.2.5.3 тербелмелі процесте энергияның сақталуын көрсету;

●
Математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері

9.2.5.4 әртүрлі тербелмелі жүйедегі тербелістің пайда болу себептерін түсіндіру;

Еркін және еріксіз тербелістер, резонанс

9.2.5.5 резонанс құбылысын сипаттау

● Толқындық қозғалыс

9.2.5.6 толқын жылдамдығы, жиілігі және толқын ұзындығы формулаларын есеп шығаруда қолдану;
9.2.5.7 көлденең және бойлық толқындарды салыстыру

Дыбыс, дыбыстың сипаттамалары, акустикалық резонанс, жаңғырық

9.2.5.8 дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атау;
9.2.5.9 табиғатта және техникада ультрадыбыс пен инфрадыбысты қолдануға мысалдар келтіру

4-тоқсан

Атом құрылысы. Атомдық құбылыстар

Жарық кванттары туралы Планк гипотезасы

9.6.1.1 Планк формуласын есептер шығаруда қолдану

Фотоэффект құбылысы

9.6.1.2 фотоэффект құбылысын сипаттау және фотоэффект құбылысының техникада пайдаланылуына мысалдар келтіру;
9.6.1.3 фотоэффект үшін Эйнштейн формуласын есептер шығаруда қолдану;

Радиоактивтілік.
Радиоактивті сәулеленудің табиғаты

9.6.2.1 a, b және g - сәулеленудің табиғаты мен қасиеттерін түсіндіру

Атом ядросы

Ядролық өзара әрекеттесу, ядролық күштер.
Массалар ақауы, атом ядросының байланыс энергиясы

9.6.1.4 ядролық күштердің қасиеттерін сипаттау;
9.6.1.5 атом ядросының байланыс энергиясы формуласын есептер шығаруда қолдану

Ядролық реакциялар.
Радиоактивті ыдырау заңы

9.6.2.2 радиоактивті ыдыраудың ықтималдық сипатын түсіндіру;
9.6.2.3 радиоактивті ыдырау заңын есеп шығаруда қолдану

Ауыр ядролардың бөлінуі, тізбекті ядролық реакция.
Ядролық реакторлар

9.6.2.4 тізбекті ядролық реакциялардың өту шарттарын сипаттау;
9.6.2.5 ядролық реактордың жұмыс істеу принципін сипаттау


Элементар бөлшектер

9. 6.3.1 элементар бөлшектерді жіктеу

Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі

Физика және астрономияның дүниетанымдық маңызы

9.8.1.1 адамның дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуына физика және астрономияның дамуының ықпалын түсіндіру;

      4) 10-сынып:

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің/тақырыптық мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 – тоқсан

Механика

Ньютон механика заңдары және оны қолдану шектері.
Нүкте мен дененің қозғалысы.
Нүктенің кеңістіктегі орны.
Кіріс диагностикалық тест сынағы

10.1.1.1 классикалық механиканың қолданылу шегін білу;

Векторлық шамалар.
Вектордың осьтеріне түсірілген проекциялары

10.1.2.1 денелер мен қозғалыстардың негізгі модельдерін көрсете білу;
10.1.2.2 физикалық өлшеулерді білу

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық.
Түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі теңдеулер

10.1.1.2 маңызды кинематикалық сипаттамалар - орын ауыстыру, жылдамдық, үдеуді білу

Динамика негіздері

Инерциялық санақ жүйесі. Ньютонның бірінші заңы. Күш. Ньютонның екінші заңы. Масса және күш бірліктері

10.2.2.2 Ньютонның бірінші, екінші, үшінші механика заңын тұжырымдау;

2 – тоқсан

Динамика негіздері

Үйкеліс күші

10.2.2.1 күштер мен күштерді қосуды білу;

Күш жұмысы. Қуат. Энергия.
Кинетикалық энергия және оның айналуы

10.2.2.5 тепе-теңдік шарттарын білу. Күш моменті.

Ауырлық күш жұмысы. Серпімділік күш жұмысы
Потенциалдық энергия

10.2.2.6 гравитациялық өрісте дененің қозғалысын білу;

Денелердің ауырлық күшінің әрекетінен қозғалуы
Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы
БЖБ 3

10.2.2.4 қатты дене мен материялық нүкте тепе-теңдігін білу

3 – тоқсан

Сақталу заңдары

Механикалық энергияның сақталу заңдары

10.2.3.1 энергияның сақталу заңын есептер шығаруда қолдану

Тақырып бойынша есептер шығару: "Сақталу заңдары"

10.2.4.1 табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру;
10.2.4.2 Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру;

Молекулалық физика
МКТ-ғы идеал газ.
Газдардың МКТ негiзгi теңдеу

МКТ-ғы идеал газ.
Газдардың МКТ негiзгi теңдеу

10.3.1.1 молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау;

Температура.
Аралық диагностикалық тест

10.3.1.2 температураның мәндерін әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу;
10.3.1.3 қайнау температурасының сыртқы қысымға тәуелділігін түсіндіру;

Идеал газ күйінің теңдеуі

10.3.1.4 молекулалы- кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау

Тақырып бойынша сынақ:
"МКТ негізгі теңдеу". Газдардағы изопроцестер.

10.3.1.5 молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау

4 – тоқсан

Термодинамика

Кристалл және аморф денелер.

10.3.2.1 балқу және кристалдану кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау;

Термодинамика іргелі физикалық теория ретінде.
Дененің ішкі энергиясы

10.3.2.2 термодинамиканың бірінші заңының мағынасын түсіндіру;


Термодинамикалық жұмыс.
Жұмыс және ішкі энергиясының формуласын есептер шығаруда қолдану

10.3.2.3 дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдерін сипаттау;
10.3.2.6 термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру;


Жылу мөлшері.
Тақырып бойынша есептер шығару: "Жылу мөлшері".

10.3.2.4 су буының мысалы негізінде қанығу күйін сипаттау;
10.3.2.5 меншікті булану жылуын анықтау

Электродинамика
негіздері

Электр заряды және элементар бөлшектер.
Электр зарядының сақталу заңы

10.4.1.1 электр зарядын сипаттау;


Кулон заңы.
Тақырып бойынша есептер шығару: "Кулон заңы"
Электростатикалық өрістегі өткізгіштер мен диэлектриктер.
Электростатикалық өрістегі зарядталған дененің потенциалдық энергиясы.
Потенциал электр қозғаушы күші ЭҚК. Толық тiзбек үшін Ом заңы.
Тұрақты электр тогының жұмысы мен қуаты
Потенциал.
Электростатикалық өріс кернеулігі мен кернеудің байланысы.
Тақырып бойынша есептер шығару: "Тұрақты электр тогы заңы", бақылау жұмысына дайындық

10.4.2.1 электр тоғы, тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңын түсіндіру, электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;
10.4.2.2 тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
10.4.2.3 кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіндіру;
10.4.2.4 есеп шығаруғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiн формуласын қолдану;
10.4.2.5 электр тогының жұмысы мен қуаты формулаларын есептер шығаруда қолдану;
10.4.2.6 Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;
10.4.2.7 эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау
10.4.2.8 сұйықтардағы электр тогын сипаттау

Вакуумдегi электр тогы.
Сұйықтардағы электр тогы.
Электролиз заңы.
Электролиздің қолданылуы
№5 БЖБ
"Әртүрлі ортадағы электр тогы" бөлімі бойынша жиынтық бағалау

10.4.3.1 тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасында магнит өрісі сызықтарының бағытын анықтау;
10.4.3.2 жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру;
10.4.3.3 электро магниттік индукция құбылысын түсіндіру


Қайталау


  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
652-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. "Химия" пәнінен есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – білім алушылардың дүниетанымын дамыту, әлемнің біртұтас ғылыми бейнесін қалыптастыру, танымдық қабілеттерін: есте сақтауын, зейінін, қиялын, зердесін дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) заттар мен олардың айналымы, заттар қасиеттерінің, олардың құрамы мен құрылысына тәуелділігін түсіндіретін заңдар мен теориялар туралы білім жүйесін қалыптастыру;

      2) заттар және химиялық реакциялар туралы білімін өмірде пайдалану біліктерін дамыту;

      3) логикалық ойлау негіздерін, химиялық терминдерді қолдана отырып диалог жүргізуді және өз ойын жеткізе білуді меңгеру;

      4) алынған ақпаратты талдауға, синтездеуге, бағалауға, түсіндіруге бағытталған ойлау дағдыларын дамыту;

      5) іздене, таныса, зерттей отырып оқу, алынған ақпаратты өңдеу дағдыларын дамыту;

      6) заттардың құрамы, атомдар мен молекулалар құрылымы, химиялық реакция барысында заттардың қасиеттерінің өзгеруі туралы білім алушылардың түсінігін қалыптастыру;

      7) химиялық реакциялар кезіндегі зат массасы мен энергия сақталу заңдарын қолдана алу;

      8) химиялық реакцияларды жүргізу ережелерімен, өмір мен қоршаған орта қауіпсіздігі үшін техника қауіпсіздігі ережелерін сақтаумен таныстыру;

      9) эксперименттерді жоспарлаудың ғылыми әдістерін пайдалану;

      10) химиялық процестерді түсіндіру, ұғыну және болжау үшін химияның басты заңдылықтарын бағалау және қолдану үшін олармен таныстыру;

      11) практикалық міндеттерді шешудің сәйкес әдістерін таңдау, алынған нәтижелерді бағалау және олардың сенімділігін нақтылау үшін нашар етитін білім алушылардың логикалық және сыни тұрғыдан ойлауын, шығармашылық қабілеттерін дамыту;

      12) химияны оқыту үдерісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану дағдыларын дамыту.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) нашар еститіндердің сөйлеу тәжірибесін ұйымдастыру және олардың белсенді сөздік қорына жаңа химиялық ұғымдар мен терминдерді енгізу арқылы белсенді және енжар сөздігін кеңейту;

      2) сөйлеу тілін өздігінен бақылау, сөйлеу тілінің белсенділігін дамыту, сөйлеу тілінің грамматикалық және фонетикалық құрылымын түзету, сабақта оқушылардың тілдік қарым-қатынасы үшін жағдай жасау, олардың сөйлеу тәжірибесін кеңейту;

      3) қалдықтық есту қабілетін дамыту, оны ауызша және жазбаша байланыстырып сөйлеуін дамыту үшін пайдалана алу;

      4) күнделікті өмірде сөйлеу тілін қолдану қажеттілігін қалыптастыру.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Химияны зерттей отырып, білім алушылар талдау, синтездеу, жіктеу, салыстыру, себеп-салдарлық байланыстар мен заңдылықтарды анықтауды үйренеді, қоршаған әлемдегі заттар мен құбылыстарды сипаттау үшін химиялық терминдерді игереді, эксперименттер жүргізеді, іс-әрекеттің жоспары мен тәсілдерін құрастырады.

      6. Оқыту жеке тұлғаға бағытталған, сараланған, коммуникативтік, түзету-дамытушылық, әлеуметтік-бейімдеуші және ақпараттық технологиялар негізінде жүзеге асырылады.

      7. Тұлғаға бағытталған тәсілге оқушының жеке басын үйлесімді қалыптастыру және жан-жақты дамыту, химия сабақтарында оның жеке ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып, шығармашылық қабілеттерін толық ашу, пәнге деген қызығушылығын дамыту, оның белсенді өмірлік ұстанымын қалыптастыру жатады.

      8. Іс-әрекеттік тәсілге білім алушылардың білімді дайын түрде алмай, өздігінен табуы жатады, химия сабақтарында ол практикалық дағдыларды игеру мен дамыту барысында жүзеге асырылады, мұнда оқытудың ең тиімді әдістері іздеу, зерттеу, болжау, талдау және жинақтау әдісі болып табылады, игерілетін материалды бірнеше рет бекітуден тұрады.

      9. Коммуникативтік тәсіл білім алушылар мен педагог арасындағы вербальды және бейвербальды өзара әрекеттесу үдерісінде, сабақта жұптық және топтық жұмыс істеу кезінде білім, білік және дағдылармен алмасуды білдіреді.

      10. Дифференцияланған тәсіл оқыту үдерісінде күрделілік деңгейі, танымдық қызығушылықтары, мұғалімнің көмегінің сипаты бойынша ерекшеленетін арнайы таңдалған және құрастырылған сараланған тапсырмаларды қолдануға негізделген, ол шағын топтық оқытуды қамтиды, сонда үш түрлі топша ажыратылады:

      1) оқушылардың бірінші топшасы оқу материалын өз бетінше игере алады;

      2) оқушылардың екінші топшасы материалды игере алады, бірақ мұғалімнің кішкене көмегімен, оны орындау кезінде аздаған дәлсіздіктер болуы мүмкін;

      3) үшінші топшаның оқушылары материалды ішінара игереді, оны өз бетінше орындай алмайды және олар үшін түзету тапсырмалары мен көмекші кеңестер жазылған карточкалар жасалады.

      11. Мультимедиялық ресурстар мен бұқаралық ақпарат құралдарын, интерактивті тақталар мен компьютерлерді пайдалану оқу процесін жаңғыртуға және жандандыруға, сондай-ақ білім алушы мен мұғалім арасындағы ынтымақтастық пен қарым-қатынасқа ықпал етеді.

      12. Түзету-дамыту жұмысы шығармашылық әлеуеттің, танымдық мотивтердің өсуін, танымдық іс-әрекеттегі құрдастарымен және ересектермен өзара әрекеттесу формаларын байытуды қамтамасыз ететін білім беру үдерісінің мазмұны, ұйымдастырылуы, әр түрлі ұйымдастырушылық формаларында және нашар еститін, кейін естімей қалған әрбір білім алушының жеке дамуында көрініс табады.

      13. Есту қабілетін түзету үшін дыбысталатын әлемді қабылдау мүмкіндіктерін қалыптастыру мен дамыту бойынша жүргізілетін жұмыстың арнайы әдістері қолданылады – тілдік емес дыбыстар мен сөйлеу тілінің дыбыстарын есту арқылы қабылдау, ауызша сөйлеу тілін, оның айтылу тарапын есту мен көру арқылы қабылдау, өзінің есту қабілетін күнделікті өмірде пайдалану білігін қалыптастыру, дыбыс күшейткіш аппаратураны дұрыс пайдалану, оның жай-күйін бақылап тұру, ыңғайсыздық туындаған жағдайда жедел түрде көмек сұрау.

      14. Нашар еститіндердің материалды жақсы игеруі үшін оқулық мәтіндерінің құрылымын жеңілдетуге, зерттелетін материалдың көлемін азайтуға, көрнекі құралдарды, кестелерді, схемаларды, бейнематериалдарды арнайы іріктеуге, тест тапсырмаларына арналған сұрақтарды, тірек жазбаларды, сөздер жазылған тақтайшаларды жасауға болады.

      15. Химияны оқытудың міндетті нәтижелерін жоспарлау мәліметтерді талдау сияқты ақпаратпен жұмыс істеу дағдыларын дамыту, ақпараттың шынайылығына дәлел келтіре білу, сөз, графика, таңбалар түріндегі визуальды ақпаратты ұсынуды қамтиды.

      16. Сабақтарды жоспарлау және ұйымдастыру кезінде теориялық материал модельдеу үдерісіндегі түсіну мен игеруді, практикалық мәселелерді шешуді қамтитынын, олар химияны оқытудың мақсаты да, құралы да екендігін есте ұстау қажет.

      17. Химия пәнін оқыту биология, физика, жаратылыстану, география, математика, экология сияқты ғылымдармен пәнаралық байланыстарды кеңінен қолдануды қамтиды.

      18. Химия бойынша көрнекі құралдарға қойылатын талаптар:

      1) демонстрациялық модельдер: химиялық байланыстардың құрылу модельдері; молекулалардың шар-білікті модельдерін модельдеуге арналған жиынтық; электрондық бұлттар мен химиялық байланыстардың модельдері; оқушылар мен мұғалімдер үшін органикалық және бейорганикалық молекулалардың модельдері; р және d бұлттары мен химиялық байланыстардың модельдері; кристалдық торлардың модельдері: алмаз, графит, темір, су, мыс, магний, көмірқышқыл газы, натрий хлориді.

      2) коллекциялар: алюминий, тас көмір және оны қайта өңдеу өнімдері, металдар, минералдар мен тау жыныстары, мұнай және оны қайта өңдеу өнімдері, шыны және шыныдан жасалған бұйымдар, шойын және болат, отын;

      3) ұсынылатын жабдық: химия бойынша эксперименттерге арналған цифрлық интерактивті зертхана, зертханалық, практикалық жұмыстар мен демонстрацияларға арналған химиялық ыдыс жиынтығы, зертханалық, практикалық жұмыстар мен демонстрацияларға арналған химиялық реактивтер жиынтығы, зертханалық штативтер;

      4) баспа құралдары: ғалым химиктер – портреттер, бейорганикалық химия бойынша кестелер мен транспаранттар – 7 – 9 сыныптар (және оларға қосымша үлестірме материал), органикалық химия бойынша кестелер мен транспаранттар – 10 сынып (және оларға қосымша үлестірме материал), "Қышқылдардың, негіздердің және тұздардың суда ерігіштігі" және "Д.И.Менделеевтің химиялық элементтер периодтық жүйесі", "Анықтамалық материалдар 1-4 бөлім" (үлестірме материал) кестелері, нұсқалар бойынша өзіндік және бақылау жұмыстарын жүргізуге арналған материалдар – 7-10 сыныптар;

      5) сыныптар бойынша химиялық терминдер жиынтығы (сөздік жұмыс) 7-10 сыныптар;

      6) 7-10 сынып тақырыптары бойынша "Демонстрациялық тәжірибелер" DVD дискілері;

      7) "Қышқылдардың, негіздердің және тұздардың суда ерігіштігінің кестесі" және "Д.И.Менделеевтің химиялық элементтер периодтық жүйесі" стендтері.

3-тарау. "Химия" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      19. "Химия" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 34 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      20. Оқу пәнінің мазмұны бес бөлімді қамтиды:

      1) Заттардың бөлшектері;

      2) Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары;

      3) Химиядағы энергетика;

      4) Химия және қоршаған орта;

      5) Химия және өмір.

      21. "Заттардың бөлшектері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) атомдар, иондар және молекулар;

      2) атомның құрамы мен құрылысы;

      3) атомда электрондардың қозғалысы мен таралуы. Атомдардан иондардың құрылуы;

      4) химиялық байланыстардың түрлері.

      22. "Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) периодтық заң мен химиялық элеметтердің периодтық жүйесі;

      2) химиялық реакциялардың жіктелуі;

      3) зат массасының сақталу заңы;

      4) металдардың электрохимиялық кернеу қатары.

      23. "Химиядағы энергетика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар;

      2) химиялық реакциялардың жылдамдығы;

      3) химиялық тепе-теңдік;

      4) қышқылдар мен негіздер теориясы.

      24. "Химия және қоршаған орта" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) заттардың жіктелуі;

      2) Жер химиясы;

      3) көміртек және оның қосылыстары химиясы.

      25. "Химия және өмір" бөлімі бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды: 1) биохимия.

      26. 7-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Химия пәні". Таза заттар және қоспалар. Химия – заттар туралы жаратылыстану ғылымдарының бір саласы, химияның дамуы мен маңызы; химия кабинетіндегі және зертханасындағы қауіпсіздік техникасының ережелері; таза заттар және олардың физикалық қасиеттері, біртекті және әртекті қоспалар, заттарды тазарту және бөлу тәсілдері; жәй және күрделі заттар; элемент және химиялық қосылыстар. № 1 практикалық жұмыс "Техника қауіпсіздігі ережелері және зертханалық құрал-жабдықтармен танысу". № 1 зертханалық тәжірибе "Заттарды және олардың қосылыстарын салыстыру". №2 зертханалық тәжірибе "Ластанған ас тұзын тазарту";

      2) "Заттар күйінің өзгеруі". Физикалық және химиялық құбылыстар; химиялық реакция; заттың агрегаттық күйлері; қатты, сұйық, бөлшектердің кинетикалық теориясына сәйкес газтәріздес заттардың құрылымы; заттардың салқындау, қыздыру және булану үдерістері. № 3 зертханалық тәжірибе "Химиялық реакциялардың белгілерін зерттеу". № 4 зертханалық тәжірибе "Аспирин немесе салолдың салқындау үдерісін зерттеу". № 5 зертханалық тәжірибе "Судың қайнау үдерісін зерттеу". №1 бақылау жұмысы;

      3) "Атомдар. Молекулалар. Заттар". Атомдар мен молекулалар; атомдар мен молекулалардың айырмашылығы; химиялық элементтер; химиялық элементтердің символдары; элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктеу; жай және күрделі заттар; атомның құрамы мен құрылысы; ядро, протон, нейтрон, электрон; изотоптар; элементті аталуы және фундаменталды бөлшектерінің саны бойынша сипаттау;

      4) "Ауа. Жану реакциясы". Ауа және оның құрамы; атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызы; жану үдерісі; заттың жану шарттары; тез тұтанатын, жанатын және жанбайтын заттар; отын, оттек, тұтану көзі; тұтану температурасы; металдар мен бейметалдардың жануы; жану реакциясының өнімдері. № 6 зертханалық тәжірибе "Балауыз шамның жануы". № 2 практикалық жұмыс/Көрсетілім "Күкірттің, фосфордың, темірдің ауада және оттегінде жануын салыстыру". № 2 бақылау жұмысы;

      5) "Химиялық реакциялар". Табиғи қышқылдар мен сілтілер; "қышқылдық" және "сабынды" қасиеттері; индикаторлар, әмбебап индикатор, рН шкала метилоранж, лакмус, фенолфталеин; индикаторлардың түрлі орталардағы түстерінің өзгеруі; қышқылдар мен сілтілер; антацидті заттар; бейтараптану реакциясы; сұйылтылған қышқылдар; қышқылдардың қолданылу аймақтары; қышқылдармен жұмыс жүргізу ережелері; сұйылтылған қышқылдардың түрлі металдармен әрекеттесуі; сутекке сапалық реакция; карбонаттар; сұйылтылған қышқылдардың карбонаттармен әрекеттесуі; көмірқышқыл газына сапалық реакция. № 7 зертханалық тәжірибе "Ерітінділердің қышқылдық, негіздік ортасын анықтау". № 8 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек қышқылының бейтараптану реакциясы". № 9 зертханалық тәжірибе "Мырыштың сұйылтылған тұз қышқылымен реакциясы". № 10 зертханалық жұмыс "Сутекке сапалық реакция". № 3 практикалық жұмыс "Сұйылтылған қышқылдар мен карбонаттардың әрекеттесуі. Көмірқышқыл газына сапалық реакция";

      6) "Химиялық элементтердің периодтық кестесі". Химиялық элементтердің периодтық кестелерін құру тарихы; И. ДҰберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің элементтерді жіктеуі; периодтық заң; периодтық кестенің құрылымы; периодтық кестенің құрылу принципі; атом нөмірі; ядро заряды; атомдағы элементер бөлшектер;

      7) "Салыстырмалы атомдық масса және қарапайым формулалар". Изотоптар қоспасы, табиғи изотоптар; салыстырмалы атомдық масса; салыстырмалы молекулалық/формулалық масса; химиялық формула; химиялық элементтердің валенттілігі, бинарлы қосылыстардың формулаларын құрастыру; қосылыстардағы атомдардың қатынастары. Есептеуге берілген есептер: салыстырмалы молекулалық массаны есептеу. № 3 бақылау жұмысы;

      8) "Адам ағзасындағы химиялық элементтер". Қоректік заттар; адам ағзасындағы химиялық элементтер (О, С, Н, N, Ca, P, K); химиялық элементтердің тірі және өлі табиғаттағы таралуы; адам ағзасындағы микро-, макроэлементтердің биологиялық рөлі; тыныс алу үдерісі, тамақтану теңгерімі. № 4 практикалық жұмыс "Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау". № 11 зертханалық тәжірибе "Тыныс алу үдерісін зерттеу".

      27. 8-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Геологиялық химиялық қосылыстар". Пайдалы геологиялық химиялық қосылыстар, табиғи ресурстар; кен орны; кен; кеннің құрамы; минералдар; табиғи ресурстарды өндіру; металдарды алу; Қазақстанның пайдалы қазбалары; минералдарды өндірудің экологиялық аспектілері. № 4 бақылау жұмысы;

      2) "Атомдардағы электрондардың қозғалысы". Атомдардағы электрондардың орналасуы; энергетикалық деңгейлер; s және p орбитальдарының пішіндері; электрондық конфигурация; электронды-графикалық формула; ион; иондардың түзілуі; "нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формулаларын құрастыру. №1 зертханалық тәжірибе "Атомдардың модельдерін жасау";

      3) "3аттардың формулалары және химиялық реакция теңдеулері". Химиялық формула; химиялық реакция теңдеулері; заттардың массасының сақталу заңы; химиялық реакциялардың типтері: бірігу, ажырау, алмастыру, алмасу; табиғаттағы, химиялық реакциялар тірі организмдер мен адам тіршілігіндегі химиялық реакциялар. № 1 көрсетілім "Заттардың массасының сақталу заңын дәлелдейтін тәжірибе". № 2 зертханалық тәжірибе "Әрекеттесуші заттардың массасының қатынасы". Есептеуге берілген есептер: химиялық формула бойынша химиялық бірігудегі элементтің массалық үлесін есептеу; элементтердің массалық үлестері бойынша заттың қарапайым формуласын анықтау;

      4) "Металдардың химиялық белсенділігі". Металдардың тотығуы; металдардың жемірілуі; металдардың сумен әрекеттесуі; металдардың қышқыл ерітінділерімен, металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуі; металдардың белсенділік қатары; металдардың белсенділігін салыстыру. № 2 көрсетілім "Белсенді металдардың сумен әрекеттесуі". № 3 зертханалық тәжірибе "Металдардың қышқылдар ерітіндісімен әрекеттесуі". № 3 көрсетілім "Тұз ерітінділерінен металдарды ығыстыру". № 1 практикалық жұмыс "Металдардың белсенділігін салыстыру". № 1 бақылау жұмысы;

      5) "Заттың мөлшері". Заттың мөлшері; моль; Авогадро саны; заттың молярлық массасы. Есептеуге берілген есептер: жәй және күрделі заттардың салыстырмалы молярлық массасын есептеу; химиялық формула бойынша заттың молярлық массасын, массасын және заттың мөлшерін есептеу; заттың белгілі мөлшеріндегі атомдардың (молекулалардың) сандарын есептеу;

      6) "Стехиометриялық есептеулер". Химиялық реакциялардың теңдеулері бойынша есептер шығару; молярлық көлем; газдардың салыстырмалы тығыздығы; көлемдік қатынастар заңы; қалыпты және стандартты жағдайлар. Есептеуге берілген есептер: химиялық формула бойынша заттың молярлық массасын , массасын және заттың мөлшерін есептеу; заттың берілген массасы немесе заттың мөлшері бойынша атомдар мен молекулалардың сандарын есептеу; химиялық реакциялардың теңдеулері бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін (газдың) және зат мөлшерін есептеу; қалыпты жағдайлардағы газдың көлемін, газдардың салыстырмалы тығыздығын есептеу; оттек және ауа бойынша газдардың салыстырмалы тығыздықтарын есептеу; заттың мөлшері, молярлық масса, газдың молярлық көлемі, Авогадро заңы ұғымдарын пайдаланып формулалар бйынша есептеулер жасау; химиялық реакциялар кезіндегі газдардың көлемдік қатынастары түсініктерін қолданып есептеулер жасау;

      7) "Химиялық реакциялардағы энергиямен танысу". Отынның жануы және энергияның бөлінуі; көміртекті отынның жануы кезінде көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілуі мүмкіндігі; жылыжайлық эффектіcінің себептері және шешу жолдары; экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар; әртүрлі отындардың потенциалы; қоршаған ортаға әсері; кинетикалық бөлшектер теориясы тұрғысынан энергия өзгерісі; реакцияның жылу эффектісі; термохимиялық теңдеулер. № 4 зертханалық тәжірибе "Энергияның өзгеруімен жүретін химиялық реакциялар". Есептеуге берілген есептер: реакциялардың термохимиялық теңдеулері бойынша реакцияның жылу эффекттісін есептеу;

      8) "Сутек. Оттек және озон". Сутек – химиялық элемент және жәй зат, сутектің изотоптары (протий, дейтерий және тритий); сутектің қасиеттері, қолданылуы және алынуы; оттек – химиялық элемент және жәй зат, оттектің қасиеттері, қолданылуы және алынуы; сутектің және оттектің бинарлы қосылыстары; табиғатта таралуы; оттектің аллотропиялық түрөзгерісі, озон; сутек пен оттекті алу; Жер бетіндегі озон қабатының маңызы. № 4 көрсетілім "Сутек пероксидінің ажырауы". № 2 практикалық жұмыс "Сутекті алу және оның қасиеттерін зерттеу". № 3 практикалық жұмыс "Сутектің переоксидінен оттекті алу және оның қасиеттерін зерттеу". Есептеуге берілген есептер: реакцияға қатысатын немесе реакция нәтижесінде түзілген өнімнің белгілі массасы, заттың мөлшері немесе көлемі бойынша заттың массасын, заттың мөлшерін, (газдың) көлемін есептеу. № 2 бақылау жұмысы;

      9) "Химиялық элементтердің периодтық жүйесі". Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің құрылымы, периодтың, топтың, атом нөмірінің физикалық мәні; химиялық элементтердің атомдарының кейбір қасиеттері мен сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі; периодтық жүйедегі орыны бойынша элементтің сипатталуы; химиялық элементтердің табиғи тектестері; сілтілік металдардың, галогендердің, инертті газдардың тектестері; металдар мен бейметалдар; периодтық кестеде орналасуына байланысты химиялық элементтің қасиеттері;

      10) "Химиялық байланыс түрлері". Химиялық элементтердің электртерістілігі, атомдар арасындағы химиялық байланыстар табиғатының бірлігі, ковалентті полярлық және полярлық емес байланыс, иондық байланыс, заттың аморфты және кристалдық күйлері, кристалл торларының типтері, заттардың қасиеттерінің оның құрылысына тәуелділігі;

      11) "Ерітінділер және ерігіштік". Заттардың суда еруі, заттардың судағы ерігіштігі бойынша жіктелуі; ерітінділер; еріген заттың массалық үлесі, молярлық концентрация, қатты заттардың, сұйықтардың және газдардың суда ерігіштігі, кристаллогидраттар; ерітінділердің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі рөлі; заттарды ерігіштігіне температураның әсері. № 5 зертханалық тәжірибе "Заттардың ерігіштігін зерттеу". № 4 практикалық жұмыс "Қатты заттардың ерігіштігіне температураның әсері". № 5 практикалық жұмыс "Берілген пайыздық және молярлық концентрациялы ерітінділерді дайындау". Есептеуге берілген есептер: заттардың судағы ерігіштігін есептеу; тығыздығы мен көлемі бойынша ерітіндінің массасын анықтау, еріген заттың және еріткіштің массасын, еріген заттың массалық үлесін есептеу; ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу. № 3 бақылау жұмысы.

      12) "Көміртек және оның қосылыстары". Көміртектің жалпы сипаттамасы; табиғатта көміртек және оның қосылыстарының таралуы; көміртектің аллотропиялық түр өзгерістері; көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің қолдану аймағы; көміртектің қасиеттері; көміртектің оксидтері және олардың қасиеттері; тірі ағзаларға иіс газының физиологиялық әсері; көміртектің табиғаттағы айналымы. №6 практикалық жұмыс "Көміртектің физикалық және химиялық қасиеттері". №7 практикалық жұмыс "Көмірқышқыл газын алу және оның қасиеттері зерттеу". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша реакцияға қатысушы немесе реакция нәтижесінде түзілген бір заттың белгілі массасы, мөлшері немесе көлемі бойынша табиғатта жүретін процестер мен химиялық реакция нәтижесінде түзілген өнімнің немесе реагенттің массасын, заттың мөлшерін, көлемін есептеу; ерітіндінің белгілі массасы және еріген заттың массалық үлесі бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін және заттың мөлшерін есептеу.

      28. 9-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары". Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланыс; қышқылдар: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы; негіздер: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы; тұздар: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы; бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланыс.№ 6 зертханалық тәжірибе "Оксидтердің химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 7 зертханалық тәжірибе "Қышқылдардың химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 8 зертханалық тәжірибе "Негіздердің химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 9 зертханалық тәжірибе "Тұздардың қасиеттері және алынуы".Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша реакцияға қатысушы немесе реакция нәтижесінде түзілген бір заттың белгілі массасы, мөлшері немесе көлемі бойынша табиғатта жүретін процестер мен химиялық реакция нәтижесінде түзілген өнімнің немесе реагенттің массасын, заттың мөлшерін, көлемін есептеу; ерітіндінің белгілі массасы және еріген заттың массалық үлесі бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін және заттың мөлшерін есептеу;

      2) "Су". Судың құрамы, қасиеттері және қолданылуы, табиғаттағы су, су – табиғи әмбебап еріткіш, сулы ерітінділер және жүзгіндер, судың бірегей қасиеттері және оның өмір үшін маңызы; судың табиғаттағы айналымы; судың ластану себептері; судың кермектігі және оны жою тәсілдері; судың және сулы ерітінділердің табиғаттағы, өндірістің түрлі салаларындағы және ауыл шаруашылығындағы маңызы; суды тазарту әдістері; ауыз суын тазарту, Қазақстан Республикасындағы ауыз су мәселесі, су басейнін ластанудан қорғау, Қазақстандағы су ресурстарының экологиялық мәселелері; сусыз мыс (ІІ) сульфатының көмегімен суды анықтау әдісі. № 10 зертханалық тәжірибе "Судың кермектігін анықтау".Есептеуге берілген есептер: еріген заттың массалық үлесін, еріткіштің, еріген заттың массасын есептеу.№ 4 бақылау жұмысы;

      3) "Электролиттік диссоциация". Электролиттер және бейэлектролиттер, С.Аррениустың электролиттік диссоциациялану теориясының негізгі қағидалары, электролиттік диссоциациялану механизмі; ерітінділердің немесе заттың балқымаларының электр өткізгіштігінің химиялық байланыс түріне тәуелділігі; күшті және әлсіз электролиттер, диссоциациялану дәрежесі, қышқыл, сілті және тұздардың судағы ерітінділерінде электролиттік диссоциациялануы, көпнегізді қышқылдардың, қышқылдық және негіздік тұздардың диссоциациялануы, ион алмасу реакциялары және олардың жүру жағдайлары; электролиттік диссоциациялану теориясы тұрғысынан қышқыл, негіз және тұз ерітінділерінің химиялық қасиеттері; тұздар гидролизі. № 1 көрсетілім "Иондық және ковалентті полярлық байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациясы". № 1 зертханалық тәжірибе "Қышқыл, сілті ерітінділерінің рН -ын анықтау".№ 1 практикалық жұмыс "Ион алмасу реакциялары". № 2 зертханалық тәжірибе "Тұздар гидролизі". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша заттың мөлшерін, массасын, реакция өнімінің көлемін есептеу; диссоциациялану дәрежесін есептеу;

      4) "Бейорганикалық заттарға сапалық талдау". Катиондарға сапалық реакциялар; жалын түсінің боялуы бойынша Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау; аниондардың сапалық реакциялары; бейорганикалық қосылыстардың құрамын сапалық талдау. № 3 зертханалық тәжірибе жалын түсінің боялуы бойынша "Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ катиондарын анықтау". № 4 зертханалық тәжірибе "Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакциялар". № 5 зертханалық тәжірибе "Сулы ерітіндідегі Сl–, Br–, I–, PO43–, SO42–, CO32–, NO3–, SiO32 аниондарын анықтау". № 2 практикалық жұмыс "Бейорганикалық қосылыстарды сапалық талдау". Есептеуге берілген есептер: егер әрекеттесуші заттардың біреуі артық мөлшерде берілсе химиялық теңдеулер бойынша есептеу;

      5) "Химиялық реакциялардың жылдамдығы". Химиялық реакциялардың жылдамдығы; химиялық реакциялардың жылдамдығына әсер ететін факторлар; бөлшектердің кинетикалық тұрғысынан реакция жылдамдығы; катализаторлар; ингибиторлар; катализаторлар мен ингибиторлардың реакция жылдамдығына әсері. № 2 көрсетілім "Түрлі химиялық реакциялардың жылдамдығы". № 6 зертханалық тәжірибе "Концентрацияның температурасы мен бөлшектер көлемінің реакция жылдамдығына әсері". № 3 практикалық жұмыс "Реакция жылдамдығына катализатордың әсері";

      6) "Қайтымды реакциялар". Химиялық тепе-теңдік; тепе-теңдік динамикалық үдеріс ретінде; химиялық тепе-теңдіктің ығысуы; Ле-Шателье-Браун принципі; химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлардың өзгерісінің әсері; бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан химиялық тепе-теңдік. № 3 көрсетілім "Қайтымды химиялық реакциялар". № 7 зертханалық тәжірибе "Химиялық тепе-теңдіктің ығысуы;

      7) "Тотығу-тотықсыздану реакциялары". Химиялық элементтердің тотығу дәрежелері, қосылыстардың формулалары бойынша химиялық элементтердің тотығу дәрежелерін анықтау, тотықтырғыш және тотықсыздандырғыш туралы түсінік, тотығу-тотықсыздану реакциялары; электрондық баланс әдісі;

      8) "Металдар мен қорытпалар". Металдардың жалпы сипаттамасы; металдық байланыс пен металдық кристалдық тор; темір мен мыстың физикалық және химиялық қасиеттері; металдардың тек тотықсыздандырғыш қасиеттерін көрсетуі; темір қорытпалары және олардың қолданылуы; металлургия туралы түсінік, шойын мен болат өндірісі; Қазақстанда металлургияның дамуы, металдар мен олардың қорытпаларын алу, Қазақстандағы металдар және оның қосылыстарының маңызды кен орындары; металдарды өндіру үдерістері, қоршаған ортаға әсері; металдарды алу. № 4 көрсетілім "Металдардың кристалдық торы модельдері". № 5 көрсетілім "Металдар және қорытпалар". Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның белгілі бір массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болған жағдайда реакция теңдеуі бойынша заттың массасын есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу.

      29. 10-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) 1 (I), 2 (II) және 3 (III) топтар элементтері және олардың қосылыстары. 1 (I)-топ элементтері және олардың қосылыстары; атомдары құрылысы негізінде сілтілік металдардың жалпы қасиеттері; сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негіздік қасиеттері және олардың қолданылуы; 2 (ІІ)-топ элементтері және олардың қосылыстары; 1 (І)-ші және 2 (ІІ)-топ металдарының жалпы қасиеттері; кальций оксиді мен гидроксидінің негіздік қасиеттері және олардың қолданылуы; 3 (ІІІ)-топ элементтері; алюминий және оның қосылыстары; алюминийдің қосылыстары мен қорытпаларынның қолдану аймағы; алюминий, оның оксиді мен гидроксидінің екідайлы қасиеттері. № 6 көрсетілім "Натрийдің, кальцидің сумен әрекеттесуі". № 8 зертханалық тәжірибе "Кальцийдің сумен және қышқыл ерітіндісімен әрекеттесуі". № 7 көрсетілім "Алюминий мен оның қорытпалары". № 9 зертханалық тәжірибе "Алюминийдің қышқыл және сілті ерітінділерімен әрекеттесуі". № 4 практикалық жұмыс "Металдар" тақырыбына эксперименттік есептер шығару. Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның белгілі массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болғанда, заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын реакция теңдеуі бойынша есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу. № 2 бақылау жұмысы;

      2) 7 (VII), 6 (VI), 5 (V), 4 (IV) - топтарының элементтері және олардың қосылыстары. (VII) топ элементтері, галогендер; байланыс түрі және кристалдық тор типі; топтағы галогендер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтары; хлор; хлордың химиялық қасиеттері: металдармен, сутекпен және галогенидтермен әрекеттесуі; хлорсутек қышқылының құрамы қасиеттері мен қолданылуы; 6 (VI)-топ элементтері, күкірт, күкірттің аллотропиялық түр өзгерістерінің физикалық қасиеттері, күкірттің негізгі қосылыстары және олардың физикалық және химиялық қасиеттері; қышқылдық жаңбырдың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсері; күкірт қышқылы, күкірт қышқылы және оның тұздарының жалпы және ерекше қасиеттері, қасиеттері мен қолданылуы; 5 (V)-топ элементтері: азот, азоттың қасиеттері және табиғаттағы азот айналымы; аммиак, аммиактың қасиеттері, алынуы мен қолданылуы; аммиак өндірісі; (Габер синтезі): азот қышқылы; азот қышқылының қасиеттері; азот қышқылы мен нитраттардың өзіне тән қасиеттері; фосфор және оның қосылыстары; фосфорды аллотропиялық түрлендіру; фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындары; фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттері; минералды тыңайтқыштар, олардың Қазақстанда өндірілуі және оларды тиімді қолдану; азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсері; 14 (IV) - топ элементтері; кремний және оның қосылыстары; кремнийдің қолданылу аймағы және оның жартылай өткізгіш ретінде маңызы; сұйық кристалдар, кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор типі; кремний мен оның қосылыстарының химиялық қасиеттері; Қазақстандағы силикат өнеркәсібі; № 8 көрсетілім "Күкірттің аллотропиялық түр өзгерістері".№ 5 практикалық жұмыс "Сұйылтылған күкірт қышқылы ерітіндісі және оның тұздарының химиялық қасиеттерін зерттеу".№ 10 зертханалық тәжірибе "Азот молекуласының моделін дайындау".№ 11 зертханалық тәжірибе "Аммиак молекуласының моделін дайындау".№ 6 практикалық жұмыс "Аммиактың алынуы және оның қасиеттерін зерттеу".№ 12 зертханалық тәжірибе "Азот қышқылының басқа қышқылдармен ортақ қасиеттері".№ 9 көрсетілім "Минералды тыңайтқыштар". № 10 көрсетілім "Алмаз, кремний, кремний диоксиді мен кремний карбидінің кристалдық торларының модельдері". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша есептеу, бірі зат бастапқы заттардан артық берілген есептер; егер реакция өнімінің практикалық шығымының массалық үлесі белгілі болса, химиялық реакция теңдеуі бойынша заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын есептеу; құрамындағы қоспаның массалық үлесі бар басқа заттың массасы бойынша реакция өнімінің массасын есептеу;

      3) "Адам ағзасындағы химиялық элементтер". Адам ағзасының химиялық құрамы; макроэлементтер және микроэлементтер, олардың маңызы; адам ағзасының құрамына кіретін элементтер және олардың маңызы: (О, С, Н, N, Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe); Қазақстан тұрғындарының теңгерімді тамақтану рационы; ағзадағы кейбір элементтерді анықтау; ауыр металдармен қоршаған ортаның ластануы көздері, ауыр металдардың ағзаларға әсері. № 13 зертханалық тәжірибе "Сүйек құрамындағы кальцийді анықтау". № 14 зертханалық тәжірибе "Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау". № 3 бақылау жұмысы.

      4) "Органикалық химияға кіріспе". Органикалық химия – көміртек қосылыстарының химиясы, А.М. Бутлеровтың органикалық қосылыстардың құрылыс теориясының негізгі қағидалары; органикалық заттардың ерекшеліктері; органикалық қосылыстардың жіктелуі; функционалдық топ түсінігі; органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары; органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары; органикалық қосылыстардың номенклатурасы; органикалық қосылыстардың изомериясы; № 11 көрсетілім "Метан, этан, этен, этин, этанол, этаналь,этан қышқылы, глюкоза, аминоэтан қышқылы модельдері". № 12 көрсетілім "Алкандардың алғашқы бес өкілдерінің және сызықты құрылымды спирттердің модельдері". № 13 көрсетілім "Пентан изомерлерінің модельдері". Есептеуге берілген есептер: элементтердің массалық үлесі және салыстырмалы тығыздығы бойынша газтәрізді заттардың молекулалық формулаларын табу.

      5) "Көмірсутектер. Отын". Көмірсутектердің жіктелуі, номенклатурасы және изомериясы, қаныққан көмірсутектер, алкан, метан, қанықпаған көмірсутектер,алкендер, этилен, алкиндер,ацетилен; арендер, бензол; көмірсутектер арасындағы генетикалық байланыс, көмірсутектердің табиғи көздері, көмірсутекті отындар; табиғи газдың, мұнайдың, көмірдің Қазақстандағы кен орындары, оларды өндіру және өңдеу; көмірсутектерді өндіру, өңдеу және қолданудағы экологиялық мәселелер, көмірсутектерді экономиканың түрлі салаларында және тұрмыста пайдалану; альтернативті отын түрлері; мұнай, мұнай фракциялары және шикі мұнай өнімдерінің қолдану аймағы. № 14 көрсетілім "Этиленнің жануы, бром суы мен калий перманганаты ерітінділерін түссіздендіруі". № 15 көрсетілім "Отын түрлері". № 16 көрсетілім "Мұнай және мұнай өнімдері". Есепетеуге берілген есептер: реакция өнімінің массасы немесе көлемі және белгілі заттың салыстырмалы тығыздығы бойынша органикалық заттың формуласын анықтау;

      6) "Оттекті және азотты органикалық қосылыстар". Оттекті органикалық қосылыстардың жіктелуі және номенклатурасы, метанол, этанол, спирттердің улылығы және этил спиртінің адам организміне зиянды әсері, оттекті органикалық қосылыстардың өкілдері; этандиол, пропантриол, этан қышқылы, глюкоза, сахароза, крахмал, целлюлозаның қолданылуы; карбон қышқылдары, күрделі эфирлер мен майлар, сабын, синтетикалық жуғыш заттар, синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсері; көмірсулар, нәруыздар, аминқышқылдары; биологиялық маңызды органикалық қосылыстар, Қазақстанның тамақ өнеркәсібі. № 15 зертханалық тәжірибе "Сірке қышқылының қасиеттерін зерттеу". № 16 зертханалық тәжірибе "Нәруыздардың денатурациясы". Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болған жағдайда, реакция теңдеуі бойынша органикалық заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын есептеу; өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу; метан, бутан, этанолдың жану реакция теңдеуі бойынша оттектің, ауаның көлемдерін есептеу. № 4 бақылау жұмысы.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      30. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 9.2.1.2. кодында "9" - сынып, "2.1" - бөлімше, "2" - оқыту мақсатының реттік саны.

      31. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Тірі организмдердің көп түрлілігі, құрылымы мен қызметтері" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1 Атомдар, иондар және молекулар

7.1.1.1 "Химия" ғылымының нені оқытатынын білу;
7.1.1.2 химиялық зертханада және кабинетінде жұмыс жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасының ережелерін білу және түсіну;
7.1.1.3 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырата алу;
7.1.1.4 заттардың әртүрлі агрегаттық күйлерін білу және бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан қатты, сұйық, газ тәріздес заттардың құрылымын түсіндіре алу;
7.1.1.5 салқындау үдерісін зерделеу, салқындау қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясына сай, өз бақылауларын түсіндіру;
7.1.1.6 судың қайнау үдерісін зерделеу, қыздыру қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясын пайдалана отырып, өз бақылауларын түсіндіру

8.1.1.1 зат мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде – мольді және Авогадро санын білу;
8.1.1.2 формула бойынша заттың массасын, зат мөлшерін, құрылымдық бөлшектер санын
есептей алу



1.2 Атом құрамы мен құрылысы

7.1.2.1 атомдар мен молекулалардың айырмашылығын білу;
7.1.2.2 әрбір элементтің химиялық таңбамен белгіленетіндігін және белгілі атом түрі екенін білу;
7.1.2.3 элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктей алу;
7.1.2.4 заттарды құрамына қарай жай және күрделіге жіктеу;
7.1.2.5 протон, электрон, нейтронды және олардың атомдағы орналасу тәртібін, массасын зарядын білу;
7.1.2.6 алғашқы 20 элементтің атом құрылысы (p+, n0, e-) мен атом ядросының құрамын білу;
7.1.2.7 "изотоп" түсінігін білу;
7.1.2.8 Жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну;
7.1.2.9 табиғи изотоптары бар химиялық элементтердің атомдық массалары бөлшек сан болатындығын түсіну;
7.1.2.10 салыстырмалы атомдық массаның анықтамасын білу;
7.1.2.11 элементтердің атауларын, валенттілікті және олардың қосылыстардағы атомдық қатынастарын қолдана отырып, бинарлы химиялық қосылыстардың формулаларын дұрыс құра білу;
7.1.2.12 химиялық қосылыстың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық/формулалық массасын есептеу




1.3 Атомда электрондардың қозғалысы мен таралуы. Атомдардан иондардың құрылуы


8.1.3.1 атомда электрондар ядродан арақашықтығы артқан сайын біртіндеп энергетикалық деңгейлер бойынша таралатынын түсіну;
8.1.3.2 әрбір электрон қабатында электрон саны нақты максимал мәннен аспайтынын түсіну;
8.1.3.3 s және р орбиталдарының пішінін атау;
8.1.3.4 алғашқы 20 химиялық элементтің электрондық конфигурациясын және электронды-графикалық формулаларын жазу;
8.1.3.5 атомдар электрондарды қабылдай немесе жоғалта алатынын және осының нәтижесінде иондар түзілетінін түсіну;
8.1.3.6 "нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формуласын құрастыру



1.4 Химиялық байланыстардың түрлері


8.1.4.1 электртерістілік ұғымына сүйеніп ковалентті байланыстың түзілуін түсіндіру;
8.1.4.2 иондық байланыстың түзілуін сипаттау және иондық қосылыстардың қасиеттерін болжау;
8.1.4.3 заттар қасиеттерінің кристалдық тор типтеріне тәуелділігін түсіндіру

9.1.4.1 металдық байланыс пен металдық кристалдық тор жайындағы білімдерін қолданып металдардың қасиетін түсіндіре алу;
9.1.4.2 металдарға тән физикалық және химиялық қасиеттерді сипаттау және металл атомдарының тек тотықсыздандырғыш қасиет көрсететінін түсіндіру;
9.1.4.3 құйма ұғымын анықтау және оның артықшылықтарын түсіндіру;
9.1.4.4 шойын мен болаттың құрамы мен қасиеттерін салыстыру

10.1.4.1 галоген молекулала-рының электрондық формула-ларын құрастыру және кристалдық тор түрлері мен байланыс типтерін анықтау;
10.1.4.1 кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор типін сипаттау

      2) "Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1 Периодтық заң мен химиялық элеметтердің периодтық жүйесі

7.2.1.1 И.ДҰберейнер, Дж.Ньюлендс, Д.И.Менделеевтің еңбектерінің мысалында элементтердің жіктелуін салыстыру;
7.2.1.3 периодтық кестенің кестенің құрылымын сипаттау: топтар және периодтар

8.2.1.1 топ, период, атом нөмірінің физикалық мәнін түсіндіру;
8.2.1.2 бір топтағы элементтердің сыртқы электрондық деңгейінде электрондар санының бірдей болатындығын түсіну;
8.2.1.3 топтар мен периодтарда элементтер қасиеттерінің өзгеру заңдылығын түсіндіру;
8.2.1.4 периодтық жүйедегі орны бойынша элементті сипаттау;
8.2.1.5 химиялық қасиеттері ұқсас элемент-тердің бір топқа жататындығын дәлелдеу;
8.2.1.6 химиялық элементтердің табиғи ұяластарын атау және сілтілік металдар, галогендер, инертті элементтердің ұяластарына мысалдар келтіру;
8.2.1.7 химиялық элементтің периодтық кестеде орналасуына сай қасиеттерін болжау


10.2.1.1 сілтілік металдардың жалпы қасиеттерін олардың атомдарының құрылымы негізінде түсіндіру;
10.2.1.2 сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негізгі қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құру;
10.2.1.3 1 (I) және 2 (II) топтағы металдардың жалпы қасиеттерін салыстыру және реакция теңдеулерін құру;
10.2.1.4 кальций оксидтері мен гидроксидтерінің негізгі қасиеттерін түсіндіру, қолданылуын сипаттау;
10.2.1.5 алюминийдің қасиеттерін түсіндіру атомның құрылымы негізінде алюминий мен оның қорытпаларын қолдану салаларын атаңыз;
10.2.1.6 алюминийдің, оның оксидінің және гидроксидінің амфотериялық қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.7 қарапайым және күрделі заттармен 1 (I), 2 (II), 13 (III) топтағы металдардың өзара әрекеттесуі бойынша эксперименттерді жоспарлау және жүргізу;
10.2.1.8 топтағы галогендер қасиеттерінің өзгеру тенденциясын болжау;
10.2.1.9 хлордың химиялық қасиеттерін сипаттау: металдармен, сутегімен және галогендермен өзара әрекеттесуі;
10.2.1.10 хлорсутек қышқылы ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу және қолдану саласын білу;
10.2.1.11 16 (VI) - топ элементтерінің жалпы сипаттамасын сипаттау;
10.2.1.12 күкірттің аллотропты түрленуінің физикалық қасиеттерін салыстыру және күкірттің химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін құру;
10.2.1.13 (IV) және (VI) күкірт оксидтерінің физикалық және химиялық қасиеттерін салыстыру және күкірт диоксидінің физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.2.1.14 күкірт қышқылы мен оның тұздары ерітіндісінің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.15 табиғаттағы азот айналымы мен азоттың қасиеттерін түсіндіру;
10.2.1.16 аммиактың алынуын, қасиеттерін және қолданылуын түсіндіру;
10.2.1.17 аммоний тұзы ерітіндісінің сілті ерітіндісімен өзара әрекеттесуі арқылы аммиакты ала білу және газ тәрізді аммиак пен оның ерітіндісінің қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.18 азоттан азот қышқылын алу реакцияларының теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.19 басқа қышқылдармен ортақ азот қышқылының қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.20 сұйылтылған және концентрацияланған азот қышқылының металдармен өзара әрекеттесу ерекшелігін сипаттап, реакция теңдеулерін құра білу;
10.2.1.21 нитраттардың термиялық ыдырауының ерекшеліктерін түсіндіру, теңдеулер құру;
10.2.1.22 фосфордың аллотропты модификацияларын салыстыру;
10.2.1.23 фосфор мен оның қосылыстарының Жалпы химиялық қасиеттерін түсіндіру;
10.2.1.24 кремнийдің қолданылу аясын және оның жартылай өткізгіш ретіндегі маңызын түсіндіру;
10.2.1.25 кремний мен оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттау, реакция теңдеулерін құру

2.2 Химиялық реакциялардың жіктелуі

7.2.2.1 сұйылтылған қышқылдардың қолдану аяларын және олармен жұмыс жасау ережелерін атау;
7.2.2.2 сұйылтылған қышқылдардың әртүрлі металдармен реакцияларын зерттеу және сутек газының сапалық реакциясын жүзеге асыру;
7.2.2.3 кейбір карбонаттардың сұйылтылған қышқылдармен реакцияларын зерттеу және көмірқышқыл газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

8.2.2.1 бастапқы және түзілген заттардың саны мен құрамы бойынша химиялық реакцияларды жіктеу;
8.2.2.2 табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакцияларды сипаттау

9.2.2.1 реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құру;
9.2.2.2 бейтараптану және ион алмасу реакциялары-ның жүру себептерін түсіндіру;
9.2.2.3 тотығу дәрежесі ұғымының мәнін түсіндіру және оны заттың формуласы бойынша анықтау;
9.2.2.4 тотығу және тотықсыздану үдерістері бір-бірімен байланысты екенін және бір мезгілде жүретіндігін түсіну;
9.2.2.5 тотығу-тотықсыздану реакцияларын тотығу дәрежесі өзгере жүретін реакциялар ретінде түсіну;
9.2.2.6 тотығу процесін электронды беру, ал тотықсыздану – электронды қосып алу деп түсіну;
9.2.2.7 электрондық баланс әдісімен тотығу-тотықсыздану реакцияларының коэффициенттерін қою


2.3 Зат массасының сақталу заңы


8.2.3.1 заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару;
8.2.3.2 әрекеттесетін заттар қатынасын эксперименттік жолмен анықтау;
8.2.3.3 реакцияға қатысатын және түзілетін заттардың формуласын жаза отырып, химиялық реакциялар теңдеулерін құру;
8.2.3.4 заттар массасының сақталу заңын атау;
8.2.3.5 химиялық реакция теңдеулері бойынша зат массасын, зат мөлшерін есептеу;
8.2.3.6 Авогадро заңын айту және қалыпты және стандартты жағдайлардағы газдар көлемін есептеуде молярлық көлемді қолдану;
8.2.3.7 газдардың салыстырмалы тығыздығын және заттың молярлық массасын салыстырмалы тығыздық бойынша есептеу;
8.2.3.8 газдардың қатысуымен жүретін реакциялар бойынша есептер шығаруда газдардың көлемдік қатынас заңын қолдану

9.2.3.1 зат массасының сақталу заңына сәйкес реакция теңдеулерін құру;
9.2.3.2 заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару;

10.2.3.1 реакция өнімінің шығуын теориялық мүмкінімен салыстыру;
10.2.3.2 элементтердің салыстырмалы тығыздығы мен массалық үлестері бойынша газ тәрізді заттың молекулалық формуласын анықтау

2.4 Металдардың электро-химиялық кернеу қатары


8.2.4.1 кейбір металдар басқаларға қарағанда тотығуға тезірек ұшырайтындығын білу;
8.2.4.2 белсенді металдардың салқын сумен, ыстық су немесе бумен әрекеттесуін сипаттау;
8.2.4.3 металдар коррозиясын туындатуға әсер ететін жағдайларды зерттеу;
8.2.4.4 қышқыл ерітінділерімен әртүрлі металдардың реакцияларын зерттеу;
8.2.4.5 металдардың қышқылдармен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін құрастыру;
8.2.4.6 металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуінің жоспарын жасау және жүргізу



      3) "Химиядағы энергетика" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1 Экзотер-миялық және эндотермиялық реакциялар

7.3.1.1 ауа құрамын айту;
7.3.1.2 заттардың жану кезінде ауаның құрамына кіретін оттектің жұмсалатындығын білу;
7.3.1.3 атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызын түсіну;
7.3.1.4 затты жағуға қажетті жағдайларды және жану реакциясының өнімдерін айту;
7.3.1.5 тез тұтанатын, жанғыш және жанбайтын заттарға мысалдар келтіру;
7.3.1.6 заттардың таза оттекте ауаға қарағанда жақсырақ жанатындығын түсіну;
7.3.1.7 металдар мен бейметалдардың жануы кезінде оксидтер түзілетіндігін білу

8.3.1.1 заттың жану реакциясының өнімі көбінесе оксидтер екенін және құрамында көміртегі бар отын оттекте жанғанда, көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілетінін түсіну;
8.3.1.2 парниктік эффектінің себептерін түсіндіру және шешу жолдарын ұсыну;
8.3.1.3 экзотермиялық реакциялар жылу бөле жүретінін, ал эндотермиялық реакциялар жылу сіңіре жүретінін білу;
8.3.1.4 әртүрлі жанғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіну; 8.3.1.5 энергия өзгерісін бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру



3.2 Химиялық реакциялардың жылдамдығы



9.3.2.1 реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіру;
9.3.2.2 реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру;
9.3.2.3 катализатордың реагенттен айырмашылығын және олардың реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру;
9.3.2.4 реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіру


3.3 Химиялық тепе-теңдік



9.3.3.1 тепе-теңдікті динамикалық үдеріс ретінде сипаттау;
9.3.3.2 Ле-Шателье-Браун принципі бойынша химиялық тепе-теңдіктің ығысуын болжау;
9.3.3.3 химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлар өзгерісінің әсерін түсіну және ажырату;
9.3.3.4 химиялық тепе-теңдікті бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

10.3.3.1 аммиак өндірісінің үдерісін сипаттау;

3.4 Қышқылдар мен негіздер теориясы

7.3.4.1 кейбір табиғи қышқылдар мен сілтілердің "қышқылдық" және "сабындылық" қасиеттер белгілері болуы мүмкін екендігін білу;
7.3.4.2 химиялық индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеинді және олардың әртүрлі ортада түстерінің өзгеруін атау;
7.3.4.3 рН шкаланың негізінде әмбебап индикаторды қолданып, сілтілер мен қышқылдарды анықтау;
7.3.4.4 "антацидтік заттарды" қолдану мысалында қышқылдардың бейтараптануын түсіну

8.3.4.1 заттарды олардың судағы ерігіштігі бойынша жіктеу;
8.3.4.2 заттар ерітінділерінің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі маңызын түсіндіру;
8.3.4.3 заттың ерігіштігіне температура әсерін түсіндіру;
8.3.4.4 буландыру техникасын қолдана отырып, заттың 100 г судағы ерігіштігін есептеу, алынған нәтижелерді анықтамалық мәндермен салыстыру;
8.3.4.5 еріген заттың массалық үлесі мен ерітіндінің белгілі массасы бойынша еріген заттың массасын есептеу;
8.3.4.6 ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу

9.3.4.1 оксидтердің жіктелуін және қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.2 қышқылдардың жіктелуін, қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.3 негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.4 тұздарды алудың әртүрлі әдістерін білу, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.5 тұздардың қасиеттерін, жіктелуін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.6 бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты зерттеу


      4) "Химия және қоршаған орта" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

4.1 Заттардың жіктелуі

7.4.1.1 элементті (жай зат) бірдей атомдардың жиынтығы ретінде түсіну;
7.4.1.2 таза заттар атомдардың немесе молекулалардың бір түрінен түзілетінін білу;
7.4.1.3 элемент (жай зат) қоспа және қосылыс түсініктерін ажырата алу;
7.4.1.4 қосылыстардың және элементтердің физикалық қасиеттері туралы алған білімдерін қоспа құрамын дағы таныс емес заттарды ажыратуға қолдана алу;
7.4.1.5 қоспалардың түрлерін және оларды бөлу әдістерін атау;
7.4.1.6 қоспаны бөлуге негізделген тәжірибені жоспарлау


9.4.1.1 электролиттер мен бейэлектролиттердің анықтамасын айту және мысалдар келтіру;
9.4.1.2 заттардың ерітінділері немесе балқымаларының электрөткізгіштігі химиялық байланыс түріне тәуелді екендігін түсіндіру;
9.4.1.3 иондық және коваленттік полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациялану механизмін түсіндіру;
9.4.1.4 электролиттік диссоциация теориясының негізгі қағидаларын білу;
9.4.1.5 ерітінділердің қышқылдылығы мен сілтілігін ажырату;
9.4.1.6 қышқыл, негіз, орта және қышқылдық тұздардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін құрастыру;
9.4.1.7 күшті және әлсіз электролиттерге мысал келтіру және оларды ажырату, диссоциациялану дәрежесін анықтай білу;
9.4.1.8 Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау үшін жалын түсінің боялу реакциясын жүргізу және сипаттау;
9.4.1.9 Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакция жүргізу;
9.4.1.10 хлорид-, бромид-, йодид-, сульфат, карбонат-, фосфат-, нитрат-, силикат- иондарына сапалық реакцияларды тәжірибе жүзінде жүргізу және ион алмасу реакцияларын бақылап, нәтижесін сипаттау;
9.4.1.11 белгісіз заттардағы катион мен аниондарды анықтау тәжірибесінің жоспарын құру және оны практикада жүзеге асыру


4.2 Жер химиясы

7.4.2.1 жер қыртысында көптеген пайдалы химиялық қосылыстар барын түсіну;
7.4.2.2 кейбір минералдар мен пайдалы табиғи қосылыстардың кендерге жататынын түсіну;
7.4.2.3 металды алу үшін кенді өңдеу үдерісін сипаттау;
7.4.2.4 Қазақстан қандай минералды және табиғи ресурстармен бай екендігін және олардың кен орындарын атау;
7.4.2.5 табиғи ресурстарды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

8.4.2.1 сутекті алу және оның қасиеттері мен қолдануын зерттеу;
8.4.2.2 ауа құрамындағы және жер қыртысындағы оттектің пайыздық мөлшерін атау;
8.4.2.3 оттекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу;
8.4.2.4 оттектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
8.4.2.5 Жер бетіндегі озон қабатының маңызын түсіндіру

9.4.2.1 судың табиғатта кең таралғандығын, бірегей қасиеттерін және оның өмір үшін маңызын түсіндіру;
9.4.2.2 табиғаттағы су айналымын түсіндіру;
9.4.2.3 судың ластану қауіптілігін және салдарын анықтау, суды тазарту әдістерін түсіндіру;
9.4.2.4 судың "кермектігін" анықтау және оны жою тәсілдерін түсіндіру;
9.4.2.5 суды сусыз мыс (ІІ) сульфатын қолданып анықтау тәсілін айту;
9.4.2.6 табиғаттағы және тірі ағзалар қызметі мен адамның тіршілігіндегі жүретін химиялық реакцияларды сипаттау

10.4.2.1 қышқылдық жаңбырлардың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсерін түсіндіру;
10.4.2.2 фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындарын атау;
10.4.2.3 минералды тыңайтқыштардың жіктелуін және олардың құрамына кіретін қоректік элементтерді атау;
10.4.2.4 азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;

4.3 Көміртек және оның қосылыстары


8.4.3.1 көміртек неліктен көптеген қосылыстарында төрт байланыс түзетінін түсіндіру;
8.4.3.2 табиғатта көміртек және оның қосылыс-тарының таралуын сипаттау;
8.4.3.3 көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрылысын және қасиеттерін салыстыру;
8.4.3.4 көміртектің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
8.4.3.5 көміртек жанған кезде көміртек диоксиді мен көміртек монооксидінің түзілу жағдайларын сипаттау және тірі ағзаға иіс газының физиологиялық әсерін түсіндіру;
8.4.3.6 көмірқышқыл газын алу, оны анықтау және қасиеттерін зерттеу
8.4.3.7 көмірқышқыл газын алу, оның бар екенін дәлелдеу, қасиеттерін дәлелдеу;
8.4.3.8 табиғаттағы көмірсутегі айналымын түсіндіру


10.4.3.1 органикалық қосылыстардың көптүрлілігінің себептерін түсіндіру;
10.4.3.2 көмірсутектердің және олардың туындылары: спирттер,альдегидтер, карбон қышқылдары, аминқышқылдарының жіктелуін білу;
10.4.3.3 функционалдық топ түсінігін берілген класс қосылысының химиялық қасиеттерін анықтайтын топ ретінде түсіндіру;
10.4.3.4 гомолог ұғымын және гомологтық айырмашылықты білу;
10.4.3.5 органикалық қосылыстардың негізгі кластары: алкандар, алкендер, алкиндер, арендер, спирттер, альдегидтер карбон қышқылдары, аминқышқылдары үшін IUPAC номенклатурасын қолдану;
10.4.3.6 көмірсутектердің құрылымдық изомерлерінің формулаларын құрастыра алу және изомерия құбылысын білу;
10.4.3.7 алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.8 еріткіштерді алу үшін алкандарды хлорлаудың маңызы мен бұл еріткіштердің қауіптілік дәрежесін түсіндіру;
10.4.3.9 қанықпағандық ұғымын сипаттау;
10.4.3.10 этен мысалында алкендердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.11 полиэтилен мысалында полимерлену реакциясының механизмі мен полимерлердің құрылымының ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.3.12 пластиктің ыдырау мерзімінің ұзақтық мәселесін түсіну және оқып білу, қоршаған ортада пластик материалдардың көбеюінің зардабын білу;
10.4.3.13 этин мысалында алкиндердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.14 бензолдың алынуы, қасиеттері және қолданылуын сипаттау;
10.4.3.15 құрамында көміртек бар қосылыстардың отын ретінде пайдалану мүмкін екендігін білу және альтернативті отын түрлерін зерттеу, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін атау;
10.4.3.16 Қазақсатандағы көмірдің, мұнайдың, табиғи газдың кен орындарын атау және оларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.4.3.17 мұнай фракцияларын және шикі мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймақтарын атау;
10.4.3.18 оттекті органикалық заттардың жіктелуін білу;
10.4.3.19 спирттердің жіктелуін метанол мен этанолдың, қолданылуын, этанолдың алынуын білу және қасиеттерін түсіндіру;
10.4.3.20 метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.3.21 этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын білу;
10.4.3.22 карбон қышқылдарының құрамын білу және сірке қышқылының химиялық қасиеттері мен қолданылуын сипаттау;
10.4.3.23 күрделі эфирлер мен майлардың ерекшеліктері мен майлардың қызметін түсіндіру;
10.4.3.24 сабынның алынуы мен оның қолданылуын білу;
10.4.3.25 синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.4.3.26 көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру;
10.4.3.27 нәруыздағы a- аминқышқылдар арасында пептидтік байланыстың түзілуін түсіндіру;
10.4.3.28 нәруыз денатурациясының реакциясын зерттеу;
10.4.3.29 нәруыздың биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

      5) "Химия және өмір" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

5.1 Биохимия

7.5.1.1 тағам өнімдерін химиялық заттардың жиынтығы деп түсіну;
7.5.1.2 тағамдық өнімдердің бір қатарын: қант, крахмал, (көмірсулар), нәруыз, майларды анықтау;
7.5.1.3 адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) атау;
7.5.1.4 тыныс алу үдерісін түсіндіру



10.5.1.1 кейбір қоректік заттарды білу және анықтай алу: көмірсулар (крахмал), ақуыздар, майлар;
10.5.1.2 адам ағзасының құрамына кіретін элементтердің (О, С, Н, N, Ca, P, K) оның денсаулығы үшін маңызын түсіндіру
10.5.1.3 адам ағзасындағы кальций және темірдің ролін түсіндіру;
10.5.1.4 тамақ өнімдерінің құрамында көміртекті анықтау
10.5.1.5 ауыр металдармен ластану көздері атау және оның ағзаға әсерін түсіндіру

      32. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      33. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Есту қабілеті зақымдалған
(нашар еститін, кейін естімей
қалған) білім алушыларға
арналған негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10 сыныптары үшін
"Химия" пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 – тоқсан

7.1
Химия пәніне кіріспе. Таза заттар және қоспалар

Химия пәні.
№1 практикалық жұмыс
"Қауіпсіздік техникасының ережелерімен және зертханалық құрал-жабдықтармен танысу"

7.1.1.1 химия ғылымының нені оқытатынын білу;
7.1.1.2 химиялық лабораторияда және кабинетте жұмыс жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасы ережелерін орындау

Элемент, қоспа және қосылыс.
№1 зертханалық тәжірибе "Заттар қоспалары мен олардың қосылыстарын салыстыру"

7.4.1.1 элементті (жай зат) бірдей атомдардың жиынтығы ретінде түсіну;
7.4.1.2 таза заттар атомдардың немесе молекулалардың бір түрінен түзілетінін білу;
7.4.1.3 элемент(жай зат), қоспа және қосылыс түсініктерін ажырата алу;
7.4.1.4 қосылыстардың және элементтердің физикалық қасиеттері туралы алған білімдерін қоспа құрамындағы таныс емес заттарды ажыратуға қолдана алу

Қоспаларды бөлу әдістері.
№2 зертханалық тәжірибе "Ластанған ас тұзын тазарту"

7.4.1.5 қоспалардың түрлерін және оларды бөлу әдістерін атау;
7.4.1.6 қоспаны бөлуге негізделген тәжірибені жоспарлау және өткізу

7.1 Заттардың агрегаттық күйінің өзгеруі

Физикалық және химиялық құбылыстар.
№3 зертханалық тәжірибе
"Химиялық реакциялардың белгілері"

7.1.1.3 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырату

Заттардың агрегаттық күйлері

7.1.1.4 заттардың әртүрлі агрегаттық күйлерін айту және бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан қатты, сұйық, газ тәріздес заттардың құрылымын түсіндіру

Салқындау үдерісі № 4 зертханалық тәжірибе "Салқындау үдерісін зерттеу"

7.1.1.5 - салқындау үдерісін зерделеу, салқындау қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясына сай, өз бақылауларын түсіндіру

Қыздыру үдерісі №5 зертханалық тәжірибе "Судың қайнау үдерісін зерттеу"

7.1.1.6 - судың қайнау үдерісін зерделеу, қыздыру қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясын пайдалана отырып, өз бақылауларын түсіндіру

2 тоқсан

7.2 Атомдар Молекулалар Заттар

Атомдар мен молекулалар

7.1.2.1 - атомдар мен молекулалардың айырмашылығын айту

Химиялық элементтер. Жай және күрделі заттар

7.1.2.2 - әрбір элементтің химиялық таңбамен белгіленетіндігін және белгілі атом түрі екенін білу;
7.1.2.3 элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктеу;
7.1.2.4 заттарды құрамына қарай жай және күрделіге жіктеу

Атомның құрамы мен құрылысы. Изотоптар

7.1.2.5 протон, электрон, нейтронды және олардың атомдағы орналасу тәртібін, массасын зарядын айту;
7.1.2.6 алғашқы 20 элементтің атом құрылысы (p+, n0, e-) мен атом ядросының құрамын білу;
7.1.2.7 изотоп түсінігін айту

7.2 Ауа. Жану реакциясы

Ауа. Ауаның құрамы
№6 зертханалық тәжірибе "Балауыз шамның жануы"

7.3.1.1 ауа құрамын айту;
7.3.1.2 заттардың жану кезінде ауаның құрамына кіретін оттектің жұмсалатындығын білу;
7.3.1.3 атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызын түсіну

Жану үдерісі
№ 2 практикалық жұмыс/көрсетілім
"Күкірттің, фосфордың, темірдің ауада және оттекте жануын салыстыру"

7.3.1.4 затты жағуға қажетті жағдайларды және жану реакциясының өнімдерін атау;
7.3.1.5 тез тұтанатын, жанғыш және жанбайтын заттарға мысалдар келтіру;
7.3.1.6 заттардың таза оттекте жақсырақ жанатындығын түсіну;
7.3.1.7 металдар мен бейметалдардың жануы кезінде оксидтер түзілетіндігін білу

3 тоқсан

7.3
Химиялық реакциялар

Табиғи қышқылдар мен негіздер. Индикаторлар.
№7 зертханалық тәжірибе "Ерітінділердің қышқылдық, сілтілік ортасын анықтау".
№8 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек қышқылының бейтараптану реакциясы"

7.3.4.1 "қышқылдық" және "сабындылық" қасиеттер кейбір табиғи қышқылдар мен сілтілердің белгілері болуы мүмкін екендігін білу;
7.3.4.2 химиялық индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеинді және олардың әртүрлі ортадағы түстерінің өзгеруін айту;
7.3.4.3 рН шкаласы негізінде әмбебап индикаторды қолданып, сілтілер мен қышқылдарды анықтау;
7.3.4.4 "антацидтік заттарды" қолдану мысалында қышқылдардың бейтараптануын түсіну

Сұйылтылған қыш-қылдардың металдар-мен әрекеттесуі.
№9 зертханалық тәжірибе "Мырыш-тың сұйылтылған тұз қышқылымен әрекеттесуі".
№10 зертханалық тәжірибе "Сутекке сапалық реакция"

7.2.2.1 - сұйылтылған қышқылдардың қолдану аяларын және олармен жұмыс жасау ережелерін атау;
7.2.2.2 - сұйылтылған қышқылдардың әртүрлі металдармен реакцияларын зерттеу жәнесутек газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

Сұйылтылған қыш-қылдардың карбонат-тармен әрекеттесуі.
№ 3 практикалық жұмыс "Сұйылтылған қышқылдар мен карбонаттардың әрекеттесуі. Көмірқышқыл газына сапалық реакция"

7.2.2.3 - кейбір карбонаттардың сұйылтылған қышқылдармен реакцияларын зерттеу және көмірқышқыл газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

7.3 Химиялық элементтердің периодтық кестесі

Химиялық элементтердің периодтық кестелерін құру тарихы

7.2.1.1 - И. ДҰберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің еңбектерінің мысалында элементтердің жіктелуін салыстыру

Периодтық кестенің құрылымы

7.2.1.2 - периодтық кестенің құрылымын сипаттау: топтар мен периодтар

7.7 Салыс-тырмалы атомдық масса және қарапайым формула

Салыстырмалы атомдық масса

7.1.2.8 - Жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну;
7.1.2.9 - табиғи изотоптары бар химиялық элементтердің атомдық массалары бөлшек сан болатындығын түсіну;
7.1.2.10 - салыстырмалы атомдық массаның анықтамасын атау

Валенттілік. Химиялық формулалар.
Қосылыстардың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық массасын есептеу

7.1.2.11 - элементтердің атауларын, валенттілікті және олардың қосылыстардағы атомдық қатынастарын қолдана отырып, биэлементті химиялық қосылыстардың формулаларын құру;
7.1.2.12 - химиялық қосылыстың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық/ формулалық массасын есептеу

4 тоқсан

7.4 Адам ағзасындағы химиялық элементтер

Тағам құрамындағы қоректік заттар.
№ 4 практикалық жұмыс "Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау"

7.5.1.1 -тағам өнімдерін химиялық заттардың жиынтығы деп түсіну;
7.5.1.2 -тағамдық өнімдердің бір қатарын: қант, крахмал, (көмірсулар), нәруыз, майларды анықту

Адам ағзасындағы химиялық элементтер.
Тыныс алу үдерісі.
№11 зертханалық тәжірибе
"Тыныс алу үдерісін зерттеу"

7.5.1.3 -адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) атау;
7.5.1.4 -тыныс алу үдерісін түсіндіру

7.4 Геологиялық химиялық қосылыстар

Пайдалы геологиялық химиялық қосылыстар. Кен құрамы

7.4.2.1 - Жер қыртысында көптеген пайдалы химиялық қосылыстар барын түсіну;
7.4.2.2 - кейбір минералдар мен пайдалы табиғи қосылыстардың кендерге жататынын білу;
7.4.2.3 - металды алу үшін кенді өңдеу үдерісін сипаттау

Қазақстанның пайдалы қазбалары
Минералдарды өндірудің экологиялық аспектілері

7.4.2.4 - Қазақстан қандай минералды және табиғи ресурстармен бай екендігін және олардың кен орындарын атау;
7.4.2.5 - табиғи ресурстарды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

      2) 8 сынып:

      2 кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

8.1 Атомдағы электрондардың қозғалысы

Атомда электрондардың таралуы

8.1.3.1 - атомда электрондар ядродан арақашықтығы артқан сайын біртіндеп энергетикалық деңгейлер бойынша таралатынын түсіну

Энергетикалық деңгейлер.
№ 1 зертханалық тәжірибе "Атомдар модельдерін жасау"

8.1.3.2 - әрбір электрон қабатында электрон саны нақты максимал мәннен аспайтынын түсіну;
8.1.3.3 - s және р орбиталдарының пішінін атау;
8.1.3.4 - алғашқы 20 химиялық элементтің электрондық конфигурациясын және электронды-графикалық формуларын жазу

Иондардың түзілуі

8.1.3.5 -атомдар электрондарды қабылдай немесе жоғалта алатынын және осының нәтижесінде иондар түзілетінін түсіну

Қосылыстар формуласын құрастыру

8.1.3.6 -"нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формуласын құрастыру

8.1
Заттардың формулалары және химиялық реакция теңдеулері

Химиялық формулалар бойынша есептеулер

8.2.3.1 - заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару

Химиялық реакция теңдеулерін құру. Зат масссасының сақталу заңы.№ 1 көрсетілім "Зат массасының сақталу заңын дәлелдейтін тәжірибе".
№ 2 зертханалық тәжірибе "Әрекеттесуші заттардың қатынасы"

8.2.3.2 - әрекеттесетін заттар қатынасын эксперименттік жолмен анықтау;
8.2.3.3 - реакцияға қатысатын және түзілетін заттардың формуласын жаза отырып, химиялық реакциялар теңдеулерін құру;
8.2.3.4 - заттар массасының сақталу заңын атау

Химиялық реакция типтері

8.2.2.1 -бастапқы және түзілген заттардың саны мен құрамы бойынша химиялық реакцияларды жіктеу

Табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакциялар

8.2.2.2-табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакцияларды сипаттау;

8.1
Металдар белсенділігін салыстыру

Металдардың оттекпен және сумен әрекеттесуі.
№ 2 көрсетілім "Белсенді металдардың салқын және ыстық сумен әрекеттесуі"

8.2.4.1 - кейбір металдар басқаларға қараған-да тотығуға тезірек ұшырайтындығын білу;
8.2.4.2 - белсенді металдардың салқын сумен, ыстық су немесе бумен әрекеттесуін сипаттау;
8.2.4.3 - металдар коррозиясын туындатуға әсер ететін жағдайларды зерттеу

Металдардың қышқыл ерітінділерімен әрекеттесуі.
№ 3 зертханалық тәжірибе "Металдардың қышқылдар ерітінділерімен әрекеттесуі"

8.2.4.4 -қышқыл ерітінділерімен әртүрлі металдардың реакцияларын зерттеу;
8.2.4.5 -металдардың қышқылдармен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін құрастыру

Металдардың тұз ерітінді-лерімен реакциялары.
№ 3 көрсетілім "Тұз ерітінділерінен металдарды ығыстыру"

8.2.4.6 - металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуінің жоспарын жасау және жүргізу

Металдардың белсенділік қатары.
№ 1 практикалық жұмыс "Металдардың белсенділігін салыстыру"

8.2.4.7 - эксперимент нәтижесі бойынша металдардың белсенділік қатарын құру және оны анықтама мәліметтерімен сәйкестендіру;
8.2.4.8 - металдардың белсенділік қатарын қолданып металдардың таныс емес орынбасу реакцияларының жүру мүмкіндігін болжау

2 тоқсан

8.2
Зат мөлшері

Зат мөлшері. Моль. Авогадро саны. Заттардың молярлық массасы

8.1.1.1 - зат мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде – мольді білу және Авогадро санын білу;
8.1.1.2 - қосылыстың молярлық массасын есептеу

Масса, молярлық масса және зат мөлшері арасындағы байланыс

8.1.1.3 -масса, зат мөлшері және құрылымдық бөлшектер санын есептеу

8.2
Стехиометриялық есептеулер

Химиялық реакция теңдеулері бойынша есептер шығару

8.2.3.5 - химиялық реакция теңдеулері бойынша заттың массасын, зат мөлшерін есептеу

Авагадро заңы.Молярлық көлем

8.2.3.6 - Авогадро заңын айту және қалыпты және стандартты жағдайлардағы газдар көлемін есептеуде молярлық көлемді қолдану

Газдардың салыстырмалы тығыздығы.
Көлемдік қатынас заңы

8.2.3.7 - газдардың салыстырмалы тығыздығын және заттың молярлық массасын салыстырмалы тығыздық бойынша есептеу;
8.2.3.8 - газдардың қатысуымен жүретін реакциялар бойынша есептер шығаруда газдардың көлемдік қатынас заңын қолдану

8.2
Химиялық реакциядағы энергиямен танысу

Отынның жануы және энергияның бөлінуі

8.3.1.1 - заттың жану реакциясының өнімі көбінесе оксид екенін және құрамында көміртегі бар отын оттекте жанғанда, көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілетінін түсіну;
8.3.1.2 - парниктік эффекттің себептерін түсіндіру және шешу жолдарын ұсыну

Экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар.
№ 4 зертханалық тәжірибе "Энергияның өзгеруімен жүретін химиялық реакциялар"

8.3.1.3 - экзотермиялық реакциялар жылу бөле жүретінін, ал эндотермиялық реакциялар жылу сіңіре жүретінін білу;
8.3.1.4 - әртүрлі жанғыш заттардың қоршаған ортаға әсер ету салдарын түсіну

Термохимиялық реакциялар

8.3.1.5 -энергия өзгерісін бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

8.2
Сутек. Оттек және озон

Сутек, алынуы, қасиеттері және қолданылуы.
№ 2 практикалық жұмыс "Сутекті алу және оның қасиеттерін тану"

8.4.2.1 - сутекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу

Оттек, алынуы, қасиеттері, қолданылуы.
№ 4 көрсетілім "Сутек пероксидінің ыдырауы".
№ 3 практикалық жұмыс "Оттекті алу және оның қасиеттерін тану"

8.4.2.2 - ауа құрамындағы және жер қырты-сындағы оттектің пайыздық мөлшерін айту;
8.4.2.3 - оттекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу

Оттек және озон

8.4.2.4 - оттектің аллотропиялық түр өзгеріс-терінің құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
8.4.2.5 - Жер бетіндегі озон қабатының маңызын түсіндіру

3 тоқсан

8.3
Химиялық элементтер-дің периодтық жүйесі

Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің құрылымы

8.2.1.1 - топ, период, атом нөмірінің физикалық мәнін түсіндіру

Химиялық элемент атомдарының қасиеттері мен кейбір сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі

8.2.1.2 - бір топтағы элементтердің сыртқы электрондық деңгейінде электрондар санының бірдей болатындығын түсіну;
8.2.1.3 - топтар мен периодтарда элементтер қасиеттерінің заңдылықпен өзгеретінін түсіндіру

Периодтық жүйедегі орны бойынша элементтің сипаттамасы

8.2.1.4 - периодтық жүйедегі орны бойынша химиялық элементті сипаттау

Химиялық элементтердің табиғи ұяластары және олардың қасиеттері

8.2.1.5 - химиялық қасиеттері ұқсас элемент-тердің бір топқа жататындығын дәлелдеу;
8.2.1.6 - химиялық элементтердің табиғи ұяластарын айту және сілтілік металдар, галогендер, инертті элементтердің ұяластарына мысалдар келтіру

Металдар және бейметалдар

9.2.1.7 - химиялық элементтің периодтық кестеде орналасуына сай қасиеттерін болжау

8.3
Химиялық байланыс түрлері

Электртерістілік. Ковалентті байланыс

8.1.4.1 - электртерістілік ұғымы негізінде атомдар арасындағы ковалентті байланыстың түзілуін түсіндіру

Иондық байланыс

8.1.4.2 - иондық байланыстың түзілу механизмін сипаттау және иондық қосылыстардың қасиеттерін болжау

Кристалдық тор түрлері, байланыс типтері және заттардың қасиеттері арасындағы өзара байланыс

8.1.4.3 - заттар қасиеттерінің кристалдық тор типтеріне тәуелділігін түсіндіру

8.3
Ерітінділер және ерігіштік

Заттардың суда еруі.
№ 5 зертханалық тәжірибе "Заттардың ерігіштігін зерттеу"

8.3.4.1 - заттарды судағы ерігіштігі бойынша жіктеу;
8.3.4.2 - ерітінділердің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі маңызын түсіндіру

Заттардың ерігіштігі.
№ 4 практикалық жұмыс "Қатты заттардың ерігіштігіне температураның әсері"

8.3.4.3 - заттың ерігіштігіне температураның әсерін түсіндіру;
8.3.4.4 - буландыру техникасын қолдана отырып, заттың 100 г судағы ерігіштігін есептеу, алынған нәтижелерді анықтамалық мәндермен салыстыру

Еріген заттың массалық үлесі

8.3.4.5 - еріген заттың массалық үлесі мен ерітіндінің белгілі массасы бойынша еріген заттың массасын есептеу

Ерітіндідегі заттардың молярлық концентрациясы.
№ 5 практикалық жұмыс "Пайыздық және молярлық концентрациялары берілген ерітінділерді дайындау"

8.3.4.6 - ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу

4 тоқсан

8.4
Бейоргани-калық қосылыстар-дың негізгі кластары.
Генетикалық байланыс

Оксидтер. № 6 зертханалық тәжірибе "Оксидтердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.1 - оксидтердің жіктелуін және қасиет-терін білу, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Қышқылдар.
№ 7 зертханалық тәжірибе "Қышқылдардың қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.2 - қышқылдардың жіктелуін, қасиет-терін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Негіздер.
№ 8 зертханалық тәжірибе "Негіздердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.3 - негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Тұздар.
№ 9 зертханалық тәжірибе "Тұздардың қасиеттері және алынуы"

9.3.4.4 - тұздарды алудың әртүрлі әдістерін білу, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру
9.3.4.5 - тұздардың қасиеттерін, жіктелуін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыс

9.3.4.6-бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты зерттеу

8.4 Көміртек және оның қосылыстары

Көміртектің жалпы сипаттамасы

8.4.3.1 - көміртек неліктен көптеген қосылыс-тарында төрт байланыс түзетінін түсіндіру;
8.4.3.2 - табиғатта көміртек және оның қосылыстарының таралуын сипаттау

Көміртектің аллотропиялық түр өзгерістері

8.4.3.3 - көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрылысын және қасиеттерін салыстыру;
8.4.3.4 - көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің қолданылу аймағын зерттеу

Көміртектің қасиеттері.
№ 6 практикалық жұмыс "Көміртектің физикалық және химиялық қасиеттері".
Көміртектің оксидтері.
№ 7 практикалық жұмыс "Көмірқышқыл газын алу және оның қасиеттерін зерттеу"

8.4.3.5 -көміртектің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
8.4.3.6 - көміртек жанған кезде көміртек диоксиді мен көміртек монооксидінің түзілу жағдайларын сипаттау және тірі ағзаларға иіс газының физиологиялық әсерін түсіндіру;
8.4.3.7 - көмірқышқыл газын ала алу, оны анықтау және қасиеттерін зерттеу;
8.4.3.8 - көміртектің табиғаттағы айналымын құру және түсіндіру

      3) 9 сынып:

      3 кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

9.1
Бейоргани-калық қосылыстар-дың негізгі кластары.
Генетикалық байланыс

Оксидтер. № 6 зертханалық тәжірибе "Оксидтердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.1 - оксидтердің жіктелуін және қасиеттерін білу, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Қышқылдар.
№ 7 зертханалық тәжірибе "Қышқылдардың қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.2 - қышқылдардың жіктелуін, қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Негіздер.
№ 8 зертханалық тәжірибе "Негіздердің қасиеттерін зерттеу"

9.3.4.3 - негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Тұздар.
№ 9 зертханалық тәжірибе "Тұздардың қасиеттері және алынуы"

9.3.4.4 - тұздарды алудың әртүрлі әдістерін білу, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру
9.3.4.5 - тұздардың қасиеттерін, жіктелуін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыс

9.3.4.6-бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты зерттеу

9.2 Су

Табиғаттағы су

9.4.2.1 - судың табиғатта кең таралғандығын, бірегей қасиеттерін және оның өмір үшін маңызын түсіндіру;
9.4.2.2 - судың табиғаттағы айналымын түсіндіру

Судың ластану себептері.
Судың кермектігі.
№ 10 зертханалық тәжірибе "Судың кермектігін анықтау"

9.4.2.3 - судың ластануының қауіптілігі мен себебін анықтау, суды тазарту әдістерін түсіндіру;
9.4.2.4 - судың "кермектігін" анықтау және оны жою тәсілдерін түсіндіру;
9.4.2.5 - суды сусыз мыс (ІІ) сульфатын қолданып анықтау тәсілін білу

2 тоқсан

9.3
Электролит-тік диссоциация

Электролиттер мен бейэлектролиттер.
№ 1 көрсетілім "Иондық және ковалентті полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациясы"

9.4.1.1 - электролиттер мен бейэлектролиттердің анықтамасын білу және мысалдар келтіру;
9.4.1.2 - заттардың ерітінділері немесе балқымаларының электрөткізгіштігі химиялық байланыс түріне тәуелді екендігін түсіндіру

Электролиттік диссоциациялану теориясы

9.4.1.3 - электролиттік диссоциация теориясының негізгі қағидаларын білу;
9.4.1.4 - иондық және коваленттік полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациялану механизмін түсіндіру

Қышқыл, негіз, тұздардың электролиттік диссоциациясы.
№ 1 зертханалық тәжірибе "Қышқыл, сілті ерітінділерінің рН-ын анықтау"

9.4.1.5 - ерітіндінің қышқылдығы мен сілтілігін ажырату;
9.4.1.6 - қышқыл, сілті, орта және қышқылдық тұздардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін құрастыру

Диссоциациялану дәрежесі. Күшті және әлсіз электролиттер

9.4.1.7 -күшті және әлсіз электролиттерге мысал келтіру және оларды ажырату, диссоциациялану дәрежесін анықтай білу

№ 1 практикалық жұмыс "Ион алмасу реакциялары"

9.2.2.1 - алмасу реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.2.2.2 - ион алмасу реакцияларының жүру себептерін түсіндіру

Электролиттік диссоциациялану теориясы тұрғысынан қышқыл, негіз, тұздардың химиялық қасиеттері

9.3.4.1 - қышқылдар, еритін және ерімейтін негіздер, орта тұздардың химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.3.4.2 - қышқылдар және негіздер,орта тұздар-дың химиялық қасиеттерін тәжірибе жүзінде зерттеу және қорытынды жасау

Тұздар гидролизі.
№ 2 зертханалық тәжірибе
"Тұздар гидролизі"

9.3.4.3 - орта тұз ерітіндісінің ортасын тәжірибе жүзінде анықтау;
9.3.4.4 - орта тұз гидролизінің теңдеуін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.3.4.5 - орта тұз ерітіндіcінің реакция ортасын болжау

9.4
Бейорганика-лық қосылыстар-дың сапалық талдауы

Катиондарға сапалық реакциялар.
№ 3 зертханалық тәжірибе "Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ катиондарын жалын түсінің боялуы бойынша анықтау".
№ 4 зертханалық тәжірибе "Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакциялар"

9.4.1.8 - Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау үшін жалын түсінің боялу реакциясын жүргізу және сипаттау;
9.4.1.9 - Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарын анықтау үшін сапалық реакция жүргізу

Аниондардың сапалық реакциялары. № 5 зертханалық тәжірибе "Сулы ерітіндідегі Сl–, Br–, I–, PO43–, SO42–, CO32–, NO3–, SiO32- аниондарын анықтау"

9.4.1.10 - хлорид-, бромид-, йодид-, сульфат, карбонат-, фосфат-, нитрат-, силикат- иондарына сапалық реакцияларды тәжірибе жүзінде жүргізу және ион алмасу реакцияларын бақылап нәтижесін сипаттау

№ 2 практикалық жұмыс "Бейорганикалық қосы-лыстар құрамынының сапалық талдауы"

9.4.1.11 - белгісіз заттардағы катион және аниондарды анықтау тәжірибесінің жоспарын құру және оны практикада жүзеге асыру

Есептер шығару "Әрекеттесуші заттардың біреуі артық мөлшерде берілген реакция теңдеулері бойынша есептеулер"

9.2.3.1 - әрекеттесуші заттардың біреуі артық берілген реакция теңдеулері бойынша есептеулер жүргізу

3 тоқсан

9.5 Химиялық реакция жылдамдығы

Химиялық реакциялар-дың жылдамдығы.
Химиялық реакциялар жылдамдығына әсер ететін факторлар.
№ 2 көрсетілім "Әртүрлі реакциялар жылдамдығы".
№ 6 зертханалық тәжіри-бе "Реакция жылдамды-ғына температура, концентрация мен бөлшектер өлшемінің әсері"

9.3.2.1 - реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіру;
9.3.2.2 - реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

Катализаторлар. Ингибиторлар.
№ 3 практикалық жұмыс "Реакция жылдамдығына катализатордың әсері"

9.3.2.3 - катализатордың реагенттен айырмашы-лығын және реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру;
9.3.2.4 - реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіру

9.6
Қайтымды реакциялар

Қайтымды және қайтым-сыз химиялық реакция-лар. Химиялық тепе-теңдік № 3 көрсетілім
"Қайтымды химиялық реакциялар".
№ 7 зертханалық тәжірибе
"Химиялық тепе-теңдіктің ығысуы"

9.3.3.1 - қайтымды және қайтымсыз реакция-ларды біл;
9.3.3.2 - тепе-теңдікті динамикалық үдеріс ретінде сипаттау және Ле-Шателье-Браун принципі бойынша химиялық тепе-теңдіктің ығысуын болжау;
9.3.3.3 - химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлар өзгерісінің әсерін түсіну және ажырату;
9.3.3.4 - химиялық тепе-теңдікті бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

9.7
Тотығу-тотықсыздану реакциялары

Тотығу дәрежесі.
Тотығу және тотықсыздану

9.2.2.3 - тотығу дәрежесін табудың ережесін білу және қолдану;
9.2.2.4 - тотығу және тотықсыздану үдерістері бір-бірімен байланысты екенін және бір мезгілде жүретіндігін түсіну

Тотығу-тотықсыздану реакциялары

9.2.2.5 - тотығу-тотықсыздану реакцияларын тотығу дәрежесі өзгере жүретін реакциялар ретінде түсіну;
9.2.2.6 - тотығу процесін электронды беру, ал тотықсыздану-электронды қосып алу деп түсіну

Электрондық баланс әдісі

9.2.2.7 - электрондық баланс әдісімен тотығу-тотықсыздану реакцияларының коэффициенттерін қою

4 тоқсан

9.8
Металдар мен құймалар

Металдардың жалпы сипаттамасы.
№ 4 көрсетілім "Металдардың кристалдық тор модельдері"

9.1.4.1 - металдық байланыс пен металдық кристалдық тор жайындағы білімдерін қолданып металдардың қасиетін түсіндіре алу;
9.1.4.2 - металдарға тән физикалық және химиялық қасиеттерді сипаттау және металл атомдарының тек тотықсыздандырғыш қасиет көрсететінін түсіндіру

Металдар құймалары.
№ 5 көрсетілім "Металдар және құймалар"

9.1.4.3 - құйма ұғымын және оның артықшылықтарын білу;
9.1.4.4 - шойын мен болаттың құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
9.4.2.5 - Қазақстандағы металдардың кен орындарын атау және оларды өндіру үдерістерін, қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Металдарды алу

9.4.2.6 - кеннен металды алу үдерісін сипаттау

Есептер шығару "Реакция теңдеуі бойынша қоспаның белгілі бір массалық үлесін құрайтын, басқа заттың массасы белгілі жағдайда зат массасын есептеу"

9.2.3.2 - қоспаның белгілі бір массалық үлесін құрайтын, басқа заттың массасы белгілі жағдайда реакция теңдеуі бойынша зат массасын есептеу

      4) 10 сынып:

      4 кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

10.1
1 (I), 2 (II) және 3 (III) топ элементтері және олардың қосылыстары

1 (I)-топ элементтері және олардың қосылыстары.
№ 6 көрсетілім "Натрийдің сумен әрекеттесуі"

10.2.1.1 - атом құрылысы негізінде сілтілік металдардың жалпы қасиеттерін түсіндіру;
10.2.1.2 - сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негіздік қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

2 (ІІ)-топ металдары және олардың қосылыс-тары. № 8 зертханалық тәжірибе "Кальцийдің сумен және қышқыл ерітіндісімен әрекеттесуі"

10.2.1.3 - 1 (І)- ші және 2 (ІІ) топ металдарының жалпы қасиеттерін салыстыру және реакция теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.4 - кальций оксиді мен гидроксидінің негіздік қасиеттерін түсіндіру және қолданылуын сипаттау

3 (ІІІ)-топ металдары. Алюминий және оның қосылыстары. № 7 көрсетілім "Алюминий мен оның құймалары".
№ 9 зертханалық тәжіри-бе "Алюминийдің қышқыл және сілті ерітінділерімен әрекеттесуі"

10.2.1.5 - атом құрылысы негізінде алюминийдің қасиеттерін түсіндіру, оның маңызды қосылыстары мен құймаларынның қолдану аймағын атау;
10.2.1.6 - алюминий, оның оксиді мен гидроксидінің екідайлы қасиеттерін зерттеу

№ 4 практикалық жұмыс "Металдар" тақырыбына эксперименттік есептер шығару

10.2.1.7 - 1 (I), 2 (IІ), 3 (IІІ) –топ металдарының жай және күрделі заттармен әрекеттесуіне байланысты тәжірибені жоспарлау және жүргізу

10.2
7 (VII), 6 (VI), 5 (VI), 4 (IV) - топ элементтері және олардың қосылыстары

Галогендер

10.1.4.1 - галоген молекулаларының электрондық формулаларын құрастыру және кристалдық тор түрі мен байланыс типін анықтау;
10.2.1.8 - топта галогендер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын болжау

Хлор

10.2.1.9 - хлордың химиялық қасиеттерін сипаттау: металдармен, сутекпен және галогенидтермен әрекеттесуі

Хлорсутек қышқылы.
№ 10 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу"

10.2.1.10 - хлорсутек қышқылы ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу және қолдану аясын білу

6 (VI)-топ элементтері. Күкірт.
№ 7 көрсетілім
"Күкірттің аллотропиялық түр өзгерістері"

10.2.1.11 - 6 (VI)-топ элементтерінің жалпы қасиетін сипаттау;
10.2.1.12 - күкірттің аллотропиялық түр өзгеріс-терінің физикалық қасиеттерін салыстыру және күкірттің химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін құрастыру

Күкірттің қосылыстары

10.2.1.13 - күкірттің (IV) және (VI) оксидтерінің физикалық және химиялық қасиеттерін салыс-тыру және күкірт диоксидінің физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.2.1 - қышқылдық жаңбырдың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсерін түсіндіру;

Күкірт қышқылы және оның тұздары.
№ 5 практикалық жұмыс "Сұйылтылған күкірт қышқылы ерітіндісі және оның тұздарының химиялық қасиеттерін зерттеу"

10.2.1.14 - күкірт қышқылы ерітіндісі мен оның тұздарының физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу

Есеп шығару. Теориялық мүмкіндікпен салыстыр-ғандағы реакция өнімі шығымының массалық/ көлемдік үлестеріне есептеулер"

10.2.3.1 - теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы реакция өнімінің шығымын есептеу

2 тоқсан


Азот. № 11 зертханалық тәжірибе "Азот молекуласының моделі"

10.2.1.15 - азоттың қасиеттерін және табиғаттағы азот айналымын түсіндіру

Аммиак. № 12 зертхана-лық тәжірибе "Аммиак молекуласының моделі"

10.1.4.3 - аммиактың молекулалық, электрондық және құрылымдық формуласын түсіндіру

Аммиактың қасиеттері, алынуы мен қолданы-луы. № 6 практикалық жұмыс "Аммиактың алынуы және оның қасиеттерін зерттеу".
Аммиак өндірісі

10.2.1.16 - аммиакты ты алуды қасиеттерін мен қолданылуын түсіндіру;
10.2.1.17 - аммиакты аммоний тұзы ерітіндісі мен сілті ерітіндісін әрекеттестіру жолымен алуды білу және газ тәрізді аммиак пен оның ерітіндісінің қасиеттерін зерттеу;
10.3.3.1 - аммиак өндірісінің үдерісін сипаттау

Азот қышқылы.
№ 13 зертханалық тәжірибе
"Азот қышқылының басқа қышқылдармен ортақ қасиеттері"

10.1.4.4 - азот қышқылының молекулалық, формулаларын білу және атомдар арасындағы химиялық байланыстардың түзілуін түсіндіру;
10.2.1.18 - азоттан азот қышқылын алудың реакция теңдеуін құрастыру;
10.2.1.19 - азот қышқылының басқа қышқылдар-мен жалпы ортақ қасиеттерін зерттеу

Азот қышқылы мен нитраттардың өзіне тән қасиеттері

10.2.1.20 - сұйылтылған және концентрлі азот қышқылының металмен әрекеттесуінің ерекшелігін сипаттау және реакция теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.21 - нитраттың термиялық айрылуының ерекшелігін түсіндіру, реакция теңдеулерін құрастыру

Фосфор және оның қосылыстары

10.2.1.22 - фосфордың аллотропиялық түр өзгерістерін салыстыру;
10.4.2.2 - фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындарын атау;
10.2.1.23 - фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттерін түсіндіру

Минералды тыңайтқыштар.
№ 8 көрсетілім "Минералды тыңайтқыштар"

10.4.2.3 - минералды тыңайтқыштардың жікте-луін және олардың құрамына кіретін қоректік элементтерді атау
10.4.2.4 - азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсерін түсіндіру


Кремний және оның қосылыстары.
№ 9 көрсетілім
"Алмаз, кремний, кремний диоксиді мен кремний карбидінің кристалдық торының модельдері"

10.2.1.24 - кремнийдің қолданылу аймағын және оның жартылай өткізгіш ретінде қолданылуын түсіндіру;
10.1.4.2 кремний, оның диоксиді мен карбидін-дегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор түрін сипаттау;
10.2.1.25 - кремний мен оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттау және реакция теңдеулерін құрастыру

10.3
Адам ағзасындағы химиялық элементтер

Адам ағзасының химиялық құрамы.
Макроэлементтер, микроэлементтер және олардың маңызы

10.5.1.1 - адам ағзасының құрамына кіретін элементтерді атау және олардың маңызын түсіндіру (О, С, Н, N, Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe);
10.5.1.2 - Қазақстанның тұрғындарының типтік тамақтану рационын зерттеу және теңгерімді тамақтану рационын құрастыру

Ағзадағы кейбір элементтерді анықтау.
№ 14 зертханалық тәжірибе "Сүйек құра-мындағы кальцийді анықтау". № 15 зертханалық тәжірибе
"Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау"

10.5.1.3 - адам ағзасындағы кальций мен темірдің ролін түсіндіру;
10.5.1.4 - тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау

Ауыр металдармен қоршаған ортаның ластануы

10.5.1.5 - қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану көздерін атау және олардың ағзаларға әсерін түсіндіру

3 тоқсан

10.4 Органикалық химияға кіріспе

Органикалық заттардың ерекшеліктері

10.4.3.1 - органикалық қосылыстардың көптүрлілігінің себебін түсіндіру

Органикалық қосылыстардың жіктелуі.
№ 10 көрсетілім "Метан, этан, этен, этин, этанол, этаналь,этан қышқылы, глюкоза, аминоэтан қышқылы модельдері"

10.4.3.2 - көмірсутектердің және олардың туындылары: спирттер, альдегидтер, карбон қышқылдары, көмірсулар, аминқышқылдарының жіктелуін білу;
10.4.3.3 - функционалдық топ түсінігін, берілген класс қосылысының химиялық қасиеттерін анықтайтын топ ретінде түсіндіру

Органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары. № 11 көрсеті-лім Алкандардың алғашқы бес өкілінің және сызықты құрылымды спирттердің модельдері"

10.4.3.4 - гомолог ұғымын және гомологтық айырмашылықты білу

Органикалық қосылыстардың номенклатурасы

10.4.3.5 - органикалық қосылыстардың негізгі кластары: алкандар, алкендер, алкиндер, арендер, спирттер,альдегидтер, карбон қышқылдары, аминқышқылдары үшін IUPAC номенклатурасын қолдану

Органикалық қосылыстардың изомериясы.
№ 12 көрсетілім "Пентан изомерлерінің модельдері"

10.4.3.6 - изомерия құбылысын білу және көмірсутектер құрылымдық изомерлерінің формулаларын құрастыру

Есеп шығару "Элементтердің массалық үлестері мен салыстырмалы тығыздық бойынша газтектес заттардың молекулалық формуласын табу"

10.2.3.2 - газтектес заттардың молекулалық формуласын салыстырмалы тығыздық пен элементтердің массалық үлестері арқылы анықтау

10.5 Көмірсутек-тер. Отын

Алкандар

10.4.3.7 - алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.8 - еріткіштерді алу үшін алкандарды хлорлаудың маңызы мен бұл еріткіштердің қауіптілік дәрежесін түсіндіру

Алкендер.
№ 13 көрсетілім "Этиленнің жануы, бром суы мен калий перманганаты ерітінділерін түссіздендіруі"

10.4.3.9 - қанықпағандық ұғымын сипаттау;
10.4.3.10 - этен мысалында алкендердің химия-лық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.11 - полиэтилен мысалында полимерлену реакциясының механизмі мен полимерлердің құрылымының ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.3.12 - пластиктің ыдырау мерзімінің ұзақтық мәселесін түсіну және оқып білу, қоршаған ортада пластик материалдардың көбеюінің зардабын білу

Алкиндер

10.4.3.13 - этин мысалында алкиндердің химия-лық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) оқып үйрену, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу

Ароматты көмірсутектер. Бензол

10.4.3.14 - бензолдың алынуы, қасиеттері және қолданылуын сипаттау

Көмірсутекті отындар.
№ 14 көрсетілім "Отын түрлері"

10.4.3.15 - құрамында көміртек бар қосылыстар-дың отын ретінде пайдалану мүмкін екендігін білу және альтернативті отын түрлерін зерттеу, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін атау;
10.4.3.16 - Қазақсатандағы көмірдің, мұнайдың, табиғи газдың кен орындарын атау және оларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Мұнай.
№ 15 көрсетілім "Мұнай және мұнай өнімдері"

10.4.3.17 - мұнай фракцияларын және шикі мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймақтарын атау

4 тоқсан

10.6
Оттекті және азотты органикалық қосылыстар

Оттекті органикалық заттар. Спирттер

10.4.3.18 - оттекті органикалық заттардың жіктелуін білу;
10.4.3.19 - спирттердің жіктелуін, метанол мен этанолдың қолданылуын, этанолдың алынуын білу және қасиеттерін түсіндіру;
10.4.3.20 - метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.3.21 - этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын білу

Карбон қышқылдары.
№ 16 зертханалық тәжірибе "Сірке қышқылының қасиеттерін зерттеу"

10.4.3.22 - карбон қышқылдарының құрамын білу және сірке қышқылының химиялық қасиеттері мен қолданылуын сипаттау

Күрделі эфирлер мен майлар

10.4.3.23 - күрделі эфирлер мен майлардың ерек-шеліктері мен майлардың қызметін түсіндіру

Сабын мен синтетикалық жуғыш заттар

10.4.3.24 - сабынның алынуы мен оның қолданылуын білу;
10.4.3.25 - синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Көмірсулар

10.4.3.26 - көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

Амин қышқылдары.
Нәруыздар.
№ 17 зертханалық тәжірибе
"Нәруыздардың денатурациясы"

10.4.3.27 - нәруыздағы a- аминқышқылдар арасында пептидтік байланыстың түзілуін түсіндіру;
10.4.3.28 - нәруыз денатурациясының реакциясын зерттеу;
10.4.3.29 - нәруыздың биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
653-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5 – бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты ежелгі дәуірден бастап қазіргі заманға дейінгі Қазақстандағы тарихи оқиғалар туралы, ата-бабалар жинақтаған әлеуметтік, рухани, адамгершілік тәжірибе туралы білімдерді қалыптастыру болып табылады.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) Қазақстан аумағындағы ежелгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейінгі қоғамның әлеуметтік, мәдени, саяси, экономикалық дамуының негізгі кезеңдері мен ерекшеліктері туралы білімін қалыптастыру;

      2) Мәңгілік Ел" жалпыұлттық біріктіруші идеясын жүзеге асыруы қазіргі қоғамның демократикалық құндылықтары рухында, адамдар мен халықтар арасындағы толеранттылық және бейбітшіліктік, өзара түсіністік идеяларына сәйкес өз еліне құрмет жасау, тұлғаларды патриотизм рухында тәрбиелеуде көрінеді.

      3) білім алушыларда Қазақстан аумағындағы әртүрлі тарихи дәуірлердегі адамдардың өмірі, тұрмысы және іс-әрекеттері туралы түсініктерді қалыптастыру;

      4) білім алушыларда тарихи оқиғалар мен құбылыстар арасындағы себеп-салдарлық байланыс түсінігін қалыптастыру;

      5) оқулық мәтінімен, тарихи құжаттармен, карталармен және иллюстрациялармен өз бетінше жұмыс істеу біліктілігін қалыптастыру;

      6) сабақтарда және қарапайым өмірде қоғам дамуының негізгі тарихи ұғымдарын, терминдері мен заңдылықтарын пайдалану біліктілігі мен дағдыларын қалыптастыру;

      7) дербестік, жауапкершіліктік, бастамашылдық, табандылық, шыдамдылық және төзімділік сияқты тұлғалық қасиеттерді дамыту.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) сөйлеу тәжірибесін ұйымдастыру және жаңа тарихи ұғымдар мен терминдерді олардың белсенді сөйлеу қорына енгізу арқылы есту қабілеті нашар балалардың белсенді және енжар тарихи сөздігін кеңейту;

      2) оқушылардың есту қабілетін дамыту; сабақта оқушылардың сөйлеу қарым-қатынасы үшін жағдай жасау, олардың сөйлеу тәжірибесін кеңейту;

      3) оқушылардың тарих бойынша оқылатын мәтіндерді түсіну және қайталау дағдыларын қалыптастыру.

2-тарау. Оқу үдерісін ұйымдастырудың педагогикалық тұғырлары

      5. Есту қабілеті зақымдалған білім алушылардың тарихи оқу материалдарды меңгерудегі қиындықтары олардың сөйлеу тілінің ерекшеліктеріне, зиятының ірекеттері (саралау, біріктіру, салыстыру, жалпылау, себеп салдар байланысы) есте сақтау және еске түсіру қиындығымен байланысты. Оқушыларға тарихи фактілерді механикалық есте сақтау тән.

      6. "Қазақстан тарихы" пәнін оқыту ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану, дифференциалды, тұлғаға-бағытталған, іс-әрекеттік, құндылықты-бағдарлау тұғырлар және әлеуметтік-бейімдеу мен түзету-дамытушылық қағидаларының негізінде жезеге асырылады.

      7. Нашар еститін және кейін естімей қалған оқушыларға Қазақстан тарихын оқытудың түзете-дамытушылық бағыты оқу іс-әрекетінің арнайы әдістері мен тәсілдерімен қамтамасыз етіледі:

      1) оқулық мәтіндеріндегі сөйлем құрылымын жеңілдету;

      2) оқитын материалдың көлемін қысқарту;

      3) көрнекі құралдарды, кестелерді, схемаларды арнайы іріктеу;

      4) тақырыптар бойынша бейімделген бейне материалдарды пайдалану;

      5) тест тапсырмалары үшін бейімделген сұрақтар қолдану, БЖБ, ТЖБ;

      6) тақырыптар бойынша тірек конспектілер құрастыру;

      7) Тарихи күндермен, уақыт сызығымен, карталармен жұмыс істеуге үйрету;

      8) сабақтарда сөздері мен экраны бар тақтайшаларды қолдану;

      9) тарих сабақтарында денсаулық сақтау технологияларын қолдану.

      8. Оқытудың әлеуметтік-бейімдеуші бағыт білім алушылардың мінез-құлық нормалары мен қағидаларын, өмірлік дағдыларын, қажетті тарихи білімдері мен іскерліктерін игеру бойынша жұмысты көздейді, оларды кейіннен практикалық іс-әрекетте және күнделікті өмірде пайдаланатын болады.

      9. Дифференциалды тұғыр оқыту үдерісінде күрделілік деңгейі, танымдық қызығушылықтары, тапсырмалар саны, мұғалімнің көмегінің сипаты бойынша ерекшеленетін арнайы таңдалған және сараланған тапсырмаларды қолдануға негізделген;

      10. Тұлғаға бағытталған тұғыр оқушының тұлғасын үйлесімді және жан-жақты дамуына, оның жеке ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып, шығармашылық күштері мен қабілеттерін толық ашуға; оның белсенді азаматтық ұстанымын қалыптастыруға бағытталған.

      11. Іс-әрекеттік тұғыр бағытында білім алушы білімді дайын түрде алмайды, оның танымдық қызығушылығын белсендіру, алған білімі мен дағдыларын қалыптастырып оны іс жүзінде қолдануы арқылы білімді өзі ізденіп алуына түйінделеді.

      12. Құндылыққа бағдарланған тұғыр "Мәңгілік ел" ұлттық идеясына және негізгі жалпыадамзаттық құндылықтарды: патриотизмді, азаматтық жауапкершілікті, құрмет пен мейірімділікті, төзімділік пен толеранттылықты, белсенді өмірлік ұстанымды дарытуға негізделген.

      13. Тарих сабақтарында білім алушылардың ақпараттық-коммуникативтік құзыреттіліктерін қалыптастыру мақсатында ақпарат беру және алу, білім алмасу үшін: өз ойларын ауызша және жазбаша түрде анық жеткізе білу, командада жұмыс істеу, әртүрлі дереккөздерден (кітаптар, интернет, онлайн сабақтар, смартфондар, электрондық оқулықтар) алынған ақпаратпен жұмыс істеу.

      14. Тарих сабақтарын ұйымдастыру және өткізу кезінде педагог оқытудың жалпы және арнайы тәсілдері мен әдістерін қолданады:

      1) экран және терминдері бар табличкалар көмегімен есту зейінін және қабылдауды үнемі түзету мен дамыту;

      2) оқытудың сөздік, ойын, көрнекілік, ішінара-іздеу практикалық әдістері арқылы танымдық белсенділік пен танымдық қызығушылықтарды дамыту, кеңістіктік пен уақытша түсініктерді дамыту, көрнекі-бейнелі ойлауды және есте сақтауды дамыту;

      3) өзіндік жұмыс, жұпта, топта жұмыс істеу кезінде әлеуметтік құзіреттіліктерді белсендіру, эмоционалды-ерік аймақтарын және жағымды тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру.

      15. Тарих бойынша білімді, іскерлікті және дағдыны бақылау әдістері: бөлімнің соңындағы тест тапсырмалары, тоқсанның аяғында практикалық жұмыстарды орындау, тарихи және контурлық карталармен жұмыс, мәтіндік материалмен жұмыс, интернетте ақпаратты өз бетінше табу, оны ұғыну және түсіну хронологиялық диктанттар, үй тапсырмасын орындау болып табылады.

      16. Бағалау кезінде мыналар ескеріледі: материалдың күрделілігі, білімді қолданудың өзіндік және шығармашылық тәсілі, мемлекеттік және мектеп оқу бағдарламаларында талап етілетін құзыреттерге қатысты алған білімдерінің, іскерліктері мен дағдыларының деңгейі, жауаптың дұрыстығы мен толықтығы, Тарихи терминдерді, фактілерді, құбылыстарды түсіну дәрежесі, жауапты дұрыс құру, практикалық жұмыстарды орындау барысындағы ұқыптылық, жауаптарда жіберілген қателердің болуы мен сипаты, есту және сөйлеу қабілетінің даму ерекшеліктері мен бұзылу дәрежесі.

      17. Тарихи ойлау дағдыларын қалыптастыру, сондай-ақ "Қазақстан тарихы" пәні бойынша оқытудың мақсаттары мен міндеттерін тиімді іске асуы тарихи тұжырымдамалар (ұғымдар) негізінде жүзеге асырылады:

      1) өзгеріс және сабақтастық;

      2) себеп пен салдар;

      3) дәлел;

      4) ұқсастық және айырмашылық;

      5) маңыздылығы;

      6) өңдеу

      18. Оқу үдерісін ұйымдастыру тиімділігінің шарты оқу жабдықтарын, көрнекі құралдарды және ОТҚ барынша пайдалану болып табылады:

      1) тақырыптар бойынша анықтамалары мен терминдері бар табличкалар жиынтығы;

      2) Қазақстан тарихы бойынша карталар, атластар жиынтығы;

      3) Қазақстан тарихы кезеңдері мен плакаттар жинағы;

      4) тақырыптар бойынша үлестірме материалдар;

      5) суреттелген тарихи энциклопедиялар, басқа анықтамалық әдебиеттер;

      6) Көрнекі құралдар: макеттер, муляждар, заттардың көшірмелері, бюсттер, тарихи қайраткерлердің портреттері, фотоальбомдар, оқу тарихи суреттері, Тарих бойынша оқу альбомдары;

      7) нашар еститін оқушылар үшін әзірленген әдістемелік материалдар жиынтығы (БЖБ және ТЖБ бойынша тестілік, әртүрлі деңгейлік тапсырмалар, жұмыс дәптерлері, тарихи тақырып бойынша дидактикалық үстел ойындары);

      8) жинақтаудағы интерактивті және проекциялық жабдық: проектор, интерактивті тақта немесе экран, жинақтаудағы компьютер: жүйелік блок, монитор, Web-камера , МФУ, электрондық оқулықтар

3-тарау. "Қазақстан Тарихы" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      19. "Қазақстан тарихы" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 6-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 7-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 8-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      5) 9-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      6) 10-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды

      20. Бағдарлама 4 бөлімді қамтиды:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі;

      2) "Мәдениеттің дамуы" бөлімі;

      3)"Мемлекеттің дамуы" бөлімі;

      4) "Қазақстанның экономикалық дамуы" бөлімі.

      21. Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) этникалық қатынастар;

      2) әлеуметтік қатынастар;

      22. "Мәдениеттің дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дүниетаным мен дін;

      2) өнер мен әдебиет;

      3) білім және ғылым..

      23. "Мемлекеттің дамуы" бөлімі бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) мемлекеттің ішкі саясаты;

      2) мемлекеттің сыртқы саясаты

      24. "Қазақстанның экономикалық дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) шаруашылық;

      2) өндірістік қатынастар және сауда.

      25. 5-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) ежелгі Қазақстан тарихы нені оқытады. Тарих туралы түсінік, тарихты зерделеу не үшін қажет. Тарихи ғылымдар (археология, этнография, антропология, нумизматика, геральдика). Тарихид дереккөздер. Тарихи дерекөздердің түрлері (ауызшаа, жазбаша және археологиялық). Тарихи уақыт туралы түсінік: ғасыр (жүзжылдық), мыңжылдық, тарихи дәуір, біздің дәуірімізге дейін, біздің дәуір, "уақыт сызығы". Тарихи жыл санау. Өткен, қазіргі және болашақ туралы ұғымдар. Тарихи карталар және глобус. Мемлекеттердің шекаралары туралы түсінік. Қазақстан тарихы – дүние жүзі тарихының құрамдас бөлігі, Қазақстан тарихының кезеңдері (ежелгі, орта ғасырлардағы, жаңа және қазіргі заманғы тарих);

      2) Қазақстанның ежелгі тұрғындарының өмірі: тас дәуіріндегі Қазақстан: ежелгі адамның пайда болуы. Адамның пайда болуы туралы теориялар, Қазақстан аумағындағы ежелгі адамдар. Ежелгі Қазақстанның кезеңделуі. Палеолит - ежелгі тас дәуірі. Әлеуметтік ұйымның бастапқы нысандары. Ежелгі адамдар тұрмысы (аң аулау және терімшілк). Қазақстан аумағындағы тас дәуірінің тұрақтары. Көне еңбек құралдар. Адамдар тобыры, табиғат, ауа-райы, мұз басу. Мезолит - орта тас дәуірі, жылыну, мұздықтардың шегінуі, ұсақ тез жүгіретін аңдарды аулау үшін садақ пен жебенің және бумерангтың ойлап табылуы, жеке аңшылық, жаңа еңбек құраладырының пайда болуы. Неолит - жаңа тас дәуірі, микролиттік мәдениет, мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуы. Энеолит - мыс тас дәуірі. Қола дәуірі: Қазақстан аумағындағы мыс және қалайы кен орындары. Қола дәуіріндегі андронов мәдениеті, шаруашылығы және қоғамдық құрылысы;

      3) ежелгі көшпенділердің өмірі. Темір дәуірінің ерекшеліктері. Қазақстанның ежелгі металлургиясы. Көшпелі мал шаруашылығының пайда болуы. Көшпелілердің жылжымалы тұрғын үйі. Ерте көшпенділердің дүниетанымы;

      4) сақтар. Қазақстан аумағындағы сақ тайпалары. Сақтар тарихы туралы деректер. Сақтардың саяси тарихы. Қоғамдық құрылысы. Шаруашылығы және тұрмысы. Материалдық және рухани мәдениет. "Аңдық стиль". Есік олжасы - "Алтын адам". Шілікті алқабының патша қорғандары. Берел қорымы. Бесшатыр обалары. Тасмола мәдениеті;

      5) үйсіндер мен каңлылар. Үйсіндер. Үйсіндер туралы жазбаша деректер. Үйсіндердің қоныстанған жерлері, шаруашылығы мен тұрмысы. Үйсіндердің қоғамдық құрылысы. Қаңлылар. Қаңлылар тарихы туралы қытай және иран жазбалары. Қаңлылардың қоныстанған жерлері, шаруашылығы мен тұрмысы. Қаңлылардың қоғамдық құрылысы. Үйсіндер мен қаңлылардың археологиялық ескерткіштері;

      6) сарматтар. Сарматтардың ежелгі саяси оқиғаларға қатысуы. Сарматтардың қоныстануы, шаруашылығы мен тұрмысы. Сарматтардың қоғамдық жүйесі. Сарматтардың археологиялық ескерткіштері. Мәдениеті;

      7) ғұндар (хунны). Ежелгі ғұндар тарихы қытай деректерінде. Мөде шаньюй - Ғұн мемлекетінің негізін салушы. Ғұндардың саяси тарихы мен мемлекеттік құрылысы. Халықтардың ұлы қоныс аударуы (ғұндардың батысқа қоныс аударуы). Аттила және оның жорықтары. Ғұндардың шаруашылығы мен қоғамдық құрылысы. Ғұндар дәуіріндегі мәдениеттің дамуы;

      8) ) Ежелгі Қазақстан тарихына шолу. Қазақстан аумағындағы ежелгі адамдардың антропологиялық бет-әлпеті. Ежелгі Қазақстан тарихының негізгі оқиғалары, құбылыстары мен үдерістері. Ежелгі Қазақстанның мәдени мұрасы;

      26. 6-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) VI - IX ғасырдағы Қазақстан. Ортағасырлық Қазақстан тарихының кезеңделуі. Ұлы Түрік қағанатының құрылуы. Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер: Батыс Түрік қағанаты, Түргеш қағанаты, Қарлұқ қағанаты, Оғыз мемлекеті, Қимақ қағанаты. Атлах шайқасының тарихи маңызы. Түркі мемлекеттерінің қоғамдық-саяси құрылысы. Түркілердің әскери өнері. Шаруашылығы. Сауда және қала мәдениетінің дамуы;

      2) X ғасыр- XІІІ ғасырдың басындағы Қазақстан. Қарахан мемлекеті. Қазақстан аумағына исламның тарала басталуы. Найман, керейіт, жалайырлар. Қыпшақ хандығы. "Дешті Қыпшақ" түсінігі. Шаруашылығы: көшпелі, отырықшы. Сауда. Қала мәдениеті. Ұлы Жібек жолының тарихи маңызы. Түркі мәдениетінің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі. Түркі әлемінің көрнекті ойшылдары;

      3) XIII - XV ғасырлардың бірінші жартысындағы Қазақстан. Шыңғыс ханның жаулаушылық соғыстары. Отырар қорғанысы. Моңғол империясының құрылуы. Алтын Орда. Ақ Орда. Моғолстан мемлекеті. Әмір Темір жорықтары. Ноғай Ордасы. Әбілқайыр хандығы. XIII - XV ғасырлардың бірінші жартысындағы мемлекеттердің қоғамдық-саяси құрылысы. Ортағасырлық саяхатшылар Қазақстан туралы. Шаруашылық. Сауданың дамуы. Мәдениет;

      4) Қазақ халқының қалыптасуы. Қазақстан – Ұлы Дала мұрагері: тарихи және этникалық сабақтастық. "Қазақ" этнонимі. Қазақ халқының біртұтас халық болып қалыптасу үдерісінің аяқталуы;

      5) біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы. Қазақ ұлттық мемлекетінің құрылу алғышарттары. Қазақ хандығының құрылуы (аумағы, халықтың этникалық құрамы). Мемлекеттің негізін салушылар – Жәнібек пен Керей. Қазақ хандығы қалыптасуының алғашқы жылдарындағы ішкі және сыртқы саясаты. Біртұтас қазақ мемлекеті қалыптасуының тарихи маңызы;

      6) Қазақ хандығының XVI - XVII ғасырлардағы дамуы. Қасым хан билігі тұсындағы Қазақ хандығының нығаюы. Хақназар хан билігі тұсындағы Қазақ хандығының одан әрі нығаюы және саяси өркендеуі. Тәуекел ханның ішкі және сыртқы саясаты. Есім ханның ішкі және сыртқы саясаты. Жәңгір хан. Орбұлақ шайқасы. Тауке ханның билігі. "Жеті жарғы". Қазақтың ұлы билері. Қазақ хандығының мемлекеттік-әкімшілік құрылымы. Қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымы;

      27. 7-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) XVI - XVII ғасырлардағы экономика мен мәдениет. Қазақ халқының мәдениеті: материалдық, рухани мәдениет. Әдебиет пен өнер: ақын-жыраулар, халық әншілері мен композиторлардың шығармашылығы, музыкалық өнер. Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы: мал шаруашылығы, егіншілік;

      2) XVIII ғасырдың басындағы Қазақстан: сыртқы және ішкі саяси жағдай. Жоңғар мемлекеті. Қазақ-жоңғар соғыстары. "Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама" заманы. Қарақұм мен Ордабасыдағы құрылтайлар – қазақ жасағының құрылуы. Аңырақай шайқасы. Отан қорғаушы батырлар. XVIII ғасырдың 30-40 жылдарындағы қазақ-жоңғар соғыстары;

      3) XVIII ғасырдағы Қазақстан мәдениеті. XVІII ғасыр ақын-жырауларының шығармашылығы. XVІII ғасыр тарихы бойынша қазақ деректері. Қазақтардың қолданбалы өнері;

      4) XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығы. XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қатынастары. XVIII ғасырдың басындағы Ресей империясы назарындағы Қазақстан (саяси және экономикалық мақсаттар, әскери-барлау экспедициялары, алғашқы әскери бекіністердің салынуы). Кіші жүз ханы Әбілқайырдың Ресей бодандығын қабылдауы: себептері мен мақсаттары. Абылай хан тұсындағы Қазақ хандығы: ішкі және сыртқы саясаты;

      5) XVIII ғасырдағы Қазақстан мәдениеті. XVІII ғасыр ақын-жырауларының шығармашылығы. XVІII ғасыр тарихы бойынша қазақ деректері. Қазақтардың қолданбалы өнері;

      6) Отарлау және ұлт-азаттық күрес. Ресей империясының отаршылдық саясаты: мақсаттары мен әдістері. Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (себептері, қозғалыстың қозғаушы күші, кезеңдері мен барысы, нәтижелері). 1822-1824 жылдардағы патша реформалары (Кіші және Орта жүздегі хандық биліктің жойылуы). 1836-1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы қазақтардың көтерілісі (себептері, негізгі кезеңдері мен шайқастары). XIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалыстары (Жоламан Тіленшіұлы, Саржан Касымов бастаған көтеріліс). Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (себептері, мақсаттары мен қозғаушы күштері, негізгі кезеңдері). Кенесары Қасымұлы: тұлға және саясаткер. Жанхожа Нұрмұхамедұлы және Есет Көтібарұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс (себептері, көтеріліс барысы). Ресей империясының Қазақстанның оңтүстік аймақтарын қосып алуы. ХVІІІ ғасырдың соңы – XIX ғасырдағы Қазақстандағы ұлт-азаттық қозғалыстардың тарихи маңызы;

      7) XIХ ғасырдағы Қазақстанның мәдениеті. XIX ғасырдағы Қазақстандағы ағарту ісі мен ғылымның дамуы. Бөкей ордасының ханы Жәңгірдің ағартушылық қызметі. Қазақстанның ғылыми зерттелуі (П. Семенов-Тянь-Шанский, Г.Н.Потанин, В.В. Радлов, М. Шорманов, М. Бабаджанов, А.Диваев). Зайырлы және діни білім беру мекемелері. Жадиттік және білім берудегі жаңашылдық. Шоқан Уәлиханов – ұлы қазақ ғалымы. Ыбырай Алтынсарин – ағартушы, жаңашыл-педагог, қоғам қайраткері. Абай Құнанбайұлы – ұлы ойшыл, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы. Қазақ музыкалық мәдениетінің дамуы (Құрманғазы Сағырбайұлы, Тәттімбет Қазанғапұлы, Дәулеткерей Шығайұлы). Әйгілі суретшілер шығармашылығындағы ұлттық контекст;

      8) Қазақстан Ресей империясының құрамында. Капиталистік қатынастардың ене бастауы. Сауда қатынастарының дамуы. XIX ғасырдың басындағы қазақ қоғамында орын алған өзгерістер;

      28. 8-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) Қазақстан Ресей империясының құрамында. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы патшалық реформалар. 1867-1868 жылдардағы реформалар. Қазақстандағы патшалық Ресейдің аграрлық және қоныстандыру саясаты. 1860-1870 жылдардағы ұлт-азаттық күрес (себептері мен көтеріліс барысы). ХIХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы. ХIХ ғасырдың 80-90 - жылдарындағы әкімшілік-аумақтық реформалар: мазмұны мен салдарлары. Столыпиннің аграрлық реформасы және шаруалардың Қазақстанға жаппай қоныс аударуы. Жетісу аумағына ұйғырлар мен дүнгендердің қоныс аударуы. Дәстүрлі қазақ қоғамының трансформациясы. XIX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси ойлардың дамуы;

      2) ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан. XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерістер. XX ғасырдың басындағы Қазақстанның экономикалық дамуы. XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы өнеркәсіптің дамуы. Сауданың дамуы. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс. Қазақ ұлттық зиялылар қауымы және оның XX ғасырдың басындағы қоғамдық-саяси үдерістерге әсері. Ұлттық баспаның дамуы ("Қазақ" газеті, "Айқап" журналы). 1917 жылғы революциялар. "Алаш" партиясының құрылуы. "Алаш - Орда" үкіметі. Қазақ халқының саяси көшбасшылары (Ә. Бөкейхан, А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Б. Қаратаев, М. Тынышпаев, М. Шоқаев). XX ғасырдың басындағы мәдениеттің дамуы. Әдебиет пен музыка өнерінің дамуы;

      3) Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы. "Үш Жүз" қазақ социалистік партиясы. Азамат соғысы жылдарындағы (1918-1920 жылдар) Қазақстандағы соғыс қимылдары. Кеңес билігі органдарының "Алаш-Орда" үкіметі, Қоқан автономиясымен қарым-қатынасы. "Әскери коммунизм саясаты". 1921 жылғы жұт және аштық. Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасының құрылуы. Қазақ АКСР-ы аумағының қалыптасуы. Қазақ жерлерінің біртұтастығын қалпына келтірудегі қазақ зиялыларының рөлі. Қазақстандағы Жаңа экономикалық саясат (1921-1925 жылдар). ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясаты. Кеңес үкіметінің діни саясаты;

      4) Қазақстан тоталитарлық жүйенің нығаюы кезеңінде. Қазақстандағы социалистік индустрияландыру (мәні мен ерекшеліктері). "Кіші Қазан" (мазмұны және жүзеге асырылуы). Бай шаруашылықтарының тәркіленуі. Ауыл шаруашылығындағы күштеп ұжымдастыру саясаты. Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру саясатының экономикалық салдарлары. 1931-1933 жылдардағы аштық - ХХ ғасырдағы қазақстандық қасірет. Қазақстандағы ұжымдастырудың демографиялық салдарлары. Ұжымдастыруды жүзеге асырудың әдістеріне қатысты ұлттық зиялылардың ("Бесеудің хаты") қоғамдық-саяси көзқарасы мен қатынасы. 1920-1930 жылдардағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерістер. Сталиндік репрессиялар. Қазақстан аумағындағы кеңестік "еңбек түзеу" концентрациялық лагерлері (Степлаг, Карлаг, Алжир және тағы басқалар);

      5) Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым . Халыққа білім беру (ересектер арасындағы сауатсыздықты жою, орта білім, қазақ жазуының араб тілінен латын тіліне көшуі, орыс графикасына негізделген жаңа әліпбиге көшу). А.Байтұрсынов – "ұлт ұстазы". Жоғары оқу орындарының ашылуы. КСРО Ғылым Академиясының Қазақ филиалы. Қ.Сәтбаевтың Қазақстан ғылымын дамытудағы рөлі. Қазақстандық ғалымдар мен олардың ғылыми жетістіктері. Әдебиеттің дамуы (Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Б.Майлин, І. Жансүгіров, С.Сейфуллин, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин шығармашылығы). Театр, кино, бейнелеу өнері және оның қайраткерлері.

      29. 9-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) Қазақстан Ұлы Отан соғысы соғыс жылдарында. Ұлы Отан соғысының басталуы. Ұлы Отан соғсының негізгі кезеңдері. Қазақстандағы мобилизация және қазақстандық әскери бөлімдердің құрылуы. Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлігі мен тағдыры. Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы шайқастарына қатысуы. Қазақстандықтар – Кеңес Одағының батырлары. Б.Момышұлы – аңызға айналған тұлға. Қазақстан – майдан арсеналы. КСРО халықтарының Қазақстанға депортациялануы. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы мәдениет. Ғылымның дамуы. Әдебиеттегі жетістіктер (М.Әуезов, Ж.Жабаев, Д.Снегин, И. Шухов және тағы басқалар). Өнердің дамуы (театр, кино);

      2) Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда (1946-1953 жылдар). Соғыстан кейінгі жылдардағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер. Пайдалы қазбаларды өңдеу және өнеркәсіптің дамуы. Ауыл шаруашылығының дамуы. Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенінің қалыптасуы (Қазақстандағы ядролық полигон). Соғыстан кейінгі жылдардағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктері. "Бекмаханов ісі";

      3) Кеңестік Қазақстанның мәдениеті (1946-1985-жылдар.). Білім беру саласындағы мемлекеттік саясат. Жалпыға бірдей міндетті орта білім. Қазақ тілінің жағдайы. Ғылымның дамуы. Әдебиеттің дамуы (Ә.Нұрпейісов, Б.Момышұлы, І.Есенберлин, О.Сүлейменов, М.Шаханов). Өнер (театр, кино);

      4) Қазақстан "Жылымық" кезеңінде (1954-1964 жылдар). Қазақстанда "Хрущевтік кезеңдегі" өнеркәсіптің дамуы. Тың және тыңайған жерлерді игеру (тың игерудің экономикалық, экологиялық және демографиялық салдарлары). Қазақстандағы әскери-өнеркәсіптік кешен ("Байқоңыр" ғарыш айлағы). "Жылымық кезеңі". 1954-1965 жылдардағы республикадағы қоғамдық-саяси өмір;

      5) Қазақстан "Тоқырау" кезеңінде (1965-1985 жылдар). 1965-1985- жылдардағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы. Экономиканың шикізаттық бағыты. Урбанизация. 1970-1980 жылдардағы ауыл шаруашылығындағы дағдарыс. 1965-1985 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. 1979 жылғы Целиноградтағы оқиғалар. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы басшыларының қызметі (Ж.Шаяхметов, Д.Қонаев, Ж.Тәшенов);

      30. 10-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) Қазақстан Қайта құру кезеңінде (1986-1991 - жылдар). "Қайта құру" жылдарындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер: мақсаттары, проблемалары мен қарама-қайшылықтары. Қазақстандағы 1986 жылғы желтоқсан оқиғалары (себептері, барысы мен салдарлары). 1986 жылғы желтоқсан оқиғаларының қатысушыларына қатысты жазалау шаралары. "Қазақ КСР-ның мемлекеттік егемегендігі туралы Декларация" (1990 жылғы қазан). Кеңестік саяси жүйенің дағдарысы (1991 жылғы "Тамыз бүлігі"). КСРО-ның ыдырауы. Қазақстандағы қоғамдық-саяси қозғалыстар. Семей ядролық полигонының жабылуы. "Қазақ КСР-ның тілдер туралы Заңының" қабылдануы;

      2) Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991 - 1997 жылдар). "Мемлекеттік тәуелсіздік туралы" Конституциялық заңының қабылдануының тарихи маңызы. Н.Ә.Назарбаев – Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті. Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси институттарының қалыптасуы. Нарықтық экономикаға көшудегі қиыншылықтар. Қазақстанның әлемдік қауымдастыққа кірігуі. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік-демографиялық үдерістер. 1995 жылғы Конституцияның қабылдануы;

      3) Қазақстан Республикасының өрлеуі (1997 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін). Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді басым мақсаттары мен стратегиялары. "Қазақстан – 2030" стратегиясының қабылдануы. Қазақстан Республикасының халықаралық сахнадағы беделінің өсуі. Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдармен қарым-қатынасы. Қазақстанның ЕҚЫҰ және ИЫҰ-на төрағалық етуі. Әлемдік экономикалық байланыстар жүйесіндегі Қазақстан. Мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік жағдайы. Астана – Қазақстан Республикасының жаңа астанасы. "Қазақстан-2050" стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. "5 институтционалды реформаларды жүзеге асырудағы 100 нақты қадам" ұлттық жоспары – қазіргі заманның сын-тегеуріндеріне жауап. Ұлт көшбасшысы – Н.Ә.Назарбаевтың тәуелсіз мемлекетті құрудағы және дамытудағы рөлі;

      4) Қазіргі заманғы Қазақстан мәдениеті (1991 жылдан бүгінгі күнге дейін). Білім және ғылым саласындағы мемлекеттік саясат. "Болашақ" мемлекеттік бағдарламасы. Инновациялық ғылыми-білім беру мекемелерінің құрылуы. Этносаралық және дінаралық келісімнің қазақстандық моделі. Қазақстан халқы Ассамблеясы. Жаһандану дәуіріндегі ұлттық мәдениетті жаңғырту және сақтап қалу мәселелері. Қазіргі кездегі өнер мен әдебиеттің даму тенденциялары. "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасы. "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық біріктіруші идеясы.

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      31. Оқыту мақсаттарының жүйесі кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.2 кодында: "7" – сынып, "2.1." – бөлім мен бөлімше, "2" – оқыту мақсатының реттік саны.

      32. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1 Этникалық қатынастар

5.​1.​1.​1 тарих нені зерттейтінін білу, Тарихи дереккөздердің негізгі түрлерін ажырату;
5.​1.​1.​2 тарихи ғылымдар туралы алғашқы түсініктерді қалыптастастыру;
5.​1.​1.​3 Тарихи уақыт туралы түсінік: ғасыр (жүзжылдық), мыңжылдық, тарихи дәуір, біздің дәуірімізге дейін, біздің дәуір, "уақыт сызығы"
5.​1.​1.​4 картамен жұмыс істеуге баулу, кеңістіктеріді ажырата білу, құрлықтарды көрсете білу;
5.​1.​1.​5 дүниежүзі тарихы мен ежелгі Қазақстан тарихының қандай кезеңдерге бөлінетіндігін және олардың хронологиялық шеңберін ажырата білу;
5.​1.​1.​6 Ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпатын анықтау

6.​1.​1.​1 түркі тілдес тайпалар ды атап, олардың аумақтық орналасуын картада көрсету
6.​1.​1.​2 Қазақстан аумағындағы орта ғасырлар тарихының негізгі кезеңдері мен хронологиялық шеңберін білу;
6.​1.​1.​3 "түркі" этнонимінің пайда болу тарихы мен уақыты туралы білу;
6.​1.​1.​4 түркі кезеңіндегі мемлекеттердің этникалық құрылымын білу, түркі мемлекеттерінің аумағын көрсете білу;
6.​1.​1.​5. моңғол кезеңіндегі мемлекеттердің этно-әлеуметтік құрылымын анықтау;
6.​1.​1.​6 ежелгі және ортағасыр лар тарихының оқиғалары арасында байланыс орнату арқылы қазақ халқының қалыптасуындағы негізгі кезеңдерді анықтау 6.​1.​1.​7 "қазақ" этнонимінің мағынасын түсіндіру
6.​1.​1.​8 XIII-XV ғасырлардағы Қазақстан аумағында құрылған мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау

7.​1.​1.​1 Қазақ хандығының этноәлеуметтік құрылымын білу;
7.​1.​1.​2 жоңғар шапқыншылығы кезеңіндегі демографиялық өзгерістер мен көші-қон үдерістерін білу

8.​1.​1.​1 Ресей империясының қоныс аудару саясатының себептері мен салдарын білу және түсіну;
8.​1.​1.​2 Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатудың реттілігі мен ерекшеліктерін білу;
8.​1.​1.​3 Ресей империясының Мемлекеттік Думасындағы қазақ зиялылары өкілдерінің қызметін бағалау;
8.​1.​1.​4 Ресей империясының қоныс аудару саясатының себептері мен салдарын білу;
8.​1.​1.​5 қазақ зиялыларын қалыптастырудың маңыздылығын түсіндіру

9.​1.​1.​1 Ұлы Отан соғысы кезіндегі демографиялық өзгерістердің себептері мен салдарын анықтау;
9.​1.​1.​2 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы демографиялық және этникалық өзгерістер туралы дәлелді қорытынды жасай білу;
9.​1.​1.​3 соғыстан кейінгі жылдардағы этноәлеуметтік өзгерістерді талдау;
9.​1.​1.​4 XX ғасырдың 60-жылдарындағы Қазақ КСР-інің дамуындағы ұлттық саясат себептері мен салдарын білу және анықтау

10.​1.​1.​1 Қазақстанның Даму стратегиясына сәйкес демографиялық саясатты талдау;
10.​1.​1.​2 алдыңғы тарихи кезеңдермен сабақтастықты орната отырып, қазіргі демографиялық үдерістерге баға беру;
10.​1.​1.​3 қазақ диаспорасының тарихи Отанымен байланыс орнатуының маңыздылығын анықтау;
10.​1.​1.​4 Қазақстанның даму стратегиясындағы демографиялық саясаттың бағыттарын түсіну;
10.​1.​1.​5 қазіргі замандағы тәуелсіз Қазақстанның тарихи дамуының негізгі кезеңдері туралы білу, қорытынды жасау;

1.2 Әлеуметтік қатынастар

5.​1.​2.​1 ежелгі адамдардың алғашқы бірлестіктерін білу (табын, Ру, рулық қауым, тайпа);
5.​1.​2.​2 ежелгі тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну;
5.​1.​2.​3 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.​1.​2.​4 ежелгі Қазақстандағы тайпалардың қоғамдық құрылымын сипаттай білу
5.​1.​2.​3

6.​1.​2.​1 орта ғасырларда қоғам қандай әлеуметтік топтарға бөлінгенін білу;
6.​1.​2.​2 түркі мемлекеттерінің қоғамдық-саяси құрылымын анықтау;
6.​1.​2.​3 моңғол кезеңіндегі әлеуметтік топтардың рөлі мен орнын анықтау;
6.​1.​2.​4 "Жеті жарғының" пайда болу себептерін және оның негізгі ережелерін білу;
6.​1.​2.​5 Қазақ хандығындағы әлеуметтік топтардың рөлін анықтау

7.​1.​2.​1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді алдыңғы кезеңдермен салыстыру негізінде анықтау;
7.​1.​2.​2 қазақ зиялыларын қалыптастырудың маңыздылығын түсіндіру;
7.​1.​2.​3 қазақ қоғамы қандай әлеуметтік топтарға бөлінгенін білу және олардың қоғамдағы рөлін анықтау;
7.​1.​2.​4 XVIII-XIX ғасырлардағы Қазақ хандығындағы әртүрлі әлеуметтік топтардың өмірі мен тұрмысының ерекшеліктерін сипаттау

8.​1.​2.​1 дәстүрлі қазақ қоғамы мен әкімшілік басқарудағы өзгерістерді анықтау;
8.​1.​2.​2 қазақ зиялыларының рөлі мен қызметін талдау;
8.​1.​2.​3 революциялық өзгерістер жылдарындағы әртүрлі әлеуметтік топтардың рөлін білу;
8.​1.​2.​4 Қазақстан аумағындағы көтерілістердің қозғаушы күштерін білу

9.​1.​2.​1 Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан халқының өміріндегі қиындықтарды сипаттау;
9.​1.​2.​2 соғыс жылдарындағы халықтың әлеуметтік жағдайын анықтау;
9.​1.​2.​3 "отандық, кеңес халқы, Кеңес Армиясы, оккупация, блокада, майдан арсеналы" ұғымдарының анықтамаларын білу;
9.​1.​2.​4 ХХ ғасырдың екінші жартысында Қазақстанның әлеуметтік құрылымында қандай өзгерістер болғанын білу

10.​1.​2.​1 статистикалық деректер негізінде Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын талдау;
10.​1.​2.​2 мәтінге, интернет ресурстарына сүйене отырып, тарихи кейіпкерлерді сипаттай білу;
10.​1.​2.​3 статистикалық деректер негізінде қазіргі Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын талдау

      2) "Мәдениеттің дамуы" бөлімі:

      2-кесте:

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1 Дүниетаным мен дін

5.​2.​1.​1 Адамның пайда болуының негізгі теорияларын (құдайлық, эволюциялық) білу;
5.​2.​1.​2 алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау; 5.​2.​1.​3 - ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау;

6.​2.​1.​1 түркілердің дүниетаным-дық ерекшеліктерін түсіндіру;
6.​2.​1.​2 түркі мемлекеттері аумағындағы діндердің әртүрлі болуының себептерін білу;
6.​2.​1.​3 ислам дінінің түркілердің қоғамдық өміріне ықпалын анықтау;
6.​2.​1.​4 тарихи оқиғалар мен процестердің сабақтастығын сипаттауда "Ұлы Дала Елі" ұғымын қолдану

7.​2.​1.​1 салт - дәстүрлер мен әдет-ғұрыптар дың құндылықтары мен маңыздылы- ғын анықтау;
7.​2.​1.​2 отаршылдық саясаттың ұлттық құндылықтарға кері әсерін талдау;

8.​2.​1.​1 мемлекеттің діни саясатының мақсаты мен салдарын анықтау;
8.​2.​1.​2 отаршылдық саясаттың ұлттық құндылықтарға кері әсерін талдау;
8.​2.​1.​3 Ш. Құдайбердиев пен Ж. Көпеевтің қазақ әдебиетінің дамуына қосқан үлесіне баға беру

9.​2.​1.​1 XX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ қоғамының қоғамдық өміріне діннің әсері туралы түсінігін қалыптастыру;
9.​2.​1.​2 Қазақстан халықтарының негізгі мерекелерін білу

10.​2.​1.​1 дәстүрлі және деструктивті діни ағымдар мен ұйымдардың іс-әрекетін білу талдау;
10.​2.​1.​2 Қазақстан халқы Ассамблеясының дінаралық, этносаралық келісім мен ішкі тұрақтылықты нығайтудағы ықпалын бағалау;
10.​2.​1.​3 "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеясының маңыздылығын баға беру;

2.2 Өнер мен әдебиет

5.​2.​2.​1 Ежелгі Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін, жартастағы суреттерін сипаттау;
5.​2.​2.​2 археологиялық дереккөздерге сүйене отырып, андронов және беғазы-дәндібай мәдениеттерінің белгілерін анықтау;5.​2.​2.​3 Есік қорғанынан табылған "Алтын адам" археологиялық олжасының ерекшеліктерін білу; 5.​2.​2.​4 Ә. Марғұланның Қазақстан археологиясының дамуына қосқан үлесін анықтау;
5.​2.​2.​5 Көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу; 5.​2.​2.​6 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктерін сипаттау

6.​2.​2.​1 көшпенділердің әскери өнердегі жетістіктерін білу;
6.​2.​2.​2 ерте ортағасырлық сәулет ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру;6.​2.​2.​3 көшпенділердің әскери өнердегі жетістіктерін сипаттау;
6.​2.​2.​4 көшпенділердің қолданбалы өнерінің жетістіктерін сипаттау;6.​2.​2.​5 тарихи деректер ретінде күйлер, аңыз, шежіре және эпостың маңыздылығын түсіну

7.​2.​2.​1 Тарихи деректер ретінде күйлер, аңыздар, шежірелер мен эпостардың маңыздылығын анықтау;
7.​2.​2.​2 музыканттардың, ақындардың, күйшілердің шығармашылығы туралы білу және ұлттық музыкалық аспаптарды сипаттай білу;
7.​2.​2.​3 Тарихи деректер ретінде халық фольклоры мен музыкалық шығармалардың маңыздылығын бағалау;
7.​2.​2.​4 қазақтардың ауызша халық шығармашылығының ерекшеліктерін білу;
7.​2.​2.​5 қолданбалы өнердің жетістіктерін білу;
7.​2.​2.​6 А. Құнанбаевтың ақын, ойшыл, қоғам қайраткері ретіндегі іс-әрекетін бағалау

8.​2.​2.​1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау, оның қоғамдық санаға әсерін бағалау;
8.​2.​2.​2 А. Байтұрсыновтың Қазақ тіл білімінің негізін қалаушы және қоғам қайраткері ретіндегі іс-әрекетін білу;
8.​2.​2.​3 ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді сипаттау;8.​2.​2.​4 ХХ ғасырдың басында қолданбалы өнер мен сәулет өнерінің даму ерекшеліктерін білу;
8.​2.​2.​5 Кеңестік Қазақстанның театр өнері қалай дамығанын білу

9.​2.​2.​1 соғыс кезінде халықтың рухын көтеруде өнер мен әдебиеттің маңыздылығын бағалау;
9.​2.​2.​2 кеңес әдебиетінде және өнер туындыларында әлеуметтік өмірдің қалай көрінетінін талдаңы; 9.​2.​2.​3 қазақ жазушылары мен ақындарының әлем әдебиетіндегі шығармаларының маңыздылығын бағалау;
9.​2.​2.​4 кеңес заманында музыка, театр, кино өнерінің даму ерекшеліктерін білу

10.​2.​2.​1 қазіргі заманғы өнер мен әдебиеттің даму тенденцияларын анықтау;10.​2.​2.​2 ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалардың қажеттілігін негіздеу ("Мәдени мұра" бағдарламасы");
10.​2.​2.​3 БАҚ пен қоғамдық бірлестіктердің мемлекеттің қоғамдық және саяси өміріне рөлі мен әсерін білу және түсіну

2.3 Білім және ғылым

5.​2.​3.​1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу

6.​2.​3.​1 көне түркі жазуының тарихи маңызын түсіндіру;
6.​2.​3.​2 ортағасырлық ғылымның дамуына Әл-Фарабидің және басқа да ғалымдардың қосқан үлесін анықтау;
6.​2.​3.​3 "Кодекс куманикус" сөздігінің халықаралық қатынастардағы рөлін анықтау;
6.​2.​3.​4 түркі кезеңінің қоғамын сипаттау үшін М. Қашқари, Ю. Баласағұни және А. Яссауи еңбектерінің тарихи маңыздылығын түсіндіру;
6.​2.​3.​5 М. Х. Дулатидің "Тарихи Рашиди" еңбегінің маңызын түсіндіру

7.​2.​3.​1 Ш. Уәлиханов ғылыми мұрасының тарихи маңызын анықтау;
7.​2.​3.​2 XIX ғасырдың екінші жартысындағы білім беру мен ағартушылықтың даму ерекшеліктерін түсіндіру;
7.​2.​3.​3 Ы.Алтынсариннің ағартушылықты дамытуға қосқан үлесін баға беру;
7.​2.​3.​4 қазақ халқы мен Қазақстан аумағын зерттеу бойынша ғылыми зерттеулер туралы білу; 7.​2.​3.​5 Тарихи деректер ретінде
Ш. Құдайбердіұлы, М. Көпеев және К. Халидтің еңбектерінің мәнін анықтау

8.​2.​3.​1 қоғамдық-саяси сананы оятудағы ұлттық баспасөздің рөліне баға беру;
8.​2.​3.​2 кеңестік кезеңдегі қазақ тілінің жағдайын анықтау;
8.​2.​3.​3 ХХ ғасырдың 1 жартысындағы ғылымдар мен білім беру саласындағы өзгерістерді талдау;
8.​2.​3.​4 қазақстандық өнеркәсіп пен ғылымды дамытудағы Қ. Сәтбаевтың рөлін бағалау

9.​2.​3.​1 эвакуацияланған ғылыми және жоғары оқу орындарының Қазақстандағы білім беруді дамытуға әсері туралы білу;
9.​2.​3.​2 мемлекеттің білім және ғылым саласындағы саясатын бағалау;
9.​2.​3.​3 Е. Бекмахановтың Қазақстанның тарихи ғылымының дамуына қосқан үлесін анықтау;
9.​2.​3.​4 кеңестік кезеңдегі қазақ тілінің дамуындағы мемлекет саясатының кемшіліктерін білу

10.​2.​3.​1 тәуелсіздік жылдарындағы білім беру саласындағы мемлекеттің саясатын бағалау;
10.​2.​3.​2 тәуелсіздік және жетістік жылдарындағы ғылым саласындағы мемлекеттің саясатын білу;
10.​2.​3.​3 тәуелсіздік жылдарындағы спорттың дамуы мен спорттық жетістіктер туралы білу

      3) "Мемлекеттің дамуы" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1 Мемлекеттің ішкі саясаты

5.​3.​1.​1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.​3.​1.​2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру;
5.​3.​1.​3. темір дәуіріндегі алғашқы тайпалық бірлестіктердің қоғамдық құрылысы туралы білу;

6.​3.​1.​1 Түркі қағанатының қалыптасуының тарихи маңызын түсіну;
6.​3.​1.​2 VI-IX ғасырлардағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.​3.​1.​3 Xғ. – XIII ғ. басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.​3.​1.​4 тарихи ұғымдарды қолданып, Қарахан мемлекетіндегі жер иелену ерекшеліктерін түсіндіру; 6.​3.​1.​5 Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігін сипаттау;
6.​3.​1.​6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
6.​3.​1.​7 ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және жанама себептерін анықтау;
6.​3.​1.​8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау; 6.​3.​1.​9 Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызын анықтау;
6.​3.​1.​10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.​3.​1.​11 қоғамдық-саяси өмірдегі сұлтан, би, батыр, жыраулардың қызметтерін сипаттау;

7.​3.​1.​1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы қандай болғанын білу;
7.​3.​1.​2 Қарақұм және Ордабасы құрылтайларының халықты жоңғар басқыншылығына қарсы жұмылдырудағы рөліне баға беру;
7.​3.​1.​3 халықтың қайғы-қасіреті және "Ұлы апат" жылдарының салдары туралы білу;
7.​3.​1.​4 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау;
7.​3.​1.​5 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
7.​3.​1.​6 халықтың отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.​3.​1.​7 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру; 7.​3.​1.​8. XIX ғасырдағы Қазақстанның ішкі жағдайын білу;

8.​3.​1.​1 Ресей империясының отаршылдық саясатының себептері мен салдарын білу;
8.​3.​1.​2 - Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
8.​3.​1.​3 ХХ ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерістерге баға беру;
8.​3.​1.​4 қазақ халқының отаршылдық саясатқа қарсы ұлт-азаттық күресінің себептері мен салдарын білу;
8.​3.​1.​5 1916 жылғы ұлт- азаттық көтерілістің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру;
8.​3.​1.​6 "Алаш" партиясының ұлттық мемлекеттілікті жаңғырту саясатын талдау
8.​3.​1.​7 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.​3.​1.​8 ХХ ғасырдың 20-30 -жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау

9.​3.​1.​1 қазақстан Дықтардың Ұлы Отан соғысындағы жеңіске қосқан үлесін бағалау;
9.​3.​1.​2 Б. Момышұлының батырлық, тұлғалық қасиетін айқындау;
9.​3.​1.​3 28 панфиловшылардың ерлігі туралы айту;
9.​3.​1.​4 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.​3.​1.​5 әміршіл-әкімшілік саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстыра білу;
9.​3.​1.​6 ұлттық мүдделерді қорғаудағы қоғамдық-саяси қайраткерлердің рөлін бағалау;

10.​3.​1.​1 ХХ ғасырдың аяғындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
10.​3.​1.​2 әміршіл-әкімшіл саясатқа қарсы халықтық наразылықтың көріністерін салыстыру және талдау; 10.​3.​1.​3 1986 жылғы желтоқсан оқиғаларының тарихи маңыздылығын бағалау;
10.​3.​1.​4 Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау және жалпылау жасау;
10.​3.​1.​5 өткен оқиғалармен сабақтастықты орната отырып, Қазақстан тәуелсіздігін жариялаудың тарихи маңыздылығын түсіндіру;
10.​3.​1.​6 Ұлт Көшбасшысы Н. Назарбаевтың тәуелсіз мемлекетті қалыптастырудағы рөлін бағалау;
10.​3.​1.​7 Қазақстан Республикасының Конституциясын мемлекеттің тұрақты дамуының кепілі ретінде бағалау;
10.​3.​1.​8 Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуына талдау жасау;
10.​3.​1.​9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау;
10.​3.​1.​10 Астананы жаңа Қазақстанның өркендеуінің символы ретінде анықтау

3.2 Мемлекеттің сыртқы саясаты

5.​3.​2.​1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау;
5.​3.​2.​2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау
5.​3.​2.​3. темір дәуіріндегі тайпалар жүргізген соғыстардың себептері мен салдарын білу;
5.​3.​2.​4 Тарихи картада ғұндардың қоныс аудару бағыттарын көрсете білу;

6.​3.​2.​1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы түркі тілдес тайпалардың миграциялық үдерісін түсіндіру;
6.​3.​2.​2 ерте түрік қағанаттары ның сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
6.​3.​2.​3 Атлах шайқасының тарихи маңызын талдау;
6.​3.​2.​4 қыпшақтардың Еуразия тарихындағы орнын анықтау;
6.​3.​2.​5 тарихи оқиғалардың өзара байланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттер дің сыртқы саясатын түсіндіру;
6.​3.​2.​6 Қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау;
6.​3.​2.​7 Орбұлақ шайқасындағы қазақ жасағының әскери өнердегі шеберлігі мен ерлігін бағалау

7.​3.​2.​1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін білу;
7.​3.​2.​2 Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлар дың рөлін түсіндіру;
7.​3.​2.​3 жоңғар шапқыншылығы жылдарындағы шайқастардың тарихи маңызы туралы білу;
7.​3.​2.​4 Кіші және Орта жүз қазақтарының Ресей бодандығын қабылдауының мақсатын, барысын және себептерін білу;
7.​3.​2.​5 Абылай ханның ішкі және сыртқы саясатын бағалау;
7.​3.​2.​6 Абылай ханның Қазақ хандығын нығайтудағы рөлін бағалау;
7.​3.​2.​7 Қазақстанның оңтүстік өңірлеріне қатысты Ресей мен Англияның мақсаттарын білу

8.​3.​2.​1 Қазақстанның азамат соғысы және шетелдік әскери интервенция жылдарына қатысуын бағалау;
8.​3.​2.​2 Б. Момышұлының жеке тұлғалық және батырлық қасиеттерін анықтау

9.​3.​2.​1 Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында әлемнің дамыған елдері арасындағы қайшылықтардың өршу себептерін білу;
9.​3.​2.​2 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарын білу;
9.​3.​2.​3 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі әлемнің құрылымына қалай әсер еткенін білу;
9.​3.​2.​4 қазақ диаспорасының тарихи Отанымен байланысының маңыздылығын анықтау

10.​3.​2.​1 Қазақстан Республикасының халықаралық сахнадағы танылуына баға беру арене;
10.​3.​2.​2 Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдарымен байланыстарын талдау;
10.​3.​2.​3 қазақ диаспораларының тарихи Отанымен байланысының маңыздылығын айқындау

      4) "Қазақстанның экономикалық дамуы" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқу мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

4.1
Шаруашылық

5.​4.​1.​1 ежелгі адамның алғашқы кәсібін сипаттау;
5.​4.​1.​2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;
5.​4.​1.​3 темір дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін білу және сипаттау

6.​4.​1.​1 көшпенділер мен отырықшы халықтың арасындағы экономикалық өзара байланысты анықтау;
6.​4.​1.​2 ерте орта ғасырлардағы негізгі кәсіптерді білу және сипаттау;
6.​4.​1.​3 көшпенділердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау;
6.​4.​1.​4 ортағасырлық қаланың құрылымын білу;
6.​4.​1.​5 қазақ жүздерінің шығу тегі мен тарихи маңызын анықтау

7.​4.​1.​1 жоңғар шапқыншылығының қазақ халқының шаруашылығынатигізген зардаптарын анықтау;
7.​4.​1.​2 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
7.​4.​1.​3 XVIII-XIX ғасырлардағы қазақтардың шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау

8.​4.​1.​1 отарлық саясаттың қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін түсіну;
8.​4.​1.​1 Қазақстандағы "әскери коммунизм" саясатының негізгі ерекшеліктерін білу;
8.​4.​1.​2 Қазақстандағы 1921-1923 жылдардағы ашаршылықтың себептері мен салдарын білу;
8.​4.​1.​3 жаңа экономикалық саясат нәтижесінде болған экономикадағы негізгі өзгерістерді білу және түсіну;
8.​4.​1.​4 күштеп ұжымдастырудың ауыл шаруашылығына тигізген әсерінің салдарын талдау

9.​4.​1.​1 соғысқа дейінгі кезеңде Қазақстан экономикасының қалай дамығанын білу және түсіну;
9.​4.​1.​2 кеңес дәуірінде ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау;
9.​4.​1.​3 кеңестік кезеңнің әлеуметтік-экономикалық мәселелерін талдау;
9.​4.​1.​4 аграрлық сектордағы жаңғырту бағыттарын талдау;
9.​4.​1.​5 ғарышты игеру жылдарындағы ғылым мен техниканың жетістіктері мен проблемаларын білу;

10.​4.​1.​1 қайта құру жылдарында орын алған әлеуметтік-экономикалық мәселелерді талдау;
10.​4.​1.​2 Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру процесінің экономикаға ықпалын талдау;
10.​4.​1.​3 аграрлық секторды модернизациялау бағытта рын талдау

4.2
Өндірістік қатынастар және сауда

5.​4.​2.​1 ежелгі адамдардың еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау;
5.​4.​2.​2 металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын түсіндіру;
5.​4.​2.​3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру

6.​4.​2.​1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.​4.​2.​2 Ұлы Жібек жолының халықаралық қатынастардың дамуындағы орнын анықтау

7.​4.​2.​1 капиталистік қатынастардың азақстан экономиксына ықпалын анықтау ;
7.​4.​2.​2 сауда қатынастарына жәрмеңкелердің әкелген өзгерістерін анықтау

8.​4.​2.​1 Қазақстандағы индустрияландырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау 8.​4.​2.​2 Қазақстан экономикасы әскери мақсатта қайта құрылғанын дәлелдеу

9.​4.​2.​1 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы өнеркәсіптің жағдайын анықтау және қорытынды жасау;
9.​4.​2.​2 Қазақстан экономикасы әскери мақсатта қайта құрылғанын көрсете білу;
9.​4.​2.​3 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенін құрудың мәселелері мен салдарын білу;
9.​4.​2.​4 Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциясын талдау;
9.​4.​2.​5 сыртқы сауданың экономикаға әсерін зерттеу

10.​4.​2.​1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.​4.​2.​2 Қазақстанның әлемдік экономикаға кірігуін талдау;
10.​4.​2.​3 сыртқы сауданың экономикаға әсерін зерттеу

      33. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сынып оқушыларына арналған "Қазақстан тарихы" оқу пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      34. Бөлімдер және ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-10-сыныптарына
арналған "Қазақстан тарихы"
оқу пәнінен жаңартылған
мазмұндағы Типтік
оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып:

      1-кесте

Бөлім

Тақырыптар, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1 бөлім
Тарих ғылымы нені зерттейді?

Тарих дегеніміз не ?

5.1.1.1 тарих нені зерттейтінін білу, тарихи дереккөздердің негізгі түрлерін ажырату

Тарихи дереккөздердің түрлері

5.1.1.1 тарих нені зерттейтінін білу,
Тарихи дереккөздердің негізгі түрлерін ажырату.

Тарихи ғылымдар

5.1.1.2 тарих ғылымдары туралы бастапқы түсініктерге ие болу

Тарихи уақыт туралы түсінік (дәуір, кезең, жыл, ғасыр, мыңжылдық)

5.1.1.3 "уақыт сызығы", "б. з. д.", "біздің дәуір", дәуір, кезең туралы түсінікке ие болу

Тарихтағы жылдар есебі. Уақыт таспасы

5.1.1.3 "уақыт сызығы", "б. з. д.", "біздің дәуір", дәуір, кезең туралы түсінікке ие болу

Тарихи карталар және глобус

5.1.1.4 карта бойынша жұмыс істей білу, жер бетінің тұстарын анықтау, құрлықтарды көрсету

Қазақстан тарихы – дүние жүзі тарихының құрамдас бөлігі

5.1.1.5 дүниежүзі тарихы мен ежелгі Қазақстан тарихының қандай кезеңдерге бөлінетіндігін және олардың хронологиялық шеңберін ажырата білу;

2-бөлім Қазақстанның ежелгі тұрғындарының өмірі

Қазақстан аумағындағы ежелгі адамдар

5.1.1.6 Ежелгі Қазақстан адамдары
ның антропологиялық тұрпатын анықтау

Адамның пайда болуы туралы теориялар

5.2.1.1 Адамның пайда болуының негізгі теорияларын (құдайлық, эволюциялық) білу;

Ежелгі Қазақстан тарихының кезеңделуі

5.1.1.5 дүниежүзі тарихы мен ежелгі Қазақстан тарихының қандай кезеңдерге бөлінетіндігін және олардың хронологиялық шеңберін ажырата білу;

Палеолит - ежелгі тас дәуірі. ежелгі адамдардың алғашқы бірлестіктері.

5.1.1.5 дүниежүзі тарихы мен ежелгі Қазақстан тарихының қандай кезеңдерге бөлінетіндігін және олардың хронологиялық шеңберін ажырата білу;
5.1.2.1 ежелгі адамдардың алғашқы бірлестіктерін білу (табын, ру, рулық қауым, тайпа);

Ежелгі адамдардың кәсібін

5.4.1.1 ежелгі адамның алғашқы кәсібін сипаттау

Ежелгі адамдардың еңбек құралдары

5.4.2.1 ежелгі адамдардың еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау

Қазақстан аумағындағы тас дәуірінің тұрақтары. Алғашқы баспаналар

5.2.2.1 Ежелгі Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін, жартастағы суреттерін сипаттау;
5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу

Ауа-райының өзгеруі. Мұз басу дәуірі

5.2.2.1 Ежелгі Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін, жартастағы суреттерін сипаттау;
5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу

Палеолит дәуірінің жетістіктері

5.2.2.1 Ежелгі Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін, жартастағы суреттерін сипаттау;
5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу

2-тоқсан

2-бөлім Қазақстанның ежелгі тұрғындарының өмірі

Мезолит - орта тас дәуірі. Дәуірдің сипаттамасы және кезеңделуі

5.1.1.5 5 дүниежүзі тарихы мен ежелгі Қазақстан тарихының қандай кезеңдерге бөлінетіндігін және олардың хронологиялық шеңберін ажырата білу;

Шаруашылықтағы өзгерістер және еңбек құралдарын жетілдіру

5.4.1.1 ежелгі адамның алғашқы кәсібін сипаттау
5.4.2.1 ежелгі адамдардың еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау

Неолит - жаңа тас дәуірі. Неолиттік революция

5.4.1.1 ежелгі адамның алғашқы кәсібін сипаттау;
5.4.2.1 ежелгі адамдардың еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау

Мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуы

5.4.1.1 ежелгі адамның алғашқы кәсібін сипаттау;

Ежелгі адамдардың неолиттік тұрақтары

5.2.2.1 Ежелгі Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін, жартастағы суреттерін білу және сипаттау алу;
5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу

Энеолит-мыс тас дәуірі.
Бірінші металл-адам ашқан

5.4.2.2 алғашқы металдың ашылуы және металлургияның адам шаруашылығына әсері туралы білу

Қазақстан аумағындағы қола дәуірі

5.4.2.2 алғашқы металдың ашылуы және металлургияның адам шаруашылығына әсері туралы білу

Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеттері

5.2.2.2 археологиялық дереккөздерге сүйене отырып, андронов және беғазы-дәндібай мәдениеттерінің белгілерін анықтау;
5.2.2.4 Ә. Марғұланның Қазақстан археологиясының дамуына қосқан үлесін анықтау

Ежелгі адамдардың сенімдері

5.2.1.2 алғашқы адамдардың сенімдерін білу;
5.2.2.1 Ежелгі Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін, жартастағы суреттерін сипаттау

Ежелгі адамдардың өнері мен кескіндемесі

5.2.2.1 Ежелгі Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін, жартастағы суреттерін сипаттау

3- бөлім
Ежелгі көшпенділердің өмірі

Қазақстан аумағында темірді игерілуі. Қазақстан аумағындағы тайпалық одақтар

5.4.2.2 алғашқы металдың ашылуы және металлургияның адам шаруашылығына әсері туралы білу;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну

Көшпелі мал шаруашылығының пайда болуы

5.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуы қалай және неге болғанын білу;
5.2.2.5 - Көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу

Ежелгі көшпенділердің материалдық мәдениеті

5.2.2.6 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктерін сипаттау;
5.2.2.5 Көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу

Көшпелілердің жылжымалы тұрғын үйі

5.2.2.6 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктерін сипаттау
5.2.2.5 Көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу

Ежелгі көшпенділердің дүниетанымы

5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау;

3-ші тоқсан

4 - бөлім
Сақтар.

Сақтар туралы тарихи мәліметтер. Сақ тайпаларының қоныстануы

5.3.1.1 картада тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру

Сақтардың қоғамдық құрылысы

5.1.2.3 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну;
5.3.1.3 темір ғасырындағы алғашқы тайпалар бірлестіктердің қоғамдық құрылысы туралы білу

Сақтардың шаруашылығы мен тұрмысы

5.4.1.3 темір дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін сипаттау;
5.1.2.3 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну

Алтын адам "Археологиялық олжасы"

5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу;
5.2.2.3 Есік қорғанынан табылған "Алтын адам" археологиялық олжасының ерекшеліктерін анықтау

Шілікті және Бесшатыр патша қорғандары

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.1.2.3 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Берел қорғандары

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау;
5.2.2.6 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктерін сипаттау

Тасмола археологиялық мәдениеті

5.2.2.1археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Сақ патшайымы Томирис

5.3.2.1Қазақстанның ерте көшпенділерінің халықаралық аренадағы орнын анықтау;
5.3.1.3. темір ғасырындағы алғашқы тайпалық бірлестіктердің қоғамдық құрылысы туралы білу

Шырактың Ерлігі

5.3.2.1 Қазақстанның ерте көшпенділерінің халықаралық аренадағы орнын анықтау

Сақтардың Александр Македонскийдің әскеріне қарсы күресі

5.3.2.1 Қазақстанның ерте көшпенділерінің халықаралық аренадағы орнын анықтау;
5.3.2.3 темір дәуіріндегі тайпалар жүргізген соғыстардың себептері мен салдарын білу

5 - бөлім
Үйсіндер мен қаңлылар

Үйсіндер туралы жазбаша деректер

5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен өзара қарым-қатынасын айқындау

Қазақстан аумағында үйсіндерді қоныстандыру орындары

5.3.1.1 картада тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру

Үйсіндердің қоғамдық құрылымы

5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну;
5.3.1.3 темір ғасырындағы алғашқы тайпалар бірлестіктердің қоғамдық құрылысы туралы білу

Үйсіндердің шаруашылығы мен тұрмысы

5.4.1.3 темір дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін білу және сипаттау;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну

Үйсіндердің материалдық мәдениеті

5.2.2.6 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктерін сипаттау;
5.2.2.5 көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу;
5.4.2.3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру

Үйсіндердің рухани мәдениеті

5.2.2.5 көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу;
5.2.1.3 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттай білу

Қаңлылар туралы жазбаша деректер

5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен өзара қарым-қатынасын айқындау

Қазақстан аумағында қаңлылардың қоныстандыру орындары

5.3.1.1 картада тайпалық одақтардың орналасуын көрсете білу;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру

Қаңлылардың қоғамдық құрылымы

5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну;
5.3.1.3 темір ғасырындағы алғашқы тайпалық бірлестіктердің қоғамдық құрылысы туралы білу

Қаңлылардың шаруашылығы мен тұрмысы

5.4.1.3 темір дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін білу және сипаттау;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну

Қанлылардың қалалық мәдениетін дамыту

5.2.2.5 Көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу;
5.4.2.3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру;
5.3.2.2 алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің өзара қарым-қатынасын анықтау

Қанлылардың материалдық мәдениеті

5.2.2.6 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктерін сипаттау;
5.2.2.5 көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу;
5.4.2.3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру

Қанлылардың рухани мәдениеті

5.2.2.6 көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу;
5.2.1.3 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттай білу

4-ші тоқсан

6 - бөлім
Сарматтар

Сарматтар туралы жазбаша деректер

5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен өзара қарым-қатынасын айқындау

Қазақстан аумағында сарматтардың қоныстандыру орындары

5.3.1.1 рулық одақтар одақтардың орналасуын картада көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру

Сарматтардың қоғамдық құрылысы

5.1.2.3 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну;
5.3.1.3 темір дәуіріндегі алғашқы тайпалар бірлестіктерінің қоғамдық құрылысы туралы білу

Сарматтардың шаруашылығы мен тұрмысы

5.4.1.3 темір дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін сипаттау;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну

Сарматтардың материалдық мәдениеті

5.2.2.6 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнерінің ерекшеліктерін сипаттау;
5.2.2.5 көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу

Сарматтардың рухани мәдениеті

5.2.2.5 көшпенділердің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі туралы білу;
5.2.1.3 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттай білу

7- бөлім
Ғұндар

Ғұндар туралы жазба деректер

5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен өзара қарым-қатынасын айқындау

Ғұн тайпаларының қоныстану орындары

5.3.1.1 тайпалық одақтардың орналасуын картада көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру

Ғұн тайпаларының бірігуі. Мөде Билігі

5.3.1.1 тайпалық одақтардың орналасуын картада көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің қалыптасуын түсіндіру

Ғұн тайпаларының қоғамдық құрылысы

5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсіну;
5.3.1.3 темір ғасырындағы алғашқы тайпалар бірлестіктерінің қоғамдық құрылысы туралы білу

Ғұн тайпаларының шаруашылығы мен тұрмысы

5.4.1.3 темір дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін сипаттау;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.2.2 тайпаларда мүліктік теңсіздіктің пайда болу себептерін түсін

Ғұндардың көрші мемлекеттермен қарым-қатынасы. Ұлы қытай қабырғасының құрылысы

5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен өзара қарым-қатынасын айқындау

Ғұндардың батысқа қоныс аударуы

5.3.2.4 тарихи картада ғұндардың қоныс аудару бағыттарын көрсету

Аттила және оның жаулап алу жорықтары

5.3.2.4 тарихи картада ғұндардың қоныс аудару бағыттарын көрсету;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен өзара қарым-қатынасын айқындау

Ежелгі Қазақстан халқының антропологиялық келбеті

5.1.1.6 Ежелгі Қазақстанның алғашқы адамдарының антропологиясын сипаттау

8-бөлім Қазақстанның ежелгі тарихына шолу

Ежелгі Қазақстанға саяхат. Ежелгі Қазақстан тарихы бойынша жалпылама сабақ

5.4.1.3 темір дәуіріндегі тайпалардың негізгі кәсібін сипаттау;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.1.1.6 Ежелгі Қазақстанның алғашқы адамдарының антропологиясын сипаттау

      2) 6 сынып:

      2 - кесте

Бөлім
ұзақ мерзімді жоспар

Ұзақ мерзімді жоспардың тақырыбы, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1 бөлім
VI-IX ғасырлардағы Қазақстан

Орта ғасырлар тарихы нені зерттейді

6.1.1.2 Қазақстан аумағындағы орта ғасырлар тарихының негізгі кезеңдерін, кезеңдерін және хронологиялық шеңберін білу

Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.1.2.1 орта ғасырларда қоғамның қандай әлеуметтік топтарға бөлінгенін білу

Түрік қағанатының құрылуы

6.3.1.1 Түркі қағанатының қалыптасуының тарихи маңыздылығын түсіну;
6.1.1.3 "түркі" этнонимінің пайда болу тарихы мен уақыты туралы білу

Түркі қағанатының ішкі және сыртқы саясаты

6.3.2.2 ерте түркі мемлекеттерінің сыртқы саясатының бағыттарын анықтау

Батыс түрік және Шығыс Түрік қағанатының құрылуы

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.3.2.2 ерте түркі мемлекеттерінің сыртқы саясатының бағыттарын айқындау

Ежелгі түркілердің жазуы

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.2.3.1 көне түркі жазуының мағынасын түсіндіру

Түрік қағанатының құрылуы

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.1.1.4 түркі кезеңіндегі мемлекеттердің этникалық құрылымын білу, түркі мемлекеттерінің аумағын көрсете білу;
6.3.2.2 ерте түркі мемлекеттерінің сыртқы саясатының бағыттарын айқындау

Атлах шайқасы.

6.3.2.3 Атлах шайқасының тарихи маңыздылығын түсіну;
6.2.2.3 көшпенділердің әскери өнердегі жетістіктерін сипаттау

Қарлұқ қағанаты

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.1.1.4 түркі кезеңіндегі мемлекеттердің этникалық құрылымын білу, түркі мемлекеттерінің аумағын көрсете білу

Оғыз мемлекеті

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.1.1.4 түркі кезеңіндегі мемлекеттердің этникалық құрылымын білу, түркі мемлекеттерінің аумағын көрсете білу

Оғыздардың мемлекеттік құрылысы

6.3.2.2 ерте түркі мемлекеттерінің сыртқы саясатының бағыттарын айқындау

Қимақ қағанаты.

6.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.4.1.1 көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарды анықтау

Түрктердің қалалық мәдениетті дамыту

6.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.4.1.1 көшпенділер мен отырықшы халық арасындағы экономикалық өзара байланысты анықтау

Ерте орта ғасырдағы түріктер шаруашылығы

6.4.1.2 ерте орта ғасырдағы негізгі сабақтарды сипаттау

Көне түркі кезеңінің жазуы

6.2.3.1 көне түркі жазуының мағынасын түсіндіру

Ежелгі түркі дәуіріндегі діндер

6.2.1.1 түркілердің дүниетанымының ерекшеліктерін түсіндіру.
6.2.1.2 түркі мемлекеттері аумағындағы діндердің алуан түрлілігінің себептерін білу

2-ші тоқсан

2 бөлім Қазақстан X - XIII ғасырдың басында

Түркі әлемінің қалыптасуының басталуы

6.3.2.1 тарихи оқиғалар арасындағы өзара байланысты анықтай отырып, түркітілдес тайпалардың көші-қон процестерін түсіндіру;
6.1.1.1 түркі тайпаларын атау және картада олардың аумақтық орналасуын көрсету

X - XIII ғғ. басындағы Қазақстан аумағындағы саяси үдерістер

6.3.1.3 X - XIII ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.3.1.7ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және екінші себептерін анықтау

Қарахан Мемлекеті

6.3.1.3 X - XIII ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.2.1.3 исламның қоғамдық өмірге әсерін анықтау

Қарахан мемлекетінің әлеуметтік-саяси құрылымы

6.3.1.4 тарихи ұғымдарды пайдалана отырып, Қарахан мемлекетіндегі жер иелену ерекшеліктерін түсіндіру

Қарахан мемлекеті

6.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.3.1.7ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және қайталама себептерін анықтау

Наймандар, керейіттер және жалайырлар.

6.1.1.1 түркі тайпаларын атау және картада олардың аумақтық орналасуын көрсету;
6.3.1.3 X - XIII ғасырлардағы түркі мемлекеттерінің даму ерекшеліктерін білу, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау

Қыпшақ хандығы

6.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.2.1.4 "Ұлы дала" ұғымын тарихи оқиғалар мен үдерістерді сипаттау үшін қолдану

Қыпшақ хандығының сыртқы саясаты

6.3.2.4 қыпшақтардың Еуразия тарихындағы орнын анықтау;
6.2.2.1 көшпенділердің әскери өнерінің жетістіктерін сипаттау

Ұлы Жібек жолының пайда болуы.

6.4.2.2 халықаралық қатынастарды дамытудағы Ұлы Жібек жолының рөлін анықтау;
6.4.1.1 көшпенділер мен отырықшы халық арасындағы экономикалық өзара байланысты анықтау

Ұлы Жібек Жолының Халықаралық қатынастарды дамытудағы рөлі

6.4.2.2 халықаралық қатынастарды дамытудағы Ұлы Жібек жолының рөлін анықтау

Ортағасырлық Қазақстанның экономика лық және мәдени дамуына Ұлы Жібек жолының ықпалы.

6.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.4.1.1 көшпенділер мен отырықшы халық арасындағы экономикалық өзара байланысты анықтау;
6.2.2.2 ортағасырлық сәулет ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру

3 бөлім
X-XIII ғасырлардағы Қазақстан мәдениеті

X-XIII ғасырлардағы қалалардың дамуы

6.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.2.2.2 ортағасырлық сәулет ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру;
6.4.1.4 ортағасырлық қаланың құрылысын білу

X–XIII ғасырларда экономиканың дамуы

6.4.1.3көшпенділердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау

Материалдық мәдениет және қолөнерді дамыту

6.2.2.4 көшпенділердің қолданбалы өнердегі жетістіктерін сипаттау;
6.2.2.2 ортағасырлық сәулет ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру

Түркілердің рухани мәдениеті және исламның таралуы

6.2.1.3 исламның қоғамдық өмірге әсерін анықтау;
6.2.1.1 түркілердің дүниетанымының ерекшеліктерін түсіндіру

IX - XIII ғғ. ғылым мен мәдениетті дамыту

6.2.3.2 әл-Фараби мен басқа да ғалымдардың ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесін анықтау;
6.2.3.4 түркі кезеңінің қоғамын сипаттау үшін М. Қашқари, Ю. Баласағұни және А. Яссауи еңбектерінің тарихи маңыздылығын түсіндіру;
6.2.3.3 халықаралық қатынастарды орнатудағы" Кодекс куманикус " сөздігінің рөлін анықтау

3-ші тоқсан

4 бөлім XIII - XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан

Моңғол империясының құрылуы

6.2.2.1 көшпенділердің әскери өнердегі жетістіктерін білу;
6.3.1.6 картаны пайдалана отырып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.1.1.5 моңғол кезеңіндегі мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау

Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.

6.3.1.6 картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.3.1.5 Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігін сипаттау
6.1.2.3 моңғол кезеңіндегі әлеуметтік топтардың рөлі мен орнын анықтау

Моңғол шапқыншылықтарының салдары.

6.1.1.8 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
6.1.2.3 моңғол кезеңіндегі әлеуметтік топтардың рөлі мен орнын анықтау;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Қазақстан аумағында ұлыстардың құрылуы

6.3.1.6 картаны пайдалана отырып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.1.1.8 XIII-XV ғасырларда мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау

Монғолдардан кейінгі XIV-XV ғасырлардағы мемлекеттердің дамуы

6.3.1.7 ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және екінші себептерін анықтау;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Ак Орда

6.3.1.6 картаны пайдалана отыры XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді п түсіндіру;
6.1.1.8 XIII-XV ғасырларда мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау

Ақ Орданың қоғамдық-саяси құрылымы

6.3.2.5 Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Моғолстан.

6.3.1.6 картаны пайдалана отырып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.1.1.8 XIII-XV ғасырларда мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау

Моғолстанның қоғамдық құрылымы.

6.3.2. XIII - XV ғасырларда Қазақстан аумағында құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Әмір Темір Мемлекеті

6.3.2.5 Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Әбілқайыр хандығы

6.3.1.6 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерін картаны пайдалана отырып түсіндіру;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Әбілхайыр хандығының ыдырауы

6.3.1.7 ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және қайталама себептерін анықтау

Ноғай Ордасы және Сібір хандығы

6.3.1.6 картаны пайдалана отырып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау;

XIII-XV ғасырлардағы Қазақстан мәдениеті

6.2.2.5 Тарихи деректер ретінде күйлер, аңыз, шежіре және эпостың маңыздылығын түсіну;
6.4.1.3 көшпенділердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау;
6.2.2.4 көшпенділердің қолданбалы өнердегі жетістіктерін сипаттау;

XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің қоғамдық және саяси құрылымы

6.3.1.6 картаны пайдалана отырып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

5 бөлім
Қазақ халқының қалыптасуы

Қазақ халқының қалыптасу кезеңдері

6.1.1.6 ежелгі және орта ғасырлардағы тарихи оқиғалар арасындағы байланысты орната отырып, қазақ халқының қалыптасуының негізгі кезеңдерін анықтау;
6.1.1.7 "Қазақ" этнонимінің мағынасын түсіндіру"

Қазақ халқының қалыптасу үдерісінің аяқталуы

6.1.1.6 ежелгі және орта ғасырлардағы тарихи оқиғалар арасындағы байланысты орната отырып, қазақ халқының қалыптасуының негізгі кезеңдерін анықтау;
6.1.1.7 "Қазақ" этнонимінің мағынасын түсіндіру"

6 бөлім
Біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы

Қазақ хандығының құрылу алғышарттары

6.3.1.9 Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызын анықтау;
6.2.3.5 М. Х. Дулати " Тарихи -Рашиди" еңбегінің маңыздылығын түсіндіру;
6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау

Қазақ хандығының құрылуының маңызы

6.3.1.9 Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызын анықтау;
6.2.3.5 М. Х. Дулати " Тарихи -Рашиди" еңбегінің маңыздылығын түсіндіру;
6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау

4-ші тоқсан

7 бөлім
XVI-XVII ғасырларда Қазақ хандығының дамуы

XV ғасырдың аяғы - XVI ғасырдың басындағы қазақ жерлерінің бірігуі

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсіну

Қасым хан тұсында Қазақ хандығының нығаюы

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсіну

Хақназар хан билігі тұсындағы Қазақ хандығы

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Хақназар хан кезіндегі Қазақ хандығының сыртқы саясаты

6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Тауекел ханның билігі

6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсіну

Тәуекел хан тұсындағы Қазақ хандығының оңтүстік шекараларының нығаюы

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсіну

Есім хан тұсындағы Қазақ хандығы

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсіну

Есім хан билігі кезіндегі Қазақ хандығы бірлігінің нығаюы.

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсіну

Жәңгір ханның билігі

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсіну

Жәңгір хан тұсындағы қазақ-жоңғар қақтығысы

6.2.2.3 көшпенділердің әскери өнердегі жетістіктерін сипаттау;
6.3.2.7 Орбұлақ шайқасында қазақ әскерінің әскери тактикасы мен ерлігін бағалау

Тәуке Ханның билігі

6.3.1.10 мемлекетті нығайтудағы Қазақ хандарының рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын білу және түсін

Тәуке хан тұсындағы қазақтардың қоғамдық-құқықтық жүйесі

6.1.2.5 Қазақ хандығындағы әлеуметтік топтардың рөлін анықтау;
6.3.1.11 сұлтандардың, билердің, батырлардың, жыраулардың мемлекеттің қоғамдық-саяси өміріндегі қызметін сипаттау

Қазақ хандығының әлеуметтік құрылымы

6.1.2.5 Қазақ хандығындағы әлеуметтік топтардың рөлін анықтау;
6.3.1.11 сұлтандардың, билердің, батырлардың, жыраулардың мемлекеттің қоғамдық-саяси өміріндегі қызметін сипаттау

XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси құрылымы.

6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Қазақстанда жүздердің құрылуы

6.4.1.5 қазақ жүздерінің шығу тегі мен тарихи маңызын анықтау;
6.3.1.11 сұлтандардың, билердің, батырлардың, жыраулардың мемлекеттің қоғамдық-саяси өміріндегі қызметін сипаттау

"Жеті Жарғы" заңдар жинағының мәні

6.1.2.4 "Жеті жарғының" пайда болу себептерін және оның негізгі ережелерін білу

      3) 7 сынып:

      3- кесте

Бөлім
ұзақ мерзімді жоспар

Ұзақ мерзімді жоспардың тақырыбы, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1-бөлім XVI-XVII ғасырлардағы Экономика және мәдениет

XVI-XVII ғасырлардағы қазақтардың рухани мәдениеті

7.2.2.1 Тарихи деректер ретінде күйлер, аңыздар, шежірелер мен эпостардың маңыздылығын анықтау

XVI-XVII ғасырлардағы қазақтардың материалдық мәдениеті. Қалаларды дамыту

7.2.2.5 қолданбалы өнердің жетістіктерін білу

Қазақтың дәстүрлі шаруашылығы

7.4.1.3 XVIII-XIX ғғ. қазақтардың шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау.

Қазақтардың дәстүрлері мен тұрмысы

7.2.2.5 қолданбалы өнердің жетістіктерін білу;
7.4.1.3 XVIII-XIX ғғ. қазақтардың шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау.

XVI-XVII ғасырлардағы әдебиеттің дамуы

7.2.2.1 Тарихи деректер ретінде күйлер, аңыздар, шежірелер мен эпостардың маңыздылығын анықтау

2-бөлім Қазақ-жоңғар соғыстары

XVIII ғасырдың басындағы Қазақ хандығының ішкі жағдайы.

7.3.1.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы қандай болғанын білу;
7.1.1.1 Қазақ хандығының этноәлеуметтік құрылымын білу

XVIII ғасырдың басындағы Қазақ хандығының сыртқы жағдайы.

7.3.2.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін білу

Жоңғар басқыншылығына қарсы Отан соғысының басталуы.

7.1.1.2 жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру;
7.4.1.1 жоңғар шапқыншылығының қазақ халқының шаруашылығына тигізген зардаптарын анықтау
7.3.2.2 Жоңғар шапқыншылығына қарсы күрестегі хандар мен батырлардың рөлін түсіну және түсіндіру

Біртұтас халық жасағының ұйымдастырылуы.

7.1.1.2 жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру;
7.3.1.2 Қарақұм және Ордабасы құрылтайларының халықты жоңғар басқыншылығына қарсы жұмылдырудағы маңызын айқындау

"Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама"

7.3.1.3 халықтың қайғы-қасіреті және "Ұлы нәубет" жылдарының салдары туралы білу;
7.2.2.3 тарихи деректер ретінде халық фольклоры мен музыкалық шығармаларының құндылығын бағалау

Қазақ-жоңғар шайқастары.

7.3.2.3 жоңғар шапқыншылығы жылдарындағы шайқастардың тарихи маңызы туралы білу;
7.3.2.2 Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлардың рөлін түсіндіру

Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлар, билер

7.3.2.2 Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлардың рөлін түсіндіру;
7.4.1.1 қазақтардың шаруашылығына Жоңғар шапқыншылығының салдарын анықтау

3- бөлім
XVIII ғасырдағы Қазақ хандығы

XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қарым-қатынастарының тарихы

7.3.1.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы қандай болғанын білу;
7.3.2.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін білу

Қазақ хандығының Ресей империясына қосылуының басталауы

7.3.1.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы қандай болғанын білу;
7.3.2.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін білу

Әбілхайырдың Ресей бодандығын қабылдауы

7.3.2.4 Кіші және Орта жүз қазақтарының Ресей бодандығын қабылдауының мақсатын, барысын және себептерін білу

2-тоқсан

3- бөлім
XVIII ғасырдағы Қазақ хандығы

XVIII ғасырдың 30-50 жылдарындағы Қазақстандағы Ресей империясының саясаты

7.3.2.4 Кіші және Орта жүз қазақтарының Ресей бодандығын қабылдауының мақсатын, барысын және себептерін білу;
7.3.1.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы қандай болғанын білу;
7.3.2.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін білу

XVIII ғасырдың 40-жылдарындағы Қазақстандағы ішкі саяси жағдайы

7.3.2.4 Кіші және Орта жүз қазақтарының Ресей бодандығын қабылдауының мақсатын, барысын және себептерін білу;
7.3.1.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайы қандай болғанын білу;
7.3.2.1 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін білу

Абылай ханның қалыптасуы

7.3.2.4 Кіші және Орта жүз қазақтарының Ресей бодандығын қабылдауының мақсатын, барысын және себептерін білу

Абылай ханның ішкі және сыртқы саясаты

7.3.2.5 Абылай ханның ішкі және сыртқы саясатын бағалау;
7.3.2.4 Кіші және Орта жүз қазақтарының Ресей бодандығын қабылдауының мақсатын, барысын және себептерін білу

Абылай хан және біртұтас Қазақ хандығының нығаюы

7.3.2.6 Абылай ханның Қазақ хандығын нығайтудағы рөлін бағалау;
7.3.2.5 Абылай ханның ішкі және сыртқы саясатын бағалау

XVIII ғасырдағы Қазақстанның мәдениеті

XVIII ғасырдағы халық ауыз әдебиеті.

7.2.2.3 халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
7.2.2.4 қазақтардың ауызша халық шығармашылығының ерекшеліктерін білу

Дәстүрлі рухани мәдениет

7.2.1.1 салт - дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын білу

XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті

7.2.2.5 қолданбалы өнердің жетістіктерін бағалау

Қазақ халқының ұлттық киімдері

7.2.2.5 қолданбалы өнердің жетістіктерін білу

5-бөлім Отарлау және ұлт-азаттық күрес

Ресей империясының Қазақстанды отарлауы

7.3.1.4 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау

XVIII ғасырдағы Қазақстандағы казак-әскери отаршылдығы.

7.3.1.4 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын, мақсатын анықтау

XVIII ғасырдағы Қазақстандағы казак-әскери отаршылдығы.

7.3.1.4 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын, мақсатын анықтау

Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс.
Көтерілістің себептері мен қозғаушы күші. Кезеңдері мен барысы. Нәтижелері мен маңызы.

7.3.1.6 қазақ халқының отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын, мақсаттарын білу;
7.3.1.7 - ұлт-азаттық көтерілістер басшыларының рөлін бағалау

3- тоқсан

5-бөлім Отарлау және ұлт-азаттық күрес

1822-1824 жылдардағы реформалар.

7.3.1.5 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
7.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді алдыңғы кезеңдермен салыстыру негізінде анықтау

1822 ж. Орта жүздегі хандық биліктің жойылуы

7.3.1.5 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
7.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді алдыңғы кезеңдермен салыстыру негізінде анықтау

1824 ж. Кіші жүздегі хандық биліктің жойылу

7.3.1.5 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
7.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді алдыңғы кезеңдермен салыстыру негізінде анықтау

XIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалыстары. Жоламан Тіленшіұлының бастаған көтерілісі

7.3.1.6 халықтың отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.7 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру;

XIX ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы. 1825-1836 жылдардағы көтеріліс

7.3.1.6 халықтың отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.7 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру;

1836-1838 жылдардағы Бөкей Ордасындағы қазақтардың көтерілісі
Көтерілістің себептері мен қозғаушы күштері. Көтерілістің кезеңдері мен барысы. Көтерілістің қорытындылары мен тарихи маңызы

7.3.1.6 халықтың отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.7 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру;

Кенесары Қасымұлының басшылығымен болған ұлт-азаттық қозғалыс. Себептерцццц мен қозғаушы күштер. Көтерілістің кезеңдері мен қозғаушы күштері. Нәтижелері мен маңызы

7.3.1.6 халықтың отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.7 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру;

Қазақтардың Орта Азия хандықтарының шапқыншылығына қарсы көтерілістері. Жанқожа Нұрмұхамедов Көтерілісі

7.3.1.6 халықтың отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.7 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру;

Қазақтардың Орта Азия хандықтарының шапқыншылығына қарсы көтерілістері. Есет Көтібаровтың Көтерілісі

7.3.1.6 халықтың отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.7 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру;

Қазақстанның оңтүстік өңірлерінің Ресей империясына қосылуы

7.3.2.7 Қазақстанның оңтүстік өңірлеріне қатысты Ресей мен Англияның мақсаттарын білу;
7.3.1.8. XIX ғасырдағы Қазақстанның ішкі жағдайын білу

Қазақстанның Ресей империясына қосылуының аяқталуы

7.3.2.7 Қазақстанның оңтүстік өңірлеріне қатысты Ресей мен Англияның мақсаттарын білу;
7.3.1.8. XIX ғасырдағы Қазақстанның ішкі жағдайын білу

6-бөлім
XIХ ғасыр -XX ғасырдың басындағы
Қазақстанның мәдениеті

XIX ғасырдағы мәдениеттің дамуы

7.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;
7.2.2.3 Тарихи деректер ретінде халық фольклоры мен музыкалық шығармалардың құндылығын бағалау;
7.2.2.4 ұлттық музыкалық аспаптардың ерекшеліктерін сипаттау

Рухани мәдениет пен отбасылық дәстүрлердің ерекшеліктері

7.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;

Қазақтың ұлттық ойындары

7.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;

XIX ғасырдағы халық ауыз әдебиеті

7.2.2.1 Тарихи деректер ретінде күйлер, аңыздар, шежірелер мен эпостардың маңыздылығын анықтау;
7.2.2.4 қазақ халықының ауызша халық шығармашылығының ерекшеліктерін білу

4-тоқсан

6-бөлім
XIХ ғасыр -XX ғасырдың басындағы
Қазақстанның мәдениеті

Халық ауыз әдебиетінің көрнекті өкілдері

7.2.2.1 Тарихи деректер ретінде күйлер, аңыздар, шежірелер мен эпостардың маңыздылығын анықтау;
7.2.2.4 қазақ халықының ауызша халық шығармашылығының ерекшеліктерін білу

XIX ғасырдағы Қазақстанның музыкалық өнері

7.2.2.2 музыканттардың, ақындардың, күйшілердің шығармашылығы туралы білу және
ұлттық музыкалық аспаптарды сипаттау

Қазақ халқының ұлттық музыкалық аспаптары

7.2.2.2 музыканттардың, ақындардың, күйшілердің шығармашылығы туралы білу және
ұлттық музыкалық аспаптарды сипаттау

XIX ғасырдағы білім беру мен ағарту ісі.

7.2.3.2 XIX ғасырдың екінші жартысындағы білім беру мен ағарту ісінің даму ерекшеліктерін түсіндіру

Жәңгір ханның ағартушылық қызметі

7.2.3.2 XIX ғасырдың екінші жартысындағы білім беру мен ағарту ісінің даму ерекшеліктерін түсіндіру

Ы. Алтынсарин – жаңашыл -педагог.

7.2.3.3 Ы. Алтынсариннің ағартушылықты дамытуға қосқан үлесін бағалау

XIX ғасырдағы Қазақстанды зерттеу мен ғылыми зерттеуді дамыту

7.2.3.4 қазақ халқы мен Қазақстан аумағын зерттеу бойынша ғылыми зерттеулер туралы білу;

Шоқан Уәлиханов – алғашқы қазақ ғалымы

7.2.3.1 Ш. Уәлиханов ғылыми мұрасының тарихи маңызын анықтау;

Қазақ жазба әдебиетінің дамуы

7.2.3.2 XIX ғасырдың екінші жартысындағы білім беру мен ағартушылықтың даму ерекшеліктерін түсіндіру;

Абай Құнанбаев – ұлы ойшыл

7.2.2.6 Абай Құнанбаевтың ақын, ойшыл, қоғам қайраткері ретіндегі қызметіне баға беру

XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы Қазақтардың ауызша тарихи дәстүрлерінің дамуы.

7.2.3.5 Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы, Қ.Халид еңбектерін тарихи дерек ретіндегі маңызын айқындау

Қазақтың дәстүрлі шаруашылығы

7.4.1.2 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
7.4.1.3 XVIII-XIX ғасырлардағы қазақтардың шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау

Қазақстанда сауда-саттық қарым-қатынастарының дамуы

7.4.2.2 сауда қатынастарына жәрмеңкелердің әкелген өзгерістерін анықтау

XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ қоғамы

7.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау
7.1.2.3 қазақ қоғамы қандай әлеуметтік топтарға бөлінгенін білу және олардың қоғамдағы рөлін анықтау;
7.1.2.4 XVIII-XIX ғасырлардағы Қазақ хандығындағы әртүрлі әлеуметтік топтардың өмірі мен тұрмысының ерекшеліктерін сипаттау

XIX ғасырдың басындағы қазақ қоғамындағы өзгерістер

7.2.1.2 отаршылдық саясаттың ұлттық құндылықтардың дамуына тигізген теріс әсерін талдау;
7.1.2.2 қазақ зиялы қауымының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру

Қазақстанда капиталистік қарым-қатынастардың дамуы

7.4.2.1 капиталистік қатынастар дамуының Қазақстанның экономикасына ықпалын анықтау

      4) 8-сынып:

      4-кесте

Ұзақмерзімді жоспардың бөлімі

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1-бөлім Қазақстан Ресей империясы ның құрамында

XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік-аумақтық реформалар.
Реформалардың алғышарттары. Негізгі ережелер. Реформаның мәні.

8.3.1.1 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау;
8.3.1.2 патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
8.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамы мен әкімшілік басқарудағы өзгерістерді анықтау;
8.1.1.4 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау;

Қазақтардың 1860-1870 жылдардағы азаттық күресі.

8.3.1.4 қазақ халықының отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау

Қазақстанды жаппай шаруалардың отарлауы. Шаруалардың Ресейден қоныс аударуы. Шаруалардың дәстүрлі шаруашылығындағы өзгерістер

8.4.1.1 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
8.1.1.1 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау;
8.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамы мен әкімшілік басқарудағы өзгерістерді анықтау;

Ұйғырлар мен дүнгендердің Жетісуға қоныс аударуы

8.4.1.1 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
8.1.1.4 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау;
8.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамы мен әкімшілік басқарудағы өзгерістерді анықтау;

Қазақ ауылының әкімшілік басқаруындағы өзгерістер

8.4.1.1 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
8.1.1.1 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау;
8.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамы мен әкімшілік басқарудағы өзгерістерді анықтау;

2-бөлім ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

Қазіргі замандағы Қазақстанның ішкі және сыртқы жағдайы

8.3.1.1 Ресей империясының қоңыс аудару саясатының себеп-салдарын бағалау;
8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтік-экономикалық жағдайы.

8.1.1.3 қазақ зиялыларының Ресей империясының Мемлекеттік Думасындағы қызметіне баға беру;
8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру;
8.1.1.5 қазақ зиялы қауымының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру

Қазақстан Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында

8.3.1.1 Ресей империясының отаршылдық саясатының себептері мен салдарын білу;
8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

Соғыс жылдарындағы қарапайым халықтың жағдайы және ереуіл қозғалысының өсуі

8.3.1.1 Ресей империясының отаршылдық саясатының себептері мен салдарын білу;
8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс. Көтерілістің себептері, себебі және басталуы. Көтерілістің екі орталығы және оның барысы. Көтерілістің нәтижелері мен маңызы

8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру
8.3.1.5 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру

2-тоқсан

3-бөлім
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

Патша үкіметінің 1916 жылғы көтеріліске қатысушыларға қарсы жазалау шаралары

8.3.1.5 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру

Рейсейдегі 1917 жылғы ақпан буржуазиялық-демократиялық революциясы және оның Қазақстанға әсері.

8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру;
8.1.2.3 революциялық өзгерістер жылдарындағы әртүрлі әлеуметтік топтардың рөлін білу

Қазақ ұлттық зиялыларының қалыптасуы және оның көзқарастары

8.1.1.5 қазақ зиялы қауымының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру;
8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру;

"Алаш" қозғалысы және қазақ ұлттық идеясы.

8.1.2.2 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау;
8.3.1.6 "Алаш" партиясының ұлттық мемлекеттілікті жаңғыртудағы саясатын талдау;
8.2.3.1 ұлттық мерзімді баспасөздің қоғамдық-саяси сананы оятудағы рөлін бағалау

"Алаш" партиясының құрылуы және қызметі

8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру;
8.1.1.5 қазақ зиялы қауымының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру;

XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көрнекті өкілдері.
А.Байтұрсынов. Ә.Бөкейханов

8.2.3.1 ұлттық мерзімді баспасөздің қоғамдық-саяси сананы оятудағы рөлін бағалау;
8.1.2.2 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау;
8.2.2.2 А. Байтұрсыновтың қазақ лингвистикасының негізін қалаушы және қоғам қайраткері ретіндегі қызметі баға беру;
8.2.2.1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау, оның қоғамдық санаға әсерін бағалау

4-бөлім Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы

Қазақстан 1917 жылғы Қазан төңкерісі қарсаңында

8.3.1.3 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы

8.1.1.2 Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатудың реттілігі мен ерекшеліктерін білу;
8.1.2.3 революциялық өзгерістер жылдарындағы әртүрлі әлеуметтік топтардың рөлін білу

Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуының ерекшеліктері

8.1.1.2 Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатудың реттілігі мен ерекшеліктерін білу;

Әскери коммунизм саясаты

8.4.1.1 Қазақстандағы "әскери коммунизм" саясатының негізгі ерекшеліктерін білу

Қазақстан азаматтық соғыс және шетелдік әскери интервенция жылдарында

8.3.2.1 Қазақстанның азамат соғысы және шетелдік әскери интервенция жылдарындағы рөлін бағалау

ХХ ғасырдың 30-жылдарындағы Қазақстандағы ашаршылық

8.4.1.2 Қазақстандағы 1921-1923 жылдардағы ашаршылықтың себептері мен салдарын білу;

3-тоқсан

4-бөлім
Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы

Қазақстандағы ұлттық автономиялар.

8.3.1.7 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.1.2.2 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

Түркістан Автономиясының құрылуы

8.3.1.7 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.1.2.2 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

Алаш Орда үкіметінің құрылуы

8.3.1.7 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.1.2.2 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

Қырғыз (Қазақ) АКСР-нің құрылуы

8.3.1.7 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.1.2.2 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

5-бөлім
XX ғасырдың басындағы бірінші жарытсындағы Қазақстан мәдениетінің дамуы

XX ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақстан мәдениеті

8.2.2.3 ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді сипаттау

Қазақ әдебиетінің дамуына зиялы қауымның қосқан үлесі

8.2.3.1 ұлттық мерзімді баспасөздің қоғамдық-саяси сананы оятудағы рөлін бағалау;
8.2.2.3 ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді сипаттау

Әдебиеттегі философиялық және этикалық бағыт

8.2.1.3 Ш. Құдайбердиев пен Ж. Көпеевтің қазақ әдебиетінің дамуына қосқан үлесін бағалау

Қазақстанның музыкалық өнері

8.2.2.3 ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді сипаттау

Қазақстандағы бейнелеу өнерінің дамуы

8.2.2.3 ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді сипаттау

Қолданбалы өнерді дамуы

8.2.2.4 ХХ ғасырдың басында қолданбалы өнер мен сәулет өнерінің даму ерекшеліктерін білу

Қазақстандағы сәулет өнерінің дамуы

8.2.2.4 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау;

6-бөлім
Қазақстан тоталитарлық жүйе кезеңінде

Әскери коммунизм саясатынан Жаңа экономикалық саясатқа көшу

8.3.1.7 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау;
8.4.1.3 деректер мен дәйектерді салыстыру арқылы жаңа экономикалық саясаттың нәтижесінде орын алған өзгерістерді талдау

Жаңа экономикалық саясаттың негізгі белгілері

8.3.1.7 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау;
8.4.1.3 деректер мен дәйектерді салыстыру арқылы жаңа экономикалық саясаттың нәтижесінде орын алған өзгерістерді талдау

1920-1930 жылдары Қазақстанда индустрияландыру қажеттілігі

8.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау

Қазақстандағы индустрияландырудың ерекшеліктері

8.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау

Қазақстанның шикізат базасына айналуы

8.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау

Индустрияландырудың қорытындысы

8.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау

Қ. Сатпаевтың іс-әрекеті

8.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау
8.2.3.4 Қазақстандық өнеркәсіп пен ғылымды дамытудағы Қ. Сәтбаевтың рөлін бағалау

Қазақстандағы өнеркәсіптің дамуы

8.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау

4-тоқсан

6-бөлім
Қазақстан тоталитарлық жүйе кезеңінде

Қазақстандағы ұжымдастыру. Ұжымдастырудың себептері мен кезеңдері. Голощекиннің "Кіші Қазан" төңкерісі. 1930-1933 жылдардағы ашаршылық. Ұжымдастырудың қорытындылары мен салдары.

8.4.1.4 күштеп ұжымдастырудың ауыл шаруашылығына салдарын талдау;
8.3.1.8 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының салдарын талдау;

1929-1930 жылдардағы шаруалар көтерілістері.

8.4.1.4 күштеп ұжымдастырудың ауыл шаруашылығына салдарын талдау;
8.3.1.8 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының салдарын талдау;

Авторитарлық билік пен КОКП диктатының күшеюі

8.3.1.8 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының салдарын талдау;
8.1.2.2 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

1920-1930 жылдардағы саяси репрессиялар.

8.3.1.8 ХХ ғасырдың 20-30 -жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау 8.1.2.2 қазақ зиялыларының рөлі мен қызметін талдау

Қазақстан аумағында концлагерлер желісін құру

8.3.1.8 ХХ ғасырдың 20-30 -жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау 8.1.2.2 қазақ зиялыларының рөлі мен қызметін талдау

7- Бөлім
Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым

Ахмет Байтұрсынов – "ұлт ұстазы".

8.2.2.2 А. Байтұрсыновтың Қазақ тіл білімінің негізін қалаушы және қоғам қайраткері ретіндегі іс-әрекетін білу

XX ғ. 20-30 жылдарындағы білім беру жүйесі мен ғылым.

8.2.3.2 кеңестік кезеңдегі қазақ тілінің жағдайын анықтау;
8.2.3.3 ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы ғылымдар мен білім беру саласындағы өзгерістерді талдау;

Қазақстандағы білім берудің дамуы. Бірінші жоғары оқу орындарының ашылуы

8.2.3.3 ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы ғылымдар мен білім беру саласындағы өзгерістерді талдау

Халықтың сауатсыздығын жою

8.2.3.3 ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы ғылымдар мен білім беру саласындағы өзгерістерді талдау

Кино өнерінің дамуы

8.2.3.3 ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы ғылымдар мен білім беру саласындағы өзгерістерді талдау

Театр өнерінің дамуы

8.2.2.5 Кеңестік Қазақстанның театр өнері қалай дамығанын білу

      5) 9-сынып:

      5-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспар
бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

1-бөлім
Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында

Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы әлемдегі және КСРО-дағы қоғамдық-саяси жағдай

9.3.2.1 Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында әлемнің дамыған елдері арасындағы қайшылықтардың өршу себептерін білу

Соғыс қарсаңындағы Қазақстан экономикасының дамуы

9.4.1.1 соғыс қарсаңындағы Қазақстан экономикасының дамуы туралы білу

Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен басталуы

9.3.2.2 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипатын және салдарын білу

Ұлы Отан соғысының басталуы. Германияның Қазақстанға қатысты жоспарлары

9.1.2.1 Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан халқының өміріндегі қиындықтарды сипаттау;
9.1.2.3 "Отан, кеңес халқы, Кеңес Армиясы, оккупация, блокада, майдан арсеналы" ұғымдарының анықтамаларын білу

Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы шайқастарына қатысуы

9.3.1.1 Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске қосқан үлесін бағалау;
9.3.1.2 Б. Момышұлының батырлық және жеке қасиеттерін анықтау

Қазақстандық жауынгерлердің Кеңес Одағының Батырлары атануы

9.3.1.1 Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске қосқан үлесін бағалау;
9.3.1.3 28-панфиловшылар батырларының ерлігі туралы білу

Қазақстан-майдан арсеналы

9.4.2.2 Қазақстан экономикасының соғыс жағдайында қайта құрылғанын көрсете білу;
9.1.2.2 соғыс жылдарындағы халықтың әлеуметтік жағдайын анықтау

Өнеркәсіптік кәсіпорындарды және адамдарды Қазақстанға эвакуациялау

9.3.1.1 Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске қосқан үлесін бағалау;
9.1.2.2 соғыс жылдарындағы халықтың әлеуметтік жағдайын анықтау;
9.1.2.3 "Отан, кеңес халқы, Кеңес Армиясы, оккупация, блокада, майдан арсеналы" ұғымдарының анықтамаларын білу

1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы жылдарында ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпті дамуы

9.1.2.1 Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан халқының өміріндегі қиындықтарды сипаттау;
9.3.1.1 Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске қосқан үлесін бағалау

КСРО халықтарының Қазақстанға депортациясы

9.1.1.1 Ұлы Отан соғысы кезіндегі демографиялық өзгерістердің себептері мен салдарын анықтау

Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі бейбіт өмірге көшуін білу

2-бөлім
1941-1945 жж Қазақстан мәдениеті

Ұлы Отан соғысы кезіндегі Қазақ КСР мәдениеті. Әдебиет

9.2.2.1 соғыс кезінде халықтың рухын көтерудегі өнер мен әдебиеттің маңызын бағалау

Ұлы Отан соғысы кезіндегі Қазақ КСР мәдениеті. Өнер

9.2.2.1 соғыс кезінде халықтың рухын көтерудегі өнер мен әдебиеттің маңызын бағалау

Ұлы Отан соғысы кезіндегі Қазақ КСР мәдениеті. Кино мен театрдың дамуы

9.2.2.1 соғыс кезінде халықтың рухын көтерудегі өнер мен әдебиеттің маңызын бағалау

Ұлы Отан соғысы кезіндегі Қазақ КСР мәдениеті. Білім беруді дамыту

9.2.3.1 эвакуацияның ғылыми және жоғары оқу орындарының Қазақстандағы білім беруді дамытуға әсері туралы білу

Эвакуацияның ғылыми, мәдени мекемелердің Ұлы Отан соғысы кезіндегі Қазақ КСР мәдениетіне әсері

9.2.2.1 соғыс кезінде халықтың рухын көтерудегі өнер мен әдебиеттің маңызын бағалау;
9.2.3.1 эвакуацияланған жоғары оқу орындарының Қазақстандағы білім беруді дамытуға әсері туралы білу

2-тоқсан

3-бөлім
Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда (1946-1953 жылдар)

Ұлы Отан Соғысының Салдары

9.1.1.2 XX екінші жартысындағы демографиялық және этникалық өзгерістер туралы дәлелді қорытынды жасау

Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақ КСР-нің әлеуметтік-экономикалық дамуы

9.4.1.2 кеңес заманында ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау;
9.4.2.1 соғыстан кейінгі жылдардағы өнеркәсіптің жай-күйін анықтап, қорытынды жасай білу

Өнеркәсіпті бейбіт өнім шығаруға ауыстыру

9.4.2.1 соғыстан кейінгі жылдардағы өнеркәсіптің жай-күйін анықтау және қорытынды жасай білу

Қазақстандағы әскери-өнеркәсіп кешені

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.4.2.2 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенді құрудың проблемалары мен салдарын білу

Сталиндік идеологияның Қазақстандағы қоғамдық-саяси өмірге әсері

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.2.3.3 Е. Бекмахановтың Қазақстанның тарих ғылымының дамуына қосқан үлесін бағалау

Коммунистік идеологияның үстемдігі, соғыстан кейінгі репрессия

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Коммунистік идеологияның үстемдігі, соғыстан кейінгі репрессия

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

4 бөлім
Қазақстан "Хрущев жылымығы" кезеңінде (1954-1964 жылдар)

"Жылымық" кезеңіндегі Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуы

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.1.2.4 Қазақстанның әлеуметтік құрылымында XX ғасырдың екінші жартысында қандай өзгерістер болғанын білу

КОКП XX съезі және " Сталиннің жеке басына табыну"

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Тың игеру жылдарындағы Қазақстан.
Тыңайған жерлерді есептеу және игеру

9.1.1.2 XX екінші жартысындағы демографиялық және этникалық өзгерістер туралы дәлелді қорытынды жасау;
9.4.1.2 кеңес заманында ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау;
9.4.1.4 аграрлық сектордағы жаңғырту бағыттарын талдау

Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуы

9.4.2.2 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенін құрудың проблемалары мен салдарын білу

3-тоқсан

Раздел 5
Қазақстан "Хрущев жылымығы" кезеңінде (1954-1964 жылдар)

Семей ядролық полигоны

9.4.2.2 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенін құрудың проблемалары мен салдарын білу

Ғарышты игеру

9.4.2.2 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенін құрудың проблемалары мен салдарын білу;
9.4.1.5 ғарышты игеру жылдарындағы ғылым мен техниканың жетістіктерін білу

Ғылыми-техникалық прогресс және оның Қазақстан экономикасына әсері

9.4.2.2 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенін құрудың проблемалары мен салдарын білу;
9.4.1.5 ғарышты игеру жылдарындағы ғылым мен техниканың жетістіктері мен проблемаларын білу

6-бөлім
Қазақстан "тоқырау" кезеңінде (1965-1985 жылдар)

1965-1985 жылдардағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы

9.4.1.1 кеңес заманында ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау;
9.4.2.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы өнеркәсіптің жай-күйін анықтау және қорытынды жасау;
9.1.2.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік құрылымындағы өзгерістерді білу

Экономикалық реформалардың енгізілуі және нәтижелері

9.4.1.1 кеңес заманында ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау;
9.4.2.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы өнеркәсіптің жай-күйін анықтау және қорытынды жасау

Экономиканың тоқырауы

9.4.1.1-кеңес заманында ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау;
9.4.2.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы өнеркәсіптің жай-күйін анықтау және қорытынды жасау

Ауыл шаруашылығын көтеруге бағытталған іс-шаралар

9.4.1.1 Кеңестік кезеңде ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау

И. Н. Худенконың шаруашылық жүргізудің жаңа тетіктерін енгізу

9.4.1.1 Кеңестік кезеңде ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау

Азық-түлік бағдарламасы

9.4.1.1 Кеңестік кезеңде ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерді бағалау

20 ғасырдың 60-80-жылдарындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірідің дамуындағы қарама-айшылықтар

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.3.1.5 әкімшіл-әміршіл саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстыру;
9.3.1.6 ұлттық мүдделерді қорғау бойынша қоғамдық-саяси қайраткерлердің рөлін бағалау

20 ғасырдың 60-80-жылдарындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірідің дамуындағы қарама-айшылықтар

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.3.1.5 әкімшіл-әміршіл саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстырлу;
9.3.1.6 ұлттық мүдделерді қорғау бойынша қоғамдық-саяси қайраткерлердің рөлін бағалау

Биліктің қазақстандық оппозицияға қарсы күресі

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.3.1.5 әкімшіл-әміршіл саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстыру;
9.3.1.6 ұлттық мүдделерді қорғау бойынша қоғамдық-саяси қайраткерлердің рөлін бағалау

1979 жылы Целиноградтағы оқиғалар

9.3.1.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
9.3.1.5 әкімшіл-әміршіл саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстыру;
9.3.1.6 ұлттық мүдделерді қорғау бойынша қоғамдық-саяси қайраткерлердің рөлін бағалау

Дағдарыс қарсаңындағы әлеуметтік-экономикалық жағдай. Ұлттық саясат.

9.1.1.2 XX екінші жартысындағы демографиялық және этникалық өзгерістер туралы дәлелді қорытынды жасай білу;
9.1.1.4 XX ғасырдың 60-жылдарындағы ҚазКСР дамуына арналған ұлттық саясаттың себептері мен салдарын білу және анықтау

Тоқырау жылдарындағы демографиялық процестер

9.1.1.2 XX екінші жартысындағы демографиялық және этникалық өзгерістер туралы дәлелді қорытынды жасай білу;
9.1.1.4 XX ғасырдың 60-жылдарындағы ҚазКСР дамуына арналған ұлттық саясаттың себептері мен салдарын білу және анықтау

Қазақстандағы урбандалу процесі

9.1.1.2 XX екінші жартысындағы демографиялық және этникалық өзгерістер туралы дәлелді қорытынды жасау;
9.1.1.4 XX ғасырдың 60-жылдарындағы ҚазКСР дамуына арналған ұлттық саясаттың себептері мен салдарын білу және анықтау
9.1.2.4 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік құрылымын білу

"Қырғи қабақ" соғыстағы КСРО мен Қазақстанның орны

9.4.2.2 XX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенін құрудың проблемалары мен салдарын білу

4 -тоқсан

7-бөлім
1946-1985 жылдардағы Қазақстандағы мәдени өмір

Білім беруді дамуы

9.2.3.2 - Білім және ғылым саласындағы мемлекеттің саясатын бағалау

Ғылымның дамуы

9.2.3.2 - Білім және ғылым саласындағы мемлекеттің саясатын бағалау

Идеологияның мәдениетке теріс әсері

9.2.1.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ қоғамының өміріне діннің әсерін түсіну

1940-1950 жылдары мәдениет саласындағы қудалау.

9.3.1.5 әкімшіл- әміршіл саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстыру

"Жылымық" кезеңіндегі оқиғалар

9.3.1.5 әкімшіл- әміршіл саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстыру

Соғыстан кейінгі жылдары қазақ тілінің дамуы

9.2.3.4 кеңестік кезеңдегі қазақ тілінің дамуындағы мемлекет саясатының кемшіліктерін білу

Қазақ әдебиеті

9.2.2.2 қоғамдық өмір бейнеленген кеңес әдебиеті және өнер туындыларын талдау
9.2.2.3 әлемдік әдебиеттегі қазақ жазушылары мен ақындары шығармаларының маңыздылығын бағалау

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы атақты қазақ жазушылары мен ақындары

9.2.2.2 қоғамдық өмір бейнеленген кеңес әдебиеті және өнер туындыларын талдау

Қазақ кино өнері

9.2.2.4 кеңес заманында музыка, театр, кино өнерінің даму ерекшеліктерін білу

Қазақ қолданбалы өнері

9.2.2.4 кеңес заманында музыка, театр, кино өнерінің даму ерекшеліктерін білу

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы діни саясат

9.2.1.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ қоғамының қоғамдық өміріне діннің әсерін түсіну

Қазақ музыка өнері

9.2.2.4 кеңес заманында музыка, театр, кино өнерінің даму ерекшеліктерін білу

XX ғасырдағы қазақ музыканттары

9.2.2.4 кеңес заманында музыка, театр, кино өнерінің даму ерекшеліктерін білу

1946-1985 жылдардағы Қазақстанның ғылым, мәдениет және өнердегі жетістіктері

9.2.2.4 кеңестік кезеңдегі музыка, театр, кино өнерінің даму ерекшеліктерін білу;
9.2.2.3 әлемдік әдебиеттегі қазақ жазушылары мен ақындары шығармаларының маңыздылығын бағалау

      6) 10-сынып:

      6-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспар
бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

1-бөлім
Қазақстан Қайта құру жылдары (1986-1991 жылдар)

КСРО-да қайта құрудың басталуы

10.3.1.1 XX ғасырдың соңындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.1.1 қайта құру жылдарында орын алған әлеуметтік-экономикалық проблемаларды талдау

Қазақстан "қайта құрудың" алғашқы кезеңінде

10.4.1.1 қайта құру жылдарында орын алған әлеуметтік-экономикалық проблемаларды талдау

Республикадағы қоғамдық-саяси жағдай

10.3.1.1 XX ғасырдың соңындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Қазақ КСР-нің басшысы – Д. А. Қонаев

10.3.1.1 XX ғасырдың соңындағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Қазақстандағы 1986 Жылғы Желтоқсан оқиғасының себептері, оқиғалардың хронологиясы және олардың мәні

10.3.1.3 1986 жылғы желтоқсан оқиғаларының тарихи маңыздылығын бағалау;
10.3.1.2 әкімшіл-әміршіл саясатқа қарсы халықтық наразылық көріністерін салыстыру және талдау

"Қайта құру" жылдарындағы Қазақстандағы демократиялық үдерістер

10.3.1.1 ХХ ғасырдың аяғында қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Кеңес қоғамының дағдарысы. Жаңартудың қажеттілігі

10.3.1.1 ХХ ғасырдың аяғында қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Ел өміріндегі демократиялық өзгерістер

10.3.1.1 ХХ ғасырдың аяғында қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Республикада саяси партиялар, қозғалыстар, қоғамдық ұйымдардың құрылуы.

10.3.1.1 ХХ ғасырдың аяғында қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

"Мемлекеттік егемендік туралы Декларацияның" қабылдануы

10.3.1.4 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау

90-шы жылдардағы экономикалық даму

10.4.1.1 қайта құру жылдарында орын алған әлеуметтік-экономикалық проблемаларды талдау;
10.4.1.2 жекешелендіру процесінің Қазақстан Республикасының экономикасына әсерін талдау

Республика экономикасындағы өзгерістер

10.4.1.2 жекешелендіру процесінің Қазақстан Республикасының экономикасына әсерін талдау;
10.4.2.1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау

2-тоқсан

2-бөлім Жаңғыруы кезеңіндегі Қазақстан мемлекеттілігі (1991-1996 жылдар)

Қоғамның демократиялық қайта құрылуы. КСРО-дағы ТЖМК

10.3.1.4 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау;
10.3.1.5 Тарихи сабақтастықты орната отырып, Қазақстан тәуелсіздігін жариялаудың тарихи маңыздылығын түсіндіру

КОКП қызметін тоқтата тұру

10.3.1.1 ХХ ғасырдың аяғында қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

КСРО-ның ыдырауы. Беловеж келісімі.

10.3.1.1 ХХ ғасырдың аяғында қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

ТМД-ның құрылуы

10.3.1.1 ХХ ғасырдың аяғында қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру

Н.А.Назарбаевтің Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентін сайлануы.

10.3.1.6 тәуелсіз мемлекетті қалыптастырудағы Елбасы Н.Назарбаевтың рөлін бағалау

ҚазССР атауын ҚР-да өзгерту

10.3.1.4 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау;
10.3.1.5 Тарихи сабақтастықты орната отырып, Қазақстан тәуелсіздігін жариялаудың тарихи маңыздылығын түсіндіру

ҚР Мемлекеттік тәуелсіздігін жариялауы

10.3.1.4 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау;
10.3.1.5 Тарихи сабақтастықты орната отырып, Қазақстан тәуелсіздігін жариялаудың тарихи маңыздылығын түсіндіру

Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы.
1995 жылғы жаңа Конституцияны қабылдаудың тарихи маңызы

10.3.1.7 Қазақстан Республикасының Конституциясын мемлекеттің тұрақты дамуының кепілі ретінде бағалау

Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірі

10.3.1.8 Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуын талдау;

ҚР-да көппартиялық жүйені дамуы

10.3.1.8 Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуын талдау

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы мемлекеттік құрылыс

10.3.1.8 Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуын талдау;
10.3.1.6 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау

ҚР Мемлекеттік рәміздері мен ҚР валютасын қабылдау.

10.3.1.6 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау

Кәсіби Парламентті қалыптастыру.

10.3.1.6 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау

Жаңа саяси жүйенің белгілері

10.3.1.6 Қазақстанның Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы қадамдарын анықтау

3-тоқсан

2-бөлім
Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991 – 1996 жылдар)

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы Қазақстанның экономикалық дамуы

10.4.1.2 жекешелендіру процесінің Қазақстан Республикасының экономикасына әсерін талдау;
10.4.2.1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.4.2.2 Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциясын талдау

Нарықтық экономикаға көшудегі қиындықтар

10.4.1.2 жекешелендіру процесінің Қазақстан Республикасының экономикасына әсерін талдау;
10.4.2.1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.4.2.2 Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциясын талдау

Қазақстандағы жекешелендіру

10.4.1.2 жекешелендіру процесінің Қазақстан Республикасының экономикасына әсерін талдау;
10.4.2.1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.4.2.2 Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциясын талдау

Ауыл шаруашылығын нарықтық қатынастарға қайта құру

10.4.1.2 жекешелендіру процесінің Қазақстан Республикасының экономикасына әсерін талдау;
10.4.2.1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.4.2.2 Қазақстанның әлемдік экономикаға интеграциясын талдау

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік-демографиялық процестер

10.1.1.1 Қазақстанның даму стратегиясына сәйкес демографиялық саясатты талдау;
10.1.1.2 алдыңғы тарихи кезеңдермен сабақтастықты орната отырып, қазіргі демографиялық процестерді бағалау

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік саясаттағы өзгерістер

10.1.2.1 статистикалық деректер негізінде Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын талдау;
10.1.1.3 қазақ диаспорасының тарихи Отанымен байланыс орнатуының маңыздылығын анықтау;
10.1.1.4 Қазақстанның демографиялық саясаты және стратегиялық даму бағыттарын атау

Тәуелсіз Қазақстанның халықаралық жағдайы

10.3.2.1 Қазақстан Республикасының халықаралық аренада танылуын бағалау;
10.3.2.2 Қазақстанның өңірлік және халықаралық ұйымдармен өзара қарым-қатынасын талдау

3-бөлім
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының дамуы (1997 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін)

"Қазақстан-2030" Стратегиясы-ел дамуындағы жаңа кезең

10.3.1.9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау;
10.1.1.1 Қазақстанның Даму стратегиясына сәйкес демографиялық саясатты талдау

Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы

10.3.1.9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау

1997 жылдан бастап Қазақстанның экономикалық дамуы

10.4.2.1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.4.1.3 аграрлық сектордағы жаңғырту бағыттарын талдау;
10.4.2.3 сыртқы сауданың экономикаға әсерін зерттеу

XXI ғасырда ҚР-да өнеркәсіптің дамуы

10.4.2.1 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау

XXI ғасырдағы Қазақстанның ауыл шаруашылығын дамуы.

10.4.1.3 аграрлық сектордағы жаңғырту бағыттарын талдау

1997 жылдан бастап Қазақстанның әлеуметтік дамуы

10.1.2.1 статистикалық деректер негізінде Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын талдау

Үкіметтің халықты әлеуметтік қолдау жөніндегі бағдарламалары

10.1.2.1 статистикалық деректер негізінде Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын талдау

Қазақстан Халықаралық қатынастар жүйесінде

10.3.2.1 Қазақстан Республикасының халықаралық аренада танылуын бағалау;
10.3.2.2 Қазақстанның өңірлік және халықаралық ұйымдармен өзара қарым-қатынасын талдау

Қазақстанның Халықаралық ұйымдарға қатысуы

10.3.2.1 Қазақстан Республикасының халықаралық аренада танылуын бағалау;
10.3.2.2 Қазақстанның өңірлік және халықаралық ұйымдармен өзара қарым-қатынасын талдау

Астананы көшіру

10.3.1.10 Астананы жаңа Қазақстанның өркендеуінің символы ретінде анықтау

Қазақстан-2050 "Стратегиясы"

10.3.1.9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау

Қазіргі кезеңдегі Қазақстан дамуының басым бағыттары

10.3.1.9 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау

4-тоқсан

4-бөлім
Қазіргі заманғы Қазақстан мәдениеті (1991 жылдан бүгінгі күнге дейін)

Білім беруді дамыту және Тәуелсіздік жылдары

10.2.3.1 тәуелсіздік жылдарындағы білім беру саласындағы мемлекеттің саясатын бағалау

Тәуелсіздік жылдарындағы ғылымның дамуы

10.2.3.2 тәуелсіздік жылдарындағы ғылым саласының жетістіктерін білу

Қазақстанның тәуелсіздік жылдарындағы театры мен кино өнері

10.2.2.1 қазіргі заманғы өнер мен әдебиеттің даму үрдістерін анықтау;
10.2.2.2 ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалардың қажеттілігін негіздеу ("Мәдени мұра" бағдарламасы")

Тәуелсіз Қазақстан мәдениетін дамыту

10.2.2.1 қазіргі заманғы өнер мен әдебиеттің даму үрдістерін анықтау;
10.2.2.2 ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалардың қажеттілігін негіздеу ("Мәдени мұра" бағдарламасы")

Спортты дамыту және қазақстандық спортшылардың жетістіктері

10.2.3.3 тәуелсіздік жылдарындағы спортты дамыту және спорттық жетістіктер туралы білу

Қазіргі қазақстандық қоғамдағы діннің рөлі. Қазіргі Қазақстанның діни ұйымдары

10.2.1.1 дәстүрлі және деструктивті діни ағымдар мен ұйымдардың қызметін білу және түсіну;
10.2.1.2 конфессияаралық, этносаралық келісім мен ішкі тұрақтылықты нығайтудағы Қазақстан халқы Ассамблеясының рөлін бағалау

Қазақстан халқы Ассамблеясы және оның рөлі

10.2.1.2 конфессияаралық, этносаралық келісім мен ішкі тұрақтылықты нығайтудағы Қазақстан халқы Ассамблеясының рөлін бағалау

Қазақстан-ұлтаралық татулық пен келісім елі

10.2.1.2 конфессияаралық, этносаралық келісім мен ішкі тұрақтылықты нығайтудағы Қазақстан халқы Ассамблеясының рөлін бағалау

Бұқаралық ақпарат құралдары, баспалар және олардың мемлекет өміріндегі рөлі.

10.2.2.3 БАҚ пен қоғамдық бірлестіктердің мемлекеттің қоғамдық және саяси өміріне рөлі мен әсерін білу және түсіну

Қоғамдық бірлестіктер

10.2.2.3 БАҚ пен қоғамдық бірлестіктердің мемлекеттің қоғамдық және саяси өміріне рөлі мен әсерін білу және түсіну

Ұлттық идея " Мәңгілік Ел"

10.2.1.3 "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеясының маңыздылығын бағалау

Ұлттық идея " Мәңгілік Ел"

10.2.1.3 "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеясының маңыздылығын бағалау

Қазақстанның тарихи даму қорытындылары

10.1.1.5 тәуелсіз Қазақстанның қазіргі кезеңдегі тарихи дамуының негізгі кезеңдері туралы қорытынды жасау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
654 -қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптар үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты - дүниежүзі тарихның маңызды оқиғалары мен үдерістері туралы білімдердің ажырамас жүйесін олардың хронологиялық дәйектілігі бойынша қалыптастыру; тарих туралы ғылыми түсініктің қалыптасуын қамтамасыз ету, тарихи ойлауды дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) адамзат қоғамының ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі дамуының негізгі кезеңдері туралы білімді қалыптастыру;

      2) қоғам дамуының негізгі тарихи тұжырымдамалары мен заңдылықтарын, маңызды фактілерді, атаулар, оқиғаларды, ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі өркениеттің дамуы туралы мәліметтерді түсіну және білімді пайдалану дағдыларын қалыптастыру;

      3) әлемнің тарихи дамуы барысында қалыптасқан жалпы адамзаттық құндылықтар жүйесі туралы білім беру;

      4) тұлғаның шығармашылық, рухани мүмкіндіктерін, оның зияткерлігін және әр түрлі елдердің тарихына деген құрмет сезімін тәрбиелеп дамыту;

      5) қазіргі кездегі саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени үдерістерде бағдарлану үшін тарихи білімдерін қолдана білу дағдыларын қалыптастыру;

      6) коммуникативті дағдыларды қалыптастыру, соның ішінде, өз ойын ауызша және жазбаша түрде анық білдіру, командада жұмыс істей алу, түрлі деректерден алынған ақпараттарды қоса алғанда, басылымдар мен электронды құралдарды қолдану.

      4. Түзете – дамыту міндеттері:

      1) нашар еститіндердің белсенді және енжар сөздігін кеңейту және қалыптастыру, жаңа тарихи ұғымдар мен терминдерді олардың белсенді сөйлеу қорына енгізу;

      2) білім алушылардың есту қабілетін, үйлесімді ауызша және жазбаша сөйлеуін дамыту;

      3) сабақта оқушылардың сөйлеу қарым-қатынасы үшін жағдай жасау, олардың сөйлеу тәжірибесін кеңейту;

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Есту қабілеті зақымдалған балалардың тарихты оқытудағы қиындықтары олардың психофизикалық дамуымен байланысты, есту қабілетінің зақымдалуынан басқа, талдау және біріктіру үрдістері бұзылады, ауызша есте сақтаудың дамуында кідіріс бар, материалды мағыналы түсіну және есте сақтау қиын, жауаптар мәтіннің жеңілдетілген және механикалық көбеюімен сипатталады, ойларды жалпылама түрде білдіру қабілеті жеткіліксіз дамыған, есту қабілеті нашар адамдар құбылыстар мен оқиғалардың логикалық байланысын орнатуда қиындыққа тап болады.

      6. Бағдарлама есту қабілеті нашар және кейін естімей қалған балалардың даму ерекшеліктерін ескере отырып жасалған және есту қабілеті мен сөйлеуді дамытуға, тарихи идеяларды нақтылауға, визуалды-бейнелі ойлауды жетілдіруге, өзін-өзі бақылау әдістерін қалыптастыруға бағытталған арнайы формаларды, әдістер мен оқыту құралдарын қолдануды қамтиды.

      7. Бағдарлама негізіне іс-әрекеттік, дифференциалды, коммуникативтік, тұлғаға бағытталған, құндылыққа бағытталған тұғырлар еңгізілген.

      8. Тарих сабақтарындағы іс-әрекеттік тұғыр білім алушылардың танымдық уәжін, білуге деген ынтасын, жаңа бір нәрсені ашуға деген ұмтылысын, оқушы білімді дайын күйінде емес, АКТ-ны қолдана отырып, оқулықпен жұмыс істеу кезінде, жұптық жұмыста, топта жұмыс істеу, презентацияларды дайындау, өз пікірін білдіру қабілетін дамытудан тұрады;

      9. Дифференциалды тұғыр жеке ерекшеліктерді (есту қабілетінің төмен, ақыл-ой, сөйлеу тілінің даму деңгейі), әр оқушының мүмкіндіктері мен қабілеттерін ескере отырып, оқушылардың әртүрлі топтары үшін оқу үдерісінің мамандануын, күрделілік деңгейі, танымдық қызығушылықтары, мұғалім тарапынан көмек сипаты бойынша ерекшеленетін сараланған тапсырмаларды қолдануды білдіреді.

      10. Есту қабілеті зақымдалған балаларды оқытудағы коммуникативтік тұғыр, ақпаратты беру және хабарлау, оқыту және тәрбиелеу үдерісінде білім, дағды және шеберлікпен алмасу үшін қолданады және диалог жүргізу, жұпта жұмыс істеу, одан әрі әлеуметтену қабілетін қалыптастырады;

      11. Тұлғаға бағытталған тұғырдың мақсаты білім алушының тұлғасын үйлесімді қалыптастыру және жан-жақты дамыту, оның жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оның шығармашылық күштері мен қабілеттерін ашу, оның азаматтық ұстанымын қалыптастыру, тарихи оқиғаларға өз пікірін білдіруге және білдіруге қабілетті адамды тәрбиелеу болып табылады;

      12. Құндылыққа бағдарланған тұғыр білім алушылардың бойында патриотизмді, толеранттылықты, рухани-адамгершілік, әлеуметтік, отбасылық және басқа да құндылықтарды дамыту сияқты құндылықтық бағдарлар жүйесін қалыптастыруда айқындалады.

      13. Тарихты оқыту түзете-дамытушылық және әлеуметтік-бейімдеушілік бағытының қағидалары негізінде жүзеге асырылады.

      14. Нашар еститін және кейін естімей қалған оқушыларға тарихты оқытудың түзете-дамытушылық бағыты арнайы білім берудің ұйымдастырушылық формалары мен ұйымдастыруы мазмұнында бейнеленіп, оқу іс-әрекетінің арнайы әдістері мен тәсілдерімен қамтамасыз етіледі:

      1) көрнекі құралдарды, кестелерді, схемаларды арнайы іріктеу;

      2) тақырыптар бойынша бейімделген бейне материалдарды пайдалану;

      3) зерделенетін материал көлемін қысқарту;

      4) тест тапсырмалары үшін нақтыланған сұрақтарды құрастыру.

      5) тақырыптар бойынша тірек конспектілерді құрастыру;

      6) Тарихи күндермен, уақыт сызығымен, карталармен жұмыс істеуге үйрету;

      15. Оқытудың әлеуметтік-бейімделетін бағыты білім алушылардың мінез-құлық нормалары мен қағидаларын, өмірлік дағдыларын, қажетті тарихи білімдері мен іскерліктерін игеру бойынша жұмысты көздейді, оларды кейіннен ол практикалық іс-әрекетте және күнделікті өмірде пайдаланатын болады.

      16. Білім алушылардың ақпараттық-коммуникативтік құзыреттіліктерін қалыптастыру мақсатында тарих сабақтарында әр түрлі дереккөздерден ақпаратпен жұмыс істеудің әртүрлі түрлері енгізіледі: электрондық оқулықтар, бұқаралық ақпарат құралдары, интернет, онлайн сабақтар, смартфондар.

      17. Сабақты ұйымдастыру және өткізу кезінде педагог жалпы және арнайы тәсілдер мен әдістерді қолданады:

      1) экран көмегімен есту зейінін және қабылдауды тұрақты түзету және дамыту;

      2) танымдық белсенділікті және танымдық қызығушылықтарды дамыту, кеңістіктік және уақытша түсініктерді дамыту, көрнекі-бейнелі ойлауды дамыту, оқытудың ауызша, ойын, көрнекі, ішінара-іздеу, практикалық әдістері арқылы есте сақтауды дамыту;

      3) әлеуметтік құзыреттерді жандандыру, өзіндік жұмыс, жұпта, топта жұмыс істеу кезінде эмоционалды-ерік аймағын және тұлғаның жағымды қасиеттерін қалыптастыру.

      18. Тарих бойынша білімді, іскерлікті және дағдыны бақылау әдістері: бөлімнің соңындағы тест тапсырмалары, тоқсанның аяғында практикалық жұмыстарды орындау, тарихи және контурлық карталармен жұмыс, мәтіндік материалмен жұмыс, интернетте ақпаратты өз бетінше табу, оны ұғыну және түсіну болып табылады.

      19. Тарих бойынша білімді, іскерлікті және дағдыны бақылау әдістері: бөлімнің соңындағы тест тапсырмалары, тоқсанның аяғында практикалық жұмыстарды орындау, тарихи және контурлық карталармен жұмыс, мәтіндік материалмен жұмыс, интернетте ақпаратты өз бетінше табу, оны ұғыну және түсіну болып табылады.

      20. Тарих сабақтарында қолданатын материалдар:

      1) тақырыптар бойынша анықтамалары мен терминдері бар кестелер жиынтығы;

      2) дүниежүзілік тарих бойынша карталар, атластар жиынтығы;

      3) дүниежүзілік тарихтың плакаттары мен кезеңдері;

      4) тақырыптар бойынша үлестірме материалдар;

      5) иллюстрацияланған Тарихи энциклопедиялар, басқа анықтамалық әдебиеттер;

      6) бейнелеу көрнекі құралдары: макеттер, муляждар, заттардың көшірмелері, бюсттер, тарихи қайраткерлердің портреттері, фотоальбомдар, оқу Тарихи суреттері, Тарих бойынша оқу альбомдары;

      7) нашар еститін балалар үшін әзірленген әдістемелік материалдар жиынтығы (БЖБ және ТЖБ бойынша тестілік, түрлі деңгейлік тапсырмалар, жұмыс дәптерлері, тарихи тақырып бойынша дидактикалық үстел ойындары)

      8) жинақтаудағы интерактивті және проекциялық жабдық: проектор, интерактивті тақта немесе экран, жинақтаудағы компьютер: жүйелік блок, монитор, көпфункциялды құрылғы.

3-тарау. "Дүниежүзі тарихы" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      21. "Дүниежүзі тарихы" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;

      2) 6-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;

      3) 7-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;

      4) 8-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;

      5) 9-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат.

      6) 10-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.

      22. Оқу пәнінің білім мазмұны төрт бөлімді қамтиды:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы";

      2) "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттестігі";

      3) "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі";

      4) "Экономикалық қатынастардың дамуы".

      23. "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әлеуметтік құрылымдар;

      2) әлеуметтік өзара әрекеттестік.

      24. "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дін;

      2) өнер;

      3) философиялық жүйелер;

      4) ғылым.

      25. "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) мемлекет: белгілері, құрылымы және басқару тәртібі.

      2) империялар, соғыстар, көтерілістер мен революциялар.

      26. "Экономикалық қатынастардың дамуы" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) шаруашылық жүйелер: эволюция және өзара әрекеттестік.

      2) экономикалық жүйелердің тарихи үлгілері.

      27. 5-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) ежелгі дүние тарихы нені зерттейді? Дүние жүзі тарихының кезеңдері. Тарихи карта және глобус. Тарихи жыл санау;

      2) терімшілер-аңшылардан бастап егіншілер мен малшыларға дейін. Адамның пайда болуы туралы теориялар. Адамдардың алғашқы бірлестік формалары: адамдар тобыры, ру, қауым, тайпа және олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары. Ежелгі адамдардың өмір салты. Иемденуші және өндіруші шаруашылық түрлері (терімшілік, аңшылық, балық аулау, мал шаруашылығы,егіншілік, металл өңдеу, айырбас сауда). "Неолиттік төңкеріс" ұғымы. Ежелгі діни наным-сенімдер. Алғашқы қауымдық өнердің түсінігі және түрлері;

      3) өзен алқаптарының өркениеттері. Алдыңғы Азия мен солтүстік-шығыс Африканың табиғи жағдайлары. Месопотамия тарихының ежелгі кезеңі: Шумер және Аккад мемлекеттері. Ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесі мен өнері;

      4) ежелгі Египет тарихы. Табиғи жағдайлары. Египеттегі мемлекеттің пайда болуы. Пирамидалар құрылысының дәуірі. Ежелгі Египеттің әлеуметтік құрылымы, экономика, діни наным-сенімдер мен ғылыми білімдері;

      5) қос дөңгелекті арбалар мен империялар. "Империя" түсінігі. Ежелгі замандағы әскери өнер: соғыс арбалары мен атты әскердің пайда болуы. Жаулаушылық соғыстар мен империялар шекараларының өзгеруі. Таяу және Орта Шығыс империялары. Орталық Азияның ежелгі мемлекеттері. Әлеуметтік ұйымдасу, шаруашылығы мен мәдениеті;

      6) Ежелгі Үндістан: буддизмнің гүлденуі мен индуизмнің салтанат құруы. Табиғи жағдайлары.Үндістанда мемлекеттің қалыптасуы. Ежелгі Үндістандағы индуизм мен буддизм. Ежелгі Үндістанның әлеуметтік құрылымы (касталық жүйе). Шаруашылығы. Мәдениеті мен ғылыми білімдердің дамуы;

      7) Ежелгі Қытай. Табиғи жағдайлары. Ежелгі Қытай мемлекетінің қалыптасуы. Конфуций және Лао Цзы ілімдері. Ежелгі Қытайдың саяси, шаруашылық және қоғамдық құрылысы. Ежелгі Қытайдың мәдениеті;

      8) Ежелгі Грекия. Ежелгі Грекияның географиялық жағдайы. Грекияның ежелгі өркениеттері. Грекиялық қала-мемлекеттер. Афина мемлекеті. Ежелгі Спарта. Ежелгі Грекияның саяси, шаруашылық және қоғамдық құрылысы. Грек-парсы соғыстары. Александр Македонский империясы;

      9) Ежелгі Грекия мәдениеті. Ежелгі Грекияның тарихшылары мен философтары. Ежелгі Грекиядағы білім мен ғылым. Ежелгі Грекияның мәдениеті (күнделікті өмірі мен мерекелері, Олимпиада ойындары, діни наным-сенімдер, аңыздар мен мифтер, театр, сәулет және мүсін өнері);

      10) Рим империясының гүлденуі. Апеннин түбегінің табиғи-географиялық ерекшеліктері. Ежелгі Римнің саяси және қоғамдық құрылысы (патшалық басқару және республика кезеңі тұсында). Римнің жаулаушылық соғыстары. Рим империясы. Рим империясындағы басқару жүйесі мен әлеуметтік ұйымдасу. Спартак бастаған құлдар көтерілісі. Шаруашылығы мен тұрмысы. Мәдениет. Империя дағдарысы.

      11) ежелгі әлемнің мәдени мұрасы: жазу, әлемнің ғылыми суреті, ежелгі дәуірдегі техниканың дамуы.

      28. 6-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) христиандықтың пайда болуы. Рим империясындағы алғашқы христиандар. Мемлекеттік басқару жүйесі. Ұлы Константиннің діни реформасы;

      2) Рим империясының құлауы. Тарихтағы "орта ғасыр" түсінігі. Орта ғасырлар тарихының хронологиялық шеңбері мен кезеңдері. Халықтардың ұлы қоныс аудару және Батыс Рим империясының құлауы. Франктер. Киев Русьінің қалыптасуы. Киев Русьінің хрестиян дінін қабылдауы;

      3) феодализм. "Феодализм" түсінігі. Феодалдық шаруашылық түрінің ерекшеліктері. Феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымы. Ортағасырлық қалалар мен өнердің даму ерекшеліктері;

      4) ислам тарихы. Ислам дінінің пайда болуы. 610 және 1258 жылдар аралығындағы ислам тарихындағы басты оқиғалар. Араб халифаты. Мұсылман әлемі мәдениетінің дамуы;

      5) крест жорықтары. Крест жорықтарының (1-4 крест жорықтары) себептері, барысы мен салдарлары. Крест жорықтарынан кейінгі христиандық Еуропа мен мұсылман әлемі;

      6) моңғолдар. Шыңғыс хан. Моңғол империясының құрылуы. Моңғолдардың әскери өнері. Еуразия этносаяси картасының қалыптасуына моңғол шапқыншылықтарының әсері;

      7) XIV ғасырдағы - XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам. Франция мен Англиядағы шаруалар көтерілісі. Феодалдық соғыстар (Жүз жылдық соғыс, Ал қызыл және Ақ раушандар соғысы) және Еуропадағы бір орталықтанған мемлекеттердің қалыптасуы. Жанна д̓ Арк;

      8) Батыс пен Шығыстағы абсолютизм. Абсолютизмнің Англия, Франция, Ресейде дамуы. Романовтардың билік құрған кезеңі. I Петр. Батыс пен Шығыстағы абсолютизмнің ерекшеліктері. Абсолютизмнің Жапония мен Қытайда дамуы. Осман империясының дамуы"Парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Бояр Думасы" ұғымдары;

      9) сауда, қолөнер және әлемді игеру. Ұлы Жібек жолы. Халықаралық сауда мен саяхаттар. XV ғасырдың соңы - XVI ғасырдың басындағы Ұлы географиялық ашулар мен олардың салдарлары. XV ғасырдағы Америка халықтары. Алғашқы отарлық империялар (Португалия, Испания);

      10) реформация. Реформация себептері мен оның Еуропа елдеріндегі таралуы. Мартин Лютер наразылығының тарихи маңызы;

      11) Қайта өрлеу дәуірі. Батыс Еуропадағы қайта өрлеу дәуірінің мәдениеті. Гуманистер идеялары. Шығыстың ортағасырлық мәдениеті;

      12) ғылыми революция. Әлемнің қазіргі ғылыми бейнесінің негізін қалаушылар және олардың ізбасарлары (Николай Коперник, Галилео Галилей, Джордано Бруно).

      29. 7-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) тарихтағы "Жаңа заман" түсінігі. Жаңа заман кезеңдері. XVII ғасырдағы ағылшын буржуазиялық революциясы. Өнеркәсіп төңкерісі және оның әлемді өзгертудегі ықпалы. Мануфактура, фабрикалардың пайда болуы және жалдамалы жұмысшы табының қалыптасуы. Өнеркәсіп төңкерісі: мәні, маңызы. Феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа өту. Индустриалды қоғам әлеуметтік құрылымының ерекшеліктері;

      2) XVIІI ғасырдағы Үндістан және Ұлыбритания. Британ отарлық империясының құрылуы. Ұлы Моғолдар империясының дағдарысы мен күйреуі. Еуропалық мемлекетердің отаршылдық саясаты;

      3) ағартушылық идеяларының таралуы. Ағартушылық кезеңінің қайраткерлері. Еуропа мен Солтүстік Америкадағы революциялық идеялардың таралуындағы ағартушылық идеялардың рөлі. АҚШ тәуелсіздігі үшін соғысы;

      4) француз буржуазиялық революциясы. Француз революциясының негізгі кезеңдері. Республикалық жүйенің қалыптасуы және ерекшеліктері. Наполеон Бонапарттың ішкі және сыртқы саясаты. Францияны жаулап алған соғыстар. Құрлықтық блокада. Наполеонның Ресейге басып кіруі. Францияға қарсы коалициялар. Наполеон империясының күйреуі;

      5) Ресей империясының қалыптасуы және оның саясаты. І Петрдің билігі. Солтүстік соғыс. II Екатеринаның билігі. Ресей мен Иран. Ирандағы ағылшын-орыс бәсекелестігі. Осман империясы бейбіт және соғыс уақытында. Осман империясының саяси және әлеуметтік-экономикалық дамуының ерекшеліктері. Танзимат реформалары: мақсаттары мен нәтижелері. XVIII ғасырдың екінші жартысындағы Осман империясының әлсіреуі: ішкі және сыртқы саясат. Қырым соғысы және оның маңызы;

      6) XІX ғасырдағы Қытай мен Еуропа елдері. Цин династиясының оқшаулану саясаты мен еуропалықтардың сауда, дипломатиялық миссиялары. Апиын соғыстары: себептері мен салдарлары. Ихэтуандар көтерілісі ("боксерлер" көтерілісі). Еуропалық мемлекеттердің Қытайды "ықпал ету аймақтарына" бөлуі. Жартылай отар Қытайдың әлеуметтік-экономикалық жағдайы;

      7) XIX ғасырдағы Еуропада революциялық идеялардың таралуы. Елдердің саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайы (Германия, Италия). Либералды және демократиялық қозғалыс. Марксизмнің пайда болуы және таралуы. Еуропадағы 1848 жылғы буржуазиялық революциялар. Франко-Пруссия соғысы және Германияның бірігуі. Италия Бірлестігі;

      8) революциялық идеялардың XІX ғасырда Еуропаға таралуы. Мемлекеттердің саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайы (Германия, Италия). Либералдық және демократиялық қозғалыс. Марксизмнің қалыптасуы мен таралуы. Еуропадағы 1848 жылғы буржуазиялық революциялар. Франко-Пруссия соғысы және Германияның бірігуі. Италияның бірігуі;

      9) XІX ғасырдағы Үндістандағы еуропалықтардың үстемдігі.1857-1859 жылдардағы Үндістандағы ұлт-азаттық көтеріліс (сипайлар көтерілісі). Үндістанды басқарудағы өзгерістер. Үнді Ұлттық Конгресі және Мұсылмандар Лигасының азаттық үшін қозғалыстары;

      10) Америка Құрама Штаттарының күшеюі. Солтүстік Америкадағы Британия отарлары. Отарлардың әлеуметтік-экономикалық дамуы. Трансатлантикалық құл саудасы. Тәуелсіздік үшін күрес және Америка Құрама Штаттарының құрылуы. "Тәуелсіздік декларациясы". Америка Құрама Штаттарының "Айқын болашақ" идеясы. Қиыр шығыстық саясат. Еуропалықтардың "Жапонияны ашуы". 1861-1865 жылдардағы азамат соғысы. Америка Құрама Штаттарындағы құлдықтың жойылуы

      30. 8-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) суретшілер мен жазушылардың көзқарастарымен XІX ғасырдағы өзгерістерге шолу. XIX ғасырдағы өнер және оның бағыттары. Әдебиет пен өнер. Өнердегі әлеуметтік әділетсіздіктің суреттелуі (Э. Золя, А.Н.Радищев, А.Құнанбаев, Ч. Диккенс, Ф. М. Достоевский). Ғылыми ойдың дамуы. ХІХ ғасырдың ғылыми жаңалықтары (Ч. Дарвин, Г.Мендель). Ғылым мен өнердің Шығыста дамуы;

      2) ХХ ғасырдың басындағы әлем. ХХ ғасырдың басына қарай әлемнің аумақтық бөлінуі және мемлекеттердің саяси құрылымы. Индустриалды қоғамнан ақпараттық қоғамға дейін. Ғылыми-техникалық прогресс;

      3) бірінші дүниежүзілік соғыс. ХХ ғасырдың басына қарай жетекші капиталистік мемлекеттер арасындағы қарама-қайшылықтар. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қысқа мерзімді себептері. 1914-1918 жылдардағы негізгі соғыс қимылдары. Соғыс жылдарындағы әскери стратегиялардың, ғылым мен техниканың дамуы. Германия мен оның одақтастарының жеңілуі. Компьен бітімі. Соғыстың салдарлары;

      4) бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлем. Париж бітім конференциясы. Әлемнің саяси картасының өзгеруі. Империялардың ыдырауы. Ұлттар Лигасының құрылуы. Мандаттық жүйе. Вашингтон конференциясы;

      5) 1917 жылғы Ресейдегі революциялар. Ресей империясындағы 1917 жылғы революциялық оқиғалар. Азамат соғысы және шетел интервенциясы. "Әскери коммунизм" саясатынан жаңа экономикалық саясатқа көшу. Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының құрылуы. Әміршіл-әкімшіл жүйенің қалыптаса бастауы;

      6) бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдері. Осман империясында сұлтан билігінің жойылуы және шетел интервенттеріне қарсы күресі. Мұстафа Кемалдың (Ататүрік ) тарихи рөлі. Түркия – зайырлы мемлекет. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Қытай. Гоминьданның қызметі. Сунь Ятсен – Қытайдың уақытша президенті;

      7) ұлы дағдарыстың себептері мен салдарлары. "Тұрақсыздық" кезеңіндегі Америка Құрама Штатының экономикалық және саяси дамуы. Дүниежүзілік экономикалық дағдарыс және оның салдарлары. Франклин Делано Рузвельттің "Жаңа бағыты". Соғысаралық кезеңдегі Америка Құрама Штатының сыртқы саясаты;

      8) бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Ұлыбританияның дамуы. Әлемдік экономикалық дағдарыс және оның Ұлыбританияға тигізген салдары. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Францияның дамуы. Әлемдік экономикалық дағдарыс және оның Францияға тигізген салдары. Франциядағы фашизмнің жеңілуінің себептері;

      9) тоталитарлық режимдер: Шығыс. И.В. Сталин және Кеңестік Социалистік Республикалар Одағындағы тоталитаризм. Индустрияландыру. Ұжымдастыру. Кеңестік қоғамның әлеуметтік құрылымы. Социалистік реализм. 1937-1938 жылдардағы жаппай саяси репрессиялар. ГУЛАГ жүйесі. XX ғасырдың 30-жылының соңындағы Кеңес үкіметінің сыртқы саясаты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапония. "Танака меморандумы" және басқыншылық саясат. "Антикоминтерндік пакт" пен "Үштік пакт". Жапонияның Қытайдағы және оңтүстік-шығыс Азия елдеріндегі басқыншылық саясаты;

      10) тоталитарлық режимдер: Батыс. Германия. 1918-1919 жылдардағы революциялық процестер. Веймар республика. Соғыстың салдары, экономикалық және саяси дағдарыс. Фашистік партия және тоталитарлық режимнің құрылуы. Соғыстан кейінгі Италия. Фашистік ұйымның пайда болуы. Фашистердің билікке келуі. Демократиялық күштердің фашизмге қарсы күресі. "Маттеотти Дағдарысы". Б. Муссолини Үкіметінің ішкі және сыртқы саясаты. Испания ф. Франко диктатурасын орнату.

      31. 9-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық:

      1) ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы дін және мәдениет. Ғылым мен мәдениеттің негізгі даму бағыттары. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы жаратылыстану, қоғамдық ғылымдар, техника мен өндірістегі маңызды жаңалықтар мен жетістіктер. Қоғамдағы дін рөлінің өзгеруі ("секуляризация", "ұждан бостандығы", "зайырлы мемлекет", "мемлекеттік дін" ұғымдары);

      2) екінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен салдары. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі халықаралық қатынастар. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы. Германияның Батыс Еуропа елдерін оккупациялауды бастауы. Солтүстік Африкадағы, Балқандағы әскери операциялар. Басып алынған аумақтардағы "жаңа тәртіп". Холокост. Ұлы Отан соғысының басталуы. Барбаросса Жоспары. Кеңес халқының фашистік Германияға қарсы Ұлы Отан соғысы. Ұлы Отан соғысының негізгі шайқастары. Жапонияның Перл-Харборға шабуылы және АҚШ соғысына кіруі. соғыс кезіндегі сынық. "Үлкен үштік" және "екінші майданның" ашылу мәселесі. Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелері мен салдары;

      3) отарсыздану үдерісінің басталуы. Әлемдік отарлық жүйенің дағдарысы мен құлдырауы. Азия елдерінің дамуы. Үндістанның тәуелсіздігін жариялауы. "Неру бағыты". М. Ганди, И. Ганди және олардың Үндістан тәуелсіздігін нығайту үшін күресі; екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Африка елдерінің дамуы. Араб елдерінің дамуы;

      4) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасы. ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасы. Қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейінгі әлемдегі интеграциялануы және оның ыдырау процестері. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбритания, Франция, АҚШ және Германияның дамуы. Әлемдік "социалистік лагерьдің" құрылуы. КСРО-ның дамуы. "Қырғи қабақ соғыстың" басталуы. Труман Доктринасы. Маршалл Жоспары. НАТО әскери-саяси блоктарының қарама-қайшылығы (Солтүстік Атлантикалық әскери блок) және АТС (Варшава Пактінің ұйымы). 1948-1949 және 1961 жылдардағы Берлин дағдарысы;

      5) халықаралық ұйымдардың қалыптасуы. Нюрнберг трибуналы. Біріккен Ұлттар Ұйымын құру және оның қызметі. Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы. ХХ ғасырдың екінші жартысындағы халықаралық проблемаларды шешу жолдары. Еуропалық интеграция (ЕО, ЕҚЫҰ);

      6) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемдік экономиканың дамуы. Екінші дүниежүзілік соғыстың экономикалық салдарлары. 50-60 жылдардағы "экономикалық ғажайып". Батыс Еуропа мен Америка Құрама Штатындағы "мемлекеттік әл-ауқаттылық" негізінің қалыптасуы. 1950-1960 жылдардағы жапондық және оңтүстік кореялық "экономикалық ғажайыптың" себептері. ХХ ғасырдың 70-80 жылдарындағы Англияның дамуы. М. Тэтчердің Билігі. Францияның 70-80 жылдардағы дамуы. Бесінші республика. Артық өндіріс дағдарысы. КСРО-дағы соғыстан кейінгі қалпына келу және әкімшіл-әміршіл жүйенің нығаюы. "Хрущев жылымығы". Кеңестік экономиканы реформалаудың сәтсіздікке ұшырау себептері. "Тоқырау" кезеңі (1960 жылдың ІІ жартысы – 1980 жылдың соңы).

      32. 10-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) азия елдерінде ХХ ғасырдың екінші жартысындағы XXI ғасырдың басындағы әлемдік экономиканың дамуы. Екінші дүниежүзілік соғыстың экономикалық салдары. Неліктен "азиялық серпіліс" мүмкін болды? ХХ ғасырдың екінші жартысындағы "экономикалық ғажайып". Жапония, Үндістан, Қытайдың дамуы. Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің "экономикалық кереметі" Сингапур, Гонконг, Тайвань, Малайзия. Парсы шығанағы елдерінің дамуы. Азия елдерінің әлемдік экономикадағы рөлі;

      2) XXI ғасырдың екінші жартысындағы дамыған мемлекеттердегі әлемдік экономиканың дамуы. Қайта құру және дамуы. КСРО ыдырағаннан кейінгі Балтық елдері. Ресей Тәуелсіздік кезеңінде. Б.Н. Ельциннің билігі.Ресей дағдарыс жылдарында. В.В. Путин билігі кезіндегі Ресей. Қазіргі кезеңдегі Ресей. ХХ ғасырдың 90-жылдарындағы Германияның бірігуі. Социалистік лагерь елдерінің дамуы. 90-00-жылдардағы Барқыт революциялары. Еуропалық Одақтың Құрылуы. Экономикалық және саяси даму. Бұл күндері ЕО. Скандинавия елдері. АҚШ және Канада;

      3) биполяр әлемі. Жаппай қарулану. "Қырғи-қабақ соғыстың" негізгі оқиғалары. Қырғи-қабақ соғыстың аяқталуы. XX ғасырдың аяғы мен XXI ғасырдың басындағы Азия мен Африка елдерінің дамуы. Қазіргі әлемдегі үшінші әлем елдері. Саяси құрылым және экономикалық даму. "Араб көктемі": әлемдік саясаттың себептері мен салдары. Қазіргі кезеңдегі жетекші әлемдік державалардың қарама-қайшылығы. Көпполярлы әлемдік тәртіптің қалыптасуы;

      4) бүгінгі қоғамдағы дін. Қазіргі әлемдегі діннің рөлі. Дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдар. Аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарлары (Таяу Шығыстағы шиеленіс (араб-израиль соғыстары);

      5) бүгінгі әлемдегі лаңкестік қаупі. Халықаралық лаңкестік және экстремизм. Аса ірі лаңкестік әрекеттер;

      6) қазіргі әлемнің жаһандануы. Жаһандану үдерісінің мәні. Жаһандану жағдайындағы әлемдік мәдениеттің дамуы;

      7)ХХ ғасырдың екінші жартысындағы - ХХI ғасырдың басындағы ғылым, білім, технология. Қазіргі кездегі ғылымның негізгі даму бағыттары. Ғылым мен мәдениеттің негізгі даму бағыттары. ХХ ғасырдың екінші жартысы – XXI ғасырдың басындағы жаратылыстану, қоғамдық ғылымдар, техника мен өндірістегі маңызды жаңалықтар мен жетістіктер. Ғылыми-техникалық революция - ғылыми-техникалық прогресстің жаңа кезеңі. Дамушы елдердің мәдени-техникалық даму ерекшеліктері мен заңдылықтары. ХХ ғасырдың екінші жартысындағы - ХХI ғасырдың басындағы мәдениет. Мәдениеттің негізгі даму бағыттары. Қазіргі кездегі ақпараттық қоғам. Адамзаттың мәдени мұрасын сақтаудағы ЮНЕСКО-ның қызметі.

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      33. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.2 кодында: "7" – сынып, "2.1." – бөлім мен бөлімше, "2" – оқыту мақсатының реттік саны.

      34. Оқыту бөлімдері бойынша күтілетін нәтижелер:

      1- бөлім. "Әлеуметтік қатынастардың дамуы":

      1) кесте.

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1Әлеуметтік құрылымдар

5.​1.​1.​1 түрлі теориялар негізінде адамның пайда болуын түсіндіру;
5.​1.​1.​2 адамдар тобыры, ру, қауым, тайпа секілді алғашқы бірлестік формаларын және олардың ұқсастықтары мен айырмашы лықтарын түсіндіру

6.​1.​1.​1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау;
6.​1.​1.​2 орта ғасырдағы адамдардың өмірі мен тіршілігін сипаттай білу;
6.​1.​1.​3ерте, орта, соңғы орта ғасырлардың хронологиялық шеңберін білу және оларды уақыт кестесінде белгілеу

7.​1.​1.​1 -"капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы" \пролетариат\ұғымдарын қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін қолдану;
7.​1.​1.​2 мануфак тура, фабрикалар дың пайда болуы мен жалдамалы жұмысшы табының қалыптасуы арасындағы байланысты анықтау;
7.​1.​1.​3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемле кеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекше ліктерді анықтау (Қытай, Үндістан, Жапония);
7.​1.​1.​4трансатлантикалық құлдықтың ерекшеліктерін анықтау

8.​1.​1.​1 Ақпан және Қазан төңкерістері Ресейдің одан әрі дамуына және қоғамының әлеуметтік құрылымының өзгеруіне қалай әсер еткенін түсіну;
8.​1.​1.​2 социалистік қоғамның дамуына байланысты әлеуметтік топтардың (жұмысшы табы, шаруалар, зиялылар) мәртебесіндегі өзгерісті талдау

9.​1.​1.​1 "Жеке тұлғаға табыну", "жылымық", "тың", "ғарыш", "командалық-әкімшілік жүйе" ұғымдарын түсіну және пайдалана білу
9.​1.​1.​2 КСРО дағдарысының себептері мен әлеуметтік салдарын білу;
9.​1.​1.​3 әлемдік отарлық жүйенің ыдырауы кезеңіндегі Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін анықтау

10.​1.​1.​1 социалистік даму жолынан бас тартуға байланысты әлеуметтік құрылымның өзгеруін анықтау;
10.​1.​1.​2 Қазіргі әлемдегі әртүрлі әлеуметтік топтарды ажырата білу

1.2Әлеуметтік өзара әрекеттестік

5.​1.​2.​1ежелгіқоғамныңәлеуметтікқұрылымынсипаттайбілу;
5.​1.​2.​2 Ежелгі әлемдегі құлдықтың қандай ерекшеліктері бар екенін білу;
5.​1.​2.​3 құлдық қоғамдағы әлеуметтік топтардың рөлі туралы білу;
5.​1.​2.​4 қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін Үндістанда ғы "касталық жүйе" ұғымын қолдану

6.​1.​2.​1 ерте орта ғасырдағы халықтардың дамуына "ұлы қоныс аударудың" әсерін көрсету;
6.​1.​2.​2 үстемдік етушілер мен бағыныштылардың (феодалдар мен шаруалардың) өзара қатынасын сипаттау;
6.​1.​2.​3 орта ғасырдағы әлеуметтік қақтығыстар туралы түсіну;
6.​1.​2.​4 феодалдық қоғамдағы әлеуметтік топтардың рөлі туралы түсіну

7.​1.​2.​1 әлеуметтік қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау;
7.​1.​2.​2 әр түрлі әлеуметтік топтардың әлеуметтік байланыстары, қарым-қатынастары және өзара әрекеттестігі туралы түсіну;
7.​1.​2.​3 капиталистік қоғамдағы әлеуметтік топтардың рөлі туралы түсіну;
7.​1.​2.​4 Ресей билеушілерінің негізінде тарихи тұлғаның рөлін түсіну;
7.​1.​2.​5 тарихи оқиғаны түсіндіру үшін "крепостнойлық құқық", "декабристер", "популистер", "жеке террор", "пролетариат диктатурасы" ұғымдарын қолдану

8.​1.​2.​1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялар дың (фашизм, тоталитаризм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау;
8.​1.​2.​2 тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын қолдана білу

9.​1.​2.​1 батыс және шығыс мемлекеттеріндегі әлеуметтік құрылым ның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтап, әлеуметтік тігінен және көлденеңінен мобильділікке мысал келтіру;
9.​1.​2.​2 Ұлы Отан соғысы жылдарындағы халық өмірінің қиындықтарын сипаттай білу;
9.​1.​2.​3"патриот, кеңес халқы, кеңес армиясы, басып алу, блокада" ұғымдарының анықтамаларын білу

10.​1.​2.​1 Батыс және Шығыс елдеріндегі әлеуметтік құрылымдағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтау;
10.​1.​2.​2 әлемнің жетекші және дамушы елдерінің өмір сүру деңгейіне әсер ететін факторларды анықтау;
10.​1.​2.​3 қоғамның тарихи дамуының мүмкін сценарийін модельдеу, қазіргі әлемдегі жаһандану процесіне (еңбек көші-қоны, әлеуметтік интеграция) байланысты әлеуметтік өзгерістерді қадағалау;
10.​1.​2.​4 бұқаралық ақпарат құралдарының қоғамдық сананы қалыптастырудағы рөлін анықтау

      2). "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1 Дін

5.​2.​1.​1 негізгі діни ұғымдарды (Құдай, ғибадатхана, абыз, қасиетті жазбалар, пұт) түсіндіру;
5.​2.​1.​2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу;
5.​2.​1.​3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау

6.​2.​1.​1 христиандықтың, исламның пайда болуы және діндердің ортағасырлық қоғамдағы мемлекеттердің дамуына әсері туралы түсіну;
6.​2.​1.​2 тарихи процестер контекстінде "гуманизм", "реформа ция", "про тестантизм", лютеран ство","каль винизм", "контрреформация", "кезуиттер ордені" ұғымдарын түсіндіру;
6.​2.​1.​3 адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлінің өзгеру себептерін анықтау

7.​2.​1.​1 қоғамда дін рөлінің шектелуіне байланысты адамдар өмірінде орын алған өзгерістерді анықтау;
7.​2.​1.​2 Шығыс пен батыстағы қоғам өміріндегі діннің міндеттерін анықтау

8.​2.​1.​1 діннің қоғамдағы рөлін шектеуге байланысты адамдардың өміріндегі өзгерістерді анықтау;
8.​2.​1.​2 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін салыстыра отырып, мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау

9.​2.​1.​1мемлекет пен діннің қарым-қатынасын сипаттай білу, тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін анықтау және салыстыру;
9.​2.​1.​2 "секуляризация" "ұждан бостандығы", "зайырлы мемлекет","мемлекеттік дін" ұғымдарын түсіндіру

10.​2.​1.​1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың іс-әрекетіне баға беру;
10.​2.​1.​2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;
10.​2.​1.​3 тарихи процестің сабақтастығын орнату арқылы адамзаттың өркениетті даму жолда рын қалыптас тырудағы әлемдік дін дердің рөлін анықтау

2.2 Өнер

5.​2.​2.​1 ежелгі адамдардың тұрмыс салтын сипаттау үшін "алғашқы қауымдық өнер" ұғымын білу;
5.​2.​2.​2 Ежелгі Египеттің ғибадатханалары мен пирамидаларын сипаттау;
5.​2.​2.​3 Ежелгі әлем өнерінің жетістіктерін сипаттай білу

6.​2.​2.​1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы діндердің әлемдік мәдениетке ықпалын анықтау;
6.​2.​2.​2 антикалық мәдениетпен байланыс орнату арқылы Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін (бейнелеу, мүсін өнері) сипаттау);
6.​2.​2.​3 гуманистік идеялардың мәдениеттің дамуына әсерін анықтау;
6.​2.​2.​4Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау;
6.​2.​2.​5өнердің (сәулет, сурет өнері) дамуына қоғамдағы өзгерістердің ықпалын анықтау

7.​2.​2.​1 тарихи оқиғаларды сипаттау үшін өнер туындыларын пайдалану

8.​2.​2.​1 тарихи оқиғаларды сипаттау үшін өнер туындыларын пайдалану;
8.​2.​2.​2 өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін (неоклассицизм, романтизм,импрессионизм, реализм) анықтау;
8.​2.​2.​3 XIX - XX ғасырдың басындағы өнердегі негізгі ағымдарды сипаттау (модернизм,символизм, реализм,авангардизм);
8.​2.​2.​4 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау

9.​2.​2.​1 соғыс жылдарындағы қоғамның рухани дамуына мәдениеттің әсерін бағалау;
9.​2.​2.​2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кино, радио) қоғамның рухани дамуына әсерін түсіну

10.​2.​2.​1ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХI ғасырдың басындағы бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына ықпалын бағалау

2.3. Философиялық жүйелер

5.​2.​3.​1 ежелгі философтардың көзқарастарына қарапайым түсіндірме беру;
5.​2.​3.​2 ежелгі қоғамның дамуындағы ежелгі философтардың рөлін түсіну

6.​2.​3.​1 Шығыс ойшылдары жетістіктерінің маңызын түсіндіру;
6.​2.​3.​2 Ағартушылық дәуір идеялары ның қоғамдық дамуға ықпалын анықтау

7.​2.​3.​1 Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың (халықшылдық, либерализм) пайда болу себептерін анықтау;
7.​2.​3.​2 Ағартушылық дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау

8.​2.​3.​1 "позитивизм", "прагматизм", "экзистенциализм" ұғымдарын тарихи кезеңді сипаттау үшін қолдану;
8.​2.​3.​2 кейнсианизмнің әлем елдерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін түсіну

9.​2.​3.​1 "позитивизм", "прагматизм", "экзистенциализм" ұғымдарын тарихи кезеңді сипаттау үшін қолдану;
9.​2.​3.​2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын бағалау

10.​2.​3.​1 жаһандану жағдайында ұлттық мәдени құндылықтарды сақтаудың маңыздылығын дәлелдеу;
10.​2.​3.​2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын бағалау

2.4.
Ғылым

5.​2.​4.​1 ежелгі қоғамның дамуындағы жазудың пайда болуының маңыздылығын түсіну;
5.​2.​4.​2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекетпен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау

6.​2.​4.​1 өзгерістер мен сабақтастықты ескере отырып, адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын білу;
6.​2.​4.​2 жаратылыстану ғылымдарының келешектегі дамуы үшін кейінгі орта ғасырлар кезеңінде Жердің құрылысы туралы жасалған ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын анықтау;
6.​2.​4.​3 картадан XV-XVI ғасырдағы саяхатшылардың негізгі бағыт-бағдарларын белгілей отырып,Ұлы географиялық жаңалықтардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

7.​2.​4.​1 жаңа заманның ғылыми жаңалықтары қоғамды өзгертуі туралы білу

8.​2.​4.​1 өзгерістер мен сабақтастықты ескере отырып, адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын түсіну;
8.​2.​4.​2 тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын тұжырымдау арқылы, ғылымның әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін бағалау;
8.​2.​4.​3Бірінші дүниежүзілік соғыс оқиғаларының барысы мен нәтижелеріне түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегияларының рөлін бағалау

9.​2.​4.​1 әскери ғылым мен техниканың, әскери стратегияның, әлемдік соғыстардағы рөлі қандай екенін білу және түсіну;
9.​2.​4.​2 ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы елдердің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы Ғылым мен ғылыми жаңалықтардың рөлін бағалау

10.​2.​4.​1 ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарын бағалау және интерпретациялау;
10.​2.​4.​2 адамзат өркениетінің дамуын үлгілеу арқылы жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы түсіндіру;
10.​2.​4.​3 ғылыми жаңалықтардың (генетика, микробио логия, ақпараттық технологиялар, нанотехнологиялар, ядролық физика) қоғам дамуына ықпалын талдау

      3) "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі:

      3- кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1 Мемлекет: белгілері, құрылымы және басқару тәртібі

5.​3.​1.​1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
5.​3.​1.​2 Афина мемлекетінде демократияның пайда болуын түсіндіру;
5.​3.​1.​3 ежелгі Римдегі саяси құрылым мен басқарудың ерекшеліктерімен танысу

6.​3.​1.​1 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін және феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасындағы байланысты білу;
6.​3.​1.​2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
6.​3.​1.​3саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі елдердің билеушілерінің қызметін салыстыру;
6.​3.​1.​4 басқару формасына сипаттама беру үшін "парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Боярлар Думасы" ұғымдарын түсіндіру

7.​3.​1.​1қазіргі заманның хронологиялық шеңберін және оны периодтауды түсіну;
7.​3.​1.​2 республикалық басқару құрылымының ерекшеліктерін анықтау;
7.​3.​1.​3Америка Құрама Штаты ның батыс бағытындағы экспансия саясатын сипаттау;
7.​3.​1.​4 басқару формасына сипаттама беру үшін "парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Боярлар Думасы" ұғымдарын түсіндіру;
7.​3.​1.​5 әртүрлі елдердің бір уақыт кезеңіндегі тарихи оқиғаларын салыстыру арқылы ұлттық мемлекеттердің (Италия, Германия) қалыптасу маңызын анықтау

8.​3.​1.​1 қазіргі заманның хронологиялық шеңберін және оны периодтауды түсіну;
8.​3.​1.​2қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;
8.​3.​1.​3 тоталитаризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалып тасу алғы шарттары мен тарихын түсіндіру;
8.​3.​1.​4 фактілерді, процестер мен оқиғаларды салыстыру арқылы дүниежүзілік экономикалық дағдарырыстан шығудың түрлі жолдарын түсіндіру (АҚШ, Франция, Германия)

9.​3.​1.​1 1960-1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттайтын "әлеуметтік мемлекет" ұғымын түсіндіре білу;
9.​3.​1.​2 Еуропа мен Азияның жетекші елдерінде конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын (Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, Еуропалық парламент, Гаагадағы Халықаралық сот) талдау;
9.​3.​1.​3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау

10.​3.​1.​1 қазіргі заманғы әлем елдеріндегі басқару ерекшеліктерін білу ;
10.​3.​1.​2 Еуропа мен Азияның жетекші елдерінде конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын (Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, Еуропалық парламент, Гаагадағы Халықаралық сот) білу;
10.​3.​1.​3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
10.​3.​1.​4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау;
10.​3.​1.​5 әлемнің дамыған елдерінің қазіргі кезеңдегі бәсекелестігінің себептерін білу

3.2 Империя лар, соғыстар, көтеріліс тер және революциялар

5.​3.​2.​1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастар ды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.​3.​2.​2 басқыншы лық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергертке нін түсіндіру;
5.​3.​2.​3 Ежелгі Римдегі Спартак көтерілісін сипаттау, себептерін анықтау

6.​3.​2.​1 Рим империясының ыдырау себептерін анықтау және жіктеу;
6.​3.​2.​2Византияның ішкі саясатын сипаттап, оның ұзақ өмір сүруінің себептерін анықтау және жіктеу;
6.​3.​2.​3 кейінгі орта ғасыр кезеңіндегі антифеодалдық көтеріліс тердің себептері мен салдарын анықтау;
6.​3.​2.​4 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшелікте рін анықтау;
6.​3.​2.​5 картада оқиғаларды даму динамикасында белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарының себеп-салдарларын анықтау;
6.​3.​2.​6 "отаршылдық саясат" ұғымын түсіндіру (Испания және Португалияның жаулап алуының мысалында)

7.​3.​2.​1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялардың себептерін сипаттау;
7.​3.​2.​2 проследить изменение характера международных отношений;
7.​3.​2.​3 отаршылдық экспансияның салдарларын талдау арқылы XIX ғасырдағы әлемнің саяси картасындағы негізгі өзгерістерді анықтау;
7.​3.​2.​4 басқыншылық соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне ықпалын бағалау (Наполеон соғыстары мысалында);
7.​3.​2.​5 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
7.​3.​2.​6 тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм,"консерватизм","социализм", "марксизм","ұлтшылдық" ұғымдарын қолдану

8.​3.​2.​1 Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғышарттары мен себептерін айқындау;
8.​3.​2.​2 әлемнің саяси картасындағы өзгеріс терді сипаттау арқылы империялар дың (Австро – Венгрия, Ресей, Осман империясы) ыдырау себептерін тұжырымдау;
8.​3.​2.​3 XIX ғасырдағы әлемнің саяси картасындағы негізгі өзгерістерді анықтау, отаршылдық экспансияның салдарын талдау
8.​3.​2.​4 Ұлттар Лигасының қызметі мен Версаль-Вашингтон жүйесін талдау және бағалау;
8.​3.​2.​5 ХХ ғасырдың басына қарай әлемнің аумақтық бөлінуін және мемлекеттердің саяси құрылымын сипаттау

9.​3.​2.​1 отарлық жүйенің ыдырауының себептері мен салдарын білу және түсіну;
9.​3.​2.​2 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
9.​3.​2.​3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарларын талдау ;
9.​3.​2.​4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі әлемдік тәртіпке әсерін анықтау.
9.​3.​2.​5 нацистік қылмыскерлерге қатысты халықаралық әскери соттың қызметі мен нәтижелерін білу;
9.​3.​2.​6 ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді тұжырымдау және бағалау;
9.​3.​2.​7 тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау

10.​3.​2.​1 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.​3.​2.​2 "қайта құру", "жариялық", "барқыт төңкерістер", "путч" ұғымдарын түсіну және қолдану;
10.​3.​2.​3 қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейін әлемдегі интеграциялық және ыдырау процестерін білу;
10.​3.​2.​4 жергілікті қақтығыстардың себептері мен салдарын біліңіз;
10.​3.​2.​5 жергілікті қақтығыстардың себептері мен салдарын қорытындылау;
10.​3.​2.​6 халықаралық қақтығыстарды реттеудегі БҰҰ қызметін бағалау;
10.​3.​2.​7 қазіргі кездегі халықаралық лаңкестік және экстремизм проблемасын талдау

      4) "Экономикалық қатынастардың дамуы" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

4.1 Шаруашылық жүйелер: эволюция және өзара әрекеттестік

5.​4.​1.​1кәсіп және шаруашылық түрлерін (терімшілік,аңшылық, балық аулау, егіншілік, мал шаруа шылығы, металл өңдеу, айырбас сауда) сипаттау);
5.​4.​1.​2 "неолиттік төңкеріс" ұғымын түсіндіру, оның мәнін ашу;
5.​4.​1.​3 ежелгі өркениеттердің шаруашы лық жүйесін сипаттау;
5.​4.​1.​4 Ұлы Жібек Жолының Халықаралық сауданы дамытудағы рөлін анықтау

6.​4.​1.​1қолөнер мен сауданың рөлін анықтайтын ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау;
6.​4.​1.​2 ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру;
6.​4.​1.​3 "ішкі және сыртқы сауда" ұғымдарының анықтамаларын білу

7.​4.​1.​1 себеп-салдарды анықтау арқылы Еуропадағы феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа (мануфак тура, фабрика) өту процесін түсіндіру;
7.​4.​1.​2 Англияның әлемдік жетекші держава ретінде қалыптасуындағы өнеркәсіп төңкерісінің рөлін сипаттау;
7.​4.​1.​3 АҚШ-дағы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтау;
7.​4.​1.​4 "экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру

8.​4.​1.​1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейер өндірісі, стандарттау) мемлекеттер дің шаруашы лық жүйесінің дамуына ықпалын бағалау;
8.​4.​1.​2 индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "модерниза ция" ұғымын пайдалану;
8.​4.​1.​3 тарихи оқиғаларды талдау үшін "бағалы қағаздар нарығы", "акция", "алыпсатарлық", "қор биржасы", "несие", "банкроттық, "инфляция" ұғымдарын пайдалану;
8.​4.​1.​4 фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып, индустриялық қоғам қайшылықтарының (өндіру мен тұтыну теңгерімі) шиеленісу себептерін анықтау;
8.​4.​1.​51930 жылдардағы құрылымдық экономикалық дағдарыстың нәтижесінде АҚШ пен Жапонияның экономикасында орын алған өзгерістердің себептерін анықтау

9.​4.​1.​1XX ғасырдың 70-жылдарындағы жұмыссыздықтың себеп-салдарын талдау;
9.​4.​1.​2 "инфляция", "дағдарыс", "стагнация" ұғымдарын пайдалана отырып, XX ғасырдың екінші жарты сындағы мемлекеттердің экономика лық дамуын интерпрета циялау;
9.​4.​1.​3 "аграрлық, индустриялық, постиндустриалды қоғам, жаңғырту " ұғымдарын түсіндіре білу;
9.​4.​1.​4 Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында әлемнің дамыған елдері арасындағы қайшылықтардың өршу себептерін білу

10.​4.​1.​1 Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау.10.​4.​1.​2Оңтүстік -Шығыс Азия мемлекеттері нің қарқынды экономикалық дамуына ықпал ететін негізгі факторларды талдау;
10.​4.​1.​3 Парсы шығанағы елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау;
10.​4.​1.​4себеп-салдарлық байланыстарды талдай отырып, социалистік экономикалық жүйенің дамуындағы қайшылықтарды анықтау;
10.​4.​1.​5 – ХХ ғасырдың аяғы мен ХХІ ғасырдың басында Еуропа мен АҚШ елдерінің экономикалық өсуіне ықпал еткен факторларды анықтай білу.

4.2 Экономикалық жүйелердің тарихи үлгілері

5.​4.​2.​1 экономика лық ілгері леуді түсіну үшін шаруа шылықтың иемденуші және өндіруші түрлерін салыстыру

6.​4.​2.​1 экономикалық қатынастардың формаларын түсіндіру арқылы феодалдық шаруашылықтың ерекшеліктерін сипаттау;

7.​4.​2.​1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіп тік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін анықтау;
7.​4.​2.​2 қоғамның индустрияға дейінгі және индустриялық даму кезеңдерінің айырмашылығын анықтау

8.​4.​2.​1 "жоспарлы экономика", "нарықтық экономика" ұғымдарын қолдана отырып, XX ғасырдың бірінші жартысын дағы капитализм мен социализм нің экономи калық жүйелерін салыстыру

9.​4.​2.​1 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы капитализм мен социализмнің экономикалық жүйелерін "жоспарлы экономика", "нарықтық экономика" ұғымдарын қолдана отырып салыстыра білу

10.​4.​2.​1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін білу;
10.​4.​2.​2постиндустриалды қоғамның басты экономикалық ресурсы ретінде ақпараттың рөлін бағалау;
10.​4.​2.​3жаһандану жағдайындағы экономикалық интеграцияның маңызын бағалау

      35. Бағдарлама негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      36. Тоқсандық сағаттарды бөлімдер бойынша бөлу мұғалімнің қалауы бойынша өзгереді.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
5-10-сыныптарына арналған
"Дүниежүзі тарихы" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына
1-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасысын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспар
бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

Терімшілер-аңшылардан бастап егіншілер мен мал өсірушілерге дейін

Ежелгі әлем тарихы нені зерттейді? Алғашқы адамдардың пайда болуы

5.1.1.1 Ежелгі әлем тарихының кезеңдерін анықтау және адамның шығу тегін әртүрлі теориялар негізінде түсіндіре білу

Адамдарды біріктірудің алғашқы формалары

5.1.1.2адамдарды біріктірудің алғашқы формалары, адамдар табыны, Ру, қауымдастық, тайпа, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары

Алғашқы адамдардың өмірі мен қызметі

5.4.1.1кәсіп және шаруашылық түрлерін (терімшілік, аңшылық, балық аулау, егіншілік, мал шаруашылығы, металл өңдеу, айырбас сауда) сипаттау;
5.4.1.2 "неолиттік төңкеріс" ұғымын түсіндіру, оның мәнін ашу;
5.4.2.1экономикалық ілгерілеуді түсіну үшін шаруашылықтың иемденуші және өндіруші түрлерін салыстыру

Алғашқы адамдардың мәдениеті

5.2.2.1 ежелгі адамдардың өмір салтын сипаттау үшін "қарабайыр өнер" ұғымы нені білдіретінін білу;
5.2.1.2 ежелгі діни нанымдар туралы түсініктер: тотемизм, анимизм, фетишизм, сиқыр туралы білу

Өзен алқаптары өркениеттері

Ежелгі Қосөзен мемлекеті

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

Қосөзен мемлекетінің шаруашылығы мен мәдениеті

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
5.2.4.1 ежелгі қоғамның дамуында жазудың пайда болуының мәнін түсіну;
5.2.2.3 Ежелгі әлем өнерінің жетістіктерін сипаттай білу

Ежелгі Египет

Египетте мемлекеттің пайда болуы

5.1.2.3 құл иеленуші қоғамдағы әлеуметтік топтардың рөлі туралы білу;
5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау;

Пирамида құрылысы дәуірі

5.2.2.2Ежелгі Египет ғибадатханалары мен пирамидаларын сипаттау;
5.2.1.1 негізгі діни ұғымдарды түсіну (Құдай, ғибадатхана, діни қызметкер, құрбандық)

2-тоқсан

Ежелгі Египет

Ежелгі Египеттің әлеуметтік құрылымы

5.1.2.3 құл иеленуші қоғамдағы әлеуметтік топтардың рөлі туралы білу;
5.1.2.2 ежелгі әлемдегі құлдықтың ерекшеліктерін білу.

Ежелгі Египет шаруашылығы

5.4.1.3ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттай білу

Ежелгі Египеттің мәдениеті мен діні

5.2.1.1 негізгі діни ұғымдарды меңгеру (Құдай, ғибадатхана, абыз, құрбандық);
5.2.2.3 Ежелгі әлем өнерінің жетістіктерін сипаттай білу;
5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау;

4-бөлім
Қос дөңгелекті арбалар және империялар

Ежелгі дәуірдің әскери өнері

5.3.2.2 жаулап алу соғыстары мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгерткенін түсіндіру;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдастырылуын сипаттай білу;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттай білу

Оңтүстік-Батыс Азияның ежелгі империялары

5.3.2.2 жаулап алу соғыстары мен империялардың пайда болуы және мемлекеттердің шекараларын қалай өзгеруін білу;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдастырылуын сипаттай білу;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттай білу

Орталық Азияның ежелгі мемлекеттері

5.3.2.2жаулап алу соғыстары мен империялардың пайда болуы және мемлекеттердің шекараларын қалай өзгеруін білу;
5.1.2.1ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдастырылуын сипаттай білу;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттай білу

5-бөлім
Ежелгі Үндістан: буддизмнің гүлденуі мен индуизмнің триумфі

Үндістанда мемлекеттің құрылуы

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттай білу;
5.3.2.2 жаулап алу соғыстары мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгерткенін түсіндіре білу

Ежелгі Үндістандағы Индуизм және Буддизм

5.1.2.4 Үндістандағы қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін "касталар жүйесі" ұғымы туралы түсінікке ие болу;
5.2.1.3 діннің ежелгі қоғамның дамуына әсерін сипаттай білу;
5.2.1.1 негізгі діни ұғымдарды меңгеру (Құдай, ғибадатхана, абыз, құрбандық)

3-тоқсан

Ежелгі Үндістан: буддизмнің гүлденуі мен индуизмнің триумфі

Ежелгі Үндістандағы қоғамдық құрылыс пен шаруашылық

5.1.2.4 Үндістандағы қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін "касталар жүйесі" ұғымы туралы түсінікке ие болу;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
5.2.4.2 ғылымдардың пайда болуы мен дамуына шаруашылық қызмет пен әлеуметтік өзгерістердің әсерін сипаттау (арифметика, геометрия, астрономия, медицина)

Ежелгі Үндістандағы ғылыми білім мен мәдениеттің дамуы

5.2.4.2 ғылымдардың пайда болуы мен дамуына шаруашылық қызмет пен әлеуметтік өзгерістердің әсерін сипаттау (арифметика, геометрия, астрономия, медицина);
5.2.2.3 Ежелгі әлем өнерінің жетістіктерін сипаттай білу

Ежелгі Қытай

Ежелгі Қытайда мемлекеттің құрылуы

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттай білу;
5.3.2.2 жаулап алу соғыстары мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгерткенін түсіндіре білу;
5.2.3.1 ежелгі философтардың көзқарастары туралы түсінікке ие болу

Ежелгі Қытайдың қоғамдық-саяси жүйесі мен шаруашылығы

5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдастырылуын сипаттай білу;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

Ежелгі Қытай Мәдениеті

5.2.2.3 Ежелгі әлем өнерін сипаттау;
5.2.4.2 ғылымдардың пайда болуы мен дамуына шаруашылық қызмет пен әлеуметтік өзгерістердің әсерін сипаттау (арифметика, геометрия, астрономия, медицина)
5.4.1.4 халықаралық сауданы дамытуда Ұлы Жібек жолының ролін анықтау

Ежелгі Греция

Ежелгі Греция өркениеттің алғашқы ошақтары

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттай білу

Грек қалалары-Афина және Спарта

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттай білу;
5.3.1.2 Афины мемлекетінде демократияның пайда болуын түсіндіре білу

Ежелгі Грецияның қоғамдық-саяси жүйесі және экономикасы

5.1.2.2 ежелгі әлемдегі құлдықтың ерекшеліктерін білу;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдастырылуын сипаттай білу;
5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттай білу;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

25. Александр Македонскийдің Империясы

5.3.2.1 мемлекеттердің ежелгі қарым-қатынастарын түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және түсіндіру;
5.3.2.2 жаулап алу соғыстары мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларының өзгеруін түсіндіру

 
Ежелгі Греция Мәдениеті

Ежелгі Грецияның тарихшылары мен философтары

5.2.3.1 ежелгі философтардың көзқарастары туралы түсіну;
5.2.3.2 ежелгі қоғамның дамуы үшін ежелгі философтардың рөлі туралы түсіну

4-тоқсан

Ежелгі Греция Мәдениеті

Ежелгі Грециядағы білім және ғылым

5.2.4.2 ғылымдардың пайда болуы мен дамуына шаруашылық қызмет пен әлеуметтік өзгерістердің әсерін сипаттау (арифметика, геометрия, астрономия, медицина);
5.2.4.1 ежелгі қоғамның дамуында жазудың пайда болуының мәнін түсіну

Ежелгі Греция Мәдениеті

5.2.2.3Ежелгі әлем өнерінің жетістіктерін сипаттай білу

Ежелгі гректердің діни сенімдері

5.2.1.1 негізгі діни ұғымдарды меңгеру (Құдай, ғибадатхана, абыз, құрбандық);
5.2.1.3-діннің ежелгі қоғамның дамуына әсерін сипаттай білу

Рим империясының гүлденуі

Патша және республикалық кезеңдегі Ежелгі Римнің саяси және әлеуметтік жүйесі

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттай білу;
5.3.1.3 ежелгі Римдегі саяси құрылым мен басқару ерекшеліктерімен танысу

Рим империясы

5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдастырылуын сипаттай білу;
5.3.2.1 мемлекеттердің ежелгі қарым-қатынастарын түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және қолдану;
5.3.2.2 жаулап алу соғыстары мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларының өзгеруін түсіндіру

Спартак көтерілісі ежелгі Римдегі құлдықты қалай сипаттайды?

5.1.2.2 ежелгі әлемдегі құлдықтың ерекшеліктерін білу;
5.3.2.3 ежелгі Римдегі Спартак көтерілісін сипаттап, оның себептерін білу

Ежелгі Рим мәдениеті

5.2.2.3 Ежелгі әлем өнерінің жетістіктерін сипаттай білу;
5.2.4.2 ғылымдардың пайда болуы мен дамуына (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) Экономикалық қызмет пен әлеуметтік өзгерістердің әсерін сипаттай білу

Рим дәуірлердің басында

Ежелгі әлемнің мәдени мұрасы

5.2.2.3 Ежелгі әлем өнерінің жетістіктерін сипаттай білу

      2) 6 сынып:

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

Рим империясының құлауы

Орта ғасырлар ұғымы және кезеңділігі

6.1.1.3 ерте, орта, Соңғы орта ғасырлардың хронологиялық шеңберін білу және оларды уақыт кестесінде белгілеу

Христиан дінінің пайда болуы кезіндегі Рим империясы.

6.2.1.1 христиан мен исламның пайда болуы және діннің ортағасырлық қоғам мемлекеттерінің дамуына әсері туралы түсіну;
6.2.2.1 әртүрлі тарихи оқиғалар арасындағы өзара байланысты орната отырып, діндердің әлемдік мәдениетке әсерін анықтай білу

Батыс Рим империясының құлауы. Халықтардың ұлы қоныс аударуы

6.1.2.1 "Халықтардың ұлы қоныс аударуының" Орта ғасырдағы мемлекеттердің дамуына әсерін көрсету;
6.3.2.1 Рим империясының ыдырауының себептерін білу және түсіну

Франк империясының құрылуы

6.1.2.1 "Халықтардың ұлы қоныс аударуының" Орта ғасырдағы халықтардың дамуына әсерін көрсету;
6.3.2.1 Рим империясының ыдырауының себептерін білу және түсіну

Византия империясы

6.3.2.2 көршілес мемлекеттермен қарым-қатынасы мысалында Византияның ішкі және сыртқы саясатын сипаттай білу

Киев Русінің құрылуы. Христиандықты қабылдау

6.2.1.1 христиан мен исламның пайда болуы және діннің ортағасырлық қоғам мемлекеттерінің дамуына әсері туралы түсінікке ие болу;
6.3.2.4 орта ғасыр кезеңіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау

Феодализм

Феодализмнің негізгі белгілері

6.4.2.1 экономикалық қатынастардың нысандарын түсіндіре отырып, шаруашылықтың феодалдық типінің ерекшеліктерін сипаттау

Феодалдық қоғамның дамуы

6.1.1.1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттай білу;
6.1.1.2 орта ғасырдағы адамдардың өмірі мен тұрмысын сипаттай білу
6.1.2.2 басқарушы және тәуелді иеліктер (феодалдар мен шаруалар) арасындағы байланысты түсіндіре білу;
6.1.2.3 орта ғасырлардағы әлеуметтік қақтығыстар туралы түсінікке ие

2-тоқсан

Феодализм

Ортағасырлық қалалардың дамуы

6.4.1.1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау;
6.2.2.5 қоғамдағы өзгерістердің өнердің дамуына әсерін анықтау (сәулет, кескіндеме)

Ислам тарихы

Исламның пайда болуы

6.2.1.1 христиан мен исламның пайда болуы және діннің ортағасырлық қоғам мемлекеттерінің дамуына әсері туралы түсіну

Ислам мәдениетінің" алтын ғасыры"

6.2.2.1 әртүрлі тарихи оқиғалар арасындағы өзара байланысты орната отырып, діндердің әлемдік мәдениетке әсерін анықтау;
6.2.3.1 Шығыс ойшылдарының ғылыми жетістіктерінің мәнін түсіндіру

Крест жорықтары

Крест жорықтарының барысы мен салдары

6.3.2.51-4 жорық мысалында крест жорықтарының себептері мен салдарын білу және түсіну, оларды оқиғалар картасында

Крест жорықтарының маңызы мен әсері

6.2.2.1әр түрлі тарихи оқиғалар арасындағы байланысты орната отырып, діндердің әлемдік мәдениетке әсерін анықтау

Моңғолдар

Моңғол империчсының қалыптасуы

6.3.2.4ортағасырлық жаулап алу кезеңіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау

Моңғол жаулап алуының мәні мен салдары

6.3.2.4ортағасырлық жаулап алу кезеңіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау

XIV ғасыр - XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам

Еуропадағы шаруа көтерілістері

6.3.2.3кейінгі орта ғасырдағы антифеодальды көтерілістердің себептері мен салдарын анықтаңыз

3-тоқсан

XIV ғасыр - XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам

Еуропадағы феодалдық соғыстардағы Жанна д Арк және жүз жылдық соғыстағы Францияның жеңісі

6.3.1.1 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін және феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасындағы байланысты білу


Еуропада орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы

6.3.1.1феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін және феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасындағы байланысты білу

Батыс пен Шығыстағы Абсолютизм

Феодалдық мемлекеттердің даму кезеңдері

6.3.1.1 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін және феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасындағы байланысты білу;
6.3.1.2 батыс және Шығыс елдеріндегі монархия формаларын ажырата білу (сословиелік-өкілдік және абсолюттік);
6.3.1.4 басқару формасын сипаттау үшін "парламент", "жалпы Штаттар", "сейм", "Кортес", "Бояр Дума" ұғымдарын түсіндіре білу

Франция мен Англияда абсолютизмнің дамуы

6.3.1.2 Батыс және Шығыс елдеріндегі монархия формаларын ажырата білу (сословиелік-өкілдік және абсолюттік);
6.3.1.3-саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі елдер билеушілерінің қызметін салыстыру

Ресейдегі абсолютизмнің дамуы

6.3.1.2 Батыс және Шығыс елдеріндегі монархия формаларын ажырата білу (сословиелік-өкілдік және абсолюттік);
6.3.1.3 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі елдер билеушілерінің қызметін салыстыру

Жапония мен Қытайдағы монархияның ерекшеліктері

6.3.1.2 Батыс және Шығыс елдеріндегі монархия формаларын ажырата білу (сословиелік-өкілдік және абсолюттік);
6.3.1.3 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі елдер билеушілерінің қызметін салыстыру

Осман империясындағы монархияның ерекшеліктері

6.3.1.2 Батыс және Шығыс елдеріндегі монархия формаларын ажырата білу (сословиелік-өкілдік және абсолюттік);
6.3.1.3 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі елдер билеушілерінің қызметін салыстыру

Сауда, қолөнер және әлемді игеру

Ұлы Жібек жолы

6.4.1.2орта ғасырдағы халықаралық сауда мен саяхаттың рөлін түсіндіре білу

Ұлы Географиялық Ашылулар

6.4.1.2 орта ғасырдағы халықаралық сауда мен саяхаттың рөлін түсіндіру;
6.2.4.3 XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыттарын картада белгілей отырып, Ұлы географиялық ашылулардың әлем туралы түсініктерге әсерін анықтау

XV ғасырдағы американдық халықтар. Алғашқы отарлық жаулап алулар

6.2.4.3 XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыттарын картада белгілей отырып, Ұлы географиялық ашылулардың әлем туралы түсініктерге әсерін анықтау;
6.3.2.6 "отарлау, колония, метрополия" ұғымын түсіндіре білу (Испания мен Португалияны жаулап алу мысалында)

4-тоқсан

Қайта Өрлеу Дәуірі

Қайта Өрлеу Дәуірі

6.2.2.2 ежелгі мәдениетпен (бейнелеу өнері, мүсін) өзара байланыс орната отырып, қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін сипаттау;
6.2.2.3 гуманистер идеяларының ортағасырлық мәдениеттің дамуына әсерін сипаттау

Гуманистік идеялардың ортағасырлық мәдениеттің дамуына әсері

6.2.3.2 гуманистер идеяларының ортағасырлық мәдениеттің дамуына әсерін анықтау

Шығыстағы мәдениеттің дамуы

6.2.2.4Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау

Ғылыми революция

Орта ғасырдағы ғылымның дамуы

6.2.4.2 жаратылыстану ғылымдарының дамуы үшін кейінгі орта ғасырлар кезеңіндегі ғаламның құрылымы туралы ғылыми жаңалықтардың маңызын анықтау;
6.2.4.1 өзгерістер мен сабақтастықты белгілей отырып, адам және қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың мәнін білу

Реформалау

Еуропадағы Реформацияның себептері

6.2.1.2 "гуманизм", "реформация", "протестантизм", "лютеранизм", "кальвинизм" ұғымдары нені білдіретінін түсіну;
6.2.1.3 адамның дүниетанымындағы және қоғамдық өмірдегі діннің рөлінің өзгеру себептерін білу

Реформацияның мәні мен нәтижелері

6.2.1.2 "гуманизм", "реформация", "протестантизм", "лютеранизм", "кальвинизм" ұғымдары нені білдіретінін түсіну;
6.2.1.3 адамның дүниетанымындағы және қоғамдық өмірдегі діннің рөлінің өзгеру себептерін білу

      3) 7 сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/ Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

Өнеркәсіптік революция және оның әлемдегі өзгерістерге әсері

"Жаңа уақыт" кезеңі және оның ерекшеліктері

7.3.1.1 жаңа уақыттың хронологиялық шеңберін, кезеңділікті білу және оларды уақыт кестесіне белгілей білу

Ағылшын буржуазиялық революциясы. Периодизация және себептері

7.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық төңкерістердің себептерін білу;
7.1.1.1 қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы/пролетариат" ұғымдарын қолдана отырып, түсіндіре білу;
7.1.2.1 қоғамдық қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау

Ағылшын буржуазиялық революциясы. Мәні мен нәтижелері

7.3.2.1 знать причины буржуазных революций в Западной Европе и Северной Америке;
7.1.1.1уметь объяснять понятия "капитал", "буржуазия", "рабочий класс/пролетариат", используя их для объяснения социальной структуры общества;
7.1.2.1определять роль буржуазии в системе общественных отношений

Өнеркәсіптік төңкеріс

7.1.1.2 мануфактуралардың, фабрикалардың пайда болуы мен жалдамалы жұмысшылар класының қалыптасуы арасында байланыс орната білу;
7.4.1.1 Еуропада (мануфактура, фабрика) феодалдық шаруашылықтан капиталистік шаруашылыққа көшу процесі қалай жүріп жатқанын білу;
7.4.1.2 Англияның жетекші әлемдік держава ретінде қалыптасуындағы өнеркәсіптік төңкерістің рөлі қандай екенін білу

Индустриялық қоғамның әлеуметтік құрылымы

7.1.1.1 қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы/пролетариат" ұғымдарын қолдана отырып, түсіндіре білу;
7.1.2.1 қоғамдық қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау

XVIII ғасырдағы Үндістан мен Ұлыбритания

Еуропалықтардың отарлауындағы Үндістан

7.1.1.3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін білу;
7.3.2.5 Еуропалық отарлық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына әсері туралы түсінікке ие болу;
7.4.1.4 "экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын пайдалана отырып, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіре білу

Еуропа елдерінің Шығысты отарлау саясаты

7.1.1.3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін білу;
7.3.2.5 Еуропалық отарлық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына әсері туралы түсінікке ие болу;
7.4.1.4 "экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын пайдалана отырып, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіре білу

Ағарту идеяларын тарату

Ағарту идеяларын тарату

7.2.3.2 ағарту дәуірі идеяларының қоғамдық дамуға әсері туралы түсінікке ие болу;
7.2.1.2 Шығыс пен Батыста діннің қоғам өміріндегі міндеттерін анықтау;
7.2.4.1 жаңа уақыттың ғылыми жаңалықтары қоғамды қалай өзгерткені туралы түсінікке ие болу

2-тоқсан

Ағарту идеяларын тарату

Еуропа елдеріндегі ағарту дәуірі

7.2.1.1 қоғамда діннің рөлін шектеуге байланысты адамдардың өміріндегі өзгерістерді анықтау;
7.2.3.2 ағарту дәуірі идеяларының қоғамдық дамуға әсері туралы түсіну;
7.2.2.1 тарихи оқиғаларды сипаттау үшін өнер туындыларын пайдалану

Солтүстік Американың әлеуметтік-экономикалық дамуы

7.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық төңкерістердің себептерін білу;
7.2.3.2 ағарту дәуірі идеяларының қоғамдық дамуға әсері білу

Тәуелсіздік үшін күрес

7.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық төңкерістердің себептерін білу;
7.3.1.2 республикалық басқару құрылымының басты ерекшеліктерін білу

АҚШ-тың қалыптасуы

7.3.1.2 республикалық басқару құрылымының басты ерекшеліктерін білу
7.4.1.3 АҚШ-тағы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтау

Француз революциясы

Француз буржуазиялық революциясы. Революцияның себептері мен басталуы

7.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық төңкерістердің себептерін білу;
7.1.1.1 қоғамның әлеуметтік құрылымын толық түсіндіру үшін "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы/пролетариат" ұғымдарын түсіндіре білу;
7.3.1.4 басқару формасын сипаттау үшін "Парламент", "жалпы Штаттар", "сейм", "кортес", "Бояр Думасы" ұғымдарын түсіндіре білу

Француз революциясының негізгі кезеңдері

7.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық төңкерістердің себептерін білу;
7.1.1.1 қоғамның әлеуметтік құрылымын толық түсіндіру үшін "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы/пролетариат" ұғымдарын түсіндіре білу

Француз революциясының мәні

7.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық төңкерістердің себептерін білу
7.3.1.2 республикалық басқару құрылымының басты ерекшеліктерін білу

Наполеон империясы және жаулап алу соғыстары

7.3.2.4 басқыншылық соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне әсерін көрсету (Наполеон I жорықтары мысалында);
7.2.3.2 ағарту дәуірі идеяларының қоғамдық дамуға әсерін түсіну

3-тоқсан

XIX ғасырдағы империялар және олардың бәсекелестігі.

I Петр кезінде Ресей империясының құрылуы

7.3.2.2 халықаралық қатынастар сипатындағы өзгерістерді қадағалау;
7.4.2.1 әр түрлі елдерде қоғам дамуының капиталистік сатысына көшу процесінің ерекшеліктерін білу;
7.1.2.4 Ресей билеушілерінің мысалында тұлғаның тарихтағы рөлінің маңыздылығын түсіну

Сарай төңкерістерінің дәуірі және Екатерина II-нің билігі

7.1.2.4 Ресей билеушілерінің мысалында тұлғаның тарихтағы рөлінің маңыздылығын түсіну;
7.4.2.1 әр түрлі елдерде қоғам дамуының капиталистік сатысына көшу процесінің ерекшеліктерін білу

Иранның дамуы. Ирандағы ағылшын-орыс бәсекелестігі

7.3.2.2 халықаралық қатынастар сипатындағы өзгерістерді сипаттау;
7.3.2.4 басқыншылық соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне әсерін түсіну (Наполеон I жорықтары мысалында)

Осман империясындағы дағдарыстың күшеюі және Танзимат реформасы

7.3.2.2халықаралық қатынастар сипатындағы өзгерістерді сипаттау

Қырым соғысының себептері мен салдары

7.3.2.2халықаралық қатынастар сипатындағы өзгерістерді сипаттау;
7.3.2.4 басқыншылық соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне әсерін түсіну (Наполеон I жорықтары мысалында)

XIX ғасырдағы Қытай және еуропалық державалар

Қытайдың дамуы. "Жабық есік" саясаты.

7.3.2.5 Еуропалық отарлық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына әсерін түсіну;
7.1.1.3-Еуропалық державалардың отарлық экспансиясы кезеңінде Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін анықтау

Қытай және Апиын соғысы

7.3.2.5-Еуропалық отарлық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына әсерін түсіну;
7.4.1.4 "экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын пайдалана отырып, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру;
7.1.1.3 Еуропалық державалардың отарлық экспансиясы кезеңіндегі Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін анықтау

ХІХ ғасырдағы Еуропаға революциялық идеялардың әсері

1848-1849 жылдардағы Еуропадағы төңкерістер

7.3.2.1 Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы буржуазиялық төңкерістердің себептерін білу;
7.1.2.1 қоғамдық қатынастар жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау;
7.3.2.6 "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын түсіндіре білу

Германияның бірігуі

7.3.1.5 әртүрлі елдердің тарихи оқиғаларын сол уақыт кезеңінде салыстыра отырып, ұлттық мемлекеттердің (Италия, Германия) қалыптасуының маңызын анықтау;
7.3.2.6 "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын түсіндіре білу"

Италияның бірігуі

7.3.1.5 әртүрлі елдердің тарихи оқиғаларын сол уақыт кезеңінде салыстыра отырып, ұлттық мемлекеттердің (Италия, Германия) қалыптасуының маңызын анықтау;
7.3.2.6 "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын түсіндіре білу"

4-тоқсан

XIX ғасырдағы Ресейдің қоғамдық-саяси ойдың дамуы

XIX ғасырдағы Ресейдің дамуы. Ресей автократиясының дағдарысы

7.2.3.1 Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың пайда болу себептері (халықшылдық, либерализм);
7.1.2.5 тарихи оқиғаны түсіндіру үшін" крепостное право"," декабристер"," халықшылдар"," жеке террор"," пролетариат диктатурасы" ұғымдарын пайдалану

Декабристердің көтерілісі

7.2.3.1 Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың пайда болу себептері (халықшылдық, либерализм);;
7.1.2.5 тарихи оқиғаны түсіндіру үшін" крепостное право"," декабристер"," халықшылдар"," жеке террор"," пролетариат диктатурасы" ұғымдарын пайдалану

ХІХ ғасырдағы Үндістан мен Үндіқытайдағы Еуропалық үстемдік

ХІХ ғасырдың басындағы Үндістанның дамуы

7.3.2.5 Еуропалық отарлық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына әсерін түсіну;
7.1.1.3 Еуропалық державалардың отарлық экспансиясы кезеңіндегі Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін анықтау

Әлемнің отарлық бөлінуінің аяқталуы.

7.3.2.5 Еуропалық отарлық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына әсерін түсіну;
7.3.2.3 отарлық экспансияның салдарын талдай отырып, XIX ғасырдағы әлемнің саяси картасындағы негізгі өзгерістерді анықтай білу

Америка Құрама Штаттарының күшеюі

XIX ғасырдағы АҚШ-тың әлеуметтік-экономикалық дамуы. АҚШ-тағы азамат соғысының себептері мен салдары

7.4.1.3 АҚШ-тағы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтай білу;
7.4.2.1 әр түрлі елдерде қоғам дамуының өнеркәсіптік сатысына көшу процесінің ерекшеліктерін анықтау;
7.3.1.3 АҚШ-тың батыс бағыттағы экспансия саясатын сипаттау

АҚШ-тағы азамат соғысының себептері мен салдары

7.4.1.3 АҚШ-тағы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтай білу;
7.4.2.1 әр түрлі елдерде қоғам дамуының өнеркәсіптік сатысына көшу процесінің ерекшеліктерін анықтау;
7.3.1.3 АҚШ-тың батыс бағыттағы экспансия саясатын сипаттау.
7.1.1.4 трансатлантикалық құлдықтың ерекшеліктерін анықтау

XIX ғасырдағы Жапонияның дамуы және еуропа елдеріне "Жапонияның ашылуы"

7.3.2.5 Еуропалық отарлық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына әсерін түсіну;
7.4.2.2 қоғам дамуының индустрияға дейінгі және индустриялық кезеңдері арасындағы айырмашылықтарды анықтай білу

      4) 8 сынып:

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

Суретшілер мен жазушылардың көзімен: XIX ғасырдағы өзгерістерге шолу

XIX ғасырдағы өнер және оның бағыттары

8.2.2.2 өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін анықтай білу (неоклассицизм, романтизм, импрессионизм, реализм);
8.2.2.1 әртүрлі тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін өнер туындыларын пайдалана білу

ХІХ ғасырдағы әдебиеттің дамуы

8.2.2.1 әртүрлі тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін өнер туындыларын пайдалана білу;
8.1.2.2 тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын қолдана білу

Ғылыми ойдың дамуы

XIX ғасырдағы ғылымның дамуы және ғылыми жаңалықтар

8.2.4.1 өзгерістер мен сабақтастықты белгілей отырып, адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңызын түсіну;
8.2.1.1 қоғамдағы діннің рөлін шектеуге байланысты адамдардың өміріндегі өзгерістерді анықтау

Шығыс елдерінде мәдениет пен ғылымның дамуы

8.2.2.1 әртүрлі тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін өнер туындыларын пайдалана білу;
8.2.4.1 өзгерістер мен сабақтастықты белгілей отырып, адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңызын түсіну

ХХ ғасырдың басындағы әлем

"Жаңа заман" тарихының кезеңі және оның ерекшеліктері

8.3.1.1 жаңа заманның хронологиялық шеңберін, кезеңділігін білу және оларды уақыт кестесінде белгілей білу

XX ғасырдың басындағы әлем

8.3.2.5ХХ ғасырдың басында әлемнің аумақтық бөлінуі мен елдердің саяси құрылымын білу

ХХ ғасырдың басындағы ғылыми-техникалық прогресс

8.2.4.2 тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын жинақтай отырып, ғылымның әлем елдерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін түсіну;
8.4.1.1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейерлік өндіріс, стандарттау) елдердің шаруашылық жүйесін дамытудағы рөлін түсіну;
8.4.1.2 индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "жаңғырту" ұғымын пайдалана білу

ХХ ғасырдың басындағы өнер мен мәдениеттің дамуы

8.2.2.3 XIX ғасыр - ХХ ғасырдың басындағы өнеріндегі негізгі ағымдарды сипаттау (модернизм, символизм, реализм, авангардизм);
8.2.2.4 ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы қоғамның рухани дамуына бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) әсерін талдау

2-тоқсан

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен басталуы

8.3.2.1Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы мен себептерін білу

Бірінші дүниежүзілік соғыстың негізгі шайқастары мен нәтижелері

8.2.4.3әскери ғылым мен техниканың, әскери стратегияның рөлін түсіну, Бірінші дүниежүзілік соғыстың негізгі шайқастарының барысы мен нәтижелерін білу

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлем

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлемдік құрылым

8.3.2.2 әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді сипаттай отырып, империялардың (Австро-Венгрия, Ресей, Осман империясы) ыдырауының себептерін білу және түсіну

Версаль-Вашингтон жүйесі

8.3.2.4Ұлттар Лигасы мен Версаль-Вашингтон келісім-шарттар жүйесінің қызметін сипаттаңыз

Ресейдегі 1917 жылғы революция

Ресейдегі революциялық қозғалыс

8.3.1.2қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм және консерватизм, марксизм және әлеуметтік демократия) қоғам өміріне әсері қандай болғанын түсіну

Ресейдегі Ақпан және Қазан төңкерістері

8.1.1.1Ақпан және Қазан төңкерістері Ресейдің одан әрі дамуын және қоғамның әлеуметтік құрылымынның өзгерткенін түсіну

Ресейдегі Азаматтық соғыс және оның нәтижелері. "Әскери коммунизм" саясаты

8.1.1.1Ақпан және Қазан төңкерістері Ресейдің одан әрі дамуын және қоғамның әлеуметтік құрылымынның өзгерткенін түсіну

1917-1924 жылдардағы Ресейдегі ҰЭП

8.1.1.1Ақпан және Қазан төңкерістері Ресейдің одан әрі дамуын және қоғамның әлеуметтік құрылымынның өзгерткенін түсіну
8.2.1.2мемлекет пен діннің қарым-қатынасын сипаттау, тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін анықтау және салыстыру

3-тоқсан

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдері

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Түркияның дамуы

8.2.1.2мемлекет пен діннің қарым-қатынасын сипаттау, тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін анықтау және салыстыру

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Қытайдың дамуы

8.3.1.2қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм және консерватизм, марксизм және әлеуметтік демократия) қоғам өміріне әсері қандай болғанын түсіну

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдерінің дамуы

8.3.1.2қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм және консерватизм, марксизм және әлеуметтік демократия) қоғам өміріне әсері қандай болғанын түсіну

Ұлы Күйзелістің себептері мен салдары

Әлемдік экономикалық дағдарыс және оның салдары

8.4.1.2 индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "жаңғырту" ұғымын пайдалана білу;
8.4.1.1-техникалық революция жетістіктерінің (конвейерлік өндіріс, стандарттау) елдердің шаруашылық жүйесін дамытуға әсері қандай екенін түсіну

"Ұлы Күйзеліс" жылдары және АҚШ-тың дамуы

8.4.1.3 "бағалы қағаздар нарығы", "акция", "алыпсатарлық", "қор биржасы", "кредит", "банкроттық", "инфляция" ұғымдарын түсіне және түсіндіре білу;
8.4.1.4 индустриялық қоғам қайшылықтарының өршу себептерін (өндіріс пен тұтыну арасындағы теңгерімсіздік) білу

Ф.д. Рузвельттің" Жаңа курс". Әскери кезеңдегі АҚШ-тың сыртқы саясаты

8.2.3.2 кейнсианизмнің әлем елдерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін түсіну;
8.4.1.5 1930 жылдардағы құрылымдық экономикалық дағдарыс нәтижесінде АҚШ пен Жапония экономикасындағы өзгерістердің себептерін білу;
8.3.1.4 әлемдік экономикалық дағдарыстан шығудың әртүрлі жолдарын (АҚШ, Франция, Германия) фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып түсіндіру

Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі дамуы

8.2.3.2 кейнсианизмнің әлем елдерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін түсіну;
8.3.1.4 әлемдік экономикалық дағдарыстан шығудың әртүрлі жолдарын (АҚШ, Франция, Германия) фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып түсіндіру

Әлемдік экономикалық дағдарыс және оның Ұлыбританиядағы салдары

8.3.1.4 әлемдік экономикалық дағдарыстан шығудың әртүрлі жолдарын (АҚШ, Франция, Германия) фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып түсіндіру;
8.4.1.4 индустриялық қоғам қайшылықтарының өршу себептерін (өндіріс пен тұтыну арасындағы теңгерімсіздік) білу

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Францияның дамуы

8.2.3.2 кейнсианизмнің әлем елдерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін түсіну;
8.3.1.3 әлемдік экономикалық дағдарыстан шығудың әртүрлі жолдарын (АҚШ, Франция, Германия) фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып түсіндіру

Әлемдік экономикалық дағдарыс және оның Франциядағы салдары

8.3.1.3 әлемдік экономикалық дағдарыстан шығудың әртүрлі жолдарын (АҚШ, Франция, Германия) фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып түсіндіру;
8.4.1.4 индустриялық қоғам қайшылықтарының өршу себептерін (өндіріс пен тұтыну арасындағы тепе-теңсіздік) білу;

4-тоқсан

Шығыстағы тоталитарлық режимдер

КСРО-ның құрылуы және И.В.Сталин

8.1.1.2 социалистік қоғамның дамуына байланысты әлеуметтік топтардың (жұмысшы табының, шаруалардың, интеллигенцияның) мәртебесінің өзгергеруі;
8.3.1.3 тоталитаризмнің қалыптасуы мен дамуының алғышарттарын білу

Индустрияландыру. КСРО-дағы ұжымдастыру. Қоғамдағы әлеуметтік өзгерістер

8.1.1.2 социалистік қоғамның дамуына байланысты әлеуметтік топтардың (жұмысшы табының, шаруалардың, интеллигенцияның) мәртебесінің қалай өзгергенін білу;
8.4.2.1 XX ғасырдың бірінші жартысындағы капитализм мен социализмнің экономикалық жүйелерін "жоспарлы экономика", "нарықтық экономика" ұғымдарын пайдалана отырып салыстыру

1937-1938 жылдардағы жаппай саяси қуғын-сүргін. ХХ ғасырдың 30-шы жылдарының аяғындағы Кеңес Үкіметінің сыртқы саясаты

8.3.1.3. тоталитаризмнің қалыптасуы мен дамуының алғышарттарын білу;
8.1.2.1 реакциялық идеологиялардың таралуының қоғамның әлеуметтік өмірінің өзгеруіне (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, нацизм) әсері қандай болғанын түсіну

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапонияның дамуы

8.1.2.1 реакциялық идеологиялардың таралуының қоғамның әлеуметтік өмірінің өзгеруіне (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, нацизм) әсері қандай болғанын түсіну;
8.3.1.3 тоталитаризмнің қалыптасуы мен дамуының алғышарттарын білу;
8.4.1.5 1930 жылдардағы құрылымдық экономикалық дағдарыс салдарынан АҚШ пен Жапония экономикасындағы өзгерістердің себептері

Тоталитарлық режимдегі Батыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Германияның дамуы. Веймар республикасы

8.1.2.1 реакциялық идеологиялардың таралуының қоғамның әлеуметтік өмірінің өзгеруіне (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, нацизм) әсері қандай болғанын түсіну;
8.3.1.3 тоталитаризмнің қалыптасуы мен дамуының алғышарттарын білу

Германияда фашистердің билікке келуі

8.1.2.1 реакциялық идеологиялардың таралуының қоғамның әлеуметтік өмірінің өзгеруіне (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, нацизм) әсері қандай болғанын түсіну;
8.3.1.3 тоталитаризмнің қалыптасуы мен дамуының алғышарттарын білу

Италия мен Испаниядағы фашистердің билікке келуі

8.1.2.1 реакциялық идеологиялардың таралуының қоғамның әлеуметтік өмірінің өзгеруіне (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, нацизм) әсері қандай болғанын түсіну;
8.3.1.2 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм және консерватизм, марксизм және әлеуметтік-демократия) қоғам өміріне әсері қандай болғанын түсіну

      5) 9-сынып:

      5-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Дін және мәдениет

ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы діннің әлемдегі таралуы

9.2.1.1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін анықтау және салыстыра отырып,мемлекет пен діннің өзара қарым-қатынасын сипаттай білу;
9.2.1."зайырлылық","ар-ождан бостандығы","зайырлы мемлекет","мемлекеттік дін ұғымдарын түсіндіре білу

ХХ ғасырдың басында әлемде ғылым мен техниканың дамуы

9.2.4.2 XX ғасырдың бірінші жартысындағы елдердің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы Ғылым мен ғылыми жаңалықтардың рөлін бағалау.

ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы мәдениет пен өнердің әлемде дамуы

9.2.2.2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуын түсіну;
9.2.3.1 "позитивизм", "прагматизм", "реализм" ұғымдарын тарихи дәуірді сипаттау үшін пайдалану

Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен салдары

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі халықаралық қатынастар

9.4.1.4 Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында әлемнің дамыған елдері арасындағы қайшылықтардың өршу себептерін білу

Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен басталуы

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипатын және салдарын білу

Ұлы Отан соғысының басталуы

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипатын және салдарын білу;
9.1.2.2 Ұлы Отан соғысы жылдарындағы халықтың өміріндегі қиындықтарды сипаттай білу;
9.1.2.3 "отандық, кеңес халқы, Кеңес Армиясы, оккупация, блокада" ұғымдарының анықтамаларын білу

Екінші дүниежүзілік және Ұлы Отан соғысы жылдарындағы негізгі шайқастар

9.2.4.1 әскери ғылым мен техниканың, әскери стратегияның, әлемдік соғыстардағы рөлін білу және түсіну;
9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипатын және салдарын білу

Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы негізгі нәтижелер мен сабақтар

9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

2-тоқсан

Деколонизация процесінің жаңа кезеңі

Соғыстан кейінгі Дүниежүзілік отарлық жүйенің ыдырауы

9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу
9.1.1.3 әлемдік отарлық жүйенің ыдырауы кезеңінде Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін анықтау.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдерінің дамуы

9.2.1.1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін анықтау және салыстыра отырып, мемлекет пен діннің өзара қарым-қатынасын сипаттай білу;
9.1.1.3 әлемдік отарлық жүйенің ыдырауы кезеңінде Азия (Қытай, Үндістан, Жапония) және Африка елдерінің әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін анықтау

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Африка елдерінің дамуы

9.1.1.3 әлемдік отарлық жүйенің ыдырауы кезеңінде Азия елдерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымының ерекшеліктерін анықтау;
9.3.2.1 отарлық жүйенің ыдырауының себептері мен салдарын білу және түсіну

Соғыстан кейінгі араб елдерінің дамуы

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу;
9.3.2.1 отарлық жүйенің ыдырауының себептері мен салдарын білу және түсіну

ХХ ғасырдың 2-жартысындағы әлемнің саяси картасы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлем елдерінің дамуы. Әлемнің саяси картасындағы өзгерістер

9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу;
9.3.2.6 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді қорытындылау және бағалау;
9.3.2.1 отарлық жүйенің ыдырауының себептері мен салдарын білу және түсіну

Соғыстан кейінгі Ұлыбританияның дамуы

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

Соғыстан кейінгі Францияның дамуы

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

Соғыстан кейінгі АҚШ-тың дамуы

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

3-тоқсан

ХХ ғасырдың 2-жартысындағы әлемнің саяси картасы

Соғыстан кейінгі Германияның дамуы

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

Соғыстан кейінгі социалистік лагерь елдерінің дамуы

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

Соғыстан кейінгі КСРО-ның дамуы

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапонияның дамуы.

9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.4 Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелерін және олардың соғыстан кейінгі тұрмыс-тіршілікке әсерін білу

Халықаралық ұйымдардың құрылуы

НюрнбергТрибуналы

9.3.2.5 нацистік қылмыскерлерге қатысты халықаралық әскери соттың қызметі мен нәтижелерін білу

КСРО мен АҚШ арасындағы "қырғи қабақ соғысы"

9.3.2.2 "қырғи қабақ соғыс" әлемде қандай тарихи оқиғалар әкелгенін білу;
9.3.2.7 тарихи фактілер мен карталарға сүйене отырып, НАТО мен ІІО әскери-саяси блоктарының қарама-қайшылығы неде екенін білу;
9.3.2.6 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді қорытындылау және бағалау

Социалистік және капиталистік жүйелердің құрылуы.

9.3.2.2 "қырғи қабақ соғыс" әлемге қандай тарихи оқиғалар әкелгенін білу;
9.3.2.7 тарихи фактілер мен карталарға сүйене отырып, НАТО мен ІІО әскери-саяси блоктарының қарама-қайшылығы неде екенін білу;
9.3.2.6 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді қорытындылау және бағалау;
9.1.2.1 батыс және шығыс елдеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
9.3.2.7 тарихи фактілер мен карталарға сүйене отырып, НАТО мен ІІО әскери-саяси блоктарының қарама-қайшылығы неде екенін білу;
9.3.2.6 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді қорытындылау және бағалау;
9.1.2.1 батыс және шығыс елдеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау

НАТО және ІІО-ның құрылуы

9.3.2.7 тарихи фактілер мен карталарға сүйене отырып, НАТО мен ІІО әскери-саяси блоктарының қарама-қайшылығы неде екенін білу;
9.3.2.6 ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді қорытындылау және бағалау

БҰҰ білімі және оның бейбітшілікті сақтаудағы рөлі

9.2.3.2 қазіргі заманғы халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне адам құқықтарын қорғау идеяларының әсерін бағалау;
9.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші елдеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, Еуропарламент, Гаагадағы Халықаралық сот)

БҰҰ сотының функциялары

9.2.3.2 қазіргі заманғы халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне адам құқықтарын қорғау идеяларының әсерін бағалау;
9.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші елдеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, Еуропарламент, Гаагадағы Халықаралық сот)

4-тоқсан

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемдік экономиканың дамуы

XX ғасырдың екінші жартысындағы "игілік мемлекеттеріндегі" экономикалық дағдарыс

9.3.1.1 1960 - 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін" әл-ауқат жағдайы " ұғымын түсіндіре білу;
9.4.1.1 ХХ ғасырдың 70-жылдарындағы дағдарыстың себептері мен салдарын білу;
9.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "жұмыссыздық", "тоқырау" ұғымдарын түсіну және пайдалану"

50-60 жылдардағы ФҚА дамуы. "Неміс экономикалық кереметі". Эрхард Реформалары

9.3.1.1 1960 - 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін"әл-ауқат жағдайы" ұғымын түсіндіре білу;
9.4.1.1 ХХ ғасырдың 70-жылдарындағы дағдарыстың себептері мен салдарын білу;
9.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "жұмыссыздық", "тоқырау" ұғымдарын түсіну және пайдалану"

ХХ ғасырдың 60-80 жылдарындағы АҚШ –тың дамуы. АҚШ саяси жүйесі

9.3.1.1 1960 - 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін"әл-ауқат жағдайы" ұғымын түсіндіре білу;
9.4.1.1 ХХ ғасырдың 70-жылдарындағы дағдарыстың себептері мен салдарын білу;
9.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "жұмыссыздық", "тоқырау" ұғымдарын түсіну және пайдалану"

ХХ ғасырдың 70-80 жылдарындағы Англияның дамуы. Басқарма М. Тэтчер

9.3.1.1 1960 - 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін"әл-ауқат жағдайы" ұғымын түсіндіре білу;
9.4.1.1 ХХ ғасырдың 70-жылдарындағы дағдарыстың себептері мен салдарын білу;
9.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "жұмыссыздық", "тоқырау" ұғымдарын түсіну және пайдалану"

Францияның 70-80 жылдардағы дамуы. Бесінші республика. Артық өндіріс дағдарысы

9.3.1.1 1960 - 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін"әл-ауқат жағдайы" ұғымын түсіндіре білу;
9.4.1.1 ХХ ғасырдың 70-жылдарындағы дағдарыстың себептері мен салдарын білу;
9.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "жұмыссыздық", "тоқырау" ұғымдарын түсіну және пайдалану"

"Жылымық"жылдарындағы КСРО-ның дамуы. Ғарышты игеру. Тың игеру

9.1.1.2 КСРО дағдарысының себептері мен әлеуметтік салдарын білу.
9.1.1.1 "жеке тұлғаға табыну", "жылымық", "тың", "ғарыш", "командалық-әкімшілік жүйе" ұғымдарын түсіну және пайдалана білу"

Тоқырау жылдарында КСРО-ның дамуы

9.1.1.2 КСРО-дағы дағдарыстың себептері мен әлеуметтік салдарын білу.
9.4.1.2 - "инфляция", "дағдарыс", "жұмыссыздық", "тоқырау" ұғымдарын түсіну және пайдалану"

      6) 10-сынып:

      6-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

ХХ ғасырдың аяғы - XIX ғасырдың басындағы әлемдік экономиканың дамуы. Азия Елдері.

Неліктен "Азиялық серпіліс" мүмкін болды?

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.1 Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды атау
10.3.1.1 соңғы уақыттағы әлем елдеріндегі басқару ерекшеліктерін атаңыз

ХХ ғасырдың аяғы-XIX ғасырдың басындағы Жапонияның дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.2 Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды атау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

XIX ғасырдың басы - ХХ ғасырдың аяғындағы Қытайдың дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндуру;
10.4.1.2 Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

Сингапур, Гонконг, Тайвань, Малайзия сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің "экономикалық кереметі "

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндуру;
10.4.1.2 Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

XIX ғасырдың басы - ХХ ғасырдың аяғындағы Үндістанның дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.2 Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

XIX ғасырдың басы - ХХ ғасырдың аяғындағы Оңтүстік Кореяның дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.2 Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

XIX ғасырдың басы - ХХ ғасырдың аяғындағы Парсы шығанағы елдерінің дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін білу;
10.4.1.3 Парсы шығанағы елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау

Азия елдерінің әлемдік экономикадағы рөлі

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.1 Азия елдерінің жедел экономикалық өсуіне ықпал еткен негізгі факторларды анықтау

2-тоқсан

XIX ғасырдың басы - ХХ ғасырдың аяғыдағы әлемдік экономиканың дамуы. Еуропа және АҚШ елдері

Қайта құру кезеңіндегі КСРО-ның дамуы. КСРО-ның ыдырауы

10.4.1.4. себеп-салдар байланыстарын талдай отырып, социалистік экономикалық жүйенің дамуындағы қайшылықтарды анықтау;
10.3.2.2 "қайта құру", "жариялылық", "барқыт төңкерістер", "путч" ұғымдарын түсіну және қолдану;
10.3.2.1 "қырғи қабақ" соғыс аяқталғаннан кейін әлемдегі интеграциялық және ыдырау процестерін бөліп көрсету;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

КСРО ыдырағаннан кейін ТМД және Балтық елдерінің құрылуы мен дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін білу;
10.1.1.1 социалистік даму жолынан бас тартуға байланысты әлеуметтік құрылымның өзгеруін анықтау
10.3.1.1 қазіргі заманғы әлем елдеріндегі мемлекеттік құрылымның ерекшеліктерін білу

ХХ ғасырдың 90-шы жылдары және қазіргі кезеңдегі Ресейдің дамуы

10.3.2.1 қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейін әлемдегі интеграциялық және ыдырау процестерін бөліп көрсету;
10.4.2.1 түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндуру

ХХ ғасырдың 90-жылдарындағы Германияның бірігуі. Біріккен Германияның дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.5 XX ғасырдың аяғы - XXI ғасырдың басындағы Еуропа мен АҚШ елдерінің экономикалық өсуіне ықпал еткен факторларды анықтау.
10.3.2.3 "Қырғи қабақ" соғыс аяқталғаннан кейін әлемдегі интеграция және ыдырау процестерін бөліп көрсету

ЕО қалыптасуы және дамуы. Қазіргі кезеңдегі артықшылықтары мен қкемшіліктері

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.5 XX ғасырдың аяғы - XXI ғасырдың басындағы Еуропа мен АҚШ елдерінің экономикалық өсуіне ықпал еткен факторларды анықтау.

ХХ ғасырдың аяғынан XXI ғасырға дейін АҚШ пен Қанаданың дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.5 XX ғасырдың аяғы - XXI ғасырдың басындағы Еуропа мен АҚШ елдерінің экономикалық өсуіне ықпал еткен факторларды анықтау.

Социалистік лагерьдің құлдырауына дейін және одан кейінгі Еуропа елдерінің дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіедіру;
10.1.2.1 Батыс және Шығыс елдеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
10.1.1.1 социалистік даму жолынан бас тартуға байланысты әлеуметтік құрылымның өзгеруін анықтау

Скандинавия елдерінің дамуы

10.4.2.1 әр түрлі мемлекеттердің экономикалық жүйелерінің тиімділігін түсіндіру;
10.4.1.5 XX ғасырдың аяғы - XXI ғасырдың басында Еуропа мен АҚШ елдерінің экономикалық өсуіне ықпал еткен факторларды анықтау.
10.3.1.1 қазіргі заманғы әлем елдеріндегі мемлекеттік құрылымның ерекшеліктерін білу

3-тоқсан

Биполярлық әлем

"Қырғи қабақ" соғыс аяқталғаннан кейін әлем қауіпсіз бола ма?

10.3.2.1 қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді бөліп көрсету;
10.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау

Неліктен әлеуметтік даму деңгейі әртүрлі?

10.1.2.1 Батыс және Шығыс елдеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
10.1.2.2 Әлемнің жетекші және дамушы елдеріндегі халықтың өмір сүру деңгейін анықтау

Африка елдерінің дамуы. Қазіргі кезеңдегі Үшінші әлем елдері.

10.1.2.2 әлемнің жетекші және дамушы елдері адамдарының өмір сүру деңгейіне әсер ететін факторларды анықтау

Жаңа ғасырдың басындағы Араб елдері. "Араб көктемінің" себептері мен салдары

10.3.2.5 жергілікті жанжалдардың себептері мен салдарын қорытындылау;
10.3.2.6 халықаралық қақтығыстарды реттеудегі БҰҰ қызметін бағалау

БҰҰ Таяу Шығыс дағдарысын шешудің бейбіт жолдарын қарастыру

10.3.2.5 жергілікті жанжалдардың себептері мен салдарын қорытындылау;
10.3.2.6 халықаралық қақтығыстарды реттеудегі БҰҰ қызметін бағалау

Әлемнің көпполярлы жүйесінің қалыптасуының маңызы мен салдары

10.3.2.1 қырғи қабақ соғыс аяқталғаннан кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді бөліп көрсету;
10.3.2.4 жергілікті қақтығыстардың себептері мен салдарын білу;
10.3.2.5 жергілікті жанжалдардың себептері мен салдарын қорытындылау

Қазіргі кезеңдегі жетекші әлемдік державалардың қарама-қайшылығы

10.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
10.3.1.5 қазіргі кезеңдегі әлемнің дамыған елдері арасындағы бәсекелестіктің себептерін білу
10.3.1.1 қазіргі заманғы әлем елдеріндегі басқару ерекшеліктерін білу

Қазіргі қоғамдағы дін

Қазіргі қоғамдағы діннің рөлі

10.2.1.2 қазіргі заманғы қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну үшін дін туралы білімді пайдалана білу;
10.2.1.3 тарихи процестің үздіксіздігін қадағалай отырып, адамзат дамуының өркениеттік жолдарын қалыптастырудағы әлемдік діндердің рөлін түсіну

Қазіргі қоғамның мәселелері және деструктивті діни ұйымдардың әсері

10.2.1.1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың қызметіне баға беру;
10.2.1.2 қазіргі заманғы қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну үшін дін туралы білімді пайдалана білу

Қазіргі әлемдегі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының рөлі

10.2.3.2 қазіргі заманғы халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіндегі адам құқықтарын қорғау идеяларының әсерін бағалау;
10.3.1.2 Еуропаның және Азияның жетекші елдеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын білу (адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, Еуропарламент, Гаагадағы Халықаралық сот)

4-тоқсан

Қазіргі әлемдегі терроризм қаупі

Терроризм неге адамзатқа қауіп төндіреді?

10.3.2.7 қазіргі кезеңдегі халықаралық терроризм мен экстремизм проблемасын түсіну;
10.3.2.5-жергілікті қақтығыстардың себептері мен салдарын қорытындылау

Қазіргі әлемдегі діни фундаментализмнің қауіптілігі

10.2.1.1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың қызметіне баға беру;
10.2.1.2 қазіргі заманғы қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну үшін дін туралы білімді пайдалану

Қазіргі әлемнің жаһандануы

Жаһанданудың негізгі ерекшеліктері

10.1.2.3 қоғамның тарихи дамуының ықтимал сценарийін модельдей отырып, қазіргі әлемдегі жаһандану процесіне байланысты әлеуметтік өзгерістерді (еңбек көші-қоны, әлеуметтік интеграция) қадағалау;
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастырудағы бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау

Жаһанданудың әлемдік экономика мен саясаттың дамуына әсері

10.1.2.3 қоғамның тарихи дамуының ықтимал сценарийін модельдей отырып, қазіргі әлемдегі жаһандану процесіне байланысты әлеуметтік өзгерістерді (еңбек көші-қоны, әлеуметтік интеграция) қадағалау;
10.4.2.3 жаһандану жағдайында экономикалық интеграцияның маңызын бағалау;
10.4.2.2-постиндустриалды қоғамның басты экономикалық ресурсы ретінде ақпараттың рөлін бағалау

Жаһандану жағдайындағы ұлттық бірегейлікті сақтау

10.2.3.1 жаһандану жағдайында ұлттық мәдени құндылықтарды сақтаудың маңыздылығын түсіну;
10.2.2.1 ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХІ ғасырдың басында бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына әсерін түсіндіру

ХХ ғасырдың екінші жартысы-XXI ғасырдың басындағы ғылым, мәдениет және технология

Қазіргі әлемдегі ғылымның дамуы және оның адам өміріне әсері

10.2.4.2 қазіргі заманның жаһандық мәселелерін шешу үшін ғылым мен білімнің мәнін түсіндіру;
10.2.4.1 ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарларын түсіну;
10.2.4.3 жаңа ғылыми жаңалықтардың қоғамның дамуына әсерін анықтау (генетика, микробиология, ақпараттық технологиялар, нано-технологиялар, ядролық физика)

Бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына әсері

10.2.2.1 XX ғасырдың екінші жартысы-XXI ғасырдың басында бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына әсерін түсіндіру;
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастырудағы бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
655-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9- 10 сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптар үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – құқық туралы базалық білімдерді оқыту, құқықтық тұрғыдан сауатты азаматты тәрбиелеу, білім алушылардың бойына құқықтық мәдениетті сіңіру, мемлекеттік заңдар мен қоғамның нормаларын құрметтеу, өз азаматтық құқықтары мен міндеттердің орындалуын жүзеге асыру үшін қажетті білім мен дағдыларды қалыптастыру, күнделікті мәселелерді заң жағынан дұрыс шешу дағдысын қалыптастыру.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) ҚР қолданыстағы заңнама сәйкес құқықтық сауаттылықты құрайтын негізгі ұғымдар, ғылыми терминдер туралы жүйелік білімді қалыптастыру;

      2) азаматтық, отансүйгіштікті, жауапкершілікті, этникалық және тұлғааралық қатынастарда толеранттылықты қалыптастыр;

      3) мемлекет пен құқыққа дұрыс қатынасты қалыптастыру, адам құқықтары, демократия, азаматтық қоғам, заңдылық пен құқық тәртібі тәрізді ең маңызды әлеуметтік құндылықтарды кұрметтеуге дағдыландыру;

      4) арнайы білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін алынған құқықтық білім мен дағдыларды күнделікті өмірде пайдалану қабілеттерін қалыптастыру және дамыту.

      4. Түзете – дамыту міндеттері:

      1) белсенді және пассивті сөздік қорын кеңейту, сөйлеудің белсенді қорына құқық негіздері бойынша жаңа ұғымдар мен терминдерді бекіту;

      2) білім алушылардың есту қабілетін, ауызша және жазбаша сөйлеу тілін дамыту;

      3) сабақта оқушылардың сөйлеу қарым-қатынасына жағдай жасау, олардың сөйлеу практикасын кеңейту;

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Есту қабілеті бұзылған білім алушылардың құқық негіздерін оқытудағы қиындықтары негізгі ойлау процестерінің, сөйлеудің, бейнелі ойлаудың, есте сақтаудың бұзылуымен, материалды мағыналы түсіну мен есте сақтаудағы қиындықтармен байланысты.

      6. Пәнді оқыту білім берудің коррекциялық-дамытушылық және әлеуметтік-бейімделушілік бағыттылық сақтау принциптерін ұстану, саралап оқыту, іс-әрекеттік, құндылыққа бағытталу, коммуникативті, ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану сияқты заманауи тәсілдерді қолдану негізінде жүзеге асырылады.

      7. Оқытудың түзету-дамытушылық бағыты арнайы білім беру қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін ескере отырып, оқу іс-әрекетінің арнайы әдістері мен тәсілдерімен қамтамасыз етіледі:

      1) оқулықтағы мәтінді бейімдеу;

      2) оқу материалының көлемін азайту.

      3) кең көлемді жауапты талап етілмейтін сұрақтар құрастыру;

      4) тақырып бойынша конспект құрастыру;

      5) кестелермен, сызбалармен, көрнекі құралдармен, ҚР заңдарымен жұмыс істеуге үйрету;

      6) БЖБ және ТЖБ үшін арнайы тест тапсырмаларын дайындау.

      8. Оқытудың әлеуметтік-адаптивті бағыты студенттердің мінез-құлық нормалары мен ережелерін, қоғамның әлеуметтік өміріне қатысу үшін қажетті өмірлік дағдыларды дамытуды, жеке тұлғаны сәтті әлеуметтендіру үшін ​​қажетті заңнамалар мен құқық негіздерін игеруді көздейді.

      9. Саралап оқыту тәсілі оқу үдерісінде арнайы таңдалынған және құрастырылған сараланған тапсырмаларды қолдануға негізделген, тапсырмалар күрделілік деңгейі, танымдық қызығушылықтары, тапсырмалар көлемі, мұғалім көмегінің сипаты бойынша ерекшеленеді.

      10. Оқытудың әс-әрекеттік тәсілінің мағынасы оқушының білім мен біліктіліктерді өзі игеріп алуынан, танымдық қызығушылық белсенділігінен, алған білімі мен дағдыларын өмірде пайдаланалуға жағдайды қамтамасыз ету, мүгедектердің құқықтарын білуінен тұрады.

      11. Құндылыққа бағытталу тәсілі "Мәңгілік ел" ұлттық идеясына негізделген, білім алушылардың бойына патриотизм, азаматтық белсенділік, сыйластық пен мейірімділік, ынтымақтастық пен төзімділік сияқты негізгі жалпыадамзаттық құндылықтарды сіңіру, құқық негіздері бойынша алған білімдерін күнделікті өмірде қолдану қажеттілігін түсігін бекітуді көздейді.

      12. Есту қабілеті бұзылған балаларды оқытудағы коммуникативті тәсіл ақпарат беру және алу, білім мен білік алмасу, өз ойын жеткізе білу, өз пікірін білдіру үшін қажет.

      13. Құқық негіздері сабақтарында білім алушылардың ақпараттық-коммуникативті құзыреттіліктерді қалыптастыру мақсатында түрлі ақпарат көздерінен (Интернет, онлайн сабақтар, смартфондар, электронды оқулықтар) алынған ақпаратпен жұмыс істеудің әр түрлі түрлерін қолданады.

      14. "Құқық негіздері" пәнін оқығанда, курстың практикалық бағытына көбірек назар аударыңыз:

      1) рөлдік ойындар арқылы саналы түрде игеру және бекіту үшін оқу материалының бір бөлігін ұсыну;

      2) практикалық тапсырмаларды көбірек орындау (стандартты бланкілерді толтыру, өтініштер, өтініштер, түбіртектер, өтініштер, хаттар жазу),

      3) студенттердің өмірінен әртүрлі тақырыптық жағдайларды модельдеу, проблемалық мәселелерді шешуге байланысты тапсырмалар беру;

      4) студенттерде қажетті әлеуметтік құзыреттіліктерді дамыту үшін құқық қорғау органдары мен әкімшілік органдардың өкілдерімен экскурсиялар мен сабақ-кеңестер ұйымдастырады.

      15. Сабақта қолданылатын оқыту әдістері мен тәсілдеріне оқытудың белсенді де, репродуктивті әдістер жатады, олар: ауызша, көрнекі, практикалық, түсіндірмелі және иллюстрациялық, ойын, ақпарат пен дамытушылық, проблемалық іздеу тәрізді әдістер.

      16. Бағдарламаны жүзеге асыру барысында ақпараттың негізгі көзі ретінде мәтінмен жұмыс жасауға көп көңіл бөлінеді, өйткені мәтін құқықтық ақпараттың негізгі көзі ретінде қарастырылады (ҚР заңдары, Конституция, еңбек, әкімшілік, қылмыстық кодекстер, мүгедектігі бар тұлғаларға қатысты заңнамалық құжаттар) жұмысты алған білімдерін игеру, есте сақтау және практикалық қолдануды дамытуға бағыттайды.

      17. Білімді, білік пен дағдыларды бақылау әдістері ретінде ауызша сұрау, бағдармалық бөлім, тоқсан бойынша тест тапсырмалары, практикалық жұмыс, бейімделген мәтіндік материалмен жұмыс, үй тапсырмасын орындау, ҚР заңдары талдау жұмысы қолданылады.

      18. Бағалау кезінде мыналарды ескереді: материалдың күрделілігін; білімді қолданудағы дербестікті, шығармашылықты; алынған білім, білік және дағды деңгейін; жауаптың дұрыстығы мен толықтығын; құқықтық терминдерді, фактілерді, құбылыстарды түсіну дәрежесін; сөйлеу тұжырымның сауаттылығын; практикалық жұмыс барысындағы ептілік пен ұқыптылықты; жауаптардағы жіберілген қателіктердің сипатын; сөйлеу тілінің даму ерекшеліктерін және есту қабілетінің бұзылу дәрежесін.

      19. Оқу үдерісін ұйымдастырудың міндетті шарты - оқу жабдықтарын, көрнекі құралдарды және АКТ:

      1) тақырыптары бойынша анықтамалар мен терминдер көрсетілген кестелер жиынтығы;

      2) тақырыптар, оқулықтар бойынша үлестірме материалдар;

      3) ҚР заңдарының жинақтары (Қазақстан Республикасының Конституциясы, еңбек кодексі, қылмыстық кодекс, әкімшілік кодекс, Бала құқықтары туралы конвенция, Білім туралы заң және басқалар);

      4) бағалау жүргізуге арналған материалдар;

      5) иллюстрацияланған энциклопедиялар мен қосымша анықтамалықтар;

      6) техникалық құралдар (компьютер, теледидар, интерактивті тақта, мультимедиялық жабдық, электронды оқулықтар және т.б.).

      20. Обязательным условием организации учебного процесса является использование учебного оборудования, наглядных пособий и ТСО, таких как:

      1) набора табличек с определениями и терминами по темам;

      2) раздаточных материалов по темам, учебников;

      3) сборников законов РК (Конституция РК, трудовой кодекс, уголовный кодекс, административный кодекс, Конвенция о правах ребенка, Закон об образовании и другие);

      4) материалов для проведения разноуровневых оцениваний;

      5) иллюстрированных энциклопедий и дополнительной справочной литературы;

      6) технических средств (компьютер, телевизор, интерактивная доска, мультимедийное оборудование, электронные учебники и др.).

3-тарау. "Құқық негіздері" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      20. "Құқық негіздері" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 9 сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты;

      2) 10-сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты құрайды.

      21. Бағдарлама 7 бөлімді қамтиды:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі;

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі;

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі;

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі;

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі;

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі;

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі.

      22. "Құқық және мемлекет" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) құқық түсінігі;

      2) құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам.

      23. "Конституциялық құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары;

      2) мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі.

      24. "Азаматтық құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) азаматтық құқық түсінігі;

      2) меншік құқығы;

      3) азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік;

      4) тұтынушылар құқығын қорғау.

      25. "Еңбек құқығы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) еңбек құқығы түсінігі;

      2) еңбек жағдайлары;

      3) еңбекті қорғау;

      4) еңбек шарты.

      26. "Отбасы құқығы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) отбасы құқығының түсінігі;

      2) некені қию және тоқтату жолдары;

      3) отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері;

      4) отбасының қоғамдағы маңыздылығы.

      27. "Әкімшілік құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әкімшілік құқық түсінгі;

      2) әкімшілік құқық бұзушылық;

      3) әкімшілік жауапкершілік;

      4) әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу.

      28. "Қылмыстық құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) қылмыстық құқық түсінігі;

      2) құқық бұзушылық түсінігі;

      3) қылмыстық жауапкершілік;

      4) жазалау және гуманизм мәселесі.

      29. "Қазақстан Республикасында мүгедектерді әлеуметтік қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) мүгедектік құқығы. Жалпы ережелер;

      2) мүгедектерді әлеуметтік қорғау;

      3) мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы;

      4) мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары.

      30. 9-сыныпқа арналған "Құқық негіздері" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі: құқық түсінігі. Құқық түсінігі және оның белгілері. Құқықтың басқа әлеуметтік нормалардан айырмашылығы: мораль, діни нормалар, дәстүрлер, корпоротивтік нормалар.

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі: мемлекеттік биліктің конституциялық жүйесі. Мемлекеттік биліктің жоғарғы органдары қызметінің негізгі бағыттары. Мемлекеттік биліктің өкілетті органдары.

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі: азаматтық құқық түсінігі. Тараптардың теңдігіне негізделген меншік қатынастары. Жеке мүліктік емес қатынастар: өмір, денсаулық, ар-намыс, қадір-қасиет

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі: еңбек құқығы түсінігі. Еңбек бостандығының конституциялық кепілдіктері.

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі: неке және отбасы құқығы туралы түсінік. Отбасы мен неке (ерлі-зайыптылық) туралы түсінік. Некені қию және тоқтату жолдары. Некеге тұрудың (ерлі-зайыптылық) шарттары мен кедергілері. Некені тоқтату мен бұзу.

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі: әкімшілік құқық түсінгі. Басқарушылық құқық. Әкімшілік құқық бұзушылық.

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі: қылмыстық құқық түсінігі. Қылмыстық мінез-құлық және оның жазасы.

      31. 10-сыныпқа арналған "Құқық негіздері" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі: меншік құқығы. Қазақстан Республикасындағы меншік түрлері. Меншік құқығын алу мен тоқтатудың негізгі жолдары. Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам. Құқықтық мемлекеттің түсінігі мен белгілері. Құқықтық мемлекеттің қызметіндегі азаматтық қоғам институттарының маңызы мен рөлі.

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі: адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары. Конституциялық жүйенің негіздері. Конституциялық құқық, адамның және азаматтың бостандықтары мен міндеттері.

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі: азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік. Міндеттемені орындамағаны үшін мүліктік жауапкершілік. Міндеттемені қамтамасыз ету әдістері.

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі: еңбек жағдайлары. Жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттері. Еңбекті қорғау. Еңбек дауларын шешу жолдары. Кәмелетке толмағандардың еңбегін құқықтық реттеу. Еңбек шарты. Еңбек шартының мазмұны.

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі: отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері. Отбасының қоғамдағы маңызы. Отбасылық қатынастарды мемлекеттік қолдау және қорғау. Бала құқығы.

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі: әкімшілік жауапкершілік. Әкімшілік құқық бұзушылықтың түрлері мен белгілері. Әкімшілік жазалардың түрлері және оларды қолдану тәртібі. Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу.

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі: қылмыстық жауапкершілік. Заңсыз әрекеттер үшін қылмыстық жауаптылық және олар үшін жаза түрлері. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтың субъектілері. Қылмыс туралы түсінік. Қылмыстардың белгілері мен түрлері. Қылмыстың объекті, субъекті, объективтік және субъективтік жағы.

      8) "Қазақстан Республикасында мүгедектерді әлеуметтік қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңы" бөлімі: жалпы ереже. Мүгедектерді әлеуметтік қорғау Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы. Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      32. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 9.2.1.4. кодында "9" - сынып, "2.1" - бөлім мен бөлімше, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      33. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

1.1 Құқық түсінігі

9.1.1.1 әлеуметтік нормалар жүйесінде құқықтың ұғымы мен рөлін түсіндіру

10.1.1.1 құқықтық нормаларды ажырата білу және құқықтың негізгі функцияларын атау

1.2 Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам

9.1.2.1 құқықтық мемлекеттің ерекшелігі мен маңызын анықтау

10.1.2.1 азаматтық қоғам институттарының ролі мен маңызын анықтау

      2) "Конституциялық құқық" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

2.1 Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары

9.2.1.1 конституциялық құрылыс негіздерін түсіндіру
9.2.1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясын саралау негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары мен міндеттерін анықтау

10.2.1.1 Қазақстан Республикасы Конституциясының негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары мен міндеттерін анықтау;

2.2 Мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі

9.2.2.1 Қазақстан Республикасы Конституция негізінде мемлекеттік органдардың қызметтерін анықтау және салыстыру
9.2.2.2 мемлекеттік органдарды құрудағы сайлаудың маңызы мен рөлін анықтау

10.2.2.1 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтау

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

3.1 Азаматтық құқық түсінігі

9.3.1.1 азаматтық құқық ұғымы мен қағидаларын түсіндіру

10.3.1.1 азаматтардың азаматтық құқықтарын анықтау және мәтіннен табу;
10.3.1.2 баланың мемлекеттік көмекке құқығын түсіндіру

3.2 Меншік құқығы

9.3.2.1 меншік түрлерін анықтау;
9.3.2.2 меншік құқығына ие болудың және тоқтатылудың жолдарын, құқықтық жағдаяттарды талдау арқылы анықтау

10.3.2.1. меншік түрлерін атау;
10.3.2.2 мысал келтіре отырып, меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын өз бетінше түсіндіру;
10.3.2.3 баланың меншік құқығын анықтай білу

3.3 Азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік

9.3.3.1 азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік түсінігін анықтау

10.3.3.1 азаматтық құқықтағы міндеттемелерді талдау және жауапкершілікті анықтау

3.4 Тұтынушылар құқығын қорғау

9.3.4.1 тұтынушылар құқығын қорғау түсіндіру

10.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын анықтау;
10.3.4.2 балаларға арналып белгіленген мемлекеттік минималды әлеуметтік стандарттарды атау

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

4.1 Еңбек құқығы түсінігі

9.4.1.1 еңбек құқығы туралы жалпы түсінікті түсіндіру

10.4.1.1 еңбек құқықтарын анықтау және олардың мағынасын түсіндіру

4.2 Еңбек жағдайлары

9.4.2.1 Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі негізінде еңбек жағдайларын анықтау;

10.4.2.1 Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын анықтау;
10.4.2.2 жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіру;
10.4.2.3 мүгедектігі бара адамды жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік кепілдіктер туралы жалпы түсініктің болуы

4.3 Еңбекті қорғау

9.4.3.1 еңбекті қорғау туралы жалпы түсініктің болуы

10.4.3.1 кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды анықтау;
10.4.3.2 нормативтік құқықтық актілерге сүйене отырып, еңбек дауларын шешу жолдарын ұсыну

4.4 Еңбек шарты

9.4.4.1 еңбек шарты туралы жалпы түсініктің болуы
9.4.2.2 құқықтық жағдайларды сараптап жұмыс беруші мен жұмыскердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіру

10.4.4.1 құқықтық жағдайларға байланысты еңбек шартының мазмұнын ашу

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

5.1 Неке және отбасы құқығы түсінігі

9.5.1.1 "неке" және "отбасы" ұғымдары туралы жалпы түсініктің болуы

10.5.1.1 баланың өмір сүруге және отбасында тәрбиеленуге құқығын түсіндіру

5.2 Некені қию және тоқтату жолдары

9.5.2.1 некені қию және тоқтатылу шарттарын анықтау


5.3. Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

9.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтау

10.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтау;
10.5.3.2 құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып, балалардың қоғамдағы және отбасындағы құқықтарын анықтау

5.4 Отбасының қоғамдағы маңыздылығы

9.5.4.1 отбасының қоғамдағы рөлі туралы жалпы түсініктің болуы

10.5.4.1 отбасының қоғамдағы маңыздылығын бағалау

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

6.1
Әкімшілік құқық түсінгі

9.6.1.1 әкімшілік құқық ұғымын түсіндіру

10.6.1.1 әкімшілік құқық түсінігін түсіндіру

6.2
Әкімшілік жауапкершілік

9.6.2.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың түрлері мен белгілерін анықтау

10.6.2.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, әкімшілік жауапкершіліктің түрлері мен оларды қолдану тәртібін түсіндіру

6.3
Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу

9.6.3.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу ұғымға анықтама беру

10.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мағынасын түсіндіру

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

7.1
Қылмыстық құқық түсінігі

9.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымын түсіндіру

10.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымын түсіндіру

7.2
Қылмыс ұғымы

9.7.2.1 қылмыстың белгілері мен түрлерін ажырату

10.7.2.1 мысал арқылы қылмыстың белгілері мен түрлерін анықтау

7.3
Қылмыстық жауапкершілік

9.7.3.1 қылмыстық жауапкершілік ұғымына анықтама беру

10.7.3.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, қылмыстық жауапкершілік пен жаза түрлерін анықтау;
10.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық актілерді анықтау

7.4
Жазалау және гуманизм мәселесі

9.7.4.1 жаза түсінігін анықтау

10.7.4.1 қылмыстық заңдардағы гуманизм принципін түсіндіру

      8) "Қазақстан Республикасында мүгедектерді әлеуметтік қорғау туралы" Қазақстан Республикасының Заңы" бөлімі:

      8-кесте

8.1 Мүгедектік құқығы. Жалпы ережелер

9.8.1.1 Қазақстан Республикасында мүгедектердің құқықтары туралы жалпы түсініктің болуы

10.8.1.1 Қазақстан Республикасындағы мүгедектердің құқықтарының мағынасын түсіндіру

8.2 Мүгедектерді әлеуметтік қорғау

9.8.2.1 мүгедектерді әлеуметтік қорғау қажеттілігін түсіндіру

10.8.2.1 Қазақстан Республикасының мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік саясатының маңыздылығын түсіндіру

8.3 Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы

9.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын және мүгедектерді әлеуметтік қорғаудың қажеттілігін атау

10.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын атау, үкіметтің мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы құзыретін түсіндіру

8.4 Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары

9.8.4.1 мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары туралы жалпы түсініктің болуы

10.8.4.1 мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтарын түсіндіру;
10.8.4.2 жұмыс берушінің мүгедектерді әлеуметтік қорғаудағы міндеттерін түсіндіру

      34. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      35. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 9-10 сыныптары үшін
"Құқық негіздері" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 9 сынып

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Құқық түсінігі

Заң дегеніміз не және ол қоғамдық қатынастарға қалай әсер етеді?
Қоғам өміріндегі құқықтың рөлі қандай?

9.1.1.1 әлеуметтік нормалар жүйесінде құқықтың ұғымы мен рөлін түсіндіру

Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам

құқықтық мемлекеттің негізгі идеялары маңызы неде?

9.1.2.1 құқықтық мемлекеттің ерекшелігі мен маңызын анықтау;

Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары

Қазақстан Республикасының адамы мен азаматының құқықтары мен міндеттері қандай?
Қазақстан Республикасының азаматы кім бола алады?

9.2.1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясының негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары мен міндеттерін анықтау

Неліктен Қазақстан өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялайды?
Құқықтық мемлекеттің маңызды принципін атаңыз?

9.2.1.1 конституциялық құрылыс негіздерін түсіндіру

Азаматтық құқық түсінігі

Азаматтық құқық қоғамдық қатынастарды қалай реттейді?

9.3.1.1 азаматтық құқық ұғымы мен қағидаларын түсіндіру

Азаматтық құқықтың міндеттемелері мен жауапкершілігі

Азаматтық құқықтық міндеттеме қандай жауапкершілік туындатады?

9.3.3.1 азаматтық құқықта міндеттеме мен жауапкершілік ұғымдарын анықтау;

Тұтынушылар құқығын қорғау

Тұтынушы ретінде біз өз құқығымызды білеміз бе?

9.3.4.1 тұтынушылар құқығын қорғау ұғымын түсіндіру;

Мүгедектердің құқығы. Жалпы ережелер.

Мүгедектердің қандай құқықтарын білесіз?

9.8.1.1 Қазақстан Республикасында мүгедектердің құқықтары тұжырымдамасы туралы жалпы түсінікті білу

Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы.

Мүгедектерді мемлекеттік әлеуметтік қорғау не үшін қажет?

9.8.2.1 мүгедектерді әлеуметтік қорғау қажеттілігін түсіндіру;
9.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын және мүгедектерді әлеуметтік қорғаудың қажеттілігін атау


2-тоқсан


Мемлекеттік органдардың конституциялық құрылымы

Мемлекеттік органдардың қызметі қандай?
Мемлекеттік органдарды ата. Сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы рөлі мен маңызы қандай?

9.2.2.1 Қазақстан Республикасы Конституциясының негізгі ережелерін басшылыққа ала отырып, мемлекеттік органдардың функцияларын анықтау және салыстыру;

Сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы рөлі мен маңызы қандай? Үкіметтік сайлау не үшін қажет?

9.2.2.2 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтау

3-тоқсан

Азаматтық құқық

Азаматтық құқықтар қай жерде кездеседі?

9.3.1.1 азаматтық құқық ұғымы мен қағидаларын түсіндіру

Меншік құқығы

Қалай меншік иесі болуға болады?
Жеке меншіктің пайда болуына не себеп болады?

9.3.2.1 меншік түрлерін анықтау;
9.3.2.2 меншік құқығына ие болудың және тоқтатылудың жолдарын, құқықтық жағдаяттарды талдау арқылы анықтау

Еңбек құқығы түсінігі

Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабы нені жариялайды?
Еңбек бостандығы құқығы нені білдіреді?

9.4.1.1 еңбек құқығы туралы жалпы түсініктің болуы

Еңбек жағдайлары

Еңбек жағдайларын заңнамамен қалай реттейді?
Қызметкер қандай құқықтарға ие?

9.4.2.1 Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын анықтау;
9.4.2.2 құқықтық жағдайларды талдау арқылы жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіре білу

Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары.

Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтарын ата

9.8.4.1 мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары туралы жалпы түсініктің болуы

Неке және отбасы құқығы түсінігі

Отбасы заңмен қалай қорғалады?
Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері қандай?

9.5.1.1 "неке" және "отбасы" ұғымдарын түсіндіру

Некені қию және тоқтату жолдары

Некеге тұру шарттары қандай??

9.5.2.1 некені қию және тоқтатылу шарттарын анықтау

Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

Отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі қандай?

9.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтау

Қоғамдағы отбасының маңызы

Отбасының әлеуметтік мінә қандай?

9.5.4.1 қоғамдағы иметь общие представления о роли семьи в обществе;


4- тоқсан


Әкімшілік құқық түсінгі

Әкімшілік құқық қандай қоғамдық қатынастарды реттейді?
Әкімшілік жауапкершіліктің ерекшеліктері қандай?

9.6.1.1 әкімшілік құқық ұғымын түсіндіру

Әкімшілік жауапкершілік

Әкімшілік жауапкершілік жағдайы қандай жағдайларда пайда болады?

9.6.2.1 әкімшілік жауапкершілік түрі мен белгілерін анықтау

Әкімшілік құқықбұзушылықтың алдын алу

Әкімшілік құқықтық ережелерінің қажеттілігі?

9.6.3.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу ұғымын анықтау

Қылмыстық құқық түсінігі

Қылмыстық құқықтың басқа құқық салаларынан айырмашылығы неде?
Қылмыстық құқықтың құрылымдық бөліктері қандай?

9.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымын түсіндіре білу

Қылмыс ұғымы

Қандай әрекет қылмыс болып саналады?
Қылмыстық құқық бұзушылықтың қандай түрлері бар?

9.7.2.1 қылмыстың белгілері мен түрлерін ажырата білуге ​​үйрету

Қылмыстық жауапкершілік

Қылмыстық жауапкершіліктің мәні неде?

9.7.3.1 қылмыстық жауапкершілік ұғымын анықтау

Жаза және адамгершілік мәселелері

Қылмыстық құқықта адамгершілік ұстанымы қажет пе?

9.7.4.1 жаза ұғымын анықтау

      2) 10- сынып

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1- тоқсан

Құқық және мемлекет

Әлеуметтік нормалардың түрлері қандай?
Құқықтың қандай функциялары негізгі болып табылады?

10.1.1.1 құқықтық нормаларды ажырату және құқықтың негізгі функцияларын атау

Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам

Құқықтық мемлекет принциптері нені анықтайды?
Азаматтық қоғам құрылымындағы негізгі топтарды көрсетіңіз?

10.1.2.1 азаматтық қоғам институттарының ролі мен маңызын анықтау

Адам және азамат құқығы мен еркіндігі

Қазақстан неліктен өзін жариялы, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп атайды?

10.2.1.1 Қазақстан Республикасы Конституциясы негізінде адам және азаматтың конституциялық құқығын, еркіндігі және міндеттерін анықтау

Мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі

Президенттің өкілеттіктері қандай?
ҚР Парламентінің жұмысының қажеттілігін дәлелдеңіз?

10.2.2.1 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтау

Сайлау жүйесі неліктен құрылды?

10.2.2.1 сайлаудың мемлекеттік органдарды құрудағы маңызы мен рөлін анықтау


2 -тоқсан


Азаматтық құқық түсінігі

Азаматтық құқықтың субъектілері қандай?
Азаматтық құқық қандай қатынастарды реттейді? Неліктен балалар мемлекеттік көмекке құқылы?

10.3.1.1 азаматтардың азаматтық құқықтарын анықтау және мәтіннен таба білу
10.3.1.2 баланың мемлекеттік көмекке құқығын түсіндіру

Мүгедектердің құқығы. Жалпы ережелер.

Мүгедектерді әлеуметтік қорғау деп нені атайды?

10.8.1.1 Қазақстан Республикасындағы мүгедектердің құқықтарының мағынасын түсіндіру

Мүгедектерді әлеуметтік қорғау

Мүгедектерді әлеуметтік қорғау принциптері қандай?

10.8.2.1 Қазақстан Республикасының мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік саясатының маңыздылығын түсіндіру

Мүгедектердің құқықтары мен әлеуметтік қорғалуы.

Мемлекеттік органдардың мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы құзыретінің негізгі бағыттары қандай?

10.8.3.1 мүгедектердің құқықтарын атау, үкіметтің мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы құзыретін түсіндіру

Меншік құқығы

Меншіктің қандай түрлері бар?
Баланың меншік құқығы қандай?

10. 3.2.1. меншік түрлерін атау;
10.3.2.2 мысал келтіре отырып, меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын өз бетінше түсіндіру;
10.3.2.3 баланың меншік құқығын анықтау

Азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік

Міндеттемелерді орындаудың қандай тәсілдерін білдіңіз?

10.3.3.1 азаматтық құқықтағы міндеттемелерді талдауға және жауапкершілікті анықтау

Тұтынушылар құқығын қорғау

Неліктен тұтынушының құқығын қорғау керек?

10.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын анықтау;
10.3.4.2 балаларға арналып белгіленген мемлекеттік минималды әлеуметтік стандарттарды атау

3-тоқсан

Еңбек құқығы түсінігі

Еңбек заңнамасы мен еңбек құқық бұзушылықтарының арасындағы айырмашылықтар қандай?

10.4.1.1 еңбек құқықтарын анықтай білу және олардың мағынасын түсіндіру

Еңбек жағдайлары

Еңбек жағдайлары неге тікелей әсер етеді?

10.4.2.1 Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын анықтау;
10.4.2.2 жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіру

Тұтынушылар құқығын қорғау

Біз тұтынушы ретінде өз құқығымызды білеміз бе?

10.4.2.3 мүгедектігі бар тұлғаны жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік кепілдіктер туралы жалпы түсініктің болуы;
10.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын ұсыну

Еңбекті қорғау

Кәмелетке толмағандардың еңбегі заңнамамен қалай қорғалады?

10.4.3.1 кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды анықтау;
10.4.3.2 нормативтік құқықтық актілерге сүйене отырып, еңбек дауларын шешу жолдарын ұсыну

Еңбек шарты

Еңбек шарты бойынша қандай құқықтар мен міндеттер туындайды?

10.4.4.1 құқықтық жағдайларға байланысты еңбек шартының мазмұнын аша білу

Мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтары.

Мүгедектерді кәсіптік оңалту туралы не білесіз?

10.8.4.1 мүгедектердің еңбек қатынастары саласындағы құқықтарын түсіндіру;
10.8.4.2 жұмыс берушінің мүгедектерді әлеуметтік қорғаудағы міндеттерін түсіндіру

Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

Отбасы мүшелерінің құқықтық жағдайы қандай?
Баланың құқықтары қалай қорғалады?

10.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін анықтау;
10.5.3.2 құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып, балалардың қоғамдағы және отбасындағы құқықтарын анықтау;
10.5.1.1 баланың отбасында өмір сүру және тәрбиелену құқығын түсіндіру;

Отбасының қоғамдағы маңыздылығы

Отбасының әлеуметтік рөлі қандай?

10.5.4.1 отбасының қоғамдағы маңыздылығын бағалау


4-тоқсан


Әкімшілік құқық

Неліктен әкімшілік құқықтың нормалары жасалады?

10.6.1.1 әкімшілік құқық түсінігін түсіндіру;
10.6.2.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, әкімшілік жауапкершіліктің түрлері мен оларды қолдану тәртібін түсіндіру

Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу

Әкімшілік-құқықтық нормалардың қажеттілігі неде?

10.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мағынасын түсіндіру

Қылмыстық құқық

Қылмыстық құқық неліктен бар?

10.7.1.1 қылмыстық құқық ұғымына анықтама беру;

Қылмыс түсінігі

Қылмыс деп қандай әрекетті атайды?

10.7.2.1 мысал келтіріп қылмыс түрі мен белгісін анықтау;

Қылмыстық жауапкершілік

Қылмыстық жауапкершіліктің мәні неде?
Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтың субъектісі кім?

10.7.3.1 құқықтық жағдайларды түсіндіре отырып, қылмыстық жауапкершілік пен жаза түрлерін анықтау;
10.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық актілерді анықтау

Жазалау және гуманизм мәселесі

Гуманизм принципі қылмыстық құқықта қажет пе?

10.7.4.1 қылмыстық заңдағы гуманизм принципін бағалау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым Министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
658-қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. Бағдарлама мақсаты – өнер мен еңбек технологиялары саласындағы функционалдық сауаттылықты қалыптастыру, дизайн мен өнердің айшықты құралдары негізінде шығармашылық қатынаспен тұлғаны дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) тұлғаның қалыптасуы мен өзін-өзі көрсетуінің негізі ретінде есту қабілеті зақымдалған білім алушыларда кеңістіктік-бейнелік, шығармашылық ойлауды, рухани-адамгершілік мәдениетті қалыптастыру.

      2) бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары, қазақтың халықтық қолөнері, әлем халықтарының сәндік-қолданбалы өнер туындылары, Қазақстан мен әлемнің мұражайлары мен сурет галереялары, ұлы суретшілер, мүсіншілер мен сәулетшілер, бейнелеу, декоративті-қолданбалы және халық шығармашылығының жеке туындылары туралы түсінік қалыптастыру;

      3) шығармашылық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі материалдармен және құралдармен жұмыс істеу дағдыларын игеру;

      4) ұжымдық, топтық және жеке жұмыстарды қалыптастыру барысында бақылау, елестету, қиял мен шығармашылық қабілеттерін, қолдың моторикасын дамыту;

      5) шығармашылық жұмысты орындау үшін әр түрлі материалдар мен құралдарды өз бетінше қолдануды қалыптастыру, материалдардың қасиеттері мен жұмыс нәтижесінің арасындағы байланысты түсіну;

      6) уақытты, материалдың қасиеттерін және басқа факторларды анықтай және ескере отырып, өз әрекетін өз бетінше жоспарлау қабілетін дамыту;

      7) білім беру міндеттеріне жету үшін (жеке, жұптық және топтық жұмыс) бірлескен іс-шараларды ұйымдастыру маңыздылығын түсіну дағдысын қалыптастыру.

      4. Түзету – дамытушылық міндеттер:

      1) кеңістіктік бағдарлауы мен елестетулерін дамыту;

      2) көрнекі-бейнелік және сөздік-логикалық ойлауды дамыту;

      3) салыстыру және талдау қабілеттерін дамыту;

      4) дұрыс және қауіпсіз жұмыс тәсілдерін үйрету;

      5) ауызша байланыстырып сөйлеу тілін түзету және дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Бағдарлама көркем мәдениетке кірісудің тұтас жүйесі ретінде жасалған және бір негізде кеңістіктік (пластикалық) өнердің барлық негізгі түрлерін зерттеуді қамтиды: бейнелеу – сурет өнері, графика, мүсін; конструктивті - сәулет, дизайн; сәндік-қолданбалы өнердің әр түрлі түрлері, халықтық өнер.

      6. "Көркем еңбек" пәнін оқыту, оқытудың түсіндірмелі-иллюстративтік тәсілі негізінде құрылады және есту қабілеті зақымдалған білім алушылардың біртұтас шығармашылық процесті бірнеше кезеңдерге бөлу қабілетін дамытуға бағытталған: материал жинау, ақпарат жинақтау, аналогтарын зерттеу, идеялар мен ойларды іздеу, тапсырманы әзірлеу.

      7. "Көркем еңбек" пәнін оқыту қамтиды:

      1) материалды (металл, ағаш, тоқыма) өңдеудің қарапайым тәсілдерін үйрену;

      2) технология туралы негізгі ақпаратты зерттеу;

      3) әр түрлі жұмыс профильдерімен, оның ішінде өсімдік шаруашылығымен танысу.

      8. Көркем еңбекті оқыту кезінде келесі оқыту тәсілдері қолданылады: саралық, коммуникативті, мәселелік, денсаулық сақтау, ынтымақтастық.

      1) саралау әдісі сыныптағы әр оқушының оқуда сәттілігін қамтамасыз етуді және танымдық қызығушылығын арттыру үшін түрлі деңгейдегі және көлемдегі оқу тапсырмаларын қолдануды болжайды;

      2) есту қабілетінде бұзылысы бар оқушыларды коммуникативті оқыту әдісі ақпарат беру, білім алмасу, оқу және тәрбие үрдісінде дағды мен икем қалыптастыру үшін қолданылады; сондай ақ, болашақта әлеуметтену үшін тілдесу, әңгімелесу, топта жұппен жұмыс істеу үшін қолданылады;

      3) проблемалық оқыту білім алушылардың шығармашылық қабілеттерін, олардың зияткерлік әлеуетін, танымдық мүмкіндіктерін дамыту мақсатында, білімді өз бетінше табуды үйретуге бағытталған;

      4) денсаулық сақтау технологиялары: кабинетте бірсарынды, жағымсыз дыбыстардың, шулардың, тітіркендіргіштердің болмауы, әртүрлі көрнекі құралдарды, мультимедиялық кешендерді қолдану, сабақта сауықтыру сәттерін белсенді түрде жүзеге асыру: дене тәрбиесі, динамикалық үзілістер, релаксациялық минуттар, көзге арналған гимнастика.

      9. Сабақтарда келесі оқыту әдістері қолданылады:

      1) сөздік (ауызша баяндау, пікірлесу, әңгіме);

      2) көрнекі (бейне және мультимедиялық материалдарды көрсету, иллюстрациялар, бақылау, мұғалімнің көрсету (орындау), үлгі бойынша жұмыс жасау);

      3) практикалық (нұсқаулық карталарында, сызбаларда жұмысты орындау);

      4) түсіндірмелі және иллюстрациялық (дайын ақпаратты қабылдау және меңгеру);

      5) репродуктивті (білім алушылар алған білімдері мен іс-әрекет тәсілдерін игереді);

      6) ішінара іздеу (балалардың ұжымдық ізденіске қатысуы, мұғаліммен бірлесіп алға қойған мәселені шешу);

      7) зерттеу (білім алушылардың өзіндік шығармашылық жұмыстары).

      10. 5-сыныпта оқыту декоративті-қолданбалы өнер туындыларының көркемдік-утилитарлық қызметтерінің бірлігі, бейнелі тілін дамыту және дәстүрлі халықтық, классикалық және қазіргі заманғы сәндік-қолданбалы өнердің әлеуметтік рөлін білу арқылы құрылады.

      11. Оқу тапсырмалары гуашь, пастель, ермексаз, қағазбен жұмыс істеу дағдыларын одан әрі дамытуды көздейді.

      12. 6-сыныпта оқыту білім жанрлық принцип арқылы құрылады, мұнда әр өнердің жанры өзінің тарихи дамуында қарастырылады, бұл кезде қабылдау мен жасаудың бірлігі принципі сақталады және бейнелеу түрлері, жанрларының бейнелік құрылымының ерекшелігіне сәйкес сурет, түс, форма, кеңістікті қолдану дағдылары мен практикалық тәжірибесі дәйекті түрде жинақталады.

      13. Бағдарламаны жүзеге асыру пәнаралық байланысты кеңінен қолдануды көздейді: геометрия, химия, биология, физика, тарих.

      14. Көрнекі құралдарға қойылатын талаптар:

      1) сурет дәптері, акварельдер жиынтығы, акварель қылқаламы, түрлі-түсті қарындаштар жиынтығы, қылқаламдарға арналған стакан, гуаш бояуларының жиынтығы, қылқаламға арналған ұстағыш, қарындаштарға арналған стакан, бояулар араластыруға арналған ыдыс, балалар жұмысына арналған стенд, мольберт, түрлі-түсті қағаздар мен картон жиынтығы, модельдеу тақтасы, желім қарындаш, балаларға арналған қайшы, ермексаз, мата майлық;

      2) қағаз бен картон жиынтығын өңдеуге арналған құралдар, маталар жиынтығын өңдеуге арналған құралдар, материалдар жиынтығын техникалық модельдеуге және өңдеуге арналған құралдар, материалдармен жұмыс жасауға арналған жиынтық, "Қазақтың ұлттық ою-өрнегі", балаларға арналған маркерлі магнитті тақта, қабырғаға арналған плакаттар;

      3) жабдықталған жеке жұмыс орындары;

      4) қауіпсіздік шаралары бойынша плакаттар жинағы;

      5) аспаптар үшін электрленген стендтер;

      6) жұмыс үлгілері бар стендтер;

      7) барлық тақырыптар бойынша сөздік жұмысына арналған карточкалар жиынтығы;

      8) орындалатын әрекеттердің барлық түрлеріне арналған плакаттар;

      10) орындалатын әрекеттердің барлық түрлеріне арналған жарамды құралдар жиынтығы;

      11) маркер-магниттік тақта.

3-тарау. "Көркем еңбек" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Көркем еңбек" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты;

      2) 6-сынып – аптасына 2 сағатты, оқу жылында – 68 сағатты құрайды;

      16. Оқу бағдарламасының мазмұны оқу іс-әрекеті жүйесінің үш бөліміне бағынады, олар шығармашылық іс-әрекет процесінде негізгі білім мен практикалық дағдыларды қалыптастыруға бағытталған:

      1) "Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту" бөлімі;

      2) "Шығармашылық идеяларды құрастыру" бөлімі;

      3) "Шығармашылық жұмыстарды көрсету, сараптау және бағалау" бөлімі.

      17. "Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту" бөлімі зерттеу дағдылары мен шығармашылық қиялын дамытуға бағытталған, оның барысында білім алушылар қоршаған әлемді, түрлі материалдарды зерттейді, қазақ халқының және басқа халықтардың мәдениеті мен дәстүрлерін зерттейді, өзіндік шығармашылық идеяларын дамытады және келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) қоршаған әлем туралы білім және түсінік (көрнекі өнері);

      2) тарихты, мәдениетті және дәстүрлерді білу және түсіну;

      3) ақпарат көздерімен жұмыс;

      4) шығармашылық қызмет процесін жоспарлау (сәндік-қолданбалы өнер);

      5) дизайнды (дизайн және технология) дамытуға арналған тапсырмалармен жұмыс;

      6) материалдар, олардың қасиеттері және жұмыс техникасы.

      18. "Шығармашылық жұмыстарды дайындау және жасау" бөлімі қоршаған табиғи шындықты бейнелеудің практикалық дағдыларын дамытуға бағытталған, бұл процесте білім алушылар табиғи әртүрлі материалдармен тәжірибе жасайды, түрлі жұмыс әдістерін меңгереді, өз қызметін жоспарлайды және келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) шығармашылық идеялардың көркем көрінісі;

      2) құралдар мен жабдықтар;

      3) құру технологиялары;

      4) тамақтану мәдениеті;

      5) үй мәдениеті;

      6) еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ережелерін сақтау.

      19. "Шығармашылық жұмыстарды таныстыру, талдау және бағалау" бөлімі қарым-қатынас және сөйлеу дағдыларын дамытуға бағытталған, оның шеңберінде олар өз жұмысын және басқалардың жұмысын ұсынады, түсіндіреді, бағалайды және келесі бөлімшелерді қамтиды:

      1) шығармашылық жұмыстардың көрсетілімі;

      2) идеяларды талдау және бағалау;

      3) әдістер мен тәсілдерді талдау және бағалау;

      4) жұмысты бейімдеу және жетілдіру.

      20. Оқу бағдарламасының мазмұны бес түрлі білім беру желісі бойынша материалды оқып-үйренуді қарастырады:

      1) бейнелеу өнері;

      2) сәндік-қолданбалы өнер;

      3) дизайн және технология;

      4) үй мәдениеті;

      5) тамақтану мәдениеті.

      21. "Бейнелеу өнері" бөлімінің мазмұны бөлімшелерден тұрады:

      1) классикалық және заманауи өнер;

      2) қазақстандық суретшілердің шығармашылығы;

      3) бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары;

      4) сандық өнер (фотография, анимация, медиақұралдар);

      5) бейнелеу өнерінің экспрессивті құралдары;

      6) көркемдік материалдар мен әдістермен тәжірибе жасау.

      22. "Сәндік - қолданбалы шығармашылық" бөлімнің мазмұны:

      1) сәндік - қолданбалы өнердің негізгі нысандары мен ерекшеліктері, Қазақстанның және басқа халықтардың қолданбалы өнері;

      2) сәндік-қолданбалы өнердің материалдары, құралдары мен технологиялары;

      3) ұлттық ою-өрнек;

      4) бұйымдарды декоративті безендіруді.

      23. "Дизайн және технология" бөлімінің мазмұны келесі бөлімшелерді қамтиды (ұлдар):

      1) негізгі құрылымдық, табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) материалды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) материалдарды әр түрлі тәсілдермен өңдеу;

      4) түрлі материалдардан бұйымдардың дизайны;

      5) ұлттық тұрмыстық бұйымдарды жасау технологиясы;

      6) әлемдік және қазақстандық сәулет өнері ескерткіштері;

      7) макеттеу;

      8) интерьер дизайны;

      9) робототехника, көлік құралдарын модельдеу.

      24. "Дизайн және технология" бөлімшесінің мазмұны келесі бөлімшелерді қамтиды (қыздар):

      1) негізгі тоқыма, табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) тоқыма материалдарын өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) тоқыма материалдарын әртүрлі тәсілдермен өңдеу;

      4) тоқыма материалдарынан жасалған бұйымдардың дизайны;

      5) сән индустриясы, стилі мен имиджі, ұлттық киім элементтерін жасау технологиясы.

      25. "Үй мәдениеті" бөлімшесінің мазмұны келесі бөлімшелерді қамтиды (ұлдар):

      1) тұрғын үй экологиясы;

      2) өсімдік өсіру, декоративті гүл өсіру, ландшафты дизайн негіздері;

      3) электр энергиясының көздері, электр аспаптары мен тұрмыстық техниканы пайдалану және жөндеу туралы жалпы ақпарат;

      4) жөндеу және тұрмыстық жұмыстар, интерьерді ұйымдастыру және жоспарлау.

      26. "Үй мәдениеті" бөлімшесінің мазмұны келесі бөлімшелерді қамтиды (қыздар):

      1) жеке гигиена, тұрғын үй экологиясы;

      2) өсімдік өсіру, декоративті гүл өсіру, ландшафты дизайн негіздері;

      3) киімді күту және сақтау.

      27. "Тамақтану мәдениеті" бөлімшесінің мазмұны қамтиды:

      1) дұрыс тамақтану негіздері;

      2) үстел басында өзін-өзі ұстау ережелері, дастархан жаю;

      3) тамақ дайындау технологиясы;

      4) әлемдік тағамдар.

      28. 5-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар):

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі: Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары. Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт. Пейзаж. Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы. Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі. Сызықтық перспектива. Пластикалық формалар өнері. Мүсін. Шығармашылық жұмыс жасау.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: Сәндік-қолданбалы өнер, негізгі пішіндер мен ерекшеліктер. Қазақстанның қолданбалы өнері. Сәндік-қолданбалы өнерге арналған материалдармен және құралдармен танысу. Әр түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Әр түрлі материалдардан сәндік бұйымдар жасау. Тоқыма өнері. Тоқу түрлері. Көркем тоқуға арналған материалдармен және құралдармен танысу. Бұйым тоқу. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: құрылымдық материалдар. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу. Құрылымдық материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен қондырғылар. Көркем кесу. Идеяларды дамыту. Көркем кесуге арналған материалдарды таңдау және дайындау. Сыртқы және ішкі контур бойымен қисық сызықты бұйымдарды көркемдік кесу. Сымнан бұйымдарды модельдеу. Эскиздерді әзірлеу (тізбектер, жануарлардың фигуралары). Материалды дайындау. Бұйым жасау (тізбектер, басқатырғыштар, жануарлардың мүсіншелері). Әр түрлі материалдарды қолдана отырып музыкалық (ұрмалы-шу) аспаптардың дизайны. Музыкалық (ұрмалы шу) аспап жасау. Жұмыс көсетілімі. Ағашты сүргілеу арқылы қолмен өңдеу. Ағашты бұрғылау арқылы қолмен өңдеу. Бөлшектерді шегелермен, бұрандалармен және желіммен біріктіру және қосу. Бұйымды өңдеу.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі: дұрыс тамақтану негіздері. Мәзірді құрастыру.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі: электр энергиясының көздері туралы жалпы ақпарат. Электротехникалық арматура. Электр энергиясының әртүрлі көздерімен (аккумулятор, гальваникалық элементтер) тәжірибелер. Тұрмыстық жөндеу жұмыстары. Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс.

      29. 6-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар):

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі: Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет. Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет). Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент. Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс). Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстандыру. Жұмыс көрсетілімі.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі: Қазақ халқының зергерлік бұйымдарымен танысу. Зергерлік бұйымдардың эскизін әзірлеу. Зергерлік бұйымдарды жасауға арналған материалдар мен құралдарды таңдау. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Табиғи материалдардың түрлері мен сипаттамалары. Табиғи материалдардан жасалған бұйымдардың эскизін әзірлеу. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі: Қол электр аспаптары мен жабдықтары. Практикалық жұмыстар. Құрама бөлшектерден роботтарды әзірлеу. Роботтардың пайда болу тарихы және түрлері (өзіндік зерттеу). Роботты құру үшін эскиз жасау. Роботты жасау үшін материалдарды дайындау. Роботты құру. Роботтың жылжымалы бөліктерін құру бойынша эксперимент жасау. Көлік құралдарының түрлері туралы жалпы мәліметтер (өз бетінше зерттеу). Көлік құралының моделін әзірлеу. Эскиз. Материалдарды таңдау. Көлік құралының моделін жасау. Модельдің жекелеген бөліктерін жасау. Модельді құрастыру және өңдеу. Жұмыс көрсетілімі. Дөңгелек ағаш бөлшектері. Практикалық жұмыс (ағашты: аралау, сүргілеу, өңдеу). Ағаштың қалыңдығын өлшейтін құрал. Практикалық жұмыс (ағаш, тақтайды сүргілеу, тегістеудің кезектілігі). Ағашты ою. Практикалық жұмыс (тақтадағы геометриялық ою-өрнекті қиып алу). Бұрғылау, бұрғылау құрылғысы, патрон, бұрғылау, диаметрлері.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі: қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі: Электр жүйелерінің шартты белгілерімен танысу. Электр тізбектері. Батареямен жұмыс жасайтын шамдар жасау. Қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарын қолданатын тұрмыстық жөндеу жұмыстары. Сәндік-гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

      30. 5-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар):

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі. Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары. Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт. Пейзаж. Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы. Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі. Сызықтық перспектива. Пластикалық формалар өнері. Мүсін. Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Ою-өрнектің түрлері. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері (түрлері, стилизациясы және мотивтері). Көркем кесте. Кесте түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу. Эскизді әзірлеу. Көркем кестемен бұйымды безендіру. Тоқыма өнері. Тоқудың түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу. Бұйым тоқу. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Тоқыма материалдарының жіктелуі және сипаттамалары. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу. Тоқыма материалдарын өңдеуге арналған жабдықтар, құралдар мен құрылғылар. Тігін бұйымдарының классификациясы. Идеядан өнімге дейін (тігін бұйымы). Дизайн, киімді пішіндеу (қағаз, мата). Костюм жасау (мини-манекен немесе қуыршақ үшін). Тоқыма мозайка техникасын қолдана отырып тігін бұйымдарының дизайны (пэчворк, квиллинг, құрақ). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыс реттілігі. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Белінен дөңгелек ойылған алжапқыш. Қалталарды өңдеу және оларды негізгі бөлікке біріктіру.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі. Дұрыс тамақтану негіздері. Мәзірді құрастыру. Ас үй жабдықтары. Ас әзірлеуге арналған ыдыс, құралдар мен керек-жарақтар. Ас әзірлеу құралдары мен құрылғыларының мүмкіндіктерін зерттеу. Бутербродтар мен сусындар жасау технологиясы. Көкөністер мен жемістерден салаттар дайындау технологиясы.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі. Жеке гигиена, жеке күтім. Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс.

      31. 6-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар).

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі. Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет. Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет). Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент. Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс). Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстау. Жұмыс көрсетілімі.

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі. Тоқыма өнері. Ілмекпен тоқу. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау. Ілмекпен әр түрлі бұйымдарды тоқу (майлық, қол сөмкесі, ұялы телефонның қабы). Тоқу. Тоқыма біздері, олардың түрлері. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу. Тоқыма біздерімен әр түрлі бұйымдарды тоқу (бөкебай, орамал, ұялы телефонның қабы). Жұмыс көрсетілімі. Көрмені ұйымдастыру.

      3) "Дизайн және технология" бөлімі. Тоқыма материалдарынан бұйым жасау (авторлық қуыршақ, дамытушы ойыншық). Идеяларды дамыту. Эскиз. Әр түрлі тоқыма материалдарының текстуралары мен түстерін зерттеу. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды таңдау және дайындау. Бұйым жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу. Үй тоқыма бұйымдарының дизайны (алжапқыш, ас үй ыдыстары). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыс реттілігі. Бұйымды жасау. Бөлшектерді қиып алу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу. Бұйымды безендіру. Жұмыс көрсетілімі. Ұйықтағанда киетін киім сызбасын жасау, пішу, тігу. Ұйықтағанда киетін киім тігу. Ұйықтағанда киетін киімнің пішінін дайындау.

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі. қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері. Жартылай фабрикаттардан тамақ дайындау технологиясы. Жылдам пісіру технологиясы. Десерттерді дайындау технологиясы.

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі. Гигиеналық ережелер. Үй-жайларды дымқыл және химиялық тазалау. Киім мен аяқ киімді күту, сақтау. Сәндік гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      32. Оқыту мақсаттары әр сыныпқа арналған бөлімдерге бөлінеді.

      33. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 5.2.1.4. кодында "5" - сынып, "2.1" - бөлімше, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      34. Оқыту мақсаттарының жүйесі бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

1.1
Қоршаған әлем туралы білім мен түсінік

5.1.1.1
Ұлдар/Қыздар
қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналарын білу және түсіну

6.1.1.1
Ұлдар/Қыздар
қоршаған әлемдегі объектілердің визуалды сипаттамалары туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

1.2 Тарихты, мәдениетті және дәстүрлерді білу және түсіну

5.1.2.1
Ұлдар/Қыздар
қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін атау

6.1.2.1
Ұлдар/Қыздар
қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

1.3 Зерттеу көздері

5.1.3.1
Ұлдар/Қыздар
шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс істеу

6.1.3.1
Ұлдар/Қыздар
зерттеу идеялары мен шығармашылық идеяларын дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану

1.4 Шығармашылық процесті жоспарлау

5.1.4.1
Ұлдар/Қыздар
шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру

6.1.4.1 Ұлдар/Қыздар
уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау;
6.1.4.2 Ұлдар/Қыздар
материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

1.5 Дизайнды өңдеу тапсырмаларымен жұмыс жасау (эскиз)

5.1.5.1
Ұлдар/Қыздар
композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау;
5.1.5.2
Ұлдар/Қыздар
шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

6.1.5.1
Ұлдар/Қыздар
композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып,түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және айтып беру;
6.1.5.2
Ұлдар/Қыздар
шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасай білу

1.6 Материалдар, олардың қасиеттері және жұмыс техникасы

5.1.6.1
Ұлдар
ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтай отырып, материалдардың жалпы қасиеттері мен құрылымын айту;
5.1.6.2
Ұлдар/Қыздар
қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып, заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану;
5.1.6.3
Қыздар тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін көрсету және сипаттау;
5.1.6.4
Ұлдар/Қыздар көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану

6.1.6.1
Ұлдар
материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын анықтау және сипаттау;
6.1.6.2
Ұлдар/Қыздар
заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану және оларды қолдану тиімділігін анықтау;
6.1.6.3
Қыздар тоқыма материалдары мен бұйымдарының қасиеттері мен құрылымын анықтау және талқылау;
6.1.6.4
Ұлдар/Қыздар
материалдар қасиетін және практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып техникаларды, көркем материалдарды қолдану

      2) "Шығармашылық жұмыстарды дайындау және жасау" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

2.1 Шығармашылық идеялардың көркем көрінісі

5.2.1.1
Ұлдар/Қыздар
идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнерқұралдарын қолдану

6.2.1.1
Ұлдар/Қыздар
қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнерқұралдарын таңдап, қолдана отырып, өз идеялары мен сезімдеріні жеткізу

2.2 Құралдар мен жабдықтар

5.2.2.1
Ұлдар
табиғи және жасанды, құрылымдық материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен жабдықтарын пайдалану;
5.2.2.2
Ұлдар
ағаш өңдеу/слесарлық жұмыс үстелінің құрылғысын және қызметін түсіну және айтып беру;
5.2.2.1
Қыздар
тігін машинасының құрылғысын, жіптерді бұрау тәсілдерін, тігістерді атау және сипаттау;
5.2.2.2 Қыздар
киімді дымқыл-жылумен өңдеуге арналған жабдықты көрсету, сипаттау және қолдану

6.2.2.1
Ұлдар
қозғалыстың берілу механизмдерін және қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарының құрылғысын сипаттау және анықтау, оларды құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге қолдану;
6.2.2.1
Қыздар
тігін машиналарын білу және реттеу;
6.2.2.2
Қыздар
киімдерді дымқыл-жылумен өңдеу режимдерін көрсету, сипаттау және оларды практикада қолдану

2.3
Құру технологиялары

5.2.3.1
Ұлдар
таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2
Ұлдар
түрлі материалдардан қарапайым бұйым жасау
5.2.3.3
көлемі мен қалыңдығы бойынша аралау, үстел үстінде бұрғылау, қол бұрғысымен, қашаумен жұмыс жасау

6.2.3.1
Ұлдар
таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды электрлік қол құралдарымен өңдеу;
6.2.3.2
Ұлдар
ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау
6.2.3.3
ағаштың қалыңдығын өлшегішпен, дөңгелек арамен жұмыс істеу

5.2.3.1
Қыздар
тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу;
5.2.3.2
Қыздар
әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.3
киімнің бел және кеуде жақтарын біріктіріп машинамен тігу, қалтаны (жапсырма) өңдеу

6.2.3.1
Қыздар
тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында тігін және жиек тігістерін қолдана отырып, пішу және өңдеу;
6.2.3.2
Қыздар
әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, жеке бұйым жасау;
6.2.3.3
машинаны, қолмен, үтіктеу жұмыстарын орындау кезінде қауіпсіз жұмыс ережелерін сақтау;
6.2.3.4
қиындыларды өңдеу;
6.2.3.5
киімнің бел және кеуде жақтарын біріктіріп машинамен тігу;
6.2.3.6
нұсқаулық - технологиялық картаны қолдану;
6.2.3.7
жұмыс жоспарын құру, талдау

5.2.3.4
Ұлдар/Қыздар
шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

6.2.3.8
Ұлдар/Қыздар
шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

2.4 Тамақтану мәдениеті

5.2.4.1
Ұлдар/ Қыздар
дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелерін сипаттау;
5.2.4.2
Ұлдар/Қыздар
дұрыс және теңдестірілген тамақтану мәзірін құру;
5.2.4.3
Қыздар
тамақ дайындауға арналған құралдардың, жабдықтардың және құрылғылардың мүмкіндіктерін анықтау және айтып беру;
5.2.4.4
Қыздар
салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын қолдану

6.2.4.1
Ұлдар/ Қыздар
қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелерін сипаттау;
6.2.4.2
Ұлдар/ Қыздар
түрлі іс-шараларға дастарханды жаю және безендіру дағдылары мен білімін көрсету;
6.2.4.3
Қыздар
тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану ;
6.2.4.4
Қыздар
әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған азық-түліктер мен керек-жарақтарды анықтау және таңдау

2.5 Үй мәдениеті

5.2.5.1
Ұлдар/Қыздар
өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс мәдениетінің негізгі бағыттарын атау және сипаттау;
5.2.5.2
Ұлдар/Қыздар
өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды жасау

6.2.5.1
Ұлдар/Қыздар
декоративті гүл дақылдарын өсіру технологиясын білу және сипаттау;
6.2.5.2
Ұлдар/Қыздар
сәндік көгалдандыру мен гүл өсіруде көктемгі жұмыстарды орындау

5.2.5.3
Ұлдар
электр энергиясының шыңу көздері туралы түсініктің болуы;
5.2.5.4
Ұлдар
электр монтаж құралдары мен электртехникалық арматуралардың қарапайым қызметін тізіп айту

6.2.5.3
Ұлдар
электр схемасының шартты түрде графикалық белгіленуін анықтау және жасау;
6.2.5.4
Ұлдар
қарапайым электр тізбектерін есептей білу және ажырату

5.2.5.5
Ұлдар
тұрақты ток көздерін қолдана отырып қарапайым бұйымдарды жинау және атау

6.2.5.5
Ұлдар
электр тізбектерін қарапайым схема бойынша жинау және жасау

5.2.5.6
Ұлдар
интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар және қолмен жұмыс жасайтын құралдар мен құрылғыларды пайдаланып, ақауларды жою бойынша жөндеу жұмыстарын құрастыру, орындау

6.2.5.6
Ұлдар
интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар және электрлі құралдар мен құрылғыларды пайдаланып, ақауларды жою бойынша жөндеу жұмыстарын құрастыру, орындау

5.2.5.3
Қыздар
жеке гигиена ережелерін сипаттау, тері мен шаштың әртүрлі түрлерін анықтау;
5.2.5.4
Қыздар
шектеулі қолдаумен өзін-өзі күтуге арналған іс-әрекеттер мен өнімдерді таңдау және пайдалану

6.2.5.3
Қыздар
үйге, құралдарға және тазалау құралдарына қойылатын гигиеналық талаптарды атау және сипаттау;
6.2.5.4
Қыздар
тазалау құралдары мен құрал-саймандарды таңдау және пайдалану;
6.2.5.5
Қыздар
маусымдық киім мен аяқ киімді күту және сақтау ережелерін білу және ұстану

2.6 Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ережелерін сақтау

5.2.6.1
Ұлдар/Қыздар
қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
5.2.6.2
Ұлдар /Қыздар
қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс жасау және тазалық сақтау тәсілдерін ұстану

6.2.6.1
Ұлдар/Қыздар
қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету;
6.2.6.2
Ұлдар /Қыздар
қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді және тазалық сақтау тәсілдерін ұстану

      3) "Шығармашылық жұмыстарды таныстыру, талдау және бағалау" бөлімі;

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5-сынып

6-сынып

3.1 Шығармашылық жұмыстардың көрсетілімі

5.3.1.1Ұлдар/Қыздар сыныпқа дайын жұмысты таныстыру (көрме)

6.3.1.1 Ұлдар /Қыздар
дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме)

3.2 Идеяларды талдау және бағалау

5.3.2.1
Ұлдар /Қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды анықтау және сипаттау

6.3.2.1
Ұлдар /Қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды атау және салыстыру

3.3 Әдістер мен тәсілдерді талдау және бағалау

5.3.3.1
Ұлдар /Қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың жұмысын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді атау және сипаттау

6.3.3.1
Ұлдар /Қыздар
пәндік терминологияны қолдана отырып, өз және басқалардың жұмысын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді атау және салыстыру

3.4 Жұмысты бейімдеу және жетілдіру

5.3.4.1
Ұлдар /Қыздар
өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдау

6.3.4.1
Ұлдар /Қыздар
өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс жасау және сынды қабылдау

      35. Бағдарлама есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      36. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
5-6 -сыныптары үшін "Көркем
еңбек" пәнінен жаңартылған
мазмұндағы Үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті зақымдалған (нашар еститін, кейін естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы Үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша Ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 -сынып (ұлдар)

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1.1 Көрнекі өнер

Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы.
Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін анықтау;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау және есте сақтау (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану);
5.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарында көрінетін идеялар мен тақырыптарды сипаттау;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникалар) сипаттау

Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.6.4 таңдалған құралдардың қасиеттерін ескеріп, көркем материалдарды, техникаларды қолдану;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын білу және қолдану;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

Пейзаж.
Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын анықтау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану

Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі. Сызықтық перспектива.

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын анықтау;
5.2.1.1 өзінің идеялар мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану

Пластикалық формалар өнері. Мүсін.

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын анықтау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникалар) сипаттау

Шығармашылық жұмыс. Көрмені ұйымдастыру

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.6.4 таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, көркем материалдарды, техникаларды;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын атау және қолдану;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру

2-тоқсан

1.2
Сәндік-қолданбалы өнер

Сәндік-қолданбалы өнер, негізгі пішіндер мен ерекшеліктер. Қазақстанның қолданбалы өнері

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін анықтау

Материалдар және құралдармен танысу

5.2.2.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен жабдықтарын пайдалану

Әр түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Идеяларды талқылау және дамыту. Эскиз

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Әр түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Бұйым жасау

5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен маңызын анықтау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Тоқыма өнері. Тоқу түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу

5.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен маңызын анықтай отырып тану;
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Бұйым тоқу

5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Жұмыс көрмесі

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру

3-тоқсан

1.3
Дизайн және технология

Құрылымдық материалдар. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу

5.1.6.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдардың жалпы қасиеттері мен құрылымын, олардың ұқсастықтығы мен айырмашылығын айту

Құрылымдық материалдарды өңдеуге арналған жабдықтар, қол құралдары мен құрылғылар

5.2.2.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге арналған қол құралдары мен жабдықтарды пайдалану;
5.2.2.2 ағаш ұстасы/слесарлық верстактың қолдануы мен құрылымын білу және түсіндіру;
5.2.3.2 түрлі материалдардан қарапайым бұйымдарды жасау

Көркем кесу. Идеяларды дамыту. Материалды таңдау және дайындау

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және басқалардың тәжірибесіне сүйене отырып (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау;
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру

Сыртқы және ішкі контур бойымен қисық сызықты бұйымдарды көркемдік кесу

5.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Сымнан бұйымдарды модельдеу. Эскиздерді әзірлеу (тізбектер, жануарлардың фигуралары). Материалды дайындау. Бұйым жасау (тізбектер, басқатырғыштар, жануарлардың мүсіншелері). Материалды таңдау. Құралдар мен қондырғылар

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасай білу

Бұйым жасау (тізбектер, басқатырғыштар, жануарлардың мүсіншелері)

5.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Әр түрлі материалдарды қолдана отырып музыкалық (ұрмалы-шу) аспаптарды жобалау

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау;
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Музыкалық аспап жасау

5.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі құрылымды, табиғи және жасанды материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
5.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдай білу

Жұмыс көрмесі

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру

4-тоқсан

3.4 Тамақтану мәдениеті

Дұрыс тамақтану негіздері.
Мәзірді құрастыру

5.2.4.1 дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелерін сипаттау;
5.2.4.2 дұрыс және теңдестірілген тамақтану мәзірін құру;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды дамыту және зерттеу үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау;
5.2.5.4 қарапайым электротехникалық арматура және электромонтажды құралдардың атау және қолдануын түсіндіру;

3.5 Үй мәдениеті

Электр энергиясының көздері туралы жалпы ақпарат. Электротехникалық арматура. Электр энергиясының әртүрлі көздерімен тәжірибелер

5.2.5.3 электр энергиясының шығу көздері туралы түсінік болуы;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау;
5.2.5.4 электр монтаж құралдары мен электртехникалық арматуралардың қарапайым қызметін тізіп айту, түсіндіру;
5.2.5.5 тұрақты ток көздерін қолдана отырып қарапайым бұйымдарды жинау және атау

Тұрмыстық жөндеу жұмыстары

5.2.5.6 интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар және қол құралдарын пайдаланып, ақауларды жоюға арналған қарапайым жөндеу операцияларын орындау, құрастыру

Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс

5.2.5.1 өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс мәдениетінің негізгі бағыттарын білу және сипаттау;
5.2.5.2 өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

      2) 6 -сынып (ұлдар)

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1.1 Көрнекі өнер

Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет)

6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану;
6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, техникаларды, көркем материалдарды қолдану;
6.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану және оларды қалай тиімді өңдеуге және пайдалануға болатындығын анықтау

Портреттегі түс. Орындау техникасы

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын білуі мен түсінуін көрсету;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын таңдау және қолдану

Заманауи портрет. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент

6.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды салыстыру (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын таңдау және қолдану

Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс).

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстау

6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын атау, таңдау және анықтау;
6.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс айту және сынды қабылдау

Жұмыс көрсетілімі

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну және көрсету

2-тоқсан

1.2 Сәндік-қолданбалы өнер

Қазақ халқының зергерлік бұйымдарымен танысу

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Зергерлік бұйымдардың эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау

6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, техникаларды, көркем материалдарды қолдану

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру

6.2.3.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау;
6.2.3.8 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін атау;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Табиғи материалдардың түрлері мен сипаттамалары

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы) білуі мен түсінуін өзінің және басқалардың тәжірибесі негізінде көрсету;
6.1.6.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын анықтау және сипаттау

Табиғи материалдардан жасалған бұйымдардың эскизін әзірлеу

6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру

6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

Жұмыс көрсетілімі. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну

3-тоқсан

1.3 Дизайн және технология

Қол электр аспаптары мен жабдықтары. Практикалық жұмыстар

6.2.2.1 қозғалыс беру механизмдерін және қолмен жұмыс жасайтын электр құралдары құрылғысын сипаттауу, оларды құрылымдық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге қолдану;
6.2.6.2 қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін білу және түсіндіру (жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Құрама бөлшектерден роботтарды әзірлеу.
Роботтардың шығу тарихы және түрлері

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.3.3.1 өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникаларды) пәндік терминологияны қолдана отырып салыстыру

Роботты құру. Эскиз. Материалдарды таңдау

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау;
6.1.6.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын атау, анықтау және сипаттау
6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау

Роботты құру. Роботтың жылжымалы бөліктерін құру бойынша эксперимент жасау

6.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды электрлік қол құралдарымен өңдеу;
6.2.3.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау және білу
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын түсіне отырып, материалдар мен құралдарды атау;
6.2.3.2 ағаштың қалыңдығын өлшегішпен, дөңгелек арамен жұмыс істей білу

Көлік түрлері туралы жалпы мәліметтер

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану

Көлік құралының моделін әзірлеу. Эскиз. Материалдарды таңдау

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Көлік құралдарын жасау. Модельдің жекелеген бөліктерін жасау. Модельді құрастыру және өңдеу

6.2.3.1 таңбалау мен өлшеулер негізінде бұйымды жасауға арналған материалдарды электрлік қол құралдарымен өңдеу;
6.2.3.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасай білу

Жұмыс көрсетілімі. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну

4-тоқсан

3.4 Тамақтану мәдениеті

Қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері

6.2.4.1 қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелерін сипаттау және салыстыру;
6.2.4.2 түрлі іс-шараларға арналған үстелді безендіру және дастархан жаю бойынша білімі мен практикалық дағдыларын көрсету

3.5 Үй мәдениеті

Электр жүйелерінің шартты белгілерімен танысу.
Электр тізбектері

6.2.5.3 электр тізбегі элементтерінің әдеттегі графикалық белгілеулерін анықтау және жүргізу;
6.2.5.4 қарапайым электр тізбектерін есептей білу және ажырату

Батареямен жұмыс жасайтын шамдар жасау

6.2.5.5 электр тізбектерін қарапайым схема бойынша жинау және жасау

Қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарын қолданатын тұрмыстық жөндеу жұмыстары

6.2.5.6 интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстар және қолмен жұмыс жасайтын электр құралдары мен құралдарды пайдаланып, ақауларды жою бойынша операциялар орындау;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды білу және қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Сәндік гүл мәдениеттері.
Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар

6.2.5.1 декоративті және гүлді дақылдарды өсіру технологиясын білу және сипаттау;
6.2.5.2 сәндік көгалдандыру және гүл өсіру бойынша көктемгі жұмыстарды орындау;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

      3) 5-сынып (қыздар)

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1.1 Көрнекі өнер

Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы.
Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін атау және анықтау;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасай білу (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану);
5.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарында көрінетін идеялар мен тақырыптарды сипаттауды қалыптастыру;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникалар) сипаттауды құрастыру

Натюрморт өнері.
Сәндік ұлттық натюрморт

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасап көрсету;
5.1.6.4 көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану және эксперимент жасауды құрастыру;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдана білу;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

Пейзаж. Табиғатпен үйлесімділік. Әуе перспективасы

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын атау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдануды түсіндіру

Өндірістік пейзаж. Қаланың әсем көрінісі. Сызықтық перспектива

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын атау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдана білу

Пластикалық формалар өнері.
Мүсін

5.1.1.1 қоршаған әлемнің ассоциативті мағыналары мен көрнекі сипаттамаларын атау;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдану, түсіндіру;
5.3.3.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникалар) сипаттап көрсету

Шығармашылық жұмыс.
Көрмені ұйымдастыру

5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасап құрастыру;
5.1.6.4 көркем материалдарды, таңдалған құралдардың қасиетін ескеріп, техникаларды қолдану және эксперимент жасау, ашып көрсету;
5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдана білу;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру

2-тоқсан

1.2 Сәндік-қолданбалы өнер

Ою-өрнектің түрлері. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері (түрлері, стилизациясы және мотивтері)

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін анықтау

Көркем кесте.
Кесте түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу.
Эскизді әзірлеу.

5.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениеттің көркемдік, қолөнер туындылары мен дизайнының ерекшеліктерін анықтау;
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасау

Көркем кестемен бұйымды безендіру

5.2.1.1 идеялар мен сезімдерді жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және айқын өнер құралдарын қолдануды қалыптастыру;
5.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдана білу;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдана білу, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Тоқыма өнері. Тоқудың түрлері. Материалдармен және құралдармен танысу

5.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен маңызын анықтай отырып тану;
5.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін нобайлар мен эскиздер жасауды ашу;
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құрастыра білу

Бұйым тоқу

5.2.3.2 әртүрлі (конструкциялық, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.4 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдануды білу;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Жұмыс көрмесі

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыру (көрме)

3-тоқсан

1.3 Дизайн және технология

Тоқыма материалдарының жіктелуі және сипаттамалары. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу

5.1.6.3 тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін сипаттау

Тоқыма материалдарын өңдеуге арналған жабдықтар, құралдар мен құрылғылар

5.2.2.1 тігін машинасының құрылғысын, жіптерді бұрау тәсілдерін, тігістерді білу және сипаттау;
5.2.2.2 тігін бұйымдарын дымқыл-жылумен өңдеуге арналған жабдықты пайдалану;

Тігін бұйымдарының классификациясы. Идеядан өнімге дейін
(тігін бұйымы)

5.1.6.3. тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін сипаттау
5.2.3.2 киімнің бел және кеуде жақтарын біріктіріп машинамен тігу, қалтаны (жапсырма) өңдей білу

Дизайн, киімді пішіндеу (қағаз, мата).
Костюм жасау (мини-манекен немесе қуыршақ үшін)

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және басқалардың тәжірибесіне сүйене отырып (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
5.2.3.1 тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі (конструкциялық, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдана білу, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Тоқыма мозайка техникасын қолдана отырып тігін бұйымдарының дизайны (пэчворк, квиллинг, құрақ). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау.
Жұмыс реттілігі.

5.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау және басқалардың тәжірибесіне сүйене отырып (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құрастыра білу

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру

5.2.3.1 тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу;
5.2.3.2 әртүрлі (конструкциялық, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдана білу, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Жұмыс көрсетілімі

5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыра білу;
5.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдай білу

4-тоқсан

3.4 Тамақтану мәдениеті

Дұрыс тамақтану негіздері.
Мәзірді құрастыру

5.2.4.1 дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелеріне сипаттама құрастыру;
5.2.4.2 дұрыс және теңдестірілген тамақтану мәзірін құру;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасай білу

Ас үй жабдықтары. Ас әзірлеуге арналған ыдыс, құралдар мен керек-жарақтар. Ас әзірлеу құралдары мен құрылғыларының мүмкіндіктерін зерттеу

5.2.4.3 тамақ дайындауға арналған құралдардың, жабдықтардың және құрылғылардың мүмкіндіктерін анықтау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету;
5.2.6.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс жасауды және жұмыс гигиенасын білу(жұмыс орны мен құралдарды ұйымдастыру және тазарту, арнайы киімде жұмыс істеу)

Бутербродтар мен сусындар жасау технологиясы

5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасай білу;
5.2.4.4 салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын білу және қолдану;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыра білу

Көкөністер мен жемістерден салаттар дайындау технологиясы.

5.2.4.4 салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын білу және қолдану;
5.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша ұсыныс жасау және сынды қабылдай білу;
5.3.1.1 дайын жұмысты жалпы сыныпқа таныстыра білу

3.5 Үй мәдениеті

Жеке гигиена, жеке күтім

5.2.5.3 жеке гигиена ережелерін білу және сипаттау, тері мен шаштың әртүрлі түрлерін анықтау;
5.2.5.4 шектеулі қолдаумен өзін-өзі күтуге арналған іс-әрекеттер мен өнімдерді таңдау және пайдалану

Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыс.

5.2.5.1 өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс мәдениетінің негізгі бағыттарын атау;
5.2.5.2 өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды жасау;
5.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

      4) 6 -сынып (қыздар)

      4 -кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1.1Көрнекі өнер

Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сызықтық портрет. Графика.
Орындау техникасы. Портрет жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет)

6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және ашып көрсету;
6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.1.6.2 бірқатар заманауи және дәстүрлі емес материалдарды тану және оларды қалай тиімді өңдеуге және пайдалануға болатындығын анықтау

Портреттегі түс. Орындау техникасы

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын түсінуін өзінің және басқалардың тәжірибесі негізінде көрсету;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

Заманауи портрет. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент

6.3.2.1 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмыстарында және басқалардың жұмыстарында көрсетілген идеялар мен тақырыптарды салыстыру, талқылау (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер);
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану

Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс).

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сценарийді әзірлеу.
Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстау

6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау;
6.2.1.1 қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өз ойлары мен сезімдерін жеткізу үшін айқын өнер құралдарын анықтау, таңдау және қолдану;
6.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс жасау және сынды қабылдау

Жұмыс көрсетілімі

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме)

2-тоқсан

1.2 Сәндік-қолданбалы өнер

Тоқыма өнері. Ілмекпен тоқу. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды таңдау

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету;
6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Ілмекпен әр түрлі бұйымдарды тоқу (майлық, қол сөмкесі, ұялы телефонның қабы)

6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, эксперимент жасау және техниканы, көркем материалдарды қолдану;
6.2.3.3 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Бізбен тоқу. Тоқыма біздің түрлері. Тоқу техникасы мен тәсілдері. Өнімнің эскизін әзірлеу

6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Бізбен тоқу (бөкебай, орамал, ұялы телефонның қабы)

6.1.6.4 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, техникаларды, көркем материалдарды қолдану;
6.2.3.8 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

Жұмыс көрсетілімі. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме);
6.3.4.1 өзінің және басқаның жұмысын жетілдіру үшін бейімдеу бойынша негізделген ұсыныс жасау және сынды қабылдау

3-тоқсан

1.3 Дизайн және технология

Тоқыма материалдарынан бұйым жасау (авторлық қуыршақ, дамытушы ойыншық). Идеяларды дамыту.Эскиз

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша өз тәжірибесі мен біліміне негізделе тапсырмаларды орындау;
6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау

Әр түрлі тоқыма материалдарының текстуралары мен түстерін зерттеу. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды таңдау және дайындау

6.1.6.2 тоқыма материалдары мен бұйымдарының қасиеттері мен құрылымын зерттеу және анықтау;
6.1.6.3 тоқма материалдары мен бұйымдардың дың қасиеттерін тану және оларды қалай тиімді өңдеуге және пайдалануға болатындығын анықтау;
6.2.2.1 тігін машиналарын реттеуді орындау

Өнімді құру. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу.

6.2.2.2 киімдерді дымқыл-жылумен өңдеу режимдерін сипаттау және оларды практикада қолдану;
6.2.3.1 тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында тігін және жиек тігістерін қолдана отырып, пішу және өңдеу;
6.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, жеке бұйым жасау;
6.2.6.2 қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеу және еңбек гигиенасы ережелері тәсілдерін ұстану білу;
6.2.3.3 машинаны, қолмен, үтіктеу жұмыстарын орындау кезінде қауіпсіз жұмыс ережелерін сақтау;
6.2.3.4 қиындыларды өңдей білу;
6.2.3.5 киімнің бел және кеуде жақтарын біріктіріп машинамен тігу;
6.2.3.6 нұсқаулық - технологиялық картаны қолдану

Үй тоқыма бұйымдарының дизайны (алжапқыш, ас үй ыдыстары). Идеяларды дамыту. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыс реттілігі.

6.1.5.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, түрлі объектілердің дизайнын дамыту бойынша өз тәжірибесі мен біліміне негізделе тапсырмаларды орындау;
6.1.5.2 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбалар жасау;
6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, әрекеттердің кезектілігін анықтау және жоспарлау;
6.1.4.2 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Бұйымды жасау. Бөлшектерді қиып алу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды әрлеу. Бұйымды безендіру

6.2.2.2 киімдерді дымқыл-жылумен өңдеу режимдерін сипаттау және оларды практикада қолдану;
6.2.3.1 тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында тігін және жиек тігістерін қолдана отырып, пішу және өңдеу;
6.2.3.2 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, жеке бұйым жасау;
6.2.6.2 қолмен жұмыс жасайтын электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелер тәсңлдерін ұстану

Жұмыс көрсетілімі. Көрмені ұйымдастыру

6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме);
6.3.3.1 өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарын жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдерді (техникаларды) пәндік терминологияны қолдана отырып салыстыру

4-тоқсан

3.4 Тамақтану мәдениеті

Қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері

6.2.4.1 қазақ, әртүрлі халықтар мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелерін сипаттау және салыстыру;
6.2.4.2 түрлі іс-шараларға арналған үстелді безендіру және дастархан жаю бойынша білімі мен практикалық дағдыларын көрсету

Жартылай фабрикаттардан тамақ дайындау технологиясы

6.2.4.3 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану;
6.2.4.4 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды және керек-жарақтарды анықтау және таңдау

Тағамды жылдам пісіру технологиясы

6.2.4.3 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану;
6.2.4.4 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды және керек-жарақтарды анықтау және таңдау;

Десерттерді дайындау технологиясы

6.2.4.3 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану;
6.2.4.4 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды және керек-жарақтарды анықтау және таңдау;
6.3.1.1 дайын жұмыстарды мектеп аудиториясына ұсыну (көрме)

3.5 Үй мәдениеті

Гигиеналық ережелер. Үй-жайларды дымқыл және құрғақ тазалау.

6.2.5.3 үйге, құралдарға және тазалау құралдарына қойылатын гигиеналық талаптарды сипаттау;
6.2.5.4 тазалау құралдары мен құрал-саймандарды таңдау және пайдалану

Киім мен аяқ киімді күту, сақтау

6.2.5.5 шектеулі қолдау кезінде маусымдық киім мен аяқ киімді күту және сақтау ережелерін ұстану

Сәндік-гүл мәдениеті.
Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар

6.2.5.1 декоративті және гүлді дақылдарды өсіру технологиясын сипаттау;
6.2.5.2 сәндік көгалдандыру және гүл өсіру бойынша көктемгі жұмыстарды орындау;
6.2.6.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану, оның маңыздылығын түсіну және көрсету

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
657-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – техника мен технология саласында оқушылардың заманауи өндірісінде алған білімі жүйесінің нәтижелілігіне бағытталған функционалдық сауаттылығын қамсыздандыру, сонымен қатар, технологиялық ойлау қабілетін, болмысқа деген шығармашылық көзқарасын дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) әр түрлі материалдар туралы білімнің қол жетімді әдістерін оқытуда және өңдеу тәсілдерін таңдау біліктілігі еңбектегі дербестікті дамытудағы еңбекке деген қызығушылықты ояту үшін еңбек дағдыларын қалыптастыру;

      2) материалдарды пайдалану бойынша еңбек және технологиялық білімдер мен дағдыларды игерту;

      3) мамандықтар әлемінде бағдарлау дағдыларын дамыту;

      4) өз денсаулығын сақтау мен салауатты өмір салтын ұстанудағы жауапкершіліктің негізі болып табылатын дұрыс тамақтануды қалыптастыру;

      5) құралдарды пайдалану және қауіпсіздік техника ережелерін меңгеру бойынша өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын игерту;

      6) уақытты, материалдардың қасиеттерін және басқа факторларды анықтай және ескере отырып, өз жұмысын жоспарлау қабілетін дамыту;

      7) білім беру мақсаттарына жету үшін бірлескен іс-шараларды ұйымдастыру тәжірибесін жинақтау (жеке, жұптық және топтық жұмыс).

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) декоративті-қолданбалы шығармашылық бойынша сабақтарда жұмыс істеу дағдылары мен іскерліктерін меңгерту;

      2) арнайы құралдарды дұрыс қолдануға, дұрыс және қауіпсіз тәсілмен жұмыс істеуге үйрету;

      3) салыстыру және талдау дағдыларын қалыптастыру;

      4) байланыстырып ауызша сөйлеуді түзету және дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. "Технология" пәнін оқыту көрнекілік, қол жетімділік және оқытудың орындылығы қағидалары негізінде жүзеге асырылады.

      6. Оқытудың қол жетімділігі мен орындылығы қағидасын іске асыруда оқыту үдерісінде белгілі бір талаптарды сақтау болып табылады:

      1) оқытылатын материал мазмұны мен көлемі бойынша, ал практикалық тапсырмалар орындау әдістері бойынша білім алушылардың дайындық деңгейіне, олардың мүмкіндіктеріне және дене дамуына сәйкес келуі тиіс;

      2) білім алушылардың жеке танымдық мүмкіндіктерін есепке алу, практикалық тапсырмаларды таңдауда саралау және қарапайымнан күрделіге, белгіліден белгісізге сияқты ережелерді сақтау керектігі.

      7. Көрнекілік қағидасы білім алушылардың зерттелетін нысандары мен еңбек үрдістерін тікелей қабылдауы негізінде оқу материалын хабарлауды көздейді, ал көрнекілік ұғымы тек визуалды ғана емес, сонымен қатар есту және сенсорлық қабылдауды да білдіреді.

      8. Бағдарлама көрнекі құралдардың әртүрлі түрлерін кеңінен қолдануды көздейді: бұйымдарды технологиялық өңдеу кезектілігі бейнеленген үлестірмелі материал, киімді модельдеу мен құрастыру негізінсіз оқылуы мүмкін емес табиғи нысандар мен техникалық сызбаларды имитациялау, білім алушыларға электротехникалық бұйымдарын дайындау технологиясын түсіндіру, әр түрлі технологиялық үрдістердің кезеңдерін көрсету.

      9. "Технология" пәнін оқу шеңберінде нашар еститін және кейіннен естімей қалған білім алушылар мамндықтар әлемімен танысады және білім алушылардың жалпы кәсіптік білім мен еңбек қызметіне ауысуының сабақтастығын қамтамасыз ете отырып, қоғамдық өндірістің әртүрлі салаларындағы жұмысқа бағдарланады.

      10. Осы бағдарлама мазмұнының негізгі бөлігін материалдық, ақпараттық және әлеуметтік объектілерді зерделеуге, құруға және қайта құруға бағытталған білім алушылардың қызметі құрайды.

      11. Сабақ уақытында білім алушылардың қызметі жеке және топтық нысанда ұйымдастырылады.

      12. Мұғалімнің педагогикалық қолдауы тікелей басшылық, кеңес беру түрінде болады немесе кейіннен талдауды (рефлексияны) ұйымдастыра отырып, іс-әрекетті педагогикалық бақылауға түседі және оқытудың негізгі формасы студенттердің танымдық-шығармашылық қызметі болып табылады.

      13. Бағдарламадағы Оқу материалы студенттердің тәуелсіздігін біртіндеп арттыруды көздейтін белгілі бір жүйеде орналасқан және сабақтың міндеттеріне байланысты мұғалім жаңа танымдық ақпаратты хабарлауға немесе оларды қайталауға, жаттығуларға, өзіндік практикалық жұмысқа әр түрлі уақыт бөледі.

      14. "Технология" пәнін оқыту пәнаралық байланыстарды кеңінен қолдануды көздейді: алгебрамен, геометриямен, химиямен, биологиямен, физикамен, тарихпен.

      15. Технология бойынша көрнекі құралдарға қойылатын талаптар:

      1) матаны өңдеуге арналған құралдар, материалдармен жұмыс істеуге арналған жиынтық, материалдарды техникалық модельдеуге және өңдеуге арналған құралдар, 100 сантиметр металл сызғыш, еденде үтіктеу тақтасы, тігін машинасы, 6-шы классты сызу құралдарының жиынтығы, қолмен тігу жұмыстарына арналған құралдар, кесте тігуге арналған құралдар мен құрылғылар;

      2) білім алушының әмбебап жұмыс үстелі, әртүрлі ағаш өңдеуге арналған машина, тіреуіші бар электр кескіш, сымсыз бұрғылау машинасы, ағаш бұрғылау жиынтығы, металл бұрғылау жиынтығы, сырмақ, өлшегіші лентасы, материалдарды қисық сызықты аралауға арналған құрал, 30 сантиметрлік металл сызғышы, тойтармалы құрал;

      3) қабырғаға ілінетін плакаттар, "Қазақ ұлттық ою-өрнек" плакаттары, "технологияны оқытудағы қауіпсіздік техникасы" жазылған плакаттар";

      4) шығармашылық жұмыстарға арналған стенд;

      5) үлестірме материалы;

      6) көрнекі материалы.

3-тарау. "Технология" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      16. "Технология" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында – 102 сағатты құрайды.

      17. Бағдарламаның мазмұны келесі бөлімдерді қамтиды:

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар" бөлімі;

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы" бөлімі;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау презентациясы" бөлімі.

      18. "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар" бөлімі бөлімшелерді/қыздарды қамтиды;

      1) материалтану (тоқыма жіптері, маталар және олардың қасиеттері)

      2) машинатану;

      3) тігін өндірісі;

      4) тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережесі.

      19. "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар" бөлімі бөлімшелерді (ер балаларға арналған) қамтиды:

      1) Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер;

      2) материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау.

      20. "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы" бөлімі бөлімшелерді (қыз балаларға арналған) қамтиды:

      1) құрастыру;

      2) тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу;

      3) практикалық жұмыстар;

      4) ұлттық қолөнер;

      5) жөндеу жұмыстарының түрлері.

      21. "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы" бөлімі бөлімшелерді (ер балаларға арналған) қамтиды:

      1) ағаш ұстасы технологиясы;

      2) ағашты көркемдеп өңдеу;

      3) ағаш жиһаз бұйымдары, жиһаз өндірісі;

      4) ағашты өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы;

      5) құрылыс өндірісі, ағаштың ұста жұмыстары;

      6) еңбекті қорғау.

      22. "Еңбек заттарын талдау және бағалау презентациясы" бөлімі бөлімшелерді (қыздарға/ер балаларға арналған) қамтиды:

      1) еңбек нысандарын талдау және бағалау.

      23. 7 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (қыз балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар". Мақта және зығыр маталарының қасиеттері, мақта және зығыр маталарын анықтау, маталардың мақсаты. Жіптер туралы ақпарат, жіптерден маталар алу. Матаның үлестік, көлденең, алдыңғы, дұрыс емес, жиектерін анықтау. Тігін машинасының құрылғысы, жетек құрылғысы, машина инесі, орауыш. Жіптерді шпулькаға орау, жоғарғы және төменгі жіптерді, тігісті реттеуішті толтыру. Қол еңбегінің қарапайым құралдары, құрылғылар, станоктар және басқалар. Құрал-саймандар мен жабдықтарды орнату, баптау, жұмысқа дайындау, Құрал-саймандарды жөндеу, сақтау. Құрал мен жабдықтың қасиеттері-еңбек сапасы мен өнімділігі. Құралдар мен материалдарды пайдалану ережелері, тыйымдар мен шектеулер. Қауіпсіздік техникасы жөніндегі нұсқаулықтар (шеберханада өзін-өзі ұстау ережелері);

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Бұйымды дайындау үшін технологиялық операцияларды орындау кезектілігі; киімді жөндеу, жәй және көркемдеп тігу. Зығыр және тұрмыстық тігін бұйымдарында тік, қиғаш және дөңгеленген кесінділерді өңдеу, өлшеулерді алу, сызбаны құру. Майлықтар, жастықтар, сөмке. Жекелеген бөлшектер мен тораптарды өңдеу;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Сыныпқа дайын жұмыстың презентациялау (көрме). Жұмыстарды жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдер. Пән терминологиясы. Бейімдеу, жұмыстарды жетілдіру бойынша сын пікірлер мен ұсыныстар.

      24. 8 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (қыз балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар". Жүн және жібек маталардың (табиғи және жасанды талшықтардан жасалған) құрылымы мен негізгі қасиеттері және оларды қолдану. Жіптерді толтыру, зигзаг тігісінің ені мен биіктігін реттеу.Тігін шеберханасында жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік ережелерін білу және орындау. Тігін машинасының ақауларын жою себептері мен қағидалары. Жұмыс орнын жабдықтауға қойылатын талаптар;

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Әйелдер киіміндегі әрлеу түрлері. Қиық бөлшектерінің атауы. Еңбек заттарын дайындау үшін технологиялық карталарды әзірлеу. Технологиялық карталар. Технологиялық карталарға қарап заттарды дайындау. Нұсқаулықтар. Оларды орындау шарттарын ескере отырып, әрекеттерді түзету. Үлгілер. Бұйымдарды пішу. Кесу, қос қиғаш кесу. Тігін бұйымдарын өңдеу түрлері (қатпарлар,жиектер). Бұйымдардан өлшеу алу. Өрнектер. Бұйыдардың сызбасы. Белден бастап алжапқышты тігу (белдікте төменгі кесілген дөңгелек алжапқышты жасаудың технологиялық реттілігі). Сызбаның құрылысы, дөңгелек кесіктері бар киім бұйымының үлгісін жасау және пішу (адам фигурасын өлшеу ережелері мен реттілігі, құруға арналған өлшемдер, бұйым бөлшектерінің атауы және контурлық кесіктер). Тігін бұйымдарындағы қалталарды өңдеу (қалталардың түрлері мен мақсаты, орындалу реті);

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Мұғалімнің сұрақтары бойынша немесе өз бетінше жасалған жұмыс туралы ауызша есеп беру. Жұмыста барысындағы ой-пікірлер мен тақырыптар. Жұмыстарды жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдер. Пән терминологиясы. Әрі қарай жұмысты жетілдіру, жұмысқа бейімдеу бойынша негізделген ұсыныстар мен сындарлы пікірлер.

      25. 9 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (қыз балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар". Синтетикалық талшықтардың қасиеттері. Синтетикалық аралас талшықтардан жасалған маталардың қасиеттері. Матаның негізі. Матаның алдыңғы және артқы жағы. Маховик дөңгелекшесі. Жіп орайтын шпулька. Жоғарғы және төменгі жіптерді толтыру, тігін машинасын іске қосу, жылдамдықты реттеу. Машина тігістері (басу табанын белгілі бір бұрыштарында көтеріп бұру арқылы түзу, қисық тігу) тігістің ұзындығы. Тігін шеберханасында жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы.

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Ұйықтауға арналған көйлек, белдемше, балалар пижамасының сызбасы. Бұйымдарды өлшеу. Ұйықтауға арналған көйлектің жағасын модельдеу. Машина тігістері: киім-кешек тігу, бұзу, жабық кесілген, ашық кесілген қиықты біріктіріп тігу, ашық және жабық кесілгенген жерін бүктеп тігу. Жиырылып тігілген жерлерін, қатпарларды, ілгектерді өңдеу. Матаны борлау және пішу, пішудің контурлық және бақылау сызықтарын матаға ауыстыру, пішу бөлшектерін өңдеу, қиықтарды жапсыру, жабық кесіндімен, жиектемемен немесе жиектемемен жікпен өңдеу, ылғалды-жылу арқылы өңдеуді орындау және дайын бұйымның сапасын анықтау; киімді қиықтармен, жамаулармен жөндеу;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Жұмыста көрсетілген идеялар мен тақырыптар. Техникалық терминология. Бейімдеу, жұмыстарды жетілдіру бойынша сындарлы пікірлер мен негізделген ұсыныстар. Дайын жұмысты бүкіл сыныпқа таныстыру.

      26. 10 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (қыз балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар". Тоқыма емес материалдарды алу және олардың мақсаты. Тігін өнеркәсібінде тоқыма емес материалдарды қолдану. Түрлі құрылғылары бар машинада жұмыс істеу; жұмыс кезінде пайда болған ақауларды анықтау және жою; тігін машиналарын тазалау және майлау; Жұмыс орнын ұтымды ұйымдастыру. Матаны сыртқы түріне қарай анықтау, тігу және ылғалды-жылу арқылы өңдеу кезінде маталардың қасиеттерін ескеріңіз. Еңбек қауіпсіздігі, ішкі тәртіп, электр және өрт қауіпсіздігі талаптарын сақтау;

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Тұтас кесілген көйлек немесе жейде, белдемше үлгісінің негізінде кесілген көйлектің үлгісін жасау. Киім модельдерінің журналдарынан дайын үлгілерді қолдана отырып, әйелдерге арналған өнімдерінің үлгілерін жасау. Тігістерге рұқсат беруді ескере отырып, матаға үлгіні салу, бұйымның бөлшектерін кесу, бұйымдарды өлшеу, тігу реттілігін анықтау. Толық өлшемді сызбаларды салу;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Берілген жоспар бойынша жасалған жұмыс туралы ауызша есеп. Жұмыстарды талдау және бағалау (артықшылықтары мен кемшіліктері). Сөйлеуде техникалық терминологияны қолдану.

      27. 7 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (ер балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар". Бақылау-өлшеу құралдары, шаблондар, құрылғылар және оларды қолдану және пайдалану ережелері: орындалатын жұмыстардың дәлдігін бақылау тәсілдері, ақаулықтардың алдын алу және оларды түзету, қол ағаш аспаптарын орнату және олармен жұмыс істеу ережелері, токарлық және бұрғылау станоктарында жұмыс істеу ережелері мен құрылғылары, қол электр құралдарының құрылысы мен пайдалану ережелері, материалдар мен электр энергиясын үнемді жұмсау тәсілдері, бұйымды көркемдеп әрлеуге арналған құралдар;

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Ағаш өндірісінде қолданылатын материалдар: ағаштың негізгі түрлері, қасиеттері мен ақаулары, негізгі ағаш операцияларының мәні мен мақсаты, белгілеуді, арамен кесуді, сүргілеуді, қашауды және кесуді, бұрғылауды орындау тәсілдері мен тәсілдері; қысқыштарды біріктіру мақсаты мен қолданылуы, оларды орындау тәсілдері мен жолдары, ұзындығы бойынша ағаш бөлшектері қосылыстарының түрлері (тоғысу), жиектер (топтастыру); бұрыштық (шеткі, ортаңғы), жәшікті қосылыстар мен оларды қолдану; алмалы-салмалы және ажыратылмайтын ағаш жалғамаларын орындаудың тәсілдері мен тәсілдері; желімдердің түрлері, желім ерітінділерін дайындау және оларды қолдану.Ағаштың негізгі түрлерін (түсі, құрылымы, ылғалдылығы, беріктігі) зерттеу, ағаш ұсталарын жасау үшін ағаш таңдау, ағаш ұсталарын сәндік әрлеудің кейбір әдістерімен танысу, ағашты сақтау және кептіру әдістерін зерттеу, бөлшектерді жартылай тесілген (БҚ 4), жалған жалпақ шыбықпен бұрыштық қосылыс (БҚ 2), бұрыштық қорап қосылысы (БҚ 1, БҚ 2), ағаш ұстасын мөлдір емес әрлеу тәсілдерімен танысу. Конустық, цилиндрлік және беті фасондық бөлшектердің сызбаларын оқу және орындау;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Дайын жұмысты сыныпқа көрсету (көрме). Жұмыстарды жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдер. Пән терминологиясы. Бейімдеу, жұмыстарды жетілдіру бойынша сындарлы пікірлер мен негізделген ұсыныстар.

      28. 8 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (ер балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар". Еңбек және өндірістік пән. Құралдарды және жұмысқа бейімдеуді дайындау. Бақылау-өлшеу құралдары, шаблондар, құрылғылар және оларды қолдану мен пайдалану ережелері: орындалатын жұмыстардың дәлдігі мен сапасын бақылау тәсілдері, ақаулықтардың алдын алу және оларды түзету, қол ұсталық құрал-саймандарды орнату және олармен жұмыс істеу қағидалары, токарлық және бұрғылау станогының құрылысы және жұмыс істеу қағидалары, материалдар мен электр энергиясын үнемді жұмсау, құрал-саймандарды, жабдықтар мен құрылғыларды ұқыпты пайдалану тәсілдері, жұмыс орнының ішкі еңбек қауіпсіздігі, өндірістік тазалық, электр және өрт қауіпсіздігі;

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Ағаш өндірісінде қолданылатын материалдар; ағаштың негізгі түрлері, қасиеттері мен кездесетін ақаулары; ағашпен жасалатын жұмыстың мәні мен мақсаты; белгілеуді, аралауды, сүргілеуді, қашауды және кескішпен кесуді, бұрғылауды орындау тәсілдері мен жолдары; қысқыштарды біріктіру мақсаты мен қолданылуы, оларды орындау тәсілдері мен жолдары; ағаш бөлшектердің ұзындығы бойынша біріктіру (тұтасу), жиектеу (топтастыру), бұрышы бойынша (шеткі, ортаңғы), оларды қолдану; алмалы-салмалы және ажыратылмайтын ағаш жалғамаларын орындау тәсілдері мен жолдары; желімдердің түрлері, желім ерітінділерін дайындау тәсілдері және қолдану; бақылау-өлшеу құралдары, шаблондар, құрылғылар және оларды қолдану және пайдалану ережелері;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Жұмыста көрсетілген идеялар мен тақырыптар. Жұмыстарды жасау үшін қолданылатын әдістер мен тәсілдер. Пән терминологиясы. Бейімдеу, жұмыстарды жетілдіру бойынша сындарлы пікірлер мен негізделген ұсыныстар.

      29. 9 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (ер балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар". Ағаш ұсталық жұмыстарды қол құралдарымен орындау; алмалы-салмалы және ажырамайтын қосылыстарды, қысқыштарды, бұрыштық, шеткі, ортаңғы және жәшікті байламдарды белгілеу және жинау, ұзындығы бойынша, жиегі бойынша жалғаулар, бөлшектерді біріктіру және желімдеу, ағаш бұйымдарын жинап құрастыру (желімдер мен арнайы құрылғылардың көмегімен), бақылау-өлшеу құралдары мен құрылғыларды пайдалану; дайындаманы ұтымды пішу, материалдар мен электр энергиясын үнемді жұмсау, жабдықты, құралдар мен құрылғыларды ұқыпты пайдалану; жұмыс орнын дайындау және ұтымды ұйымдастыру, еңбек қауіпсіздігі, өндірістік тазалықты, электр және өрт қауіпсіздігі мен табиғатты қорғау талаптарын сақтау;

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Өндірісте жасалған өнімдердің түрлерімен танысу, өнеркәсіптік технологияларды, жиһаз өндірісінің негізгі өнімдерін зерттеу, жиһазды жасаған материалдардың атауларымен және олардың технологиялық қасиеттерімен танысу. Ағаш өңдеу жұмыстарының түрлері. Бұйымдарды дайындау және құрастыру кезіндегі бригадалық еңбек бөлінісі ағаш жиһаз өндірісінде еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы. Ұсталық бұйымдарды көркем әрлеудің тәсілдері. Жиһаз өндірісін механикаландыру және автоматтандыру туралы ақпарат. Жиһаз жасау үрдісімен танысу. Линолеум төсеу әдістері;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Жұмыста көрсетілген идеялар мен тақырыптар. Техникалық терминология. Бейімдеу, жұмыстарды жетілдіру бойынша пікірлер мен ұсыныстар. Дайын жұмысты бүкіл сыныпқа таныстыру.

      30. 10 сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің негізгі мазмұны (ер балаларға арналған):

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар".Ағаш ұстасының жұмысын және жұмыс орнын ұйымдастыру. Ағаш және станок жұмыстарын орындау. Ағаш бұйымдарының ақауларын анықтау және жөндеу.

      2) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы". Ағаштың түрлері мен ақауларын оның сыртқы түріне қарай анықтау: шаблон мен сызба бойынша ағаш дайындамасын белгілеу, ағаш ұсталық құралды мақсатына қарай қолдану, оны баптау, бұйымды дайындау үрдісінде станок жабдығын пайдалану; ағаш ұсталық бұйымдардың дизайнын ескере отырып өңдеу, бұйым құнының қарапайым есептеулерін орындау, ағаш сүргілеу және белгілеу құралдарын жасау, қарапайым ағаш ұсталық – жиһаз бұйымын жасау, токарлық станоктың ішін қайрау, бекіту бұйымдары мен жиһаз фурнитурасының түрлерін тану. Қаптайтын беті бар күрделі емес жиһаз жасау, ағаш-жиһаз бұйымдарындағы ақауларды жою, материалдар мен электр энергиясын үнемді жұмсау;

      3) "Еңбек заттарын талдау және бағалау". Берілген жоспар бойынша жасалған жұмыс туралы ауызша есеп. Жұмыстарды талдау және бағалау (артықшылықтары мен кемшіліктері). Сөйлеуде техникалық терминологияны қолдану.

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      31. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.2.1.4. кодында "7" - сынып, "2.1" - бөлімше, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      32. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі.

      1) "Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар" бөлімі / қыздарға арналған:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, маталар және олардың қасиеттері)

7.1.1.1 өсімдік тектес талшықтар туралы түсініктің болуы: мақта және зығыр;
7.1.1.2 мақта-мата және зығыр талшықтарын көзбен және сипап ұстау арқылы анықтау;
7.1.1.3 мақта мен зығыр талшықтарына су мен жылудың әсерін білу

8.1.1.1жануарлардың жүнінен жасалатын жіптер туралы білу: жүн, жібек
8.1.1.2 зертханалық-тәжірибелік зерттеу жолымен (сыртқы түрі, жанасуы, жану сипаты бойынша) жануарлардан алынатын талшықтардың (жүн, жібек) қасиеттерін анықтау);
8.1.1.3 жүн талшықтарының ұзындығын, бұралуын, жіңішкелігін, беріктігін анықтау

9.1.1.1 химиялық өндірістің: жасанды және синтетикалық талшықтар туралы түсініктің болуы;
9.1.1.2 жасанды талшықтардың (вискозды және ацетатты) қасиеттері туралы түсініктің болуы;
9.1.1.3 жасанды талшықтардың қасиеттерін іс жүзінде зертханалық жолмен анықтау

10.1.1.1 "тоқыма талшықтарын жіктеу" кестесімен танысу арқылы тоқыма талшықтары туралы білімді жүйелеу;
10.1.1.2 жасанды және синтетикалық талшықтардан жасалған маталардың жаңа түрлері туралы түсініктің болуы;
10.1.1.3 синтетикалық талшықтар мен жіптерден тоқыма жіп алу үрдісі туралы түсініктің болуы

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, негізгі механизмдері, тігін жабдықтарында жұмыс істеу тәсілдері)

7.1.2.1 тігін машиналарының түрлері мен жылдамдығын және оларда орындалатын жұмыстардың түрлері туралы жалпы түсініктің болуы;
7.1.2.2 машинасы құрылғысында және оның механизмдері (ине механизмі, жіп тарқыш) түсіну;
7.1.2.3 төменгі және жоғарғы жіп орағышты толтыру

8.1.2.1электр жетегі бар тұрмыстық тігін машинасының техникалық сипаттамаларын (құрылысы, түрлері, жылдамдығы, орындалатын жұмыс түрлері) білу;
8.1.2.2 электр жетегі бар тігін машинасында жұмыс істеу тәсілдерін орындау;
8.1.2.3 тігін машинасын реттеу механизмдерін ажырата білу;
8.1.2.4 астыңғы жіп орағыш жинағын бөлшектеу және жинау

9.1.2.1 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машинасының техникалық сипаттамасымен танысу (мақсаты, жылдамдығы, орындалатын операциялардың түрлері);
9.1.2.2 51-А класындағы ПМЗ -2 тігін машинасының техникалық сипаттамаларын білу;
9.1.2.3 өнеркәсіптік машинаның негізгі механизмдері (электр жетегі, ине, жіп тартқыштың, жіп орағыш) туралы түсініктің болу

10.1.2.1 автоматтандырылған және жартылай автоматтандырылған тігін машиналары (ілмекті, түймешік) туралы түсінік болу;
10.1.2.2 қазіргі заманғы өнеркәсіптік тігін машиналарын (тігін фабрикасына, цех немесе орта-арнайы оқу орнына экскурсия);
10.1.2.3 шағын механизация құралдары (тігін машиналарына арналған құрылғылар) туралы түсініктің болуы;

1.3 тігін өндірісі (кәсіп түрлері, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

7.1.3.1 тігінші, пішуші мамандығы туралы білу;
7.1.3.2 киім-кешекті тігу кезінде пайдаланылатын фабрикалық тігістер туралы бастапқы түсініктің болуы;
7.1.3.3 тігін фабрикасында киімнің жаппай өндірісі, тігін өндірісі цехтары туралы жалпы түсініктің болуы

8.1.3.1 иіру және тоқу өндірісі, кәсіптері туралы жалпы түсініктің болуы;
8.1.3.2 тігу кезінде еңбек бөлінісі операциясы туралы түсініктің болуы;
8.1.3.3 фабрикалық тігісті киім тігуде қолдану

9.1.3.1 тігін өндірісінің жаппай мамандықтары туралы түсініктің болуы (пішуші, борлаушы, үтіктеуші);
9.1.3.2 төсекке арналған (киім) тігудің бригадалық әдісін меңгеру;
9.1.3.3 тігу сапасы және дайын өнімге қойылатын талаптар туралы түсініктің болуы

10.1.3.1 тігін өндірісі жағдайында модельер-конструктор мамандығы және оның функциялары туралы түсініктің болуы;
10.1.3.2 жаппай өндіріске арналған бұйымдардың модельдерін әзірлеу және құрастыру туралы жалпы түсініктің болуы;
10.1.3.3 өндіріс нормасы және өндіріс жағдайында бұйымдарды тігуге арналған жоспарлы тапсырма туралы түсініктің болуы

1.4 тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

7.1.4.1 өлшеу және қол құралдарымен, тігін машинасымен, үтікпен қауіпсіз жұмыс істеу ережелері туралы түсініктің болуы;
7.1.4.2 тәжірибелік жұмысты орындау кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

8.1.4.1 қол құралымен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.2 электр тігін машинасында жұмыс істеген кезде электр бу үтігімен жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.3 оқу шеберханасында өз жұмыс орнын ұйымдастыру

9.1.4.1 51-А класты ПМЗ-2 және 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
9.1.4.2 ылғалды-жылумен өңдеу барысныда үтікпен жұмыс істеудің қауіпсіз орындау тәсілдерін сақтау

10.1.4.1 арнайы тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс тәсілдерін сақтау;
10.1.4.2 қол және машина операцияларын орындау кезінде, сондай-ақ бұйымдарды ылғалды-жылумен өңдеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

      2) раздел ""Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар" бөлімі/ ер балаларға арналған:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8сынып

9 сынып

10 сынып

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

7.​1.​1.​1 мұғалімнің көмегімен ағаш ұстаның ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
7.​1.​1.​2 "ағаш ұстасы" мамандығының ерекшеліктерін білу;
7.​1.​1.​3 ағаш-жиһаз өндірісінің мамандықтарымен танысу;
7.​1.​1.​4 өз сөзінде техникалық терминологияны қолдану және түсіну

8.​1.​1.​1 ағаш ұстасының маңызды ерекшеліктерін білу және түсіну;
8.​1.​1.​2 ағаш және жиһаз өндірісінің негізгі мамандықтарын білу;
8.​1.​1.​3 өз сөзінде ағаш ұсталық технологиялық операциялардың терминдері мен атауларын түсіну және қолдану;
8.​1.​1.​4 жұмыс орнын өз бетінше ұйымдастыру

9.​1.​1.​1 әртүрлі халықтардың өзге де пікіріне, тарихы мен мәдениетіне құрметпен қарау;
9.​1.​1.​2 ағаш ұстасының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеуге және сипаттауға тырысу;
9.​1.​1.​3 ағаш және жиһаз кәсіпорындарында еңбекті ұйымдастыру негіздері туралы түсініктің болу;
9.​1.​1.​4 өзінің жеке ерекшеліктерін кәсіби талаптармен байланыстыру

10.​1.​1.​1 ҚР халық шаруашылығында сүректің қолданылу саласын түсіну.;
10.​1.​1.​2 ағаш-жиһаз өндірісі кәсіптерінің біліктілік сипаттамаларын зерттеу;
10.​1.​1.​3 Ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсініктің болуы
10.​1.​1.​4 еңбек заттарын дайындау кезінде материалдардың қасиеттерін ескеру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

7.​1.​2.​1 ағаштың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттері туралы түсініктің болуы;
7.​1.​2.​2 бұйымдарды жасау үшін қолданылатын ағаш материалдарының атаулары мен қасиеттерін білу;
7.​1.​2.​3 ағаш ақауларының негізгі түрлерін, оларды жою тәсілдерін білу;
7.​1.​2.​4 бұрғылау құрылғысын, олардың түрлерін білу;
7.​1.​2.​5 бұрғылау станогының құрылысы туралы түсініктің болуы;
7.​1.​2.​6 аралау цехтарында бригадалық жұмыс әдістері түсініктің болуы

8.​1.​2.​1 кескіш элементтері туралы түсініктің болуы;
8.​1.​2.​2 ағаш талшықтарына қатысты кескіштің қозғалысына байланысты кесу түрлерін ажырату;
8.​1.​2.​3 тапсырмада сызба, техникалық сурет бойынша бағдарлану;
8.​1.​2.​4 топтық әңгімеде жұмысты жоспарлау ;
8.​1.​2.​5 ағаш ақаулары мен талшықтардың бағытын ескере отырып, материалды таңдай алу;

9.​1.​2.​1 ағаш өңдеуде қолданылатын желімнің негізгі түрлерін, оның қасиеттерін білу;
9.​1.​2.​2 желім жағуға арналған станоктар мен құрылғылар туралы түсініктің болуы;
9.​1.​2.​3 фанерлеу үшін заттың бетін дайындауға талаптар қою.
9.​1.​2.​4 фанерлеу үшін материалды кесу технологиясын сақтау.
9.​1.​2.​5 ағаш бетін бояғыштармен, лактармен әрлеудің мақсатын білу

10.​1.​2.​1 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.​1.​2.​2 ағаштың сығылу, созылу, иілу және ығысу беріктігінің шегі туралы түсініктің болуы;
10.​1.​2.​3 ағаш ақауларын мен жарамсыз түрлеріне тән айырмашылықтарды анықтай алу;
10.​1.​2.​4 ағаш түрлерін класстар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу;
10.​1.​2.​5 негізгі ағаш түрлерін сипаттау

      3) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы" бөлімі/ қыз балаларға арналған:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

7.2.1.1 сызықтардың "түзу" және "қисық", "дұрыс бұрыш" ұғымдарын, сызбаларды орындауға арналған сызықтарды: (тұтас - негізгі және штрихті – көмекші), тік және көлденең сызықтардың мақсатын ажырата алу ;
7.2.1.2 сызбаларды рәсімдеу;
7.2.1.3 берілген өлшемдер бойынша тік төртбұрыш сызу;
7.2.1.4 масштаб туралы түсінікке ие болыңыз

8.2.1.1 тігін бұйымындағы "бұрыш" ұғымын (тік, өткір, доғал) және оны қолдануды ажырату;
8.2.1.2 үлгі бойынша қалта бөлігін пішу
8.2.1.3 өлшемдерді алу және жазу;
8.3.1.4 белдігімен және кеудешесі бар алжапқыштың сызбасын салу;
8.2.1.5 бұйымның тақ және жұп бөлшектерін анықтау (алжапқыш)

9.2.1.1 пижама шалбарының және пижама жейделерінің сызбасын иық тігіссіз жасау;
9.2.1.2 белдемше тігу үшін өлшеулерді алу, тартпа ерітіндісін есептеу;
9.2.1.3 нұсқаулық бойынша сызбаны құрастыруды орындау;
9.2.1.4 етегі кең белдемшенің сызбасын сызу ("жарты күн", "күн" және "желбір" тәрізді)

10.2.1.1 көйлек негізінің сызбасын сызу;
10.2.1.2 тірекке жең және жаға сызбаларын салуды орындау;
10.2.1.3 үлгілер мен сызбаларды талдау және салыстыру (бөлшектердің атауы, бақылау белгілері, үлгі мен сызбаның сипаттамасы);
10.2.1.4 сызбалардағы сандық белгілерді кішірейтілген масштабта білу

2.2 тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

7.2.2.1 жоғарыда аталған тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу технологиясын түсіну және оларды тігуді орындау;
7.2.2.2 көлденең және үлестік кесінділерді, әрлеу тігісін, бөлікті қайрауды және бүгуді, тігісті сөгуді орындау;
7.2.2.3 тігістің басында және соңында бекітуді орындау;
7.2.2.4 тігістерді үтіктеп отыру

8.2.2.1 әрлеу түрі ретінде құрастыру туралы түсініктің болуы;
8.2.2.2 жинақтарды қалыптастыру үшін тігін машинасына үлгіге екі параллель тігіс салу (немесе қолмен);
8.2.2.3 әрлеу түрі ретінде жұмсақ қатпарлар туралы түсініктің болуы;
8.2.2.4 жұмсақ қатпарларға мата, шілтер, тігін мөлшерін матаны қию кезінде есептеу;
8.2.2.5 үлгіде жұмсақ үтіктелмеген бүктемелер жасау

9.2.2.1 жұпталған бөлшектердің қадамдары мен ортаңғы бөліктерін өңдеу;
9.2.2.2. бөлшектердің жоғарғы және төменгі бөліктерін бүктеп, жабық тігіс арқылы өңдеу;
9.2.2.3 белдемшенің бүйір тігісіне сыдырма тігу;
9.2.2.4 тік белдемшенің жоғарғы бөлігін бекітілген жерін белдікпен өңдеу;
9.2.2.5 тік белдемшенің етегін әртүрлі тәсілдермен өңдеу

10.2.2.1 обрабатывать рюши, воланы, мелкие складки, защипы, выполнять мережку;
10.2.2.2 жеңді әртүрлі тәсілдермен өңдеу;
10.2.2.3 жағаны мойын жағасына біріктіріп, өңдеу ;
10.2.2.4 ілмектерді белгілеу және тігу;
10.2.2.5 түймелердің орынын белгілеу және тігу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

7.2.3.1 бөлшектерді дайын өнімге қосу реті туралы түсініктің болуы;
7.2.3.2 қиылған бүйір жағын біріктіру;
7.2.33 өнімнің жоғарғы бөлігін бүгіп тігісіпен өңдеу

8.2.3.1 өнімнің үлгісі бойынша жұмысқа назар аударып, технологиялық карта тақырып негізінде тігін жұмыстарының реттілігін талқылау;
8.2.3.2 жинап, жұмсақ бүктемелер жасау;
8.2.3.3 жиырып тігу жерін белгілеп, орау арқылы немесе бірнеше рет қайталау арқылы жиырып тігу

9.2.3.1 мойын жағын қиғаш тігіспен өңдеу, жеңнің бөліктерін жабық кесіндімен қайырып тігу;
9.2.3.2 белдемшені киіп тұрып өлшемдерін алуға дайындау;
9.2.3.3 белдемшенің бүйір бөліктерін тегістеп, кескінін жинақтап өңдеу;
9.2.3.4 үлгіде қатпарларды өңдеуді орындау

10.2.3.1 көйлек тігу бойынша тәжірибелік жұмыстарды орындау;
10.23.2 еңбекке кәрәсу барысын жоспарлай білу;
10.2.3.3 бөлшектерді тазалау, тегістеу, үтіктеу;
10.2.3.4 көйлек киіп, ақауларды артынан жою

2.4 Ұлттық қолөнер

7.2.4.1 қолөнер тарихымен танысу;
7.2.4.2 қолөнер тарихымен танысуқазақтың ұлттық ою-өрнегінің төрт тобын ажырату және атау: геометриялық, космогониялық, зооморфтық және өсімдік тәріздес;
7.2.4.3 ою-өрнектің геометриялық түрлерін орындау

8.2.4.1 ұлттық ою-өрнектің зооморфтық тобы туралы түсініктің болуы;
8.2.4.2 қазақ ою-өрнектерінің, оның ішінде киімде қолданылатын ою-өрнектердің мағынасын меңгеру;
8.2.4.2 ою-өрнекті ("қошқар мүйіз", "ашатұяқ", "түйетабан") пайдалана отырып эскиз жасау және бұйым дайындау

9.24.1 қазақ ұлттық киімінің ерекшеліктері мен әрлеу түрлері туралы түсініктерінің болуы ;
9.2.4.2 тоқыма материалдардан киім және сәндік қолданбалы өнер бұйымдарын дайындау кезінде ұлттық ою-өрнекті қолдану;
9.2.4.3 киім тігуде қазақтың ұлттық киімі элементтерін қолдану

10.2.4.1 киім мен тұрмыстық киімді тігу кезінде әртүрлі техникада бұйымдарды жасау ерекшеліктері туралы түсініктің болуы;
10.2.4.2 киімнің (жилет, қамзол, бас киімдер) көркем безендірілуін орындау;
10.2.4.3 қазақтың ұлттық киімін (камзол, бас киім) тігу технологиясын меңгеру

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

7.2.5.1 киімге күтім жасау ережелері туралы білу және оған ұқыпты қарау;
7.2.5.2 түймелердің түрлерін ажырату, түймелерді тігу әдісін таңдау;
7.2.5.3 түймелерді тігу;
7.2.5.4 ілгек тігу

8.2.5.1 киім эстетикасы туралы түсініктің болуы;
8.2.5.2 жамай алуды білу;
8.2.5.3 тігіс тігілген жерді анықтау және пішу;
8.2.5.4 қиық матаны пішіп, тігу

9.2.5.1 тігін фурнитуралары туралы білу және оны қажеттілігі бойынша қолдану;
9.2.5.2 белдік бұйымдағы сыдырма ілгекті жөндеу (ауыстыру)

10.2.5.1 қиықтардың әр түрлі түрлерін (сәндік, үстеме, төсем) төсеу;
10.2.5.2 бұйымның сипатына (мата, пішін, зақымдану түрлері, тозу дәрежесіне) байланысты жөндеу түрлерін ажырату;
10.2.5.3 аппликация түрінде жамау салу үшін зигзаг тігістері мен ілмек тігістерін пайдалану

      4) "Еңбек бұйымын дайындау технологиясы" бөлімі /ер балаларға арналған:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

7.2.1.1 мұғалімнің көмегімен үлгі мен сурет бойынша тапсырмада бағдарлану;
7.2.1.2. 2,4-БҚ бұрыштық соңғы қосылыстарын орындаңыз;
7.2.1.3 сызғышты, квадратты пайдаланып қарындашпен белгілеп, бұрыштарды протектор арқылы бұрышты өлшеуіш құралының көмегімен белгілеу;
7.2.1.4 сүргілеу құралдарымен жұмыс істеу тәсілдерін меңгеру (сүргі, ара, жонғыш, сүргілеп жонғыш)

8.2.1.1 бұйымның бөлшектерін сызба, техникалық сурет, үлгі бойынша белгілеуді жүзеге асыру, таңбалау құралын өз бетінше таңдау;
8.2.1.2 сырлау құралының негізін ала отырып сүргілеу технологиясын елестету;
8.2.1.3 тік бұрыштың ішін жону үшін, егеумен тазалау тәсілдерін меңгеру

9.2.1.1 тор бойынша, өрнек шаблоны көмегімен белгілеп алу;
9.2.1.2 қатты ағаштарды сүргілеу және аралау тәсілдерін меңгеру;
9.2.1.3 контурлық және ішкі жиектерді кескішпен өңдеу, оларды дөңгелектеу;
9.2.1.3 штангенциркульмен өлшеуді және өлшемдерді бақылауды орындай білу

10.2.1.1 ағашты әртүрлі тәсілдермен кесу (талшықтардың көлденеңінен, бойымен және қиғашынан);
10.2.1.2 әр түрлі пішінді тістері бар қол арамен кесу;
10.2.1.3 жұлымды және қисық сызықты тәсілдерімен аралау

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

7.2.2.1 қарапайым геометриялық оюдың суретін белгілеу тәсілдерін меңгеру;
7.2.2.2 геометриялық өрнек кесу;
7.2.2.3 тегіс қисықты сызықты пішіндерден күрделі емес ою-өрнекті жасау;
7.2.2.4 бұйымдарды арнайы ағаш бояуымен, анилинді бояулармен, лакпен әрлеу

8.2.2.1 қобдишаны жасау кезінде мозаиканы орындау технологиясын меңгеру; 8.2.2.2
геометриялық фигураларды рейсмус, компас, кескіш көмегімен кесу тәсілдерін меңгеру

9.2.2.1 ағашты көркем безендіруді орындау;
9.2.2.2
иметь понятие: маркетри, интарсия, инкрустация;
9.2.2.3
көркем әрлеуі бар бұйымдарды орындау (қобдиша, маркетри-сурет, панно-интарсия)

10.2.2.1 тегіс заттың беттін шпонмен "ақ", "конверт", "дойбы" түрінде қаптауды орындау;
10.2.2.2
қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;
10.2.2.3 жиһазды көркем безендіруді орындау (реңкін өзгерту, көшірмесін жасау, тегіс жылтырату)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

7.2.3.1 ернеуіне жалғаумен орындалған бүктемесі бар раманы жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.2 қатты ағаштан жасалған құралдарға арналған тұтқасын жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарының дизайны, оларды жасау технологиясы туралы түсініктің болуы;
7.2.3.4 жақтауларды, қалқандарды, жылжымалы және жылжымайтын элементтерді (құрастыру бірліктері) жасау технологиясын білу;
7.2.3.5 таңбалау құралдарын (шаршы, бұрышты өлшуге арналған сызғыш, малка) жасау техникасын білу

8.2.3.1 жөндеу әдістерін таңдап, жиһаз бөлшектерінің жеке бөліктері мен бетін қалпына келтіру;
8.2.3.2 жиһаздың әртүрлі түрлерін (үстелдер, шкафтар, сөрелер, орындық) жасау технологиясын меңгеру;
8.2.3.3 бұйымның мақсатын ескере отырып, дайын бөлшектерді лактармен, бояулармен әрлеуді орындау;
8.2.3.4 жиһаз фурнитурасы мен бекіткіштерді белгілеу және орнату;

9.2.3.1 жұмыс сапасын өз бетінше бақылай отырып, құрастыру сызбасы бойынша дайын бөлшектерден жиһаз құрастыруды орындау;
9.2.3.2 әр түрлі ағаштан жасалған жиһаз бұйымдарын дайындау технологиясын сақтау, содан кейін әрлеу;
9.2.3.3 секциялық жиһазды жасау, құрастыру және әрлеу. (шкафтар, стенкалар, сөрелер);

10.2.3.1 жиһаз дизайны туралы түсініктің болуы;
10.2.3.2 жиһазды мақсаты, қолдану түрі, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;
10.2.3.3
ағаш және жиһаз бұйымдарды жасаудың құрылымдық шешімдерді табу;
10.2.3.4 нәжістің, нан салғыштың, аяққа арналған орындықтың, орындықтың конструкциясының техникалық сызбасын орындау;
10.2.3.5 үстелдің, кітап сөресінің, балаға арналған төсектің эскизін жасау. таңдау бойынша бұйымдар жасау

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

7.2.4.1 тесіп өтетін және өтпейтін тесіктерді бұрғылауды, станоктың контуры бойынша бұрғылауды жүзеге асыру;
7.2.4.2 ағашқа арналған токарлық станокта құрал тұтқаларын, шахмат фигураларын жасау технологиясын меңгеру

8.2.4.1 ағаш өңдеу станоктарында кескіш құралды бекіту тәсілдерін, олардың түрлерін білу;
8.2.4.2 электр бұрғылау, тесу, бұрандалы шегелерді бекіту және шешу жұмыстарының технологиясын білу;
8.2.4.3 токарлық жұмыстарға арналған құралдарға баылау жүргізу және қайрау;
8.2.4.4 станокта құрал тұтқаларын, жиһаз аяқтарын жасау технологиясын сақтау

9.2.4.1 кескіш және сүргілеу құралын қайрау, қайрау бұрышын білу;
9.2.4.2 алдын ала белгілеумен бұрғылау станогында бұрғылау технологиясын сақтау;
9.2.4.3 үлгіге қарай өзі бақылай отырып профильді құралдарды ұштау технологиясын білу

10.2.4.1 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;
10.2.4.2 тік сызықты және қисық сызықты дайындамаларды өңдеуге жібере отырып пішуді орындау, ағаш тақтайшалар мен фанераларды пішу;
10.2.4.3 ағашты кептіру түрлерін ажырату ;
10.2.4.4 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау;
10.2.4.5 тік бұрышты жолақтан қисық сызықты бөлшекті жасау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 ағашты жону жұмысын орындау

9.2.5.2
балта саптамасының дұрыстығын тексеру

9.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша кесу арқылы жалғау;
9.2.5.2
тақталар мен жолақтарды қалқанға жинау;
9.2.5.3 
құрылыс құралдары мен құрылғыларын жасау ;
9.2.5.4 шатыр және қаптау материалдарын үлгілер бойынша анықтау

10.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша ағашты кесу арқылы жалғау құрылыстағы ағаш жұмыстарының мазмұнын, жұмыс орнын ұйымдастыруды, қауіпсіздік ережелерін түсіну;
10.2.5.2 құралды жұмысқа дайындау (балтаны тұтқаға қондыру, қайраңда және барда түзету;
10.2.5.3 құрылыс конструкцияларын (қалыптар, құрылыс текесі, қоршаулар) орындау

2.6 Еңбекті қорғау

7.2.6.1 шеберханадағы жұмыс қауіпсіздігінің ережелерін түсіну;
7.2.6.2 материалды қатарлап жинау және оны бөлшектеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау;
7.2.6.3
бояу жұмыстары кезінде желдету режимін сақтау;
7.2.6.4
электр қауіпсіздігінің негізгі ережелерін түсіну

8.2.6.1 жарақаттанудың себептері мен сақтық шараларын және алдын алуды білу;
8.2.6.2 алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалану ережелерін, өрт сөндіргіштердің құрылысы мен қолданылуын білу

9.2.6.1 жұмысшылардың негізгі құқықтары мен міндеттерін білу;
9.2.6.2
еңбек шартының мағынасын түсіну;
9.2.6.3
жұмыс уақытында және демалыс уақытында бағдарлану;
9.2.6.4
еңбек тәртібі, еңбекті қорғау туралы түсініктің болуы

10.2.6.1
құрылыста, аралау және ағаш өңдеу кезінде еңбекті қорғау жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды түсіну;
10.2.6.2
ағаш өңдеу кәсіпорнындағы құрылыстағы, машина және құрастыру цехтарындағы еңбек қауіпсіздігінің жалпы ережелерін білу;
10.2.6.3
еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмыс орнының жеке гигиенасының негіздерін білу

      5) "Еңбек заттарын талдау және бағалау" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1
ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыста артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өту;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру ;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру ;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы ;
8.3.1.4 ер/қыз балалармұғалімнің сұрақтары бойынша немесе өз бетінше жасалған жұмыс туралы ауызша есеп береді ;

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау ;
9.3.1.3 ер/қыз балалардайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

10.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балаларөз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау ;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөнімді өндірудің технологиялық тізбегін құру;
10.1.3.4 өз жұмысын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады, жұмыста артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өту;

      33. Бағдарлама есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының Ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әрбір бөлімде жүзеге асырылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      34. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
7-10-сыныптарына арналған
"Технология" оқу пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7 сынып (қыз балалар):

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімшелері

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

7.1.1.1 өсімдік тектес талшықтар туралы түсініктің болуы: мақта және зығыр;
7.1.1.2 мақта-мата және зығыр талшықтарын көзбен және сипап ұстау арқылы анықтау;
7.1.1.3 мақта мен зығыр талшықтарына су мен жылудың әсерін білу

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

7.1.2.1 тігін машиналарының түрлері мен жылдамдығын және оларда орындалатын жұмыстардың түрлері туралы жалпы түсініктің болуы;
7.1.2.2 машинасы құрылғысында және оның механизмдері (ине механизмі, жіп тарқыш) түсіну;
7.1.2.3 төменгі және жоғарғы жіп орағышты толтыру

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

7.1.3.1 тігінші, пішуші мамандығы туралы білу;
7.1.3.2 киім-кешекті тігу кезінде пайдаланылатын фабрикалық тігістер туралы бастапқы түсініктің болуы;
7.1.3.3 тігін фабрикасында киімнің жаппай өндірісі, тігін өндірісі цехтары туралы жалпы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

7.1.4.1 өлшеу және қол құралдарымен, тігін машинасымен, үтікпен қауіпсіз жұмыс істеу ережелері туралы түсініктің болуы;
7.1.4.2 тәжірибелік жұмысты орындау кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

7.2.1.1 сызықтардың "түзу" және "қисық", "дұрыс бұрыш" ұғымдарын, сызбаларды орындауға арналған сызықтарды: (тұтас - негізгі және штрихті – көмекші), тік және көлденең сызықтардың мақсатын ажырата алу ;
7.2.1.2 сызбаларды рәсімдеу;
7.2.1.3 берілген өлшемдер бойынша тік төртбұрыш сызу;
7.2.1.4 масштаб туралы түсінікке ие болыңыз

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

7.2.2.1 жоғарыда аталған тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу технологиясын түсіну және оларды тігуді орындау;
7.2.2.2 көлденең және үлестік кесінділерді, әрлеу тігісін, бөлікті қайрауды және бүгуді, тігісті сөгуді орындау;
7.2.2.3 тігістің басында және соңында бекітуді орындау

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

7.2.3.1 бөлшектерді дайын өнімге қосу реті туралы түсініктің болуы;
7.2.3.2 қиылған бүйір жағын біріктіру;
7.2.33 өнімнің жоғарғы бөлігін бүгіп тігісіпен өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

7.2.4.1 қолөнер тарихымен танысу;
7.2.4.2 қолөнер тарихымен танысуқазақтың ұлттық ою-өрнегінің төрт тобын ажырату және атау: геометриялық, космогониялық, зооморфтық және өсімдік тәріздес;
7.2.4.3 ою-өрнектің геометриялық түрлерін орындау

2.5Жөндеу жұмыстарының түрлері

7.2.5.1 киімге күтім жасау ережелері туралы білу және оған ұқыпты қарау;
7.2.5.2 түймелердің түрлерін ажырату, түймелерді тігу әдісін таңдау;
7.2.5.3 түймелерді тігу

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

2 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

7.1.1.1 өсімдік тектес талшықтар туралы түсініктің болуы: мақта және зығыр;
7.1.1.2 мақта-мата және зығыр талшықтарын көзбен және сипап ұстау арқылы анықтау;
7.1.1.3 мақта мен зығыр талшықтарына су мен жылудың әсерін білу

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

7.1.2.1 тігін машиналарының түрлері мен жылдамдығын және оларда орындалатын жұмыстардың түрлері туралы жалпы түсініктің болуы;
7.1.2.2 машинасы құрылғысында және оның механизмдері (ине механизмі, жіп тарқыш) түсіну;
7.1.2.3 төменгі және жоғарғы жіп орағышты толтыру

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

7.1.3.1 тігінші, пішуші мамандығы туралы білу;
7.1.3.2 киім-кешекті тігу кезінде пайдаланылатын фабрикалық тігістер туралы бастапқы түсініктің болуы;
7.1.3.3 тігін фабрикасында киімнің жаппай өндірісі, тігін өндірісі цехтары туралы жалпы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

7.1.4.1 өлшеу және қол құралдарымен, тігін машинасымен, үтікпен қауіпсіз жұмыс істеу ережелері туралы түсініктің болуы;
7.1.4.2 тәжірибелік жұмысты орындау кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

7.2.1.1 сызықтардың "түзу" және "қисық", "дұрыс бұрыш" ұғымдарын, сызбаларды орындауға арналған сызықтарды: (тұтас - негізгі және штрихті – көмекші), тік және көлденең сызықтардың мақсатын ажырата алу ;
7.2.1.2 сызбаларды рәсімдеу;
7.2.1.3 берілген өлшемдер бойынша тік төртбұрыш сызу

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

7.2.2.1 жоғарыда аталған тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу технологиясын түсіну және оларды тігуді орындау;
7.2.2.2 көлденең және үлестік кесінділерді, әрлеу тігісін, бөлікті қайрауды және бүгуді, тігісті сөгуді орындау;
7.2.2.3 тігістің басында және соңында бекітуді орындау

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

7.2.3.1 бөлшектерді дайын өнімге қосу реті туралы түсініктің болуы;
7.2.3.2 қиылған бүйір жағын біріктіру;
7.2.3.3 өнімнің жоғарғы бөлігін бүгіп тігісіпен өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

7.2.4.1 қолөнер тарихымен танысу;
7.2.4.2 қолөнер тарихымен танысуқазақтың ұлттық ою-өрнегінің төрт тобын ажырату және атау: геометриялық, космогониялық, зооморфтық және өсімдік тәріздес;
7.2.4.3 ою-өрнектің геометриялық түрлерін орындау

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

7.2.5.1 киімге күтім жасау ережелері туралы білу және оған ұқыпты қарау;
7.2.5.2 түймелердің түрлерін ажырату, түймелерді тігу әдісін таңдау;
7.2.5.3 түймелерді тігу;

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

3 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

7.1.1.1 өсімдік тектес талшықтар туралы түсініктің болуы: мақта және зығыр;
7.1.1.2 мақта-мата және зығыр талшықтарын көзбен және сипап ұстау арқылы анықтау;
7.1.1.3 мақта мен зығыр талшықтарына су мен жылудың әсерін білу

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

7.1.2.1 тігін машиналарының түрлері мен жылдамдығын және оларда орындалатын жұмыстардың түрлері туралы жалпы түсініктің болуы;
7.1.2.2 машинасы құрылғысында және оның механизмдері (ине механизмі, жіп тарқыш) түсіну;
7.1.2.3 төменгі және жоғарғы жіп орағышты толтыру

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

7.1.3.1 тігінші, пішуші мамандығы туралы білу;7.1.3.2 киім-кешекті тігу кезінде пайдаланылатын фабрикалық тігістер туралы бастапқы түсініктің болуы;
7.1.3.3 тігін фабрикасында киімнің жаппай өндірісі, тігін өндірісі цехтары туралы жалпы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

7.1.4.1 өлшеу және қол құралдарымен, тігін машинасымен, үтікпен қауіпсіз жұмыс істеу ережелері туралы түсініктің болуы;
7.1.4.2 тәжірибелік жұмысты орындау кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

7.2.1.1 сызықтардың "түзу" және "қисық", "дұрыс бұрыш" ұғымдарын, сызбаларды орындауға арналған сызықтарды: (тұтас - негізгі және штрихті – көмекші), тік және көлденең сызықтардың мақсатын ажырата алу ;
7.2.1.2 сызбаларды рәсімдеу;
7.2.1.3 берілген өлшемдер бойынша тік төртбұрыш сызу

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

7.2.2.1 жоғарыда аталған тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу технологиясын түсіну және оларды тігуді орындау;
7.2.2.2 көлденең және үлестік кесінділерді, әрлеу тігісін, бөлікті қайрауды және бүгуді, тігісті сөгуді орындау;
7.2.2.3 тігістің басында және соңында бекітуді орындау

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

7.2.3.1 бөлшектерді дайын өнімге қосу реті туралы түсініктің болуы;
7.2.3.2 қиылған бүйір жағын біріктіру;
7.2.3.3 өнімнің жоғарғы бөлігін бүгіп тігісіпен өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

7.2.4.1 қолөнер тарихымен танысу;
7.2.4.2 қолөнер тарихымен танысуқазақтың ұлттық ою-өрнегінің төрт тобын ажырату және атау: геометриялық, космогониялық, зооморфтық және өсімдік тәріздес;
7.2.4.3 ою-өрнектің геометриялық түрлерін орындау

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

7.2.5.1 киімге күтім жасау ережелері туралы білу және оған ұқыпты қарау;
7.2.5.2 түймелердің түрлерін ажырату, түймелерді тігу әдісін таңдау;
7.2.5.3 түймелерді тігу

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

4 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

7.1.1.1 өсімдік тектес талшықтар туралы түсініктің болуы: мақта және зығыр;
7.1.1.2 мақта-мата және зығыр талшықтарын көзбен және сипап ұстау арқылы анықтау;
7.1.1.3 мақта мен зығыр талшықтарына су мен жылудың әсерін білу

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

7.1.2.1 тігін машиналарының түрлері мен жылдамдығын және оларда орындалатын жұмыстардың түрлері туралы жалпы түсініктің болуы;
7.1.2.2 машинасы құрылғысында және оның механизмдері (ине механизмі, жіп тарқыш) түсіну;
7.1.2.3 төменгі және жоғарғы жіп орағышты толтыру

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

7.1.3.1 тігінші, пішуші мамандығы туралы білу;
7.1.3.2 киім-кешекті тігу кезінде пайдаланылатын фабрикалық тігістер туралы бастапқы түсініктің болуы;
7.1.3.3 тігін фабрикасында киімнің жаппай өндірісі, тігін өндірісі цехтары туралы жалпы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

7.1.4.1 өлшеу және қол құралдарымен, тігін машинасымен, үтікпен қауіпсіз жұмыс істеу ережелері туралы түсініктің болуы;
7.1.4.2 тәжірибелік жұмысты орындау кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

7.2.1.1 сызықтардың "түзу" және "қисық", "дұрыс бұрыш" ұғымдарын, сызбаларды орындауға арналған сызықтарды: (тұтас - негізгі және штрихті – көмекші), тік және көлденең сызықтардың мақсатын ажырата алу ;
7.2.1.2 сызбаларды рәсімдеу;
7.2.1.3 берілген өлшемдер бойынша тік төртбұрыш сызу

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

7.2.2.1 жоғарыда аталған тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу технологиясын түсіну және оларды тігуді орындау;
7.2.2.2 көлденең және үлестік кесінділерді, әрлеу тігісін, бөлікті қайрауды және бүгуді, тігісті сөгуді орындау;
7.2.2.3 тігістің басында және соңында бекітуді орындау

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

7.2.3.1 бөлшектерді дайын өнімге қосу реті туралы түсініктің болуы;
7.2.3.2 қиылған бүйір жағын біріктіру;
7.2.33 өнімнің жоғарғы бөлігін бүгіп тігісіпен өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

7.2.4.1 қолөнер тарихымен танысу;
7.2.4.2 қолөнер тарихымен танысуқазақтың ұлттық ою-өрнегінің төрт тобын ажырату және атау: геометриялық, космогониялық, зооморфтық және өсімдік тәріздес;
7.2.4.3 ою-өрнектің геометриялық түрлерін орындау

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

7.2.5.1 киімге күтім жасау ережелері туралы білу және оған ұқыпты қарау;
7.2.5.2 түймелердің түрлерін ажырату, түймелерді тігу әдісін таңдау;
7.2.5.3 түймелерді тігу

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

      2) 8 сынып (қыз балалар)

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімшелері

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

8.1.1.1жануарлардың жүнінен жасалатын жіптер туралы білу: жүн, жібек
8.1.1.2 зертханалық-тәжірибелік зерттеу жолымен (сыртқы түрі, жанасуы, жану сипаты бойынша) жануарлардан алынатын талшықтардың (жүн, жібек) қасиеттерін анықтау);
8.1.1.3 жүн талшықтарының ұзындығын, бұралуын, жіңішкелігін, беріктігін анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

8.1.2.1электр жетегі бар тұрмыстық тігін машинасының техникалық сипаттамаларын (құрылысы, түрлері, жылдамдығы, орындалатын жұмыс түрлері) білу;
8.1.2.2 электр жетегі бар тігін машинасында жұмыс істеу тәсілдерін орындау;
8.1.2.3 тігін машинасын реттеу механизмдерін ажырата білу

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

8.1.3.1 иіру және тоқу өндірісі, кәсіптері туралы жалпы түсініктің болуы;
8.1.3.2 тігу кезінде еңбек бөлінісі операциясы туралы түсініктің болуы;
8.1.3.3 фабрикалық тігісті киім тігуде қолдану

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

8.1.4.1 қол құралымен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.2 электр тігін машинасында жұмыс істеген кезде электр бу үтігімен жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.3 оқу шеберханасында өз жұмыс орнын ұйымдастыру

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

8.2.1.1 тігін бұйымындағы "бұрыш" ұғымын (тік, өткір, доғал) және оны қолдануды ажырату;
8.2.1.2 үлгі бойынша қалта бөлігін пішу
8.2.1.3 өлшемдерді алу және жазу;

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

8.2.2.1 әрлеу түрі ретінде құрастыру туралы түсініктің болуы;
8.2.2.2 жинақтарды қалыптастыру үшін тігін машинасына үлгіге екі параллель тігіс салу (немесе қолмен);
8.2.2.3 әрлеу түрі ретінде жұмсақ қатпарлар туралы түсініктің болуы

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

8.2.3.1 өнімнің үлгісі бойынша жұмысқа назар аударып, технологиялық карта тақырып негізінде тігін жұмыстарының реттілігін талқылау;
8.2.3.2 жинап, жұмсақ бүктемелер жасау;
8.2.3.3 жиырып тігу жерін белгілеп, орау арқылы немесе бірнеше рет қайталау арқылы жиырып тігу

2.4 Ұлттық қолөнер

8.2.4.1 ұлттық ою-өрнектің зооморфтық тобы туралы түсініктің болуы;
8.2.4.2 қазақ ою-өрнектерінің, оның ішінде киімде қолданылатын ою-өрнектердің мағынасын меңгеру;
8.2.4.2 ою-өрнекті ("қошқар мүйіз", "ашатұяқ", "түйетабан") пайдалана отырып эскиз жасау және бұйым дайындау

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

8.2.5.1 киім эстетикасы туралы түсініктің болуы;
8.2.5.2 жамай алуды білу;
8.2.5.3 тігіс тігілген жерді анықтау және пішу;
8.2.5.4 қиық матаны пішіп, тігу

Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы;
8.3.1.4 ер/қыз балалармұғалімнің сұрақтары бойынша немесе өз бетінше жасалған жұмыс туралы ауызша есеп береді;
8.3.1.5 ер/қыз балалармұғалімнің сұрақтары бойынша және өз бетінше өз өнімдерін егжей-тегжейлі талдауға тырысады

2 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

8.1.1.1жануарлардың жүнінен жасалатын жіптер туралы білу: жүн, жібек
8.1.1.2 зертханалық-тәжірибелік зерттеу жолымен (сыртқы түрі, жанасуы, жану сипаты бойынша) жануарлардан алынатын талшықтардың (жүн, жібек) қасиеттерін анықтау);
8.1.1.3 жүн талшықтарының ұзындығын, бұралуын, жіңішкелігін, беріктігін анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

8.1.2.1электр жетегі бар тұрмыстық тігін машинасының техникалық сипаттамаларын (құрылысы, түрлері, жылдамдығы, орындалатын жұмыс түрлері) білу;
8.1.2.2 электр жетегі бар тігін машинасында жұмыс істеу тәсілдерін орындау;
8.1.2.3 тігін машинасын реттеу механизмдерін ажырата білу;
8.1.2.4 астыңғы жіп орағыш жинағын бөлшектеу және жинау

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

8.1.3.1 иіру және тоқу өндірісі, кәсіптері туралы жалпы түсініктің болуы;
8.1.3.2 тігу кезінде еңбек бөлінісі операциясы туралы түсініктің болуы;
8.1.3.3 фабрикалық тігісті киім тігуде қолдану

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

8.1.4.1 қол құралымен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.2 электр тігін машинасында жұмыс істеген кезде электр бу үтігімен жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.3 оқу шеберханасында өз жұмыс орнын ұйымдастыру

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

8.2.1.1 тігін бұйымындағы "бұрыш" ұғымын (тік, өткір, доғал) және оны қолдануды ажырату;
8.2.1.2 үлгі бойынша қалта бөлігін пішу
8.2.1.3 өлшемдерді алу және жазу

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

8.2.2.1 әрлеу түрі ретінде құрастыру туралы түсініктің болуы;
8.2.2.2 жинақтарды қалыптастыру үшін тігін машинасына үлгіге екі параллель тігіс салу (немесе қолмен);
8.2.2.3 әрлеу түрі ретінде жұмсақ қатпарлар туралы түсініктің болуы

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

8.2.3.1 өнімнің үлгісі бойынша жұмысқа назар аударып, технологиялық карта тақырып негізінде тігін жұмыстарының реттілігін талқылау;
8.2.3.2 жинап, жұмсақ бүктемелер жасау;
8.2.3.3 жиырып тігу жерін белгілеп, орау арқылы немесе бірнеше рет қайталау арқылы жиырып тігу

2.4 Ұлттық қолөнер

8.2.4.1 ұлттық ою-өрнектің зооморфтық тобы туралы түсініктің болуы;
8.2.4.2 қазақ ою-өрнектерінің, оның ішінде киімде қолданылатын ою-өрнектердің мағынасын меңгеру

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

8.2.5.1 киім эстетикасы туралы түсініктің болуы;
8.2.5.2 жамай алуды білу;
8.2.5.3 тігіс тігілген жерді анықтау және пішу

Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы

3 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

8.1.1.1жануарлардың жүнінен жасалатын жіптер туралы білу: жүн, жібек
8.1.1.2 зертханалық-тәжірибелік зерттеу жолымен (сыртқы түрі, жанасуы, жану сипаты бойынша) жануарлардан алынатын талшықтардың (жүн, жібек) қасиеттерін анықтау);
8.1.1.3 жүн талшықтарының ұзындығын, бұралуын, жіңішкелігін, беріктігін анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

8.1.2.1электр жетегі бар тұрмыстық тігін машинасының техникалық сипаттамаларын (құрылысы, түрлері, жылдамдығы, орындалатын жұмыс түрлері) білу;
8.1.2.2 электр жетегі бар тігін машинасында жұмыс істеу тәсілдерін орындау;
8.1.2.3 тігін машинасын реттеу механизмдерін ажырата білу

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

8.1.3.1 иіру және тоқу өндірісі, кәсіптері туралы жалпы түсініктің болуы;
8.1.3.2 тігу кезінде еңбек бөлінісі операциясы туралы түсініктің болуы;
8.1.3.3 фабрикалық тігісті киім тігуде қолдану

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

8.1.4.1 қол құралымен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.2 электр тігін машинасында жұмыс істеген кезде электр бу үтігімен жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.3 оқу шеберханасында өз жұмыс орнын ұйымдастыру

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

8.2.1.1 тігін бұйымындағы "бұрыш" ұғымын (тік, өткір, доғал) және оны қолдануды ажырату;
8.2.1.2 үлгі бойынша қалта бөлігін пішу
8.2.1.3 өлшемдерді алу және жазу

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

8.2.2.1 әрлеу түрі ретінде құрастыру туралы түсініктің болуы;
8.2.2.2 жинақтарды қалыптастыру үшін тігін машинасына үлгіге екі параллель тігіс салу (немесе қолмен);
8.2.2.3 әрлеу түрі ретінде жұмсақ қатпарлар туралы түсініктің болуы

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

8.2.3.1 өнімнің үлгісі бойынша жұмысқа назар аударып, технологиялық карта тақырып негізінде тігін жұмыстарының реттілігін талқылау;
8.2.3.2 жинап, жұмсақ бүктемелер жасау;
8.2.3.3 жиырып тігу жерін белгілеп, орау арқылы немесе бірнеше рет қайталау арқылы жиырып тігу

2.4 Ұлттық қолөнер

8.2.4.1 ұлттық ою-өрнектің зооморфтық тобы туралы түсініктің болуы;
8.2.4.2 қазақ ою-өрнектерінің, оның ішінде киімде қолданылатын ою-өрнектердің мағынасын меңгеру;
8.2.4.2 составлять эскиз и изготавливать изделие с использованием орнамента ("қошқар мүйіз", "ашатуяк", "түйетабан"

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

8.2.5.1 киім эстетикасы туралы түсініктің болуы;
8.2.5.2 жамай алуды білу;
8.2.5.3 тігіс тігілген жерді анықтау және пішу

Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы

4 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

8.1.1.1жануарлардың жүнінен жасалатын жіптер туралы білу: жүн, жібек
8.1.1.2 зертханалық-тәжірибелік зерттеу жолымен (сыртқы түрі, жанасуы, жану сипаты бойынша) жануарлардан алынатын талшықтардың (жүн, жібек) қасиеттерін анықтау);
8.1.1.3 жүн талшықтарының ұзындығын, бұралуын, жіңішкелігін, беріктігін анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

8.1.2.1электр жетегі бар тұрмыстық тігін машинасының техникалық сипаттамаларын (құрылысы, түрлері, жылдамдығы, орындалатын жұмыс түрлері) білу;
8.1.2.2 электр жетегі бар тігін машинасында жұмыс істеу тәсілдерін орындау;
8.1.2.3 тігін машинасын реттеу механизмдерін ажырата білу

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

8.1.3.1 иіру және тоқу өндірісі, кәсіптері туралы жалпы түсініктің болуы;
8.1.3.2 тігу кезінде еңбек бөлінісі операциясы туралы түсініктің болуы;
8.1.3.3 фабрикалық тігісті киім тігуде қолдану

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

8.1.4.1 қол құралымен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.2 электр тігін машинасында жұмыс істеген кезде электр бу үтігімен жұмыс істеу ережелерін сақтау;
8.1.4.3 оқу шеберханасында өз жұмыс орнын ұйымдастыру

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

8.2.1.1 тігін бұйымындағы "бұрыш" ұғымын (тік, өткір, доғал) және оны қолдануды ажырату;
8.2.1.2 үлгі бойынша қалта бөлігін пішу
8.2.1.3 өлшемдерді алу және жазу

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

8.2.2.1 әрлеу түрі ретінде құрастыру туралы түсініктің болуы;
8.2.2.2 жинақтарды қалыптастыру үшін тігін машинасына үлгіге екі параллель тігіс салу (немесе қолмен);
8.2.2.3 әрлеу түрі ретінде жұмсақ қатпарлар туралы түсініктің болуы

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

8.2.3.1 өнімнің үлгісі бойынша жұмысқа назар аударып, технологиялық карта тақырып негізінде тігін жұмыстарының реттілігін талқылау;
8.2.3.2 жинап, жұмсақ бүктемелер жасау;
8.2.3.3 жиырып тігу жерін белгілеп, орау арқылы немесе бірнеше рет қайталау арқылы жиырып тігу

2.4 Ұлттық қолөнер

8.2.4.1 ұлттық ою-өрнектің зооморфтық тобы туралы түсініктің болуы;
8.2.4.2 қазақ ою-өрнектерінің, оның ішінде киімде қолданылатын ою-өрнектердің мағынасын меңгеру

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

8.2.5.1 киім эстетикасы туралы түсініктің болуы;
8.2.5.2 жамай алуды білу;
8.2.5.3 тігіс тігілген жерді анықтау және пішу

Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы

      3) 9 сынып (қыз балалар):

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

9.1.1.1 химиялық өндірістің: жасанды және синтетикалық талшықтар туралы түсініктің болуы;
9.1.1.2 жасанды талшықтардың (вискозды және ацетатты) қасиеттері туралы түсініктің болуы;;
9.1.1.3 жасанды талшықтардың қасиеттерін іс жүзінде зертханалық жолмен анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

9.1.2.1 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машинасының техникалық сипаттамасымен танысу (мақсаты, жылдамдығы, орындалатын операциялардың түрлері);
9.1.2.2 знать технические характеристики краеобметочной швейной машины
51-А класса ПМЗ -2;
9.1.2.3 өнеркәсіптік машинаның негізгі механизмдері (электр жетегі, ине, жіп тартқыштың, жіп орағыш) туралы түсініктің болу

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

9.1.3.1 Тігін өндірісінің жаппай мамандықтары туралы түсініктің болуы (пішуші, борлаушы, үтіктеуші);
9.1.3.2 төсекке арналған (киім) тігудің бригадалық әдісін меңгеру;
9.1.3.3 тігу сапасы және дайын өнімге қойылатын талаптар туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

9.1.4.1 51-А класты ПМЗ-2 және 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
9.1.4.2 ылғалды-жылумен өңдеу барысныда үтікпен жұмыс істеудің қауіпсіз орындау тәсілдерін сақтау

 
2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

9.2.1.1 пижама шалбарының және пижама жейделерінің сызбасын иық тігіссіз жасау;
9.2.1.2 белдемше тігу үшін өлшеулерді алу, тартпа ерітіндісін есептеу;
9.2.1.3 нұсқаулық бойынша сызбаны құрастыруды орындау

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

9.2.2.1 жұпталған бөлшектердің қадамдары мен ортаңғы бөліктерін өңдеу;
9.2.2.2. бөлшектердің жоғарғы және төменгі бөліктерін бүктеп, жабық тігіс арқылы өңдеу;
9.2.2.3 белдемшенің бүйір тігісіне сыдырма тігу;
9.2.2.4 тік белдемшенің жоғарғы бөлігін бекітілген жерін белдікпен өңдеу;
9.2.2.5 тік белдемшенің етегін әртүрлі тәсілдермен өңдеу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

9.2.3.1 мойын жағын қиғаш тігіспен өңдеу, жеңнің бөліктерін жабық кесіндімен қайырып тігу;
9.2.3.2 белдемшені киіп тұрып өлшемдерін алуға дайындау;
9.2.3.3 белдемшенің бүйір бөліктерін тегістеп, кескінін жинақтап өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

9.24.1 қазақ ұлттық киімінің ерекшеліктері мен әрлеу түрлері туралы түсініктерінің болуы ;
9.2.4.2 тоқыма материалдардан киім және сәндік қолданбалы өнер бұйымдарын дайындау кезінде ұлттық ою-өрнекті қолдану;
9.2.4.3 киім тігуде қазақтың ұлттық киімі элементтерін қолдану

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

9.2.5.1 тігін фурнитуралары туралы білу және оны қажеттілігі бойынша қолдану;
9.2.5.2 белдік бұйымдағы сыдырма ілгекті жөндеу (ауыстыру)

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1. Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалар техникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

2 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

9.1.1.1 химиялық өндірістің: жасанды және синтетикалық талшықтар туралы түсініктің болуы;
9.1.1.2 жасанды талшықтардың (вискозды және ацетатты) қасиеттері туралы түсініктің болуы;;
9.1.1.3 жасанды талшықтардың қасиеттерін іс жүзінде зертханалық жолмен анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

9.1.2.1 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машинасының техникалық сипаттамасымен танысу (мақсаты, жылдамдығы, орындалатын операциялардың түрлері);
9.1.2.2 знать технические характеристики краеобметочной швейной машины
51-А класса ПМЗ -2;
9.1.2.3 өнеркәсіптік машинаның негізгі механизмдері (электр жетегі, ине, жіп тартқыштың, жіп орағыш) туралы түсініктің болу

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

9.1.3.1 Тігін өндірісінің жаппай мамандықтары туралы түсініктің болуы (пішуші, борлаушы, үтіктеуші);
9.1.3.2 төсекке арналған (киім) тігудің бригадалық әдісін меңгеру;
9.1.3.3 тігу сапасы және дайын өнімге қойылатын талаптар туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

9.1.4.1 51-А класты ПМЗ-2 және 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
9.1.4.2 ылғалды-жылумен өңдеу барысныда үтікпен жұмыс істеудің қауіпсіз орындау тәсілдерін сақтау

 
2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

9.2.1.1 пижама шалбарының және пижама жейделерінің сызбасын иық тігіссіз жасау;
9.2.1.2 белдемше тігу үшін өлшеулерді алу, тартпа ерітіндісін есептеу;
9.2.1.3 нұсқаулық бойынша сызбаны құрастыруды орындау;

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

9.2.2.1 жұпталған бөлшектердің қадамдары мен ортаңғы бөліктерін өңдеу;
9.2.2.2. бөлшектердің жоғарғы және төменгі бөліктерін бүктеп, жабық тігіс арқылы өңдеу;
9.2.2.3 белдемшенің бүйір тігісіне сыдырма тігу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

9.2.3.1 мойын жағын қиғаш тігіспен өңдеу, жеңнің бөліктерін жабық кесіндімен қайырып тігу;
9.2.3.2 белдемшені киіп тұрып өлшемдерін алуға дайындау;
9.2.3.3 белдемшенің бүйір бөліктерін тегістеп, кескінін жинақтап өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

9.24.1 қазақ ұлттық киімінің ерекшеліктері мен әрлеу түрлері туралы түсініктерінің болуы ;
9.2.4.2 тоқыма материалдардан киім және сәндік қолданбалы өнер бұйымдарын дайындау кезінде ұлттық ою-өрнекті қолдану;
9.2.4.3 киім тігуде қазақтың ұлттық киімі элементтерін қолдану

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

9.2.5.1 тігін фурнитуралары туралы білу және оны қажеттілігі бойынша қолдану;
9.2.5.2 белдік бұйымдағы сыдырма ілгекті жөндеу (ауыстыру)

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1. Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

3 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

9.1.1.1 химиялық өндірістің: жасанды және синтетикалық талшықтар туралы түсініктің болуы;
9.1.1.2 жасанды талшықтардың (вискозды және ацетатты) қасиеттері туралы түсініктің болуы;;
9.1.1.3 жасанды талшықтардың қасиеттерін іс жүзінде зертханалық жолмен анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

9.1.2.1 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машинасының техникалық сипаттамасымен танысу (мақсаты, жылдамдығы, орындалатын операциялардың түрлері);
9.1.2.2 знать технические характеристики краеобметочной швейной машины
51-А класса ПМЗ -2;
9.1.2.3 өнеркәсіптік машинаның негізгі механизмдері (электр жетегі, ине, жіп тартқыштың, жіп орағыш) туралы түсініктің болу

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

9.1.3.1 Тігін өндірісінің жаппай мамандықтары туралы түсініктің болуы (пішуші, борлаушы, үтіктеуші);
9.1.3.2 төсекке арналған (киім) тігудің бригадалық әдісін меңгеру;
9.1.3.3 тігу сапасы және дайын өнімге қойылатын талаптар туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

9.1.4.1 51-А класты ПМЗ-2 және 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау
9.1.4.2 ылғалды-жылумен өңдеу барысныда үтікпен жұмыс істеудің қауіпсіз орындау тәсілдерін сақтау

 
2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

9.2.1.1 пижама шалбарының және пижама жейделерінің сызбасын иық тігіссіз жасау;
9.2.1.2 белдемше тігу үшін өлшеулерді алу, тартпа ерітіндісін есептеу;
9.2.1.3 нұсқаулық бойынша сызбаны құрастыруды орындау

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

9.2.2.1 жұпталған бөлшектердің қадамдары мен ортаңғы бөліктерін өңдеу;
9.2.2.2. бөлшектердің жоғарғы және төменгі бөліктерін бүктеп, жабық тігіс арқылы өңдеу;
9.2.2.3 белдемшенің бүйір тігісіне сыдырма тігу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

9.2.3.1 мойын жағын қиғаш тігіспен өңдеу, жеңнің бөліктерін жабық кесіндімен қайырып тігу;
9.2.3.2 белдемшені киіп тұрып өлшемдерін алуға дайындау;
9.2.3.3 белдемшенің бүйір бөліктерін тегістеп, кескінін жинақтап өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

9.24.1 қазақ ұлттық киімінің ерекшеліктері мен әрлеу түрлері туралы түсініктерінің болуы ;
9.2.4.2 тоқыма материалдардан киім және сәндік қолданбалы өнер бұйымдарын дайындау кезінде ұлттық ою-өрнекті қолдану;
9.2.4.3 киім тігуде қазақтың ұлттық киімі элементтерін қолдану

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

9.2.5.1 тігін фурнитуралары туралы білу және оны қажеттілігі бойынша қолдану;
9.2.5.2 белдік бұйымдағы сыдырма ілгекті жөндеу (ауыстыру)

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1. Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

4 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

9.1.1.1 химиялық өндірістің: жасанды және синтетикалық талшықтар туралы түсініктің болуы;
9.1.1.2 жасанды талшықтардың (вискозды және ацетатты) қасиеттері туралы түсініктің болуы;;
9.1.1.3 жасанды талшықтардың қасиеттерін іс жүзінде зертханалық жолмен анықтау

1.2. Машинатану (тігін машиналарының түрлері, тігін жабдығында жұмыс істеудің негізгі механизмдері, тәсілдері)

9.1.2.1 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машинасының техникалық сипаттамасымен танысу (мақсаты, жылдамдығы, орындалатын операциялардың түрлері);
9.1.2.2 знать технические характеристики краеобметочной швейной машины 51-А класса ПМЗ -2;
9.1.2.3 өнеркәсіптік машинаның негізгі механизмдері (электр жетегі, ине, жіп тартқыштың, жіп орағыш) туралы түсініктің болу

1.3 Тігін өндірісі (кәсіптер, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

9.1.3.1 Тігін өндірісінің жаппай мамандықтары туралы түсініктің болуы (пішуші, борлаушы, үтіктеуші);
9.1.3.2 төсекке арналған (киім) тігудің бригадалық әдісін меңгеру;
9.1.3.3 тігу сапасы және дайын өнімге қойылатын талаптар туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

9.1.4.1 51-А класты ПМЗ-2 және 22-А класты ПМЗ өнеркәсіптік тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау;
9.1.4.2 ылғалды-жылумен өңдеу барысныда үтікпен жұмыс істеудің қауіпсіз орындау тәсілдерін сақтау

 
2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

9.2.1.1 пижама шалбарының және пижама жейделерінің сызбасын иық тігіссіз жасау;
9.2.1.2 белдемше тігу үшін өлшеулерді алу, тартпа ерітіндісін есептеу;
9.2.1.3 нұсқаулық бойынша сызбаны құрастыруды орындау

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

9.2.2.1 жұпталған бөлшектердің қадамдары мен ортаңғы бөліктерін өңдеу;
9.2.2.2. бөлшектердің жоғарғы және төменгі бөліктерін бүктеп, жабық тігіс арқылы өңдеу;
9.2.2.3 белдемшенің бүйір тігісіне сыдырма тігу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

9.2.3.1 мойын жағын қиғаш тігіспен өңдеу, жеңнің бөліктерін жабық кесіндімен қайырып тігу;
9.2.3.2 белдемшені киіп тұрып өлшемдерін алуға дайындау;
9.2.3.3 белдемшенің бүйір бөліктерін тегістеп, кескінін жинақтап өңдеу

2.4 Ұлттық қолөнер

9.24.1 қазақ ұлттық киімінің ерекшеліктері мен әрлеу түрлері туралы түсініктерінің болуы ;
9.2.4.2 тоқыма материалдардан киім және сәндік қолданбалы өнер бұйымдарын дайындау кезінде ұлттық ою-өрнекті қолдану;
9.2.4.3 киім тігуде қазақтың ұлттық киімі элементтерін қолдану

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

9.2.5.1 тігін фурнитуралары туралы білу және оны қажеттілігі бойынша қолдану;
9.2.5.2 белдік бұйымдағы сыдырма ілгекті жөндеу (ауыстыру)

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1. Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

      4) 10 сынып (қыз балалар):

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімшелері

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

10.1.1.1 "тоқыма талшықтарын жіктеу" кестесімен танысу арқылы тоқыма талшықтары туралы білімді жүйелеу;
10.1.1.2 жасанды және синтетикалық талшықтардан жасалған маталардың жаңа түрлері туралы түсініктің болуы;
10.1.1.3 синтетикалық талшықтар мен жіптерден тоқыма жіп алу үрдісі туралы түсініктің болуы

1.2 Машинатану (тігін машиналарының түрлері, негізгі механизмдері, тігін жабдықтарында жұмыс істеу тәсілдері)

10.1.2.1 автоматтандырылған және жартылай автоматтандырылған тігін машиналары (ілмекті, түймешік) туралы түсінік болу;
10.1.2.2 қазіргі заманғы өнеркәсіптік тігін машиналарын (тігін фабрикасына, цех немесе орта-арнайы оқу орнына экскурсия);
10.1.2.3 шағын механизация құралдары (тігін машиналарына арналған құрылғылар) туралы түсініктің болуы

1.3 Тігін өндірісі (кәсіп түрлері, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

10.1.3.1 тігін өндірісі жағдайында модельер-конструктор мамандығы және оның функциялары туралы түсініктің болуы;
10.1.3.2 жаппай өндіріске арналған бұйымдардың модельдерін әзірлеу және құрастыру туралы жалпы түсініктің болуы;
10.1.3.3 өндіріс нормасы және өндіріс жағдайында бұйымдарды тігуге арналған жоспарлы тапсырма туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

10.1.4.1 арнайы тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс тәсілдерін сақтау;
10.1.4.2 қол және машина операцияларын орындау кезінде, сондай-ақ бұйымдарды ылғалды-жылумен өңдеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

10.2.1.1 көйлек негізінің сызбасын сызу;
10.2.1.2 тірекке жең және жаға сызбаларын салуды орындау;
10.2.1.3 үлгілер мен сызбаларды талдау және салыстыру (бөлшектердің атауы, бақылау белгілері, үлгі мен сызбаның сипаттамасы)

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

10.2.2.1 желбір, волан, шағын қатпар, жиырып тігу, мережканы жасау;
10.2.2.2 жеңді әртүрлі тәсілдермен өңдеу;
10.2.2.3 жағаны мойын жағасына біріктіріп, өңдеу ;
10.2.2.4 ілмектерді белгілеу және тігу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

10.2.3.1 көйлек тігу бойынша тәжірибелік жұмыстарды орындау;
10.23.2 еңбекке кәрәсу барысын жоспарлай білу;
10.2.3.3 бөлшектерді тазалау, тегістеу, үтіктеу;
10.2.3.4 көйлек киіп, ақауларды артынан жою

2.4 Ұлттық қолөнер

10.2.4.1 киім мен тұрмыстық киімді тігу кезінде әртүрлі техникада бұйымдарды жасау ерекшеліктері туралы түсініктің болуы;
10.2.4.2 киімнің (жилет, қамзол, бас киімдер) көркем безендірілуін орындау;
10.2.4.3 қазақтың ұлттық киімін (камзол, бас киім) тігу технологиясын меңгеру

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

10.2.5.1 қиықтардың әр түрлі түрлерін (сәндік, үстеме, төсем) төсеу;
10.2.5.2 бұйымның сипатына (мата, пішін, зақымдану түрлері, тозу дәрежесіне) байланысты жөндеу түрлерін ажырату;
10.2.5.3 аппликация түрінде жамау салу үшін зигзаг тігістері мен ілмек тігістерін пайдалану

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.1.3.4 ер/қыз балаларөз жұмысын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады, жұмыста артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өту

2 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

10.1.1.1 "тоқыма талшықтарын жіктеу" кестесімен танысу арқылы тоқыма талшықтары туралы білімді жүйелеу;
10.1.1.2 жасанды және синтетикалық талшықтардан жасалған маталардың жаңа түрлері туралы түсініктің болуы;
10.1.1.3 синтетикалық талшықтар мен жіптерден тоқыма жіп алу үрдісі туралы түсініктің болуы

1.2 Машинатану (тігін машиналарының түрлері, негізгі механизмдері, тігін жабдықтарында жұмыс істеу тәсілдері))

10.1.2.1 автоматтандырылған және жартылай автоматтандырылған тігін машиналары (ілмекті, түймешік) туралы түсінік болу;
10.1.2.2 қазіргі заманғы өнеркәсіптік тігін машиналарын (тігін фабрикасына, цех немесе орта-арнайы оқу орнына экскурсия);
10.1.2.3 шағын механизация құралдары (тігін машиналарына арналған құрылғылар) туралы түсініктің болуы

1.3 Тігін өндірісі (кәсіп түрлері, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

10.1.3.1 тігін өндірісі жағдайында модельер-конструктор мамандығы және оның функциялары туралы түсініктің болуы;
10.1.3.2 жаппай өндіріске арналған бұйымдардың модельдерін әзірлеу және құрастыру туралы жалпы түсініктің болуы;
10.1.3.3 өндіріс нормасы және өндіріс жағдайында бұйымдарды тігуге арналған жоспарлы тапсырма туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

10.1.4.1 арнайы тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс тәсілдерін сақтау;
10.1.4.2 қол және машина операцияларын орындау кезінде, сондай-ақ бұйымдарды ылғалды-жылумен өңдеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

10.2.1.1 көйлек негізінің сызбасын сызу;
10.2.1.2 тірекке жең және жаға сызбаларын салуды орындау;
10.2.1.3 үлгілер мен сызбаларды талдау және салыстыру (бөлшектердің атауы, бақылау белгілері, үлгі мен сызбаның сипаттамасы)

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

10.2.2.1 желбір, волан, шағын қатпар, жиырып тігу, мережканы жасау;
10.2.2.2 жеңді әртүрлі тәсілдермен өңдеу;
10.2.2.3 жағаны мойын жағасына біріктіріп, өңдеу ;
10.2.2.4 ілмектерді белгілеу және тігу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

10.2.3.1 көйлек тігу бойынша тәжірибелік жұмыстарды орындау;
10.23.2 еңбекке кәрәсу барысын жоспарлай білу;
10.2.3.3 бөлшектерді тазалау, тегістеу, үтіктеу

2.4 Ұлттық қолөнер

10.2.4.1 киім мен тұрмыстық киімді тігу кезінде әртүрлі техникада бұйымдарды жасау ерекшеліктері туралы түсініктің болуы;
10.2.4.2 киімнің (жилет, қамзол, бас киімдер) көркем безендірілуін орындау;
10.2.4.3 қазақтың ұлттық киімін (камзол, бас киім) тігу технологиясын меңгеру

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

10.2.5.1 қиықтардың әр түрлі түрлерін (сәндік, үстеме, төсем) төсеу;
10.2.5.2 бұйымның сипатына (мата, пішін, зақымдану түрлері, тозу дәрежесіне) байланысты жөндеу түрлерін ажырату;
10.2.5.3 аппликация түрінде жамау салу үшін зигзаг тігістері мен ілмек тігістерін пайдалану

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы

3 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

10.1.1.1 "тоқыма талшықтарын жіктеу" кестесімен танысу арқылы тоқыма талшықтары туралы білімді жүйелеу;
10.1.1.2 жасанды және синтетикалық талшықтардан жасалған маталардың жаңа түрлері туралы түсініктің болуы;
10.1.1.3 синтетикалық талшықтар мен жіптерден тоқыма жіп алу үрдісі туралы түсініктің болуы

1.2 Машинатану (тігін машиналарының түрлері, негізгі механизмдері, тігін жабдықтарында жұмыс істеу тәсілдері))

10.1.2.1 автоматтандырылған және жартылай автоматтандырылған тігін машиналары (ілмекті, түймешік) туралы түсінік болу;
10.1.2.2 қазіргі заманғы өнеркәсіптік тігін машиналарын (тігін фабрикасына, цех немесе орта-арнайы оқу орнына экскурсия);
10.1.2.3 шағын механизация құралдары (тігін машиналарына арналған құрылғылар) туралы түсініктің болуы

1.3 Тігін өндірісі (кәсіп түрлері, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

10.1.3.1 тігін өндірісі жағдайында модельер-конструктор мамандығы және оның функциялары туралы түсініктің болуы;
10.1.3.2 жаппай өндіріске арналған бұйымдардың модельдерін әзірлеу және құрастыру туралы жалпы түсініктің болуы;
10.1.3.3 өндіріс нормасы және өндіріс жағдайында бұйымдарды тігуге арналған жоспарлы тапсырма туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

10.1.4.1 арнайы тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс тәсілдерін сақтау;
10.1.4.2 қол және машина операцияларын орындау кезінде, сондай-ақ бұйымдарды ылғалды-жылумен өңдеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

10.2.1.1 көйлек негізінің сызбасын сызу;
10.2.1.2 тірекке жең және жаға сызбаларын салуды орындау;
10.2.1.3 үлгілер мен сызбаларды талдау және салыстыру (бөлшектердің атауы, бақылау белгілері, үлгі мен сызбаның сипаттамасы);

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

10.2.2.1 желбір, волан, шағын қатпар, жиырып тігу, мережканы жасау;
10.2.2.2 жеңді әртүрлі тәсілдермен өңдеу;
10.2.2.3 жағаны мойын жағасына біріктіріп, өңдеу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

10.2.3.1 көйлек тігу бойынша тәжірибелік жұмыстарды орындау;
10.23.2 еңбекке кәрәсу барысын жоспарлай білу;
10.2.3.3 бөлшектерді тазалау, тегістеу, үтіктеу

2.4 Ұлттық қолөнер

10.2.4.1 киім мен тұрмыстық киімді тігу кезінде әртүрлі техникада бұйымдарды жасау ерекшеліктері туралы түсініктің болуы;
10.2.4.2 киімнің (жилет, қамзол, бас киімдер) көркем безендірілуін орындау;
10.2.4.3 қазақтың ұлттық киімін (камзол, бас киім) тігу технологиясын меңгеру

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

10.2.5.1 қиықтардың әр түрлі түрлерін (сәндік, үстеме, төсем) төсеу;
10.2.5.2 бұйымның сипатына (мата, пішін, зақымдану түрлері, тозу дәрежесіне) байланысты жөндеу түрлерін ажырату;
10.2.5.3 аппликация түрінде жамау салу үшін зигзаг тігістері мен ілмек тігістерін пайдалану

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы

4 тоқсан

1. Материалтану. Құрал-саймандар мен жабдықтар

1.1 Материалтану (тоқыма талшықтары, Маталар және олардың қасиеттері)

10.1.1.1 "тоқыма талшықтарын жіктеу" кестесімен танысу арқылы тоқыма талшықтары туралы білімді жүйелеу;
10.1.1.2 жасанды және синтетикалық талшықтардан жасалған маталардың жаңа түрлері туралы түсініктің болуы;
10.1.1.3 синтетикалық талшықтар мен жіптерден тоқыма жіп алу үрдісі туралы түсініктің болуы

1.2 Машинатану (тігін машиналарының түрлері, негізгі механизмдері, тігін жабдықтарында жұмыс істеу тәсілдері))

10.1.2.1 автоматтандырылған және жартылай автоматтандырылған тігін машиналары (ілмекті, түймешік) туралы түсінік болу;
10.1.2.2 қазіргі заманғы өнеркәсіптік тігін машиналарын (тігін фабрикасына, цех немесе орта-арнайы оқу орнына экскурсия);
10.1.2.3 шағын механизация құралдары (тігін машиналарына арналған құрылғылар) туралы түсініктің болуы

1.3 Тігін өндірісі (кәсіп түрлері, тігін бұйымдарының жаппай өндірісі, тігін фабрикасының негізгі цехтары туралы жалпы түсінік)

10.1.3.1 тігін өндірісі жағдайында модельер-конструктор мамандығы және оның функциялары туралы түсініктің болуы;
10.1.3.2 жаппай өндіріске арналған бұйымдардың модельдерін әзірлеу және құрастыру туралы жалпы түсініктің болуы;
10.1.3.3 өндіріс нормасы және өндіріс жағдайында бұйымдарды тігуге арналған жоспарлы тапсырма туралы түсініктің болуы

1.4 Тігін шеберханасында және тігін өндірісінде қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

10.1.4.1 арнайы тігін машиналарында қауіпсіз жұмыс тәсілдерін сақтау;
10.1.4.2 қол және машина операцияларын орындау кезінде, сондай-ақ бұйымдарды ылғалды-жылумен өңдеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

2. Еңбек затын дайындау технологиясы

2.1 Құрастыру (сызба құру, үлгілерін дайындау, пішу)

10.2.1.1 көйлек негізінің сызбасын сызу;
10.2.1.2 тірекке жең және жаға сызбаларын салуды орындау;
10.2.1.3 үлгілер мен сызбаларды талдау және салыстыру (бөлшектердің атауы, бақылау белгілері, үлгі мен сызбаның сипаттамасы)

2.2 Тігін бұйымдарының бөлшектері мен тораптарын өңдеу.

10.2.2.1 желбір, волан, шағын қатпар, жиырып тігу, мережканы жасау;
10.2.2.2 жеңді әртүрлі тәсілдермен өңдеу;
10.2.2.3 жағаны мойын жағасына біріктіріп, өңдеу

2.3 Тәжірибелік жұмыстар

10.2.3.1 көйлек тігу бойынша тәжірибелік жұмыстарды орындау;
10.23.2 еңбекке кәрәсу барысын жоспарлай білу;
10.2.3.3 бөлшектерді тазалау, тегістеу, үтіктеу

2.4 Ұлттық қолөнер

10.2.4.1 киім мен тұрмыстық киімді тігу кезінде әртүрлі техникада бұйымдарды жасау ерекшеліктері туралы түсініктің болуы;
10.2.4.2 киімнің (жилет, қамзол, бас киімдер) көркем безендірілуін орындау

2.5 Жөндеу жұмыстарының түрлері

10.2.5.1 қиықтардың әр түрлі түрлерін (сәндік, үстеме, төсем) төсеу;
10.2.5.2 бұйымның сипатына (мата, пішін, зақымдану түрлері, тозу дәрежесіне) байланысты жөндеу түрлерін ажырату;
10.2.5.3 аппликация түрінде жамау салу үшін зигзаг тігістері мен ілмек тігістерін пайдалану

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы

      5) 7 сынып: (ер балалар)

      5-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

7.1.1.1 мұғалімнің көмегімен ағаш ұстаның ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
7.1.1.2 "ағаш ұстасы" мамандығының ерекшеліктерін білу;
7.1.1.3 ағаш-жиһаз өндірісінің мамандықтарымен танысу;
7.1.1.4 өз сөзінде техникалық терминологияны қолдану және түсіну

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

7.1.2.1 ағаштың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттері туралы түсініктің болуы;
7.1.2.2 бұйымдарды жасау үшін қолданылатын ағаш материалдарының атаулары мен қасиеттерін білу;
7.1.2.3 ағаш ақауларының негізгі түрлерін, оларды жою тәсілдерін білу;
7.1.2.4 бұрғылау құрылғысын, олардың түрлерін білу

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

7.2.1.1 мұғалімнің көмегімен үлгі мен сурет бойынша тапсырмада бағдарлану;
7.2.1.2. 2,4-БҚ бұрыштық соңғы қосылыстарын орындаңыз;
7.2.1.3 сызғышты, квадратты пайдаланып қарындашпен белгілеп, бұрыштарды протектор арқылы бұрышты өлшеуіш құралының көмегімен белгілеу

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

7.2.2.1 қарапайым геометриялық оюдың суретін белгілеу тәсілдерін меңгеру;
7.2.2.2 геометриялық өрнек кесу;
7.2.2.3 тегіс қисықты сызықты пішіндерден күрделі емес ою-өрнекті жасау;
7.2.2.4 бұйымдарды арнайы ағаш бояуымен, анилинді бояулармен, лакпен әрлеу

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

7.2.3.1 ернеуіне жалғаумен орындалған бүктемесі бар раманы жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.2 қатты ағаштан жасалған құралдарға арналған тұтқасын жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарының дизайны, оларды жасау технологиясы туралы түсініктің болуы

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

7.2.4.1 тесіп өтетін және өтпейтін тесіктерді бұрғылауды, станоктың контуры бойынша бұрғылауды жүзеге асыру;
7.2.4.2 ағашқа арналған токарлық станокта құрал тұтқаларын, шахмат фигураларын жасау технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 ағашты жону жұмысын орындау

2.6 Еңбекті қорғау

7.2.6.1 шеберханадағы жұмыс қауіпсіздігінің ережелерін түсіну;
7.2.6.2 материалды қатарлап жинау және оны бөлшектеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

2 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

7.1.1.1 мұғалімнің көмегімен ағаш ұстаның ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
7.1.1.2 "ағаш ұстасы" мамандығының ерекшеліктерін білу;
7.1.1.3 ағаш-жиһаз өндірісінің мамандықтарымен танысу;
7.1.1.4 өз сөзінде техникалық терминологияны қолдану және түсіну

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

7.1.2.1 ағаштың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттері туралы түсініктің болуы;
7.1.2.2 бұйымдарды жасау үшін қолданылатын ағаш материалдарының атаулары мен қасиеттерін білу;
7.1.2.3 ағаш ақауларының негізгі түрлерін, оларды жою тәсілдерін білу;
7.1.2.4 бұрғылау құрылғысын, олардың түрлерін білу

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

7.2.1.1 мұғалімнің көмегімен үлгі мен сурет бойынша тапсырмада бағдарлану;
7.2.1.2. 2,4-БҚ бұрыштық соңғы қосылыстарын орындаңыз;
7.2.1.3 сызғышты, квадратты пайдаланып қарындашпен белгілеп, бұрыштарды протектор арқылы бұрышты өлшеуіш құралының көмегімен белгілеу;
7.2.1.4 сүргілеу құралдарымен жұмыс істеу тәсілдерін меңгеру (сүргі, ара, жонғыш, сүргілеп жонғыш)

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

7.2.2.1 қарапайым геометриялық оюдың суретін белгілеу тәсілдерін меңгеру;
7.2.2.2 геометриялық өрнек кесу;
7.2.2.3 тегіс қисықты сызықты пішіндерден күрделі емес ою-өрнекті жасау;
7.2.2.4 бұйымдарды арнайы ағаш бояуымен, анилинді бояулармен, лакпен әрлеу

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

7.2.3.1 ернеуіне жалғаумен орындалған бүктемесі бар раманы жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.2 қатты ағаштан жасалған құралдарға арналған тұтқасын жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарының дизайны, оларды жасау технологиясы туралы түсініктің болуы;
7.2.3.4 жақтауларды, қалқандарды, жылжымалы және жылжымайтын элементтерді (құрастыру бірліктері) жасау технологиясын білу

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

7.2.4.1 тесіп өтетін және өтпейтін тесіктерді бұрғылауды, станоктың контуры бойынша бұрғылауды жүзеге асыру;
7.2.4.2 ағашқа арналған токарлық станокта құрал тұтқаларын, шахмат фигураларын жасау технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 ағашты жону жұмысын орындау

2.6 Еңбекті қорғау

7.2.6.1 шеберханадағы жұмыс қауіпсіздігінің ережелерін түсіну;
7.2.6.2 материалды қатарлап жинау және оны бөлшектеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау;
7.2.6.3 бояу жұмыстары кезінде желдету режимін сақтау;
7.2.6.4 электр қауіпсіздігінің негізгі ережелерін түсіну

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

3 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

7.1.1.1 мұғалімнің көмегімен ағаш ұстаның ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
7.1.1.2 "ағаш ұстасы" мамандығының ерекшеліктерін білу;
7.1.1.3 ағаш-жиһаз өндірісінің мамандықтарымен танысу

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

7.1.2.1 ағаштың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттері туралы түсініктің болуы;
7.1.2.2 бұйымдарды жасау үшін қолданылатын ағаш материалдарының атаулары мен қасиеттерін білу;
7.1.2.3 ағаш ақауларының негізгі түрлерін, оларды жою тәсілдерін білу;
7.1.2.4 бұрғылау құрылғысын, олардың түрлерін білу

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

7.2.1.1 мұғалімнің көмегімен үлгі мен сурет бойынша тапсырмада бағдарлану;
7.2.1.2. 2,4-БҚ бұрыштық соңғы қосылыстарын орындаңыз;
7.2.1.3 сызғышты, квадратты пайдаланып қарындашпен белгілеп, бұрыштарды протектор арқылы бұрышты өлшеуіш құралының көмегімен белгілеу;
7.2.1.4 сүргілеу құралдарымен жұмыс істеу тәсілдерін меңгеру (сүргі, ара, жонғыш, сүргілеп жонғыш)

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

7.2.2.1 қарапайым геометриялық оюдың суретін белгілеу тәсілдерін меңгеру;
7.2.2.2 геометриялық өрнек кесу;
7.2.2.3 тегіс қисықты сызықты пішіндерден күрделі емес ою-өрнекті жасау;
7.2.2.4 бұйымдарды арнайы ағаш бояуымен, анилинді бояулармен, лакпен әрлеу

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

7.2.3.1 ернеуіне жалғаумен орындалған бүктемесі бар раманы жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.2 қатты ағаштан жасалған құралдарға арналған тұтқасын жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарының дизайны, оларды жасау технологиясы туралы түсініктің болуы;
7.2.3.4 жақтауларды, қалқандарды, жылжымалы және жылжымайтын элементтерді (құрастыру бірліктері) жасау технологиясын білу

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

7.2.4.1 тесіп өтетін және өтпейтін тесіктерді бұрғылауды, станоктың контуры бойынша бұрғылауды жүзеге асыру;
7.2.4.2 ағашқа арналған токарлық станокта құрал тұтқаларын, шахмат фигураларын жасау технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 ағашты жону жұмысын орындау

2.6 Еңбекті қорғау

7.2.6.1 шеберханадағы жұмыс қауіпсіздігінің ережелерін түсіну;
7.2.6.2 материалды қатарлап жинау және оны бөлшектеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау;
7.2.6.3 бояу жұмыстары кезінде желдету режимін сақтау;
7.2.6.4 электр қауіпсіздігінің негізгі ережелерін түсіну

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

4 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

7.1.1.1 мұғалімнің көмегімен ағаш ұстаның ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
7.1.1.2 "ағаш ұстасы" мамандығының ерекшеліктерін білу;
7.1.1.3 ағаш-жиһаз өндірісінің мамандықтарымен танысу;
7.1.1.4 өз сөзінде техникалық терминологияны қолдану және түсіну

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

7.1.2.1 ағаштың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттері туралы түсініктің болуы;
7.1.2.2 бұйымдарды жасау үшін қолданылатын ағаш материалдарының атаулары мен қасиеттерін білу;
7.1.2.3 ағаш ақауларының негізгі түрлерін, оларды жою тәсілдерін білу;
7.1.2.4 бұрғылау құрылғысын, олардың түрлерін білу

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

7.2.1.1 мұғалімнің көмегімен үлгі мен сурет бойынша тапсырмада бағдарлану;
7.2.1.2. 2,4-БҚ бұрыштық соңғы қосылыстарын орындаңыз;
7.2.1.3 сызғышты, квадратты пайдаланып қарындашпен белгілеп, бұрыштарды протектор арқылы бұрышты өлшеуіш құралының көмегімен белгілеу;
7.2.1.4 сүргілеу құралдарымен жұмыс істеу тәсілдерін меңгеру (сүргі, ара, жонғыш, сүргілеп жонғыш)

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

7.2.2.1 қарапайым геометриялық оюдың суретін белгілеу тәсілдерін меңгеру;
7.2.2.2 геометриялық өрнек кесу;
7.2.2.3 тегіс қисықты сызықты пішіндерден күрделі емес ою-өрнекті жасау;
7.2.2.4 бұйымдарды арнайы ағаш бояуымен, анилинді бояулармен, лакпен әрлеу

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

7.2.3.1 ернеуіне жалғаумен орындалған бүктемесі бар раманы жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.2 қатты ағаштан жасалған құралдарға арналған тұтқасын жасау технологиясын меңгеру;
7.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарының дизайны, оларды жасау технологиясы туралы түсініктің болуы;
7.2.3.4 жақтауларды, қалқандарды, жылжымалы және жылжымайтын элементтерді (құрастыру бірліктері) жасау технологиясын білу

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

7.2.4.1 тесіп өтетін және өтпейтін тесіктерді бұрғылауды, станоктың контуры бойынша бұрғылауды жүзеге асыру;
7.2.4.2 ағашқа арналған токарлық станокта құрал тұтқаларын, шахмат фигураларын жасау технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 ағашты жону жұмысын орындау

2.6 Еңбекті қорғау

7.2.6.1 шеберханадағы жұмыс қауіпсіздігінің ережелерін түсіну;
7.2.6.2 материалды қатарлап жинау және оны бөлшектеу кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтау;
7.2.6.3 бояу жұмыстары кезінде желдету режимін сақтау;
7.2.6.4 электр қауіпсіздігінің негізгі ережелерін түсіну

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

7.3.1.1ер/қыз балаларөз жұмыстарын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады;
7.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыстағы артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтеді;
7.3.1.3 ер/қыз балаларауызша есеп беруде өтілген ұғымдардыі қолдана отырып, атқарылған жұмысы туралы есеп береді

      6) 8 сынып (ер балалар):

      6-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

8.1.1.1 ағаш ұстасының маңызды ерекшеліктерін білу және түсіну;
8.1.1.2 ағаш және жиһаз өндірісінің негізгі мамандықтарын білу;
8.1.1.3 өз сөзінде ағаш ұсталық технологиялық операциялардың терминдері мен атауларын түсіну және қолдану;
8.1.1.4 жұмыс орнын өз бетінше ұйымдастыру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

8.1.2.1 кескіш элементтері туралы түсініктің болуы;
8.1.2.2 ағаш талшықтарына қатысты кескіштің қозғалысына байланысты кесу түрлерін ажырату;
8.1.2.3 тапсырмада сызба, техникалық сурет бойынша бағдарлану;
8.1.2.4 топтық әңгімеде жұмысты жоспарлау;

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

8.2.1.1 бұйымның бөлшектерін сызба, техникалық сурет, үлгі бойынша белгілеуді жүзеге асыру, таңбалау құралын өз бетінше таңдау;
8.2.1.2 сырлау құралының негізін ала отырып сүргілеу технологиясын елестету;
8.2.1.3 тік бұрыштың ішін жону үшін, егеумен тазалау тәсілдерін меңгеру;
8.2.1.4 араларды жұмысқа дайындау ретін білу, тістерді тегістеу, қайрау және ажырату

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

8.2.2.1 қобдишаны жасау кезінде мозаиканы орындау технологиясын меңгеру; 8.2.2.2
геометриялық фигураларды рейсмус, компас, кескіш көмегімен кесу тәсілдерін меңгеру

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

8.2.3.1 жөндеу әдістерін таңдап, жиһаз бөлшектерінің жеке бөліктері мен бетін қалпына келтіру;
8.2.3.2 жиһаздың әртүрлі түрлерін (үстелдер, шкафтар, сөрелер, орындық) жасау технологиясын меңгеру;
8.2.3.3 бұйымның мақсатын ескере отырып, дайын бөлшектерді лактармен, бояулармен әрлеуді орындау;
8.2.3.4 жиһаз фурнитурасы мен бекіткіштерді белгілеу және орнату

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

8.2.4.1 ағаш өңдеу станоктарында кескіш құралды бекіту тәсілдерін, олардың түрлерін білу;
8.2.4.2 электр бұрғылау, тесу, бұрандалы шегелерді бекіту және шешу жұмыстарының технологиясын білу;
8.2.4.3 токарлық жұмыстарға арналған құралдарға баылау жүргізу және қайрау;
8.2.4.4 станокта құрал тұтқаларын, жиһаз аяқтарын жасау технологиясын сақтау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.2 балта саптамасының дұрыстығын тексеру

2.6 Еңбекті қорғау

8.2.6.1 жарақаттанудың себептері мен сақтық шараларын және алдын алуды білу;
8.2.6.2 алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалану ережелерін, өрт сөндіргіштердің құрылысы мен қолданылуын білу

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы;
8.3.1.4 ер/қыз балалармұғалімнің сұрақтары бойынша немесе өз бетінше жасалған жұмыс туралы ауызша есеп береді;
8.3.1.5 ер/қыз балалармұғалімнің сұрақтары бойынша және өз бетінше өз өнімдерін егжей-тегжейлі талдауға тырысады

2 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

8.1.1.1 ағаш ұстасының маңызды ерекшеліктерін білу және түсіну;
8.1.1.2 ағаш және жиһаз өндірісінің негізгі мамандықтарын білу;
8.1.1.3 өз сөзінде ағаш ұсталық технологиялық операциялардың терминдері мен атауларын түсіну және қолдану;
8.1.1.4 жұмыс орнын өз бетінше ұйымдастыру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

8.1.2.1 кескіш элементтері туралы түсініктің болуы;
8.1.2.2 ағаш талшықтарына қатысты кескіштің қозғалысына байланысты кесу түрлерін ажырату;
8.1.2.3 тапсырмада сызба, техникалық сурет бойынша бағдарлану;
8.1.2.4 топтық әңгімеде жұмысты жоспарлау

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

8.2.1.1 бұйымның бөлшектерін сызба, техникалық сурет, үлгі бойынша белгілеуді жүзеге асыру, таңбалау құралын өз бетінше таңдау;
8.2.1.2 сырлау құралының негізін ала отырып сүргілеу технологиясын елестету;
8.2.1.3 тік бұрыштың ішін жону үшін, егеумен тазалау тәсілдерін меңгеру;
8.2.1.4 араларды жұмысқа дайындау ретін білу, тістерді тегістеу, қайрау және ажырату

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

8.2.2.1 қобдишаны жасау кезінде мозаиканы орындау технологиясын меңгеру;
8.2.2.2 геометриялық фигураларды рейсмус, компас, кескіш көмегімен кесу тәсілдерін меңгеру

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

8.2.3.1 жөндеу әдістерін таңдап, жиһаз бөлшектерінің жеке бөліктері мен бетін қалпына келтіру;
8.2.3.2 жиһаздың әртүрлі түрлерін (үстелдер, шкафтар, сөрелер, орындық) жасау технологиясын меңгеру;
8.2.3.3 бұйымның мақсатын ескере отырып, дайын бөлшектерді лактармен, бояулармен әрлеуді орындау;
8.2.3.4 жиһаз фурнитурасы мен бекіткіштерді белгілеу және орнату;
8.2.3.5 тораптардың тұтастығын сақтауды ескере отырып, бұйымды бөлшектеуді және жөндеуге дайындауды орындау

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

8.2.4.1 ағаш өңдеу станоктарында кескіш құралды бекіту тәсілдерін, олардың түрлерін білу;
8.2.4.2 электр бұрғылау, тесу, бұрандалы шегелерді бекіту және шешу жұмыстарының технологиясын білу;
8.2.4.3 токарлық жұмыстарға арналған құралдарға баылау жүргізу және қайрау;
8.2.4.4 станокта құрал тұтқаларын, жиһаз аяқтарын жасау технологиясын сақтау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.2 балта саптамасының дұрыстығын тексеру

2.6 Еңбекті қорғау

8.2.6.1 жарақаттанудың себептері мен сақтық шараларын және алдын алуды білу;
8.2.6.2 алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалану ережелерін, өрт сөндіргіштердің құрылысы мен қолданылуын білу

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы;
8.3.1.4 ер/қыз балалармұғалімнің сұрақтары бойынша немесе өз бетінше жасалған жұмыс туралы ауызша есеп береді

3 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

8.1.1.1 ағаш ұстасының маңызды ерекшеліктерін білу және түсіну;
8.1.1.2 ағаш және жиһаз өндірісінің негізгі мамандықтарын білу;
8.1.1.3 өз сөзінде ағаш ұсталық технологиялық операциялардың терминдері мен атауларын түсіну және қолдану;
8.1.1.4 жұмыс орнын өз бетінше ұйымдастыру

1.2. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

8.1.2.1 кескіш элементтері туралы түсініктің болуы;
8.1.2.2 ағаш талшықтарына қатысты кескіштің қозғалысына байланысты кесу түрлерін ажырату;
8.1.2.3 тапсырмада сызба, техникалық сурет бойынша бағдарлану;
8.1.2.4 топтық әңгімеде жұмысты жоспарлау

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

8.2.1.1 бұйымның бөлшектерін сызба, техникалық сурет, үлгі бойынша белгілеуді жүзеге асыру, таңбалау құралын өз бетінше таңдау;
8.2.1.2 сырлау құралының негізін ала отырып сүргілеу технологиясын елестету;
8.2.1.3 тік бұрыштың ішін жону үшін, егеумен тазалау тәсілдерін меңгеру;
8.2.1.4 араларды жұмысқа дайындау ретін білу, тістерді тегістеу, қайрау және ажырату

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

8.2.2.1 қобдишаны жасау кезінде мозаиканы орындау технологиясын меңгеру;
8.2.2.2 геометриялық фигураларды рейсмус, компас, кескіш көмегімен кесу тәсілдерін меңгеру

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

8.2.3.1 жөндеу әдістерін таңдап, жиһаз бөлшектерінің жеке бөліктері мен бетін қалпына келтіру;
8.2.3.2 жиһаздың әртүрлі түрлерін (үстелдер, шкафтар, сөрелер, орындық) жасау технологиясын меңгеру;
8.2.3.3 бұйымның мақсатын ескере отырып, дайын бөлшектерді лактармен, бояулармен әрлеуді орындау;
8.2.3.4 жиһаз фурнитурасы мен бекіткіштерді белгілеу және орнату

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

8.2.4.1 ағаш өңдеу станоктарында кескіш құралды бекіту тәсілдерін, олардың түрлерін білу;
8.2.4.2 электр бұрғылау, тесу, бұрандалы шегелерді бекіту және шешу жұмыстарының технологиясын білу;
8.2.4.3 токарлық жұмыстарға арналған құралдарға баылау жүргізу және қайрау;
8.2.4.4 станокта құрал тұтқаларын, жиһаз аяқтарын жасау технологиясын сақтау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.2 балта саптамасының дұрыстығын тексеру

2.6 Еңбекті қорғау

8.2.6.1 жарақаттанудың себептері мен сақтық шараларын және алдын алуды білу;
8.2.6.2 алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалану ережелерін, өрт сөндіргіштердің құрылысы мен қолданылуын білу

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы;
8.3.1.4 ер/қыз балалармұғалімнің сұрақтары бойынша немесе өз бетінше жасалған жұмыс туралы ауызша есеп береді

4 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

8.1.1.1 ағаш ұстасының маңызды ерекшеліктерін білу және түсіну;
8.1.1.2 ағаш және жиһаз өндірісінің негізгі мамандықтарын білу;
8.1.1.3 өз сөзінде ағаш ұсталық технологиялық операциялардың терминдері мен атауларын түсіну және қолдану;
8.1.1.4 жұмыс орнын өз бетінше ұйымдастыру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

8.1.2.1 кескіш элементтері туралы түсініктің болуы;
8.1.2.2 ағаш талшықтарына қатысты кескіштің қозғалысына байланысты кесу түрлерін ажырату;
8.1.2.3 тапсырмада сызба, техникалық сурет бойынша бағдарлану;
8.1.2.4 топтық әңгімеде жұмысты жоспарлау

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

8.2.1.1 бұйымның бөлшектерін сызба, техникалық сурет, үлгі бойынша белгілеуді жүзеге асыру, таңбалау құралын өз бетінше таңдау;
8.2.1.2 сырлау құралының негізін ала отырып сүргілеу технологиясын елестету;
8.2.1.3 тік бұрыштың ішін жону үшін, егеумен тазалау тәсілдерін меңгеру;
8.2.1.4 араларды жұмысқа дайындау ретін білу, тістерді тегістеу, қайрау және ажырату

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

8.2.2.1 қобдишаны жасау кезінде мозаиканы орындау технологиясын меңгеру;
8.2.2.2геометриялық фигураларды рейсмус, компас, кескіш көмегімен кесу тәсілдерін меңгеру

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

8.2.3.1 жөндеу әдістерін таңдап, жиһаз бөлшектерінің жеке бөліктері мен бетін қалпына келтіру;
8.2.3.2 жиһаздың әртүрлі түрлерін (үстелдер, шкафтар, сөрелер, орындық) жасау технологиясын меңгеру;
8.2.3.3 бұйымның мақсатын ескере отырып, дайын бөлшектерді лактармен, бояулармен әрлеуді орындау;
8.2.3.4 жиһаз фурнитурасы мен бекіткіштерді белгілеу және орнату

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

8.2.4.1 ағаш өңдеу станоктарында кескіш құралды бекіту тәсілдерін, олардың түрлерін білу;
8.2.4.2 электр бұрғылау, тесу, бұрандалы шегелерді бекіту және шешу жұмыстарының технологиясын білу;
8.2.4.3 токарлық жұмыстарға арналған құралдарға баылау жүргізу және қайрау;
8.2.4.4 станокта құрал тұтқаларын, жиһаз аяқтарын жасау технологиясын сақтау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.2 балта саптамасының дұрыстығын тексеру

2.6 Еңбекті қорғау

8.2.6.1 жарақаттанудың себептері мен сақтық шараларын және алдын алуды білу;
8.2.6.2 алғашқы өрт сөндіру құралдарын пайдалану ережелерін, өрт сөндіргіштердің құрылысы мен қолданылуын білу

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

8.3.1.1 ер/қыз балалармұғалімнің ішінара көмегімен өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру;
8.3.1.2 ер/қыз балаларжұмыс сапасын тексеру;
8.3.1.3 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдануы;
8.3.1.4 ер/қыз балалар мұғалімнің сұрақтары бойынша немесе өз бетінше жасалған жұмыс туралы ауызша есеп береді

      7) 9 сынып (ер балалар):

      7-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

9.1.1.1 әртүрлі халықтардың өзге де пікіріне, тарихы мен мәдениетіне құрметпен қарау;
9.1.1.2 ағаш ұстасының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеуге және сипаттауға тырысу;
9.1.1.3 ағаш және жиһаз кәсіпорындарында еңбекті ұйымдастыру негіздері туралы түсініктің болу;
9.1.1.4 өзінің жеке ерекшеліктерін кәсіби талаптармен байланыстыру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

9.1.2.1 ағаш өңдеуде қолданылатын желімнің негізгі түрлерін, оның қасиеттерін білу;
9.1.2.2 желім жағуға арналған станоктар мен құрылғылар туралы түсініктің болуы;
9.1.2.3 фанерлеу үшін заттың бетін дайындауға талаптар қою.
9.1.2.4 фанерлеу үшін материалды кесу технологиясын сақтау

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

9.2.1.1 тор бойынша, өрнек шаблоны көмегімен белгілеп алу;
9.2.1.2 қатты ағаштарды сүргілеу және аралау тәсілдерін меңгеру;
9.2.1.3 контурлық және ішкі жиектерді кескішпен өңдеу, оларды дөңгелектеу;
9.2.1.3 штангенциркульмен өлшеуді және өлшемдерді бақылауды орындай білу

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

9.2.2.1 ағашты көркем безендіруді орындау;
9.2.2.2 маркетри, интарсия, безендіру ұғымдарын білу;
9.2.2.3 көркем әрлеуі бар бұйымдарды орындау (қобдиша, маркетри-сурет, панно-интарсия)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

9.2.3.1 жұмыс сапасын өз бетінше бақылай отырып, құрастыру сызбасы бойынша дайын бөлшектерден жиһаз құрастыруды орындау;
9.2.3.2 әр түрлі ағаштан жасалған жиһаз бұйымдарын дайындау технологиясын сақтау, содан кейін әрлеу;
9.2.3.3 секциялық жиһазды жасау, құрастыру және әрлеу. (шкафтар, стенкалар, сөрелер)

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

9.2.4.1 кескіш және сүргілеу құралын қайрау, қайрау бұрышын білу;
9.2.4.2 алдын ала белгілеумен бұрғылау станогында бұрғылау технологиясын сақтау;
9.2.4.3 үлгіге қарай өзі бақылай отырып профильді құралдарды ұштау технологиясын білу;
9.2.4.4 токарлық станокта сериялық бөлшектерді (үстелге, үстел аяқтары, орындықтар) жону технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша кесу арқылы жалғау;
9.2.5.2 тақталар мен жолақтарды қалқанға жинау;
9.2.5.3 құрылыс құралдары мен құрылғыларын жасау;
9.2.5.4 шатыр және қаптау материалдарын үлгілер бойынша анықтау

2.6 Еңбекті қорғау

9.2.6.1 жұмысшылардың негізгі құқықтары мен міндеттерін білу;
9.2.6.2 еңбек шартының мағынасын түсіну;
9.2.6.3 жұмыс уақытында және демалыс уақытында бағдарлану;
9.2.6.4 еңбек тәртібі, еңбекті қорғау туралы түсініктің болуы

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

2 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

9.1.1.1 әртүрлі халықтардың өзге де пікіріне, тарихы мен мәдениетіне құрметпен қарау;
9.1.1.2 ағаш ұстасының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеуге және сипаттауға тырысу;
9.1.1.3 ағаш және жиһаз кәсіпорындарында еңбекті ұйымдастыру негіздері туралы түсініктің болу;
9.1.1.4 өзінің жеке ерекшеліктерін кәсіби талаптармен байланыстыру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

9.1.2.1 ағаш өңдеуде қолданылатын желімнің негізгі түрлерін, оның қасиеттерін білу;
9.1.2.2 желім жағуға арналған станоктар мен құрылғылар туралы түсініктің болуы;
9.1.2.3 фанерлеу үшін заттың бетін дайындауға талаптар қою.
9.1.2.4 фанерлеу үшін материалды кесу технологиясын сақтау

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

9.2.1.1 тор бойынша, өрнек шаблоны көмегімен белгілеп алу;
9.2.1.2 қатты ағаштарды сүргілеу және аралау тәсілдерін меңгеру;
9.2.1.3 контурлық және ішкі жиектерді кескішпен өңдеу, оларды дөңгелектеу;
9.2.1.3 штангенциркульмен өлшеуді және өлшемдерді бақылауды орындай білу

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

9.2.2.1 ағашты көркем безендіруді орындау;
9.2.2.2 маркетри, интарсия, безендіру ұғымдарын білу;
9.2.2.3 көркем әрлеуі бар бұйымдарды орындау (қобдиша, маркетри-сурет, панно-интарсия)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

9.2.3.1 жұмыс сапасын өз бетінше бақылай отырып, құрастыру сызбасы бойынша дайын бөлшектерден жиһаз құрастыруды орындау;
9.2.3.2 әр түрлі ағаштан жасалған жиһаз бұйымдарын дайындау технологиясын сақтау, содан кейін әрлеу;
9.2.3.3 секциялық жиһазды жасау, құрастыру және әрлеу. (шкафтар, стенкалар, сөрелер);

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

9.2.4.1 кескіш және сүргілеу құралын қайрау, қайрау бұрышын білу;
9.2.4.2 алдын ала белгілеумен бұрғылау станогында бұрғылау технологиясын сақтау;
9.2.4.3 үлгіге қарай өзі бақылай отырып профильді құралдарды ұштау технологиясын білу;
9.2.4.4 токарлық станокта сериялық бөлшектерді (үстелге, үстел аяқтары, орындықтар) жону технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша кесу арқылы жалғау;
9.2.5.2 тақталар мен жолақтарды қалқанға жинау;
9.2.5.3 құрылыс құралдары мен құрылғыларын жасау;
9.2.5.4 шатыр және қаптау материалдарын үлгілер бойынша анықтау

2.6 Еңбекті қорғау

9.2.6.1 жұмысшылардың негізгі құқықтары мен міндеттерін білу;
9.2.6.2 еңбек шартының мағынасын түсіну;
9.2.6.3 жұмыс уақытында және демалыс уақытында бағдарлану;
9.2.6.4 еңбек тәртібі, еңбекті қорғау туралы түсініктің болуы

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

3 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

9.1.1.1 әртүрлі халықтардың өзге де пікіріне, тарихы мен мәдениетіне құрметпен қарау;
9.1.1.2 ағаш ұстасының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеуге және сипаттауға тырысу;
9.1.1.3 ағаш және жиһаз кәсіпорындарында еңбекті ұйымдастыру негіздері туралы түсініктің болу;
9.1.1.4 өзінің жеке ерекшеліктерін кәсіби талаптармен байланыстыру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

9.1.2.1 ағаш өңдеуде қолданылатын желімнің негізгі түрлерін, оның қасиеттерін білу;
9.1.2.2 желім жағуға арналған станоктар мен құрылғылар туралы түсініктің болуы;
9.1.2.3 фанерлеу үшін заттың бетін дайындауға талаптар қою.
9.1.2.4 фанерлеу үшін материалды кесу технологиясын сақтау

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

9.2.1.1 тор бойынша, өрнек шаблоны көмегімен белгілеп алу;
9.2.1.2 қатты ағаштарды сүргілеу және аралау тәсілдерін меңгеру;
9.2.1.3 контурлық және ішкі жиектерді кескішпен өңдеу, оларды дөңгелектеу;
9.2.1.3 штангенциркульмен өлшеуді және өлшемдерді бақылауды орындай білу

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

9.2.2.1 ағашты көркем безендіруді орындау;
9.2.2.2 маркетри, интарсия, безендіру ұғымдарын білу;
9.2.2.3 көркем әрлеуі бар бұйымдарды орындау (қобдиша, маркетри-сурет, панно-интарсия)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

9.2.3.1 жұмыс сапасын өз бетінше бақылай отырып, құрастыру сызбасы бойынша дайын бөлшектерден жиһаз құрастыруды орындау;
9.2.3.2 әр түрлі ағаштан жасалған жиһаз бұйымдарын дайындау технологиясын сақтау, содан кейін әрлеу;
9.2.3.3 секциялық жиһазды жасау, құрастыру және әрлеу. (шкафтар, стенкалар, сөрелер);

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

9.2.4.1 кескіш және сүргілеу құралын қайрау, қайрау бұрышын білу;
9.2.4.2 алдын ала белгілеумен бұрғылау станогында бұрғылау технологиясын сақтау;
9.2.4.3 үлгіге қарай өзі бақылай отырып профильді құралдарды ұштау технологиясын білу;
9.2.4.4 токарлық станокта сериялық бөлшектерді (үстелге, үстел аяқтары, орындықтар) жону технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша кесу арқылы жалғау;
9.2.5.2 тақталар мен жолақтарды қалқанға жинау;
9.2.5.3 құрылыс құралдары мен құрылғыларын жасау;
9.2.5.4 шатыр және қаптау материалдарын үлгілер бойынша анықтау

2.6 Еңбекті қорғау

9.2.6.1 жұмысшылардың негізгі құқықтары мен міндеттерін білу;
9.2.6.2 еңбек шартының мағынасын түсіну;
9.2.6.3 жұмыс уақытында және демалыс уақытында бағдарлану;
9.2.6.4 еңбек тәртібі, еңбекті қорғау туралы түсініктің болуы

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

4 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

9.1.1.1 әртүрлі халықтардың өзге де пікіріне, тарихы мен мәдениетіне құрметпен қарау;
9.1.1.2 ағаш ұстасының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеуге және сипаттауға тырысу;
9.1.1.3 ағаш және жиһаз кәсіпорындарында еңбекті ұйымдастыру негіздері туралы түсініктің болу;
9.1.1.4 өзінің жеке ерекшеліктерін кәсіби талаптармен байланыстыру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

9.1.2.1 ағаш өңдеуде қолданылатын желімнің негізгі түрлерін, оның қасиеттерін білу;
9.1.2.2 желім жағуға арналған станоктар мен құрылғылар туралы түсініктің болуы;
9.1.2.3 фанерлеу үшін заттың бетін дайындауға талаптар қою.
9.1.2.4 фанерлеу үшін материалды кесу технологиясын сақтау

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

9.2.1.1 тор бойынша, өрнек шаблоны көмегімен белгілеп алу;
9.2.1.2 қатты ағаштарды сүргілеу және аралау тәсілдерін меңгеру;
9.2.1.3 контурлық және ішкі жиектерді кескішпен өңдеу, оларды дөңгелектеу;
9.2.1.3 штангенциркульмен өлшеуді және өлшемдерді бақылауды орындай білу

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

9.2.2.1 ағашты көркем безендіруді орындау;
9.2.2.2 маркетри, интарсия, безендіру ұғымдарын білу;
9.2.2.3 көркем әрлеуі бар бұйымдарды орындау (қобдиша, маркетри-сурет, панно-интарсия)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

9.2.3.1 жұмыс сапасын өз бетінше бақылай отырып, құрастыру сызбасы бойынша дайын бөлшектерден жиһаз құрастыруды орындау;
9.2.3.2 әр түрлі ағаштан жасалған жиһаз бұйымдарын дайындау технологиясын сақтау, содан кейін әрлеу;
9.2.3.3 секциялық жиһазды жасау, құрастыру және әрлеу. (шкафтар, стенкалар, сөрелер)

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

9.2.4.1 кескіш және сүргілеу құралын қайрау, қайрау бұрышын білу;
9.2.4.2 алдын ала белгілеумен бұрғылау станогында бұрғылау технологиясын сақтау;
9.2.4.3 үлгіге қарай өзі бақылай отырып профильді құралдарды ұштау технологиясын білу;
9.2.4.4 токарлық станокта сериялық бөлшектерді (үстелге, үстел аяқтары, орындықтар) жону технологиясын меңгеру

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

9.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша кесу арқылы жалғау;
9.2.5.2 тақталар мен жолақтарды қалқанға жинау;
9.2.5.3 құрылыс құралдары мен құрылғыларын жасау;
9.2.5.4 шатыр және қаптау материалдарын үлгілер бойынша анықтау

2.6 Еңбекті қорғау

9.2.6.1 жұмысшылардың негізгі құқықтары мен міндеттерін білу;
9.2.6.2 еңбек шартының мағынасын түсіну;
9.2.6.3 жұмыс уақытында және демалыс уақытында бағдарлану;
9.2.6.4 еңбек тәртібі, еңбекті қорғау туралы түсініктің болуы

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

9.3.1.1 ер/қыз балалартехникалық терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табатын идеялар мен тақырыптарды сипаттау ;
9.3.1.2 ер/қыз балалар сындарлы пікірлер қабылдап, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша ұсыныстар жасау;
9.3.1.3 ер / қыз балалардың дайын жұмысын бүкіл сыныпқа ұсыну

      8) 10 сынып (ер балалар):

      8-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

10.1.1.1 ҚР халық шаруашылығында сүректің қолданылу саласын түсіну.;
10.1.1.2 ағаш-жиһаз өндірісі кәсіптерінің біліктілік сипаттамаларын зерттеу;
10.1.1.3 ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсініктің болуы
10.1.1.4 еңбек заттарын дайындау кезінде материалдардың қасиеттерін ескеру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

10.1.2.1 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.1.2.2 ағаштың сығылу, созылу, иілу және ығысу беріктігінің шегі туралы түсініктің болуы;
10.1.2.3 ағаш ақауларын мен жарамсыз түрлеріне тән айырмашылықтарды анықтай алу;
10.1.2.4 ағаш түрлерін класстар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

10.2.1.1 ағашты әртүрлі тәсілдермен кесу (талшықтардың көлденеңінен, бойымен және қиғашынан);
10.2.1.2 әр түрлі пішінді тістері бар қол арамен кесу;
10.2.1.3 жұлымды және қисық сызықты тәсілдерімен аралау

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

10.2.2.1 тегіс заттың беттін шпонмен "ақ", "конверт", "дойбы" түрінде қаптауды орындау;
10.2.2.2 қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;
10.2.2.3 жиһазды көркем безендіруді орындау (реңкін өзгерту, көшірмесін жасау, тегіс жылтырату)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

10.2.3.1 жиһаз дизайны туралы түсініктің болуы;
10.2.3.2 жиһазды мақсаты, қолдану түрі, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;
10.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарды жасаудың құрылымдық шешімдерді табу;
10.2.3.4 нәжістің, нан салғыштың, аяққа арналған орындықтың, орындықтың конструкциясының техникалық сызбасын орындау

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

10.2.4.1 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;
10.2.4.2 тік сызықты және қисық сызықты дайындамаларды өңдеуге жібере отырып пішуді орындау, ағаш тақтайшалар мен фанераларды пішу;
10.2.4.3 ағашты кептіру түрлерін ажырату;
10.2.4.4 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

10.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша ағашты кесу арқылы жалғау құрылыстағы ағаш жұмыстарының мазмұнын, жұмыс орнын ұйымдастыруды, қауіпсіздік ережелерін түсіну;
10.2.5.2 құралды жұмысқа дайындау (балтаны тұтқаға қондыру, қайраңда және барда түзету;
10.2.5.3 құрылыс конструкцияларын (қалыптар, құрылыс текесі, қоршаулар) орындау

2.6 Еңбекті қорғау

10.2.6.1құрылыста, аралау және ағаш өңдеу кезінде еңбекті қорғау жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды түсіну;
10.2.6.2 ағаш өңдеу кәсіпорнындағы құрылыстағы, машина және құрастыру цехтарындағы еңбек қауіпсіздігінің жалпы ережелерін білу;
10.2.6.3 еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмысшының жеке гигиенасының негіздерін білу;
10.2.6.4 өндірістегі өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.1.3.4 ер/қыз балаларөз жұмысын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады, жұмыста артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өту

2 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

10.1.1.1 ҚР халық шаруашылығында сүректің қолданылу саласын түсіну.;
10.1.1.2 ағаш-жиһаз өндірісі кәсіптерінің біліктілік сипаттамаларын зерттеу;
10.1.1.3 Ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсініктің болуы
10.1.1.4 еңбек заттарын дайындау кезінде материалдардың қасиеттерін ескеру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

10.1.2.1 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.1.2.2 ағаштың сығылу, созылу, иілу және ығысу беріктігінің шегі туралы түсініктің болуы;
10.1.2.3 ағаш ақауларын мен жарамсыз түрлеріне тән айырмашылықтарды анықтай алу;
10.1.2.4 ағаш түрлерін класстар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

10.2.1.1 ағашты әртүрлі тәсілдермен кесу (талшықтардың көлденеңінен, бойымен және қиғашынан);
10.2.1.2 әр түрлі пішінді тістері бар қол арамен кесу;
10.2.1.3 жұлымды және қисық сызықты тәсілдерімен аралау

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

10.2.2.1 тегіс заттың беттін шпонмен "ақ", "конверт", "дойбы" түрінде қаптауды орындау;
10.2.2.2 қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;
10.2.2.3 жиһазды көркем безендіруді орындау (реңкін өзгерту, көшірмесін жасау, тегіс жылтырату)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

10.2.3.1 жиһаз дизайны туралы түсініктің болуы;
10.2.3.2 жиһазды мақсаты, қолдану түрі, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;
10.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарды жасаудың құрылымдық шешімдерді табу;
10.2.3.4 нәжістің, нан салғыштың, аяққа арналған орындықтың, орындықтың конструкциясының техникалық сызбасын орындау

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

10.2.4.1 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;
10.2.4.2 тік сызықты және қисық сызықты дайындамаларды өңдеуге жібере отырып пішуді орындау, ағаш тақтайшалар мен фанераларды пішу;
10.2.4.3 ағашты кептіру түрлерін ажырату;
10.2.4.4 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

10.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша ағашты кесу арқылы жалғау құрылыстағы ағаш жұмыстарының мазмұнын, жұмыс орнын ұйымдастыруды, қауіпсіздік ережелерін түсіну;
10.2.5.2 құралды жұмысқа дайындау (балтаны тұтқаға қондыру, қайраңда және барда түзету;
10.2.5.3 құрылыс конструкцияларын (қалыптар, құрылыс текесі, қоршаулар) орындау

2.6 Еңбекті қорғау

10.2.6.1құрылыста, аралау және ағаш өңдеу кезінде еңбекті қорғау жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды түсіну;
10.2.6.2 ағаш өңдеу кәсіпорнындағы құрылыстағы, машина және құрастыру цехтарындағы еңбек қауіпсіздігінің жалпы ережелерін білу;
10.2.6.3 еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмысшының жеке гигиенасының негіздерін білу;
10.2.6.4 өндірістегі өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.1.3.4 ер/қыз балаларөз жұмысын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады, жұмыста артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өту

3 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

10.1.1.1 ҚР халық шаруашылығында сүректің қолданылу саласын түсіну.;
10.1.1.2 ағаш-жиһаз өндірісі кәсіптерінің біліктілік сипаттамаларын зерттеу;
10.1.1.3 Ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсініктің болуы
10.1.1.4 еңбек заттарын дайындау кезінде материалдардың қасиеттерін ескеру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

10.1.2.1 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.1.2.2 ағаштың сығылу, созылу, иілу және ығысу беріктігінің шегі туралы түсініктің болуы;
10.1.2.3 ағаш ақауларын мен жарамсыз түрлеріне тән айырмашылықтарды анықтай алу;
10.1.2.4 ағаш түрлерін класстар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

10.2.1.1 ағашты әртүрлі тәсілдермен кесу (талшықтардың көлденеңінен, бойымен және қиғашынан);
10.2.1.2 әр түрлі пішінді тістері бар қол арамен кесу;
10.2.1.3 жұлымды және қисық сызықты тәсілдерімен аралау

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

10.2.2.1 тегіс заттың беттін шпонмен "ақ", "конверт", "дойбы" түрінде қаптауды орындау;
10.2.2.2 қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;
10.2.2.3 жиһазды көркем безендіруді орындау (реңкін өзгерту, көшірмесін жасау, тегіс жылтырату)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

10.2.3.1 жиһаз дизайны туралы түсініктің болуы;
10.2.3.2 жиһазды мақсаты, қолдану түрі, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;
10.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарды жасаудың құрылымдық шешімдерді табу;
10.2.3.4 нәжістің, нан салғыштың, аяққа арналған орындықтың, орындықтың конструкциясының техникалық сызбасын орындау

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

10.2.4.1 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;
10.2.4.2 тік сызықты және қисық сызықты дайындамаларды өңдеуге жібере отырып пішуді орындау, ағаш тақтайшалар мен фанераларды пішу;
10.2.4.3 ағашты кептіру түрлерін ажырату;
10.2.4.4 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

10.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша ағашты кесу арқылы жалғау құрылыстағы ағаш жұмыстарының мазмұнын, жұмыс орнын ұйымдастыруды, қауіпсіздік ережелерін түсіну;
10.2.5.2 құралды жұмысқа дайындау (балтаны тұтқаға қондыру, қайраңда және барда түзету;
10.2.5.3 құрылыс конструкцияларын (қалыптар, құрылыс текесі, қоршаулар) орындау

2.6 Еңбекті қорғау

10.2.6.1құрылыста, аралау және ағаш өңдеу кезінде еңбекті қорғау жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды түсіну;
10.2.6.2 ағаш өңдеу кәсіпорнындағы құрылыстағы, машина және құрастыру цехтарындағы еңбек қауіпсіздігінің жалпы ережелерін білу;
10.2.6.3 еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмысшының жеке гигиенасының негіздерін білу;
10.2.6.4 өндірістегі өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.1.3.4 ер/қыз балаларөз жұмысын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады, жұмыста артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өту

4 тоқсан

1. Материалтану

1.1 Еңбек пәні туралы жалпы мәліметтер

10.1.1.1 ҚР халық шаруашылығында сүректің қолданылу саласын түсіну.;
10.1.1.2 ағаш-жиһаз өндірісі кәсіптерінің біліктілік сипаттамаларын зерттеу;
10.1.1.3 Ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсініктің болуы
10.1.1.4 еңбек заттарын дайындау кезінде материалдардың қасиеттерін ескеру

1.2.
Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды талдау

10.1.2.1 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.1.2.2 ағаштың сығылу, созылу, иілу және ығысу беріктігінің шегі туралы түсініктің болуы;
10.1.2.3 ағаш ақауларын мен жарамсыз түрлеріне тән айырмашылықтарды анықтай алу;
10.1.2.4 ағаш түрлерін класстар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу;
смазочных материалов

2. Еңбек бұйымын дайындау технологиясы

1.2 Ағаш ұстасы технологиясы

10.2.1.1 ағашты әртүрлі тәсілдермен кесу (талшықтардың көлденеңінен, бойымен және қиғашынан);
10.2.1.2 әр түрлі пішінді тістері бар қол арамен кесу;
10.2.1.3 жұлымды және қисық сызықты тәсілдерімен аралау

2.2 Ағашты көркемдеп өңдеу.

10.2.2.1 тегіс заттың беттін шпонмен "ақ", "конверт", "дойбы" түрінде қаптауды орындау;
10.2.2.2 қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;
10.2.2.3 жиһазды көркем безендіруді орындау (реңкін өзгерту, көшірмесін жасау, тегіс жылтырату)

2.3 Ағаш және жиһаз бұйымдары. Жиһаз өндірісі

10.2.3.1 жиһаз дизайны туралы түсініктің болуы;
10.2.3.2 жиһазды мақсаты, қолдану түрі, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;
10.2.3.3 ағаш және жиһаз бұйымдарды жасаудың құрылымдық шешімдерді табу;
10.2.3.4 нәжістің, нан салғыштың, аяққа арналған орындықтың, орындықтың конструкциясының техникалық сызбасын орындау

2.4 Ағаш өңдеу өндірісінің жалпы технологиясы

10.2.4.1 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;
10.2.4.2 тік сызықты және қисық сызықты дайындамаларды өңдеуге жібере отырып пішуді орындау, ағаш тақтайшалар мен фанераларды пішу;
10.2.4.3 ағашты кептіру түрлерін ажырату;
10.2.4.4 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау

2.5 Құрылыс өндірісі. Ағаш өңдеу

10.2.5.1 бөренелер мен жолақтарды шаблон бойынша ағашты кесу арқылы жалғау құрылыстағы ағаш жұмыстарының мазмұнын, жұмыс орнын ұйымдастыруды, қауіпсіздік ережелерін түсіну;
10.2.5.2 құралды жұмысқа дайындау (балтаны тұтқаға қондыру, қайраңда және барда түзету;
10.2.5.3 құрылыс конструкцияларын (қалыптар, құрылыс текесі, қоршаулар) орындау

2.6 Еңбекті қорғау

10.2.6.1құрылыста, аралау және ағаш өңдеу кезінде еңбекті қорғау жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды түсіну;
10.2.6.2 ағаш өңдеу кәсіпорнындағы құрылыстағы, машина және құрастыру цехтарындағы еңбек қауіпсіздігінің жалпы ережелерін білу;
10.2.6.3 еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмысшының жеке гигиенасының негіздерін білу;
10.2.6.4 өндірістегі өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау

3. Еңбек заттарын талдау және бағалау

3.1 Еңбек заттарын талдау және бағалау

10.3.1.1 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.3.1.2 ер/қыз балалар өз бетінше бұйым үлгісін өз бетінше талдау;
10.3.1.3 ер/қыз балаларөз жұмысында өзін-өзі бағалауының болуы;
10.1.3.4 ер/қыз балаларөз жұмысын және басқалардың жұмысын талдауға және бағалауға тырысады, жұмыста артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өту

      35. Ескерту: тақырыптарды зерделеу кезектілігі мұғалімнің білім беру ұйымдарының мүмкіншіліктеріне сүйене отырып оқу-еңбек үрдісін қажетті өндірістік материалдарымен қамтамасыз етуін анықтайды

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
658-қосымшаа

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Есту қабілеті бұзылған (нашар еститін, кейіннен естімей қалған) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптар үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты –білім алушылардың табиғат пен қоғамның өзара байланысын, тұжырымдамасын және заңдылықтарын тұтас түсіну білімін қалыптастыру, табиғат құбылыстары мен процестерін түсіндіру, сипаттау, болжау қабілеттерін ашу, алған білімдерін практикада қолдануын дамыту.

      3. Бағдарламаміндеттері:

      1) ғылымның, техника мен технологияның дамуына әсер еткен жаратылыстану ғылымдарының соңғы идеяларымен және жетістіктерімен танысу; әлемнің заманауи бейнесі және жаратылыстану ғылымдарында қолданылатын әдістер туралы жаратылыстанубойынша білімдерін қалыптастыру;

      2) бұқаралық ақпарат құралдарынан, интернет-ресурстардан, ғылыми және ғылыми-көпшілік әдебиеттерден алынған жаратылыстану ғылымы туралы ақпарат пен өмірлік мазмұнды қабылдау, қоршаған әлем құбылыстарын түсіндіру үшін алынған білімді қолдану дағдыларын меңгеру;

      3) зияткерлік, шығармашылық, сын тұрғысынан ойлау қабілетерін қарапайым зерттеулер, құбылыстарды талдау, жаратылыстану ғылымдық ақпаратты қабылдау жəне түсіндіру барысында дамыту;

      4) денсаулық пен қоршаған ортаны қорғау дағдыларын дамыту, заманауи технологияларды сауатты пайдалану, жаратылыстану білімдерін практикада қолдану.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) географиялық объектілердің рельефтік кескіндерін, контурлы суреттерді, карталарларды, глобусты зерттеу және тактильді қабылдау қабілеттерін дамыту;

      2) сенсорлық функцияларды (түсті ажырату, көзбен өлшеу) және рельефтік үлгілермен жұмыс істеу кезінде ұсақ моторика дағдыларын дамыту;

      3) мұғалімнің түсініктемесі кезінде затты сезіну барысында есту қабылдауын дамыту;

      4) заттарды пішіні, өлшемі және кеңістікте орналасуы бойынша салыстыру қабілетін дамыту; заттарды модельдермен, макеттермен, рельефтік кескіндермен салыстыру;

      5) есту, иіс сезу, қалдық көру арқылы тірі және жансыз табиғат объектілері мен заттардың белгілерін ажырата білу дағдыларын дамыту;

      6) байланыстыра сөйлеу және материалды дәйекті түрде материалды кезектілікпен ұсыну мүмкіндігін дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Көрмейтін және нашар көретін балаларды оқыту келесі педагогикалық тәсілдерге негізделеді: құндылықты-бағытталған, тұлғаға бағытталған, саралап оқыту, іс-әрекеттік, коммуникативтік тәсілдер және ақпараттық коммуникациялық технологияларды колдану тәсілдері.

      6. Құндылықты-бағытталған тәсіл сыныптан тыс жұмыстар мен экскурсиялар арқылы қоршаған ортаға құрметпен қарауға, өзара көмек пен бір-біріне деген құрмет сезімдерін, патриотизмді қалыптастыруға бағытталған.

      7. Тұлғалық- бағытталған тәсіл оқу процесін ұйымдастырудың әр түрлі формалары мен әдістерін (жаттығулар, ақаулардың ерекшеліктерін ескеру, дамытушы ойындар, әңгімелер, ойын жағдайлары) қолданумен дараландыруға бағытталған.

      8. Іс-әрекеттік тәсілі мұғалімнің, оқушының және оның ата-анасының өзара іс-қимылын қамтиды, мұнда мұғалім оқушының іс-әрекетін үйлестіреді, оқушы өз іс-әрекетін дербес модельдейді, дағдылар мен біліктілік арқылы дамудың жақын аймағының стратегияларын анықтайды және ең тиімді мінез-құлық тактикасын таңдайды. Көру қабілеті бұзылған балаларға арналған маршруттарды дамыту бойынша практикалық сабаққа басымдылық беріледі.

      9. Саралап оқыту тәсілі оқушылардың әртүрлі топтарын жас, психикалық және офтальмологиялық ерекшеліктерін ескере отырып оқытуға бағытталған, орындалу шарты күрделілігімен, танымдық қызығушылығымен ерекшеленетін тапсырмалар болып табылады.

      10. Оқытудың көрнекі әдістерін қолдану кезінде саралап оқыту тәсілі келесі көрсеткіштер бойынша бірнеше бағытта жүзеге асырылады:

      1) көру өткірлігі бойынша,

      2) түстерді қабылдау ерекшеліктері бойынша,

      3) қадағалау функцияларының сипаты және көзқарастарды бекіту,

      4) көру өрісінің бұзылу дәрежесі, сыну ортасы бойынша.

      11. Көрнекі материалды пайдаланудың негізгі шарты көру бұзылыстары бар оқушылардың танымдық іс-әрекет процесінде қолдану мүмкіндігі, дамуында екінші деңгейдегі ауытқуларды жеңу және алдын-алу үшін жұмыс істеу, оның түзету бағыты болып табылады.

      12. Арнайы мектептегі көрнекі оқу құралдары тек білім беру функцияларын ғана емес, сонымен қатар тифлопедагогтар мен көру қабілетінде бұзылыстары бар оқушылар үшін оқу материалын қабылдауды ішінара көру, сақталған сенсорлық мүшелер және оны терең зерттеу арқылы қол жетімді ету.

      13. Коммуникативтік тәсіл бұл ситуациялық хабардарлықты, ақпараттылықты, жұптық пен топтық жұмыс, рөлдік ойындар және оқушылардың бірлескен жобалары қолданылатын өзара әрекеттестіктің сипатын ескереді, оқу үрдісінде сөйлеу тілін қолданады.

      14. Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану білім беру мазмұнын өзгертуге ықпал етеді, бұл білім берудің тиімділігін арттырады; объектілердің, процестердің және құбылыстардың модельдерін интерактивті режимде (интерактивті модельдер, виртуалды зертханалар, жаратылыстану тәжірибелеріне арналған конструкторлар) зерттеуді қамтиды.

      15. Жаратылыстану пәнін оқыту барысында келесі жалпы білім беретін және түзету пәндерімен байланыс жүзеге асырылады: "География", "Физика", "Биология", "Химия", "Қалдық көру және көріп қабылдау қабілетін қорғау және дамыту", "Кеңістікте бағдарлау", "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау".

      16. Көрмейтін және нашар көретін балаларға арналған сыныптарда келесі тифлотехникалық құралдар қарастырылған:

      1) көрмейтін және нашар көретін балаларға білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыратын, рельефті-нүктелі түрінде шығарылған арнайы оқулықтар; бедерлі немесе бедерлі және түрлі-түсті реңктермен жасалған иллюстрациялық және графикалық материалдарды қамтиды;

      2) "Дыбысталған" оқулықтар, фоникалық материалдар, дыбыстық жазба форматында цифрлық тасымалдағышта жазылған аудио оқулықтар DAISY (Дэйзи);

      3) тақырыптық рельефтік-графикалық нұсқаулық;

      4) рельефтік координаталық жазықтықтар, рельефтік географиялық және тарихи карталар;

      5) рельефті сурет салуға арналған құралдар рисования: "Школьник" аспабы, "Н.А. Семевскийдің";

      6) арнайы оқу құралдары: брайль құралдары, жазық жазу құралдары, грифелдер, қалың (брайль) қағаздан жасалған дәптерлер.

3-тарау. "Жаратылыстану" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      17. "Жаратылыстану" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып - аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағатты;

      2) 6-сынып - аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағатты құрайды.

      18. Бағдарламаның мазмұны келесі бөлімдерді қамтиды:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі;

      2 "Адам, Жер, Әлем" бөлімі;

      3 "Заттар мен материалдар" бөлімі;

      4) "Тірі және жансыз табиғаттағы процестер" бөлімі;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі;

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі.

      19. "Ғылым әлемі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) ғылымның рөлі;

      2) зерттеу мәселесі;

      3) зерттеуді жоспарлау;

      4) мәліметтерді жинау және тіркеу;

      5) мәліметтерді талдау;

      6) қорытынды және талқылау.

      20. "Адам. Жер. Әлем" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) макро- және микроәлем;

      2) жер туралы жалпы мәліметтер. Жер планетасының пайда болуы. Жердің құрылымы мен құрамы;

      3) жер шарлары және оларды құрайтындар;

      4) жердегі өмір;

      5) жер бетін бейнелеу тәсілдері;

      6) материктер мен мұхиттар;

      7) халықтың географиясы.

      21. "Заттар мен материалдар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) заттардың құрылымы мен қасиеттері;

      2) заттардың жіктелуі;

      3) заттардың түзілуі және өндірісі.

      22. "Тірі және жансыз табиғаттағы процестер"бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) жансыз табиғаттағы процестер;

      2) тірі табиғаттағы процестер.

      23. "Энергия және қозғалыс"бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) энергия түрлері мен көздері;

      2) движение.

      24. "Экология және тұрақты даму" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) экожүйелер. Экожүйенің компоненттері;

      2) тірі организмдердің алуан түрлілігі;

      3) табиғатты қорғау.

      25. "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әлемді өзгерткен жаңалықтар;

      2) болашақты ашу.

      26. 5- сыныпқа арналған "Жаратылыстану" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі: ғылымның адам өміріндегі рөлі; зерттеу мәселесін тұжырымдай білу және жоспар құру; зерттеу жүргізуге арналған жабдық; зерттеу кезінде ақпаратты талдау; зерттеу қорытындысын рәсімдеу;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі: микро-және макроәлем; Жер ғаламшарының пайда болуы және оның құрылымы; Жердің құрылымы мен құрамы, Жердің ішкі қабықтары мен сыртқы қабықтары, жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуы туралы гипотезалар, жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуын қамтамасыз ететін факторлар, "жердің жоспары" ұғымы, карталардағы шартты белгілер, шартты белгілердің мағынасы, рельеф жоспарын түсіру, құрлықтарды игеру және зерттеу тарихы, Географиялық зерттеушілер, игеру тарихы, құрлықтарды, әлем бөліктері мен мұхиттарды зерттеу, қазіргі әлем картасы,, нәсілдік белгілердің қалыптасу факторлары, нәсілдердің теңдігі;

      3) "Заттар және материалдар" бөлімі: диффузия, Сұйықтықтар мен газдардағы диффузия, қатты, сұйық, газ тәрізді заттардың құрылымы, заттардың әртүрлі күйіндегі заттардың қозғалысы, әртүрлі заттардың қасиеттері: түсі, иісі, балқу температурасы, қайнау, ерігіштігі, жылтырлығы, аққыштығы, физикалық және химиялық құбылыстар, таза заттар мен қоспалар, қоспаның түрлері, қоспаның компоненттері, ерітінділер, ерітіндідегі заттың массалық үлесі, заттардың ерігіштігі: еритін және ерімейтін заттар, металдар мен бейметалдар, табиғи және жасанды талшықтар, зертханалық зерттеулер;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі: өлі табиғаттағы процестер, өлі табиғаттағы процестер (табиғаттағы заттардың айналымы, ауа-райының өзгеруі, тау түзілуі, Климаттық процестер), тірі және өлі организмдердің қасиеттері, тірі организмдердің ұйымдастырылу деңгейлері, микроскоп, микроскоппен жұмыс істеу ережелері, уақытша микропрепараттар, фотосинтез процесінің мәні, өсімдік пигменттері, фотосинтез шарттары, энергия түрлері, температура және жылу энергиясы, ғимараттардағы жылу оқшаулау әдістері, жылу кеңеюі, энергияның өзара ауысуы, тірі және жансыз табиғаттағы механикалық қозғалыстар, Жануарлар қаңқаларының әртүрлі, тірек-қимыл аппаратының функциялары, дене қозғалысының себептері;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі: энергияның негізгі түрлері, энергияның баламалы түрлері. Температура және жылу энергиясы. Ғимараттарда жылу оқшаулаудың практикалық әдістерін қолдану. Жылу кеңеюі, Энергияның өзара алмасуы. Тірі және жансыз табиғаттағы қозғалыстың мәні. Жануарлар қаңқасының түрлері. Тірек-қимыл аппаратының функциялары, дене қозғалысының себептері;

      6) "Экология және тұрақты даму":экожүйенің компоненттері, түрлері.экологиялық факторлар және олардың әсері. Табиғи және жасанды экожүйелер. Ағзалар жабайы табиғат патшалықтары. біржасушалы және көпжасушалы организмдер. Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары, олардың себептері. Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы.

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі: ғылыми жаңалықтардың алуан түрлілігі.ғылыми жаңалықтар, Қазақстандағы ғылыми жаңалықтар.

      27. 6- сыныпқа арналған "Жаратылыстану" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі: жаратылыстану ғылымдарының зерттеу объектілері, өзгермелі тәуелді және тәуелсіз, бақыланатын, зерттеу жоспары, ережелері, шарттары, Бірліктердің Халықаралық жүйесі, зерттеу қорытындыларының графикалық көрінісі;

      2) "Ғалам. Жер. Адам" бөлімі: микро-және макроәлемнің айырмашылықтары мен объектілері және оларды ажырата білу; Жердің қасиеттері мен ондағы болып жатқан құбылыстар мен процестер; жердің сфералары мен қабықтары; жердің пайда болу гипотезалары; карта және оның түрлері; шартты белгілер бойынша карталарды оқу; оны есептеудің масштабы мен тәсілдері; географиялық координаттар; параллель және меридиан; градустық тор; уақыт туралы түсінік; белдеу уақытының ерекшеліктері; материктер мен мұхиттар; материктер мен мұхиттардың физикалық - географиялық жағдайы; халықты зерттейтін ғылым;

      3) "Заттар мен материалдар" бөлімі: атомдар мен молекулалар; қарапайым және күрделі заттар; атом құрылысы; заттардың қайнау температурасы мен балқу температурасының қасиеттері; органикалық және бейорганикалық заттар және олардың ерекшеліктері; орта және оның түрлері (қышқыл, сілтілі, бейтарап) және әмбебап индикатордың көмегімен ортаны анықтай білу; бейтараптандыру процесі; Қазақстан жеріндегі табиғи және жасанды материалдар, олардың артықшылықтары мен кемшіліктері; тұрмыстық химия өнімдері және оларды тұрмыста пайдалану; тұрмыстық химияны пайдалану ережелері; пайдалы қазбалар жәнепайдалы қазбаларды өндіру және олардың қоршаған ортаға әсері;

      4) "Тірі және өлі табиғаттағы үдерістер" бөлімі: тірі және өлі табиғаттағы процестерді модельдеу, химиялық қайта құру түрлері, жасушалардың негізгі компоненттері, органоидтардың функциялары, тірі организмдерге тән процестер, диета, организмдердің қоректену түрлері, тірі организмдерге қоректік заттарды тасымалдау, тыныс алудың мәні, деммен жұту және дем шығару құрамы, ағзаның шығарылатын өнімдері, тітіркену және тітіркену;

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі: энергия көздері, балама энергия көздері, энергия алмасу процесі, энергияны шығару және сіңіру, электр энергиясының бірлігі, электр энергиясын есептеу, тұтынылған электр энергиясының бағасы, қозғалыстардың салыстырмалылығы, қатты денелердің, Сұйықтықтар мен газдардың қысымы, адам қаңқасының құрылымы, бұлшықет құрылымы, қысымның тірі организмдерге әсері, атмосфералық қысым, атмосфералық және қан қысымын өлшеу әдістері;

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі: экожүйе компоненттерінің өзара байланысы; экожүйенің өзгеру себептері; энергияның ауысуы; жергілікті экожүйедегі тірі организмдердің алуан түрлілігі; өз өңірінің экожүйесінің проблемалары және проблемаларды шешу жолдары;

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі: Күнделікті өмірге өзгерістер енгізген қазақстандық ғылыми жобалар, ұлы жаңалықтар, болашақтың даму болжамдары.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      28. Бағдарламада оқыту мақсаттары әр сыныпқа кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 5.1.2.4 кодында: "5" – сынып, "1.2" – бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      29. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа оқытудан күтілетін нәтижелер:

      1) "Ғылым әлемі" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

1.1 Ғылымның рөлі

5.1.1.1 ғылымның функцияларын адам әрекетінің түрі ретінде анықтау

6.1.1.1 жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын тізімдеу

1.2 Зерттеу мәселесі

5.1.2.1зерттеу мәселесі мен болжамдарды тұжырымдау

6.1.2.1 тәуелсіз, тәуелді және басқарылатын айнымалыларды анықтау

1.3 Зерттеуді жоспарлау

5.1.3.1 зерттеу жоспарын құру, берілген зерттеу маршрутын ұсыну;
5.1.3.2 қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып, тұрғылықты жердің координаттарын анықтау

6.1.3.1 жоспарға сәйкес зерттеулер жүргізу, берілген маршрут бойынша еркін бағдарлану;
6.1.3.2 қауіпсіз зерттеу жағдайында рельефтік картадан координаттар бойынша физикалық-географиялық объектілерді табу

1.4 Мәліметтерді жинау және тіркеу

5.1.4.1 объектілердің параметрлерін өлшем бірліктерінде анықтау;
5.1.4.2 бақылау және өлшеу деректерін Брайль шрифтімен жазу

6.1.4.1 Брайль бойынша халықаралық бірліктер жүйесінде өлшем бірліктерін қолдану;
6.1.4.2 алынған мәліметтерді талдау және болжау

1.5 Мәліметтерді талдау

5.1.5.1 қайталанған өлшеулердің арифметикалық ортасын есептеп, Брайль жүйесінде көрсету

6.1.5.1 зерттеу деректерінБрайль жүйесі бойынша графикалық кестегеенгізе білу;
6.1.5.2 табиғи кешендердің пайда болу реттілігін жүйелеу

1.6 Қорытынды және талқылау

5.1.6.1 зерттеу сұрағы бойынша тұжырым жасау

6.1.6.1 алынған мәліметтерді Брайль жүйесінде әр түрлі формада ұсыну

      2) "Адам, Жер, Әлем" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

2.1 Макро – және микроәлем

5.2.1.1 макро және микролем нысандарын макеттері бойынша ажырату және мысалдар келтіру

6.2.1.1 макро және микролем объектілерінің параметрлерін ажырату және атау

2.2 Жер туралы жалпы мәліметтер

5.2.2.1 жер планетасының пайда болуын түсіндіру,бедер глобус бойыншапішінінанықтау;
5.2.2.2 жердің құрылымы мен құрамын атау

6.2.2.1 жерде байқалатын процестер мен құбылыстарды түсіндіру;
6.2.2.2 жердің қасиеттерін түсіндіру

2.3 Жер шарлары және оларды құрайтындар

5.2.3.1 жер шарлары және оларды құрайтындарды сақталған анализаторларға сүйеніп сипаттау

6.2.3.1 жердің сыртқы қабықтарының өзара әрекеттесу жолдарын түсіндіру

2.4 Жердегі өмір

5.2.4.1 жердегі тіршіліктің пайда болуын сипаттау;
5.2.4.2 өмір сүру жағдайларын анықтау

6.2.4.1 жердегі тіршіліктің пайда болу гипотезаларын салыстыру;
6.2.4.2 адамның жердегі тіршілік етуінің қазіргі жағдайларын бағалау

2.5
Жер бетін бейнелеу тәсілдері

5.2.5.1 "жоспар" және "шартты белгілер" ұғымдарын түсіндіру;
5.2.5.2 Брайль жүйесі бойынша шартты таңбаларын пайдаланып тұрғылықтыжердің жоспарларын оқу;
5.2.5.3 географиялық координаттар бойынша тұрғылықты жерде бағдарлай білу;
5.2.5.4зерттелетін аймақтағы объектілердің орналасуын сипаттай білу

6.2.5.1географиялық карталар мен шартты белгілерді жіктей білу;
6.2.5.2 шарттыі белгілерді пайдаланып, географиялық рельефтік карталарды оқу;
6.2.5.3 жер бедерінің физикалық объектілері арасындағы қашықтықты қадамдармен есептеу;
6.2.5.4 зерттеу аймағының географиялық координаттарын анықтау;
6.2.5.5 рельефті глобустағы уақыт белдеулері бойынша уақытты анықтау

2.6 Материктер мен мұхиттар

5.2.6.1 материктер мен дүние бөліктерінің дамуы мен зерттелу тарихын сипаттау;
5.2.6.2 мұхиттарды зерттеу тарихын сипаттау

6.2.6.1 материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғатының ерекшеліктерін модельдер арқылы анықтау және сипаттау;
6.2.6.2 төменгі рельефтік модель арқылы мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау және сипаттау

2.7 Халықтың географиясы

5.2.7.1 негізгі нәсілдер мен нәсіларалық топтардың орналасуы мен таралу аймақтары бойынша әлем халқының нәсілдік құрамын анықтау;
5.2.7.2 нәсілдік сипаттамалардың қалыптасу факторларын анықтау;
5.2.7.3 нәсілдік теңдіктің мағынасын түсіндіру

6.2.7.1 тұрғындардың орналасу заңдылықтарын анықтау;
6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштерін бағалау;
6.2.7.3 халықтың тығыздығы жоғары және төмен аймақтарды рельефтік картадан көрсету және себептерін түсіндіру

      3) "Заттар мен материалдар" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

3.1 Заттардың құрылымы мен қасиеттеріа

5.3.1.1 бөлшектердің сұйықтар мен газдарда таралуын сақталған анализаторлар негізінде түсіндіру;
5.3.1.2 қатты, сұйық және газ тәрізді заттардың құрылымын түсіну және түсіндіре білу;
5.3.1.3 заттың қасиеттерін сипаттай және ажырата білу: сұйықтық, тығыздық, жылу өткізгіштік, иілгіштік, икемділік;
5.3.1.4 табиғаттағы физикалық және химиялық құбылыстарды ажырату және анықтау

6.3.1.1 макеттер арқылы атомдар мен молекулаларды ажырату; заттардың құрылымын ажырата білу;
6.3.1.2 атомның іргелі бөлшектерін және олардың атомдағы орналасуын сипаттау;
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін сипаттау: балқу және қайнау температуралары;
6.3.1.4 табиғаттағы құбылыстардың пайда болу себебін түсіндіру

3.2 Заттардың жіктелуі

5.3.2.1 иістер мен дәм сезу рецепторлары бойынша таза заттар мен қоспаларды ажырату;
5.3.2.2 қоспалардың түрлерін білу және сипаттау; оларды бөлудің жолдарын ұсыну;
5.3.2.3 белгілі бір құрамы бар сұйықтықтарды дайындау;
5.3.2.4 еріген заттың массалық үлесін есептеу;
5.3.2.5 заттарды ерігіштігі бойынша жіктеу, металдар мен бейметалдарды ажырату

6.3.2.1 заттарды органикалық және бейорганикалық деп жіктеу;
6.3.2.2 тірі және жансыз табиғаттағы қышқылды сілтілі және бейтарап ортаны ажырата білу және әмбебап индикатордың көмегімен қоршаған ортаны анықтау;
6.3.2.3 бейтараптандыру процесін түсіндіру

3.3 Заттардың түзілуі және өндірісі

5.3.3.1 табиғатта жасанды жолмен алынған белгілі бір заттардың түзілуіне мысалдар келтіру;
5.3.3.2 зертханалық жағдайда заттардың бөлінуін қауіпсіздің шарасын сақтау арқылы түсіндіру

6.3.3.1 табиғи және жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау;
6.3.3.2 тұрмыстық химия құралдарын қолдану аймақтарын және оларды қауіпсіз пайдалану ережелерін түсіндіру;
6.3.3.3 рельефтік карта бойынша Қазақстандағы пайдалы қазбалар кен орындары мен олардың қолдану аймақтарын анықтау;
6.3.3.4 Қазақстандағы үлкен пайдалы қазбаларды өндіру және қайта өңдеу ошақтарын рельефті картада атау және көрсету;
6.3.3.5 пайдалы қазбаларды өндіру мен өңдеудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

      4) "Тірі және жансыз табиғаттағы процестер" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

4.1 Жансыз табиғаттағы процестер

5.4.1.1 жансыз табиғатта болатын процестерді білу және атау (табиғаттағы заттар айналымы, ауа райының бұзылуы, тау құрылысы, климаттық процестер);
5.4.1.2 жансыз табиғатта болатын процестердің себептері мен салдарын түсіндіру

6.4.1.1 модельдерді қолдана отырып, жансыз табиғатта болып жатқан процестерді модельдеу (тау құрылысы, ауа райының өзгеруі, табиғаттағы заттардың айналымы);
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық өзгеруін түсіндіру

4.2 Тірі табиғаттағы процестер

5.4.2.1 тірі организмдердің қасиеттерін білу және сипаттау;
5.4.2.2 тірі организмдердің ұйымдасу деңгейлерін сипаттау;
5.4.2.3 сақталған анализаторларға негізделген микроскоппен жұмыс істеу ережелерін қолдану;
5.4.2.4қауіпсіздік техникасын сақтай отырып уақытша микропрепараттар дайындау;
5.4.2.5 фотосинтез процесін түсіндіру;
5.4.2.6 өсімдіктерде әртүрлі пигменттердің болуын білу және зерттеу;
5.4.2.7 фотосинтез жүруі үшін қажетті жағдайлар жасау

6.4.2.1 жасушаның негізгі компоненттерін анықтау;
6.4.2.2 тірі организмдерге тән процестерді түсіндіру;
6.4.2.3 организмдердің қоректену түрлерін ажырата білу;
6.4.2.4 тамақтанудың теңгерімді рационын құрастыру;
6.4.2.5 тамақ өнімдерін сынау, органикалық заттардың болуын анықтау;
6.4.2.6 тірі организмдердегі қоректік заттардың тасымалдану ретін модельдеу және түсіндіру;
6.4.2.7 дем алатын және дем шығаратын ауаның құрамындағы айырмашылықты түсіну;
6.4.2.8 организмдерден бөлінетін өнімдерді атау;
6.4.2.9 тірі организмдердіңі тітіркендіргіштерге реакциясын зерттеу

      5) "Энергия және қозғалыс" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

5.1 Энергия түрлері мен көздері

5.5.1.1 энергия түрлерін ажырата білу;
5.5.1.2 температура мен жылу энергиясын ажырата білу;
5.5.1.3 температураны электронды термометрмен өлшеу;
5.5.1.4 ғимараттарда жылу оқшаулау техникасын түсіндіру және қолдану;
5.5.1.5 жылудың таралуын сипаттау;
5.5.1.6 энергияның өзара айналымына мысал келтіру

6.5.1.1 энергия көздерін атау;
6.5.1.2 энергияның бөлінуімен және жұтылуымен жүретін процестерді атау және мысалдар келтіру;
6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау;
6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу;
6.5.1.5 баламалы энергия көздерін ұсыну

5.2 Қозғалыс

5.5.2.1тірі және жансыз табиғаттағы қозғалыстың мәнін түсіндіру және мысалдар келтіру;
5.5.2.2 жануарлардың қаңқаларын модельдер арқылы әртүрлі ерекшеліктерін зерттеу;
5.5.2.3 денелердің қозғалу себептерін анықтау

6.5.2.1қозғалыстың салыстырмалылығын түсіндіру және мысалдар келтіру;
6.5.2.2 қатты, сұйық және газдардың қысымын ажырату; күнделікті өмірде қысым айырмашылығын қолдану;
6.5.2.3 макет бойынша адам қаңқасының құрылымын сипаттау;
6.5.2.4 бұлшықеттердің құрылымын сипаттау; тері-бұлшықетсезімталдықтың маңыздылығы туралы білу;
6.5.2.5 тірі организмдер үшін қысым мәндеріне мысалдар келтіру;
6.5.2.6 тиісті құрылғылардың көмегімен атмосфералық және артериялық қысымды өлшеу және қорытынды жасау

      6) "Экология және тұрақты даму" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

6.1 Экожүйе

5.6.1.1 экожүйенің компоненттерін анықтау және ажырату;
5.6.1.2 экожүйелердің түрлерін жіктеу;
5.6.1.3 экожүйелердің жұмысына экологиялық факторлардың әсерін түсіндіру;
5.6.1.4 табиғи және жасанды экожүйелерді салыстыру

6.6.1.1 Брайль жүйесіндеі экожүйелердің байланысын түсіндіру және графикалық түрде көрсету;
6.6.1.2экожүйелердің өзгеру себептерін түсіндіру;
6.6.1.3 экологиялық пирамидадағы энергия мен заттардың ауысуын түсіндіру

6.2 Тірі организмдердің алуан түрлілігі

5.6.2.1 организмдерді жабайы табиғат патшалығы бойынша жіктеу;
5.6.2.2 біржасушалы және көпжасушалы организмдерге сипаттама беру

6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлар түрлерін анықтау үшін организмдерге тән белгілерді қолдану;
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі организмдердің алуан турлілігін зерттеу

6.3 Табиғатты қорғау

5.6.3.1Қазақстан Республикасының экологиялық проблемаларын атау;
5.6.3.2өз аймағыңыздағы экологиялық проблемалардың себептерін білу және түсіндіру;
5.6.3.3Қазақстан Республикасының Қызыл кітабының маңызын анықтау

6.6.3.1 өз аймағыңыздағы кейбір экологиялық проблемалардың себептерін талдау;
6.6.3.2 экологиялық проблемалардың шешімдерін ұсыну

      7) "Әлемді өзгертетін жаңалықтар" бөлімі:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7.1 Әлемді өзгертетін жаңалықтар

5.7.1.1 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарға мысалдар келтіру

6.7.1.1 әлемді өзгерткен жаңалықтардың мағынасын талқылау;
6.7.1.2 жаратылыстану ғылымдарының дамуына қазақстандық ғалымдардың қосқан үлесін талқылау

7.2 Болашақты ашу

5.7.1.2 болашақтағы ғылыми зерттеулерге идеялар ұсыну

6.7.1.3 болашақта ғылыми зерттеулердің даму бағыттарын болжау

      30. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      31. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-6 сыныптары үшін
"Жаратылыстану"
оқу пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің5-6 сыныптарыүшін "Жаратылыстану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5сынып:

      1-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдері

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдерінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Ғылым әлемі

1.1 Ғылымның рөлі

5.1.1.1 ғылымның функцияларын адам әрекетінің түрі ретінде анықтау

1.2 Зерттеу мәселесі

5.1.2.1зерттеу мәселесі мен болжамдарды тұжырымдау

1.3 Зерттеуді жоспарлау

5.1.3.1 зерттеу жоспарын құру, берілген зерттеу маршрутын ұсыну;
5.1.3.2 қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып, тұрғылықты жердің координаттарын анықтау

1.4 Мәліметтерді жинау және тіркеу

5.1.4.1 і объектілердің параметрлерін өлшем бірліктерінде анықтау;
5.1.4.2 бақылау және өлшеу деректерін Брайль шрифтімен жазу

1.5 Мәліметтерді талдау

5.1.5.1 қайталанған өлшеулердің арифметикалық ортасын есептеп, Брайль жүйесінде көрсету

1.6 Қорытынды және талқылау

5.1.6.1 зерттеу сұрағы бойынша тұжырым жасау

2. Адам.
Жер. Әлем

2.1 Макро- және микроәлем

5.2.1.1 макро және микролем нысандарын макеттері бойынша ажырату және мысалдар келтіру

2.2 Жер туралы жалпы мәліметтер

5.2.2.1 жер планетасының пайда болуын түсіндіру,бедер глобус бойыншапішінінанықтау;
5.2.2.2 жердің құрылымы мен құрамын атау

2.3 Жер шарлары және оларды құрайтындар

5.2.3.1 жер шарлары және оларды құрайтындарды сақталған анализаторларға сүйеніп сипаттау

2.4 Жердегі өмір

5.2.4.1 жердегі тіршіліктің пайда болуын сипаттау;
5.2.4.2 өмір сүру жағдайларын анықтау

2.5Жер бетін бейнелеу тәсілдері

5.2.5.1 "жоспар" және "шартты белгілер" ұғымдарын түсіндіру;
5.2.5.2 Брайль жүйесі бойынша шартты таңбаларын пайдаланып тұрғылықтыжердің жоспарларын оқу;
5.2.5.3 географиялық координаттар бойынша тұрғылықты жерде бағдарлай білу;
5.2.5.4 зерттелетін аймақтағы объектілердің орналасуын сипаттай білу

2.6 Материктер мен мұхиттар

5.2.6.1 материктер мен дүние бөліктерінің дамуы мен зерттелу тарихын сипаттау;
5.2.6.2 мұхиттарды зерттеу тарихын сипаттау

2.7 Халықтың географиясы

5.2.7.1 негізгі нәсілдер мен нәсіларалық топтардың орналасуы мен таралу аймақтары бойынша әлем халқының нәсілдік құрамын анықтау;
5.2.7.2 нәсілдік сипаттамалардың қалыптасу факторларын анықтау;
5.2.7.3 нәсілдік теңдіктің мағынасын түсіндіру

2-тоқсан

3. Заттар мен материалдар

3.1Заттардың құрылымы мен қасиеттері

5.3.1.1 бөлшектердің сұйықтар мен газдарда таралуын сақталған анализаторлар негізінде түсіндіру;
5.3.1.2 қатты, сұйық және газ тәрізді заттардың құрылымын түсіну және түсіндіре білу;
5.3.1.3 заттың қасиеттерін сипаттай және ажырата білу: сұйықтық, тығыздық, жылу өткізгіштік, иілгіштік, икемділік;
5.3.1.4 табиғаттағы физикалық және химиялық құбылыстарды ажырату және анықтау

3.2 Заттардың жіктелуі

5.3.2.1 иістер мен дәм сезу рецепторлары бойынша таза заттар мен қоспаларды ажырату;
5.3.2.2 қоспалардың түрлерін сипаттау; оларды бөлудің жолдарын ұсыну;
5.3.2.3 белгілі бір құрамы бар сұйықтықтарды дайындау;
5.3.2.4 еріген заттың массалық үлесін есептеу;
5.3.2.5 заттарды ерігіштігі бойынша жіктеу, металдар мен бейметалдарды ажырату

3.3 Заттардың түзілуі және өндірісі

5.3.3.1 табиғатта жасанды жолмен алынған белгілі бір заттардың түзілуіне мысалдар келтіру;
5.3.3.2 зертханалық жағдайда заттардың бөлінуін қауіпсіздің шарасын сақтау арқылы түсіндіру

3-тоқсан

4. Тірі және жансыз табиғаттағы процестер

4.1 Жансыз табиғаттағы процестер

5.4.1.1 жансыз табиғатта болатын процестерді атау (табиғаттағы заттар айналымы, ауа райының бұзылуы, тау құрылысы, климаттық процестер);
5.4.1.2 жансыз табиғатта болатын процестердің себептері мен салдарын түсіндіру

4.2 Тірі табиғаттағы процестер

5.4.2.1 тірі организмдердің қасиеттерін сипаттау;
5.4.2.2 тірі организмдердің ұйымдасу деңгейлерін сипаттау;
5.4.2.3 сақталған анализаторларға негізделген микроскоппен жұмыс істеу ережелерін қолдану;
5.4.2.4 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып уақытша микропрепараттар дайындау;
5.4.2.5 фотосинтез процесін түсіндіру;
5.4.2.6 өсімдіктерде әртүрлі пигменттердің болуын зерттеу;
5.4.2.7 фотосинтез жүруі үшін қажетті жағдайлар жасау

5. Энергия және қозғалыс

5.1 Энергия түрлері мен көздері

5.5.1.1 энергия түрлерін ажырата білу;
5.5.1.2 температура мен жылу энергиясын ажырата білу;
5.5.1.3 температураны электронды термометрмен өлшеу;
5.5.1.4 ғимараттарда жылу оқшаулау техникасын түсіндіру және қолдану;
5.5.1.5 жылудың таралуын сипаттау;
5.5.1.6 энергияның өзара айналымына мысал келтіру

5.2 Қозғалыс

5.5.2.1тірі және жансыз табиғаттағы қозғалыстың мәнін түсіндіру және мысалдар келтіру;
5.5.2.2 жануарлардың қаңқаларын модельдер арқылы әртүрлі ерекшеліктерін зерттеу;
5.5.2.3 денелердің қозғалу себептерін анықтау

4-тоқсан

6. Экология және тұрақты даму

6.1 Экожүйелер

5.6.1.1 экожүйенің компоненттерін анықтау және ажырату;
5.6.1.2 экожүйелердің түрлерін жіктеу;
5.6.1.3 экожүйелердің жұмысына экологиялық факторлардың әсерін түсіндіру;
5.6.1.4 табиғи және жасанды экожүйелерді салыстыру

6.2 Тірі организмдердің алуан түрлілігі

5.6.2.1 организмдерді жабайы табиғат патшалығы бойынша жіктеу;
5.6.2.2 біржасушалы және көпжасушалы организмдерге сипаттама беру

6.3 Табиғатты қорғау

5.6.3.1Қазақстан Республикасының экологиялық проблемаларын атау;
5.6.3.2 өз аймағыңыздағы экологиялық проблемалардың себептерін түсіндіру;
5.6.3.3 Қазақстан Республикасының Қызыл кітабының маңызын анықтау

7. Әлемді өзгертетін жаңалықтар

7.1 Әлемді өзгертетін жаңалықтар

5.7.1.1 әлемді өзгерткен ғылыми жаңалықтарға мысалдар келтіру

7.2 Болашақты ашу

5.7.1.2 болашақтағы ғылыми зерттеулерге идеялар ұсыну

      2) 6-сынып:

      2-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдері

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдерінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Ғылым әлемі

1.1 Ғылымның рөлі

6.1.1.1жаратылыстану ғылымдарының зерттеу нысандарын тізімдеу

1.2 Зерттеу мәселесі

6.1.2.1 тәуелсіз, тәуелді және басқарылатын айнымалыларды анықтау

1.3 Зерттеуді жоспарлау

6.1.3.1жоспарға сәйкес зерттеулер жүргізу, берілген маршрут бойынша еркін бағдарлану;
6.1.3.2 қауіпсіз зерттеу жағдайында рельефтік картадан координаттар бойынша физикалық-географиялық объектілерді табу

1.4 Мәліметтерді жинау және тіркеу

6.1.4.1 Брайль бойынша халықаралық бірліктер жүйесінде өлшем бірліктерін қолдану;
6.1.4.2 алынған мәліметтерді талдау және болжау

1.5 Мәліметтерді талдау

6.1.5.1 зерттеу деректерінБрайль жүйесі бойынша графикалық кестеге енгізу;
6.1.5.2 табиғи кешендердің пайда болу реттілігін жүйелеу

1.6 Қорытынды және талқылау

6.1.6.1 алынған мәліметтерді Брайль жүйесінде әр түрлі формада ұсыну

2. Адам, Жер, Әлем

2.1 Макро- және микроәлем

6.2.1.1 макро және микролем объектілерінің параметрлерін ажырату және атау

2.2 Жер туралы жалпы мәліметтер

6.2.2.1 жерде байқалатын процестер мен құбылыстарды түсіндіру;
6.2.2.2 жердің қасиеттерін түсіндіру

2.3 Жер шарлары және оларды құрайтындар

6.2.3.1 жердің сыртқы қабықтарының өзара әрекеттесу жолдарын түсіндіру

2.4 Жердегі өмір

6.2.4.1 жердегі тіршіліктің пайда болу гипотезаларын салыстыру;
6.2.4.2 адамның жердегі тіршілік етуінің қазіргі жағдайларын бағалау

2.5 Жер бетін бейнелеу тәсілдері

6.2.5.1географиялық карталар мен шартты белгілерді жіктей білу;
6.2.5.2 шарттыі белгілерді пайдаланып, географиялық рельефтік карталарды оқу;
6.2.5.3 жер бедерінің физикалық объектілері арасындағы қашықтықты қадамдармен есептеу;
6.2.5.4 зерттеу аймағының географиялық координаттарын анықтау;
6.2.5.5 рельефті глобустағы уақыт белдеулері бойынша уақытты анықтау

2.6 Материктер мен мұхиттар

6.2.6.1 материктер мен олардың физикалық-географиялық аймақтарының табиғатының ерекшеліктерін модельдер арқылы анықтау және сипаттау;
6.2.6.2 төменгі рельефтік модель арқылы мұхиттар табиғатының ерекшеліктерін анықтау және сипаттау

2.7 Халықтың географиясы

6.2.7.1 тұрғындардың орналасу заңдылықтарын анықтау;
6.2.7.2 халық тығыздығының көрсеткіштерін бағалау;
6.2.7.3 халықтың тығыздығы жоғары және төмен аймақтарды рельефтік картадан көрсету және себептерін түсіндіру

2-тоқсан

3. Заттар мен материалдар

3.1 Заттардың құрылымы мен қасиеттері

6.3.1.1 макеттер арқылы атомдар мен молекулаларды ажырату; заттардың құрылымын ажырата білу;
6.3.1.2 атомның іргелі бөлшектерін және олардың атомдағы орналасуын сипаттау;
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін сипаттау: балқу және қайнау температуралары;
6.3.1.4 табиғаттағы құбылыстардың пайда болу себебін түсіндіру

3.2 Заттардың жіктелуі

6.3.1.1 макеттер арқылы атомдар мен молекулаларды ажырату; заттардың құрылымын ажырата білу;
6.3.1.2 атомның іргелі бөлшектерін және олардың атомдағы орналасуын сипаттау;
6.3.1.3 заттардың қасиеттерін сипаттау: балқу және қайнау температуралары;
6.3.1.4 табиғаттағы құбылыстардың пайда болу себебін түсіндіру

3.3 Заттардың түзілуі және өндірісі

6.3.3.1 табиғи және жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтау;
6.3.3.2 тұрмыстық химия құралдарын қолдану аймақтарын және оларды қауіпсіз пайдалану ережелерін түсіндіру;
6.3.3.3 рельефтік карта бойынша Қазақстандағы пайдалы қазбалар кен орындары мен олардың қолдану аймақтарын анықтау;
6.3.3.4 Қазақстандағы үлкен пайдалы қазбаларды өндіру және қайта өңдеу ошақтарын рельефті картада атау және көрсету;
6.3.3.5 пайдалы қазбаларды өндіру мен өңдеудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

3-тоқсан

4. Тірі және жансыз табиғаттағы процестер

4.1 Жансыз табиғаттағы процестер

6.4.1.1 модельдерді қолдана отырып, жансыз табиғатта болып жатқан процестерді модельдеу (тау құрылысы, ауа райының өзгеруі, табиғаттағы заттардың айналымы);
6.4.1.2 табиғаттағы заттардың химиялық өзгеруін түсіндіру

4.2 Тірі табиғаттағы процестер

6.4.2.1 жасушаның негізгі компоненттерін анықтау;
6.4.2.2 тірі организмдерге тән процестерді түсіндіру;
6.4.2.3 организмдердің қоректену түрлерін ажырата білу;
6.4.2.4 тамақтанудың теңгерімді рационын құрастыру;
6.4.2.5тамақ өнімдерін сынау, органикалық заттардың болуын анықтау;
6.4.2.6 тірі организмдердегі қоректік заттардың тасымалдану ретін модельдеу және түсіндіру;
6.4.2.7 дем алатын және дем шығаратын ауаның құрамындағы айырмашылықты түсіну;
6.4.2.8 организмдерден бөлінетін өнімдерді атау;
6.4.2.9 тірі организмдердіңі тітіркендіргіштерге реакциясын зерттеу

5. Энергия және қозғалыс

5.1 Энергия түрлері мен көздері

6.5.1.1 энергия көздерін атау;
6.5.1.2 энергияның бөлінуімен және жұтылуымен жүретін процестерді атау және мысалдар келтіру;
6.5.1.3 электр энергиясының бірлігін атау;
6.5.1.4 электр энергиясының құнын есептеу;
6.5.1.5 баламалы энергия көздерін ұсыну

5.2 Қозғалыс

6.5.2.1қозғалыстың салыстырмалылығын түсіндіру және мысалдар келтіру;
6.5.2.2 қатты, сұйық және газдардың қысымын ажырату; күнделікті өмірде қысым айырмашылығын қолдану;
6.5.2.3 макет бойынша адам қаңқасының құрылымын білу және сипаттау;
6.5.2.4бұлшықеттердің құрылымын сипаттау; тері-бұлшықетсезімталдықтың маңыздылығы туралы білу ;
6.5.2.5 тірі организмдер үшін қысым мәндеріне мысалдар келтіру;
6.5.2.6 тиісті құрылғылардың көмегімен атмосфералық және артериялық қысымды өлшеу және қорытынды жасау

4-тоқсан

6. Экология және тұрақты даму

6.1 Экожүйелер

6.6.1.1 Брайль жүйесіндеі экожүйелердің байланысын түсіндіру және графикалық түрде көрсету;
6.6.1.2экожүйелердің өзгеру себептерін түсіндіру;
6.6.1.3 экологиялық пирамидадағы энергия мен заттардың ауысуын түсіндіру

6.2 Тірі организмдердің алуан түрлілігі

6.6.2.1 өсімдіктер мен жануарлар түрлерін анықтау үшін организмдерге тән белгілерді білу және қолдану;
6.6.2.2 жергілікті экожүйелердегі тірі организмдердің алуан турлілігін зерттеу

6.3 Табиғатты қорғау

6.6.3.1 өз аймағыңыздағы кейбір экологиялық проблемалардың себептерін талдау;
6.6.3.2 экологиялық проблемалардың шешімдерін ұсыну

7. Әлемді өзгертетін жаңалықтар

7.1 Әлемді өзгерткен жаңалықтар

6.7.1.1әлемді өзгерткен жаңалықтардың мағынасын талқылау;
6.7.1.2жаратылыстану ғылымдарының дамуына қазақстандық ғалымдардың қосқан үлесін талқылау

7.2 Болашақты ашу

6.7.1.3болашақта ғылыми зерттеулердің даму бағыттарын болжау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
659-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптары үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретінбілімалушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты – дүниенің географиялық бейнесін тұтас қабылдайтын, географиялық ойлау қабілеті дамыған, географияның әдістері мен тілін білетін және қолданатын, географиялық мәдениеті бар тұлға тәрбиелеу.

      3. Бағдарламаның міндеттері:

      1) танымдық қызығушылығы мен қоршаған ортаны бақылаукезіндегішығармашылық және интеллектуалдық қабілеттерін дамыту,географиялық мәселелерді шешу, өз бетінше жаңа географиялық білім алу;

      2) географиялық білімінаймақтың физикалық және әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктерін түсіндіре білу үшін қолдану, әлеуметтік желілер мен ғылыми –көпшілік әдебиеттерден алынған ақпараттарды пайдаланудағдысын меңгеру;

      3) географиялық деректерді талдап және болжау үшін сыни тұрғыдан ойлау кабілетін дамыту;

      4) географиялық білімді күнделікті өмірде, өз іс-тәжірибесінде пайдалану қабілетін қалыптастыру;

      5) білім алушылардың бойында табиғат пен қоғам арасындағы байланыстарға, осы байланыстардың кеңістіктік ерекшеліктеріне ғылыми көзқарастарын дамыту.

      4. Түзету-дамыту міндеттері:

      1) карта, глобус, физико-географикалық нысандардың бедерлі бейнелерін сипап сезу арқылы тексере білу;

      2) бедерлі нысандармен жұмыс істеу кезіндесенсорлық функцияларын (түсті ажырату, көзбен мөлшерлеу) және ұсақ моторикасын дамыту;

      3) педагогтың түсініктемесі арқылы затты сипап сезу кезінде естіп қабылдауын дамыту;

      4) заттардың пішіні, көлемі және кеңістікте орналасуын салыстыру, заттардыңүлгілерімен, макеттермен, бедерлі бейнелерімен салыстыра білу қабілетін дамыту;

      5) сезу, есту, иіс сезу, қалдық көру дағдылары арқылыжанды және жансыз табиғи нысандар пен заттардың белгілерінбөліп көрсету қабілетін дамыту;

      6) сауатты, байланыстырып сөйлей алу, материалды дәлелдерімен дәйекті түрде баяндай білу дағдысын дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Көрмейтін және көру қабілеті бұзылғанбалаларды оқыту құндылыққа бағытталған, жеке тұлғаға бағытталған, әрекеттік, саралап оқыту тәсіліжәне коммуникативті тәсілдер мен ақпараттық-коммуникациялық технологиялар негізінде жүзеге асырылады.

      6. Құндылыққа бағытталған тәсіл әртүрлі табиғи жүйлер, әлеуметтік, ұлттық және ғаламдық мәселелер арасындағы қатынастардың үйлесімділігін түсінуге бағытталған.

      7. Тұлғаға бағытталған тәсіл географиялық деректерді талдауға және өзін-өзі тануға қолайлы орта болып табылатын рефлексивті –бағалау әрекеті арқылыбілім алушылардың әлеуетті мүмкіндіктерін ашуға ықпал етеді.

      8. Әрекеттік тәсіл көру қабілеті бұзылған білім алушыларға теориялық білімдерін іс жүзінде қолдануға және оларға қажетті географиялық дағдыларды қалыптастыруға мүмкіндік беретін тапсырмалар жүйесі арқылы географиялық білімнің жоғары деңгейіне қол жеткізуге мүмкіндік береді.

      9. Саралап оқыту тәсілі танымдық қызығушылығымен күрделілігі бойыншасараланған тапсырмалар беру шартын іске асыра отырып, білім алушылардың жастарын, психологиялық және офтольмологиялық ерекшеліктерін ескеріп әртүрлі топтарда білім алуынабағытталған.

      10. Коммуникативті тәсілдеоқу үрдісі кезінде ситуациялық жағдайлар, ақпараттану, жұптық жұмыстар, рөлдік ойындар мен бірлескен топтық жобалардасөйлеу тілін қолдану көзделген.

      11. Ақпараттық-коммуникативтік технологиясын пайдаланубілім беру мазмұнының өзгеруіне ықпал етеді,оқытудың тиімділігі артады,көру қабілеті бұзылған білім алушылардың АКТ пайдалану дағдысы дамиды, оқу үрдісіне қатысушылардыңауқымды жабдықтар мен технологияларды қолдана отырыпөзара пікір алмасуларына ықпал етеді.

      12. Оқыту процесінде география пәні аталған жалпы білім беретін және түзету пәндерімен байланысты оқытылады: "Жаратылыстану", "Физика","Биология", "Химия", "Қалдық көру қабілетін сақтау және дамыту", "Кеңістікті бағдарлау", "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау".

      13. География сабағында дидактикалық көрнекіліктерге көбірек мән беріледі (карталар, үлгілер, макеттер, сызбалар), бұл заттардың белгілерімен тек қана тері мен қозғалысарқылы емес, есту анализаторы арқылы да танысуына ықпал етеді. Әртүрлі нысандардың кішірейтілген үлгілерінің көмегімен білім алушылардыңтікелей көріп қабылдай алмайтын табиғаттағы құбылыстар мен әрекеттерді көрсетуге болады ( таулардың ұшар бастары, өткелдер, өзендердің аңғарлары, сарқырамалар,белсенді және сөніп қалған жанартаулар, қатпарлы және бос таулар т.б).

      14. Көрмейтін білім алушыларғавизуалды түрде тұтас,сонымен бірге ірі географиялық нысандарды қабылдау қиынға соғады; теңіз, орман, таулар т.б. Мұндай жағдайларда көрнекі құрал ретінде әртүрлі үлгілер қолданылады, бұл оқушыларға кеңістік қатынастарды, қоршаған құбылыстардың өзара тәуелділігі мен динамикасын көрнекі түрде көрсетуге мүмкіндік береді.

      15. Көрмейтін және нашар көретін оқушыларғасыныптарда келесі тифлотехникалық құралдар қарастырылған:

      1) көрмейтін және нашар көретін білім алушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыратын, бедерлі немесе бедерлі,түсті иллюстрациялық –графикалық материалдары бар нүктелі-бедерлі шрифта жазылған арнайы оқулықтар;

      2)"дыбысты" оқулықтар, фонетикалық материалдар,DAISY (Дэйзи)аудио форматында сандық медиада жазылғанаудио оқулықтар;

      3) тақырыптық бедерлі-графикалық нұсқаулықтар;

      4) бедерлі координаталық жазықтықтар, бедерлі географиялық және тарихи карталар;

      5) бедерлі сурет салу құралдары: "Школьник", "Н.А. Семевского" құралдары;

      6) арнайы оқу құралдары: брайль құралы, қалыпты жазуға арналған құралдар,грифель, қалың (брайль) қағаздан жасалған дәптерлер.

3-тарау. "География" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      16. "География" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағаттықұрайды.

      17. Бағдарламамазмұны келесі бөлімдерді қамтиды:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі;

      2) "Картография және географиялық деректер базасы" бөлімі;

      3) "Физикалық география" бөлімі;

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі;

      5) "Экономикалық география" бөлімі;

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі.

      18. "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі:

      1) зерттеу және зерттеушілербөлімшесінен тұрады.

      19. "Картография және географиялық деректер базасы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) географиялық карталар;

      2) географиялық деректер базасы.

      20. "Физикалық география" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) литосфера;

      2) атмосфера;

      3) гидросфера;

      4) биосфера;

      5) табиғи-аумақтық кешендер.

      21. "Әлеуметтік география" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) халықтар географиясы.

      22. "Экономикалық география" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) табиғи ресурстар;

      2) әлеуметтік-экономикалық ресурстар;

      3) дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы;

      4) дүниежізілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері;

      23. "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дүниежүзі елдерібөлімшесін қамтиды.

      24. 7-сыныпқа арналған "География"пәннің базалық мазмұны:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі: зерттеу және зерттеушілер. Географияны зерттеу нысандары. География ғылымының дамуы.Географиялық дерек көздері. Географиялық тәжірибелер. Далалық зерттеу әдістері.Географияда графикалық әдістердің қолданылуы;

      2) "Картография және географиялық деректер базасы" бөлімі: географиялық карталар. Географиялық картосхемаларды қолдану. Географиялық номенклатура. Географиялық деректер базасы. Географиялық деректерді ұйымдастыру;

      3) "Физикалық география" бөлімі:литосфера. Литосфераның құрылысы мен заттық құрамы. Жердің тектоникалық құрылысы. Литосфераның тектоникалық қозғалыстары. Литосфералық катаклизмдер. Атмосфера. Атмосфера және оның құрамдас бөліктері. Ауа райы және метеорологиялық элементтер. Атмосфералық қолайсыз құбылыстар. Гидросфера. Гидросфера және оның құрамдас бөліктері. Су ресурстарының маңыздылығы. Дүниежүзілік мұхиттың географиялық жағдайы. Дүниежүзілік мұхит суларының қасиеттері. Мұхит суларының қозғалыстары. Мұхиттармен байланысты апаттар. Дүниежүзілік мұхиттың проблемалары. Биосфера. Биосфера және оның құрамдас бөліктері. Топырақ, оның құрамы мен құрылымы. Қазақстанның топырақ түрлері. Топырақтың экологиялық проблемалары. Табиғи-аумақтық кешендер. Табиғи-аумақтық кешендердің қалыптасуы. Табиғи-аумақтық кешендердің түрлері;

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі: халық географиясы. Дүниежүзі халқының тілдік әулеттері мен топтары. Дүниежүзі халқының діни құрамы. Дүниежүзінің тарихи-мәдени аймақтары. Ұлтаралық және дінаралық келісім;

      5) "Экономикалық география" бөлімі: табиғи ресурстар. Табиғи ресурстардың жіктелуі. Табиғи ресурстарды игерумен байланысты проблемалар. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Көлік инфрақұрылымы. Әлеуметтік инфрақұрылым. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалары: ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп;

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі: дүниежүзі елдері. Дүниежүзі елдерінің географиялық жағдайы. Дүниежүзі елдерінің географиялық және экономикалық-географиялық жағдайы.

      25. 8-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық мазмұны:

      2) "Географиялық зерттеу әдістері": зерттеу және зерттеушілер. География ғылымының салалары. Географиялық зерттеу әдістерінің түрлері. Географиялық деректерді өңдеу және талдау. Географиялық модельдер. Зерттеу нәтижелерінің ұсыну формалары;

      3) "Картография және географиялық деректер базасы": географиялық карталар. Тақырыптық карталар және оларды қосымша сипаттау элементтері. Тақырыптық карталарды оқу. Тақырыптық географиялық номенклатура. Географиялық деректер базасы. Географиялық деректер базасын құрастыруда ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың рөлі;

      4) "Физикалық география": литосфера. Жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтары. Жер бедерінің жіктелуі. Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық объектілері. Тау жыныстары мен минералдардың жіктелуі. Пайдалы қазбалардың Тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты таралуы. Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттері. Тау жыныстарының жасын анықтау. Геологиялық жыл санау мен геохронологиялық кесте. Жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері. Атмосфера. Климат қалыптастырушы факторлар. Атмосфераның ғаламдық циркуляциясы. Климаттық белдеулер. Материктердің климаттық ерекшеліктері. Климаттың адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсері. Адам әрекетінің атмосфераға тигізетін кері әсері. Гидросфера. Құрлық суларының түрлері мен қалыптасуы. Құрлық суларының шаруашылық маңызы. Өзен аңғарының құрылысы. Өзендердің гидрологиялық режимі. Көлдер мен мұздықтар. Құрлық суларының экологиялық проблемалары. Су апаттары. Биосфера. Табиғат зоналары мен биіктік белдеулер. Материктердің табиғи зоналары. Мұхиттардың тіршілік дүниесі. Өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау. Табиғи-аумақтық кешендер. Географиялық қабықтың құрамы мен құрылысы. Географиялық қабықтың заңдылықтары;

      5) "Әлеуметтік география": халық географиясы. Халық санағы. Ұдайы өсудің түрлері. Демографиялық көрсеткіштер мен демографиялық жағдай. Демографиялық проблемалар. Демографиялық саясат;

      6) "Экономикалық география": табиғи ресурстар. Табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалау. Дүниежүзі аймақтарының табиғи-ресурстық әлеуеті. Табиғи ресурстарды өңдеу технологиясы, орталықтары және дайын өнім түрлері. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Экономикалық инфрақұрылымның элементтері мен функциялары. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрамы: өндіруші, өңдеуші және қызмет салалары. Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын ұйымдастыру түрлері. Ауылшаруашылық, өнеркәсіп және қызмет салаларын орналастыру факторлары. Дүниежүзілік шаруашылық салаларын сипаттау;

      7) "Елтану және саяси география негіздері": дүние жүзі елдері. Дүниежүзінің саяси картасы. Елдердің саяси типологиясы. Саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістер. Дүние жүзі елдерінің саяси-географиялық жағдайы. Саяси интеграция. Қазақстанның саяси-интеграциялық үдерістердегі мүдделері, бағыттары және бастамалары.

      26. 9-сыныпқа арналған "География" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі: зерттеу және зерттеушілер. Қазақстандық географтардың зерттеулері. География ғылымы зерттеулерінің қазіргі заманғы өзекті проблемалары. Географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері. Қазақтың халықтық географиялық терминдері. Зерттеу нәтижелерін ұсынудың академиялық формалары;

      2) "Картография және географиялық деректер базасы" бөлімі: географиялық карталар. Географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды картадан көрсету тәсілдері. Географиялық номенклатура нысандарын көрсету тәсілдері. Географиялық деректер базасы. Жерді қашықтықтан зерделеу әдістері. Геоақпараттық жүйе технологияларын қолдану аясы;

      3) "Физикалық география" бөлімі: литосфера. Қазақстан аумағының геологиялық тарихы және тектоникалық құрылымы. Қазақстанның басты орографиялық нысандары. Қазақ оронимдері. Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары. Минералды ресурстарды өндіру және өңдеу орталықтары. Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру. Минералды ресурстарды игерумен байланысты проблемалар. Атмосфера. Қазақстанның климатын түзуші факторлар. Қазақстанның климаттық жағдайы. Қазақстанның климаттық ресурстары. Қазақстанда қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар. Қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері. Гидросфера. Қазақстанның ішкі суларының түрлері. Қазақ гидронимдері. Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру. Су ресурстарының экологиялық проблемалары. Қазақстанның ішкі суларының геосаяси проблемалары. Биосфера. Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулері. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері. Қазақстанның табиғи мұрасы. Табиғи хоронимдердің (ерекше қорғауға алынған аумақтар) мағынасы. Ноосфераның қалыптасуы. Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесі. Табиғи-аумақтық кешендер. Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аудандары. Қазақтың табиғи хоронимдері (физикалық-географиялық аудандардың атауы). Табиғат кешендеріне әсер ететін антропогендік факторлар. Антропогендік ландшафтарды жақсарту жолдары;

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі: халық географиясы. Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы. Дүниежүзі халқының көші-қоны. Қазақстандағы халықтың көші-қоны. Көші-қон саясаты. Еңбек ресурстарының сандық және сапалық құрамы. Қазақстанның демографиялық жағдайы мен демографиялық саясаты. Елді мекендердің жіктелуі. Елді мекендердің функционалды зоналары. Қазақстандағы ойконимдер. Қазақстандағы елді мекендердің проблемалары. Урбандалу үдерісі. Қазақстандағы урбандалу үдерісіне баға беру;

      5) "Экономикалық география" бөлімі: табиғи ресурстар. Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуеті. Қазақстанда жекелеген ресурс түрлерін өңдеу технологиялары ,орталықтары және дайын өнім түрлері. Табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлері. Тұрақты даму. Қазақстанда табиғатты пайдаланумен байланысты проблемалар. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Ғылыми-техникалық революция үдерісі, бағыттары. Адам әлеуеті даму индексінің көрсеткіштері. Қазақстанда адамдық капиталды дамыту. Қазақстанның индустриялы-инновациялық даму бағыттары. Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымы. Қазақстан аймақтары инфрақұрылымының даму деңгейі. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Қазақстан шаруашылығының салалары. Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық салалары мен мамандануы. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері. Дүниежүзілік шаруашылықтың субъектілері. Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі. Халықаралық экономикалық қатынас түрлері. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштері. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму модельдері мен аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері. Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықта алатын орны. Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттары, орны;

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі: дүниежүзі елдері. Елдердің экономикалық даму деңгейі бойынша топтастырылуы. Халықаралық ұйымдардың деңгейлері мен мақсаттары. Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайы. Қазақстандағы саяси-әкімшілік хоронимдер. Қазақстан Республикасы туралы кешенді географиялық ақпаратты ұсыну формалары.

      27. "География" пәнінің 10-сыныпқа арналған базалық білімінің мазмұны:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі: зерттеу және зерттеушілер. Қазақстандық географтардың зерттеулері. География ғылымы зерттеулерінің қазіргі заманғы өзекті проблемалары. Географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері. Қазақтың халықтық географиялық терминдері. Зерттеу нәтижелерін ұсынудың академиялық формалары;

      2) "Картография және географиялық деректер базасы" бөлімі: географиялық карталар. Географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды картадан көрсету тәсілдері. Географиялық номенклатура нысандарын көрсету тәсілдері. Географиялық деректер базасы. Жерді қашықтықтан зерделеу әдістері. Геоақпараттық жүйе технологияларын қолдану аясы;

      3) "Физикалық география" бөлімі: литосфера. Қазақстан аумағының геологиялық тарихы және тектоникалық құрылымы. Қазақстанның басты орографиялық нысандары. Қазақ оронимдері. Қазақстанда минералды ресурстардың таралу заңдылықтары. Минералды ресурстарды өндіру және өңдеу орталықтары. Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру. Минералды ресурстарды игерумен байланысты проблемалар. Атмосфера. Қазақстанның климатын түзуші факторлар. Қазақстанның климаттық жағдайы. Қазақстанның климаттық ресурстары. Қазақстанда қолайсыз және қауіпті атмосфералық құбылыстар. Қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктері. Гидросфера. Қазақстанның ішкі суларының түрлері. Қазақ гидронимдері. Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру. Су ресурстарының экологиялық проблемалары. Қазақстанның ішкі суларының геосаяси проблемалары. Биосфера. Қазақстанның табиғат зоналары мен биіктік белдеулері. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері. Қазақстанның табиғи мұрасы. Табиғи хоронимдердің (ерекше қорғауға алынған аумақтар) мағынасы. Ноосфераның қалыптасуы. Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесі. Табиғи-аумақтық кешендер. Қазақстанның ірі физикалық-географиялық аудандары. Қазақтың табиғи хоронимдері (физикалық-географиялық аудандардың атауы). Табиғат кешендеріне әсер ететін антропогендік факторлар. Антропогендік ландшафтарды жақсарту жолдары;

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі:халық географиясы. Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамы. Дүниежүзі халқының көші-қоны. Қазақстандағы халықтың көші-қоны. Көші-қон саясаты. Еңбек ресурстарының сандық және сапалық құрамы. Қазақстанның демографиялық жағдайы мен демографиялық саясаты. Елді мекендердің жіктелуі. Елді мекендердің функционалды зоналары. Қазақстандағы ойконимдер. Қазақстандағы елді мекендердің проблемалары. Урбандалу үдерісі. Қазақстандағы урбандалу үдерісіне баға беру;

      5) "Экономикалық география" бөлімі: табиғи ресурстар. Қазақстанның табиғи-ресурстық әлеуеті. Қазақстанда жекелеген ресурс түрлерін өңдеу технологиялары ,орталықтары және дайын өнім түрлері. Табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлері. Тұрақты даму. Қазақстанда табиғатты пайдаланумен байланысты проблемалар. Әлеуметтік-экономикалық ресурстар. Ғылыми-техникалық революция үдерісі, бағыттары. Адам әлеуеті даму индексінің көрсеткіштері. Қазақстанда адамдық капиталды дамыту. Қазақстанның индустриялы-инновациялық даму бағыттары. Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымы. Қазақстан аймақтары инфрақұрылымының даму деңгейі. Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы. Қазақстан шаруашылығының салалары. Қазақстанның экономикалық аудандарының шаруашылық салалары мен мамандануы. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері. Дүниежүзілік шаруашылықтың субъектілері. Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі. Халықаралық экономикалық қатынас түрлері. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштері. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму модельдері мен аумақтық құрылымы. Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері. Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықта алатын орны. Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттары, орны;

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі: дүниежүзі елдері. Елдердің экономикалық даму деңгейі бойынша топтастырылуы. Халықаралық ұйымдардың деңгейлері мен мақсаттары. Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайы. Қазақстандағы саяси-әкімшілік хоронимдер. Қазақстан Республикасы туралы кешенді географиялық ақпаратты ұсыну формалары.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      28. Бағдарламада оқыту мақсаттарын пайдалану ыңғайлылығы үшін кодтау енгізілді. Кодта бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сандар – бөлім мен бөлімшенің, төртінші сан – оқыту мақсатының реттік санын білдіреді. Мысалы, 7.1.2.4. кодында "7" - сынып, "1.2" - екінші бөлімнің бірінші бөлімшесі, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      29. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа күтілетін нәтижелер:

      1) "Географиялық зерттеу әдістері" бөлімі:

      1- кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

1.1 Зерттеулер және зерттеушілер

7.​1.​1.​1 географияның зерттеу нысандарын анықтау;
7.​1.​1.​2 саяхатшылар мен зерттеуші-лердің география ғылымының дамуына қосқан үлесін сипаттау, баға беру;
7.​1.​1.​3 географиялық дерек көздермен жұмыс істеу: карта, сурет, мәтін, фотосуреттер, графикалық материалдар;
7.​1.​1.​4сақталған анализаторлар негізінде географиялық нысандардың қасиеттерін анықтау;
7.​1.​1.​5 географиялық далалық зерттеу әдістерін қолдану, көрсеткіштерді тіркеу, жинақтау, өңдеу, талдау;
7.​1.​1.​6географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің ерекшеліктерін графикалық түрде көрсете алу: Брайль жүйесі бойынша сызба, диаграмма, профиль, графиктер

8.​1.​1.​1география ғылымының салаларға бөлінуін Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде көрсету, түсіндіру;
8.​1.​1.​2 география ғылымы салаларындағы маңызды зерттеулерді анықтау және түсіндіру;
8.​1.​1.​3көрмейтін және нашар көретін оқушыларғагеографиялық зерттеулердіңдалалық, картографиялық, теориялық әдістерінің мәнін түсіндіру;
8.​1.​1.​4 сандық және сапалық географиялық деректерді өңдеу, талдау;
8.​1.​1.​5географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің модельдерін түрлі материалдардан жасау, олардың ерекшеліктері мен қасиеттерін түсіндіру;
8.​1.​1.​6зерттеу нәтижелерін түрлі формада ұсына білу

9.​1.​1.​1география ғылымының дамуына үлес қосқан қазақстандықтардың зерттеулерінің маңыздылығын түсіну;
9.​1.​1.​2 география ғылымының қазіргі заманғы өзекті зерттеу проблемаларын анықтау;
9.​1.​1.​3географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін анықтау;
9.​1.​1.​4 қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын түсіндіру

10.​1.​1.​1бедерлі карта бойынша қазақстандық саяхатшылардыңжүру кестесын (маршрут) жасау;
10.​1.​1.​2 Қазақстандағы география ғылымының дауын болжау;
10.​1.​1.​3 картадан географиялық нысандар мен құбылыстардың номинацияларын көрсету

      2) "Картография және географиялық деректер базасы" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

2.1 Географиялық карталар

7. 2.1.1 схемалық карталарға түсініктеме беру;
7. 2.1.2 бедерлі картадангеографиялық номенклатуралықнысандарды көрсету

8.​2.​1.​1
тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді құру:Брайль жүйесі бойынша профиль, диаграмма, кестелер;
8.​2.​1.​2 географиялық шартты белгілер мен карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді қолдануға негізделген тақырыптық бедерлі карталарды оқу;
8.​2.​1.​3
географиялық номенклатура нысандарын кескін картаға сала білу

9.​2.​1.​1
маңызды географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды бедерлі карталардан түсіндіре отырып көрсету ;
9.​2.​1.​2
бедерлі картадан географиялық номенклатуралықнысандарды көрсету
9.​2.​1.​3
бедерлі картадан физико-географиялық нысандарды анықтау;
9.​2.​1.​4
географиялық номенклатуралық нысандардың ендігі мен бойлығын анықтау

10 2.1.1
географиялық нысандардың орналасу аймақтарын анықтау;
10. 2.1.2
бедерлі картадан географялық номенклатуралық нысандарды көрсету;
10. 2.1. 3
кескін картаға физико- географиялық нысандарды салу;
10. 2.1.4
физико-географиялықнысандарды берілген координаталар бойынша анықтау

2.2. Географиялық деректер базасы

7.​2.​2.​1 географиялық нысандардытоптастыру және Брайль жүйесі бойынша кесте түрінде көрсету

8.​2.​2.​1 ақпараттық-коммуникативтік технологияларды қолдана отырып, географиялық деректер базасын құрастру

9.​2.​2.​1
жерді қашықтықтан зерделеудің әдістерін сипаттау, маңыздылығы мен ерекшеліктерін түсіндіру;
9.​2.​2.​2 шаруашылықпен ғылым салаларында геоақпараттық технологиялардықолданудың маңыздылығын сипаттау

10. 2. 2.1 қашықтықтан зерделеу негізінде алынған ақпараттарды сараптау;
10. 2. 2. ғылымдағы геоақпараттық технологияның дамуынболжау

      3) "Физикалық география" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

3.1 Литосфера

7.​3.​1.​1 литосферның құрылысы мен заттық құрамын анықтау;
7.​3.​1.​2 жердің тектоникалық құрылымы мен литосфералық плиталардың орналасуын бедерлі картадан көрсетеу;
7.​3.​1.​3 жер қыртысының тектоникалық қозғалу процесін талдап түсіндіру:дрейф, коллизия, субдукция, спрединг;
7.​3.​1.​4 сақталған анализаторлардың негізінде литосфералық катаклизмдердің себеп-салдары мен таралуын түсіндіру;
7.​3.​1.​5 жергілікті компонент негізінде литосферадағы литосфералық катаклизмның қозғалысын пайдалану және түсіндіру

8.​3.​1.​1 жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтарын зерттеу;
8.​3.​1.​2 жер бедерінің түрлерін жіктеу;
8.​3.​1.​3 жер бедері түрлерін жоспар бойынша сипаттау;
8.​3.​1.​4 материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстыру;
8.​3.​1.​5 тау жыныстары мен минералдарды түрлі белгілері бойынша жіктеу;
8.​3.​1.​6 тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты пайдалы қазбалардың таралуына талдау жасау;
8.​3.​1.​7сипап сезу арқылытау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін анықтау;
8.​3.​1.​8 тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін түсіндіру;
8.​3.​1.​9геологиялық жылсанау менгеохронологиялық кестені талдау негізінде, жер қыртысының және тіршіліктің дамуындағы ірі кезеңдер мен геологиялық оқиғаларды атап көрсету;
8.​3.​1.​10жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндежер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылы-ғына тигізетін әсерін анықтау жәнебаға беру

9.​3.​1.​1 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде
Қазақстанның жер бедерінің геологиялық тарихын және тектоникалық құрылымын анықтау;
9.​3.​1.​2 басты орографиялық нысандарды бедерлі картадан анықтау жәнесипаттау;
9.​3.​1.​3 қазақ оронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіруі және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.​3.​1.​4 Қазақстанның минералды ресурстарының таралу заңдылық-тарын анықтау;
9.​3.​1.​5Қазақстанның минералды ресурстарын өндіру және өңдеудің басты орталықтарынбедерлі картадан көрсету;
9.​3.​1.​6 Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру;
9.​3.​1.​7 минералды ресурстарды игеруге байланысты мәселелердітоптастыру

10.​3.​1.​1 тау жыныстарының жасын анықтау және талдау;
10.3.1. орографиялық нысандардыңкоординаталарын анықтау;
10.3.1. 3Қазақстанның минералды ресурстарын жіктеу;
10.3.1. 4Қазақстанның ресурстық қол жетімділігін анықтау;
10.​3.​1.​5минералды ресурстарды өндіруге байланысты экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну

3.2 Атмос-
фера

7.​3.​2.​1 атмосфераның құрамын сипаттау;
7.​3.​2.​2 атмосфералық қабаттың құрылымы мен таралу заңдылықтарын түсіндіру;
7.​3.​2.​3"ауа райы" ұғымын түсіндіру;
7.​3.​2.​4 жеке метерологиялық элементтерді: қысым, жел, бұлт, жауын-шашын, ылғалдылықты олардың сипаттамаларына сүйене отырып зерттеудің маңыздылығын түсіндіру;
7.​3.​2.​5 жеке метеорологиялық элементтерді: температура, қысым, бұлт, жауын –шашын, ылғалдылықты метеорологиялық құралдардың көмегімен өлшеп, тіркеу;
7.​3.​2.​6 Брайль жүйесі бойынша жеке метеорологиялық элементтерді: температура,қысым, жел, бұлт, жауын –шашын, ылғалдылықтыңжергілікті компоненттер негізіндеграфикалық синоптикалықматериалдарын құрастыру;
7.​3.​2.​7 жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндеқолайсыз атмосфералық құбылыстарды талдай отырып, сақтану шараларын ұсыну

8.​3.​2.​1климат қалыптастырушы факторларды талдау;
8.​3.​2.​2 талдау негізінде атмосфераның ғаламдықайналымын түсіндіру;
8.​3.​2.​3 климаттық белдеулерді талдау;
8.​3.​2.​4әр материкте орналасқан ұқсас климаттық белдеулерді салыстыру;
8.​3.​2.​5 жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндеклиматтың адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсеріне баға беру;
8.​3.​2.​6 адамзат әрекетінің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін топтастыра білу және оны шешу жолдарын ұсыну

9.​3.​2.​1Қазақстан климатын қалыптастырушы факторларды анықтау;
9.​3.​2.​2 Қазақстанның климаттық жағдайын талдау;
9.​3.​2.​3 Қазақстанның климаттық ресурстарын бағалау;
9.​3.​2.​4 бедерлі картадан атмосфералық қолайсыз және қауіпті құбылыстардың қалыптасуымен таралу аумақтарын көрсету;
9.​3.​2.​5 жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндеқазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін анықтау

10. 3.2.1Қазақстанның климат қалыптастырушы факторларын талдау;
10.​3.​2.​2орташа климаттық көрсеткіштерді есептеу;
10.​3.​2.​3қолайсыз және қауіпті атмосфералық жағдайлардан қорғану шараларын ұсыну

3.3 Гидросфера

7.​3.​3.​1 гидросфера және оның құрамдас бөліктерін сипаттау;
7.​3.​3.​2 су ресурстарының маңыздылығын түсіндіру;
7.​3.​3.​3 дүниежүзілік мұхиттың құрамы мен географиялық жағдайын сипаттау;
7.​3.​3.​4мұхит және оның құрамдас бөліктерін жоспар бойынша сипаттау;
7.​3.​3.​5 мұхит суының қасиеттеріне әсер ететін факторларды анықтау;
7.​3.​3.​6мұхит суының қозғалыстарын жіктеу және түсіндіру;
7.​3.​3.​7мұхиттар мен теңіз суларына байланысты ақпаттарды топтастыру және сақтану шараларын ұсыну;
7.​3.​3.​8дүниежүзілік мұхиттардың мәселелерін топтастыру, оны шешу жолдарын ұсыну

8.​3.​3.​1 құрлық суларының қалыптасу жолдарын анықтау;
8.​3.​3.​2 құрлық суларыныңнегізгі түрлерінің шаруашылық маңызын түсіндіруі;
8.​3.​3.​3өзен аңғарының құрылысын түсіндіру;
8.​3.​3.​4қазақстандық компонентті қосымша қамту негізіндеөзендердің гидрологиялық режимін түсіндіру;
8.​3.​3.​5көлдер мен мұздықтарды жоспар бойынша сипаттау;
8.​3.​3.​6 жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндеқұрлық суларының экологиялық мәселелерін жіктеу, шешу жолдарын ұсыну;
8.​3.​3.​7жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде су апаттарының алдын алу шараларын ұсыну

9.​3.​3.​1 Қазақстанныңішкі сулары: өзендер мен көлдер, мұздықтар мен мәңгі тоң және жерасты суларының көрсеткішін жіктеу және сипаттау;
9.​3.​3.​2 қазақ гидронимдерін жіктеу, мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсынуы;
9.​3.​3.​3 Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру;
9.​3.​3.​4жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндесу ресурстарының экологиялық мәселелерін талдау жәнешешу жолдарын ұсыну;
9.​3.​3.​5Қазақстандағы су ресурстарының геосаяси проблемаларын жіктеу

10.​3.​3.​1 Қазақстанныңішкі сулары: өзендер мен көлдер, мұздықтар мен мәңгі тоң, жерасты суларының көрсеткішін талдау;
10.​3.​3.​2 рельефтікартадан гидросфераның негізгі нысандарын анықтау;
10.​3.​3.​3Қазақстандағы су ресурстарының жағдайын болжау;
10.​3.​3.​4Қазақстандағы су ресурстарының геосаяси мәселелеріншешу жолдарын ұсыну:трансшекаралық өзендер, Каспий теңізінің мәртебесі

3.4 Биосфе-
ра

7.​3.​4.​1 биосфераның құрамын, құрылымын, шекаралары мен қасиеттерін анықтау;
7.​3.​4.​2топырақтыңқұрамы ментүрлерін анықтау,Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде көрсету;
7.​3.​4.​3 бедерлі картадан Қазақстандағы топырақ түрлерінің таралуын анықтау;
7.​3.​4.​4жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндетопырақ ресурстарына баға беру;
7.​3.​4.​5топырақтың экологиялық проблемаларын жіктеу, оны шешу жолдарын ұсыну

8.​3.​4.​1 табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасуын түсіндіру;
8.​3.​4.​2 жоспар бойынша табиғат зоналарын сипаттау;
8.​3.​4.​3 әр материкте орналасқан ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерін салыстыру;
8.​3.​4.​4 мұхиттағы тіршілік дүниесінің таралуын анықтау;
8.​3.​4.​5 өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау қажеттілігін дәлелдеу, оны қорғау жолдарын ұсыну

9.​3.​4.​1 Қазақстанның табиғи зоналары мен биіктік белдеулеріне салыстырмалы талдау жасау;
9.​3.​4.​2 қорықтар, қорықшалар, ұлттық саябақтар мен ерекше қорғалатын аумақтардың құрылу мақсатын түсіндіру;
9.​3.​4.​3 Қазақстанның табиғи мұрасына баға беру;
9.​3.​4.​4қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеу,оның мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.​3.​4.​5ноосфераның қалыптасу шарттарын зерттеу.

10.​3.​4.​1Қазақстанның биіктік белдеулеріне салыстырмалыталдау жасау;
10.​3.​4.​2жоспар бойынша ерекше қорғалатын аумақтарға сипаттама беру;
10.​3.​4.​3Қазақстанның табиғи мұраларын сақтаудың жолдарын ұсыну;
10.​3.​4.​4Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесін бағалау

3.5 Табиғи-аумақтық кешендер

7.​3.​5.​1 географиялық қабық, материктер мен мұхиттар, зоналар және белдеулер, ландшафт табиғи-аумақтық кешендерінің қалыптасуын түсіндіру;
7.​3.​5.​2жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде түрлі деңгейдегі табиғи кешендерді жоспар бойынша сипаттау

8.​3.​5.​1 географиялық қабықтың құрамы мен құрылысын Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде көрсету және түсіндіру;
8.​3.​5.​2географиялық қабықтың заңдылығының маңыздылығын түсіндіру

9.​3.​5.​1 Қазақстанның ірі табиғи кешендерін жоспар бойынша сипаттау;
9.​3.​5.​2 қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеу,оның мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.​3.​5.​3жергілікті компонент негізіндеантропогендік факторлардың табиғат кешендеріне әсерін зерттеу

10.​3.​5.​1 Қазақстанның табиғи- аумақтық кешендеріне салыстырмалы сипаттама беру;
10.​3.​5.​2 антропогендік ландшафтарды жақсарту жолдарын ұсыну:рекультивация, жерді қалпына келтіру (мелиорация), ландшафтық дизайн

      4) "Әлеуметтік география" бөлімі:

      4- кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

4.1
Халықтық география

7.​4.​1.​1 дүниежүзі халықтарының этнолингвистикалық жіктелуін түсіндіру;
7.​4.​1.​2 дүниежүзі халқының діни құрамы мен діндердің таралу аймақтарын анықтау;
7.​4.​1.​3халықтың этникалық және діни құрамына байланысты дүние-жүзінің тарихи-мәдени/өркениеттік аймақтарының қалыптасуын түсіндіру;
7.​4.​1.​4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізіндеұлтаралық және дінаралық келісімнің қажеттілігін дәлелдеу және қалыптастыру жолдарын ұсыну

8.​4.​1.​1 халық санын анықтау әдістерін түсіндіру;
8.​4.​1.​2 дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша жіктеу;
8.​4.​1.​3 елдердің демографиялық жағдайын талдау негізінде басты демографиялық көрсеткіштерін есептеу:халық саны, туу және өлім коэффициенттері, табиғи және механикалық өсім, жалпы өсім, жас-жыныстық көрсеткіштер, ұлттық және діни құрам;
8.​4.​1.​4елдердің демографиялық көрсеткіштерін Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде ұсыну және түсіндіру;
8.​4.​1.​5 дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалары бойынша жіктеу;
8.​4.​1.​6 "демографиялық саясат" ұғымын түсіндіре отырып дүниежүзінің жекелеген елдеріне қатысты демографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсыну

9.​4.​1.​1 Қазақстан халқының ұлттық және діни құрамын анықтау;
9.​4.​1.​2 дүниежүзі халқы миграцияларының басты бағыттарын, себеп-салдарын түсіндіру;
9.​4.​1.​3 Қазақстандағы көші-қон үдерістерінің процестерін талдау негізінде басты бағыттарын анықтау;
9.​4.​1.​4 көші-қон саясатының өзіндік үлгісін ұсыну;
9.​4.​1.​5 Қазақстанның демографиялық ахуалын талдау негізіндедемографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсыну;
9.​4.​1.​6 Қазақстандағы елді мекендерді жіктеу;
9.​4.​1.​7 елді мекендердің түрлері мен функционалды аймақтарын сипаттау;
9.​4.​1.​8
Қазақстандағы ойконимдерді жіктеу, мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.​4.​1.​9
Қазақстандағы елді мекендердің мәселелерін анықтау;
9.​4.​1.​10 Қазақстандағыурбандалу үрідісінің себеп-салдарын анықтау;
9.​4.​1.​11 Қазақстандағы урбандалу үдерісіне баға беру

10.​4.​1.​1Қазақстан халқының қоныс аудару себептерін түсіндіру;
10.​4.​1.​2әлем тұрғындарының көші – қонуына талдау жасау;
10.​4.​1.​3Қазақстандағы көші – қон үрдісінің себебін анықтау;
10.​4.​1.​4қазақстандық көрсеткіштерді басқа елдердің көрсеткіштерімен салыстыру негізіндееңбек ресурстарының сандық, сапалық құрамына баға беру;
10.​4.​1.​5Қазақстандағы елді мекендердің координаталарын анықтау;
10.​4.​1.​6Қазақстандағы елді мекендердіңмәселелерін шешу жолдарын ұсыну;
10.4.17
Қазақстандағы урбандалу үдерісіне байланысты мәселелердің шешу жолдарын ұсыну

      5) "Экономикалық география" бөлімі:

      5-кесте

 
Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-ынып

10-сынып

5.1 Табиғи ресурстар

7.​5.​1.​1 табиғи ресурстарды жіктеу;
7.​5.​1.​2 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде табиғи ресурстардың таралу заңдылықтарын талдау;
7.​5.​1.​3 табиғи ресурстардың шоғырлануын картада көрсету;
7.​5.​1.​4 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде табиғи ресурстарды игерумен байланысты проблемаларды талдау және шешу жолдарын ұсыну

8.​5.​1.​1 табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалау;
8.​5.​1.​2 дүниежүзінің жекелеген аймақтарының табиғи ресурстық әлеуетін бағалау;
8.​5.​1.​3 жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндежекелеген табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттай отырып, орталықтары мен дайын өнім түрлерін бедерлі картаданатау және көрсету

9.​5.​1.​1 Қазақстанның табиғи- ресурстық әлеуетін бағалау;
9.​5.​1.​2 әрүрлі табиғи өнім түрлерін өңдеу технологиясы мен сипаттамаларынегізінде Қазақстандағы дайын өнім түрлері мен орталықтарынбедерлі картадан атау;
9.​5.​1.​3 табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлерін топтастыру;
9.​5.​1.​4тұрақты дамудың белгілері мен бағыттарын сипаттау;
9.​5.​1.​5Қазақстанда табиғатты пайдалану мәселелерін анықтау;
9.​5.​1.​6 жергілікті компонент негізінде табиғатты пайдалануға байланысты зерттеу жүргізу

10.​5.​1.​1Қазақстанның табиғи байлықтарының әлеуетін болжау;
10.​5.​1.​2әрүрлі табиғи өнім түрлерін өңдеу технологиясы мен сипаттамаларынегізінде Қазақстандағы дайын өнім түрлері мен орталықтарын бедерлі картадан көрсету;
10.​5.​1.​3Қазақстандағы табиғатты пайдалануды шешу жолдарын ұсыну

5.2Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

7.​5.​2.​1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде көлік инфрақұрылым элементтерін сипаттау, маңыздылығына баға беруі;
7.​5.​2.​2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізіндеәлеуметтік инфрақұрылымының элементтерін сипаттау, маңыздылығына баға беру

8.​5.​2.​1қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде экономикалық инфрақұрылымның элементтерінің маңыздылығына баға бере білу

9.​5.​2.​1ғылыми-техникалық революция үдерісін, даму бағыттарын талдау;
9.​5.​2.​2адами капиталды дамыту индексінің көрсеткіштерін анықтау;
9.​5.​2.​3 Қазақстанда адами капиталдың сапасын арттыру жөнінде ұсыныстар әзірлеу;
9.​5.​2.​4 Қазақстанның индустриялық-инновациялық даму бағыттарына болжам жасау

10.​5.​2.​1 география ғылымының дамуын болжау;
10.​5.​2.​2қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде адами капиталдың даму индексі көрсеткіштерін салыстыру;
10.​5.​2.​3Қазақстандағыадамикапиталдың сапасын әлем елдерімен салыстыру;
10.​5.​2.​4Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымын дамыту жолдарын болжау

5.3 Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы

7.​5.​3.​1ауыл шаруашылық, өнеркәсіп шаруашылық салаларын жіктеу және маңыздылығын түсіндіру

8.​5.​3.​1 шаруашылық түрлерін жіктеу: өндіруші және өңдеуші, қызмет көрсету саласы;
8.​5.​3.​2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауылшаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын ұйымдастыру түрлерін сипаттау;
8.​5.​3.​3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауыл шаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын орналастыру факторларын талдау;
8.​5.​3.​4 дүниежүзілік шаруашылық салаларын жоспар бойынша сипаттау

9.​5.​3.​1 Қазақстанның шаруашылық салаларын жоспар бойынша сипаттау;
9.​5.​3.​2Қазақстан аймақтарының мамандандырылуын білу.

10.​5.​3.​1Қазақстан шаруашылығының салаларын жоспар бойынша салыстыру;
10.​5.​3.​2Қазақстан аймақтарының мамандандырылуын түсіндіру.

5.4 Дүниежүзілік шаруашылық-тың даму үрдістері мен көрсеткіштері



9.​5.​4.​1 дүниежүзілік шаруашылықсубъектілерін сипаттау;
9.​5.​4.​2 халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің мәнін анықтау;
9.​5.​4.​3халықаралық экономикалық қатынас түрлерінсипаттау;
9.​5.​4.​4 дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштерін сипаттау: жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, оның ішінде жан басына шаққанда;
9.​5.​4.​5 дүниежүзілік шаруашылықмодельдері мен аумақтық құрылымын талдау;
9.​5.​4.​6дүниежүзілік шаруашылықтың дамуының негізгі үрдістерін анықтау;
9.​5.​4.​7 Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын анықтау;
9.​5.​4.​8 Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын, орнын анықтау

10.​5.​4.​1дүниежүзілік шаруашылық субьектілерінің таралу себептерін түсіндіру;
10.​5.​4.​2халықаралық экономикалық қатынастарды талдау;
10.​5.​4.​3дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштерін салыстыру: жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, оның ішінде жан басына шаққанда;
10.​5.​4.​4дүниежүзілік шаруашылықтың даму тенденциясын талдау;
10.​5.​4.​5 Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын болжау

      6) "Елтану және саяси география негіздері" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімше

Оқытудың мақсаты

7-сынып

8-сынып

9-сынып

10-сынып

6.1 Дүниежүзі елдері

7.​6.​1.​1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді географиялық орнына байланысты топтастыру;
7.​6.​1.​2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық орнын жоспар бойынша сипаттау;
7.​6.​1.​3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді экономикалық-географиялық орнына байланысты топтастыру;
7.​6.​1.​4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің экономикалық-географиялық жағдайын жоспар бойынша сипаттау;
7.​6.​1.​5қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық, экономикалық-географиялық жағдайына баға беру;
7.​6.​1.​6қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық, экономикалық-географиялық жағдайын бағалау жәнеэкономикалық-географиялық жағдайын жақсарту жолдарын ұсыну

8.​6.​1.​1 саяси картаның басты нысандарын сипаттау;
8.​6.​1.​2 дүниежүзі елдерін басқару нысаны мен мемлекеттік құрылымы бойынша жіктеу;
8.​6.​1.​3 саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістерді талдау;
8.​6.​1.​4елдердің саяси-географиялық жағдайына баға беру;
8.​6.​1.​5саяси интеграцияның қажеттілігі мен мақсаттарын түсіндіру;
8.​6.​1.​6 Қазақстанның саяси интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын талдау

9.​6.​1.​1
қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдерді экономикалық даму деңгейі бойынша топтастыру;
9.​6.​1.​2қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде
халықаралық ұйымдарды деңгейі менмақсаты бойынша топтастыру;
9.​6.​1.​3 Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайына кешенді баға беру;
9.​6.​1.​4 Қазақстандағы саяси-әкімшілік хоронимдерді жіктеу, мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.​6.​1.​5 түрлі мақсатты аудиториялар үшінҚазақстан Республикасы туралы кешенді географиялық ақпараттардайындау

10.​6.​1.​1мемлекеттерді экономикалық даму деңгейі бойынша сипаттау;
10.​6.​1.​2халықаралық ұйымдарға сипаттама беру;
10.​6.​1.​3Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық және саяси-географиялық жағдайына талдау жасау

      30. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10сыныптары үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағыүлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      31. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10-сыныптарына
арналған "География" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
Бағдарламасына
қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптары үшін "География" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардыңбөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

7.1.1.1 географияның зерттеу нысандарын анықтау;
7.1.1.2 саяхатшылар мен зерттеушілердің география ғылымының дамуына қосқан үлесін сипаттау, баға беру;
7.1.1.3 географиялық дерек көздермен жұмыс істеуі: карта, сурет, мәтін, фотосуреттер, графикалық материалдар;
7.1.1.4сақталған анализаторлар негізінде географиялық нысандардың қасиеттерін анықтау;
7.1.1.5 географиялық далалық зерттеу әдістерін қолдану, көрсеткіштерді тіркеу, жинақтау, өңдеу, талдау;
7.1.1.6географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің ерекшеліктерін графикалық түрде көрсете алу: Брайль жүйесі бойынша сызба, диаграмма, профиль, графиктер

2. Картография және географиялық деректер базасы

2.1Географиялық карталар

7. 2.1.1 схемалық карталарға түсініктеме беру;
7. 2.1.2 географиялық номенклатуралық нысандарды бедерлі картадан көрсету

2.2. Географиялық деректер базасы

7.2.2.1географиялық нысандардытоптастырып Брайль жүйесі бойынша кесте түрінде көрсету

3. Физикалық география

3.1 Литосфера

7.3.1.1литосферның құрылысы мен заттық құрамын анықтау;
7.3.1.2жердің тектоникалық құрылымы мен литосфералық плиталардың орналасуын бедерлі картадан көрсетеу;
7.3.1.3жер қыртысының тектоникалық қозғалу процесін талдап түсіндіру:дрейф, коллизия, субдукция, спрединг;
7.3.1.4сақталған анализаторлардың негізінде литосфералық катаклизмдердің себеп-салдары мен таралуын түсіндіру;
7.3.1.5 жергілікті компонент негізінде литосферадағы литосфералық катаклизмның қозғалысын пайдалану және түсіндіру

2-тоқсан

3. Физикалық география

3.2 Атмосфера

7.3.2.1атмосфераның құрамын сипаттау;
7.3.2.2атмосфералық қабаттың құрылымы мен таралу заңдылықтарын түсіндіру;
7.3.2.3"ауа райы" ұғымын түсіндіру;
7.3.2.4жеке метерологиялық элементтерді : қысым, жел, бұлт, жауын-шашын, ылғалдылықты олардың сипаттамаларына сүйене отырып зерттеудің маңыздылығын түсіндіру;
7.3.2.5жеке метеорологиялық элементтерді: температура, қысым, бұлт, жауын –шашын, ылғалдылықты метеорологиялық құралдардың көмегімен өлшеп, тіркеу;
7.3.2.6Брайль жүйесі бойынша
жеке метеорологиялық элементтерді: температура,қысым, жел, бұлт, жауын –шашын, ылғалдылықтыңжергілікті компоненттер негізіндеграфикалық синоптикалықматериалдарын құрастыру;
7.3.2.7жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндеқолайсыз атмосфералық құбылыстарды талдай отырып, сақтану шараларын ұсыну

3.3 Гидросфера

7.3.3.1гидросфера және оның құрамдас бөліктерін сипаттау;
7.3.3.2су ресурстарының маңыздылығын түсіндіру;
7.3.3.3 дүниежүзілік мұхиттың құрамы менгеографиялық жағдайын сипаттау;
7.3.3.4мұхит және оның құрамдас бөліктерін жоспар бойынша сипаттау;
7.3.3.5мұхит суының қасиеттеріне әсер ететін факторларды анықтау;
7.3.3.6мұхит суының қозғалыстарын жіктеу және түсіндіру;
7.3.3.7мұхиттар мен теңіз суларына байланысты апаттарды топтастырып, сақтану шараларын ұсыну;
7.3.3.8дүниежүзілік мұхиттардың мәселелерін топтастыру, оны шешу жолдарын ұсыну

3-тоқсан

3. Физикалық география

3.4Биосфера

7.3.4.1биосфераның құрамын, құрылымын, шекаралары мен қасиеттерін анықтау;
7.3.4.2 топырақтың құрамы ментүрлерін анықтау,Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде көрсету;
7.3.4.3бедерлі картадан Қазақстандағы топырақ түрлерінің таралуын анықтау;
7.3.4.4жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде топырақ ресурстарына баға беру;
7.3.4.5топырақтың экологиялық проблемаларын жіктеу, оны шешу жолдарын ұсыну

3.5Табиғи-аумақтық кешендер

7.3.5.1географиялық қабық, материктер мен мұхиттар, зоналар және белдеулер, ландшафт табиғи-аумақтық кешендерінің қалыптасуын түсіндіру;
7.3.5.2жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде түрлі деңгейдегі табиғи кешендерді жоспар бойынша сипаттау

4. Әлеуметтік география

4.1Халық географиясы

7.4.1.1дүниежүзі халықтарының этнолингвистикалық жіктелуін түсіндіру;
7.4.1.2дүниежүзі халқының діни құрамы мен діндердің таралу аймақтарын анықтау;
7.4.1.3халықтың этникалық және діни құрамына байланысты дүние-жүзінің тарихи-мәдени/өркениеттік аймақтарының қалыптасуын түсіндіре білу;
7.4.1.4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ұлтаралық және дінаралық келісімнің қажеттілігін дәлелдеу және қалыптастыру жолдарын ұсыну

4-тоқсан

5.Экономикалық география

5.1 Табиғи ресурстар

7.5.1.1табиғи ресурстарды жіктеу;
7.5.1.2жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндетабиғи ресурстардың таралу заңдылықтарын талдау;
7.5.1.3табиғи ресурстардың шоғырлануын картада көрсету;
7.5.1.4жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндетабиғи ресурстарды игерумен байланысты проблемаларды талдау, шешу жолдарын ұсыну

5.2Әлеуметтік-
экономикалық ресурстар

7.5.2.1қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде көлік инфрақұрылым элементтерін сипаттау, маңыздылығына баға беру;
7.5.2.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде әлеуметтік инфрақұрылымының элементтерін сипаттау, маңыздылығына баға беру

5.3Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы

7.5.3.1ауыл шаруашылық, өнеркәсіп шаруашылық салаларын жіктеу және маңыздылығын түсіндіру

6. Елтану және саяси география негіздері

6.1Дүниежүзі елдері

7.6.1.1 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізіндеелдерді географиялық орнына байланысты топтастыру;
7.6.1.2 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық орнын жоспар бойынша сипаттау;
7.6.1.3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізіндеелдерді экономикалық-географиялық орнына байланысты топтастыру;
7.6.1.4 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің экономикалық-географиялық жағдайын жоспар бойынша сипаттау;
7.6.1.5қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде елдердің географиялық, экономикалық-географиялық жағдайына баға беру;
7.6.1.6қазақстандық компонентті қосымша қамту негізіндеелдердің географиялық, экономикалық-географиялық жағдайын бағалау және экономикалық-географиялық жағдайын жақсарту жолдарын ұсыну

      2) 8-сынып

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардыңбөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Географиялық зерттеу әдістері

1.1 Зерттеу және зерттеушілер

8.1.1.1география ғылымының салаларға бөлінуін Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде көрсетіп түсіндіру;
8.1.1.2 география ғылымы салаларындағы маңызды зерттеулерді анықтау және түсіндіру;
8.1.1.3көрмейтін және нашар көретін оқушыларғагеографиялық зерттеулердің
далалық, картографиялық, теориялық әдістерінің мәнін түсіндіру
8.1.1.сандық және сапалық географиялық деректерді өңдеу, талдау;
8.1.1.5географиялық нысандардың, құбылыстардың және үдерістердің модельдерін түрлі материалдардан жасау, олардың ерекшеліктері мен қасиеттерін түсіндіру;
8.1.1.6зерттеу нәтижелерін түрлі формада ұсына білу

2. Картография және географиялық деректер базасы

2.1Географиялық карталар

8.2.1.1тақырыптық карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді құру:Брайль жүйесі бойынша профиль, диаграмма, кестелер;
8.2.1.2 географиялық шартты белгілер мен карталарды сипаттайтын қосымша элементтерді қолдануға негізделген тақырыптық бедерлі карталарды оқу;
8.2.1.3географиялық номенклатура нысандарын кескін картаға
сала білу

2.2 Географиялық деректер базасы

8.2.2.1ақпараттық-коммуникативтік технологияларды қолдана отырып, географиялық деректер базасын құрастру

3. Физикалық география

3.1 Литосфера

8.3.1.1жер бедерінің қалыптасу және таралу заңдылықтарын зерттеу;
8.3.1.2жер бедерінің түрлерін жіктеу;
8.3.1.3 жер бедері түрлерін жоспар бойынша сипаттау;
8.3.1.4 материктер мен мұхиттарда орналасқан ұқсас орографиялық бірліктерді салыстыру;
8.3.1.5 тау жыныстары мен минералдарды түрлі белгілері бойынша жіктеу;
8.3.1.6 тау жыныстары мен минералдардың қалыптасу заңдылықтарына байланысты пай-далы қазбалардың таралуына талдау жасау;
8.3.1.7 сипап сезу арқылытау жыныстары мен минералдардың қасиеттерін анықтау;
8.3.1.8 тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін түсіндіру;
8.3.1.9 геологиялық жылсанау мен
геохронологиялық кестені талдау негізінде, жер қыртысының және тіршіліктің дамуындағы ірі кезеңдер мен геологиялық оқиғаларды атап көрсету;
8.3.1.10 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жер бедерінің адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсерін анықтау және
баға беру

2-тоқсан

3. Физикалық география

3.2 Атмосфера

8.3.2.1климат қалыптастырушы факторларды талдау;
8.3.2.2 талдау негізінде атмосфераның ғаламдықайналымын түсіндіру;
8.3.2.3 климаттық белдеулерді талдау;
8.3.2.4әр материкте орналасқан ұқсас климаттық белдеулерді салыстыру;
8.3.2.5жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде климаттың адамзат тіршілігі мен шаруашылығына тигізетін әсеріне баға беру;
8.3.2.6адамзат әрекетінің атмосфера мен климатқа тигізетін кері әсерін топтастыра білу және оны шешу жолдарын ұсыну

3.3 Гидросфера

8.3.3.1құрлық суларының қалыптасу жолдарын анықтау;
8.3.3.2 құрлық суларыныңнегізгі түрлерінің шаруашылық маңызын түсіндіруі;
8.3.3.3өзен аңғарының құрылысын түсіндіру;
8.3.3.4қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде өзендердің гидрологиялық режимін түсіндіру;
8.3.3.5көлдер мен мұздықтарды жоспар бойынша сипаттау;
8.3.3.6 жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде құрлық суларының экологиялық мәселелерін жіктеу, шешу жолдарын ұсыну;
8.3.3.7жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндесу апаттарының алдын алу шараларын ұсыну

3-тоқсан

3. Физикалық география

3.4Биосфера

8.3.4.1табиғат зоналары мен биіктік белдеулерінің қалыптасуын түсіндіру;
8.3.4.2жоспар бойынша табиғат зоналарын сипаттау;
8.3.4.3әр материкте орналасқан ұқсас табиғат зоналары мен биіктік белдеулерін салыстыру;
8.3.4.4мұхиттағы тіршілік дүниесінің таралуын анықтау;
8.3.4.5өсімдік әлемі мен жануарлар дүниесін қорғау қажеттілігін дәлелдеу, оны қорғау жолдарын ұсыну

3.5Табиғи-аумақтық кешендер

8.3.5.1географиялық қабықтың құрамы мен құрылысын Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде көрсету және түсіндіру;
8.3.5.2географиялық қабықтың заңдылығының маңыздылығын түсіндіру

4. Әлеуметтік география

4.1 Халық географиясы

8.4.1.1халық санын анықтау әдістерін түсіндіру;
8.4.1.2дүниежүзі елдерін халықтың ұдайы өсу түрі бойынша жіктеу;
8.4.1.3елдердің демографиялық жағдайын талдау негізінде басты демографиялық көрсеткіштерін есептеу:халық саны, туу және өлім коэффициенттері, табиғи және механикалық өсім, жалпы өсім, жас-жыныстық көрсеткіштер, ұлттық және діни құрам;
8.4.1.4елдердің демографиялық көрсеткіштерін Брайль жүйесі бойынша графикалық түрде ұсыну және түсіндіру;
8.4.1.5дүниежүзі елдерін демографиялық проблемалары бойынша жіктеу;
8.4.1.6"демографиялық саясат" ұғымын түсіндіре отырып дүниежүзінің жекелеген елдеріне қатысты демографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсыну

4-тоқсан

5.Экономикалық география

5.1Табиғи ресурстар

8.5.1.1табиғи ресурстарды экономикалық және экологиялық тұрғыдан бағалау;
8.5.1.2дүниежүзінің жекелеген аймақтарының табиғи ресурстық әлеуетін бағалау;
8.5.1.3жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде жекелеген табиғи ресурстарды өңдеу технологиясын сипаттай отырып, орталықтары мен дайын өнім түрлерін бедерлі картаданатау және көрсету

5.2Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

8.5.2.1қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде экономикалық инфрақұрылымның элементтерін сипаттау, маңыздылығына баға беру

5.3Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы

8.5.3.1шаруашылық түрлерін жіктеу: өндіруші және өңдеуші, қызмет көрсету саласы;
8.5.3.2қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауылшаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын ұйымдастыру түрлерін сипаттау;
8.5.3.3 қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде ауыл шаруашылық және өнеркәсіп өндірісін, қызмет саласын орналастыру факторларын талдау;
8.5.3.4дүниежүзілік шаруашылық салаларын жоспар бойынша сипаттау

6. Елтану және саяси география негіздері

6.1Дүниежүзі елдері

8.6.1.1саяси картаның басты нысандарын сипаттау;
8.6.1.2дүниежүзі елдерін басқару нысаны мен мемлекеттік құрылымы бойынша жіктеу;
8.6.1.3саяси картадағы сандық және сапалық өзгерістерді талдау;
8.6.1.4елдердің саяси-географиялық жағдайына баға беру;
8.6.1.5 саяси интеграцияның қажеттілігі мен мақсаттарын түсіндіру;
8.6.1.6Қазақстанның саяси интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын талдау

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардыңбөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

 
Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Географиялық зерттеу әдістері

1.1Зерттеу және зерттеушілер

9.1.1.1география ғылымының дамуына үлес қосқан қазақстан-дықтардың зерттеулерінің маңыздылығын түсіну;
9.1.1.2география ғылымының қазіргі заманғы өзекті зерттеу проблемаларын анықтау;
9.1.1.3географиялық нысандар мен құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін анықтау;
9.1.1.4қазақ халқының халықтық географиялық терминдерінің мағынасын түсіндіру

2.Картография және географиялық деректер базасы

2.1Географиялық карталар

9.2.1.1маңызды географиялық нысандарды, үдерістер мен құбылыстарды бедерлі карталардан түсіндіріп көрсету ;
9.2.1.2бедерлі картадан географиялық номенклатуралық нысандардыкөрсету;
9.2.1.3 бедерлі картадан физико-географиялық нысандарды анықтау;
9.2.1.4 географиялық номенклатуралық нысандардың ендігі мен бойлығын анықтау

2.2Географиялық деректер базасы

9.2.2.1жерді қашықтықтан зерделеудің әдістерін сипаттау, маңыздылығы мен ерекшеліктерін түсіндіру;
9.2.2.2шаруашылық пен ғылым салаларында геоақпараттық технологиялардықолданудың маңыздылығын сипаттау

3. Физикалық география

3.1Литосфера

9.3.1.1жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде Қазақстанның жер бедерінің геологиялық тарихын және тектоникалық құрылымын анықтау;
9.3.1.2басты орографиялық нысандарды бедерлі картадан анықтау жәнесипаттау;
9.3.1.3қазақ оронимдерін жіктеп, мағынасын түсіндіруі және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.3.1.4 Қазақстанның минералды ресурстарының таралу заңдылық-тарын анықтау;
9.3.1.5Қазақстанның минералды ресурстарын өндіру және өңдеудің басты орталықтарынбедерлі картадан көрсету;
9.3.1.6Қазақстанның минералды ресурстарына баға беру;
9.3.1.7минералды ресурстарды игеруге байланысты проблемаларды топтастыру

2-тоқсан

3. Физикалық география

3.2Атмосфера

9.3.2.1Қазақстан климатын қалыптастырушы факторларды анықтау;
9.3.2.2Қазақстанның климаттық жағдайын талдау;
9.3.2.3Қазақстанның климаттық ресурстарын бағалау;
9.3.2.4бедерлі картадан атмосфералық қолайсыз және қауіпті құбылыстардың қалыптасуымен таралу аумақтарын көрсету;
9.3.2.5жергілікті компонентті қосымша қамту негізінде қазақ халқының атмосфералық және климаттық құбылыстарды номинациялау ерекшеліктерін анықтау

3.3Гидросфера

9.3.3.1Қазақстанныңішкі сулары: өзендер мен көлдер, мұздықтар мен мәңгі тоң, жерасты суларының көрсеткішін жіктеу және сипаттау;
9.3.3.2қазақ гидронимдерін жіктеу, мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсынуы;
9.3.3.3Қазақстанның су ресурстарына экономикалық баға беру;
9.3.3.4жергілікті компонентті қосымша қамту негізіндесу ресурстарының экологиялық мәселелерін талдау жәнешешу жолдарын ұсыну;
9.3.3.5Қазақстандағы су ресурстарының геосаяси проблемаларын жіктеу

3-тоқсан

3. Физикалық
география

3.4Биосфера

9.3.4.1Қазақстанның табиғи зоналары мен биіктік белдеулеріне салыстырмалы талдау жасау;
9.3.4.2қорықтар, қорықшалар, ұлттық саябақтар мен ерекше қорғалатын аумақтардың құрылу мақсатын түсіндіру;
9.3.4.3Қазақстанның табиғи мұрасына баға беру;
9.3.4.4қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеу,оның мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.3.4.5 ноосфераның қалыптасу шарттарын зерттеу

3.5Табиғи-аумақтық кешендер

9.3.5.1Қазақстанның ірі табиғи кешендерін жоспар бойынша сипаттау;
9.3.5.2қазақтың табиғи хоронимдерін жіктеу,оның мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.3.5.3жергілікті компонент негізінде
антропогендік факторлардың табиғат кешендеріне әсерін зерттеу

4. Әлеуметтік география

4.1Халық географиясы

9.4.1.1 Қазақстан халқының ұлттық және діниқұрамын анықтау;
9.4.1.2дүниежүзі халқы миграцияларының басты бағыттарын, себеп-салдарын түсіндіру;
9.4.1.3Қазақстандағы көші-қон үдерістерінің процестерін талдау негізінде басты бағыттарын анықтау;
9.4.1.4көші-қон саясатының өзіндік үлгісін ұсыну;
9.4.1.5Қазақстанның демографиялық ахуалын талдау негізінде демографиялық саясаттың өзіндік моделін ұсыну;
9.4.1.6 Қазақстандағы елді мекендерді жіктеу;
9.4.1.7 елді мекендердің түрлері мен функционалды аймақтарын сипаттау;
9.4.1.8 Қазақстандағы ойконимдерді жіктеу, мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.4.1.9 Қазақстандағы елді мекендердің проблемаларын анықтау;
9.4.1.10 Қазақстандағыурбандалу үрідісінің себеп-салдарын анықтау;
9.4.1.11 Қазақстандағы урбандалу үдерісіне баға беру

4-тоқсан

5.Экономикалық география

5.1Табиғи ресурстар

9.5.1.1Қазақстанның табиғи- ресурстық әлеуетін бағалау;
9.5.1.2әрүрлі табиғи өнім түрлерін өңдеу технологиясы мен сипаттамаларынегізінде Қазақстандағы дайын өнім түрлері мен орталықтарын бедерлі картадан атау;
9.5.1.3табиғатты пайдалану үлгілері мен түрлерін топтастыру;
9.5.1.4тұрақты дамудың белгілері мен бағыттарын сипаттау;
9.5.1.5Қазақстанда табиғатты пайдалану мәселелерінанықтау;
9.5.1.6жергілікті компонент негізінде табиғатты пайдалануға байланысты зерттеу жүргізу

5.2Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

9.5.2.1ғылыми-техникалық революция үдерісін, даму бағыттарын талдау;
9.5.2.2адами капиталды дамыту индексінің көрсеткіштерін анықтау;
9.5.2.3 Қазақстанда адам капиталын арттыру жөнінде ұсыныстар әзірлеу;
9.5.2.4 Қазақстанның индустриялық-инновациялық даму бағыттарына болжам жасау

5.3Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы

9.5.3.1Қазақстанның шаруашылық салаларын жоспар бойынша сипаттау;
9.5.3.2Қазақстан аймақтарыныңмамандандырылуын білу

5.4Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері

9.5.4.1 дүниежүзілік шаруашылық субъектілерін сипаттау;
9.5.4.2 халықаралық географиялық еңбек бөлінісінің мәнін анықтау;
9.5.4.3 халықаралық экономикалық қатынас түрлерінсипаттау;
9.5.4.4 дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштерін сипаттау:
жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, оның ішінде жан басына шаққанда;
9.5.4.5 дүниежүзілік шаруашылық модельдері мен аумақтық құрылымын талдау;
9.5.4.6 дүниежүзілік шаруашылықтың дамуының негізгі үрдістерін анықтау;
9.5.4.7Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын анықтау;
9.5.4.8Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграциядағы мүдделері мен мақсаттарын, орнын анықтау

6. Елтану және саяси география негіздері

6.1 Дүниежүзі елдері

9.6.1.1қазақстандық компонентті қосымша қамту негізіндеелдерді экономикалық даму деңгейі бойынша топтастыру;
9.6.1.2қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде халықаралық ұйымдарды деңгейі менмақсаты бойынша топтастыру;
9.6.1.3 Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық, саяси-географиялық жағдайына кешенді баға беру;
9.6.1.4 Қазақстандағы саяси-әкімшілік хоронимдерді жіктеу, мағынасын түсіндіру және транслитерациясын үш тілде ұсыну;
9.6.1.5түрлі мақсатты аудиториялар үшін Қазақстан Республикасы туралы кешенді географиялық ақпараттардайындау

      4) 10-сынып

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардыңбөлімі

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

 
Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Географиялық зерттеу әдістері

1.1Зерттеу және зерттеушілер

10.1.1.1 бедерлі карта бойынша қазақстандық саяхатшылардың жүру кестесын (маршрут) жасау;
10.1.1.2 Қазақстандағы география ғылымының дамуын болжау;
10.1.1.3картадан географиялық нысандар мен құбылыстардың номинацияларын көрсету

2.Картография және географиялық деректер базасы

2.1Географиялық карталар

102.1.1географиялық нысандардың орналасу аймақтарын анықтау;
10. 2.1.2географялық номенклатуралық нысандарды бедерлі картадан көрсету;
10. 2.1.3кескін картаға физико- географиялық нысандарды салу;
10. 2.1. 4 физико-географиялықнысандарды берілген координаталар бойынша анықтау

2.2Географиялық деректер базасы

10. 2. 2.1 қашықтықтан зерделеу негізінде алынған ақпараттарды сарапта ;
10. 2. 2.2 ғылымдағы геоақпараттық технологияның дамуын болжау

3. Физикалық
география

3.1Литосфера

10.3.1.1 тау жыныстарының жасын анықтау және талдау;
10.3.1.2 орографиялық нысандардың координаталарын анықтау;
10.3.1.3 Қазақстанның минералды ресурстарын жіктеу;
10.3.1. 4 Қазақстанның ресурстық қол жетімділігін анықтау;
10.3.1.5 минералды ресурстарды өндіруге байланысты экологиялық мәселелерді шешу жолдарын ұсыну

2-тоқсан

3. Физикалық
география

3.2Атмосфера

10. 3.2.1 Қазақстанның климат қалыптастырушы факторларын талдау;
10.3.2.2 орташа климаттық көрсеткіштерді есептеу;
10.3.2.3 қолайсыз және қауіпті атмосфералық жағдайлардан қорғану шараларын ұсыну.

3.3Гидросфера

10.3.3.1Қазақстанның ішкі сулары: өзендер мен көлдер, мұздықтар мен мәңгі тоң, жерасты суларының көрсеткішін талдау;
10.3.3.2 рельефті картадан гидросфераның негізгі нысандарын анықтау;
10.3.3.3Қазақстандағы су ресурстарының жағдайын болжау;
10.3.3.4Қазақстандағысу ресурстарының геосаяси мәселелерін шешу жолдарын ұсыну:трансшекаралық өзендер, Каспий теңізінің мәртебесі

3-тоқсан

3. Физикалық
география

3.4Биосфера

10.3.4.1 Қазақстанның биіктік белдеулеріне салыстырмалы талдау жасау;
10.3.4.2 жоспар бойынша ерекше қорғалатын аумақтарға сипаттама беру;
10.3.4.3 Қазақстанның табиғи мұраларын сақтаудың жолдарын ұсыну;
10.3.4.4Қазақстанның ноосфераның дамуына қосқан үлесін бағалау;

4. Әлеуметтік география

4.1Халық географиясы

10.4.1.1 Қазақстан халқының қоныс аудару себептерін түсіндіру;
10.4.1.2 әлем тұрғындарының көші – қонуына талдау жасау;
10.4.1.3 Қазақстандағыкөші – қон үрдісінің себебін анықтау;
10.4.1.4қазақстандық көрсеткіштерді басқа елдердің көрсеткіштерімен салыстыру негізінде еңбек ресурстарының сандық, сапалық құрамына баға беру;
10.4.1.5Қазақстандағы елді мекендердің координаталарын анықтау;
10.4.1.6Қазақстандағы елді мекендердің мәселелерін шешу жолдарын ұсыну;
10.4.17Қазақстандағы урбандалу үдерісіне байланысты мәселелердің шешу жолдарын ұсыну

4-тоқсан

5.Экономикалық география

5.1Табиғи ресурстар

10.5.1.1 Қазақстанның табиғи байлықтарының әлеуетін болжау;
10.5.1.2 әрүрлі табиғи өнім түрлерін өңдеу технологиясы мен сипаттамаларынегізінде Қазақстандағы дайын өнім түрлері мен орталықтарын бедерлі картадан көрсету;
10.5.1.3 Қазақстандағы табиғатты пайдалануды шешужолдарын ұсыну

5.2Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

10.5.2.1география ғылымыныңдамуын болжау;
10.5.2.2қазақстандық компонентті қосымша қамту негізінде адам әлеуетінің даму индексі көрсеткіштерін салыстыру;
10.5.2.3Қазақстандағы адами капиталдың сапасын әлем елдерімен салыстыру;
10.5.2.4Қазақстанның инновациялық инфрақұрылымын дамыту жолдарын болжау.

5.3Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық жәнеаумақтық құрылымы

10.5.3.1Қазақста ншаруашылығының салаларын жоспар бойынша салыстыру;
10.5.3.2 Қазақстан аймақтарының мамандандырылуын түсіндіру

5.4Дүниежүзілік шаруашылықтың даму үрдістері мен көрсеткіштері

10.5.4.1дүниежүзілік шаруашылық субьектілерінің таралу себептерін түсіндіру;
10.5.4.2 халықаралық экономикалық қатынастарды талдау;
10.5.4.3 дүниежүзілік шаруашылықтың даму көрсеткіштерін салыстыру:
жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, оның ішінде жан басына шаққанда;
10.5.4.4 дүниежүзілік шаруашылықтыңдаму тенденциясын талдау;
10.5.4.5 Қазақстанның дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын болжау

6. Елтану және саяси география негіздері

6.1Дүниежүзі елдері

10.6.1.1мемлекеттерді экономикалық даму деңгейі бойынша сипаттау;
10.6.1.2 халықаралық ұйымдарға сипаттама беру;
10.6.1.3Қазақстан Республикасының әлеуметтік, экономикалық және саяси-географиялық жағдайына талдау жасау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
660-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы типтік оқу бағдарламасы (бұдан әрі-Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабының 14) тармағына сәйкес әзірленді.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты оқушыларға органикалық дүниенің көптүрлілігі, ондағы болып жатқан құбылыстар мен үдерістердің заңдылықтары, сонымен қатар адам оның ажырамас бөлігі екендігі туралы білім мен түсінік жүйелерін қалыптастыру.

      3. Бағдарламаныңміндеттері:

      1) жер бетіндегі барлық тірі ағзалардың құндылығын түсіну үшін өмірдің құрылымды-функционалды және генетикалық негіздері туралы, тірі табиғаттың негізгі патшылықтары ағзаларының көбеюі мен дамуы, экожүйе, биоалуантүрлілік, эволюция туралы білім жүйесін асыру;

      2) экологиялық этиканың нормалары мен ережелері және тірі табиғатқа жауапкершілікпен қарау туралы білімді қалыптастыру;

      3) білім алушылардың тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру; биологиялық білімдерін тәжірибеде қолдана білу, медицина, ауыл шаруашылығы, биотехнология, табиғатты тиімді пайдалану және қоршаған ортаны қорғау салаларындағы тәжірибелерге атсалысу.

      4) коммуникативтік дағдыларын дамыту; өзара бақылауды жүзеге асыру және серіктестікте қажет көмек көрсете білу;

      5) биологияны оқу барысында ақпараттық-коммуникативтік технологияларды пайдалану дағдыларын дамыту;

      4. Түзету-дамыту міндеттері:

      1) күнделікті өмірде (социумдағы) биологиялық біліктіліктерін пайдалану дағыдыларын қалыптастыру және дамыту;

      2) "Биология" пәнін оқу барысында түсініктерді нақтылау және түзету;

      3) заттардың, үлгілердің, контурлық бейнелер мен кестелердің бедерлі бейнелерін тексеру және қабылдаудың сипап-сезу дағдысын дамыту арқылы биологияны зерделеу процесінде танымдық қызметті жандандыру және түзету;

      4) Брайль аспаптарымен жұмыс істеу кезінде сенсорлық функцияларды (түсті ажырату, көзбен мөлшерлеу) және ұсақ моториканы дамыту;

      5) қалдық көру қабілетінқорғау және дамыту, офтальмологиялық-гигиеналық нормаларды қамтамасыз ету;

      6) байланыстырып сөйлеуді дамыту, материалды ғылыми тілде жеткізе білу.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудың педагогикалық тәсілдері

      5. Көру қабілеті бұзылған білім алушылардың білім алуын ұйымдастыру көру функцияларының бұзылуынан туындаған қалдық көру қабілетін қорғауға және дамуындағы кемшіліктерді түзетуге бағытталған.

      6. Көру қабілеті бұзылған балаларды оқыту білім алуда ерекше қажеттіліктері бар оқушылардың ерекшеліктерін ескеретін педагогикалық тәсілдер негізінде жүзеге асырылады.

      7. Іс-әрекеттік тәсіл жеке тұлғаның дамуына және оның белгілі бір биологиялық материалды зерттеу кезінде әртүрлі іс-әрекеттерді қолдана отырып (зерттеу, жобалау, ойын, мәселелік-іздеу), сыни ойлау қабілетіне ықпал етеді.

      8. Биология сабақтарында жеке тұлғаға бағытталған тәсілді жүзеге асыру білім алушыларда алған біліктері мен дағдыларының негізінде білім жүйесін қалыптастырады және технологияларды қолдану арқылы шығармашылық қабілеттерін дамытуға ықпал етеді: жобалық, модульдік оқыту және зертханалық жұмыстарды орындау кезінде проблемалық жағдайлар жасау.

      9. Саралап оқыту тәсілі көру қабілеті бұзылған білім алушылардың зерттеу жұмыстарында өсімдіктер мен жануарлар түрлерін жіктеуі, модельдер жасау және эксперимент қою жұмыстарымен айналысу барысындаоқу материалын игерудің көлемі мен күрделілігін таңдауға мүмкіндіктері болатындай жеке қабілеттері, қызығушылықтары мен қажеттіліктері және көру өткірлігін ескере отырып топтарға бөлуді білдіреді.

      10. Коммуникативтік тәсіл интерактивті оқыту арқылы білім алушылардың коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыруға ықпал етеді, бұл барлық білім алушыларды таным процесіне тартуға ықпал етеді және пікірталаста өз көзқарасын дұрыс және дәлелді қорғауға, дәстүрлі емес сабақ түрлерін өткізу кезінде қарсы дәлелдерді ұсына білуге мүмкіндік береді.

      11. Биология сабақтарында ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) пайдалану мұғалім мен оқушының қызметін қарқындатуға; пәнді оқыту сапасын арттыруға; көрнекілік қағидатын іске асыра отырып, биологиялық объектілердің маңызды жақтарын көрсетуге; зерттелетін нысандар мен табиғат құбылыстарының неғұрлым маңызды сипаттамаларын (оқу мақсаттары мен міндеттері тұрғысынан) алдыңғы қатарға шығаруға мүмкіндік береді.

      12. "Биология" пәнін оқыту кезінде келесі оқу және түзету пәндерімен байланыс жүзеге асырылады: "Химия", "Физика", "Алгебра", "География", "Қалдық көру қабілетін қорғау және дамыту", "Кеңістіктік бағдарлау", "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау".

      13. Пәндік көріністерді кеңейтуде көрнекі құралдарға, дидактикалық материалдарға және оқушылардың нысандарды зерттеу, жалпылау, логикалық қорытынды жасау қабілетіне байланысты сараланған түрде қолданылатын арнайы техникалық құралдарға маңызды рөл беріледі:

      1) бедерлі-нүктелі шрифтпен орындалған мәтіндік дидактикалық құралдар; жазықтықта бедерлеп орындалған, бірақ түстік безендірілуі бар, сипап-сезуге және көзбен қабылдауға есептелген иллюстрациялық-графикалық құралдар (жарық сезетін көзі көрмейтін және қалдық көру қабілеті сақталған балалар үшін); көзі көрмейтін балалардың жеке білім беру қажеттіліктеріне жауап беретін жеке дидактикалық материалдар мен көрнекі құралдар;

      2) табиғи объектілер, үлгілер, макеттер, муляждар, бедерлі сюжеттік суреттер, суреттер, кестелер, сызбалар;

      3) нашар көретіндерге арналған стационарлық және портативті ұлғайтқыш құрылғылар;

      4) компьютерлік тифлокешен: брайль дисплейі, брайль принтері, интерактивті тақта;

      5) Брайль бойынша механикалық баспа машиналары;

      6) аудио құралдар, бейне құралдар.

3-тарау. "Биология" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      14. "Биология" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7 сыныпта– аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағатты;

      2) 8 сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағатты;

      3) 9 сыныпта – аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағатты;

      4) 10 сыныпта − аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағатты құрайды.

      15. Бағдарламаның мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) "Тірі ағзалардың алуан түрлілігі, құрылымы және функциялары" бөлімі;

      2) "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, эволюциялық даму" бөлімі;

      3) "Тірі ағзалар және қоршаған орта" бөлімі;

      4) "Қолданбалы интеграцияланған ғылымдар" бөлімі.

      16. "Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері"бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) тірі ағзалардың көптүрлілігі;

      2) қоректену:

      3) заттардың тасымалдануы;

      4) тыныс алу;

      5) бөліп шығару;

      6) қозғалыс;

      7) координация және реттелу.

      17. "Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, эволюциялық даму" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) көбею;

      2) жасушалық айналым;

      3) өсу және даму;

      4) тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары;

      5) эволюциялық даму мен селекция негіздері.

      18. "Ағза мен қоршаған орта" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) биосфера, экожүйе, популяция;

      2) адам қызметінің қоршаған ортаға әсері.

      19. "Қолданбалы кіріктірілген ғылымдар"бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) молекулалық биология мен биохимия;

      2) жасушалық биология;

      3) микробиология және биотехнология;

      4) биофизика.

      20. 7-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Экожүйелер". Ортаның экологиялық факторлары: абиотикалық (температура, жарық, рН, ылғалдылық) биотикалық (микроағзалар, жануарлар, өсімдіктер). Зертханалық жұмыс: "Жергілікті жердің экожүйелерін зерттеу (мектеп ауласы мысалында)". Қоректік тізбектер және қоректік торлар. Модельдеу "Қоректік тізбек пен торды құру". Экологиялық сукцессиялар: бірінші және екінші реттік сукцессиялар. Экожүйелердің алмасуы. Адам экожүйенің бір бөлігі ретінде. Антропогендік фактор. Адам әрекеттерінің экожүйеге жағымсыз әсері. Қазақстанда ерекше қорғалатын аймақтар. Жергілікті жердің ерекше қорғалатын аймақтары. Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы. Жергілікті өңірдің ҚР Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктері;

      2) "Тірі ағзаларды жүйелеу". Тірі ағзалардың бес патшалығына жалпы сипаттама: прокариоттар, протисталар, саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар. Өсімдіктер мен жануарлардың негізгі жүйелік топтары: Патшалықтар. Типтер. Бөлімдер. Кластар. Өсімдіктер мен жануарларды жүйелеудің маңызы. Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың сыртқы құрылысындағы ерекшеліктер. Дихотомиялық әдіс. Дихотомиялық кілттерді қолдану;

      3) "Жасушалық биология". Жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі түсініктері. Өсімдіктер және жануарлар жасушаларын салыстыру. Жарық микроскобынан көрінетін жасуша құрылымдары: пластидтер, вакуоль, ядро, цитоплазма, жасушалық мембрана, жасушалық қабырға;

      4) "Су және органикалық заттар". Судың қасиеттері: беттік керілу, судың қозғалысы, еріткіштігі, қайнау және балқу температурасы, жылу сыйымдылығы. Судың биологиялық маңызы және оның еріткіш ретіндегі, температураны сақтау мен реттеудегі рөлі. Зертханалық жұмыс "Судың тірі ағзалар үшін маңызы мен қасиеттерін зерттеу". Микро- (мырыш, темір, селен, фтор) және макроэлементтердің (магний, кальций, калий, фосфор) тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Азық-түліктердегі органикалық заттар: нәруыздар, майлар, көмірсулар. Зертханалық жұмыс: "Азық-түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар болуын зерттеу". Өсімдіктерде макроэлементтердің тапшылығы (азот, калий, фосфор,). Тыңайтқыштар: органикалық және минералдық (азотты, калийлі және фосфорлы);

      5) "Заттардың тасымалдануы". Заттар тасымалдануының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Заттардың тасымалдануына қатысатын тірі ағзалардың мүшелері мен мүшелер жүйесі. Сабақ және тамыр. Сабақтың ішкі құрылысы: қабық, камбий, сүрек, өзек. Тамыр аймақтары: бөліну, өсу, сору және өткізу аймақтары. Тамырдың ішкі құрылысы: флоэма, ксилема, камбий. Зертханалық жұмыс: "Сабақтың ішкі құрылысын зерттеу". Зертханалық жұмыс: "Тамыр аймақтарын зерттеу". Ксилема, флоэма және олардың құрылымдық элементтері. Жануарлардағы қанайналым мүшелері: буылтық құрттар, ұлулар, буынаяқтылар және омыртқалылар;

      6) "Тірі ағзалардың қоректенуі". Жапырақтың құрылысы мен қызметі. Жапырақтың ішкі құрылысы. Лептесік. Жапырақ фотосинтездеуші арнайы мүше ретінде. Судың булануы мен газдардың алмасуы. Фотосинтезге қажетті жағдайлар. Зертханалық жұмыс: "Фотосинтез үдерісіне қажетті жағдайларды зерттеу";

      7) "Тыныс алу". Өсімдіктер мен жануарлар үшін тыныс алудың маңызы. Тыныс алу энергия көзі ретінде. Тыныс алу типтері: анаэробты және аэробты. Анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру: оттегінің қатысуымен/қатысынсыз, статикалық/динамикалық жұмыс, жылықанды/суыққанды жануарлар. Өсімдіктердің тыныс алуы. Тұқымның немесе өскіндердің тыныс алуы. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердің тыныс алуын зерттеу". Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелері (бунақденелілердің демтүтіктері, балықтарының желбезектері, құстардың және сүтқоректілердің өкпесі). Модельдеу: "Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тыныс алу жүйесі мүшелерін салыстыру". Тыныс алу мүшелері. Адамның тыныс алу жолдарының құрылысы мен газ алмасу мүшелері. Тыныс алу мүшелерінің аурулары. Тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдары (өкпе обыры, астма, бронхит, туберкулез, тұмау);

      8) "Бөліп шығару". Бөліп шығарудың тірі ағзалар үшін маңызы. Жануарлардағы бөліп шығару өнімдері. Зат алмасудың соңғы өнімдері. Өсімдіктердегі бөліп шығару өнімдері: тыныс алу мен фотосинтездің бастапқы және соңғы өнімдері. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердің тыныс алу ерекшеліктерін өскіндер мысалында зерттеу". Жануарлардың бөліп шығару жүйелері. Жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру;

      9) "Қозғалыс". Өсімдіктердің қозғалысы. Қозғалыстың өсімдіктер тіршілігіндегі маңызы. Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері (тропизмдер, таксистер, өсу қозғалыстары). Өсімдіктердің өсуі мен дамуына жарықтың әсері. Жарықтың түсу деңгейіне қарай өсімдіктердің бейімделуі. Фотопериодизм күннің жарық түсу ұзақтығына ағзалардың бейімделуі. Жануарлардың қозғалыс мүшелері. Тірі ағзалардағы қозғалыстың рөлі. Жануарлардың қозғалу тәсілдеріне мысалдар. Жануарлардың мекен ортасы мен қозғалыс тәсілдері арасындағы байланыс;

      10) "Координация және реттелу". Жүйке жүйесінің типтерін салыстыру: диффузиялы, сатылы, түйнекті, түтіктәрізді. Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі. Нейронның құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері. Жүйке жүйесінің орталық және шеткі бөлімдері. Жұлын. Ми. Ми бөлімдерінің құрылысы мен қызметтері: сопақша ми, артқы (ми көпірі, мишық), орталық және аралық ми. Үлкен ми сыңарлары. Рефлекстік доға: рецептор, сезгіш, аралық, қозғалыс нейрондары, жұмыс мүшесі. Зертханалық жұмыс: "Тізе рефлексі". Мінез-құлықтың рефлекторлық табиғаты: шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі. Ішкі мүшелер жұмысының жүйкелік реттелуі. Адам ағзасы үшін ұйқының маңызы. Биологиялық ритмдер. Ұйқының кезеңдері: баяу және жылдам ұйқы. Жұмысқа қабілеттілік. Күн тәртібі. Оқу еңбегі мен дене еңбегінің гигиенасы. Күйзеліс. Күйзеліс жағдайларымен күрес және олардың алдын алу әдістері. Жүйке жүйесінің қызметіне алкаголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсері.

      11) "Тұқым қуалаушылық және өзгергіштік". Адамда белгілердің тұқым қуалауында гендердің рөлі. Алынған және тұқым қуалайтын белгілер. Хромосомаларды ұйымдастыру. Генетикалық материалды сақтаушы және тасымалдаушы ретінде ДНҚ туралы түсінік. Модельдеу "Адам ағзасының тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерін зерттеу". Организмдердің әртүрлі түрлеріндегі хромосомалардың саны. Соматикалық және жыныстық жасушалар. Гаплоидті, диплоидті хромосомалардың жинағы.

      21. 8-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Тұқым қуалаушылық және өзгергіштік". Адамда белгілердің тұқым қуалауында гендердің рөлі. Алынған және тұқым қуалайтын белгілер. Хромосомаларды ұйымдастыру. Генетикалық материалды сақтаушы және тасымалдаушы ретінде ДНҚ туралы түсінік. Модельдеу "Адам ағзасының тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерін зерттеу". Организмдердің әртүрлі түрлеріндегі хромосомалардың саны. Соматикалық және жыныстық жасушалар. Гаплоидті, диплоидті хромосомалардың жинағы;

      2) "Көбею". Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюі. Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюінің биологиялық маңызы. Өсімдіктердің вегетативті жолмен көбеюі, оның түрлері және табиғаттағы биологиялық маңызы. Өсімдік өсіруде вегетативті жолмен көбею тәсілдерін қолдану. Қалемшелеу, сұлатпа өркен, телу (қалемшелермен, көзшелермен), ұлпаларымен көбею. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердегі вегетативті көбею тәсілдері". Гүл құрылысы. Тозаңдану түрлері. Гүлдеу және тозаңдану. Тозаңдану түрлері (өздігінен, айқас, жасанды). Өсімдіктердегі ұрықтану туралы түсінік және зиготаның түзілуі. Қосарлы ұрықтану. Қосарлы ұрықтанудың биологиялық маңызы;

      3) "Өсу және даму". Ағзалардың жеке дамуы түсінігі. Өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдері. Бөліну, өсу, көбею, қартаю. Өсімдіктердің өсуі. Сабақтың ұзарып және жуандап өсуі. Камбийдің рөлі. Жылдық сақиналар. Зертханалық жұмыс: "Жылдық сақинаны санау". Жануарлардағы тура және түрленіп даму онтогенез типтері. Бунақденелілердің шала және толық түрленіп дамуына мысалдар. Жануарлардағы онтогенез типтерін салыстыру;

      4) "Микробиология және биотехнология". Бактериялардың формаларының әртүрлілігі. Бактериялардың таралуы. Зертханалық жұмыс: "Пішен таяқшасының сыртқы пішінін қарастыру". Бұршақ тұқымдастардың тамырындағы түйнек бактериялары. Бактерияларды пайдалану. Табиғаттағы және адам өміріндегі бактериялардың маңызы. Зертханалық жұмыс: "Өндірісте йогурт және ірімшік жасауды зерттеу". Патогендермен күрес тәсілдері. Бактериялардың антибиотиктерге тұрақтылығы. Зертханалық жұмыс: "Антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерін қолдануды зерттеу". Вирустар. Жасушасыз құрылым иелері вирустардың құрылыс ерекшеліктері;

      5) "Жасушалық биология". Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, Гольджи аппараты, вакуоль. Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшық ет, жүйке. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу". Зертханалық жұмыс: "Жануарлар ұлпаларын жіктеу";

      6) "Молекулярлық биология". Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық. Көмірсулар – энергия көзі. Глюкоза, сахароза, гликоген, крахмал, жасұнық пен хитиннің маңызы және қызметтері. Липидтердің қасиеттері мен қызметі. Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз. Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері;

      7) "Тірі ағзалардың көп түрлілігі". Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау: балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашық тұқымдылар және жабық тұқымдылар". Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар. Зертханалық жұмыс: "Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу". Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама. Демонстрация "Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау";

      8) "Қоректену". Жауын құртының, сиырдың және адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы. Модельдеу "Адамның, сиырдың және жауынқұртының" асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру. Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы. Адамның ас қорыту жолдарының құрылысы. Ас қорыту бездері. Ас қорыту мүшелерінің қызметі. Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу. Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. Ақшам соқыр (А авитаминозда), бери-бери ауруы (В1 авитаминозда), қырқұлақ (С авитаминозда), мешел аурулары (Д авитаминозда). Зертханалық жұмыс: "Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау;

      9) "Заттардың тасымалдануы". Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз. Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы. Қанның құрамы мен қызметі. Қан түйіршіктері: эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер. Плазма. Қанның қызметі: транспорттық, гомеостаздық, қорғаныштық;

      10) "Әртүрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу" зертханалық жұмысы. Қан жасушаларын формасына, мөлшеріне, санына және ядросының болуына қарай салыстыру. Иммунитет. Гуморальдық және жасушалық иммунитет. Лейкоциттердің түрлі типтері және олардың қызметтері. Т – және В- лимфоциттердің әрекет етуі. Жұқпалы аурулар және олардың алдын алу: амебалық қантышқақ, фитофтороз, оба, күл, лейшмания, герпес (ұшық). Иммунитет. Иммунитеттің түрлері: туа пайда болған және жүре пайда болған иммунитет. Екпенің (вакцин) түрлері және оның жасанды иммунитетті қалыптастырудағы маңызы. Жұқпалы аурулардың алдын алу. Қан топтары. Қан құю. Резус-фактор. Агглютинация. Резус-конфликт. Буылтық құрттардың (жауын құрт), ұлулардың, буынаяқтылардың және омыртқалылардың жүрегі және қан тамырларының құрылысы мен қызметі. Қан тамырлар жүйесінің түрлері. Ашық және тұйық қанайналым жүйелері. Үлкен және кіші қанайналым шеңберлері. Адамның қанайналым жүйесі. Зертханалық жұмыс: "Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу". Жүрек - қантамырлар жүйесі аурулары (гипертония, инфаркт, тахикардия, ишемиялық ауру, атеросклероз, инсульт). Аурудың себептері: тұқым қуалайтын ауруларға бейімділік, салауатты өмір салтын дұрыс ұстанбау;

      11) "Тыныс алу". Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу. Өкпедегі қанның оттекке қанығуы. Ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу. Қанның көмірқышқыл газына қанығуы, жасушаның оттекке қанығуы. Тыныс алу және тыныс шығару механизмі. Кеуде қуысының құрылысы. Тыныс алуға және тыныс шығаруға қатысатын бұлшықеттер. Тыныс алу және тыныс шығарудағы көкеттің маңызы. Ауа жүретін жолдардағы қысымның өзгеруі. Тыныс алудың минуттық көлемі. Әртүрлі жастағы, физикалық дамыған, ер және әйел адамдардың өкпесінің тіршілік сыйымдылығы. Тыныс алу қозғалыстарының жиілігі. Шылым шегудің өкпенің тіршілік сыйымдылығына әсері. Зертханалық жұмыс: "Өкпенің тіршілік сыйымдылығын зерттеу";

      12) "Бөліп шығару". Зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы (бүйрек, несепағар, қуық, несеп жолы) мен қызметі. Бөліп шығару және сүзу мүшелері. Бүйректің құрылысы (қыртысты және милы қабат, нефрон, пирамида, астауша, бүйрек өзекшелері). Терінің маңызы, құрылысы мен қызметі. Тер бөлінудің реттелуі. Тері ауруларының пайда болу себептері мен салдары (қышыма, теміреткі, безеу бөртпелері). Белгілері мен алдын алу шаралары.

      13) "Қозғалыс". Адам қаңқасының құрылысы. Тірек – қимыл жүйесінің маңызы мен қызметі. Сүйектің макро - және микроскопиялық құрылысы. Сүйектің химиялық құрамы. Зертханалық жұмыс: "Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы". Демонстрация "Сүйектің химиялық құрамы". Сүйектің байланыс түрлері: қозғалмайтын, жартылай қозғалмалы, қозғалмалы. Буынның құрылысы және қызметтері. Сүйек буындарының атқаратын қызметіне сәйкес бейімделуі. Бұлшықет ұлпаларының құрылысы мен қызметі (бірыңғай салалы, көлденең жолақты қаңқа, көлденең жолақты жүрек). Зертханалық жұмыс: "Бұлшық ет ұлпаларының құрылысын зерттеу" Адам денесінің бұлшық еттерін жіктеу. Гиподинамия. Сымбаттың бұзылуы және жалпақтабандылықтың пайда болу себептері. Сымбаттың бұзылуы мен жалпақтабандылықтың алдын алу шаралары.

      14) "Биофизика". Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты адамның қаңқа құрылысының ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты бұлшық еттің маңызы. Тік жүру кезіндегі дененің ауырлық орталығы. Адам денесіндегі иіндер.

      15) "Координация және реттелу". Көру мүшелерінің құрылысы. Көрудің маңызы. Көру қызметінің бұзылуы. Көру гигиенасы. Зертханалық жұмыс: "Көру жітілігі мен көру аймағының шегін зерттеу". Есту мүшесінің құрылысы. Естудің маңызы. Естудің бұзылу себептері. Есту мүшесінің гигиенасы. Зертханалық жұмыс "Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу" (құлақтың есту қабілетін анықтау). Таяқшаның, құтышаның және түкті жасушалардың құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс: "Соқыр дақты анықтау, түстердің аралсуына тәжірибе, дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтуі". "Гормондар", "Гуморальдық реттелу" ұғымдары. Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасуы және қызметі. Бездерден бөлінетін гормондар. Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындаған аурулар (гипо- және гиперфункция). Адам денесінде орналасқан тері рецепторлары (терморецепторлар, механорецепторлар, ноцицепторлар) Зертханалық жұмыс: "Тері сезімталдығын зерттеу". Жылықанды жануарлардың тұрақты температураны сақтауындағы терінің рөлі. Температураға сезімталдық. Терморецепторлардың температураның өзгеруіне бейімделуі.

      22. 9-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Көбею". Митоз. Мейоз. Митоз бен мейоздың биологиялық маңызы. Жануарлардың көбею формалары. Жыныссыз көбею типтері. Жынысты көбею. Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі. Гаметофит. Спорофит. Ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі. "Өсу және даму". Эмбрионалдық даму кезеңдері: бластула, гаструла, нейрула. Ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануы. Органогенез;

      2) "Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары". Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы маңызы. Өзгергіштік пен қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштік арасындағы өзара байланыс. Қолдан сұрыптау және оның селекция үшін маңызы. Қолдан сұрыптау түрлері. Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары. Қазақстан аумағында кездесетін егістік дақылдар мен үй жануарларының қолтұқымдары. Маңызды белгілер;

      3) "Биосфера, экожүйе, популяция". Экожүйелердің компоненттері. Су және құрлық экожүйелері. Модельдеу "Су және құрлық экожүйелерін салыстыру". Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стратегиялары). "Жыртқыш-жемтік" қарым-қатынас түрі. Популяция санының өзгеруі. Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлері. Ағзалардың тікелей және жанама қарым-қатынас түрлері. Қоршаған орта жағдайларының өзгерістеріне ағзалардың бейімделуі;

      4) "Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері". Адамның табиғаттағы рөлі. Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау. Биологиялық алуан түрлілікті сақтау. Дүниежүзілік Тұқым қоры. Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары. Себептері мен салдарлары. Оларды шешу жолдары;

      5) "Жасушалық биология". Жасушаның негізгі компоненттерінің қызметтері. Жасуша құрылымдары: плазмалық мембрана, цитоплазма, ядро, эндоплазмалық тор, жасуша орталығы, рибосомалар, Гольджи аппараты мен лизосомалар, митохондрия, пластидтер, қозғалыс органоидтары, жасушаның қосындылары. Құрылыстары және атқаратын қызметтері. Жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу. Ұлғаю, актуальды өлшемі және суреттің нақты өлшемі. Өлшем бірліктерін СИ жүйесіне аудару (сантиметр-миллиметр-микрометр-нанометр). Модельдеу "Микросуреттерді пайдаланып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу";

      6) "Тірі ағзалардың көп түрлілігі. Биосфера және экожүйе". Әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлық номенклатураны қолдану. Зертханалық жұмыс: "Анықтағыш көмегімен өсімдіктер мен жануарлар түрлерін (жергілікті жердің) анықтау". Популяцияның өсуінің экспоненциалды және сигмоидты қисығы. Экожүйедегі энергия тасымаланың тиімділігі. Энергия ағыны және қоректік тізбектер. Экологиялық пирамида түрлері. Табиғаттағы көміртек пен азот айналымы. Биосферадағы биохимиялық үрдістер. Топырақ пен шөгінді жыныстар түзудегі тірі ағзалардың рөлі;

      7) "Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері". Пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері. Пестицидтердің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері. Жылыжай эффеті (булану) және озон қабатының жұқаруы. Дүниежүзілік мұхит деңгейінің, су мен атмосфера температурасының көтерілуінің тірі ағзаларға әсері;

      8) "Қоректену". Ыдырау үдерісі. Асқорыту ферменттерінің әсері. Асқорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару. Ферменттердің әсер ету механизмі. Ферменттің белсенді орталығы. Зертханалық жұмыс: "Ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу". Өттің әсерінен майлардың эмульгациясы. Зертханалық жұмыс "Өттің әсерінен майлардың эмульгациялануын зерттеу":

      9) "Заттар тасымалы". Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы. Сыртқы және ішкі факторлардың транспирацияға әсері. Зертханалық жұмыс: "Транспирация үдерісі кезіндегі сыртқы факторларды (температура, ылғалдылық пен су буының қысымы, ауа қозғалысын) зерттеу. Зертханалық жұмыс: "Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қатынасының (сірқабық (кутикула) мен лептесіктер) транспирация үдерісіне әсері". Сыртқы факторлардың флоэмада зат тасымалына әсері: температура, ылғалдылық, жарық;

      10) "Тыныс алу". Анаэробты және аэробты тыныс алу. Анаэробты және аэробты тыны салу үдерістерін химиялық реакция теңдеулерін қолданып қарастыру. Анаэробты және аэробты тыныс алудың тиімділіктері. Аэробты, анаэробты тынысалу үдерістерімен байланысты бұлшық еттердің қажуы. Аэробты және анаэробты тынысалуға физикалық жүктемелердің әсері;

      11) "Бөліп шығару". Нефронның құрылысы және қызметі. Ультрафильтрация. Абсорбция және таңдамалы реабсорбция. Несептің құрамы. Фильтрация мен кері фильтрацияның себептері. Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар (кариес, іріңді ангина. Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары. Құрлықта, шөлде, тұщы және тұзды суларда тіршілік ететін тірі ағзалардың зат алмасуының соңғы өнімдері. Құрамында азоты бар органикалық заттардың ыдырау өнімдері: аммиак, несепнәр, несеп қышқылы.

      23. 10-сыныпқа арналған "Биология" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Координация және реттелу". Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар. Модельдеу "Жүйке ұлпаларын зерттеу". Миеленді, миеленсіз аксондарда жүйке импульстарының туындауы және өткізілуі. Өткізу жылдамдығы. Мембраналық потенциал, тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы. Модельдеу "Жүйке импульстарының туындауы мен таралу жылдамдығын зерттеу". Тірі ағзалардағы электрлік үдерістер. Электрорецепторлар және электрлі мүшелер. Тыныс алу мен тыныс шығарудың реттелуі мысалында нейрогуморальдық реттелу механизмі. Жүйкелік және гуморальдық реттелуді салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі. Нейрокомпьютерлік интерфейс. Компьютер мен ми арасындағы ақпарат алмасу жүйесі. Гомеостазды тұрақты ұстаудың механизмдері. Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеуші. Зертханалық жұмыс: "Ауксиннің өсімдіктерге әсерін зерттеу";

      2) "Қозғалыс". Бұлшық еттің жұмысы. Демонстрация "Негізгі бұлшық еттердің жұмысын өзіндік бақылау, иық белдеуінің қол қозғалысындағы рөлі. Бұлшық ет қозғалысын реттеу". Зертханалық жұмыс: "Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу". "Молекулалық биология". Дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) молекулалық құрылысының принцптері: нуклеотидтердің комплементарлылығы. Модельдеу "ДНҚ молекуласын құру";

      3) "Жасушалық цикл". Интерфаза. Интерфаза кезеңдері: Gl, S және G2. Митоз. Митоз фазалары. Зертханалық жұмыс: "Пияз тамыр ұшындағы жасушалардан митозды зерттеу". Митоз. Митоз фазалары;

      4) "Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары". Г.Мендель анықтаған белгілердің тұқым қуалаушылық заңдылықтары. Тұқым қуалаушылықты зерттеудің гибридологиялық әдісі. Тұқым қуалаушылықтың генетикалық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гамета тазалығы заңы және оның цитологиялық негіздемесі. Моногибридті және дигибридті будандастыру. Басымдылық заңы. Ажырау заңы. Басымдылық заңы. Ажырау заңы. Аллельді гендердің әрекеттесуі: толық және толымсыз. Доминанттылық белгілердің пайда болуы. Талдаушы шағылыстыру ұғымы мен оның практикалық маңызы. Жыныс генетикасы. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм. Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор. Адам генетикасы. Адамның тұқымқуалау белгілерін зерттеу әдістері. Адамның генетикалық ауруларының алдын алу. Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру. Модельдеу "Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру". Өнімділікті арттыратын заманауи ауыл шаруашылық технологиялары. Өнімділігі жоғары ауылшаруашылықты жүргізудің жаңа баламалы жолдары;

      5) "Микробиология және биотехнология". Биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасы және биотехнологияда алынатын өнімдері (медицинада, өнеркәсіпте және ауыл шаруашылығында). Инсулин өндірісі;

      6) "Көбею". Адамның жыныс жүйесінің құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс "Аталық және аналық гаметалардың құрылысын зерттеу". Екінші реттік жыныстық белгілер. Ұлдар мен қыздардың жыныстық жетілуі. Биологиялық және әлеуметтік жетілу. Менструалдық цикл. Менструалдық циклдағы эстроген мен прогестерон гормондарының маңызы. Контрацепция түрлері, олардың қолданылуы мен маңызы. Жыныстық жолмен берілетін аурулар: Жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС), сифилис, гонорея, гепатит В,С. Алдын алу шаралары;

      7) "Өсу және даму". Құрсақта даму. Ұрықтық дамудың алғашқы кезеңдері. Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы. Шылым шегу, есірткі мен ішімдіктің адам ұрығының дамуына тигізетін әсері;

      8) "Эволюциялық даму". Эволюциялық ұғымдардың қалыптасуы және дамуы. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің негізгі қағидалары. Эволюцияның қазіргі заман теориясының пайда болуы. Эволюцияның қозғаушы күштері. Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі бейімделушілік. Эволюциялық үдерістегі өзгергіштіктің (мутациялық, комбинтивтік) рөлі. Табиғи сұрыпталу, оның түрлері (қозғаушы және тұрақтандырушы). Тіршілік үшін күрес (түрішілік, түраралық). Модельдеу "Бейімделгіштікті табиғи сұрыпталу нәтижесі ретінде зерттеу (көбелек)". "Түр" ұғымының анықтамасы. Түрдің құрылымы. Түр критерийлері. "Түр түзілу" ұғымы. Түр түзілудің тәсілдері мен механизмдері;

      9) Жердегі тіршіліктің пайда болуы кезеңдері.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі.

      24. Бағдарламада оқыту мақсаттарын пайдалану ыңғайлылығы үшін кодтау енгізілді. Кодта бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сандар – бөлім мен бөлімшенің, төртінші сан – оқыту мақсатының реттік санын білдіреді. Мысалы, 7.2.1.4. кодында "7" - сынып, "2.1" - екінші бөлімнің бірінші бөлімшесі, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      26. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа оқытудан күтілетін нәтижелер:

      1) 1-бөлім "Тірі ағзалардың алуан түрлілігі, құрылымы және функциялары":

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқу мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1Тірі ағзалардың көптүрлілігі

7.1.1.1 жүйелеудің маңызын түсіндіру;
7.1.1.2 жүйеленуде тірі ағзалардың орнын анықтау;
7.1.1.3омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының айырмашылық белгілерін сипаттау;
7.1.1.4 жекелеген ағзаларға қарапайым дихотомиялық кілттерді қолдану

8.1.1.1 балдырлар мүктәрізділер, қырықжапырақ тәріздестер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау;
8.1.1.2 - саңырауқұлақтардың ерекшелік белгілерін сипаттау;
8.1.1.3 даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер кластарын негізгі белгілеріне қарай ажырату;
8.1.1.4 буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану

9.1.1.1әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлы номенклатураны қолдану;
9.1.1.2 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін ерекшелік белгілері бойынша танып білу (анықтағыш бойынша)


1.2 Қоректену

7.1.2.1
жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау және құрылысы мен оның қызметі арасындағы өзара байланысты
түсіндіру;
7.1.2.2
фотосинтез үдерісі үшін қажетті жағдайларды зерттеу

8.1.2.1 омыртқасыздар, күйіс қайыратын жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру;
8.1.2.2 әр түрлі тістердің құрылымының олардың функцияларымен байланысын, стоматологиялық күтім ережелерін сипаттау;
8.1.2.3
адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру;
8.1.2.4 ас қорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану белгілерін анықтау;
8.1.2.5 адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау;
8.1.2.6 құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түліктер тізімін жасау;
8.1.2.7 азық- түлік құрамындағы С дәруменін анықтау;
8.1.2.2 әртүрлі типті тістердің құрылысы мен қызметтері арасындағы байланысын және тісті күту ережелерін сипаттау;
8.1.2.3 адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру;
8.1.2.4 ас қорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану белгілерін анықтау;
8.1.2.5 адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау;
8.1.2.6 құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түліктер тізімін жасау;
8.1.2.7 азық- түлік құрамындағы С дәруменін анықтау

9.1.2.1 адамның асқорыту жолдарындағы үдерістерді толық сипаттау;
9.1.2.2 ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкес ферменттердің арасындағы байланысты орнату;
9.1.2.3 ферменттердің белсенділігіне әсер ететін әр түрлі жағдайларды (температура, pН) зерттеу;
9.1.2.4 өттің әсерінен майлардың эмульгациялануы үдерісін зерттеу


1.3 Заттар тасымалы

7.1.3.1 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызын түсіндіру;
7.1.3.2 өсімдіктерде қоректік заттардың тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу;
7.1.3.3 сабақ пен тамырдың ішкі құрылысын зерттеу;
7.1.3.4 сабақ және тамырдың құрылысы мен қызметтерінің өзара байланысын сипаттау;
7.1.3.5 ксилема мен флоэма элементтерінің құрылысын салыстыру;
7.1.3.6 жануарлар мен өсімдіктерде заттар тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу

8.1.3.1 қан құрамы мен қызметін сипаттау;
8.1.3.2 дайын микропрепараттар арқылы әртүрлі ағзалардың қан жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу;
8.1.3.3 лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау;
8.1.3.4гуморальдық және жасушалық иммунитетті салыстыру;
8.1.3.5 лимфа жүйелерін және қан, ұлпалық сұйықтық пен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау;
8.1.3.6 аурулардың алдын алуындағы вакцинацияның ролін бағалау;
8.1.3.7 агглютинация және резус-конфликт механизмдерін түсіндіру;
8.1.3.8 жануарлардың жүрегінің құрылысы мен қантамыр жүйелерінің маңызын сипаттау;
8.1.3.9 қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі арасындағы байланысты орнату;
8.1.3.10 жануарлардың қантамырлар жүйесінің түрлерін сипаттау;
8.1.3.11 дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу;
8.1.3.12 қантамыр жүйесі мүшелерінің ауруларының себептері мен ауру белгілерін сипаттау

9.1.3.1активті және пассивті тасымалдарды салыстыру;
9.1.3.2 өсімдіктердегі транспирация үдерісінің мәнін түсіндіру;
9.1.3.3 ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттеу;
9.1.3.4 флоэма арқылы заттардың тасымалдануына сыртқы факторлардың әсерін зерттеу


1.4 Тыныс алу

7.1.4.1тірі ағзалар үшін тыныс алудың маңызын сипаттау;
7.1.4.2 анаэробты және аэробты тыныс алу типтерін ажырату;
7.1.4.3 өсімдіктердің тыныс алу үдерісін сипаттау;
7.1.4.4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерінің құрылымы;
7.1.4.5 адамның тыныс алу мүшелері құрылысының ерекшеліктерін танып білу (адам тыныс алу мүшелерінің макетін пайдалану);
7.1.4.6 тыныс алу мүшелері ауыруларының себептері мен олардың алдын алу жолдарын түсіндіру

8.1.4.1 өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттау;
8.1.4.2 тыныс алу және тыныс шығару механизмін түсіндіру;
8.1.4.3өкпенің тіршілік сыйымдылығын анықтау және қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі кезіндегі тыныс алудың минуттық көлемін анықтау

9.1.4.1 тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру,
9.1.4.2 бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу үдерістері арасындағы байланысты қарастыру


5. Бөліп шығару

7.1.5.1 ағзалардың тіршілік әрекетіндегі бөліп шығарудың маңызын сипаттау;
7.1.5.2 өсімдіктердегі бөліп шығару ерекшеліктерін зерттеу;
7.1.5.3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

8.1.5.1адамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы мен қызметтерін сипаттау;
8.1.5.2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу;
8.1.5.3 терінің құрылысы мен оның бөліп шығарудағы маңызын сипаттау;
8.1.5.4 тері ауруларын және оның алдын алу шараларын түсіндіру

9.1.5.1 нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау;
9.1.5.2 фильтрация және несептің түзілуі үдерістерін сипаттау;
9.1.5.3 бүйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау;
9.1.5.4 зәр шығару жүйесі, бүйрек ауруларының алдын алу шараларын түсіндіру;
9.1.5.5 әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасуларының соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату


6. Қозғалыс

7.1.6.1 тірі ағзалардың қозғалу себептерін түсіндіріп, қозғалыстың маңызын сипаттау (тропизмдер, таксистер);
7.1.6.2 жарықтың өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсерін түсіндіру;
7.1.6.3 өсімдіктердегі фотопериодизм ролін сипаттау;
7.1.6.4 омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың қозғалыс мүшелерін салыстыру

8.1.6.1 тірек-қимыл жүйесінің қызметтерін сипаттау;
8.1.6.2сүйектің химиялық құрамын, макро және микроскопиялық құрылысын зерттеу;
8.1.6.3 сүйектердің байланыс түрлерін салыстыру;
8.1.6.4 буынның әр түрлі типтерінің құрылысы мен олардың қызметтері арасындағы байланысты орнату;
8.1.6.5 бұлшық ет ұлпасының қызметтері түрлері мен олардың қызметтерін сипаттау;
8.1.6.6 адам бұлшық еттерінің құрылысы мен бұлшықет топтарын оқып тану;
8.1.6.7 гиподинамия салдарын атау;
8.1.6.8 сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептерін анықтау


10.1.6.1 қол бұлшықетінің күштің төзімділігін және максималды бұлшықет күшін зерттеу;
10.1.6.2 бұлшықет жұмысының жиылу жиілігіне байланысын зерттеу;

7. Координа-ция және реттелу

7.1.7.1 жануарлардың жүйке жүйесінің типтерін салыстыру;
7.1.7.2 жүйке жүйесінің қызметі мен құрылымдық компонентерін атау;
7.1.7.3 жүйке жасушасының құрылымдық бөліктерін анықтау
7.1.7.4 орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметін салыстыру;
7.1.7.5 рефлекстік доғаны зерттеу;
7.1.7.6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру;
7.1.7.7 вегетативті жүйке жүйесінің қызметін сипаттау;
7.1.7.8 ағзаның тіршілік әрекетін қалпына келтіру және тынығуы үшін ұйқының маңызын түсіндіру;
7.1.7.9 жақсы психикалық денсаулықты сақтаудың принцптерін сипаттау;
7.1.7.10жүйке жүйесінің қызметіне алкоголь, шылым және есірткілік заттардың әсерін түсіндіру

8.1.7.1көруді қабылдау ерекшеліктерін зерттеу және көру гигиенасы ережелерін сипаттау;
8.1.7.2 дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зертеу және есту мүшелерінің гигиенасы ережелерін сипаттау;
8.1.7.3 көру және есту рецепторларының құрылымы мен қызметін сәйкестендіру;
8.1.7.4 эндокикринді, экзокринді және аралас бездердің орналасқан жерлерін анықтау;
8.1.7.5 бездердің негізгі қызметтерін түсіндіру;
8.1.7.6 эндокриндік бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атау;
8.1.7.7 терінің сезімталдығын зерттеу;
8.1.7.8 жылықанды жануарлардың дене температураны сақтаудағы терінің ролін сипаттау


10.1.7.1 жүйке жүйесінің құрылымы мен қызметі арасындағы байланысты орнату;
10.1.7.2 жүйке ұлпалары қызметі мен оның құрылымдық бөлшектерін талдау;
10.1.7.3 жүйке импульстерінің пайда болу және өтуін сипаттау;
10.1.7.4 нейрогуморальдық реттелу механизмін түсіндіру;
10.1.7.5 ағзаның ішкі орта тұрақтылығын сақтау механизмін түсіндіру;
10.1.7.6 өсу заттарының өсімдіктер тіршілігіне әсерін талдау

      2) 2-бөлім"Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік, эволюциялық даму":

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқу мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1 Көбею


8.2.1.1өсімдіктердің жынысты жіне жыныссыз көбею тәсілдерін сипаттау;
8.2.1.2 өсімдіктердің вегетативті көбею тәсілдерін салыстыру;
8.2.1.3 айқас тозаңдану мен өздігінен тозаңданудың салыстырмалы артықшылықтарын сипаттау
8.2.1.4 гүлді өсімдіктердегі айқас тозаңдану маңызын түсіндіру

9.2.1.1 жануарлардың көбею тәсілдерін салыстыру;
9.2.1.2 мүктер мен қырықжапырақтардың мысалында жынысты және жыныссыз ұрпақтарының ерекшеліктерін түсіндіру;
9.2.1.3 ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру

10.2.1.1 адамның жыныс жүйесінің құрылысын сипаттау;
10.2.1.2 аталық және аналық жыныс жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу;
10.2.1.3 жыныстық жетілу кезеңіндегі екінші реттік жыныстық белгілердің дамуын сипаттау;
10.2.1.4 менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау;
10.2.1.5 контрацепцияның маңызы мен түрлерін түсіндіру;
10.2.1.6 жыныстық жолмен таралатын аурулардың салдары мен алдын алу шараларын түсіндіру

2.2Жасушалық айналым


8.2.2.1 әртүрлі ағзалар түрлеріндегі хромосомалардың санын салыстыру;
8.2.2.2 соматикалық және жыныс жасушаларындағы хромосомалар сандарын атау

9.2.2.1 тірі ағзалардың өсуі мен дамуы үшін митоз бен мейоздың маңызын түсіндіру

10.2.2.1 жасушалық айналымның интерфаза кезеңіндегі жүретін үдерістерді түсіндіру;
10.2.2.2 митоздың кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.3 мейоз кезеңдерін сипаттау;
10.2.2.4 митоз бен мейоз үдерісін салыстыру

2.3 Өсу және даму


8.2.3.1 ағзалардың өсу мен даму үдерістерін сипаттау;
8.2.3.2 өсімдіктердің ұзарып және жуандап өсу үдерісін зерттеу;
8.2.3.3 өсімдіктер мен жануарлардың онтогенез кезеңдерін ажырату;
8.2.3.4 жануарлардың онтогенезіндегі тура және түрленіп даму типтерін салыстыру

9.2.3.1эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттау;
9.2.3.2 әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасқан мүшелер мен ұлпалар дифференциасын сипаттау

10.2.3.1 ұрықтың дамуындағы плацентаның маңызын түсіндіру;
10.2.3.2 ұрық пен эмбрионның дамуын салыстыру;
10.2.3.3 адам ұрығының дамуына шылым шегу, алкоголь мен басқа есірткілер әсерінің салдарын түсіндіру

2.4 Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары


8.2.4.1 адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу;
8.2.4.2 үздік және үздіксіз өзгергіштікке мысал келтіру;
8.2.4.3 белгілерді анықтаудағы гендердің рөлін түсіндіру;
8.2.4.4хромосомадағы генетикалық ақпарат ДНК-ның маңызын түсіндіру

9.2.4.1 эволюциядағы тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің рөлін дәлелдеу;
9.2.4.2 организмдердің селекциясы үшін жасанды іріктеудің мәнін сипаттау;
9.2.4.3 мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтарын білу;
9.2.4.4 маңызды мәдени өсімдіктердің сорттарын және үй жануарларының тұқымдарын сипаттау

10.2.4.1 генетиканың дамуымен қалыптасуындағы Мендель зерттеулерінің рөлін бағалау;
10.2.4.2 моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін тұжырымдау және моногибридті будандастыруға есептер шығару;
10.2.4.3 дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін негіздерін дәлелдеу және есептер шығару;
10.2.4.4
толық және толымсыз доминаттылықты салыстыру
10.2.4.5 талданатын будандастырудың мәнін бағалау
10.2.4.6 жынысты анықтау теориясын сипаттау;
10.2.4.7 жынысты анықтаудағы хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба құру
10.2.4.8 адамның қан тобын анықтау және мұрагерлік механизмін түсіндіру
10.2.4.9 адам генетикасын зерттеудің негізгі әдістерін сипаттау;
10.2.4.10 генеалогиялық ағашты құрастыру

2.5 Эволюция-лық даму мен селекция негіздері




10.2.5.1КЛинней мен Ж.Б. Ламарк еңбектерінің негізгі қағидаларын оқып зерттеу;
10.2.5.2 эволюциялық ілімнің қалыптасуындағы Ч. Дарвин еңбектерінің рөлін түсіндіру;
10.2.5.3 эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау;
10.2.5.4 ағзалардың бейімделушілігіндегі табиғи сұрыпталудың рөлін сипаттау;
10.2.5.5 түрдің құрылымы мен критерийлерін сипаттау;
10.2.5.6 түр түзілу үдерісін түсіндіру;
10.2.5.7 Жердегі тіршіліктің дамуының негізгі кезеңдерін атау

      3) 3-бөлім "Тірі ағзалар және қоршаған орта":

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқу мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1 Биосфера, экожүйе, популяция

7.3.1.1жергілікті жер экожүйесі қоршаған орта факторларының тірі ағзаларының тіршілік әрекеті мен таралуына әсерін зерттеу;
7.3.1.2 табиғи қоректік тізбектерді салыстыру;
7.3.1.3 қоректік тізбекті және қоректік торларды құру;
7.3.1.4 экологиялық сукцессия үдерісін сипаттау


9.3.1.1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау;
9.3.1.2 су және құрлық экожүйелерін салыстыру;
9.3.1.3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау;
9.3.1.4 ағзалардың түрлі тірі қалу тәсілдерін зерттеу;
9.3.1.5 жыртқыш-құрбан қарым-қатынасы мысалында популяция санының өзгеру себептерін орнату;
9.3.1.6 тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлерін сипаттау;
9.3.1.7 тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына бейімделу механизмдерін түсіндіру;
9.3.1.8 популяция өсімінің экспоненциалдық және сигмоидтік үлгілерінің қисық сызықтарының графиктерін талдау;
9.3.1.9 энергия ағымының тиімділігін есептеу;
9.3.1.10 энергия, биомасса және сандар пирамидаларын салыстыру;
9.3.1.11 азот пен көміртек айналымының табиғаттағы сызбасын құру


3.2 Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

7.3.2.1 адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынастарды сипаттау;
7.3.2.2 экожүйеге жағымсыз әсер ететін адам тіршілігінің шаруашылық салаларынан мысалдар келтіру;
7.3.2.3 Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың өсімдіктері мен жануарларын сипаттау;
7.3.2.4 Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жергілікті өңірдің жануарлары мен өсімдіктеріне мысал келтіру


9.3.2.1 биологиялық әртүрлілікті сақтаудың және қолдауды қажеттіктің себептерін негіздеу;
9.3.2.2 Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалау;
9.3.2.3 Қазақстан аумағындағы экологиялық проблемалардың туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндір;
9.3.2.4 пайдалы қазбалар өндірудің және қайта өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
9.3.2.5 пестицидтерді пайдаланудың, қоршаған ортаға мен адам денсаулығы әсерін түсіндіру;
9.3.2.6 жылыжай эффектісінің тірі ағзаларға әсерін түсіндіру;
9.3.2.7 озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру


      4) 4-бөлім"Қолданбалы интеграцияланған ғылымдар":

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқу мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

4.1 Молекулалық биология мен биохимия

7.​4.​1.​1 судың қасиеті мен тірі ағзалар тіршілігі үшін маңызын сипаттау;
7.​4.​1.​2 тірі ағзалар тіршілік әрекеті үшін микро- және макроэлементтердің ролін сипаттау;
7.​4.​1.​3 азық-түліктер құрамындағы нәруыз, май, көмірсулардың бар болуын дәлелдеу;
7.​4.​1.​4 минералды тыңайтқыштардағы азот, калий және фосфордың өсімдіктер үшін маңызын білу

8.​4.​1.​1 биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау;
8.​4.​1.​2 көмірсулар мен липидтердің биологиялық қызметтерін сипаттау;
8.​4.​1.​3 нәруыздардың қасиеттері мен биологиялық қызметтерін сипаттау

9.​4.​1.​1 ферменттердің әсер ету механизмін түсіндіру;

10.​4.​1.​1 ферменттің әрекет ету механизмін оқып тану;
10.​4.​1.​2 дезоксирибонуклеин қышқылымолекуласының қос шиыршықты құрылымын сипаттау;
10.​4.​1.​3 дезоксирибонуклеин қышқылының құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу

4.2 Жасушалық биология

7.​4.​2.​1 жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі ұғымдарын түсіндіру;
7.​4.​2.​2 жануарлар және өсімдіктер жасушаларын ажырату

8.​4.​2.​1 өсімдік және жануар ұлпаларын жіктеу;
8.​4.​2.​2 прокариот және эукариот жасушаларының құрылысын салыстыру

9.​4.​2.​1 өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылысы мен қызметін түсіндіру;
9.​4.​2.​2 микросуретті қолданып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу


4.3
Микробиология және биотехнология


8.​4.​3.​1протозоа, саңырауқұлақтар,бактериялар, вирустар тудыратын аурулардың ерекшеліктері және олардың алдын-алу шаралары
8.​4.​3.​2 ірімшік және йогурт өндірісін зерттеу;
8.​4.​3.​3 антибиотиктер, антисептиктер мен залалсыздандыру өнімдерінің қолданылуын сипаттау;
8.​4.​3.​4 вирустардың тіршіліктің жасушасыз формасы екендігін түсіндіру

9.​4.​3.​1 қарапайымдылар, бактериялар, саңырауқұлақтар, вирустармен туындайтын аурулардың ерекшеліктері мен алдын алу шараларын сипаттау

10.​4.​3.​1 инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасын сипаттау;
10.​4.​3.​2 биотехнологияда өндірілетін өнімдерге мысал келтіру

4.4 Биофизика


8.​4.​4.​1 тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктерін білу


10.​4.​4.​1 тірі ағзалардағы электрлі үдерістерді зерттеу;
10.​4.​4.​2"компьютер-ми-интерфейс" технологиясының ерекшеліктерін зерттеу

      26. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін бар білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әр бөлімде жүзеге асатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      27. Бөлім мен тақырыптарды зерттеуге сағаттарды бөлу мұғалімнің қалауы бойынша беріледі.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10-сыныптарына
арналған "Биология" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Биология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі

Тақырыптар / Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны /

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Экожүйелер

Ортаның экологиялық факторлары: абиотикалық (температура, жарық, рН, ылғалдылық) биотикалық (микроағзалар, жануарлар, өсімдіктер). Зертханалық жұмыс: "Жергілікті жердің экожүйелерін зерттеу (мектеп ауласы мысалында)"

7.​3.​1.​1 жергілікті жер экожүйесі қоршаған орта факторларының тірі ағзаларының тіршілік әрекеті мен таралуына әсерін зерттеу;

Қоректік тізбектер және қоректік торлар. Модельдеу "Қоректік тізбек пен торды құру"

7.​3.​1.​2 табиғи қоректік тізбектерді салыстыру;
7.​3.​1.​3 қоректік тізбекті және қоректік торларды құру;

Экологиялық сукцессиялар: бірінші және екінші реттік сукцессиялар. Экожүйелердің алмасуы.

7.​3.​1.​4экологиялық сукцессия үдерісін сипаттау

Адам экожүйенің бір бөлігі ретінде. Антропогендік фактор

7.​3.​2.​1 адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынастарды сипаттау

Адам әрекеттерінің экожүйеге жағымсыз әсері

7.​3.​2.​2 экожүйеге жағымсыз әсер ететін адам тіршілігінің шаруашылық салаларынан мысалдар келтіру

Қазақстанда ерекше қорғалатын аймақтар. Жергілікті жердің ерекше қорғалатын аймақтары

7.​3.​2.​3 Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың өсімдіктері мен жануарларын сипаттау

Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы. Жергілікті өңірдің ҚР Қызыл кітабына енгізілген жануарлары мен өсімдіктері

7.​3.​2.​4 Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жергілікті өңірдің жануарлары мен өсімдіктеріне мысал келтіру

Тірі ағзаларды жүйелеу

Тірі ағзалардың бес патшалығына жалпы сипаттама: прокариоттар, протисталар, саңырауқұлақтар, өсімдіктер, жануарлар. Өсімдіктер мен жануарлардың негізгі жүйелік топтары: Патшалықтар. Типтер. Бөлімдер. Кластар. Өсімдіктер мен жануарларды жүйелеудің маңызы

7.​1.​1.​1 жүйелеудің маңызын түсіндіру
7.​1.​1.​2 жүйеленуде тірі ағзалардың орнын анықтау

Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың сыртқы құрылысындағы ерекшеліктер

7.​1.​1.​3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың құрылысының айырмашылық белгілерін сипаттау

Дихотомиялық әдіс. Дихотомиялық кілттерді қолдану

7.​1.​1.​4 жекелеген ағзаларға қарапайым дихотомиялық кілттерді қолдану

2-тоқсан

 
Жасушалық биология
Су және органикалық заттар

Жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі түсініктері. Өсімдіктер және жануарлар жасушаларын салыстыру. Жарық микроскобынан көрінетін жасуша құрылымдары: пластидтер, вакуоль, ядро, цитоплазма, жасушалық мембрана, жасушалық қабырға

7.​4.​2.​1 жасуша, ұлпа, мүше, мүшелер жүйесі ұғымдарын түсіндіру;
7.​4.​2.​2 жануарлар және өсімдіктер жасушаларын ажырату

Судың қасиеттері: беттік керілу, судың қозғалысы, еріткіштігі, қайнау және балқу температурасы, жылусыйымдылығы. Судың биологиялық маңызы және оның еріткіш ретіндегі, температураны сақтау мен реттеудегі ролі. Зертханалық жұмыс "Судың тірі ағзалар үшін маңызы мен қасиеттерін зерттеу". Микро- (мырыш, темір, селен, фтор) және макроэлементтердің (магний, кальций, калий, фосфор) тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы

7.​4.​1.​1 судың қасиеті мен тірі ағзалар тіршілігі үшін маңызын сипаттау;
7.​4.​1.​2 тірі ағзалар тіршілік әрекеті үшін микро- және макроэлементтердің ролін сипаттау

Азық-түліктердегі органикалық заттар: нәруыздар, майлар, көмірсулар. Зертханалық жұмыс "Азық-түліктерде көмірсулар, нәруыздар және майлардың бар болуын зерттеу"

7.​4.​1.​3 азық-түліктер құрамындағы нәруыз, май, көмірсулардың бар болуын дәлелдеу

Өсімдіктерде макроэлементтердің тапшылығы (азот, калий, фосфор,). Тыңайтқыштар: органикалық және минералдық (азотты, калийлі жәнефосфорлы)

7.​4.​1.​4 минералды тыңайтқыштардағы азот, калий және фосфордың өсімдіктер үшін маңызын білу

Заттардың тасымалдануы

Заттар тасымалдануының тірі ағзалардың тіршілік әрекеті үшін маңызы. Заттардың тасымалдануына қатысатын тірі ағзалардың мүшелері мен мүшелер жүйесі

7.​1.​3.​1 тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызын түсіндіру
7.​1.​3.​2 өсімдіктерде қоректік заттардың тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу

Сабақ және тамыр. Сабақтың ішкі құрылысы: қабық, камбий, сүрек, өзек. Тамыр аймақтары: бөліну, өсу, сору және өткізу аймақтары.
Тамырдың ішкі құрылысы: флоэма, ксилема, камбий. Зертханалық жұмыс "Сабақтың ішкі құрылысын зерттеу". Зертханалық жұмыс "Тамыр аймақтарын зерттеу"

7.​1.​3.​3 сабақ пен тамырдың ішкі құрылысын зерттеу
7.​1.​3.​4 сабақ және тамырдың құрылысы мен қызметтерінің өзара байланысын сипаттау

Жануарлардағы қанайналым мүшелері: буылтық құрттар, ұлулар, буынаяқтылар және омыртқалылар.

7.​1.​3.​5 ксилема мен флоэма элементтерінің құрылысын салыстыру

Жануарлардың қайналым мүшелері: сақиналы құрттар, моллюскалар, буынаяқтылар мен омыртқалылардың

7.​1.​3.​6 жануарлар мен өсімдіктерде заттар тасымалына қатысатын мүшелерді танып білу

Тіріағзалардыңқоректенуі

Жапырақтың құрылысы мен қызметі. Жапырақтың ішкі құрылысы. Лептесік. Жапырақ фотосинтездеуші негізгі арнайы мүше. Судың булануы мен газдардың алмасуы

7.​1.​2.​1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау және құрылысы мен оның қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіру

Фотосинтезге қажетті жағдайлар. Зертханалық жұмыс "Фотосинтез үдерісіне қажетті жағдайларды зерттеу"

7.​1.​2.​2 фотосинтез үдерісі үшін қажетті жағдайларды зерттеу

3-тоқсан

Тыныс алу

Өсімдіктер мен жануарлар үшін тыныс алудың маңызы. Тыныс алу - энергия көзі. Тыныс алу типтері: анаэробты және аэробты.
Анаэробты және аэробты тынысалуды салыстыру: оттегінің қатысуымен/қатысынсыз, статикалық/динамикалық жұмыс, жылықанды/суыққанды жануарлар

7.​1.​4.​1 тірі ағзалар үшін тыныс алудың маңызын сипаттау
7.​1.​4.​2 анаэробты және аэробты тыныс алу типтерін ажырату

Өсімдіктердің тыныс алуы. Тұқымның немесе өскіндердің тынысалуы мысалында
Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердің тынысалуын зерттеу"

7.​1.​4.​3 өсімдіктердің тыныс алу үдерісін сипаттау

Омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүше-лері (бунақденелілердің демтүтік-тері, балықтарының желбезектері, құстардың және сүтқоректілердің өкпесі). Модельдеу "Омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың тынысалу жүйесі мүшелерін салыстыру"

7.​1.​4.​4 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың тыныс алу мүшелерінің құрылымы

Тынысалу мүшелері. Адамның тынысалу жолдарының құрылысы мен газалмасу мүшелері

7.​1.​4.​5 адамның тыныс алу мүшелері құрылысының ерекшеліктерін танып білу (адам тыныс алу мүшелерінің макетін пайдалану)

Тыныс алу мүшелерінің аурулары. Тыныс алу мүшелерінің ауруларының себептері мен алдын алу жолдары (өкпе обыры, астма, бронхит, туберкулез, тұмау)

7.​1.​4.​6 тыныс алу мүшелері ауыруларының себептері мен олардың алдын алу жолдарын түсіндіру

Бөліп шығару

Бөліп шығарудың тірі ағзалар үшін маңызы. Жануарлардағы бөліп шығару өнімдері. Зат алмасудың соңғы өнімдері

7.​1.​5.​1 ағзалардың тіршілік әрекетіндегі бөліп шығарудың маңызын сипаттау

Өсімдіктердегі бөліп шығару өнімдері: тыныс алу мен фотосинтездің бастапқы және соңғы өнімдері. Зертханалық жұмыс "Өсімдіктердің тынысалу ерекшеліктерін өскіндер мысалында зерттеу"

7.​1.​5.​2 өсімдіктердегі бөліп шығару ерекшеліктерін зерттеу

Жануарлардың бөліп шығару жүйелері. Жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

7.​1.​5.​3 омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың бөліп шығару жүйелерінің құрылысын салыстыру

4-тоқсан

Қозғалыс

Өсімдіктердің қозғалысы. Қозғалыстың өсімдіктер тіршілігіндегі маңызы. Өсімдіктердің қозғалу тәсілдері (тропизмдер, таксистер, өсу қозғалыстары). Өсімдіктердің өсуі мен дамуына жарықтың әсері. Жарықтың түсу деңгейіне қарай өсімдіктердің бейімделуі. Фотопериодизм күннің жарық түсу ұзақтығына ағзалардың бейімделуі

7.​1.​6.​1 тірі ағзалардың қозғалу себептерін түсіндіріп, қозғалыстың маңызын сипаттау (тропизмдер, таксистер)
7.​1.​6.​2 жарықтың өсімдіктердің өсуі мен дамуына әсерін түсіндіру
7.​1.​6.​3 өсімдіктердегі фотопериодизм ролін сипаттау

Жануарлардың қозғалыс мүшелері. Тірі ағзалардағы қозғалыстың рөлі. Жануарлардың қозғалу тәсілдеріне мысалдар. Жануарлардың мекен ортасы мен қозғалыстәсілдері арасындағы байланыстарды анықтау

7.​1.​6.​4 омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың қозғалыс мүшелерін салыстыру

Координация және реттелу

Жүйке жүйесінің типтерін салыстыру: диффузиялы, сатылы, түйнекті, түтіктәрізді.

7.​1.​7.​1 жануарлардың жүйке жүйесінің типтерін салыстыру

Жүйке жүйесінің құрам бөліктері. Жүйке жүйесінің қызметі. Нейронның құрылысы: денесі, дендриттер, аксон. Нейронның қызметтері

7.​1.​7.​2 жүйке жүйесінің қызметі мен құрылымдық компонентерін атау;
7.​1.​7.​3 жүйке жасушасының құрылымдық бөліктерін анықтау

Жүйке жүйесінің орталық және шеткі бөлімдері. Жұлын.. Ми. Ми бөлімдерінің құрылысы мен қызметтері: сопақша ми, артқы (ми көпірі, мишық), орталық және аралық ми. Үлкен ми сыңарлары

7.​1.​7.​4 орталық жүйке жүйесі бөлімдерінің құрылысы мен қызметін салыстыру

Рефлекстік доға: рецептор, сезгіш, аралық, қозғалыс нейрондары, жұмыс мүшесі.
Зертханалық жұмыс "Тізе рефлексі"

7.​1.​7.​5 рефлекстік доғаны зерттеу

Мінез-құлықтың рефлекторлық табиғыты: шартсыз және шартты рефлекстер. Шартты рефлекстердің сөнуі

7.​1.​7.​6 мінез-құлықтың рефлекторлық табиғатын түсіндіру

Ішкі мүшелер жұмысының жүйкелік реттелуі

7.​1.​7.​7 вегетативті жүйке жүйесінің қызметін сипаттау

Адам ағзасы үшін ұйқының маңызы. Биологиялық ритмдер. Ұйқының кезеңдері: баяу және жылдам ұйқы. Жұмысқа қабілеттілікКүн тәртібі. Оқу еңбегі мен дене еңбегінің гигиенасы. Күйзеліс. Күйзеліс жағдайларымен күрес және олардың алдын алу әдістері

7.​1.​7.​8 ағзаның тіршілік әрекетін қалпына келтіру және тынығуы үшін ұйқының маңызын түсіндіру
7.​1.​7.​9 жақсы психикалық денсаулықты сақтаудың принцптерін сипаттау

Жүйке жүйесінің қызметіне алкаголь, темекі, және наркотикалық заттардың әсері

7.​1.​7.​10 жүйке жүйесінің қызметіне алкоголь, шылым және есірткілік заттардың әсерін түсіндіру

      2) 8-сынып

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімдері

Тақырыптары/ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Тұқым қуалаушылық және өзгергіштік

Адамда белгілердің тұқым қуалауында гендердің рөлі. Алынған және тұқым қуалайтын белгілер. Хромосомаларды ұйымдастыру. Генетикалық материалды сақтаушы және тасымалдаушы ретінде ДНҚ туралы түсінік. Модельдеу "Адам ағзасының тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерін зерттеу"

8.2.4.1 адам ағзасындағы тұқым қуалайтын және тұқым қуаламайтын белгілерді зерттеу;
8.2.4.2 үздік және үздіксіз өзгергіштікке мысал келтіру;
8.2.4.3 белгілерді анықтаудағы гендердің рөлін түсіндіру;
8.2.4.4хромосомадағы генетикалық ақпарат ДНК-ның маңызын түсіндіру

Организмдердің әртүрлі түрлеріндегі хромосомалардың саны. Соматикалық және жыныстық жасушалар. Гаплоидті, диплоидті хромосомалардың жинағы

8.2.2.1 әртүрлі ағзалар түрлеріндегі хромосомалардың санын салыстыру;
8.2.2.2 сомалық және жыныс жасушаларындағы хромосомалар сандарын атау

Көбею. Өсу және даму

Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюі. Өсімдіктердің жынысты және жыныссыз көбеюінің биологиялық маңызы

8.2.1.1өсімдіктердің жынысты жіне жыныссыз көбею тәсілдерін сипаттау

Өсімдіктердің вегетативті жолмен көбеюі, оның түрлері және табиғаттағы биологиялық маңызы. Өсімдік өсіруде вегетативті жолмен көбею тәсілдерін қолдану. Қалемшелеу, сұлатпа өркен, телу (қалемшелермен, көзшелермен), ұлпаларымен көбею. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктердегі вегетативті көбею тәсілдері"

8.2.1.2 өсімдіктердің вегетативті көбею тәсілдерін салыстыру

Гүл құрылысы. Тозаңдану түрлері. Гүлдеу және тозаңдану. Тозаңдану түрлері (өздігінен, айқас, жасанды). Өсімдіктердегі ұрықтану туралы түсінік және зиготаның түзілуі. Қосарлы ұрықтану. Қосарлы ұрықтанудың биологиялық маңызы

8.2.1.3 айқас тозаңдану мен өздігінен тозаңданудың салыстырмалы артықшылықтарын сипаттау;
8.2.1.4 гүлді өсімдіктердегі айқас тозаңдану маңызын түсіндіру

Ағзалардың жеке дамуы түсінігі. Өсімдіктер мен жануарлардағы онтогенез кезеңдері. Бөліну, өсу, көбею, қартаю. Өсімдіктердің өсуі. Сабақтың ұзарып және жуандап өсуі. Камбийдің рөлі. Жылдық сақиналар. Зертханалық жұмыс: "Жылдық сақинаны санау".

8.2.3.1 ағзадардың өсу мен даму үдерістерін сипаттау;
8.2.3.2 өсімдіктердің ұзарып және жуандап өсу үдерісін зерттеу

Жануарлардағы тура және түрленіп даму онтогенез типтері. Бунақденелілердің шала және толық түрленіп дамуына мысалдар. Жануарлардағы онтогенез типтерін салыстыру

8.2.3.3 өсімдіктер мен жануарлардың онтогенез кезеңдерін ажырату;
8.2.3.4 жануарлардың онтогенезіндегі тура және түрленіп даму типтерін салыстыру

Микробиология және биотехнология

Бактериялардың формаларының әртүрлілігі. Бактериялардың таралуы. Зертханалық жұмыс: "Пішен таяқшасының сыртқы пішінін қарастыру". Бұршақ тұқымдастардың тамырындағы түйнек бактериялары

8.4.3.1бактериялар формаларының әртүрлілігін сипаттау

Бактерияларды пайдалану. Табиғаттағы және адам өміріндегі бактериялардың маңызы. Зертханалық жұмыс: "Өндірісте йогурт және ірімшік жасауды зерттеу"

8.4.3.2 ірімшік және йогурт өндірісін зерттеу

Патогендермен күрес тәсілдері. Бактериялардың антибиотиктерге тұрақтылығы. Зертханалық жұмыс: "Антибиотиктер, антисептиктер және залалсыздандыру өнімдерін қолдануды зерттеу"

8.4.3.3 антибиотиктер, антисептиктер мен залалсыздандыру өнімдерінің қолданылуын сипаттау

Вирустар. Жасушасыз құрылым иелері вирустардың құрылыс ерекшеліктері

8.4.3.4 вирустардың тіршіліктің жасушасыз формасы екендігін түсіндіру

2-тоқсан

Жасушалық биология

Жасуша – тірі ағзалардың құрылымдық негізгі өлшем бірлігі. Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы: ядроның болуы және орналасуы, жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы, пластидтер, митохондрия, рибосомалар, Гольджи аппараты, вакуоль

8.4.2.2 прокариот және эукариот жасушаларының құрылысын салыстыру

Өсімдік ұлпаларының әртүрлілігі: түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы ұлпа. Жануар ұлпаларының әртүрлілігі: эпителий, дәнекер, бұлшық ет, жүйке. Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу". Зертханалық жұмыс: "Жануарлар ұлпаларын жіктеу"

8.4.2.1 өсімдік және жануар ұлпаларын жіктеу

Молекулалық биология

Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлер арасындағы айырмашылық

8.4.1.1 биологиялық мысалдарды пайдаланып полимерлер мен мономерлер арасындағы айырмашылықты сипаттау

Көмірсулар – энергия көзі. Глюкоза, сахароза, гликоген, крахмал, жасұнық пен хитиннің маңызы және қызметтері.. Липидтердің қасиеттері мен қызметі. Липидтердің әртүрлілігі: майлар, фосфолипидтер, балауыз

8.4.1.2 көмірсулар мен липидтердің биологиялық қызметтерін сипаттау

Нәруыздар, қасиеттері мен қызметтері

8.4.1.3 нәруыздардың қасиеттері мен биологиялық қызметтерін сипаттау

Тірі ағзалардың көп түрлілігі

Зертханалық жұмыс: "Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау: балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашық тұқымдылар және жабық тұқымдылар"

8.1.1.1 балдырлар мүктәрізділер, қырықжапырақ тәріздестер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар мысалында өсімдіктердің ерекшеліктерін сипаттау

Саңырауқұлақтар патшалығы. Зең саңырауқұлағы: мукор, пеницилл. Біржасушалы саңырауқұлақтар – ашытқы. Көпжасушалы саңырауқұлақтар. Қалпақшалы саңырауқұлақтар. Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар

8.1.1.2 саңырауқұлақтардың ерекшелік белгілерін сипаттау

Зертханалық жұмыс: "Дара жарнақты және қосжарнақтылар өсімдіктер кластарының белгілерін зерттеу". Буынаяқтылар типі. Хордалылар типі. Сыртқы белгілеріне қарай салыстырмалы сипаттама. Демонстрация "Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау"

8.1.1.3 даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер кластарын негізгі белгілеріне қарай ажырату

Буынаяқтылар типі. Хордат типі. Сыртқы белгілері бойынша салыстырмалы сипаттамалар. "Буынаяқтылар мен хордалылар кластарының айрықша белгілерін анықтау" демонстрациясы

8.1.1.4 буынаяқтылар мен хордалы жануарлар кластарын ерекше белгілері бойынша тану

Қоректену

Жауын құртының, сиырдың және адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы. Модельдеу "Адамның, сиырдың және жауынқұртының" асқорыту жүйесінің құрылысын салыстыру

8.1.2.1 омыртқасыздар, күйіс қайыратын жануарлар мен адамның ас қорыту жүйесінің құрылысын салыстыру

Тістің құрылысы мен қызметі, сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы. Тіс гигиенасы. Адамның ас қорыту жолдарының құрылысы. Ас қорыту бездері. Ас қорыту мүшелерінің қызметі

8.1.2.2 әр түрлі тістердің құрылымының олардың функцияларымен байланысын, стоматологиялық күтім ережелерін сипаттау;
8.1.2.3 адамның ас қорыту жүйесінің құрылысы мен қызметтері арасындағы өзара байланысты түсіндіру

Тамақтану гигиенасы. Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және олардың алдын алу. Тағамнан уланудың алдын алу. Алғашқы жәрдем шаралары. Ішек құрт ауруларының алдын алу

8.1.2.4 ас қорыту жолы ауруларының себептерін және астан улану белгілерін анықтау

Дәрумендер және олардың маңызы. Суда еритін және майда еритін дәрумендер. Дәрумендердің тәуліктік мөлшері. Авитаминоз, гиповитаминоз және гипервитаминоз. Ақшам соқыр (А авитаминозда), бери-бери ауруы (В1 авитаминозда), қырқұлақ (С авитаминозда), мешел аурулары (Д авитаминозда). Зертханалық жұмыс: "Тағамдық заттар құрамынан С дәруменді анықтау

8.1.2.5 адам ағзасындағы дәрумендердің маңыздылығын сипаттау;
8.1.2.6 құрамында дәрумендердің маңызды мөлшері бар азық-түліктер тізімін жасау;
8.1.2.7 азық-түлік құрамындағы С дәруменін анықтау

3-тоқсан

Заттардың тасымалдануы

Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз. Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы

8.1.3.5 лимфа жүйелерін және қан, ұлпалық сұйықтық пен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау

Қанның құрамы мен қызметі. Қан түйіршіктері: эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер. Плазма. Қанның қызметі: транспорттық, гомеостаздық, қорғаныштық

8.1.3.1 қан құрамы мен қызметін сипаттау

"Әртүрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу" зертханалық жұмысы. Қан жасушаларын формасына, мөлшеріне, санына және ядросының болуына қарай салыстыру

8.1.3.2 дайын микропрепараттар арқылы әртүрлі ағзалардың қан жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу

Иммунитет. Гуморальдық және жасушалық иммунитет. Лейкоциттердің түрлі типтері және олардың қызметтері. Т – және В- лимфоциттердің әрекет етуі.

8.1.3.3 лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау;
8.1.3.4 гуморальдық және жасушалық иммунитетті салыстыру

Иммунитет. Иммунитеттің түрлері: туа пайда болған және жүре пайда болған иммунитет. Екпенің (вакцин) түрлері және оның жасанды иммунитетті қалыптастырудағы маңызы. Жұқпалы аурулардың алдын алу

8.1.3.6 аурулардың алдын алуындағы вакцинацияның ролін бағалау

Қан топтары. Қан құю. Резус-фактор. Агглютинация. Резус-конфликт

8.1.3.7 агглютинация және резус-конфликт механизмдерін түсіндіру

Буылтық құрттардың (жауын құрт), ұлулардың, буынаяқтылардың және омыртқалылардың жүрегі және қан тамырларының құрылысы мен қызметі

8.1.3.8 жануарлардың жүрегінің құрылысы мен қантамыр жүйелерінің маңызын сипаттау;
8.1.3.9 қантамыр қабырғасының құрылысы мен олардың қызметі арасындағы байланысты орнату

Қан тамырлар жүйесінің түрлері. Ашық және тұйық қанайналым жүйелері. Үлкен және кіші қанайналым шеңберлері. Адамның қанайналым жүйесі

8.1.3.10 жануарлардың қантамырлар жүйесінің түрлерін сипаттау

Зертханалық жұмыс: "Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу"

8.1.3.11 дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу

Жүрек - қантамырлар жүйесі аурулары (гипертония, инфаркт, тахикардия, ишемиялық ауру, атеросклероз, инсульт). Аурудың себептері: тұқым қуалайтын ауруларға бейімділік, салауатты өмір салтын дұрыс ұстанбау

8.1.3.12 қантамыр жүйесі мүшелерінің ауруларының себептері мен ауру белгілерін сипаттау

Бөліп шығару

Альвеола мен қан арасындағы газ алмасу. Өкпедегі қанның оттекке қанығуы. Ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу. Қанның көмірқышқыл газына қанығуы, жасушаның оттекке қанығуы

8.1.4.1 өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмдерін сипаттау

Тыныс алу және тыныс шығару механизмі. Кеуде қуысының құрылысы. Тыныс алуға және тыныс шығаруға қатысатын бұлшықеттер. Тыныс алу және тыныс шығарудағы көкеттің маңызы. Ауа жүретін жолдардағы қысымның өзгеруі

8.1.4.2 тыныс алу және тыныс шығару механизмін түсіндіру

Тыныс алудың минуттық көлемі. Әртүрлі жастағы, физикалық дамыған, ер және әйел адамдардың өкпесінің тіршілік сыйымдылығы. Тыныс алу қозғалыстарының жиілігі. Шылым шегудің өкпенің тіршілік сыйымдылығына әсері. Зертханалық жұмыс: "Өкпенің тіршілік сыйымдылығын зерттеу"

8.1.4.3 өкпенің тіршілік сыйымдылығын анықтау және қалыпты жағдайдағы және дененің физикалық жүктемесі кезіндегі тыныс алудың минуттық көлемін анықтау

Бөліп шығару

Зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы (бүйрек, несепағар, қуық, несеп жолы) мен қызметі. Бөліп шығару және сүзу мүшелері. Бүйректің құрылысы (қыртысты және милы қабат, нефрон, пирамида, астауша, бүйрек өзекшелері)

8.1.5.1 адамның зәр шығару жүйесі мүшелерінің құрылысы мен қызметтерін сипаттау;
8.1.5.2 бүйректің құрылымдық бөліктерін танып білу

Терінің маңызы, құрылысы мен қызметі. Тер бөлінудің реттелуі

8.1.5.3 терінің құрылысы мен оның бөліп шығарудағы маңызын сипаттау

Тері ауруларының пайда болу себептері мен салдары (қышыма, теміреткі, безеу бөртпелері). Белгілері мен алдын алу шаралары.

8.1.5.4 тері ауруларын және оның алдын алу шараларын түсіндіру

4-тоқсан

Қозғалыс. Биофизика

Адам қаңқасының құрылысы. Тірек – қимыл жүйесінің маңызы мен қызметі

8.1.6.1 тірек-қимыл жүйесінің қызметтерін сипаттау

Сүйектің макро - және микроскопиялық құрылысы. Сүйектің химиялық құрамы. Зертханалық жұмыс: "Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысы". Демонстрация "Сүйектің химиялық құрамы"

8.1.6.2 сүйектің химиялық құрамын, макро және микроскопиялық құрылысын зерттеу

Сүйектің байланыс түрлері: қозғалмайтын, жартылай қозғалмалы, қозғалмалы

8.1.6.3 сүйектердің байланыс түрлерін салыстыру

Буынның құрылысы және қызметтері. Сүйек буындарының атқаратын қызметіне сәйкес бейімделуі

8.1.6.4 буынның әр түрлі типтерінің құрылысы мен олардың қызметтері арасындағы байланысты орнату

Бұлшықет ұлпаларының құрылысы мен қызметі (бірыңғай салалы, көлденең жолақты қаңқа, көлденең жолақты жүрек). Зертханалық жұмыс: "Бұлшық ет ұлпаларының құрылысын зерттеу" Адам денесінің бұлшық еттерін жіктеу

8.1.6.5 бұлшық ет ұлпасының қызметтері
түрлері мен олардың қызметтерін сипаттау8.1.6.6 адам бұлшық еттерінің құрылысы мен бұлшықет топтарын оқып тану

Гиподинамия. Сымбаттың бұзылуы және жалпақтабандылықтың пайда болу себептері. Сымбаттың бұзылуы мен жалпақтабандылықтың алдын алу шаралары

8.1.6.7 гиподинамия салдарын атау;
8.1.6.8 сымбаттың бұзылуы және жалпақ жалпақтабандылықтың пайда болу себептерін анықтау

Тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты адамның қаңқа құрылысының ерекшеліктері. Тік жүруге байланысты бұлшық еттің маңызы. Тік жүру кезіндегі дененің ауырлық орталығы. Адам денесіндегі иіндер

8.4.4.1 тік жүруге байланысты адам қозғалуының биомеханикалық ерекшеліктерін білу

Координация және реттелу

Көру мүшелерінің құрылысы. Көрудің маңызы. Көру қызметінің бұзылуы. Көру гигиенасы. Зертханалық жұмыс: "Көру жітілігі мен көру аймағының шегін зерттеу"

8.1.7.1 көруді қабылдау ерекшеліктерін зерттеу және көру гигиенасы ережелерін сипаттау

Есту мүшесінің құрылысы. Естудің маңызы. Естудің бұзылу себептері. Есту мүшесінің гигиенасы. Зертханалық жұмыс "Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу" (құлақтың есту қабілетін анықтау)

8.1.7.2 дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зертеу және есту мүшелерінің гигиенасы ережелерін сипаттау

Таяқшаның, құтышаның және түкті жасушалардың құрылымы мен қызметі. Зертханалық жұмыс: "Соқыр дақты анықтау, түстердің аралсуына тәжірибе, дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтуі"

8.1.7.3 көру және есту рецепторларының құрылымы мен қызметін сәйкестендіру

"Гормондар", "Гуморальдық реттелу" ұғымдары. Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасуы және қызметі. Бездерден бөлінетін гормондар

8.1.7.4 эндокикринді, экзокринді және аралас бездердің орналасқан жерлерін анықтау;
8.1.7.5 бездердің негізгі қызметтерін түсіндіру

Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындаған аурулар (гипо- және гиперфункция)

8.1.7.6 эндокриндік бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атау

Адам денесінде орналасқан тері рецепторлары (терморецепторлар, механорецепторлар, ноцицепторлар) Зертханалық жұмыс: "Тері сезімталдығын зерттеу"

8.1.7.7 терінің сезімталдығын зерттеу

Жылықанды жануарлардың тұрақты температураны сақтауындағы терінің рөлі. Температураға сезімталдық. Терморецепторлардың температураның өзгеруіне бейімделуі

8.1.7.8 жылықанды жануарлардың дене температураны сақтаудағы терінің ролін сипаттау

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырып/Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны/

Оқыту мақсаттары.

1-тоқсан

Көбею

Митоз. Мейоз. Митоз бен мейоздың биологиялық маңызы

9.​2.​2.​1 тірі ағзалардың өсуі мен дамуы үшін митоз бен мейоздың маңызын түсіндіру

Жануарлардың көбею формалары. Жыныссыз көбею типтері. Жынысты көбею

9.​2.​1.​1 жануарлардың көбею тәсілдерін салыстыру

Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі. Гаметофит. Спорофит

9.​2.​1.​3 ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру

Ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі

9.​2.​1.​3 ашық тұқымды және жабық тұқымды өсімдіктердің тіршілік циклінің ерекшеліктерін түсіндіру

Өсу және даму

Эмбрионалдық даму кезеңдері: бластула, гаструла, нейрула. Ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануы. Органогенез

9.​2.​3.​1 эмбрионалдық даму кезеңдерін сипаттау;
9.​2.​3.​2 әр түрлі ұрық жапырақшаларынан қалыптасқан мүшелер мен ұлпалар дифференциасын сипаттау

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы маңызы. Өзгергіштік пен қоршаған орта жағдайларына бейімделгіштік арасындағы өзара байланыс

9.​2.​4.​1 эволюциядағы тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің рөлін дәлелдеу

Қолдан сұрыптау және оның селекция үшін маңызы. Қолдан сұрыптау түрлері

9.​2.​4.​2 организмдердің селекциясы үшін жасанды іріктеудің мәнін сипаттау

Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары

9.​2.​4.​4 маңыздымәдениөсімдіктердіңсорттарынжәнеүйжануарларыныңтұқымдарынсипаттау

Қазақстан аумағында кездесетін егістік дақылдар мен үй жануарларының қолтұқымдары. Маңызды белгілер

9.​2.​4.​4 маңызды мәдени өсімдіктердің сорттарын және үй жануарларының тұқымдарын сипаттау

2-тоқсан

Биосфера, экжүйе, популяция

Экожүйелердің компоненттері. Су және құрлық экожүйелері. Модельдеу "Су және құрлық экожүйелерін салыстыру"

9.​3.​1.​1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау;
9.​3.​1.​2 су және құрлық экожүйелерін салыстыру

Популяцияның құрылымының негізгі сипаттамалары және ерекшеліктері. Ағзалардың тіршілікке қабілеттілігінің әртүрлі тәсілдері. (Тіршілікті сақтаудың К және r стратегиялары). "Жыртқыш-жемтік" қарым-қатынас түрі. Популяция санының өзгеруі

9.​3.​1.​3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау;
9.​3.​1.​4ағзалардың түрлі тірі қалу тәсілдерін зерттеу;
9.​3.​1.​5 жыртқыш-құрбан қарым-қатынасы мысалында популяция санының өзгеру себептерін орнату

Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлері. Ағзалардың тікелей және жанама қарым-қатынас түрлері. Қоршаған орта жағдайларының өзгерістеріне ағзалардың бейімделуі

9.​3.​1.​6 тірі ағзалардың өзара қарым-қатынас түрлерін сипаттау;
9.​3.​1.​7 тірі ағзалардың қоршаған ортаның өзгермелі жағдайларына бейімделу механизмдерін түсіндіру

Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

Адамның табиғаттағы рөлі. Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау. Биологиялық алуан түрлілікті сақтау. Дүниежүзілік Тұқым қоры

9.​3.​2.​1 биологиялық әртүрлілікті сақтаудың және қолдауды қажеттіктің себептерін негіздеу;
9.​3.​2.​2 Дүниежүзілік Тұқым қорының маңызын бағалау

Қазақстан Республикасының экологиялық мәселелері. Себептері мен салдарлары. Оларды шешу жолдары.

9.​3.​2.​3 Қазақстан аумағындағы экологиялық мәселелердің туындау себептері мен оларды шешу жолдарын түсіндіру

Жасушалық биология

Жасушаның негізгі компоненттерінің қызметтері. Жасуша құрылымдары: плазмалық мембрана, цитоплазма, ядро, эндоплазмалық тор, жасуша орталығы, рибосомалар, Гольджи аппараты мен лизосомалар, митохондрия, пластидтер, қозғалыс органоидтары, жасушаның қосындылары. Құрылыстары және атқаратын қызметтері

9.​4.​2.​1 өсімдік және жануар жасушаларының негізгі бөліктерінің құрылысы мен қызметін түсіндір

Жасушалардың сызықтық ұлғаюын есептеу. Ұлғаю, актуальды өлшемі және суреттің нақты өлшемі. Өлшем бірліктерін СИ жүйесіне аудару (сантиметр-миллиметр-микрометр-нанометр). Модельдеу "Микросуреттерді пайдаланып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу"

9.​4.​2.​2 микросуретті қолданып жасушаның сызықтық ұлғаюын есептеу

3-тоқсан

Тірі ағзалардың көп түрлілігі. Биосфера және экожүйе

Әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлық номенклатураны қолдану. Зертханалық жұмыс: "Анықтағыш көмегімен өсімдіктер мен жануарлар түрлерін (жергілікті жердің) анықтау"

9.​1.​1.​1 әртүрлі түрлерді сипаттауда бинарлы номенклатураны қолдану;
9.​1.​1.​2 өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін ерекшелік белгілері бойынша танып білу (анықтағыш бойынша)

Популяцияның өсуінің экспоненциалды және сигмоидты қисығы

9.​3.​1.​1 экожүйелердің жалпы құрылымының сызбасын жасау

Экожүйедегі энергия тасымаланың тиімділігі. Энергия ағыны және қоректік тізбектер. Экологиялық пирамида түрлері

9.​3.​1.​2 су және құрлық экожүйелерін салыстыру;
9.​3.​1.​3 популяцияның негізгі қасиеттерін және құрылымдық ерекшеліктерін сипаттау

Табиғаттағы көміртек пен азот айналымы. Биосферадағы биохимиялық үрдістер. Топырақ пен шөгінді жыныстар түзудегі тірі ағзалардың рөлі

9.​3.​1.​11 азот пен көміртек айналымының табиғаттағы сызбасын құру

Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері

Пайдалы қазбаларды өндірудің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері

9.​3.​2.​4 пайдалы қазбалар өндірудің және қайта өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Пестицидтердің қоршаған орта мен адам денсаулығына әсері.

9.​3.​2.​5 9.​3.​2.​5 пестицидтерді пайдаланудың, қоршаған ортаға мен адам денсаулығы әсерін түсіндіру

Жылыжай эффеті (булану) және озон қабатының жұқаруы. Дүниежүзілік мұхит деңгейінің, су мен атмосфера температурасының көтерілуінің тірі ағзаларға әсері

9.​3.​2.​6 жылыжай эффектісінің тірі ағзаларға әсерін түсіндіру;
9.​3.​2.​7 озон қабатының бұзылуының себептері мен салдарын түсіндіру

Қоректену

Ыдырау үдерісі. Асқорыту ферменттерінің әсері. Асқорытудағы ферменттердің маңызы. Сіңіру және бөліп шығару

9.​1.​2.​1 адамның асқорыту жолдарындағы үдерістерді толық сипаттау;
9.​1.​2.​2 ас қорыту үдерісіндегі органикалық заттар мен сәйкес ферменттердің арасындағы байланысты орнату

Ферменттердің әсер ету механизмі. Ферменттің белсенді орталығы. Зертханалық жұмыс: "Ферменттердің белсенділігіне әр түрлі жағдайлардың (температура, pH) әсерін зерттеу"

9.​4.​1.​1 ферменттердің әсер ету механизмін түсіндіру;
9.​1.​2.​3 ферменттердің белсенділігіне әсер ететін әр түрлі жағдайларды (температура, pН) зерттеу;

Өттің әсерінен майлардың эмульгациясы. Зертханалық жұмыс "Өттің әсерінен майлардың эмульгациялануын зерттеу"

9.​1.​2.​4 өттің әсерінен майлардың эмульгациялануы үдерісін зерттеу

4-тоқсан

Заттар тасымалы

Активті және пассивті тасымалдардың ұқсастығы мен айырмашылығы. Жасуша мембранасы арқылы тасымалдану. Белсенді тасымалдану кезіндегі энергияның жұмсалуы

9.​1.​3.​1 активті және пассивті тасымалдарды салыстыру

Сыртқы және ішкі факторлардың транспирацияға әсері. Зертханалық жұмыс: "Транспирация үдерісі кезіндегі сыртқы факторларды (температура, ылғалдылық пен су буының қысымы, ауа қозғалысын) зерттеу. Зертханалық жұмыс: "Ішкі факторларды: Буландыратын беттің ауданы және бұл беттік ауданның өсімдік көлеміне қатынасының (сірқабық (кутикула) мен лептесіктер) транспирация үдерісіне әсері"

9.​1.​3.​2 өсімдіктердегі транспирация үдерісінің мәнін түсіндіру;
9.​1.​3.​3 ішкі және сыртқы факторлардың транспирацияға әсерін зерттеу

Сыртқы факторлардың флоэмада зат тасымалына әсері: температура, ылғалдылық, жарық

9.​1.​3.​4 флоэма арқылы заттардың тасымалдануына сыртқы факторлардың әсерін зерттеу

Тыныс алу

Анаэробты және аэробты тыныс алу. Анаэробты және аэробты тыны салу үдерістерін химиялық реакция теңдеулерін қолданып қарастыру. Анаэробты және аэробты тыныс алудың тиімділіктері

9.​1.​4.​1 тыныс алу реакциясының химиялық теңдеуін пайдалана отырып, анаэробты және аэробты тыныс алуды салыстыру

Аэробты, анаэробты тынысалу үдерістерімен байланысты бұлшық еттердің қажуы. Аэробты және анаэробты тынысалуға физикалық жүктемелердің әсері

9.​1.​4.​2 бұлшықет қажуы және аэробты, анаэробты тыныс алу үдерістері арасындағы байланысты қарастыру

Бөліп шығару

Нефронның құрылысы және қызметі. Ультрафильтрация. Абсорбция және таңдамалы реабсорбция. Несептіңқұрамы. Фильтрация мен кері фильтрацияның себептері

9.​1.​5.​1 нефронның құрылысы мен қызметін сипаттау;
9.​1.​5.​2 фильтрация және несептің түзілуі үдерістерін сипаттау

Бүйрек жұмысына әсер ететін факторлар: тамақтану рационы, дене температурасының күрт түсуі, дәрілік препараттар, созылмалы және инфекциялық аурулар (кариес, іріңді ангина

9.​1.​5.​3 бүйректің жұмысына әсер ететін факторларды сипаттау

Зәр шығару жүйесінің гигиенасы. Бүйрек және зәр шығару жүйесінің аурулары: пиелонефрит, цистит, бүйрекке тастың жиналуы. Себептері және алдын алу шаралары

9.​1.​5.​4 зәр шығару жүйесі, бүйрек ауруларының алдын алу шараларын түсіндіру

Құрлықта, шөлде, тұщы және тұзды суларда тіршілік ететін тірі ағзалардың зат алмасуының соңғы өнімдері. Құрамында азоты бар органикалық заттардың ыдырау өнімдері: аммиак, несепнәр, несепқышқылы

9.​1.​5.​5 әртүрлі ағзалардың мекен ету ортасы мен зат алмасуларының соңғы өнімдері арасындағы байланысты орнату

      4) 10-сынып:

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырып/Ұзақ мерзімді жоспар бөлімінің мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Координация және реттелу

Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйкеұлпасыныңқызметі (глиальдыжасушалар). Аксондардыңмиеленді және миеленсіз қабықтары.Синапстар жән емедиаторлар. Модельдеу "Жүйкеұлпаларынзерттеу"

10.​1.​7.​1 жүйке жүйесінің құрылымы мен қызметі арасындағы байланысты орнату;
10.​1.​7.​2 жүйке ұлпалары қызметі мен оның құрылымдық бөлшектерін талдау

Миеленді, миеленсіз аксондарда жүйке импульстарының туындауы және өткізілуі. Өткізу жылдамдығы. Мембраналық потенциал, тыныштық потенциалы және әрекет потенциалы. Модельдеу "Жүйке импульстарының туындауы мен таралу жылдамдығын зерттеу"

10.​1.​7.​3 жүйке импульстерінің пайда болу және өтуін сипаттау

Тірі ағзалардағы электрлік үдерістер. Электрорецепторлар және электрлі мүшелер

10.​4.​4.​1 тірі ағзалардағы электрлі үдерістерді зерттеу

Тыныс алу мен тыныс шығарудың реттелуі мысалында нейрогуморальдық реттелу механизмі. Жүйкелік және гуморальдық реттелуді салыстыру. Ағзаның күйзеліске бейімделуі

10.​1.​7.​4 нейрогуморальдық реттелу механизмін түсіндіру

Нейрокомпьютерлік интерфейс. Компьютер мен ми арасындағы ақпарат алмасу жүйесі

10.​4.​4.​2
"компьютер-ми-интерфейс" технологиясының ерекшеліктерін зерттеу

Гомеостазды тұрақты ұстаудың механизмдері

10.​1.​7.​5 ағзаның ішкі орта тұрақтылығын сақтау механизмін түсіндіру

Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеуші. Зертханалық жұмыс: "Ауксиннің өсімдіктерге әсерін зерттеу"

10.​1.​7.​6 өсу заттарының өсімдіктер тіршілігіне әсерін талдау

2-тоқсан

Қозғалыс

Бұлшық еттің жұмысы. Демонстрация "Негізгі бұлшықеттердің жұмысын өзіндік бақылау, иық белдеуінің қол қозғалысындағы рөлі. Бұлшық ет қозғалысын реттеу". Зертханалық жұмыс: "Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу"

10.​1.​6.​1 қол бұлшықетінің күштің төзімділігін және максималды бұлшықет күшін зерттеу;
10.​1.​6.​2 бұлшықет жұмысының жиылу жиілігіне байланысын зерттеу

Молекулалық биология

Дезоксирибонуклеинқышқылы (ДНҚ) молекулалық құрылысының принцптері: нуклеотидтердің комплементарлылығы. Модельдеу "ДНҚ молекуласын құру"

10.​4.​1.​1 ферменттің әрекет ету механизмін оқып тану;
10.​4.​1.​3 дезоксирибонуклеин қышқылының құрылымдық қағидалары негізінде үлгілеу

Жасушалық цикл

Интерфаза. Интерфазакезеңдері: Gl, SжәнеG2.

10.​2.​2.​1 жасушалық айналымның интерфаза кезеңіндегі жүретін үдерістерді түсіндіру

Митоз. Митоз фазасы. Зертханалық жұмыс: "Пияз омыртқасының жасушаларында митозды зерттеу"

10.​2.​2.​2 митоздың кезеңдерін сипаттау

Мейоз. Мейоз фазасы. Митоз мен мейозды салыстыру. Модельдеу "Мейоз фазаларын зерттеу"

10.​2.​2.​3 мейоз кезеңдерін сипаттау;
10.​2.​2.​4 митоз бен мейоз үдерісін салыстыру

3-тоқсан

Тұқымқуалаушылықпен өзгергіштік заңдылықтары

Г.Мендель анықтаған белгілердің тұқымқуалаушылық заңдылықтары. Тұқымқуалаушылықты зерттеудің гибридологиялық әдісі.

10.​2.​4.​1 генетиканың дамуымен қалыптасуындағы Мендель зерттеулерінің рөлін бағалау

Тұқым қуалаушылықтың генетикалық заңдылықтарының цитологиялық негіздері. Гамета тазалығы заңы және оның цитологиялық негіздемесі. Моногибридті және дигибридті будандастыру. Басымдылық заңы. Ажырау заңы. Басымдылық заңы. Ажырау заңы

10.​2.​4.​2 моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін тұжырымдау және моногибридті будандастыруға есептер шығару;
10.​2.​4.​3 дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін негіздерін дәлелдеу және есептер шығару

Аллельді гендердің әрекеттесуі: толық және толымсыз. Доминанттылық белгілердің пайда болуы. Талдаушы шағылыстыру ұғымы мен оның практикалық маңызы

10.​2.​4.​4 толық және толымсыз доминаттылықты салыстыру
10.​2.​4.​5 талданатын будандастырудың мәнін бағалау

Жыныс генетикасы. Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі. Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм

10.​2.​4.​6 жынысты анықтау теориясын сипаттау;
10.​2.​4.​7 жынысты анықтаудағы хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба құру

Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор

10.​2.​4.​8 адамның тұқымқуалауын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру

Адам генетикасы. Адамның тұқымқуалау белгілерін зерттеу әдістері. Адамның генетикалық ауруларының алдын алу. Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру. Модельдеу "Адамның генеалогиялық шежіре ағашын құру"

10.​2.​4.​9 адам генетикасын зерттеудің негізгі әдістерін сипаттау;
10.​2.​4.​10 шежіре сызбасын құрастыру

Өнімділікті арттыратын заманауи ауылшаруашылық технологиялары. Өнімділігі жоғары ауыл шаруашылықты жүргізудің жаңа баламалы жолдары;

10.​2.​4.​11 жергілікті аймақ негізінде мәдени өсімдіктердің шығымдылығын арттыру үшін қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы технологияларын пайдалануды зерделеу

Микробиологияжәнебиотехнология

Биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасы және биотехнологияда алынатын өнімдері (медицинада, өнеркәсіпте және ауыл шаруашылығында). Инсулин өндірісі

10.​4.​3.​1 инсулин өндіру мысалында биотехнологиялық үдерістің жалпы сызбасын сипаттау;
10.​4.​3.​2 биотехнологияда өндірілетін өнімдерге мысал келтіру

Көбею

Адамныңжынысжүйесініңқұрылымыменқызметі.

10.​2.​1.​1 адамның жыныс жүйесінің құрылысын сипаттау

Зертханалық жұмыс "Аталық және аналық гаметалардың құрылысын зерттеу"

10.​2.​1.​2 аталық және аналық жыныс жасушаларының құрылыс ерекшеліктерін зерттеу

Екінші реттік жыныстық белгілер. Ұлдар мен қыздардың жыныстық жетілуі. Биологиялық және әлеуметтік жетілу

10.​2.​1.​3 жыныстық жетілу кезеңіндегі екінші реттік жыныстық белгілердің дамуын сипаттау

Менструалдықцикл. Менструалдық циклдағы эстроген мен прогестерон гормондарының маңызы

10.​2.​1.​4 менструалдық цикл мен экстроген және прогестеронның маңызын сипаттау

Контрацепция түрлері, олардың қолданылуы мен маңызы

10.​2.​1.​5 контрацепцияның маңызы мен түрлерін түсіндіру

Жыныстық жолмен берілетін аурулар: Жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС), сифилис, гонорея, гепатит В,С. Алдын алу шаралары

10.​2.​1.​6 жыныстық жолмен таралатын аурулардың салдары мен алдын алу шараларын түсіндіру

4-тоқсан

Өсу және даму

Құрсақта даму. Ұрықтық дамудың алғашқы кезеңдері. Ұрықтың қалыптасуы мен дамуы.

10.​2.​3.​1 ұрықтың дамуындағы плацентаның маңызын түсіндіру;
10.​2.​3.​2 ұрық пен эмбрионның дамуын салыстыру

Шылым шегу, есірткі мен ішімдіктің адам ұрығының дамуына тигізетін әсері;

10.​2.​3.​3 адам ұрығының дамуына шылым шегу, алкоголь мен басқа есірткілер әсерінің салдарын түсіндіру

Эволюциялық даму

Жердегі тіршіліктің пайда болуы кезеңдері.

10.​2.​5.​7 Жердегі тіршіліктің дамуының негізгі кезеңдерін оқып білу

Эволюциялық ұғымдардың қалыптасуы және дамуы. Ч.Дарвиннің эволюциялық ілімінің негізгі қағидалары. Эволюцияның қазіргі заман теориясының пайда болуы

10.​2.​5.​1 К. Линней мен Ж.Б. Ламарк еңбектерінің негізгі қағидаларын оқып зерттеу;
10.​2.​5.​2 эволюциялық ілімнің қалыптасуындағы Ч. Дарвин еңбектерінің рөлін түсіндіру

Эволюцияның қозғаушы күштері. Табиғи сұрыпталу нәтижесіндегі бейімделушілік. Эволюциялық үдерістегі өзгергіштіктің (мутациялық, комбинтивтік) рөлі. Табиғи сұрыпталу, оның түрлері (қозғаушы және тұрақтандырушы). Тіршілік үшін күрес (түрішілік, түраралық). Модельдеу "Бейімделгіштікті табиғи сұрыпталу нәтижесі ретінде зерттеу (көбелек)"

10.​2.​5.​3 эволюцияның қозғаушы күштерін сипаттау;
10.​2.​5.​4 ағзалардың бейімделушілігіндегі табиғи сұрыпталудың рөлін сипаттау

"Түр" ұғымының анықтамасы. Түрдің құрылымы. Түр критерийлері. "Түр түзілу" ұғымы. Түр түзілудің тәсілдері мен механизмдері

10.​2.​5.​5 түрдің құрылымы мен критерийлерін сипаттау;
10.​2.​5.​6 түр түзілу үдерісін түсіндіру
10.​2.​5.​7 Жер әлемде өмір сүрудің негізгі даму кезеңдерін атау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
661-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1 тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы типтік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты -оқушылардың ғылыми көзқарасының негізін, бақылау қабілеттерін қалыптастыру, табиғат құбылыстарын талдау және таңдау арқылы өмірге қажетті практикалық есептердің шешімдерін таба білуге дағдыландыру.

      3. Бағдарламаның міндеттері:

      1) оқушылардың әлемнің қазіргі физикалық бейнесінің негізінде жатқан іргелі заңдылықтар мен принциптер туралы білімді, табиғатты танудың ғылыми әдістері туралы білімін қалыптастыру;

      2) оқушылардың оқушылардың зияткерлік, ақпараттық, коммуникативтік және рефлективтік мәдениетін дамытуға, физикалық экспериментті орындау және зерттеу жұмыстарын жүргізу дағдыларын дамыту;

      3) оқу және зерттеу қызметіне жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу;

      4) физикалық құбылыстардың биологиялық, химиялық және өзге де құбылыстармен өзара байланысын ашу;

      5) табиғат ресурстарын пайдалануда және қоршаған ортаны қорғауда, адамды және қоғамды қауіпсіз өмір сүрумен қамтамасыз етуде меңгерген дағдыларды қолдану болып табылады.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) физика сабағында теориялық ойлау элементтерін қалыптастыру: түсініктер, пайымдар, ой қорытындысы, себеп-салдарлық байланыстырды орнату;

      2) көріп қабылдауы мен қоршаған заттар мен құбылыстарды тануын, есту зейіні мен есте сақтауын дамыту;

      3) әлемді тануда көру қалдығын пайдалану;

      4) білім алушылардың іс-әрекеттің түрлі түрлерінде, тапсырмаларды орындауда, көру мүмкіндігінің шектеулілігін есепке ала отырып, лабараториялық және практикалық жұмыстардыорындауда өз мүмкіндіктерін адекватты бағалау мүмкіндіктері;

      5) қабылдау мен зерттеудің тактильді- сипап сезу тәсілдерін меңгеруі: заттардың рельефті бейнелерін, физикалық құрылғылардың, физикалық денелердің моделдерінің физикалық бейнелерін;

      6) тәжірибелерді жүргізу барысында ұсақ қол моторикасын дамыту, аз кеңістікте бейімделуін жүзеге асыру;

      7) әлемнің жалпы бейнесін меңгеруде фактілер мен құбылыстардың үйлесімділігін меңгеру үшін кеңістіктік-образдық түсініктерін, ойлауы мен қабылдауын, танымдық іс –әрекетін түзету;

      8) өз бетінше жұмыс жасау дағдыларын дамыту;

      9) сөйлеу тілінің компенсаторлық функциясы негізінде тұлғалық қасиеттерін дамыту.

Тарау 2. Оқу үрдісін ұйымдастыруда педагогикалық тәсілдері

      5. Көру қабілеті зақымдалған білім алушылар үшін "Физика" пәні бойынша оқу пәнін ұйымдастыруда келесі педагогикалық ықпал ету жолдары қолданылады: дифференциальды ықпал ету, әрекеттік ықпал ету, тұлғалық-бейімдеушілік ықпал ету, коммуникативті ықпал ету мен ақпараттық–коммуникативті технологияларды пайдалану.

      6. Физика сабағында дифференциалды ықпал ету жолын пайдалану білім алушылардың жаңа материалды қабылдау темпін, психофизикалық дамуы мен офтальмологиялық аспектісін есепке алаотырып, жеке мүмкіндіктерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді:

      1) көрмейтіндер- көру өткірлігі 0 ден 0,04 қоса алғанда;

      2) нашар көретіндер – көру өткірлігі 0,05 ден 0,2.

      7. Сабақта әрекеттік ықпал ету жолын пайдалану оқыту нәтижелерінің диапазонын кеңейтуге мүмкіндік береді:

      1) өз күштеріне деген білім алушылардың сенімділігін көтеру;

      2) практикалық әрекетте интеллектісі мен шығармашылық қабілеттерін, білімдерді сапалы меңгеруін дамыту: физикалық моделдерді даярлау, тәжірибелер жүргізу, пайымдау мен ой қорытындысын жасау негізіндегі өзіндік шығармашылық жұмыста пайдалануы.

      8. Тұлғалық бағытталған тәсілі жаңа білімдерді меңгеру барысында өзін өзі дамытуға, өзін айқындауға мүмкіндік беріп, "қолға қол", "үлгі бойынша жаса" тәрізді негізгі тәсілдер мен түрлі деңгейдегі тапсырмаларды қолдана отырып, практикалық әрекетте мұғалімнің дозаланға көмегі негізінде пәнге деген білім алушылардың қызығушылықтарын дамытуға бағытталған.

      9. Коммуникативті тәсіл білім алушылардың сөйлеу тілін дамытуға, қалауы мен олардың шығармашылық ізденіс қабілетін дамытуға ықпал ететін жұптық және топтық жұмыста қарым-қатынасқа түсе алу қабілетін қалыптастыруға бағытталған.

      10. Сабақта ақпараттық–коммуникативті технологияларды қолдану мультимедиялық файлдар, видеофрагменттер, видео дәрістерді пайдалану негізінде жүзеге асырылып, мұғалімге көрнекілік және жұмысты орындаудың жылдамдығы негізінде материалды үйретуге уақытты қысқаруға мүмкіндік беріп, танымдық,, моральды-адамгершілік, шығармашылық, коммуникативті, эстетикалық сияқты барлық тұлғалық мүмкіндіктерді жүзеге асыруға, білім алушылардың интеллектісін, ақапраттық мәдениетін дамытуға ықпал етеді.

      11. Физиканы оқыту үрдісі келесі оқу пәндерімен байланысты жүзеге асырылады: математика, орыс тілі, география, химия, биология, тарих, еңбек,бейімделген дене шынықтыру, көріп қабылдау мен көру қалдығын дамыту, кеңістікте бағдарлау, әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау, сөйлеу тілін түзету.

      12. Бағдарлама айтарлықтай бұзылыстарды түзету мен компенсациялау құралдарын және оптикалық құрылғылар мен тифло құрылғыларды, рельефті –графикалық құралдарды (көрмейтіндер үшін), тегіс баспаларды (нашар көретіндер үшін) қолдануды қарастырады.

      13. Көрмейтін білім алушыларға физиканы оқытқанда кеңінен сызбалар қолданады. Жоғары сыныптарда, көптеген нақты-бейнелі түсініктері бола тұра, түрлі көлік механизмдерін және физикалық құбылыстарды бейнелейтін сызба немесе сурет, шартты рельефті белгілермен толыққанды қолдана алады.

      14. Контурлық рельефті сызбалар білім алушыларға станоктардың ішкі механизмдерінің күрделі құрылымдарын меңгеруге және кинематикалық түйіндердің өзара іс-әрекеттеріне ықпалдасуына көмектеседі; оқушыларға кеңістік ойлауды дамытуға и механизмдер әрекетінің физикалық-техникалық ұстанымдарының бірнеше түсініктерін қалыптастыруға ықпал ететін бірнеше есеп беруге болады.

      15. Көрмейтін және нашар көретін білім алушылар үшін мектептегі физика кабинетінде келесі тифлотехникалық құралдар қарастырылады:

      1) рельефті-нүктелік шрифтімен орындалған физика пәні бойынша мәтіндік дидактикалық құралдар;

      2) көріп қабылдауға негізделген (көру қалдығы мен түс сезімталғыы бар көрмейтін білім алушылар үшін), түстік безендендірілуі бар және сипап сезу арқылы қабылдауға негізделген рельефті жазықтықта орындалған иллюстративті-графикалық құралда; көрметін білім алушылардың жеке ерекше білім қажеттіліктеріне жауап беретін дидактикалық материалдар мен көрнекі құралдар;

      3) рельефті сызуға арналған құралдар мен құрылғылар ("Школьник" құралы, сызғыш, циркуль, тактильді индикациясы бар транспортир);

      4) тактильді индикациясы бар өлшегіш физикалық құралдар;

      5) оқытудың техникалық құралдары: компьютерлік тифло кешен, интернетке қолжетімді интербелсенді тақта, сканерлеу мен оқуға арналған "Книголюб" кешені, электронды ұлғайтқыш құралы бар "Книга", тифлоплеер мен диктофоны бар нашар көретін білім алушыларға арналған стационарлы және портативті ұлғайтқыш құралдар.

Тарау 3. "Физика" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      16. "Физика" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7 сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 8 сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 9 сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 10 сыныпта– аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      17. Бағдарлама мазмұны 8 бөлімді қамтиды:

      1) "Физикалық шамалар мен өлшеулер" бөлімі;

      2) "Механика" бөлімі;

      3)"Жылу физикасы" бөлімі;

      4) "Электр және магнетизм" бөлімі;

      5) "Геометриялық оптика" бөлімі;

      6) "Кванттық физика элементтері" бөлімі;

      7) "Астрономия негіздері" бөлімі;

      8) "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі" бөлімі.

      18. "Физикалық шамалар мен өлшеулер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) физика – табиғат туралы ғылым;

      2) физикалық шамалар;

      3) физикалық өлшеулер.

      19. "Механика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) кинематика негіздері;

      2) динамика негіздері;

      3) сақталу заңдары;

      4) статика;

      5) тербелістер мен толқындар.

      20. "Жылу физикасы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) молекулалы-кинетикалық теория негіздері;

      2) термодинамика негіздері.

      21. "Электр және магнетизм" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) электростатика негіздері;

      2) электр тогы;

      3) магнит өрісі;

      4) электромагниттік толқындар және тербеліс.

      22. "Геометриялық оптика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) геометриялық оптика заңдары.

      23. "Кванттық физика элементтері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) атом мен атом ядросының құрылысы;

      2) радиоактивтілік;

      3) элементар бөлшектер.

      24. "Астрономия негіздері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Жер және Ғарыш;

      2) астрофизика элементтері.

      25. "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) физиканың дүниетанымдық мәні.

      26. 7-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Физика – табиғат туралы ғылым". Физика – табиғат туралы ғылым, табиғатты зерттеудің ғылыми әдістері;

      2) "Физикалық шамалар мен өлшеулер".Халықаралық бірліктер жүйесі; скаляр және векторлық физикалық шамалар, өлшеулер мен есептеулердің дәлдігі, үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу. Зерханалық жұмыс № 1:кішкентай денелердің өлшемін анықтау. Зерханалық жұмыс № 2: физикалық шамаларды өлшеу. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару; аспап шкаласындағы бөліктің құнын анықтау;

      3) "Механикалық қозғалыс". Механикалық қозғалыс және оның сипаттамалары, санақ жүйесі, қозғалыстың салыстырмалылығы, түзусызықты бірқалыпты және бірқалыпсыз қозғалыстар, жылдамдық және орташа жылдамдықты есептеу, әртүрлі механикалық қозғалыстардың графиктері Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, координатаның уақытқа тәуелділік графигін зерттеу;

      4) "Тығыздық". Масса және денелердің массасын өлшеу, дұрыс және дұрыс емес пішінді денелердің көлемін өлшеу, заттың тығыздығы және тығыздықтың өлшем бірлігі, тығыздықты есептеу.Зертханалық жұмыс № 3: сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын анықтау. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, электрондық және иіндік таразыларды қолданып, әр түрлі денелердің массасын анықтау;

      5) "Денелердің өзара әрекеттесуі". Инерция құбылысы, күш, тартылыс құбылысы және ауырлық күші, салмақ, деформация, серпімділік күші, Гук заңы, үйкеліс күші, үйкеліс әрекетін техникада ескеру, бір түзу бойымен денеге әсер еткен күштерді қосу. Зертханалық жұмыс № 4: серпімді деформацияларды зерделеу. Зертханалық жұмыс №5: сырғанау үйкеліс күшін зерттеу. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, динамометр көмегімен өлшеу, ауырлық күшін зерттеу, түрлі денелердің созылуын зерттеу;

      6) "Қатты денелер, сұйықтар және газдардағы қысым". Газдардың, сұйықтардың және қатты денелердің молекулалық құрылымы, қатты денелердегі қысым, сұйықтар мен газдардағы қысым, Паскаль заңы, қатынас ыдыстар, гидравликалық машиналар, атмосфералық қысым, атмосфералық қысымды өлшеу, манометрлер, сорғылар, кері итеруші күш. Зертханалық жұмыс № 6: Архимед заңын зерделеу. Зертханалық жұмыс № 7: дененің сұйықта жүзу шарттарын анықтау. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, кез-келген пішінді қатынас ыдыстардағы бірдей және әртүрлі сұйықтардың беттерінің орналасуын зерттеу, атмосфералық қысымның бар екендігін зерттеу.

      7) "Жұмыс және қуат". Механикалық жұмыс, қуат. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, жұмыстың мәнін график бойынша анықтау, ауырлық күші мен үйкеліс күшінің жұмысын салыстыру, транспорт түрлерінің қуатын бағалау;

      8) "Энергия". Кинетикалық энергия, потенциалдық энергия, энергияның сақталуы және басқа түрге айналуы. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, үстел теннисіне арналған шариктің тебілу биіктігін анықтау.

      9) "Жай механизмдер". Жай механизмдер, дененің массалық центрі, иіндіктің тепе-теңдік шарты, пайдалы әрекет коэффициенті. Зертханалық жұмыс № 8: жазық фигураның массалар центрін анықтау. Зертханалық жұмыс № 9: иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау. Зертханалық жұмыс №10: көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін анықтау. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, түсірілген күштің айналу осіне дейінгі қашықтыққа тәуелділігін зерттеу.

      27. 8-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Жер және Ғарыш". Аспан денелері туралы ғылым, күн жүйесі, күнтізбе негіздері (тәулік, ай, жыл);

      2) "Жылулық құбылыстар". Жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, диффузия, температура, оны өлшеу тәсілдері, температураның шкалалары, ішкi энергия, ішкi энергияны өзгерту тәсiлдерi, жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару, табиғаттағы және техникадағы жылу берілу, жылу құбылыстарының тірі ағзалардың өмірлеріндегі ролі, жылу мөлшері, заттың меншікті жылу сыйымдылығы, отынның энергиясы, отынның меншікті жану жылуы, жылу үдерістеріндегі энергияның сақталу және басқа түрге айналу заңы.Зертханалық жұмыс №1: әртүрлi температурадағы суларды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру. Практикалық жұмыстар: денені қыздыру үшін қажетті немесе оны суытқанда бөлінетін жылу мөлшерін есептеу, заттың меншікті жылу сыйымдылығын анықтау, заттың агрегаттық күйлері өзгерген кездегі жылу мөлшерін есептеу, жылу мөлшерінің дене массасына тәуелділігін зерттеу, жылу мөлшерінің қыздыру температурасына тәуелділігін зерттеу, әртүрлі отынның жану тиімділігін бағалау;

      3) "Заттың агрегаттық күйлері". Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы, булану және конденсация, қаныққан және қанықпаған булар, қайнау, меншiктi булану жылуы, қайнау температурасының атмосфералық қысымға байланыстылығын анықтау. Зертханалық жұмыс № 2: мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, заттың фазалық ауысу графигін зерттеу, мұздың балқу температурасын зерттеу, булану жылдамдығының әртүрлі факторларға тәуелділігін зерттеу;

      4) "Термодинамика негiздерi". Термодинамиканың бiрiншi заңы, газдың және будың жұмысы, жылу үдерістерінің қайтымсыздығы, термодинамиканың екінші заңы, жылу қозғалтқыштары,жылу қозғалтқыштарының пайдалы әрекет коэффициенті, Жылу машиналарын пайдаланудағы экологиялық мәселелер. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, ішкі энергияның механикалық энергияға айналуын зерттеу, жылулық тепе-теңдік орныққандағы энергияның сақталу заңын зерттеу;

      5) "Электростатика негіздері". Денелердің электрленуі, электр заряды, өткізгіштер мен диэлектриктер, электр зарядының сақталу заңы,қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi, Кулон заңы, элементар электр заряды, электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі, электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы, конденсатор. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, бір-бірінен қандай-да бір арақашықтықта орналасқан және жіңішке жіпке ілінген екі бірдей ауа шарының әрекеттесуін зерттеу, электроскопты жасау;

      6) "Тұрақты электр тогы. Электр тогы, электр тогы көздері, электр тізбегі және оның құрамды бөліктері, ток күшi, кернеу, тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы, өткiзгiштiң электр кедергiсi, өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат, өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу, электр тогының жұмысы мен қуаты, электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы, металдардағы электр кедергісінің температураға тәуелділігі, асқын өткізгіштік, электрқыздырғыш құралдар, кыздыру шамдары, қысқа тұйықталу, балқымалы сақтандырғыштар, электр тогының химиялық әсерi (Фарадейдiң заңы).Зертханалық жұмыс № 3: "Электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшiн өлшеу". Зертханалық жұмыс №4: "Тiзбек бөлiгi үшiн ток күшінің кернеуге тәуелділігін зерттеу".Зертханалық жұмыс №5: "Өткiзгiштердi тiзбектей қосуды зерделеу".Зертханалық жұмыс №6: "Өткiзгiштердi параллелді қосуды зерделеу".Зертханалық жұмыс №7: "Электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау".Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, тізбектегі ток күшін өлшеу, тізбек бөгіндегі кернеуді өлшеу, өткізгіш кедергісінің материал тегіне тәуелділігі, қыздыру шамының қуаты мен жұмысын өлшеу, тізбектей қосылған шамдардың ток қуатын зерттеу, параллель қосылған шамдардың ток қуатын зерттеу;

      7) "Электромагниттік құбылыстар". Тұрақты магниттер, магнит өрiсi, тогы бар түзу өткізгіштің магнит өрiсi, тогы бар шарғының магнит өрiсi, электромагниттер және оларды қолдану;магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті, электроқозғалтқыш; электр өлшеуіш құралдар,электромагниттiк индукция, генераторлар. Зертханалық жұмыс № 8: "Тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу". Зертханалық жұмыс №9: "Электрмагниттi құрастыру және оның әсерiн сынау". Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, су компасын (құбылнамасын) жасау, магнит өрісінің түрлі материалдар арқылы өтуін зеттеу, түрлі тиындардың магниттік қасиеттерін зерттеу, үйкеліс арқылы магниттеу, магниттің қасиетіне температураның әсері.

      28. 9-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Жарық құбылыстары". Жарықтың түзу сызықты таралу заңы, жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар, сфералық айналар,сфералық айна көмегімен кескін алу, жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы, толық ішкі шағылу, линзалар, линзаның оптикалық күшi, жұқа линзаның формуласы, линзаның көмегімен кескiн алу, көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері, оптикалық аспаптар.Зертханалық жұмыс № 1: "Шынының сыну көрсеткiшiн анықтау.Зертханалық жұмыс №2: "Жұқа линзаның фокустық қашықтығын анықтау".Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, қарапайым перископты жасау, калейдоскопты жасау,жазық айнадағы кескінді зерттеу,ойыс айнаға түскен және шағылған стандартты сәулелердің жүрісі, жинағыш және шашыратқыш линзадағы негізгі сәулелердің жүрісі, көз бен фотоаппараттың оптикалық жүйелерін салыстыру;

      2) "Кинематика негіздері". Механикалық қозғалыс, векторлар және оларға амалдар қолдану, вектордың координаталар осьтеріне түсірілген проекциялары, түзусызықты теңайнымалы қозғалыс, үдеу, түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және орын ауыстыру, дененiң еркiн түсуi, еркiн түсу үдеуi, қисықсызықты қозғалыс, материялық нүктенiң шеңбер бойымен бiрқалыпты қозғалысы, сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар, центрге тартқыш үдеу.Зертханалық жұмыс №3:"Теңүдемелі қозғалыс кезiндегi дененiң үдеуiн анықтау".Зертханалық жұмыс №4: горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу.Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, қозғалыстың салыстырмалылығы, денелердің қозғалысын сипаттау тәсілдері;

      3) "Астрономия негіздері". Жұлдызды аспан, аспан сферасы, аспан координаталарының жүйесі, әртүрлі географиялық ендіктегі аспан шырақтарының көрінерлік қозғалысы, жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақыт, Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың қозғалысзаңдары, Күн жүйесі денесіне дейінгі ара қашықтықты параллакс әдісімен анықтау;

      4) "Динамика негіздері". Ньютонның бiрiншi заңы, инерциялық санақ жүйелерi, механикадағы күштер, Ньютонның екiншi заңы, масса, Ньютонның үшінші заңы, Бүкiләлемдiк тартылыс заңы, дененің салмағы, салмақсыздық, денелердiң ауырлық күшiнiң әрекетiнен қозғалуы, Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, күшті өлшеудің практикалық тәсілдері, жердің ауырлық өрісіндегі дене қозғалысының параметрлерін есептеу, дененің еркін түсу үдеуін өлшеу;

      5) "Сақталу заңдары". Дене импульсі және күш импульсі, импульстің сақталу заңы, реактивтi қозғалыс, механикалық жұмыс және энергия, энергияның сақталу және айналу заңы.Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, дененің кинетикалық энергиясының өзгеруіне қатысты күштің жұмысын салыстыру, денелердің соқтығысуы кезіндегі импульстің сақталу заңын зерттеу.

      29. 10-сыныпқа арналған "Физика" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Тербелістер және толқындар". Тербелмелі қозғалыс, тербелістер кезіндегі энергияның түрленуі, тербелмелі қозғалыстың теңдеуі, математикалық және серіппелі маятниктердің тербелістері, еркін және еріксіз тербелістер, резонанс, еркін электромагнитік тербелістер, толқындық қозғалыс, дыбыс, дыбыстың сипаттамалары, акустикалық резонанс, жаңғырық, электромагниттік толқындар, электромагниттік толқындаршкаласы.Зертханалық жұмыс № 1: "Математикалық маятниктің көмегімен еркін түсу үдеуін анықтау".Зертханалық жұмыс №2: "Беттік толқындардың таралу жылдамдығын анықтау".Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, әр түрлі маятниктер тербелісінің периодын есептеу, еркін және еріксіз тербелістерді зерттеу, толқындардың сипаттамасын зерттеу, ұялы телефонның жұмыс істеу принципі, аналогті сигналдың берілуі, Морзе әліппесі;

      2) "Атом құрылысы. Атомдық құбылыстар". Жылулық сәуле шығару; жарық кванттары туралы Планк гипотезасы, фотоэффект құбылысы, рентген сәулелері, радиоактивтілік, радиоактивті сәулеленудің табиғаты, Резерфорд тәжірибесі, атомның құрамы.Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару;

      3) "Атом ядросы. Ядролық өзара әрекеттесу, ядролық күштер, массалар ақауы, атом ядросының байланыс энергиясы, ядролық реакциялар, радиоактивті ыдырау заңы, ауыр ядролардың бөлінуі, тізбекті ядролық реакция, ядролық реактор, термоядролық реакциялар, радиоизотоптар, радиациядан қорғану, элементар бөлшектер. Практикалық жұмыстар: сапалық және сандық есептер шығару, радиоактивтi элементтердiң жартылай ыдырау периодын есептеу;

      4) "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі". Физика және астрономияның дүниетанымдық маңызы, экологиялық мәдениет.

Тарау 4. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      30. Бағдарламада "оқыту мақсаттары" төрт саннан тұратын кодтық белгімен белгіленді. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сандар бөлім және бөлімше ретін, төртінші сан бөлімшедегі оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 7.1.2.4 кодында "7" – сынып, "1.2" – бөлімшесі, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      31. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа оқудың күтілетін нәтижелері:

      1) "Физикалық шамалар" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқытудың мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1Физика –табиғат туралы ғылым

7.1.1.1 физикалық құбылыстарға мысалдар келтіру;
7.1.1.2 мұғалімнің көмегімен физикалық құбылыстарға бақылау жүргізу; тактильді индикациясы бар өлшегіш құралдардың бағытын атау;
7.1.1.3 табиғатты зерттеудің ғылыми әдістерін ажырату




1.2 Физикалық шамалар

7.1.2.1
физикалық шамаларды олардың Халықаралық бірліктер жүйесіндегі өлшем бірліктерімен сәйкестендіру және Брайль жүйесі бойынша олардыңбелгіленуін білу;
7.1.2.2
скаляр және векторлық шамаларды ажырату және мысалдар келтіру;
7.1.2.3
үлкен және кіші сандарды жазған кезде еселік және үлестік қосымшаларды білу және қолдану, санды стандартты түрде Брайль жүйесі бойынша жазу

8.1.2.1
Халықаралық бірліктер жүйесі бойынша өлшем бірліктеріне өз бетінше бейімделе алуы

9.1.2.1
өлшем бірліктерін зертханалық және практикалық жұмыстарда қолдану

10.1.2.1
Менделеев кестесіне сәйкес масса көлемі мен зарядты өлшеу бірліктерін қолдану

1.3Физикалық өлшеулер

7.1.3.1 дененің ұзындығын, көлемін, температурасын және уақытты өлшеу, өлшеу нәтижелерін аспаптардың қателіктерін есепке ала отырып жазу;
7.1.3.2 кішкентай денелердің өлшемін қатарлау әдісі арқылы зертханалық жұмыстарды орындауда компенсаторлық мүмкіндіктерін қолдана отырып анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

8.1.3.1 эксперимент-тен деректерін жинақтау, талдау және өлшеу және қателіктерін ескеріп жазу;
8.1.3.2 тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды анықтау, көріп - сипап сезу арқылы зерделеу дағдыларын қолдану;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

9.1.3.1 алған нәтижені түсіндіру және қорытынды жасау;
9.1.3.2 эксперименттің нәтижесіне әсер ететін факторларды талдау және көріп - сипап сезу арқылы зерделеу дағдыларын қолдану арқылы экспериментті жүргізуді жақсарту жолдарын ұсыну;
9.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

10.1.3.1 алынған теоретикалық және экспериментальды нәтижелерді түсіндіру мен қорытынды жасау;
10.1.3.2 эксперименттің нәтижесіне әсер ететін факторларды талдау және көріп - сипап сезу арқылы зерделеу дағдыларын қолдану арқылы экспериментті жүргізуді жақсарту жолдарын ұсыну;

      2) "Механика" бөлімі:

      2 кесте

Бөлімшелер

Оқытудың мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1Кинематиканегіздері

7.2.1.1 сақтаулы анализаторларды қолдана отырып, келесі терминдердің физикалық мағынасын түсіндіру - материялық нүкте,санақ жүйесі, қозғалыстың салыстырмалылығы, траектория, жол, орын ауыстыру;
7.2.1.2 механикалық қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру;
7.2.1.3есеп нүктесін есепке ала отырып, сызбанұсқа бойынша қозғалыстың қатыстығына есептер шығару: өзінен, жолдасынан, өзге заттардан;
7.2.1.4түзу сызықты бірқалыпты қозғалысты және бірқалыпсыз қозғалысты ажырата білу;
7.2.1.5 Брайль жүйесі бойынша қозғалыстағы дененің жылдамдығы мен орташа жылдамдығын есептеу;
7.2.1.6 тактильді өлшеу құрылғыларын қолдана отырып, s -тің t-ға тәуелділік графигін тұрғызуда координата осьтерінде және кестелерде өлшем бірліктерін дұрыс белгілеу;
7.2.1.7
дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен келесі жағдайларды анықтау:
(1) дененің тыныштық күйін,
(2) тұрақты жылдамдықпен қозғалысын, тәуелділіктің релефті графигін оқу қабілеті;
7.2.1.8 бірқалыпты қозғалған дененіңорын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен жылдамдығын анықтау


9.2.1.7 есептерді шығаруда тең үдемелі қозғалыс кезіндегі орын ауыстыру мен координат теңдігін қолдану;
9.2.1.8
тең үдемелі қозғалыс кезіндегі дененің үдеуін эксперименттік жолмен анықтау;
9.2.1.9 тактильді өлшеу құралдарын қолдана отырып, тең үдемелі қозғалыс кезiндегiорын ауыстырудың және жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графиктерін тұрғызу жәнеоларды түсіндіру;
9.2.1.10 еркін түсуді сипаттау үшін теңайнымалықозғалыстың кинематикалық теңдеулерінБрайль жүйесі бойынша есеп шығаруда қолдану;
9.2.1.11 теңайнымалы және бірқалыпты қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдана отырып, горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын сипаттау; рельефті суретті көріп-сипап сезу дағдыларын қолдану мен аналогия бойынша сызу туғызу;
9.2.1.12 горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс жылдамдығын анықтау;
9.2.1.13 сақтаулы анализаторларды қолдана отырып, горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын сызу;
9.2.1.14 дененің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сызықтық және бұрыштық шамалар арқылы сипаттау;
9.2.1.15
сызықтық және бұрыштық жылдамдықты байланыстыратын өрнекті есептер шығаруда қолдану;
9.2.1.16 центрге тартқыш үдеу формуласын есептер шығаруда қолдану


2.2
Динамика негіздері

7.2.2.1 инерция құбылысын түсіндіру және мысалдар келтіру;
7.2.2.2 күнделікті өмірден күштердің әрекет етуіне мысалдар келтіру; сөздік сипаттау негізіндеденелердің өзара әрекеттерін елестете алу;
7.2.2.3 қабылдаудың көріп –сипап сезу тәсілі арқылы пластикалық және серпімді деформацияларды ажырату, мысалдар келтіру
7.2.2.4 серпімділік күшінің серіппенің ұзаруына тәуелділік графигінен қатаңдық коэффициентін анықтау; тәуелділіктің рельефті графигіноқу қабілеті;
7.2.2.5 Брайль жүйесі бойынша Гук заңының формуласы бойынша серпімділік күшін есептеу;
7.2.2.6 қабылдаудың көру – тактильді негізінде тыныштық, домалау және сырғанау үйкелістерін сипаттау;
7.2.2.7 үйкеліс күшінің пайдасы мен зиянына мысалдар келтіру;
7.2.2.8 күштерді берілген масштабта графикалық түрде көрсету;
7.2.2.9 денеге бір түзудің бойымен әрекет ететін күштердің тең әрекетті күшін графикалық табу;
7.2.2.10 салмақ және ауырлық күшін ажырату;
7.2.2.11 жұмысты орындау барысында компенсаторлы мүмкіндіктерді қолдана отырып, электронды, серіппелі, иінді таразылардың көмегімен дененің массасын өлшеу;
7.2.2.12 көру қалдығын қолдана отырып, әртүрлі пішіндегі қатты дененің немесе сұйықтың көлемін өлшеу үшін өлшеуіш цилиндрді (мензурка) қолдану;
7.2.2.13 тығыздықтың физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.2.14 сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын тәжірибе арқылы анықтау;
7.2.2.15 есептерді шешу барысында Брайль жүйесі бойыншатығыздық кестесі емн жұмыс жасай алу, тығыздық формуласын қолдану


9.2.2.1 инерция, инерттілік және инерциялық санақ жүйесі ұғымдарының мағынасын түсіндіру;
9.2.2.2 Ньютонның бірінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.3 көріп –сипап сезу дағдыларын қолдана отырып, ауырлық күші, серпімділік күші, және үйкеліс күші табиғатын түсіндіру;
9.2.2.4 Брайль жүйесі бойынша Ньютонның екінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.5 Брайль жүйесі бойынша Ньютонның үшінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.6 бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдау және оныБрайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану;
9.2.2.7 ғарыш аппараттардың орбиталарын салыстыру;
9.2.2.8 тартылыс өрісіндегі дененің қозғалысын сипаттайтын шамаларды анықтау;
9.2.2.9 бірінші ғарыштық жылдамдықтың формуласынесептер шығаруда қолдану;
9.2.2.10 үдеумен қозғалған дененің салмағын анықтау;
9.2.2.11 салмақсыздық күйді түсіндіру


2.3Сақталу заңдары

7.2.3.1 механикалық жұмыс деген физикалық ұғымның мағынасын түсіндіру;
7.2.3.2 механикалық энергияның екі түрін ажырату;
7.2.3.3 кинетикалық энергия формуласын Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану;
7.2.3.4
жоғары көтерілген дене үшін потенциалдық энергиясының және серпімді дененің формуласын Брайль жүйесі бойынша есеп шығаруда қолдану;
7.2.3.5 энергияның түрленуіне мысалдар келтіру;
7.2.3.6 есептерді шығаруда механикалық энергияны сақтау заңын қолдану;
7.2.3.7 қуат ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.3.8 механикалық жұмыс пен қуаттың формулаларын Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану;


9.2.3.1 "дене импульсі" және "күш импульсін" түсініктерін ажырату;
9.2.3.2 импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
9.2.3.3 кеңістіктік -образдық ойлауды қолдана отырып, табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру
9.2.3.4 Байқоныр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру;
9.2.3.5 механикалық жұмысты аналитикалық және графиктік тәсілмен анықтау;
9.2.3.6жұмыс пен энергияның өзара байланысын түсіндіру;
9.2.3.7 энергияның сақталу заңын есептер шығаруда қолдану;
9.2.3.8 сезімдік қабылдау негізінде көтеру мен түсіру кезіндегі күштің жағымды және жағымсыз жұмысын түсіндіру;
9.2.3.9 кеңістіктік -образдық ойлау дағдысын қолдана отырып, энергия мен ауырлық күші жұмысының өзара байланысын түсіндіру;
9.2.3.10 сезімдік қабылдау негізінде жұмыс пен серпімділіктің байланысын түсіндіру;


2.4
Статика

7.2.4.1 "Механиканың алтын ережесін" тұжырымдау және қарапайым механизмдердің қолданылуына мысалдар келтіру;
7.2.4.2
"күш моменті" ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру
7.2.4.3
сезімдік қабылдау негізінде жазық фигураның массалық центрін тәжірибеде анықтау;
7.2.4.4 тепе-теңдікте тұрған денелер үшін күш моменттер ережесін тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану;
7.2.4.5 тәжірибеде иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау;
7.2.4.6 көлбеу жазықтықтың пайдалы әсер коэффициентін тәжірибеде анықтау
7.2.4.7
көлбеу жазықтықтың пайдалы әсер коэффициентін тәжірибеде анықтау




2.5
Тербелістер мен толқындар




10.2.5.1 еркін және еріксіз тербелістерге мысалдар келтіру;
10.2.5.2 экспериментально находить амплитуду, период, частоту;
10.2.5.3 формулаларды қолданып, период, жиілік, циклдік жиілікті анықтау;
10.2.5.4 тербелмелі процестеэнергияның сақталу заңын сипаттау;
10.2.5.5Брайль жүйесі бойынша гармоникалық тербелістердің графиктерібойынша координатаның, жылдамдықтың және үдеудің теңдеулерін жаза білу;
10.2.5.6 әртүрлі тербелмелі жүйедегі тербелістің пайда болу себептерін түсіндіру;
10.2.5.7 маятниктер тербелісі периодының әртүрлі параметрлерге тәуелділігін зерттеу;
10.2.5.8 математикалық маятник периодының формуласынан еркін түсу үдеуін анықтау;
10.2.5.9 период квадратыныңмаятник ұзындығына тәуелділік графигін тұрғызу және талдау;
10.2.5.10 еріксіз тербеліс амплитудасының мәжбүрлеуші күштің жиілігіне тәуелділігін график бойынша сипаттау;
10.2.5.11 резонанс құбылысынсипаттау;
10.2.5.12 толқын жылдамдығы, жиілігі және толқын ұзындығы формулаларын есеп шығаруда қолдану;
10.2.5.13 көлденең және бойлық толқындарды салыстыру;
10.2.5.14 су бетіндегі толқындардың таралу жылдамдығын эксперимент түрінде анықтау;
10.2.5.15 естіп қабылдау негізінде дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атау;
10.2.5.16 дыбыс сипаттамаларын дыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен сәйкестендіру;
10.2.5.17 резонанстың пайда болу шарттарын атау және оның қолданылуына мысалдар келтіру;
10.2.5.18 жаңғырықтың пайда болу табиғатынжәне оны қолдану әдістерін сипаттау;
10.2.5.19 табиғатта және техникада ультрадыбыс пен инфрадыбысты қолдануға мысалдар келтіру

      3) тарау 3 "Жылу физикасы":

      кесте 3

Бөлімшелер

Оқытудың мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1Молекулалы- кинетикалық теория негіздері

7.3.1.1 заттардың молекулалық құрылысы негізінде, газдардың сұйықтар мен қатты денелердің құрылымын сипаттау;
7.3.1.2 сезімдік қабылдау негізінде қысымның физикалық мағынасын түсіндіру және өзгерту әдістерін сипаттау;
7.3.1.3 есептер шығаруда қатты дененің қысымының формуласын қолдану;
7.3.1.4 газ қысымын молекулалық құрылым негізінде түсіндіру;
7.3.1.5 сұйықтықтағы гидростатикалық қысымның формуласын шығару және оны Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану;
7.3.1.6 қатынас ыдыстардың қолданылуына мысалдар келтіру;
7.3.1.7 гидравликалық машиналардың жұмыс істеу принципін сипаттау;
7.3.1.8 гидравликалық машиналарды қолдану кезіндегікүштен ұтысты есептеу;
7.3.1.9 атмосфералық қысымның табиғатын түсіндіру және оны өлшеудің әдістерін ұсыну;
7.3.1.10 манометр мен сорғылардың жұмыс істеу принципін сипаттау;
7.3.1.11 кері итеруші күшті анықтау және оның сұйыққа батырылған дененің көлеміне тәуелділігін зерттеу;
7.3.1.12 сұйықтар мен газдардағы кері итеруші күштің табиғатын түсіндіру;
7.3.1.13 Брайль жүйесі бойынша есептершығару кезінде Архимед заңын қолдану;
7.3.1.14 дененің сұйықта жүзу шарттарын зерттеу

8.3.1.1 молекулалы-кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау;
8.3.1.2 температураның мәндерін әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу;
8.3.1.3 температураны өлшеуді жылулық ұлғаюнегізінде сипаттау;
8.3.1.4 молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау;
8.3.1.5 молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау;



3.2Термодинамика негіздері


8.3.2.1 дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдерін сипаттау;
8.3.2.2 әртүрлі жылу берілудің түрлерін салыстыру, температуралық сезім мен фактурасын анықтау мақсатында әртүрлі заттарды зерделеу (ағаштан, металлдан, пластмассадан, матадан, әйнектен және өзге материалдардан жасалынған заттар);
8.3.2.3 техникада және тұрмыста жылу берілу түрлерінің қолданылуына мысалдар келтіру;
8.3.2.4 әртүрлі температураға тірі ағзалардың бейімделуіне мысалдар келтіру;
8.3.2.5 жылу алмасу процесі кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау;
8.3.2.6 заттың меншікті жылу сыйымдылығының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.7 отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерінің формуласын Брайль жүйесі бойынша есеп шығару барысында қолдану;
8.3.2.8 жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттеу;
8.3.2.9 жылулық тепе-теңдік теңдеуінесептер шығаруда қолдану;
8.3.2.10 балқу/кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруда қолдану, Брайль жүйесі бойынша тұрақты көлем кестесімен жұмыс жасай алу;
8.3.2.11 заттың балқу және қатаю процесі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау, тәуелділіктің рельефті бейнесін оқу барысында физикалық көлемдерді сәйкестендіре алу;
8.3.2.12 эксперимент көмегімен мұздың меншікті балқу жылуын анықтау;
8.3.2.13 булану және конденсацияланукезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау,тәуелділіктің рельефті бейнесін оқудафизикалық көлемдерді сәйкестендіре алу;
8.3.2.14 сезімдік қабылдау негізінде су буының мысалында қанығу күйін сипаттау;
8.3.2.15 меншікті булану жылуын анықтау;
8.3.2.16 қайнау температурасының сыртқы қысымға тәуелділігін түсіндіру;
8.3.2.17термодинамиканың біріншізаңының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.18 термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру;
8.3.2.19 жылу қозғалтқышының пайдалы әсер
коэффициентін анықтау;
8.3.2.20 іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының және тоңазтқыштың жұмыс істеу принципін түсіну және сипаттау;
8.3.2.21 жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну;
8.3.2.22 жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау;
8.3.2.23 жылу машиналарының қоршаған ортаның экологиясына әсерін бағалау



      4) тарау 4 "Электр тоғы мен магнит өрісі":

      кесте 4

Бөлімшелер

Цели обучения

7 сынып

8сынып

9 сынып

10 класс

4.1 Электростатика негіздері


8.4.1.1 электр зарядынсипаттау;
8.4.1.2 үйкеліс арқылы денені электрлендіру және индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.1.3 электрленудің оң және теріс әсерлеріне мысалдар келтіру;
8.4.1.4 электр зарядының сақталу заңын түсіндіру;
8.4.1.5 Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда Кулон заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.1.6 электр өрісі және оның күштік сипаттамасы ұғымдарының физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.7 біртекті электростатикалық өрістегі зарядқа әсер етуші күшті есептеу;
8.4.1.8 сызықтардың бейнелерін зердделеудің тактильді сипап сезу тәсілін қолдану арқылы электр өрісінкүш сызықтар арқылы графиктік кескіндеу;
8.4.1.9 потенциалдыңфизикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.10 конденсаторлардыңқұрылысын және қолданылуын сипаттау;



4.2
Электр тоғы


8.4.2.1 электр тогы ұғымын жәнеэлектр тогының пайда болу шарттарын түсіндіру;
8.4.2.2 электр схемасын графикалық бейнелеуде электр тізбегі элементтерінің шартты контурлы – рельефті белгілерін қолдану;
8.4.2.3 кернеудің физикалық мағынасын (түрлі мүмкіндігін), оның өлшем бірлігін түсіндіру;
8.4.2.4 электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау;
8.4.2.5тұрақтытемпературада металл өткізгіштің вольт-амперлік сипаттамасын графикалық түрде бейнелеу және түсіндіру;
8.4.2.6 тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану;
8.4.2.7 кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіну;
8.4.2.8 есеп шығаруғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiн формуласын қолдану;
8.4.2.9
өткізгіштерді тізбектей жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау; электрлік сызбанұсқаның рельефті бейнесін құру;
8.4.2.10өткізгіштерді параллель жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау, электрлік сызбанұсқаның рельефті бейнесін құру;
8.4.2.11 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу;
8.4.2.12 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу;
8.4.2.13 жұмыс және қуат формулаларын есептер шығаруда қолдану;
8.4.2.14 Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану;
8.4.2.15 эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
8.4.2.16 кВтсағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практикалық есептеулермен алу;
8.4.2.17 металл өткізгіштердегі электр тогының табиғаты және оның кедергісінің металлдағы температураға тәуелділігінсипаттау;
8.4.2.18 қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру;
8.4.2.19 сұйықтардағы электр тогын сипаттау;



4.3Магнит өрісі


8.4.3.1 сызық бейнелерін зерделеудің тактильді -сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып, магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттама беру және магнит өрісін күш сызықтары арқылы графикалық бейнелеу;
8.4.3.2 магнит өрісінің сипаттамаларын түсіндіру;
8.4.3.3 сызық бейнелерін зерделеудің тактильді -сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып, тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасында магнит өрісі сызықтарының бағытын анықтау;
8.4.3.4 сызық бейнелерін зерделеудің тактильді -сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып, тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасында магнит өрісі сызықтарының бағытын анықтау;
8.4.3.5 жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру;
8.4.3.6 магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау;
8.4.3.7 электр қозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмысы мен құрылығысын түсіндіру;
8.4.3.8 электро магниттік индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.3.9 Қазақстанда және дүние жүзінде электр энергиясын өндірудіңмысалдарын келтіру;



4.4 Электромагниттік толқындар және тербеліс




10.4.4.1 тербелмелі контурдағы еркін электромагниттік тербелістерді сапалы сипаттау;
10.4.4.2түсініктер негізінде айнымалы тоқтың пайда болуын түсіндіру;
10.4.4.3 механикалық толқындар мен электормагниттік толқындардың қасиеттерін салыстыру;
10.4.4.4 электромагниттік толқындар диапазонын қолдануды сипаттау мен мысалдар келтіру;
10.4.4.5 әйнек призма арқылы сәуле өткізу кезіндегі дисперсиясын сипаттау

      5) тарау "Геометриялық оптика":

      кесте 5

Бөлімшелер

Оқытудың маақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 класс

5.1 Геометриялық оптиказаңдары



9.5.1.1 тактильді сызғышты қолдана отырып, Күннің және Айдың тұтылуын графикалық бейнелеу;
9.5.1.2 эксперимент арқылы түсу және шағылу бұрыштарының тәуелділігін анықтау;
9.5.1.3 айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру;
9.5.1.4 жазық айнада дененің кескінін алу және оны сипаттау;
9.5.1.5 көріп -сипап сезу арқылы зерделеу дағыларын қолдана отырып, дененің кескінін алу үшін сфералық айнада сәуленің жолын салу және алынған кескінді сипаттау;
9.5.1.6 көріп -сипап сезу арқылы зерделеу дағыларын қолдана отырып, жазық параллель пластинада сәуленің жолын салу;
9.5.1.7 жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару;
9.5.1.8 тәжірибеге сүйене отырып толық ішкі шағылу құбылысын түсіндіру;
9.5.1.9 экспериментте шынының сыну көрсеткiшiн анықтау;
9.5.1.10 сыну көрсеткішінің анықталған мәнін кестелік мәндермен салыстыру және эксперимент нәтижесін бағалау;
9.5.1.11 жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану;
9.5.1.12 линзаның сызықтық ұлғаю формуласынесептер шығару үшін қолдану;
9.5.1.13 тактильді сызғышты қолдана отырып,жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттама беру;
9.5.1.14 жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау;
9.5.1.15 көздің алыстан көргіштігі мен жақыннан көргіштігін түзетуді сипаттау;
9.5.1.16 қарапайым оптикалық құралдарды (перископ, Обскура камерасы) құрастыру


      6) "Кванттық физиканың элементтері" бөлімі:

      кесте 6

Бөлімшелер

Оқытудың мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

6.1 Атом мен атом ядросының құрылысы




10.6.1.1 сәулелік энергияның температураға тәуелділігін сипаттау;
10.6.1.2 аспан денелерін зерделеуде бақылау әдісінің маңыздылығын білу, жұлдыздардың жарқырауы барысында кеңістіктік –образдық ойлауды қолдана алуы;
10.6.1.3 Планкформуласын есептер шығарудақолдану;
10.6.1.4 фотоэффект құбылысын сипаттау және фотоэффект құбылысының техникада пайдаланылуына мысалдар келтіру;
10.6.1.5 фотоэффект үшін Эйнштейн формуласын есептер шығаруда қолдану;
10.6.1.6 рентген сәулесін электромагниттік сәулелердің басқа түрлерімен салыстыру;
10.6.1.7 рентген сәулесін қолдануғамысалдар келтіру;
10.6.1.8 a-бөлшегінің шашырауыбойынша Резерфорд тәжірибесін сипаттау;
10.6.1.9 ядролық күштердің қасиеттерін сипаттау;
10.6.1.10 атом ядросының масса ақауын анықтау;
10.6.1.11 атом ядросыныңбайланыс энергиясы формуласын есептер шығаруда қолдану;
10.6.1.12 ядролық реакцияның теңдеуін шешуде зарядтық және массалық сандардыңсақталу заңын қолдану;
10.6.1.13 Брайль жүйесі бойынша химиялық элементтердің формуласы мен ядролық реакциялардың жазба ережелерін білу;

6.2 Радиоактивтілік




10.6.2.1 a, b және g - сәулеленудің табиғаты мен қасиеттерін түсіндіру;
10.6.2.2 радиоактивті ыдыраудың ықтималдық сипатын түсіндіру;
10.6.2.3 радиоактивті ыдырау заңын есептер шығаруда қолдану;
10.6.2.4 тізбекті ядролық реакциялардың өту шарттарын сипаттау;
10.6.2.5 ядролық реактордың жұмыс істеу принципін сипаттау;
10.6.2.6 ядролық ыдырау мен ядролық синтезді салыстыру;
10.6.2.7 радиоактивті изотоптарды қолданудың мысалдарын келтіру
10.6.2.8 радиациядан қорғану әдістерін сипаттау

6.3 Элементар бөлшектер




10.6.3.1 элементар бөлшектерді жіктеу

      7) тарау 7 "Астрономия негіздері":

      кесте 7

Бөлімшелер

Оқытудың мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

7.1 Жер және Ғарыш


8.7.1.1 геоцентрлік және гелиоцентрлік жүйелерді салыстыру;
8.7.1.2 Күн жүйесінің нысандарын жүйелеу
8.7.1.3 жыл мезгілдерінің ендіктерге байланысты ауысуын және күн мен түннің ұзақтығын түсіндіру



7.2 Астрофизикаэлементтері



9.7.2.1 абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырату;
9.7.2.2 жұлдыздыр-дың жарқырауына әсер ететін факторларды атау;
9.7.2.3 кеңістікке бейімделу дағдыларын қолдана отырып, аспан сферасының негізгі элементтерін атау;
9.7.2.4 жұлдызды аспан картасынан бейнелерді қабылдау мен зерделеудің көріп сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып,жұлдызды аспанның жылжымалы картасынан жұлдыздардың аспан координатасын анықтау;
9.7.2.5 әртүрлі ендіктегі жұлдыздардың шарықтау айырмашылығын түсіндіру;
9.7.2.6 жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақытты сәйкестендіру;
9.7.2.7 Кеплер заңдарының негізінде аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру;
9.7.2.8 Күн жүйесіндегі денелердің ара қашықтығы мен өлшемдерін анықтау үшін параллакс әдісінқолдануды түсіндіру


      8) тарау 8 "Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі"

      кесте 8

Бөлімшелер

Оқытудың мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

8.1
Физиканың дүниетанымдық мәні




10.8.1.1 адамның дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуына физика және астрономияныңдамуының әсерін түсіндіру;
10.8.1.2 жаңа технологиялардың қоршаған ортаға әсерінің артықшылығы мен қауіптілігін бағалау

      31. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады.Ұзақмерзімді жоспарда әрбөлім бойынша оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      32. Тоқсандағы бөлімдер және бөлім ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
  деңгейінің 7-10-сыныптарына
арналған "Физика" оқу пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Физика" пәнінен жаңартылған мазмұндағыүлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7 сынып:

      кесте 1

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыптар/ Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Физика –табиғат туралы ғылым

Физика –табиғат туралы ғылым

7.1.1.1 физикалық құбылыстарға мысалдар келтіру

Бақылаулар мен тәжірибелер

7.1.1.2 Мұғалімнің көмегімен физикалық құбылыстарға бақылау жүргізу; тактильді индикациясы бар өлшегіш құралдардың бағытын атау

Табиғатты зерттеудің ғылыми әдістері

7.1.1.3 табиғатты зерттеудің ғылыми әдістерін ажырату

Физикалық шамалар мен өлшеулер

Международная система единиц

7.1.2.1 физикалық шамаларды олардың Халықаралық бірліктер жүйесіндегі өлшем бірліктерімен сәйкестендіру және Брайль жүйесі бойынша олардыңбелгіленуін білу

Скаляр және векторлық физикалықшамалар

7.1.2.2 скаляр және векторлық шамаларды ажырату және мысалдар келтіру

Өлшеулер мен есептеулердің дәлдігі
Үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу
Зертханалық жұмыс №1 "Кішкентай денелердің өлшемін анықтау"
Зертханалық жұмыс №2 "Физикалық шамаларды өлшеу"

7.1.2.3 үлкен және кіші сандарды жазған кезде еселік және үлестік қосымшаларды білу және қолдану, санды стандартты түрде Брайль жүйесі бойынша жазу
7.1.3.1 дененің ұзындығын, көлемін, температурасын және уақытты өлшеу, өлшеу нәтижелерін аспаптардың қателіктерін есепке ала отырып жазу;
7.1.3.2 кішкентай денелердің өлшемін қатарлау әдісі арқылы зертханалық жұмыстарды орындауда компенсаторлық мүмкіндіктерін қолдана отырып анықтау
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Механикалық қозғалыс

Механикалық қозғалыс және оның сипаттамасы
Санақ жүйесі

7.2.1.1 сақтаулы анализаторларды қолдана отырып, келесі терминдердің физикалық мағынасын түсіндіру - материялық нүкте,санақ жүйесі, қозғалыстың салыстырмалылығы, траектория, жол, орын ауыстыру

Механикалық қозғалыстың қатыстығы

7.2.1.2 механикалық қозғалыстың салыстырмалылығына мысалдар келтіру
7.2.1.3 есеп нүктесін есепке ала отырып, сызбанұсқа бойынша қозғалыстың қатыстығына есептер шығару: өзінен, жолдасынан, өзге заттардан

Түзусызықты бірқалыпты және бірқалыпсыз қозғалыстар

7.2.1.4 түзу сызықты бірқалыпты қозғалысты және бірқалыпсыз қозғалысты ажырата білу

Жылдамдық және орташа жылдамдықты есептеу

7.2.1.5 Брайль жүйесі бойынша қозғалыстағы дененің жылдамдығы мен орташа жылдамдығын есептеу

Әртүрлі механикалық қозғалыстардың графикалық түсініктері

7.2.1.6 тактильді өлшеу құрылғыларын қолдана отырып, s -тің t-ға тәуелділік графигін тұрғызуда координата осьтерінде және кестелерде өлшем бірліктерін дұрыс белгілеу
7.2.1.7 дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен келесі жағдайларды анықтау:(1) дененің тыныштық күйін,(2) тұрақты жылдамдықпен қозғалысын, тәуелділіктің релефті графигін оқу қабілеті
7.2.1.8 бірқалыпты қозғалған дененің орын ауыстыруының уақытқа тәуелділік графигінен жылдамдығын анықтау

2-тоқсан

Тығыздық

Масса және денелердің массасын өлшеу

7.2.2.11 жұмысты орындау барысында компенсаторлы мүмкіндіктерді қолдана отырып, электронды, серіппелі, иінді таразылардың көмегімен дененің массасын өлшеу

Дұрыс және дұрыс емес пішінді денелердің көлемін өлшеу

7.2.2.12 көру қалдығын қолдана отырып, әртүрлі пішіндегі қатты дененің немесе сұйықтың көлемін өлшеу үшін өлшеуіш цилиндрді (мензурка) қолдану

Заттың тығыздығы және тығыздықтың өлшем бірлігі
Зертханалық жұмыс №3 "Сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын анықтау"

7.2.2.13 тығыздықтың физикалық мағынасын түсіндіру
7.2.2.14 сұйықтар мен қатты денелердің тығыздығын тәжірибе арқылы анықтау
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Тығыздықты есептеу

7.2.2.15 есептерді шешу барысында Брайль жүйесі бойыншатығыздық кестесі емн жұмыс жасай алу, тығыздық формуласын қолдану

Денелердің өзара әрекеттесуі

Инерция құбылысы

7.2.2.1 инерция құбылысын түсіндіру және мысалдар келтіру

Күш

7.2.2.2 күнделікті өмірден күштердің әрекет етуіне мысалдар келтіру; сөздік сипаттау негізіндеденелердің өзара әрекеттерін елестете алу

Тартылыс құбылысы және ауырлық күші
Салмақ

7.2.2.10 салмақ және ауырлық күшін ажырату

Деформация

7.2.2.3 қабылдаудың көріп –сипап сезу тәсілі арқылы пластикалық және серпімді деформацияларды ажырату, мысалдар келтіру

Зертханалық жұмыс №4 "Серпімді деформацияларды зерделеу"

7.2.2.4 серпімділік күшінің серіппенің ұзаруына тәуелділік графигінен қатаңдық коэффициентін анықтау; тәуелділіктің рельефті графигіноқу қабілеті
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Серпімділік күші, Гук заңы

7.2.2.5 Брайль жүйесі бойынша Гук заңының формуласы бойынша серпімділік күшін есептеу

Үйкеліс күші.
Үйкеліс әрекетін техникада ескеру
Зертханалық жұмыс №5 "Сырғанау үйкеліс күшін зерттеу"

7.2.2.6 қабылдаудың көру – тактильді негізінде тыныштық, домалау және сырғанау үйкелістерін сипаттау;
7.2.2.7 үйкеліс күшінің пайдасы мен зиянына мысалдар келтіру

Бір түзу бойымен денеге әрекет еткен күштерді қосу

7.2.2.8 күштерді берілген масштабта графикалық түрде көрсету
7.2.2.9 денеге бір түзудің бойымен әрекет ететін күштердің тең әрекетті күшін графикалық табу

3-тоқсан

Қысым

Газдардың сұйықтар және қатты денелердің молекулалық құрылымы

7.3.1.1 заттардың молекулалық құрылысы негізінде, газдардың сұйықтар мен қатты денелердің құрылымын сипаттау

Қатты денелердегі қысым

7.3.1.2 сезімдік қабылдау негізінде қысымның физикалық мағынасын түсіндіру және өзгерту әдістерін сипаттау;
7.3.1.3 есептер шығаруда қатты дененің қысымының формуласын қолдану

Сұйықтар мен газдардағы қысым, Паскаль заңы

7.3.1.4 газ қысымын молекулалық құрылым негізінде түсіндіру

Сұйықтықтың гидростатикалық қысымы

7.3.1.5 сұйықтықтағы гидростатикалық қысымның формуласын шығару және оны Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану

Қатынас ыдыстар

7.3.1.6 қатынас ыдыстардың қолданылуына мысалдар келтіру

Гидравликалық машина

7.3.1.7 гидравликалық машиналардың жұмыс істеу принципін сипаттау;
7.3.1.8 гидравликалық машиналарды қолдану кезіндегікүштен ұтысты есептеу

Атмосфералық қысым. Атмосфералық қысымды өлшеу

7.3.1.9 атмосфералық қысымның табиғатын түсіндіру және оны өлшеудің әдістерін ұсыну

Манометрлер. Сорғылар

7.3.1.10 манометр мен сорғылардың жұмыс істеу принципін сипаттау

Зертханалық жұмыстар №6 "Архимед заңын зерделеу"

7.3.1.11 кері итеруші күшті анықтау және оның сұйыққа батырылған дененің көлеміне тәуелділігін зерттеу;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Кері итеруші күш

7.3.1.12 сұйықтар мен газдардағы кері итеруші күштің табиғатын түсіндіру

Архимед Заңы

7.3.1.13 есептершығару кезінде Архимед заңын қолдану

Денелердің жүзк шарттары

7.3.1.14 дененің сұйықта жүзу шарттарын зерттеу

Зертханалық жұмыстар №7 "Дененің сұйықта жүзу шарттарын анықтау"

7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

4-тоқсан

Жұмыс және қуат

Механикалық жұмыс
Қуат

7.2.3.1 механикалық жұмыс деген физикалық ұғымның мағынасын түсіндіру;
7.2.3.7 қуат ұғымының физикалық мағынасын түсіндіру;
7.2.3.8 механикалық жұмыс пен қуаттың формулаларын Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану

Энергия

Кинетикалық энергия.
Потенциалдық энергия

7.2.3.2 механикалық энергияның екі түрін ажырату;
7.2.3.3 кинетикалық энергия формуласын Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану;
7.2.3.4 жоғары көтерілген дене үшін потенциалдық энергиясының және серпімді дененің формуласын Брайль жүйесі бойынша есеп шығаруда қолдану

Энергияның сақталуы және айналуы

7.2.3.5 энергияның түрленуіне мысалдар келтіру;
7.2.3.6 есептерді шығаруда механикалық энергияны сақтау заңын қолдану

Күш моменті

Жай механизмдер

7.2.4.1 "Механиканың алтын ережесін" тұжырымдау және қарапайым механизмдердің қолданылуына мысалдар келтіру;
7.2.4.2 "күш моменті" ұғымының физикалық мағынасынтүсіндіру

Дененің массалық центрі
Зертханалық жұмыстар №8 "Жазық фигураның массалар центрін анықтау"

7.2.4.3 сезімдік қабылдау негізінде жазық фигураның массалық центрін тәжірибеде анықтау;
7.2.4.4 тепе-теңдікте тұрған денелер үшін күш моменттер ережесін тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Зертханалық жұмыс №9 "Иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау"

7.2.4.5 тәжірибеде иіндіктің тепе-теңдік шарттарын анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Иіндіктің тепе-теңдік шарты

7.2.4.6 тепе-теңдікте тұрған денелер үшін күш моменттер ережесін тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Пайдалы әрекет коэффициенті.
Зертханалық жұмыс №10 "Көлбеу жазықтықтың пайдалы әрекет коэффициентін анықтау"

7.2.4.7 көлбеу жазықтықтың пайдалыәрекет коэффициентінтәжірибеде анықтау;
7.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

      2) 8 сынып:

      кесте 2

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Ғарыш және Жер

Аспан денелері туралы ғылым

8.7.1.1 геоцентрлік және гелиоцентрлік жүйелерді салыстыру

Күн жүйесі

8.7.1.2 Күн жүйесінің нысандарын жүйелеу

Күнтізбе негіздері (тәулік, ай, жыл)

8.7.1.3 жыл мезгілдерінің ендіктерге байланысты ауысуын және күн мен түннің ұзақтығын түсіндіру

Жылу құбылыстары

Жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, диффузия

8.3.1.1 молекулалы- кинетикалық теорияның негізгі қағидаларын дәлелдейтін мысалдар келтіру және тәжірибені сипаттау

Температура, оны өлшеу тәсілдері,температураның шкалалары

8.3.1.3 температураны өлшеуді жылулық ұлғаюнегізінде сипаттау;
8.3.1.2 температураның мәндерін әр түрлі шкала (Цельсий, Кельвин) бойынша өрнектеу

Ішкi энергия, ішкi энергияны өзгерту тәсiлдерi

8.3.2.1 дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдерін сипаттау

Жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару

8.3.2.2 әртүрлі жылу берілудің түрлерін салыстыру, температуралық сезім мен фактурасын анықтау мақсатында әртүрлі заттарды зерделеу (ағаштан, металлдан, пластмассадан, матадан, әйнектен және өзге материалдардан жасалынған заттар)

Табиғаттағы және техникадағы жылу берілу

8.3.2.3 техникада және тұрмыста жылу берілу түрлерінің қолданылуына мысалдар келтіру

Жылу құбылыстарының тірі ағзалардыңөмірлеріндегі ролі

8.3.2.4 әртүрлі температураға тірі ағзалардың бейімделуіне мысалдар келтіру

Жылу мөлшері, заттың меншікті жылу сыйымдылығы

8.3.2.5 жылу алмасу процесі кезінде алған немесе берген жылу мөлшерін анықтау;
8.3.2.6 заттың меншікті жылу сыйымдылығының мағынасын түсіндіру

Ішкі энергияны өлшеу барысындағы жылу мөлшерін есептеу

8.1.2.1 Халықаралық бірліктер жүйесі бойынша өлшем бірліктеріне өз бетінше бейімделе алуы

Отынның энергиясы, отынның меншікті жану жылуы

8.3.2.7 отынның жануы кезінде бөлінген жылу мөлшерінің формуласын Брайль жүйесі бойынша есеп шығару барысында қолдану

Зертханалық жұмыс № 1 "Температуралары әр түрлi суды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру"

8.3.2.8 жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттеу;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Жылу үдерістеріндегі энергияның сақталу және айналу заңы

8.3.2.9 жылулық тепе-теңдік теңдеуінесептер шығаруда қолдану

2-тоқсан

Заттың агрегаттық күйлері

Қатты денелердiң балқуы және қатаюы, балқу температурасы, меншiктi балқу жылуы

8.3.1.4 молекула-кинетикалық теория негізінде қатты күйден сұйыққа және кері айналуды сипаттау

Меншікті балқу жылуы

8.3.2.10 балқу/кристалдану кезіндегі жұтылатын/бөлінетін жылу мөлшерінің формуласын есептер шығаруда қолдану, Брайль жүйесі бойынша тұрақты көлем кестесімен жұмыс жасай алу
8.3.2.11 заттың балқу және қатаю процесі кезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау, тәуелділіктің рельефті бейнесін оқу барысында физикалық көлемдерді сәйкестендіре алу

Зертханалық жұмыс № 2 "Мұздың меншiктi балқу жылуын анықтау"

8.3.2.12 эксперимент көмегімен мұздың меншікті балқу жылуын анықтау
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Булану және конденсация

8.3.1.5 молекула-кинетикалық теория негізінде заттың сұйық күйден газ күйіне және кері айналуын сипаттау;
8.3.2.13 булану және конденсацияланукезіндегі температураның уақытқа тәуелділік графигін талдау,тәуелділіктің рельефті бейнесін оқудафизикалық көлемдерді сәйкестендіре алу

Қаныққан және қанықпаған булар

8.3.2.14 сезімдік қабылдау негізінде су буының мысалында қанығу күйін сипаттау

Қайнау, меншiктi булану жылуы.
Қайнау температурасының атмосфералық қысымға байланыстылығын анықтау

8.3.2.15 меншікті булану жылуын анықтау;
8.3.2.16 қайнау температурасының сыртқы қысымға тәуелділігін түсіндіру

Термодинамика негiздерi

Термодинамиканың бiрiншi заңы

8.3.2.17 термодинамиканың біріншізаңының мағынасын түсіндіру

Газдың және будың жұмысы

8.1.2.1 Халықаралық бірліктер жүйесі бойынша өлшем бірліктеріне өз бетінше бейімделе алуы

Необратимость тепловых процессов, второй закон термодинамики

8.3.2.18 термодинамиканың екінші заңының мағынасын түсіндіру

Жылу қозғалтқыштары

8.3.2.20 іштен жану қозғалтқышының, бу турбинасының және тоңазтқыштың жұмыс істеу принципін түсіну және сипаттау
8.3.2.22 жылу қозғалтқыштарындағы энергияның түрленуін сипаттау

Жылу қозғалтқыштарының пайдалыәрекет коэффициенті

8.3.2.19 жылу қозғалтқышының пайдалы әсер коэффициентін анықтау;
8.3.2.21 жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдарын ұсыну

Жылу машиналарын пайдаланудағы экологиялық мәселелер

8.3.2.23 жылу машиналарының қоршаған ортаның экологиясына әсерін бағалау

3-тоқсан

Электростатика негіздері

Электр заряды, денелердің электризациясы

8.4.1.1 электр зарядынсипаттау;
8.4.1.2 үйкеліс арқылы денені электрлендіру және индукция құбылысын түсіндіру;
8.4.1.3 электрленудің оң және теріс әсерлеріне мысалдар келтіру;

Электр зарядының сақталу заңы, қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi, Кулон заңы, элементар электр заряды

8.4.1.4 электр зарядының сақталу заңын түсіндіру;
8.4.1.5 Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда Кулон заңын есептер шығаруда қолдану;

Электр өрiсi, электр өрісінің кернеулігі

8.4.1.6 электр өрісі және оның күштік сипаттамасы ұғымдарының физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.7 біртекті электростатикалық өрістегі зарядқа әсер етуші күшті есептеу;
8.4.1.8 сызықтардың бейнелерін зердделеудің тактильді сипап сезу тәсілін қолдану арқылы электр өрісінкүш сызықтар арқылы графиктік кескіндеу;

Электр өрісінің потенциалы және потенциалдар айырымы

8.4.1.9 потенциалдың физикалық мағынасын түсіндіру;
8.4.1.10 конденсаторлардыңқұрылысын және қолданылуын сипаттау

Конденсатор

8.4.1.11 конденсаторлардыңқұрылысын және қолданылуын сипаттау

Тұрақты электр тогы

Электр тогы, электр тогы көздері

8.4.2.1 электр тогы ұғымын жәнеэлектр тогының пайда болу шарттарын түсіндіру

Электр тізбегі және оның құрамды бөліктері

8.4.2.2 электр схемасын графикалық бейнелеуде электр тізбегі элементтерінің шартты контурлы – рельефті белгілерін қолдану

Тоқ күшi, кернеу

8.4.2.3 кернеудің физикалық мағынасын (түрлі мүмкіндігін), оның өлшем бірлігін түсіндіру

Зертханалық жұмыс № 3 "Электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшiн өлшеу"

8.4.2.4 электр тізбегіндегі ток күші мен кернеуді анықтау
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Зертханалық жұмыс № 4 "Электр тiзбегiн құрастыру және оның әртүрлi бөлiктерiндегi ток күшiн өлшеу"

8.4.2.5 тұрақтытемпературада металл өткізгіштің вольт-амперлік сипаттамасын графикалық түрде бейнелеу және түсіндіру;
8.1.3.1 эксперимент-тен деректерін жинақтау, талдау және өлшеу және қателіктерін ескеріп жазу;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы

8.4.2.6 тізбек бөлігі үшін Ом заңын есептер шығаруда қолдану

Өткiзгiштiң электр кедергiсi, өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi, реостат

8.4.2.7 кедергінің физикалық мағынасын, оның өлшем бірлігін түсіну
8.4.2.8 есеп шығаруғанда өткiзгiштiң меншiктi кедергiсiн формуласын қолдану, Брайль жүйесі бойынша тұрақты физикалық өлшем кестесімен жұмыс жасауы

Зертханалық жұмыс № 5
"Өткiзгiштердi тiзбектей қосуды зерделеу"

8.4.2.9 өткізгіштерді тізбектей жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау; электрлік сызбанұсқаның рельефті бейнесін құру;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Зертханалық жұмыс № 6 Өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу

8.4.2.10 өткізгіштерді параллель жалғаудың заңдылықтарын эксперимент арқылы анықтау, электрлік сызбанұсқаның рельефті бейнесін құру;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Өткізгіштерді тізбектей қосу

8.4.2.11 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу

Өткізгіштерді параллель қосу

8.4.2.12 өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғауда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданып, электр тізбектеріне есептеулер жүргізу

Электр тогының жұмысы мен қуаты

8.4.2.13 жұмыс және қуат формулаларын есептер шығаруда қолдану

Электр тогының жылулық әсері, Джоуль-Ленц заңы

8.4.2.14 Джоуль-Ленц заңын есептер шығару үшін қолдану

Зертханалық жұмыс № 7 "Электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау"

8.4.2.15 эксперимент көмегімен электр тогының жұмысы мен қуатын анықтау;
8.4.2.16 кВтсағ өлшем бірлігін қолданып, электр энергиясының құнын практикалық есептеулермен алу;
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Металдардағы электр кедергісінің температураға тәуелділігі, асқын өткізгіштік

8.4.2.17 металл өткізгіштердегі электр тогының табиғаты және оның кедергісінің металлдағы температураға тәуелділігінсипаттау

Электрқыздырғыш құралдар, кыздыру шамдары, қысқа тұйықталу, балқымалы сақтандырғыштар

8.4.2.18қысқа тұйықталудың пайда болу себептерін және алдын алу амалдарын түсіндіру

Электр тогының химиялық әсерi (Фарадейдiң заңы)

8.4.2.19сұйықтардағы электр тогын сипаттау

4-тоқсан

Электромагниттік құбылыстар

Тұрақты магниттер, магнит өрiсi
Зертханалық жұмыс № 8 "Тұрақты магниттiң қасиеттерiн оқып-үйрену және магнит өрiсiнiң бейнесiн алу"

8.4.3.1 сызық бейнелерін зерделеудің тактильді -сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып, магниттердің негізгі қасиеттеріне сипаттама беру және магнит өрісін күш сызықтары арқылы графикалық бейнелеу
8.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Жердің магниттік өрісі

8.4.3.2 магнит өрісінің сипаттамаларын түсіндіру

Тогы бар түзу өткізгіштің магнит өрiсi

8.4.3.3сызық бейнелерін зерделеудің тактильді -сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып, тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасында магнит өрісі сызықтарының бағытын анықтау

Тогы бар шарғының магнит өрiсi

8.4.3.4сызық бейнелерін зерделеудің тактильді -сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып, тогы бар түзу өткізгіштің және соленоидтің айналасында магнит өрісі сызықтарының бағытын анықтау

Электромагниттер және оларды қолдану
Лабараториялық жұмыс № 9 "Электрмагниттi құрастыру және оның әсерiн сынау"

8.4.3.5жолақ магнит пен соленоидтың магнит өрістерін салыстыру
8.1.3.3физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Магнит өрiсiнiң тогы бар өткiзгiшке әрекеті

8.4.3.6магнит өрісінің тогы бар өткізгішке әсерін сипаттау

Электроқозғалтқыш, электр өлшеуіш құралдар

8.4.3.7электр қозғалтқыштың және электр өлшеуіш құралдардың жұмысы мен құрылығысын түсіндіру

Электромагниттік индукция

8.4.3.8 электро магниттік индукция құбылысын түсіндіру

Генератор

8.4.3.9 Қазақстанда және дүние жүзінде электр энергиясын өндірудіңмысалдарын келтіру

      3) 9 сынып:

      кесте 3

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Жарық құбылыстары

Жарықтың түзу сызықты таралу заңы

9.5.1.1тактильді сызғышты қолдана отырып, Күннің және Айдың тұтылуын графикалық бейнелеу

Жарықтың шағылуы, шағылу заңдары, жазық айналар

9.5.1.2эксперимент арқылы түсу және шағылу бұрыштарының тәуелділігін анықтау;
9.5.1.3айналық және шашыранды шағылудың мысалдарын келтіру және түсіндіру

Жазық айна

9.5.1.4 жазық айнада дененің кескінін алу және оны сипаттау

Сфералық айналар,сфералық айна көмегімен кескін алу

9.5.1.5көріп -сипап сезу арқылы зерделеу дағыларын қолдана отырып, дененің кескінін алу үшін сфералық айнада сәуленің жолын салу және алынған кескінді сипаттау

Жарықтың сынуы, жарықтың сыну заңы, толық ішкі шағылу

9.5.1.6 көріп -сипап сезу арқылы зерделеу дағыларын қолдана отырып, жазық параллель пластинада сәуленің жолын салу;
9.5.1.7 жарықтың сыну заңын пайдаланып есептер шығару

Толық ішкі шағылу

9.5.1.8тәжірибеге сүйене отырып толық ішкі шағылу құбылысын түсіндіру;

Зертханалық жұмыс № 10
"Шынының сыну көрсеткiшiн анықтау"

9.5.1.9экспериментте шынының сыну көрсеткiшiн анықтау;
9.5.1.10 сыну көрсеткішінің анықталған мәнін кестелік мәндермен салыстыру және эксперимент нәтижесін бағалау

Линзалар, линзаның оптикалық күшi

9.5.1.12линзаның сызықтық ұлғаю формуласынесептер шығару үшін қолдану

Линзаның көмегімен кескiн алу

9.5.1.13 тактильді сызғышты қолдана отырып,жұқа линзада сәуленің жолын салу және кескінге сипаттама беру

Жұқа линзаның формуласы

9.5.1.11 жұқа линза формуласын есептер шығару үшін қолдану

Зертханалық жұмыс №11"Жұқа линзаның фокустық қашықтығын анықтау"

9.5.1.14жұқа линзаның фокустық қашықтығын және оптикалық күшін анықтау;
9.1.3.3 физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Көз - оптикалық жүйе, көздiң көру кемшіліктері және оларды түзету әдiстері

9.5.1.15көздің алыстан көргіштігі мен жақыннан көргіштігін түзетуді сипаттау

Оптикалық аспаптар

9.5.1.16 қарапайым оптикалық құралдарды (перископ, Обскура камерасы) құрастыру

2-тоқсан

Кинематика негіздері

Механикалық қозғалыс

9.2.1.1сақтаулы анализаторларды қолдана отырып, материялық нүкте, санақ жүйесі, механикалық қозғалыстың салыстырмалылығы ұғымдарының мағынасын түсіндіру, жылдамдықтарды қосу және орын ауыстыру теоремаларын қолдану

Векторлар және оларға амалдар қолдану

9.2.1.2векторларды қосу, азайту, векторды скалярға көбейту

Вектордың координаталар осьтеріндегі проекциялары

9.2.1.3 есептеу нүктесін есепке ала отырып, сызбанұсқа, сөздік сипаттау бойынша есептер шығару (қозғалмалы және қозғалмалы емес): (өзінен, жолдасынан, өзге заттардан және дененің жылдамдығы мен орын ауыстыруын анықтау;
9.2.1.4вектордың координаталар остеріне проекцияларын анықтау, векторларды құраушыларға жіктеу

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс, үдеу

9.2.1.5уақытқа тәуелділік графиктерінен орын ауыстыру, жылдамдық, үдеуді анықтау

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық

9.2.1.6түзу сызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі жылдамдық және үдеуформулаларын Брайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс кезіндегі орын ауыстыру

9.2.1.7есептерді шығаруда тең үдемелі қозғалыс кезіндегі орын ауыстыру мен координат теңдігін қолдану

Зертханалық жұмыс № 1
"Теңүдемелі қозғалыс кезiндегi дененiң үдеуiн анықтау"

9.2.1.8тең үдемелі қозғалыс кезіндегі дененің үдеуін эксперименттік жолмен анықтау;
9.2.1.9тактильді өлшеу құралдарын қолдана отырып, тең үдемелі қозғалыс кезiндегiорын ауыстырудың және жылдамдықтың уақытқа тәуелділік графиктерін тұрғызу жәнеоларды түсіндіру;
9.1.3.3физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Дененiң еркiн түсуi, еркiн түсу үдеуi

9.2.1.10еркін түсуді сипаттау үшін теңайнымалықозғалыстың кинематикалық теңдеулерінБрайль жүйесі бойынша есеп шығаруда қолдану

Зертханалық жұмыс № 2
"Горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерделеу"

9.2.1.11теңайнымалы және бірқалыпты қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдана отырып, горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын сипаттау; рельефті суретті көріп-сипап сезу дағдыларын қолдану мен аналогия бойынша сызу туғызу;
9.2.1.12горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс жылдамдығын анықтау;
9.2.1.13сақтаулы анализаторларды қолдана отырып, горизонталь лақтырылған дененің қозғалыс траекториясын сызу;
9.1.3.3физика кабинетінде қауіпсіздік ережелерін білу және сақтау

Қисықсызықты қозғалыс; материялық нүктенiң шеңбер бойымен бiрқалыпты қозғалысы

9.2.1.14дененің шеңбер бойымен бірқалыпты қозғалысын сызықтық және бұрыштық шамалар арқылы сипаттау

Сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар

9.2.1.15сызықтық және бұрыштық жылдамдықты байланыстыратын өрнекті есептершығарудақолдану

Центрге тартқыш үдеу

9.2.1.16 центрге тартқыш үдеу формуласын есептер шығаруда қолдану

3-тоқсан

Астрономия негіздері

Жұлдызды аспан

9.7.2.1абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырату;
9.7.2.2 жұлдыздардың жарқырауына әсер ететін факторларды атау;

Аспан сферасы

9.7.2.3 кеңістікке бейімделу дағдыларын қолдана отырып, аспан сферасының негізгі элементтерін атау;

Аспан координаталарының жүйесі

9.7.2.4 жұлдызды аспан картасынан бейнелерді қабылдау мен зерделеудің көріп сипап сезу тәсілдерін қолдана отырып,жұлдызды аспанның жылжымалы картасынан жұлдыздардың аспан координатасын анықтау

Әртүрлі географиялық ендіктегі аспан шырақтарының көрінерлік қозғалысы

9.7.2.5 әртүрлі ендіктегі жұлдыздардың шарықтау айырмашылығын түсіндіру

Жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақыт

9.7.2.6жергілікті, белдеулік және бүкіләлемдік уақытты сәйкестендіру

Күн жүйесіндегі ғаламшарлардың қозғалысзаңдары

9.7.2.7Кеплер заңдарының негізінде аспан денелерінің қозғалысын түсіндіру

Күн жүйесі денесіне дейінгі ара қашықтықты параллакс әдісімен анықтау

9.7.2.8Күн жүйесіндегі денелердің ара қашықтығы мен өлшемдерін анықтау үшін параллакс әдісінқолдануды түсіндіру

Динамика негіздері

Ньютонның бiрiншi заңы, инерциялық санақ жүйелерi

9.2.2.1 инерция, инерттілік және инерциялық санақ жүйесі ұғымдарының мағынасын түсіндіру;
9.2.2.2 Ньютонның бірінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Механикадағы күштер

9.2.2.3 көріп –сипап сезу дағдыларын қолдана отырып, ауырлық күші, серпімділік күші, және үйкеліс күші табиғатын түсіндіру

Ньютонның екiншi заңы

9.2.2.4Брайль жүйесі бойынша Ньютонның екінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Ньютонның үшінші заңы

9.2.2.5Брайль жүйесі бойынша Ньютонның үшінші заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Бүкiләлемдiк тартылыс заңы

9.2.2.6бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдау және оныБрайль жүйесі бойынша есептер шығаруда қолдану

Дененің салмағы, салмақсыздық

9.2.2.10 үдеумен қозғалған дененің салмағын анықтау
9.2.2.11салмақсыздық күйді түсіндіру

Денелердiң ауырлық күшiнiң әрекетiнен қозғалуы.

9.2.2.9бірінші ғарыштық жылдамдықтың формуласынесептер

Жердің жасанды серіктерінің қозғалысы

9.2.2.7 ғарыш аппараттардың орбиталарын салыстыру;
9.2.2.8 тартылыс өрісіндегі дененің қозғалысын сипаттайтын шамаларды анықтау

4-тоқсан

Сақталу заңдары

Дене импульсі және күш импульсі

9.2.3.1"дене импульсі" және "күш импульсін" түсініктерін ажырату

Импульстің сақталу заңы.

9.2.3.2импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану

Реактивтi қозғалыс

9.2.3.3кеңістіктік -образдық ойлауды қолдана отырып, табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру

Ғарыштық ракеталар

9.2.3.4Байқоныр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру

Механикалық жұмыс

9.2.3.5механикалық жұмысты аналитикалық және графиктік тәсілмен анықтау
9.2.3.6жұмыс пен энергияның өзара байланысын түсіндіру

Жұмыс күші

9.2.3.8сезімдік қабылдау негізінде көтеру мен түсіру кезіндегі күштің жағымды және жағымсыз жұмысын түсіндіру

Ауырлық күшінің жұмысы

9.2.3.9кеңістіктік -образдық ойлау дағдысын қолдана отырып, энергия мен ауырлық күші жұмысының өзара байланысын түсіндіру

Серпімділік күштің жұмысы

9.2.3.10сезімдік қабылдау негізінде жұмыс пен серпімділіктің байланысын түсіндіру

Энергияның сақталу және айналу заңы

9.2.3.7энергияның сақталу заңын есептер шығаруда қолдану

      4) 10 сынып:

      кесте 4

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімі

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-ячетверть

Тербелістер және толқындар

Тербелмелі қозғалыс

10.2.5.1 еркін және еріксіз тербелістерге мысалдар келтіру

Гармоникалық толқындар

10.2.5.2 экспериментально находить амплитуду, период, частоту;
10.2.5.3 рассчитывать период,циклическую частоту, фазу по формуле

Тербелістер кезіндегі энергияның түрленуі

10.2.5.4 тербелмелі процестеэнергияның сақталу заңын сипаттау

Тербелмелі қозғалыстың теңдеуі

10.2.5.5 Брайль жүйесі бойынша гармоникалық тербелістердің графиктері бойынша координатаның, жылдамдықтың және үдеудің теңдеулерін жаза білу

Тербелістер кезеңі

10.2.5.6 әртүрлі тербелмелі жүйедегі тербелістің пайда болу себептерін түсіндіру

Математикалық маятниктердің тербелістері

10.2.5.7 маятниктер тербелісі периодының әртүрлі параметрлерге тәуелділігін зерттеу

Зертханалық жұмыс № 3 "Математикалық маятниктің көмегімен еркін түсу үдеуін анықтау"

10.2.5.8 математикалық маятник периодының формуласынан еркін түсу үдеуін анықтау;
10.2.5.9 период квадратының маятник ұзындығына тәуелділік графигін тұрғызу және талдау;
10.1.3.1 алынған теоретикалық және экспериментальды нәтижелерді түсіндіру мен қорытынды жасау

Еркін және еріксіз тербелістер, резонанс

10.2.5.10 еріксіз тербеліс амплитудасының мәжбүрлеуші күштің жиілігіне тәуелділігін график бойынша сипаттау;
10.2.5.11 резонанс құбылысынсипаттау

Еркін электромагнитік тербелістер

10.4.4.1 тербелмелі контурдағы еркін электромагниттік тербелістерді сапалы сипаттау

Еріксіз электромагнитік тербелістер

10.4.4.2 түсініктер негізінде айнымалы тоқтың пайда болуын түсіндіру

2-тоқсан

Тербелістер және толқындар

Толқындық қозғалыс

10.2.5.12 толқын жылдамдығы, жиілігі және толқын ұзындығы формулаларын есеп шығарудақолдану

Поперечные и продольные волны

10.2.5.13 көлденең және бойлық толқындарды салыстыру

Зертханалық жұмыс № 4 "Беттік толқындардың таралу жылдамдығын анықтау"

10.2.5.14 су бетіндегі толқындардың таралу жылдамдығынэксперимент түрінде анықтау

Дыбыс

10.2.5.15 естіп қабылдау негізінде дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атау

Характеристики звука

10.2.5.16 дыбыс сипаттамаларындыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен сәйкестендіру

Акустикалық резонанс

10.2.5.17 резонанстың пайда болу шарттарын атау және оның қолданылуына мысалдар келтіру

Жаңғырық

10.2.5.18 жаңғырықтың пайда болу табиғатынжәне оны қолдану әдістерін сипаттау

Ультрадыбыс

10.2.5.19 табиғатта және техникада ультрадыбыс пен инфрадыбысты қолдануға мысалдар келтіру

Электромагниттік толқындар

10.4.4.3 механикалық толқындар мен электормагниттік толқындардың қасиеттерін салыстыру

Электромагниттік толқындардың модуляциясы мен толқындарды анықтау

10.1.3.2 эксперименттің нәтижесіне әсер ететін факторларды талдау және көріп - сипап сезу арқылы зерделеу дағдыларын қолдану арқылы экспериментті жүргізуді жақсарту жолдарын ұсыну

Радио байланыс

10.4.4.4 электромагниттік толқындар диапазонын қолдануды сипаттау мен мысалдар келтіру

Жарықтың дисперсиясы

10.4.4.5 әйнек призма арқылы жарық шағылу кезіндегі жарық дисперсиясын сипаттау

Электромагнитті толқындардың шкаласы

10.1.3.1 алынған теоретикалық және экспериментальдынәтижелерді түсіндіру мен қорытынды жасау

3-тоқсан

Атом құрылысы, атомдық құбылыстар

Жылулық сәуле шығару

10.6.1.1сәулелік энергияның температураға тәуелділігін сипаттау

Абсолютті қара дене

10.6.1.2 аспан денелерін зерделеуде бақылау әдісінің маңыздылығын білу, жұлдыздардың жарқырауы барысында кеңістіктік –образдық ойлауды қолдана алуы

Жарық кванттары туралы Планк гипотезасы

10.6.1.3Планкформуласын есептер шығарудақолдану

Фотоны

10.6.1.2 аспан денелерін зерделеуде бақылау әдісінің маңыздылығын білу, жұлдыздардың жарқырауы барысында кеңістіктік –образдық ойлауды қолдана алуы

Фотоэффект құбылысы

10.6.1.4 фотоэффект құбылысын сипаттау және фотоэффект құбылысының техникада пайдаланылуына мысалдар келтіру

Фотоэффектіні теңдігі

10.6.1.5 фотоэффект үшін Эйнштейнформуласын есептер шығаруда қолдану

Фотоэффектіні қолдану

10.6.1.4 фотоэффект құбылысын сипаттау және фотоэффект құбылысының техникада пайдаланылуына мысалдар келтіру

Рентген сәулелері

10.6.1.6 рентген сәулесін электромагниттік сәулелердің басқа түрлерімен салыстыру;
10.6.1.7рентген сәулесін қолдануғамысалдар келтіру

Радиоактивтіліктің ашылуы

10.6.1.13 Брайль жүйесі бойынша химиялық элементтердіңформуласы мен ядролық реакциялардың жазба ережелерін білу;
10.1.2.1 Менделеев кестесіне сәйкес масса көлемі мен зарядты өлшеу бірліктерін қолдану

Радиоактивті сәулеленудің табиғаты

10.6.2.1a, b және g - сәулеленудің табиғаты мен қасиеттерін түсіндіру

Резерфорд тәжірибесі, атомның құрамы

10.6.1.8a-бөлшегінің шашырауыбойынша Резерфорд тәжірибесін сипаттау

Радиоактивтілік айналу

10.6.1.13 Брайль жүйесі бойынша химиялық элементтердіңформуласы мен ядролық реакциялардың жазба ережелерін білу

Ядролық күштер
Ядролық өзара әрекеттесу

10.6.1.9ядролық күштердің қасиеттерін сипаттау

4-тоқсан

Атом ядросы

Массалар ақауы, атом ядросының байланыс энергиясы

10.6.1.10атом ядросының масса ақауын анықтау
10.6.1.11атом ядросыныңбайланыс энергиясы формуласын есептер шығаруда қолдану

Ядролық реакциялар

10.6.1.12ядролық реакцияның теңдеуін шешуде зарядтық және массалық сандардыңсақталу заңын қолдану;
10.6.1.13 Брайль жүйесі бойынша химиялық элементтердіңформуласы мен ядролық реакциялардың жазба ережелерін білу;
10.6.2.2 радиоактивті ыдыраудың ықтималдық сипатын түсіндіру

Радиоактивті ыдырау заңы

10.6.2.3радиоактивті ыдырау заңын есептер шығаруда қолдану;

Ауыр ядролардың бөлінуі, тізбекті ядролық реакция.

10.6.2.4тізбекті ядролық реакциялардың өту шарттарын сипаттау

Ядролы реактор

10.6.2.5ядролық реактордың жұмыс істеу принципін сипаттау

Термоядролық реакциялар
Радиоизотоптар

10.6.2.6 ядролық ыдырау мен ядролық синтезді салыстыру;
10.6.2.7радиоактивті изотоптарды қолданудың мысалдарын келтіру

Радиациядан қорғану

10.6.2.8 радиациядан қорғану әдістерін сипаттау

Элементар бөлшектер

10.6.3.1элементар бөлшектерді жіктеу

Әлемнің қазіргі физикалық бейнесі

Физика және астрономияның дүниетанымдық маңызы

10.8.1.1адамның дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуына физика және астрономияныңдамуының әсерін түсіндіру

Экологиялық мәдениет

10.8.1.2жаңа технологиялардың қоршаған ортаға әсерінің артықшылығы мен қауіптілігін бағалау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
662-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптар үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (әрі қарай – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты – заттар мен олардың айналымы, заттар қасиеттерінің, олардың құрамы мен құрылысына тәуелділігін түсіндіретін заңдар мен теориялар туралы, негізгі ұғымдар мен химиялық символика туралы білімжүйесін қалыптастыру.

      3. Бағдарламаныңміндеттері:

      1) Химия ғылымының негіздері, маңызды фактілері, ұғымдары, заңдары мен теориялары, химия ғылымының тілі, түсінерліктейдүниетанымдық жинақтаубойынша білім қалыптастыру;

      2) химиялық құбылыстарды бақылау және түсіндіру, химиялық зертханада және күнделікті өмірде заттармен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік техникасы ережелерін сақтаудағдыларын дамыту;

      3) болашақ практикалық қызметінің ықтимал саласы ретінде пәнге деген қызығушылықты дамыту;

      4) химияның гуманистік бағыттылығын, оның адамзат алдында тұрған басты мәселелерді шешудегі артып келе жатқан рөлін және әлемнің ғылыми бейнесіне қосқан үлесін ашу.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) химияны оқу процесінде танымдық қызметті жандандыру және түзету; білім алушылардың абстрактілі ойлауын, жалпы ғылыми әдістерді игеруін дамыту (бақылау, өлшеу, эксперимент, модельдеу));

      2) химиялық заттардың құрылысын зерделеу кезінде заттық және кеңістіктік дұрыс түсініктерді қалыптастыру; заттық-кеңістіктік түсініктерді және көрнекі-бейнелі ойлауды дамытуға ықпал ететін бедерлі суреттерді, схемаларды оқу дағдыларын қалыптастыру;

      3) заттардың құрамы мен құрылысы негізінде олардың химиялық қасиеттері туралы эксперименттік гипотезаларды ұсыну және тексеру дағдыларын дамыту;

      4) көру, есту және сипап сезу арқылы қабылдауды, зейін қоюды, есте сақтауды, ойлау мен қиялды дамыту, көз мөлшері дағдыларын дамыту;

      5) заттардың қасиеттерін, алу және тану тәсілдерін зерделеу бойынша жобаларды және оқу-зерттеу міндеттерін орындау кезінде зерттеу дағдыларын дамыту;

      6) қалдықтық көру қабілетін қорғау және жұмысқа қажетті офтальмологиялық-гигиеналық нормаларды құру;

      7) жаратылыстану-ғылыми дүниетанымын, оқуға саналы көзқарасын қалыптастыру; басқа пәндермен пәнаралық байланыстарға негізделген ғылыми білімді практикалық қолдану дағдыларын қалыптастыру.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Көру қабілеті бұзылған балаларды оқыту тұлғаға бағытталған, іс-әрекеттік, дифференциалды, коммуникативті педагогикалық тәсілдер негізінде жүзеге асырылады.

      6. Тұлғаға бағытталған тәсілді жүзеге асыру бір сынып ұжымында "орташа" оқушыға бағдарлана отырып емес, оқушылардың даралық, көру, танымдық мүмкіндіктері мен қажеттіліктерін ескере отырып, әрқайсысымен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін психологиялық-педагогикалық жағдай жасауға ықпал етеді.

      7. Іс-әрекеттік тәсіл кезінде нәтижелі әрекет үдерісінде жаңа білімді жасампаздықпенөз бетімен құру жүзеге асырылады, онда білім алушылар "химиялық реакция теңдеуі", "химиялық формула", "индекс", "коэффициент", "химиялық теңдеу" ұғымдарына сүйене отырып, бұрын алған білімдерін жүйелеп, жаңа ақпаратты тіректік білімімен байланыстыра алады, бұл танымдық мүмкіндіктерін дамытуға ықпал етеді.

      8. Дифференцияланған тәсілде ақыл-ой қабілеттері мен орталық көру өткірлігін ескере отырып, әртүрлі деңгейлі тапсырмалар қолданылады, бұл білім алушыларға өз жетістіктерін көруге және мүмкіндіктеріншынайы бағалауға жағдай туғызады, пәнге деген қызығушылықты арттыруға, сабақта білім алушылардың психологиялық күйзелісін төмендетуге көмектеседі.

      9. Коммуникативті тәсіл ықпал етеді:

      1) мұғаліммен және құрдастарымен оқудағы ынтымақтастықты және бірлескен іс-әрекетті ұйымдастыру іскерлігін қалыптастыруға; ұстанымдарды қиыстыру және мүдделерді ескеру негізінде ортақ шешім табуға және конфликттерді шешуге, өз пікірін тұжырымдап, дәлелдеуге және қорғауға;

      2) эксперименттік есептерді шешу кезінде химиялық құбылыстар мен үдерістерді түсіндіре білуді қалыптастыру; себеп-салдарлық байланыстарды өздігінен анықтауға.

      10. Химия сабақтарында ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) пайдалану білім беру үдерісін қарқындатуға және презентациялар, жобалар өткізу кезінде сабақта жеке дара жағдай жасауға ықпал етеді, сондай-ақ бейне сабақтарда химиялық экспериментті бақылау, түсіндіру қабілетін дамытуға ықпал етеді.

      11. Химияны оқыту процесінде келесі оқу және түзету пәндерімен байланыс жүзеге асырылады:"Орыс тілі","Физика","География","Биология","Алгебра","Технология","Қалдық көру және көру арқылы қабылдауын қорғау және дамыту","Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау","Кеңістіктік бағдарлау".

      12. Арнайы көрнекі құралдар, дидактикалық материалдар және оқытудың арнайы техникалық құралдары зор түзету маңызына ие болады, соның ішінде:

      1) "Зағиптарға арналған химия бойынша конструктор" оқу құралы;

      2) химия кабинеті үшін арнайы жабдықтар (арнайы оқушы үстелдері, зертханалық ыдыстар, аспаптар мен реактивтер);

      3) Брайль жүйесі бойынша Д.И.Менделеевтің периодтық жүйесі; Брайль бойынша ерігіштік кестесі;

      4) рельефті-нүктелі шрифтпен жасалған мәтіндік дидактикалық құралдар; жазықтықта рельефпен орындалған, бірақ түрлі-түсті әрленген, сипапсезу және көру арқылы қабылдауға арналған иллюстрациялық-графикалық құралдар(жарықты сезу және қалдықтық көру қабілеті бар зағип балалар үшін); көрмейтін балалардың ерекше білім берудегі жеке қажеттіліктеріне сай келетін жеке дидактикалық материалдар мен көрнекі құралдар;

      5) интерактивті тақта;

      6) аудио-құралдар мен бейне-құралдар.

      13. Көру қабілеті бұзылған білім алушылар үшін химиялық нысандарға тән белгілермен тікелей танысу өте маңызды, әсіресе егер олар бұрын олармен кездеспеген болса немесе көру депривациясына байланысты оларды өте үстірт және фрагментті түрде қабылдаса.

      14. Нашар көретін білім алушылардың көру арқылы қабылдауының ерекшеліктеріне байланысты үлестірме материалдыбейорганикалық және органикалық химия курсының сипаттамалық бөлімінің барлық бөліктері бойынша тақырыптық коллекциялар түрінде дайындау қажет. Бұл коллекциялардағы үлгілер саны шамадан тыс болмауы керек.

3-тарау. "Химия" оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      15. "Химия" оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7-сыныпта – аптасына 1 сағатты, оқу жылында 34 сағатты;

      2) 8-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 9-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 10-сыныпта – аптасына 2 сағатты, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      16. Бағдарламаның мазмұны 5 бөлімді қамтиды:

      1) "Заттардың бөлшектері" бөлімі;

      2) "Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары" бөлімі;

      3)"Химиядағы энергетика" бөлімі;

      4) "Химия және қоршаған орта" бөлімі;

      5) "Химия және өмір" бөлімі.

      17. "Заттардың бөлшектері" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) атомдар, иондар және молекулар;

      2) атомның құрамы мен құрылысы;

      3) атомда электрондардың қозғалысы мен таралуы.Атомдардан иондардың құрылуы;

      4) химиялық байланыстардың түрлері.

      18. "Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) периодтық заң мен химиялық элеметтердің периодтық жүйесі;

      2) химиялық реакциялардың жіктелуі;

      3) зат массасының сақталу заңы;

      4) металдардың электрохимиялық кернеу қатары.

      19. "Химиядағы энергетика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар;

      2) химиялық реакциялардың жылдамдығы;

      3) химиялық тепе-теңдік;

      4) қышқылдар мен негіздер теориясы.

      20. "Химия және қоршаған орта" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) заттардың жіктелуі;

      2) Жер химиясы;

      3) көміртек және оның қосылыстары химиясы.

      21. "Химия және өмір" бөлімі келесідей бөлімшені қамтиды:

      1) биохимия.

      22. 7-сыныпқа арналған "Химия" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Химия пәні". Таза заттар және қоспалар. Химия – заттар туралы жаратылыстану ғылымдарының бір саласы, химияның дамуы мен маңызы, химия кабинетіндегі және зертханасындағы қауіпсіздік техникасының ережелері; таза заттар және олардың физикалық қасиеттері, біртекті және әртекті қоспалар, заттарды тазарту және бөлу тәсілдері; жәй және күрделі заттар; элемент және химиялық қосылыстар. Практикалық жұмыс №1 "Техника қауіпсіздігі ережелері және зертханалық құрал-жабдықтармен танысу". Зертханалық тәжірибе №1 "Заттарды және олардың қосылыстарын салыстыру". Зертханалық тәжірибе№2 "Ластанған ас тұзын тазарту";

      2) "Заттар күйінің өзгеруі". Физикалық және химиялық құбылыстар, химиялық реакция, заттың агрегаттық күйлері, қатты, сұйық, бөлшектердің кинетикалық теориясына сәйкес газтәріздес заттардың құрылымы, заттардың салқындау, қыздыру және булану үдерістері. Зертханалық тәжірибе№3 "Химиялық реакциялардың белгілерін зерттеу". Зертханалық тәжірибе №4 "Аспирин немесе салолдың салқындау үдерісін зерттеу". Зертханалық тәжірибе №5 "Судың қайнау үдерісін зерттеу". бақылау жұмысы №1.

      3) "Атомдар. Молекулалар. Заттар". Атомдар мен молекулалар, атомдар мен молекулалардың айырмашылығы, химиялық элементтер, химиялық элементтердің символдары, элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктеу, жай және күрделі заттар, атомның құрамы мен құрылысы, ядро, протон, нейтрон, электрон, изотоптар, элементті аталуы және фундаменталды бөлшектерінің саны бойынша сипаттау;

      4) "Ауа. Жану реакциясы". Ауа және оның құрамы, атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызы, жану үдерісі, заттың жану шарттары, тез тұтанатын, жанатын және жанбайтын заттар, отын, оттек, тұтану көзі, тұтану температурасы, металдар мен бейметалдардың жануы, жану реакциясының өнімдері. Зертханалық тәжірибе №6 "Балауыз шамның жануы". Практикалық жұмыс №2/Көрсетілім "Күкірттің, фосфордың, темірдің ауада және оттегінде жануын салыстыру". Бақылау жұмысы№2;

      5) "Химиялық реакциялар". Табиғи қышқылдар мен сілтілер, "қышқылдық" және "сабынды" қасиеттер, индикаторлар, әмбебап индикатор, рН шкала метилоранж, лакмус, фенолфталеин, индикаторлардың түрлі орталардағы түстерінің өзгеруі, қышқылдар мен сілтілер, антацидті заттар, бейтараптану реакциясы, сұйылтылған қышқылдар, қышқылдардың қолданылу аймақтары, қышқылдармен жұмыс жүргізу ережелері, сұйылтылған қышқылдардың түрлі металдармен әрекеттесуі, сутекке сапалық реакция, карбонаттар, сұйылтылған қышқылдардың карбонаттармен әрекеттесуі, көмірқышқыл газына сапалық реакция. Зертханалық тәжірибе №7 "Ерітінділердің қышқылдық, негіздік ортасын анықтау". Зертханалық тәжірибе №8 "Хлорсутек қышқылының бейтараптану реакциясы". Зертханалық тәжірибе №9 "Мырыштың сұйылтылған тұз қышқылымен реакциясы". Зертханалық жұмыс №10 "Сутекке сапалық реакция". Практикалық жұмыс №3 "Сұйылтылған қышқылдар мен карбонаттардың әрекеттесуі. Көмірқышқыл газына сапалық реакция";

      6) "Химиялық элементтердің периодтық кестесі". Химиялық элементтердің периодтық кестелерін құру тарихы, И. ДҰберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің элементтерді жіктеуі, периодтық заң, периодтық кестенің құрылымы, периодтық кестенің құрылу принципі, атом нөмірі, ядро заряды, атомдағы элементер бөлшектер;

      7) "Салыстырмалы атомдық масса және қарапайым формулалар". Изотоптар қоспасы, табиғи изотоптар, салыстырмалы атомдық масса, салыстырмалы молекулалық/формулалық масса, химиялық формула,химиялық элементтердің валенттілігі, бинарлы қосылыстардың формулаларын құрастыру, қосылыстардағы атомдардың қатынастары.Есептеуге берілген есептер: салыстырмалы молекулалық массаны есептеу. Бақылау жұмысы №3;

      8) "Адам ағзасындағы химиялық элементтер". Қоректік заттар, адам ағзасындағы химиялық элементтер (О, С, Н, N, Ca, P, K), химиялық элементтердің тірі және өлі табиғаттағы таралуы, адам ағзасындағы микро-, макроэлементтердің биологиялық рөлі, тыныс алу үдерісі, тамақтану теңгерімі. Практикалық жұмыс № 4 "Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау". Зертханалық тәжірибе №11 "Тыныс алу үдерісін зерттеу";

      9) "Геологиялық химиялық қосылыстар". Пайдалы геологиялық химиялық қосылыстар, табиғи ресурстар, кен орны, кен, кеннің құрамы, минералдар, табиғи ресурстарды өндіру, металдарды алу, Қазақстанның пайдалы қазбалары, минералдарды өндірудің экологиялық аспектілері. Бақылау жұмысы №4;

      23. 8-сыныпқа арналған "Химия" пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Атомдардағы электрондардың қозғалысы". Атомдардағы электрондардың орналасуы, энергетикалық деңгейлер, s және p орбитальдарының пішіндері, электрондық конфигурация, электронды-графикалық формула, ион, иондардың түзілуі, "нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формулаларын құрастыру. Зертханалық тәжірибе№1 "Атомдардың модельдерін жасау";

      2) "3аттардың формулалары және химиялық реакция теңдеулері". Химиялық формула, химиялық реакция теңдеулері, заттардың массасының сақталу заңы, химиялық реакциялардың типтері: бірігу, ажырау, алмастыру, алмасу, табиғаттағы, химиялық реакциялар тірі организмдер мен адам тіршілігіндегі химиялық реакциялар. №1 көрсетілім "Заттардың массасының сақталу заңын дәлелдейтін тәжірибе". №2 зертханалық тәжірибе "Әрекеттесуші заттардың массасының қатынасы". Есептеуге берілген есептер: химиялық формула бойынша химиялық бірігудегі элементтің массалық үлесін есептеу, элементтердің массалық үлестері бойынша заттың қарапайым формуласын анықтау;

      3) "Металдардың химиялық белсенділігі". Металдардың тотығуы, металдардың жемірілуі; металдардың сумен әрекеттесуі, металдардың қышқыл ерітінділерімен, металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуі, металдардың белсенділік қатары, металдардың белсенділігін салыстыру. №2 көрсетілім "Белсенді металдардың сумен әрекеттесуі". №3 зертханалық тәжірибе "Металдардың қышқылдар ерітіндісімен әрекеттесуі". №3 көрсетілім "Тұз ерітінділерінен металдарды ығыстыру". Практикалық жұмыс №1 "Металдардың белсенділігін салыстыру";

      4) "Заттың мөлшері". Заттың мөлшері, моль, Авогадро саны, заттың молярлық массасы.Есептеуге берілген есептер: жәй және күрделі заттардың салыстырмалы молярлық массасын есептеу, химиялық формула бойынша заттың молярлық массасын, массасын және заттың мөлшерін есептеу, заттың белгілі мөлшеріндегі атомдардың (молекулалардың) сандарын есептеу;

      5) "Стехиометриялық есептеулер". Химиялық реакциялардың теңдеулері бойынша есептер шығару, молярлық көлем, газдардың салыстырмалы тығыздығы, көлемдік қатынастар заңы, қалыпты және стандартты жағдайлар. Есептеуге берілген есептер: химиялық формула бойынша заттың молярлық массасын, массасын және заттың мөлшерін есептеу, заттың берілген массасы немесе заттың мөлшері бойынша атомдар мен молекулалардың сандарын есептеу, химиялық реакциялардың теңдеулері бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін (газдың) және зат мөлшерін есептеу, қалыпты жағдайлардағы газдың көлемін, газдардың салыстырмалы тығыздығын есептеу, оттек және ауа бойынша газдардың салыстырмалы тығыздықтарын есептеу, заттың мөлшері, молярлық масса, газдың молярлық көлемі, Авогадро заңы ұғымдарын пайдаланып формулалар бйынша есептеулер жасау, химиялық реакциялар кезіндегі газдардың көлемдік қатынастары түсініктерін қолданып есептеулер жасау;

      6) "Химиялық реакциялардағы энергиямен танысу". Отынның жануы және энергияның бөлінуі, көміртекті отынның жануы кезінде көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілуі мүмкіндігі, жылыжайлық эффектіcінің себептері және шешу жолдары, экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар, әртүрлі отындардың потенциалы, қоршаған ортаға әсері, кинетикалық бөлшектер теориясы тұрғысынан энергия өзгерісі, реакцияның жылу эффектісі, термохимиялық теңдеулер. №4 зертханалық тәжірибе "Энергияның өзгеруімен жүретін химиялық реакциялар". Есептеуге берілген есептер: реакциялардың термохимиялық теңдеулері бойынша реакцияның жылу эффекттісін есептеу;

      7) "Сутек. Оттек және озон". Сутек – химиялық элемент және жәй зат, сутектің изотоптары (протий, дейтерий және тритий), сутектің қасиеттері, қолданылуы және алынуы, оттек – химиялық элемент және жәй зат, оттектің қасиеттері, қолданылуы және алынуы, сутектің және оттектің бинарлы қосылыстары, табиғатта таралуы, оттектің аллотропиялық түрөзгерісі, озон, сутек пен оттекті алу, Жер бетіндегі озон қабатының маңызы. №4 көрсетілім "Сутек пероксидінің ажырауы". Практикалық жұмыс №2 "Сутекті алу және оның қасиеттерін зерттеу". Практикалық жұмыс №3 "Сутектің переоксидінен оттекті алу және оның қасиеттерін зерттеу". Есептеуге берілген есептер: реакцияға қатысатын немесе реакция нәтижесінде түзілген өнімнің белгілі массасы, заттың мөлшері немесе көлемі бойынша заттың массасын, заттың мөлшерін, (газдың) көлемін есептеу. Бақылау жұмысы №2;

      8) "Химиялық элементтердің периодтық жүйесі". Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің құрылымы, периодтың, топтың, атом нөмірінің физикалық мәні, химиялық элементтердің атомдарының кейбір қасиеттері мен сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі, периодтық жүйедегі орыны бойынша элементтің сипатталуы, химиялық элементтердің табиғи тектестері, сілтілік металдардың, галогендердің, инертті газдардың тектестері, металдар мен бейметалдар, периодтық кестеде орналасуына байланысты химиялық элементтің қасиеттері;

      9) "Химиялық байланыс түрлері". Химиялық элементтердің электртерістілігі, атомдар арасындағы химиялық байланыстар табиғатының бірлігі, ковалентті полярлық және полярлық емес байланыс, иондық байланыс, заттың аморфты және кристалдық күйлері, кристалл торларының типтері, заттардың қасиеттерінің оның құрылысына тәуелділігі;

      10) "Ерітінділер және ерігіштік". Заттардың суда еруі, заттардың судағы ерігіштігі бойынша жіктелуі, ерітінділер, еріген заттың массалық үлесі, молярлық концентрация, қатты заттардың, сұйықтардың және газдардың суда ерігіштігі, кристаллогидраттар, ерітінділердің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі рөлі, заттарды ерігіштігіне температураның әсері;Зертханалық тәжірибе №5"Заттардың ерігіштігін зерттеу". Практикалық жұмыс №4 "Қатты заттардың ерігіштігіне температураның әсері".Практикалық жұмыс № 5 "Берілген пайыздық және молярлық концентрациялы ерітінділерді дайындау". Есептеуге берілген есептер: заттардың судағы ерігіштігін есептеу, тығыздығы мен көлемі бойынша ерітіндінің массасын анықтау, еріген заттың және еріткіштің массасын, еріген заттың массалық үлесін есептеу, ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу. Бақылау жұмысы №3;

      11) "Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары". Бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланыс, қышқылдар: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы, негіздер: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы, тұздар: құрамы, номенклатурасы, жіктелуі, қасиеттері, алынуы және қолданылуы, бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланыс.Зертханалық тәжірибе №6 "Оксидтердің химиялық қасиеттерін зерттеу". Зертханалық тәжірибе №7 "Қышқылдардың химиялық қасиеттерін зерттеу"; Зертханалық тәжірибе №8 "Негіздердің химиялық қасиеттерін зерттеу". Зертханалық тәжірибе №9 "Тұздардың қасиеттері және алынуы";

      12) Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша реакцияға қатысушы немесе реакция нәтижесінде түзілген бір заттың белгілі массасы, мөлшері немесе көлемі бойынша табиғатта жүретін процестер мен химиялық реакция нәтижесінде түзілген өнімнің немесе реагенттің массасын, заттың мөлшерін, көлемін есептеу, ерітіндінің белгілі массасы және еріген заттың массалық үлесі бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін және заттың мөлшерін есептеу. Бақылау жұмысы №4.

      24. 9-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Көміртек және оның қосылыстары". Көміртектің жалпы сипаттамасы, табиғатта көміртек және оның қосылыстарының таралуы, көміртектің аллотропиялық түр өзгерістері, көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің қолдану аймағы, көміртектің қасиеттері, көміртектің оксидтері және олардың қасиеттері, тірі ағзаларға иіс газының физиологиялық әсері, көміртектің табиғаттағы айналымы. Практикалық жұмыс №6 "Көміртектің физикалық және химиялық қасиеттері". Практикалық жұмыс №7 "Көмірқышқыл газын алу және оның қасиеттері зерттеу". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша реакцияға қатысушы немесе реакция нәтижесінде түзілген бір заттың белгілі массасы, мөлшері немесе көлемі бойынша табиғатта жүретін процестер мен химиялық реакция нәтижесінде түзілген өнімнің немесе реагенттің массасын, заттың мөлшерін, көлемін есептеу, ерітіндінің белгілі массасы және еріген заттың массалық үлесі бойынша реакция өнімінің массасын, көлемін және заттың мөлшерін есептеу;

      2) "Су". Судың құрамы, қасиеттері және қолданылуы, табиғаттағы су, су – табиғи әмбебап еріткіш, сулы ерітінділер және жүзгіндер, судың бірегей қасиеттері және оның өмір үшін маңызы, судың табиғаттағы айналымы, судың ластану себептері, судың кермектігі және оны жою тәсілдері, судың және сулы ерітінділердің табиғаттағы, өндірістің түрлі салаларындағы және ауыл шаруашылығындағы маңызы, суды тазарту әдістері, ауыз суын тазарту, Қазақстан Республикасындағы ауыз су мәселесі, су басейнін ластанудан қорғау, Қазақстандағы су ресурстарының экологиялық мәселелері, сусыз мыс (ІІ) сульфатының көмегімен суды анықтау әдісі. Зертханалық тәжірибе №10 "Судың кермектігін анықтау". Есептеуге берілген есептер: еріген заттың массалық үлесін, еріткіштің, еріген заттың массасын есептеу. Бақылау жұмысы №1.

      3) "Электролиттік диссоциация". Электролиттер және бейэлектролиттер, С.Аррениустың электролиттік диссоциациялану теориясының негізгі қағидалары, электролиттік диссоциациялану механизмі, ерітінділердің немесе заттың балқымаларының электр өткізгіштігінің химиялық байланыс түріне тәуелділігі, күшті және әлсіз электролиттер, диссоциациялану дәрежесі, қышқыл, сілті және тұздардың судағы ерітінділерінде электролиттік диссоциациялануы, көпнегізді қышқылдардың, қышқылдық және негіздік тұздардың диссоциациялануы, ион алмасу реакциялары және олардың жүру жағдайлары, электролиттік диссоциациялану теориясы тұрғысынан қышқыл, негіз және тұз ерітінділерінің химиялық қасиеттері, тұздар гидролизі. №1 көрсетілім "Иондық және ковалентті полярлық байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациясы". Зертханалық тәжірибе №1 "Қышқыл, сілті ерітінділерінің рН -ын анықтау". Практикалық жұмыс №1 "Ион алмасу реакциялары". Зертханалық тәжірибе №2 "Тұздар гидролизі". Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша заттың мөлшерін, массасын, реакция өнімінің көлемін есептеу, диссоциациялану дәрежесін есептеу;

      4) "Бейорганикалық заттарға сапалық талдау". Катиондарға сапалық реакциялар; жалын түсінің боялуы бойынша Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау, аниондардың сапалық реакциялары, бейорганикалық қосылыстардың құрамын сапалық талдау. Зертханалық тәжірибе №3 жалын түсінің боялуы бойынша "Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ катиондарын анықтау". Зертханалық тәжірибе №4 "Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакциялар". Зертханалық тәжірибе №5 "Сулы ерітіндідегі Сl–, Br–, I–, PO43–, SO42–, CO32–, NO3–, SiO32 аниондарын анықтау". Практикалық жұмыс №2 "Бейорганикалық қосылыстарды сапалық талдау". Есептеуге берілген есептер: егер әрекеттесуші заттардың біреуі артық мөлшерде берілсе химиялық теңдеулер бойынша есептеу;

      5) "Химиялық реакциялардың жылдамдығы". Химиялық реакциялардың жылдамдығы, химиялық реакциялардың жылдамдығына әсер ететін факторлар, бөлшектердің кинетикалық тұрғысынан реакция жылдамдығы, катализаторлар, ингибиторлар, катализаторлар мен ингибиторлардың реакция жылдамдығына әсері. №2 көрсетілім "Түрлі химиялық реакциялардың жылдамдығы". Зертханалық тәжірибе №6 "Концентрацияның температурасы мен бөлшектер көлемінің реакция жылдамдығына әсері". Практикалық жұмыс №3 "Реакция жылдамдығына катализатордың әсері";

      6) "Қайтымды реакциялар". Химиялық тепе-теңдік, тепе-теңдік динамикалық үдеріс ретінде, химиялық тепе-теңдіктің ығысуы, Ле-Шателье-Браун принципі, химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлардың өзгерісінің әсері, бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан химиялық тепе-теңдік. №3 көрсетілім "Қайтымды химиялық реакциялар". Зертханалық тәжірибе №7 "Химиялық тепе-теңдіктің ығысуы". Бақылау жұмысы №2;

      7) "Тотығу-тотықсыздану реакциялары". Химиялық элементтердің тотығу дәрежелері, қосылыстардың формулалары бойынша химиялық элементтердің тотығу дәрежелерін анықтау, тотықтырғыш және тотықсыздандырғыш туралы түсінік, тотығу-тотықсыздану реакциялары, электрондық баланс әдісі;

      8) "Металдар мен қорытпалар". Металдардың жалпы сипаттамасы, металдық байланыс пен металдық кристалдық тор, темір мен мыстың физикалық және химиялық қасиеттері, металдардың тек тотықсыздандырғыш қасиеттерін көрсетуі, темір қорытпалары және олардың қолданылуы, металлургия туралы түсінік, шойын мен болат өндірісі, Қазақстанда металлургияның дамуы, металдар мен олардың қорытпаларын алу, Қазақстандағы металдар және оның қосылыстарының маңызды кен орындары, металдарды өндіру үдерістері, қоршаған ортаға әсері, металдарды алу. №4 көрсетілім "Металдардың кристалдық торы модельдері. №5 көрсетілім "Металдар және қорытпалар";

      9) Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның белгілі бір массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болған жағдайда реакция теңдеуі бойынша заттың массасын есептеу, өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу;

      10) 1 (I), 2 (II) және 13 (III) топтар элементтері және олардың қосылыстары. 1 (I)-топ элементтері және олардың қосылыстары, атомдары құрылысы негізінде сілтілік металдардың жалпы қасиеттері, сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негіздік қасиеттері және олардың қолданылуы, 2 (ІІ)-топ элементтері және олардың қосылыстары, 1 (І)-ші және 2 (ІІ)-топ металдарының жалпы қасиеттері, кальций оксиді мен гидроксидінің негіздік қасиеттері және олардың қолданылуы, 3 (ІІІ)-топ элементтері, алюминий және оның қосылыстары, алюминийдің қосылыстары мен қорытпаларынның қолдану аймағы, алюминий, оның оксиді мен гидроксидінің екідайлы қасиеттері. №6 көрсетілім "Натрийдің, кальцидің сумен әрекеттесуі". Зертханалық тәжірибе №8 "Кальцийдің сумен және қышқыл ерітіндісімен әрекеттесуі". №7 көрсетілім "Алюминий мен оның қорытпалары". Зертханалық тәжірибе №9 "Алюминийдің қышқыл және сілті ерітінділерімен әрекеттесуі". Практикалық жұмыс №4 "Металдар" тақырыбына эксперименттік есептер шығару;

      11) Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның белгілі массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болғанда, заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын реакция теңдеуі бойынша есептеу, өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу, өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағызаттың шығымы массасын есептеу. №3 бақылау жұмысы;

      25. 10-сыныпқа арналған "Химия" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) 17 (VII), 16 (VI), 15 (V), 14 (IV) - топтарының элементтері және олардың қосылыстары. (VII) топ элементтері, галогендер, байланыс түрі және кристалдық тор типі, топтағы галогендер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтары, хлор, хлордың химиялық қасиеттері: металдармен, сутекпен және галогенидтермен әрекеттесуі, хлорсутек қышқылының құрамы қасиеттері мен қолданылуы, 16 (VI)-топ элементтері, күкірт, күкірттің аллотропиялық түр өзгерістерінің физикалық қасиеттері, күкірттің негізгі қосылыстары және олардың физикалық және химиялық қасиеттері, қышқылдық жаңбырдың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсері, күкірт қышқылы, күкірт қышқылы және оның тұздарының жалпы және ерекше қасиеттері, қасиеттері мен қолданылуы, 15 (V)-топ элементтері: азот, азоттың қасиеттері және табиғаттағы азот айналымы, аммиак, аммиактың қасиеттері, алынуы мен қолданылуы, аммиак өндірісі, (Габер синтезі): азот қышқылы, азот қышқылының қасиеттері, азот қышқылы мен нитраттардың өзіне тән қасиеттері, фосфор және оның қосылыстары, фосфорды аллотропиялық түрлендіру, фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындары, фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттері, минералды тыңайтқыштар, олардың Қазақстанда өндірілуі және оларды тиімді қолдану, азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсері, 14 (IV) - топ элементтері, кремний және оның қосылыстары, кремнийдің қолданылу аймағы және оның жартылай өткізгіш ретінде маңызы, сұйық кристалдар, кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор типі, кремний мен оның қосылыстарының химиялық қасиеттері, Қазақстандағы силикат өнеркәсібі. №8 көрсетілім "Күкірттің аллотропиялық түр өзгерістері". Практикалық жұмыс №5 "Сұйылтылған күкірт қышқылы ерітіндісі және оның тұздарының химиялық қасиеттерін зерттеу"; Зертханалық тәжірибе №10 "Азот молекуласының моделін дайындау". Зертханалық тәжірибе №11 "Аммиак молекуласының моделін дайындау". Практикалық жұмыс №6 "Аммиактың алынуы және оның қасиеттерін зерттеу". Зертханалық тәжірибе №12 "Азот қышқылының басқа қышқылдармен ортақ қасиеттері". №9 көрсетілім "Минералды тыңайтқыштар". №10 көрсетілім "Алмаз, кремний, кремний диоксиді мен кремний карбидінің кристалдық торларының модельдері. Есептеуге берілген есептер: химиялық реакция теңдеуі бойынша есептеу, бірі зат бастапқы заттардан артық берілген есептер, егер реакция өнімінің практикалық шығымының массалық үлесі белгілі болса, химиялық реакция теңдеуі бойынша заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын есептеу, құрамындағы қоспаның массалық үлесі бар басқа заттың массасы бойынша реакция өнімінің массасын есептеу;

      2) "Адам ағзасындағы химиялық элементтер". Адам ағзасының химиялық құрамы; макроэлементтер және микроэлементтер, олардың маңызы, адам ағзасының құрамына кіретін элементтер және олардың маңызы: (О, С, Н, N, Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe), Қазақстан тұрғындарының теңгерімді тамақтану рационы, ағзадағы кейбір элементтерді анықтау, ауыр металдармен қоршаған ортаның ластануы көздері, ауыр металдардың ағзаларға әсері. Зертханалық тәжірибе №13 "Сүйек құрамындағы кальцийді анықтау". Зертханалық тәжірибе №14 "Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау". №1 бақылау жұмысы;

      3) "Органикалық химияға кіріспе". Органикалық химия – көміртек қосылыстарының химиясы, А.М. Бутлеровтың органикалық қосылыстардың құрылыс теориясының негізгі қағидалары, органикалық заттардың ерекшеліктері, органикалық қосылыстардың жіктелуі, функционалдық топ түсінігі, органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары, органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары, органикалық қосылыстардың номенклатурасы, органикалық қосылыстардың изомериясы. №11 көрсетілім "Метан, этан, этен, этин, этанол, этаналь,этан қышқылы, глюкоза, аминоэтан қышқылы модельдері". №12 көрсетілім "Алкандардың алғашқы бес өкілдерінің және сызықты құрылымды спирттердің модельдері". №13 көрсетілім "Пентан изомерлерінің модельдері". Есептеуге берілген есептер: элементтердің массалық үлесі және салыстырмалы тығыздығы бойынша газтәрізді заттардың молекулалық формулаларын табу;

      4) "Көмірсутектер. Отын". Көмірсутектердің жіктелуі, номенклатурасы және изомериясы, қаныққан көмірсутектер, алкан, метан, қанықпаған көмірсутектер,алкендер, этилен, алкиндер,ацетилен, арендер, бензол, көмірсутектер арасындағы генетикалық байланыс, көмірсутектердің табиғи көздері, көмірсутекті отындар, табиғи газдың, мұнайдың, көмірдің Қазақстандағы кен орындары, оларды өндіру және өңдеу, көмірсутектерді өндіру, өңдеу және қолданудағы экологиялық мәселелер, көмірсутектерді экономиканың түрлі салаларында және тұрмыста пайдалану, альтернативті отын түрлері, мұнай, мұнай фракциялары және шикі мұнай өнімдерінің қолдану аймағы. №14 көрсетілім "Этиленнің жануы, бром суы мен калий перманганаты ерітінділерін түссіздендіруі". №15 көрсетілім "Отын түрлері". №16 көрсетілім "Мұнай және мұнай өнімдері"; есепетеуге берілген есептер: реакция өнімінің массасы немесе көлемі және белгілі заттың салыстырмалы тығыздығы бойынша органикалық заттың формуласын анықтау;

      5) "Оттекті және азотты органикалық қосылыстар". Оттекті органикалық қосылыстардың жіктелуі және номенклатурасы, метанол, этанол, спирттердің улылығы және этил спиртінің адам организміне зиянды әсері, оттекті органикалық қосылыстардың өкілдері; этандиол, пропантриол, этан қышқылы, глюкоза, сахароза, крахмал, целлюлозаның қолданылуы; карбон қышқылдары, күрделі эфирлер мен майлар, сабын, синтетикалық жуғыш заттар, синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсері, көмірсулар, нәруыздар, аминқышқылдары, биологиялық маңызды органикалық қосылыстар, Қазақстанның тамақ өнеркәсібі. Зертханалық тәжірибе №15 "Сірке қышқылының қасиеттерін зерттеу". Зертханалық тәжірибе №16 "Нәруыздардың денатурациясы";

      6) Есептеуге берілген есептер: егер құрамында қоспаның массалық үлесі бар басқа заттың массасы белгілі болған жағдайда, реакция теңдеуі бойынша органикалық заттың (реагенттің немесе өнімнің) массасын есептеу, өндірістік және экологиялық мазмұндағы теориялық мүмкін мәнімен саластырғандағы заттың шығымы массасын есептеу, метан, бутан, этанолдың жану реакция теңдеуі бойынша оттектің, ауаның көлемдерін есептеу. №2 бақылау жұмысы.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      26. Бағдарламада оқыту мақсаттары кодталған. Кодта бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сандар – бөлім мен бөлімшенің, төртінші сан – оқыту мақсатының реттік санын білдіреді. Мысалы, 7.2.1.4. кодында "7" - сынып, "2.1" - екінші бөлімнің бірінші бөлімшесі, "4" - оқыту мақсатының реттік саны.

      28. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа оқытудың күтілетін нәтижелері:

      1) "Заттардың бөлшектері" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімдер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1 Атомдаржәне молекулалар

7.1.1.1 "Химия" ғылымының нені оқытатынын айту;
7.1.1.2 химиялық зертханада және кабинетінде жұмыс жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасының ережелерін орындау;
7.1.1.3 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырата алу;
7.1.1.4 заттардың әртүрлі агрегаттық күйлерін білу және бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан қатты, сұйық, газ тәріздес заттардың құрылымын аталуы білу;
7.1.1.5 Брайль жүйесі бойынша салқындау үдерісін түсіндіру, салқындау қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясына сай, өз бақылауларын түсіндіру;
7.1.1.6 судың қайнау үдерісін түсіндіру, қыздыру қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясын пайдалана отырып, өз бақылауларын түсіндіру

8.1.1.1 зат мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде – мольді білу және Авогадро санын атау;
8.1.1.2 формула бойынша заттың массасын, зат мөлшерін, құрылымдық бөлшектер санын есептей алу



1.2 Атом құрамы мен құрылысы

7.1.2.1 атомдар мен молекулалардың айырмашылығын айту;
7.1.2.2 әрбір элемент таңбамен белгіленетінін және атомдардың белгілі бір түрі екендігін түсіндіре білу;
7.1.2.3 элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктеу;
7.1.2.4 заттарды құрамына қарай жай және күрделіге жіктеу;
7.1.2.5 протон, электрон, нейтронды және олардың атомдағы орналасу тәртібін, массасын зарядын айту;
7.1.2.6 алғашқы 20 элементтің атом құрылысы (p+, n0, e-) мен атом ядросының құрамын түсіндіру;
7.1.2.7 "изотоп" түсінігін түсіндіру;
7.1.2.8 Жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну;
7.1.2.9 табиғи изотоптары бар химиялық элементтер-дің атомдық массалары бөлшек сан болатындығын түсіну;
7.1.2.10 химиялық элементтердің салыстырмалы атомдық массасы анықтамасын айту;
7.1.2.11 элементтердің атауларын, валенттілікті және олардың қосылыстардағы атомдық қатынастарын қолдана отырып, бинарлы химиялық қосылыстардың формулаларын құру;
7.1.2.12 химиялық қосылыстың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық/формулалық массасын есептеу




1.3 Атомда электрондардың қозғалысы мен таралуы. Атомдардан иондардың құрылуы


8.1.3.1 атомда электрондар ядродан арақашықтығы артқан сайын біртіндеп энергетикалық деңгейлер бойынша таралатынын түсіну;
8.1.3.2 әрбір электрон қабатында электрон саны нақты максимал мәннен аспайтынын түсіну;
8.1.3.3 s және р орбиталдарының пішінін атау, рельефті модельдерді қолдану;
8.1.3.4 алғашқы 20 химиялық элементтің электрондық конфигурациясын және электронды-графикалық формулаларын жазу, рельефті кестелер мен сызбаларды пайдалану;
8.1.3.5 атомдар электрондарды қабылдай немесе жоғалта алатынын және осының нәтижесінде иондар түзілетінін түсіну;
8.1.3.6 "нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формуласын құрастыру



1.4 Химиялық байланыстардың түрлері


8.1.4.1 электртерістілік ұғымына сүйеніп ковалентті байланыстың түзілуін түсіндіру;
8.1.4.2 иондық байланыстың түзілуін сипаттау және иондық қосылыстардың қасиеттерін болжау;
8.1.4.3 заттар қасиеттерінің кристалдық тор типтеріне тәуелділігін түсіндіру

9.1.4.1 металдық байланыс пен металдық кристалдық тор жайындағы білімдерін қолданып металдардың қасиетін түсіндіре алу, кристалдық тор модельдерін қолдану;
9.1.4.2 металдарға тән физикалық және химиялық қасиеттерді сипаттау және металл атомдарының тек тотықсыздандырғыш қасиет көрсететінін түсіндіру;
9.1.4.3 құйма ұғымын білу және оның артықшылықтарын түсіндіру;
9.1.4.4 шойын мен болаттың құрамы мен қасиеттерін салыстыру

10.1.4.1 галоген молекулаларының электрондық формулаларын құрастыру және кристалдық тор түрлері мен байланыс типтерін анықтау, әртүрлі заттардың кристалдық торларының кеңістіктік модельдерін пайдалану;
10.1.4.2 аммиактың молекулалық, электрондық және құрылымдық формулаларын түсіндіру, шар-білікті модельдерді қолдану;
10.1.4.3 азот қышқылының молекулалық, формуласын білу және атомдар арасындағы химиялық байланыстардың түзілуін атау;
10.1.4.4 кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор типін сипаттау






      2) "Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімдер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1 Периодтық заң мен химиялық элеметтердің периодтық жүйесі

7.2.1.1 И. ДҰберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің еңбектерінің мысалында элементтердің жіктелуін салыстыру;
7.2.1.2 периодтық кестенің құрылымын сипаттау: топтар және периодтар; периодтық жүйені Брайль жүйесі бойынша пайдалану

8.2.1.1 топ, период, атом нөмірінің физикалық мәнін түсіндіру;
8.2.1.2 бір топтағы элементтердің сыртқы электрондық деңгейінде электрондар санының бірдей болатындығын түсіну;
8.2.1.3 топтар мен периодтарда элементтер қасиеттерінің өзгеру заңдылығын түсіндіру;
8.2.1.4 периодтық жүйедегі орны бойынша элементті сипаттау;
8.2.1.5 химиялық қасиеттері ұқсас элементтердің бір топқа жататындығын дәлелдеу;
8.2.1.6 химиялық элементтердің табиғи ұяластарын атау және сілтілік металдар, галогендер, инертті элементтердің ұяластарына мысалдар келтіру;
8.2.1.7 химиялық элементтің периодтық кестеде орналасуына сай қасиеттерін болжау; периодтық жүйені Брайль жүйесі бойынша пайдалану

9.2.1.1 атом құрылысы негізінде сілтілік металдардың жалпы қасиеттерін түсіндіру;
9.2.1.2 сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негіздік қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
9.2.1.3 1 (I) және 2 (IІ) -топ металдарының жалпы қасиеттерін салыстыру және химиялық реакция теңдеулерін құрастыру;
9.2.1.4 кальций оксиді мен гидроксидінің негізгі қасиеттерін түсіндіру және қолданылуын сипаттау;
9.2.1.5 атом құрылысы негізінде алюминийдің қасиеттерін түсіндіру, оның маңызды қосылыстары мен құймаларынның қолдану аймағын атау;
9.2.1.6 алюминийдің, оның оксиді мен гидроксидінің екідайлы қасиеттерін зерттеу;
9.2.1.7 1 (I), 2 (IІ), 13 (IІІ) -топ металдарының жай және күрделі заттармен әрекеттесуіне байланысты тәжірибені жоспарлау және жүргізу;
9.2.1.8 сұйылтылған және концентрлі азот қышқылының металдармен әрекеттесуінің ерекшелігін сипаттау және электронды баланс әдісімен реакция теңдеуін құрастыру;

10.2.1.1 топта галогендер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын болжау;
10.2.1.2 хлордың физикалық қасиеттерін сипаттау және металдармен, сутекпен және галогенидтермен реакция теңдеулерін құру;
10.2.1.3 хлорсутек қышқылы ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу және оның қолдану аясын білу; периодтық жүйені Брайль жүйесі бойынша пайдалану, рельефті-нүктелі кестелер мен сызбаларды қолдану;
10.2.1.4 16 (VI) топ элементтерінің жалпы қасиеттерін сипаттау;
10.2.1.5 күкірттің аллотропиялық түр өзгерістерінің физикалық қасиеттерін салыстыру және күкірттің химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.6 күкірттің (IV) және (VI) оксидтерінің физикалық және химиялық қасиеттерін салыстыру және күкірт диоксидінің физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.2.1.7 күкірт қышқылы ерітіндісі мен оның тұздарының физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.8 азоттың қасиеттерін және табиғаттағы азот айналымын түсіндіру;
10.2.1.9 аммиакты алу және қасиеттері мен қолданылуын түсіндіру;
10.2.1.10 аммиакты аммоний тұзы ерітіндісі мен сілті ерітіндісін әрекеттестіру жолымен алу және газ тәрізді аммиак пен оның ерітіндісінің қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.11 азоттан азот қышқылын алудың реакция теңдеуін құрастыру;
10.2.1.12 азот қышқылының басқа қышқылдармен жалпы ортақ қасиеттерін зерттеу;
10.2.1.13 сұйылтылған және концентрлі азот қышқылының металдармен әрекеттесуінің ерекшелігін сипаттау және электронды баланс әдісімен реакция теңдеуін құрастыру;
10.2.1.14 нитраттың термиялық айрылуының ерекшелігін түсіндіру, реакция теңдеулерін құрастыру;
10.2.1.15 фосфордың аллотропиялық түр өзгерістерін салыстыру;
10.2.1.16 фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттерін түсіндіру;
10.2.1.17 кремнийдің қолданылу аймағын және оның жартылай өткізгіш ретінде қолданылуын түсіндіру;
10.2.1.18 кремний және оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттау және реакция теңдеулерін құрастыру

2.2 Химиялық реакциялардың жіктелуі

7.2.2.1 сұйылтылған қышқылдардың қолдану аяларын және олармен жұмыс жасау ережелерін атау;
7.2.2.2 сұйылтылған қышқылдардың әртүрлі металдармен реакцияларын зерттеу жәнесутек газының сапалық реакциясын жүзеге асыру;
7.2.2.3 кейбір карбонаттардың сұйылтылған қышқылдармен реакцияларын зерттеу және көмірқышқыл газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

8.2.2.1 бастапқы және түзілген заттардың саны мен құрамы бойынша химиялық реакцияларды жіктеу;
8.2.2.2 табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакцияларды сипаттау

9.2.2.1 реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құру;
9.2.2.2 бейтараптану және ион алмасу реакциялары-ның жүру себептерін түсіндіру;
9.2.2.3 тотығу дәрежесі ұғымының мағынасын түсіндіру және оны анықтау;
9.2.2.4 тотығу және тотықсыздану үдерістері бір-бірімен байланысты екенін және бір мезгілде жүретіндігін түсіну;
9.2.2.5 тотығу-тотықсыздану реакцияларын тотығу дәрежесі өзгере жүретін реакциялар ретінде түсіну;
9.2.2.6 тотығу процесін электронды беру, ал тотықсыздану-электронды қосып алу деп түсіну;
9.2.2.7 электрондық баланс әдісімен тотығу-тотықсыздану реакцияларының коэффициенттерін қою


2.3 Зат массасының сақталу заңы


8.2.3.1 заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару;
8.2.3.2 әрекеттесетін заттар қатынасын эксперименттік жолмен анықтау;
8.2.3.3 реакцияға қатысатын және түзілетін заттардың формуласын жаза отырып, химиялық реакциялар теңдеулерін құру;
8.2.3.4 заттар массасының сақталу заңын білу;
8.2.3.5 химиялық реакция теңдеулері бойынша зат массасын, зат мөлшерін есептеу;
8.2.3.6 Авогадро заңын білу және қалыпты және стандартты жағдайлардағы газдар көлемін есептеуде молярлық көлемді қолдану;
8.2.3.7 газдардың салыстырмалы тығыздығын және заттың молярлық массасын салыстырмалы тығыздық бойынша есептеу;
8.2.3.8 газдардың қатысуымен жүретін реакциялар бойынша есептер шығаруда газдардың көлемдік қатынас заңын қолдану

9.2.3.1 әрекеттесуші заттардың біреуі артық берілген реакция теңдеулері бойынша есептеулер жүргізу;
9.2.3.2 қоспаның белгілі бір массалық үлесін құрайтын басқа заттың массасы белгілі жағдайда, реакция теңдеуі бойынша зат массасын есептеу;
9.2.3.3 теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы реакция өнімінің шығымын есептеу;
9.2.3.4 газтектес заттардың молекулалық формуласын салыстырмалы тығыздық немесе элементтердің массалық үлестері арқылы анықтау

10.2.3.1 теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы реакция өнімінің шығымын есептеу

2.4 Металдардың электрохимиялық кернеу қатары


8.2.4.1 кейбір металдар басқаларға қарағанда тотығуға тезірек ұшырайтындығын білу;
8.2.4.2 белсенді металдардың салқын сумен, ыстық су немесе бумен әрекеттесуін сипаттау;
8.2.4.3 металдар коррозиясын туындатуға әсер ететін жағдайларды зерттеу;
8.2.4.4 қышқыл ерітінділерімен әртүрлі металдардың реакцияларын сипаттау;
8.2.4.5 металдардың қышқылдармен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін құрастыру;
8.2.4.6 металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуінің жоспарын жасау және жүргізу;
8.2.4.7 эксперимент нәтижесі бойынша металдардың белсенділік қатарын құру және оны анықтама мәліметтерімен сәйкестендіру;
8.2.4.8 металдардың белсенділік қатарын қолданып, металдардың таныс емес орынбасу реакцияларының жүру мүмкіндігін болжау



      3) "Химиядағы энергетика" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімдер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1 Экзотер-миялық және эндотермиялық реакциялар

7.3.1.1 ауа құрамын атау;
7.3.1.2 заттардың жану кезінде ауаның құрамына кіретін оттектің жұмсалатындығын білу;
7.3.1.3 атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызын түсіну;
7.3.1.4 затты жағуға қажетті жағдайларды және жану реакциясының өнімдерін атау;
7.3.1.5 тез тұтанатын, жанғыш және жанбайтын заттарға мысалдар келтіру;
7.3.1.6 заттардың таза оттекте ауаға қарағанда жақсырақ жанатындығын түсіну;
7.3.1.7 металдар мен бейметалдардың жануы кезінде оксидтер түзілетіндігін түсіндіру

8.3.1.1 заттың жану реак-циясының өнімі көбінесе оксидтер екенін және құрамында көміртегі бар отын оттекте жанғанда, көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілетінін түсіну;
8.3.1.2 парниктік эффектінің себептерін түсіндіру және шешу жолдарын ұсыну;
8.3.1.3 экзотермиялық реакциялар жылу бөле жүретінін, ал эндотермиялық реакциялар жылу сіңіре жүретінін білу;
8.3.1.4 әртүрлі жанғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіну; 8.3.1.5 энергия өзгерісін бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру



3.2 Химиялық реакциялардың жылдамдығы



9.3.2.1 реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіру;
9.3.2.2 реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру;
9.3.2.3 катализатордың реагенттен айырмашылығын және олардың реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру;
9.3.2.4 реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіру


3.3 Химиялық тепе-теңдік



9.3.3.1 тепе-теңдікті динамикалық үдеріс ретінде сипаттау
9.3.3.2 Ле-Шателье-Браун принципі бойынша химиялық тепе-теңдіктің ығысуын болжау;
9.3.3.3 химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлар өзгерісінің әсерін түсіну және ажырату;
9.3.3.4 химиялық тепе-теңдікті бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру;
9.3.3.5 аммиак өндірісінің үдерісін сипаттау


3.4 Қышқылдар мен негіздер теориясы

7.3.4.1 кейбір табиғи қышқылдар мен сілтілердің "қышқылдық" және "сабындылық" қасиеттер белгілері болуы мүмкін екендігін білу;
7.3.4.2 химиялық индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеинді және олардың әртүрлі ортада түстерінің өзгеруін атау;
7.3.4.3
рН шкаланың негізінде әмбебап индикаторды қолданып, сілтілер мен қышқылдарды анықтау;
7.3.4.4 "антацидтік заттарды" қолдану мысалында қышқылдардың бейтараптануын түсіну

8.3.4.1 заттарды олардың судағы ерігіштігі бойынша жіктеу;
8.3.4.2 заттар ерітінділерінің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі маңызын түсіндіру;
8.3.4.3 заттың ерігіштігіне температура әсерін түсіндіру;
8.3.4.4 буландыру техникасын қолдана отырып, заттың 100 г судағы ерігіштігін есептеу, алынған нәтижелерді анықтамалық деректермен салыстыру;
8.3.4.5 еріген заттың массалық үлесі мен ерітіндінің белгілі массасы бойынша еріген заттың массасын есептеу;
8.3.4.6 ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу;
8.3.4.7 оксидтердің жіктелуін және қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
8.3.4.8 қышқылдардың жіктелуін, қасиеттерін білу және түсіну, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
8.3.4.9 негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
8.3.4.10 тұздарды алудың әртүрлі әдістерін қолдану, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру;
8.3.4.11 тұздардың қасиеттерін, жіктелуін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру;
8.3.4.12 бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты зерттеу

9.3.4.1 қышқылдар, еритін және ерімейтін негіздер, орта тұздардың химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.3.4.2 қышқылдар және негіздер, орта тұздардың химиялық қасиеттерін тәжірибе жүзінде зерттеу және қорытынды жасау;
9.3.4.3 орта тұз ерітіндісінің ортасын тәжірибе жүзінде анықтау;
9.3.4.4 орта тұздар гидролизінің молекулярлық және иондық теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.5 орта тұз ерітіндісінің ортасының реакциясын болжау


      4) "Химия және қоршаған орта" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімдер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

4.1 Заттардың жіктелуі

7.4.1.1 элементті (жай зат) бірдей атомдардың жиынтығы ретінде түсіну;
7.4.1.2 таза заттар атомдардың немесе молекулалардың бір түрінен түзілетінін білу;
7.4.1.3 элемент (жай зат) қоспа және қосылыс түсініктерін ажырату;
7.4.1.4 қосылыстардың және элементтердің физикалық қасиеттері туралы алған білімдерін қоспа құрамындағы таныс емес заттарды ажыратуға қолдану;
7.4.1.5 қоспалардың түрлерін және оларды бөлу әдістерін атау;
7.4.1.6 қоспаны бөлуге негізделген тәжірибені жоспарлай және өткізе алу


9.4.1.1 электролиттер мен бейэлектро-литтердің анықтамасын атау және мысалдар келтіру;
9.4.1.2 заттардың ерітінділері немесе балқымаларының электрөткізгіштігі химиялық байланыс түріне тәуелді екендігін түсіндіру;
9.4.1.3 иондық және коваленттік полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациялану механизмін түсіндіру;
9.4.1.4 электролиттік диссоциация теориясының негізгі қағидаларын түсіндіру;
9.4.1.5 ерітінділердің қышқылдылығы мен сілтілігін ажырату;
9.4.1.6 қышқыл, негіз, орта және қышқылдық тұздардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін құрастыру;
9.4.1.7 күшті және әлсіз электролиттерге мысал келтіру және оларды ажырату, диссоциациялану дәрежесін анықтай білу;
9.4.1.8 Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау үшін жалын түсінің боялу реакциясын жүргізу және сипаттау;
9.4.1.9 Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакция жүргізу;
9.4.1.10 хлорид-, бромид-, йодид-, сульфат, карбонат-, фосфат-, нитрат-, силикат- иондарына сапалық реакцияларды тәжірибе жүзінде жүргізу және ион алмасу реакцияларын бақылап, нәтижесін сипаттау;
9.4.1.11 белгісіз заттардағы катион мен аниондарды анықтау тәжірибесінің жоспарын құру және оны практикада жүзеге асыру


4.2 Жер химиясы

7.4.2.1 жер қыр-тысында көптеген пайдалы химиялық қосылыстар барын түсіну;
7.4.2.2 кейбір минералдар мен пайдалы табиғи қосылыстардың кендерге жататынын түсіну;
7.4.2.3 металды алу үшін кенді өңдеу үдерісін сипаттау;
7.4.2.4 Қазақстан қандай минералды және табиғи ресурстармен бай екендігін және олардың кен орындарын атау;
7.4.2.5 табиғи ресурстарды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

8.4.2.1 сутекті алу және оның қасиеттері мен қолдануын зерттеу;
8.4.2.2 ауа құрамындағы және жер қыртысындағы оттектің пайыздық мөлшерін атау;
8.4.2.3 оттекті алу және оның қасиеттері мен қолданылуын зерттеу;
8.4.2.4 оттектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
8.4.2.5 Жер бетіндегі озон қабатының маңызын түсіндіру;
8.4.2.6 судың табиғатта кең таралғандығын, бірегей қасиеттерін және оның өмір үшін маңызын түсіндіру;
8.4.2.7 табиғаттағы су айналымын түсіндіру;
8.4.2.8 судың ластану қауіптілігін және салдарын анықтау, суды тазарту әдістерін түсіндіру;
8.4.2.9 судың "кермектігін" анықтау және оны жою тәсілдерін түсіндіру;
8.4.2.10 суды сусыз мыс (ІІ) сульфатын қолданып анықтау тәсілін білу;
8.4.2.11 табиғаттағы және тірі ағзалар қызметі мен адамның тіршілігіндегі жүретін химиялық реакцияларды сипаттау

9.4.2.5 Қазақстандағы металдардың кен орындарын атау және оларды өндіру процестерін, қоршаған ортаға әсерін түсіндіру; 9.4.2.6кеннен металды алу үдерісін сипаттау

10.4.2.1 қышқылдық жаңбырлардың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсерін түсіндіру;
10.4.2.2 фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындарын атау;
10.4.2.3 минералды тыңайтқыштардың жіктелуін және олардың құрамына кіретін қоректік элементтерді білу;
10.4.2.4 азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсерін оқып түсіндіру

4.3 Көміртек химиясы



9.4.3.1 көміртек неліктен көптеген қосылыстарында төрт байланыс түзетінін түсіндіру;
9.4.3.2 табиғатта көміртек және оның қосылыстарының таралуын сипаттау;
9.4.3.3 көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрылысын және қасиеттерін салыстыру;
9.4.3.4 көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің қолданылу аймағын зерттеу;
9.4.3.5 көміртектің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
9.4.3.6 көміртек жанған кезде көміртек диок-сиді мен көмір-тек моноокси-дінің түзілу жағдайларын сипаттау және тірі ағзаға иіс газының физиологиялық әсерін түсіндіру;
9.4.3.7 - көмір-қышқыл газын алу, оның бар екенін дәлелдеу және қасиеттерін зерттеу;
9.4.3.8 көміртегінің табиғаттағы айналымын құру және түсіндіру

10.4.3.1 органикалық қосылыстардың көптүрлілігінің себептерін түсіндіру;
10.4.3.2 көмірсутектердің және олардың туындылары: спирттер,альдегидтер, карбон қышқылдары, аминқышқылдарының жіктелуін атау;
10.4.3.3 функционалдық топ түсінігін берілген класс қосылысының химиялық қасиеттерін анықтайтын топ ретінде түсіндіру;
10.4.3.4 гомолог ұғымын және гомологтық айырмашылықты түсініктерін беру;
10.4.3.5 органикалық қосылыстардың негізгі кластары: алкандар, алкендер, алкиндер, арендер, спирттер, альдегидтер карбон қышқылдары, аминқышқылдары үшін IUPAC номенклатурасын қолдану;
10.4.3.6 изомерия құбылысын білу және көмірсутектердің құрылымдық изомерлерінің формулаларын құрастыра алу;
10.4.3.7 алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.8 еріткіштерді алу үшін алкандарды хлорлаудың маңызы мен бұл еріткіштердің қауіптілік дәрежесін түсіндіру;
10.4.3.9 қанықпағандық ұғымын сипаттау;
10.4.3.10 этен мысалында алкендердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) түсіндіру, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.11 полиэтилен мысалында полимерлену реакциясының механизмі мен полимерлердің құрылымының ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.3.12 пластиктің ыдырау мерзімінің ұзақтық мәселесін түсіндіру, қоршаған ортада пластик материалдардың көбеюінің зардабын білу;
10.4.3.13 этин мысалында алкиндердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) сипаттау, химиялық реакция теңдеулерімен түсіндіру;
10.4.3.14 бензолдың алынуы, қасиеттері және қолданылуын сипаттау;
10.4.3.15 құрамында көміртек бар қосылыстардың отын ретінде пайдалану мүмкін екендігін түсіндіру және альтернативті отын түрлерін зерттеу, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін атау;
10.4.3.16 Қазақсатандағы көмірдің, мұнайдың, табиғи газдың кен орындарын атау және оларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.4.3.17 мұнай фракцияларын және шикі мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймақтарын атау;
10.4.3.18 жіктелу схемасын пайдаланып, оттекті органикалық заттардың жіктелуін атау;
10.4.3.19 спирттердің жіктелуін метанол мен этанолдың, қолданылуын, этанолдың алынуын атау және қасиеттерін атау;
10.4.3.20 метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.3.21 этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын білу;
10.4.3.22 карбон қышқылдарының құрамын білу және сірке қышқылының химиялық қасиеттері мен қолданылуын сипаттау;
10.4.3.23 күрделі эфирлер мен майлардың ерекшеліктері мен майлардың қызметін түсіндіру;
10.4.3.24 сабынның алынуы мен оның қолданылуын білу;
10.4.3.25 синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіру;
10.4.3.26 көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру;
10.4.3.27 нәруыздағы a- аминқышқылдар арасында пептидтік байланыстың түзілуін түсіндіру;
10.4.3.28 нәруыз денатурациясының реакциясын зерттеу;
10.4.3.29 нәруыздың биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

      5) "Химия және өмір" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімдер

Оқыту мақсаттары

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

5.1 Биохимия

7.5.1.1 тағам өнімдерін химиялық заттардың жиынтығы деп түсіну;
7.5.1.2 тағамдық өнімдердің бір қатарын: қант, крахмал, (көмірсулар), нәруыз, майларды анықтау;
7.5.1.3 адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) атау;
7.5.1.4 тыныс алу үдерісін түсіндіру



10.5.1.1 элементтер көрсетілген адам ағзасының суретін пайдаланып, адам ағзасының құрамына кіретін элементтерді атау және олардың маңызын түсіндіру (О, С, Н, N, Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe);
10.5.1.2 Қазақстан тұрғындарының типтік тамақтану рационын зерттеу және теңгерімді тамақтану рационын құрастыру;
10.5.1.3 кальций мен темірдің адам ағзасындағы рөлін түсіндіру;
10.5.1.4 тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау;
10.5.1.5 қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану көздерін атау

      28. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының Ұзақ мерзімді жоспарының негізінде осы Бағдарламадағы қосымшаға сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әр бөлімде жүзеге асырылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      29. Бөлім мен тақырыптарды оқуға бөлінетін сағат санын мұғалімнің өзі үлестіреді.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10-сыныптары үшін
"Химия" пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік
оқу бағдарламасына
қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10-сыныптары үшін "Химия" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7-сынып:

      1-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

7.1 Химия пәніне кіріспе. Таза заттар және қоспалар

Химия пәні.
№1 практикалық жұмыс
"Қауіпсіздік техникасының ережелерімен және зертханалық құрал-жабдықтармен танысу"

7.1.1.1 "Химия" ғылымының нені оқытатынын айту;

7.1.1.2 химиялық зертханада және кабинетінде жұмыс жүргізу кезіндегі қауіпсіздік техникасының ережелерін атау

Элемент, қоспа және қосылыс.
№1 зертханалық тәжірибе "Заттар қоспалары мен олардың қосылыстарын салыстыру"

7.4.1.1 элементті (жай зат) бірдей атомдардың жиынтығын түсіндіру;

7.4.1.2 таза заттар атомдардың немесе молекулалардың бір түрінен түзілетінін түсіндіру;

7.4.1.3 элемент (жай зат) қоспа және қосылыс түсініктерін ажырату;

7.4.1.4 қосылыстардың және элементтердің физикалық қасиеттері туралы алған білімдерін қоспа құрамындағы таныс емес заттарды ажыратуға қолдану

Қоспаларды бөлу әдістері.
№2 зертханалық тәжірибе "Ластанған ас тұзын тазарту"

7.4.1.5 қоспалардың түрлерін және оларды бөлу әдістерін атау;

7.4.1.6 қоспаны бөлуге негізделген тәжірибені жоспарлау

7.1 Заттардың күйінің өзгеруі

Физикалық және химиялық құбылыстар.
№3 зертханалық тәжірибе
"Химиялық реакциялардың белгілері"

7.1.1.3 физикалық және химиялық құбылыстарды ажырата алу;

Заттардың агрегаттық күйлері

7.1.1.4 заттардың әртүрлі агрегаттық күйлерін айту және бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан қатты, сұйық, газ тәріздес заттардың құрылымын түсіндіре алу;

Салқындау үдерісі
№ 4 зертханалық тәжірибе "Салқындау үдерісін зерттеу"

7.1.1.5 салқындау үдерісін түсіндіру, салқындау қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясына сай, өз бақылауларын түсіндіру;

Қыздыру үдерісі
№5 зертханалық тәжірибе
"Судың қайнау үдерісін зерттеу"

7.1.1.6 судың қайнау үдерісін түсіндіру, қыздыру қисығын салу және оны талдау, бөлшектердің кинетикалық теориясын пайдалана отырып, өз бақылауларын түсіндіру

2-тоқсан

7.2 Атомдар Молекулалар Заттар

Атомдар мен молекулалар

7.1.2.1 атомдар мен молекулалардың айырмашылығын атау

Химиялық элементтер. Жай және күрделі заттар

7.1.2.2 әрбір элемент таңбамен белгіленетінін және атомдардың белгілі бір түрі екендігін түсіндіру;
7.1.2.3 элементтерді металдар мен бейметалдарға жіктей алу;
7.1.2.4 заттарды құрамына қарай жай және күрделіге жіктей алу

Атомның құрамы мен құрылысы. Изотоптар

7.1.2.5 протон, электрон, нейтронды және олардың атомдағы орналасу тәртібін, массасын зарядын атау;
7.1.2.6 алғашқы 20 элементтің атом құрылысы (p+, n0, e-) мен атом ядросының құрамын атау;
7.1.2.7 "изотоп" түсінігін атау

7.2 Ауа. Жану реакциясы

Ауа. Ауаның құрамы
№6 зертханалық тәжірибе "Балауыз шамның жануы"

7.3.1.1 ауа құрамын атау;
7.3.1.2 заттардың жану кезінде ауаның құрамына кіретін оттектің жұмсалатындығын түсіндіру;
7.3.1.3 атмосфералық ауаны ластанудан қорғаудың маңызын түсіну

Жану үдерісі
№ 2 практикалық жұмыс/көрсетілім
"Күкірттің, фосфордың, темірдің ауада және оттекте жануын салыстыру"

7.3.1.4 затты жағуға қажетті жағдайларды және жану реакциясының өнімдерін атау;
7.3.1.5 тез тұтанатын, жанғыш және жанбайтын заттарға мысалдар келтіру;
7.3.1.6 заттардың таза оттекте ауаға қарағанда жақсырақ жанатындығын түсіну;
7.3.1.7 металдар мен бейметалдардың жануы кезінде оксидтер түзілетіндігін түсіндіру

3-тоқсан

7.3 Химиялық реакциялар

Табиғи қышқылдар мен негіздер. Индикаторлар.
№7 зертханалық тәжірибе"Ерітінділердің қышқылдық, сілтілік ортасын анықтау".
№8 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек қышқылының бейтараптану реакциясы"

7.3.4.1 кейбір табиғи қышқылдар мен сілтілердің "қышқылдық" және "сабындылық" қасиеттер белгілері болуы мүмкін айту;
7.3.4.2 химиялық индикаторлар метилоранж, лакмус, фенолфталеинді және олардың әртүрлі ортада түстерінің өзгеруін айту;
7.3.4.3 рН шкаланың негізінде әмбебап индикаторды қолданып, сілтілер мен қышқылдарды анықтау;
7.3.4.4 "антацидтік заттарды" қолдану мысалында қышқылдардың бейтараптануын түсіну

Сұйылтылған қыш-қылдардың металдар-мен әрекеттесуі.
№9 зертханалық тәжірибе "Мырыш-тың сұйылтылған тұз қышқылымен әрекеттесуі".
№10 зертханалық тәжірибе "Сутекке сапалық реакция"

7.2.2.1 сұйылтылған қышқылдардың қолдану аяларын және олармен жұмыс жасау ережелерін атау;
7.2.2.2 сұйылтылған қышқылдардың әртүрлі металдармен реакцияларын зерттеу және
сутек газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

Сұйылтылған қыш-қылдардың карбонат-тармен әрекеттесуі.
№ 3 практикалық жұмыс "Сұйылтылған қышқылдар мен карбонаттардың әрекеттесуі. Көмірқышқыл газына сапалық реакция"

7.2.2.3 кейбір карбонаттардың сұйылтылған қышқылдармен реакцияларын зерттеу және
көмірқышқыл газының сапалық реакциясын жүзеге асыру

7.3 Химиялық элементтердің периодтық кестесі

Химиялық элементтердің периодтық кестелерін құру тарихы

7.2.1.1 И. ДҰберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің еңбектерінің мысалында элементтердің жіктелуін салыстыру

Периодтық кестенің құрылымы

7.2.1.2 периодтық кестенің құрылымын сипаттау: топтар және периодтар; периодтық жүйені Брайль жүйесі бойынша пайдалану

7.3 Салыстырмалы атомдық масса және қарапайым формула

Салыстырмалы атомдық масса

7.1.2.8 Жердегі элементтердің басым бөлігі планеталардың қалыптасу кезінде пайда болған изотоптар қоспасы түрінде кездесетіндігін түсіну;
7.1.2.9 табиғи изотоптары бар химиялық элементтер-дің атомдық массалары бөлшек сан болатындығын түсіну;
7.1.2.10 химиялық элементтердің салыстырмалы атомдық массасы анықтамасын атау

Валенттілік. Химиялық формулалар.
Қосылыстардың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық массасын есептеу

7.1.2.11 элементтердің атауларын, валенттілікті және олардың қосылыстардағы атомдық қатынастарын қолдана отырып, бинарлы химиялық қосылыстардың формулаларын құру;
7.1.2.12 химиялық қосылыстың формуласы бойынша салыстырмалы молекулалық/формулалық массасын есептеу

4-тоқсан

7.4 Адам ағзасындағы химиялық элементтер

Тағам құрамындағы қоректік заттар.
№ 4 практикалық жұмыс "Тағам құрамындағы қоректік заттарды анықтау"

7.5.1.1 тағам өнімдерін химиялық заттардың жиынтығын сипаттау;
7.5.1.2 тағамдық өнімдердің бір қатарын: қант, крахмал, (көмірсулар), нәруыз, майларды анықтау

Адам ағзасындағы химиялық элементтер.
Тыныс алу үдерісі.
№11 зертханалық тәжірибе
"Тыныс алу үдерісін зерттеу"

7.5.1.3 адам ағзасына кіретін элементтерді (О, С, Н, N, Ca, P, K) атау;
7.5.1.4 тыныс алу үдерісін түсіндіре алу

7.4 Геологиялық химиялық қосылыстар

Пайдалы геологиялық химиялық қосылыстар. Кен құрамы

7.4.2.1 жер қыр-тысында көптеген пайдалы химиялық қосылыстарын түсіндіру;
7.4.2.2 кейбір минералдар мен пайдалы табиғи қосылыстардың кендерге жататынын түсіндіру;
7.4.2.3 металды алу үшін кенді өңдеу үдерісін сипаттау

Қазақстанның пайдалы қазбалары
Минералдарды өндірудің экологиялық аспектілері

7.4.2.4 Қазақстан қандай минералды және табиғи ресурстармен бай екендігін және олардың кен орындарын түсіндіру;
7.4.2.5 табиғи ресурстарды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

      2) 8-сынып:

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

8.1 Атомдағы электрондардың қозғалысы

Атомда электрондардың таралуы

8.1.3.1 атомда электрондар ядродан арақашықтығы артқан сайын біртіндеп энергетикалық деңгейлер бойынша таралатынын түсіну

Энергетикалық деңгейлер.
№ 1 зертханалық тәжірибе "Атомдар модельдерін жасау"

8.1.3.2 әрбір электрон қабатында электрон саны нақты максимал мәннен аспайтынын түсіну;
8.1.3.3 s және р орбиталдарының пішінін айту, рельефті модельдерді қолдану;
8.1.3.4 алғашқы 20 химиялық элементтің электрондық конфигурациясын және электронды-графикалық формулаларын жазу, рельефті кестелер мен сызбаларды пайдалану

Иондардың түзілуі

8.1.3.5 атомдар электрондарды қабылдай немесе жоғалта алатынын және осының нәтижесінде иондар түзілетінін түсіндіру

Қосылыстар формуласын құрастыру

8.1.3.6 "нольдік қосынды" әдісімен қосылыстардың формуласын құрастыру

8.1 Заттардың формулалары және химиялық реакция теңдеулері

Химиялық формулалар бойынша есептеулер

8.2.3.1 заттар құрамындағы элементтердің массалық үлесін табу, элементтердің массалық үлесі бойынша заттардың формуласын шығару

Химиялық реакция теңдеулерін құру. Зат масссасының сақталу заңы.№ 1 көрсетілім "Зат массасының сақталу заңын дәлелдейтін тәжірибе".
№ 2 зертханалық тәжірибе "Әрекеттесуші заттардың қатынасы"

8.2.3.2 әрекеттесетін заттар қатынасын эксперименттік жолмен анықтау;
8.2.3.3 реакцияға қатысатын және түзілетін заттардың формуласын жаза отырып, химиялық реакциялар теңдеулерін құру;
8.2.3.4 заттар массасының сақталу заңын айту

Химиялық реакция типтері

8.2.2.1 бастапқы және түзілген заттардың саны мен құрамы бойынша химиялық реакцияларды жіктеу

Табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакциялар

8.2.2.2 табиғаттағы және тірі ағзалар мен адам тіршілігіндегі химиялық реакцияларды сипаттау

8.1 Металдар белсенділігін салыстыру

Металдардың оттекпен және сумен әрекеттесуі.
№ 2 көрсетілім "Белсенді металдардың салқын және ыстық сумен әрекеттесуі"

8.2.4.1 кейбір металдар басқаларға қарағанда тотығуға тезірек ұшырайтындығын түсіндіру;
8.2.4.2 белсенді металдардың салқын сумен, ыстық су немесе бумен әрекеттесуін сипаттау;
8.2.4.3 металдар коррозиясын туындатуға әсер ететін жағдайларды зерттеу

Металдардың қышқыл ерітінділерімен әрекеттесуі.
№ 3 зертханалық тәжірибе "Металдардың қышқылдар ерітінділерімен әрекеттесуі"

8.2.4.4 қышқыл ерітінділерімен әртүрлі металдардың реакцияларын түсіндіру;
8.2.4.5 металдардың қышқылдармен әрекеттесуінің реакция теңдеулерін құрастыру

Металдардың тұз ерітінді-лерімен реакциялары.
№ 3 көрсетілім "Тұз ерітінділерінен металдарды ығыстыру"

8.2.4.6 металдардың тұз ерітінділерімен әрекеттесуінің жоспарын жасау және жүргізу

Металдардың белсенділік қатары.
№ 1 практикалық жұмыс "Металдардың белсенділігін салыстыру"

8.2.4.7 эксперимент нәтижесі бойынша металдардың белсенділік қатарын құру және оны анықтама мәліметтерімен сәйкестендіру;
8.2.4.8 металдардың белсенділік қатарын қолданып, металдардың таныс емес орынбасу реакцияларының жүру мүмкіндігін болжау

2-тоқсан

8.2 Зат мөлшері

Зат мөлшері. Моль. Авогадро саны.Заттардың молярлық массасы

8.1.1.1 зат мөлшерінің өлшем бірлігі ретінде – мольді білу және Авогадро санын айту;
8.1.1.2 формула бойынша заттың массасын, зат мөлшерін, құрылымдық бөлшектер санын есептеу

Масса, молярлық масса және зат мөлшері арасындағы байланыс

8.1.1.3 заттың массасын, мөлшерін және құрылымдық бөлшектерін есептеп шығару

8.2 Стехиометриялық есептеулер

Химиялық реакция теңдеулері бойынша есептер шығару

8.2.3.5 химиялық реакция теңдеулері бойынша зат массасын, зат мөлшерін есептеу

Авагадро заңы.Молярлық көлем

8.2.3.6 Авогадро заңын білу және қалыпты және стандартты жағдайлардағы газдар көлемін есептеуде молярлық көлемді қолдану

Газдардың салыстырмалы тығыздығы.
Көлемдік қатынас заңы

8.2.3.7 газдардың салыстырмалы тығыздығын және заттың молярлық массасын салыстырмалы тығыздық бойынша есептеу;
8.2.3.8 газдардың қатысуымен жүретін реакциялар бойынша есептер шығаруда газдардың көлемдік қатынас заңын қолдану

8.2 Химиялық реакциядағы энергиямен танысу

Отынның жануы және энергияның бөлінуі

8.3.1.1 заттың жану реак-циясының өнімі көбінесе оксидтер екенін және құрамында көміртегі бар отын оттекте жанғанда, көмірқышқыл газы, иіс газы немесе көміртек түзілетінін түсіндіру;
8.3.1.2 парниктік эффектінің себептерін түсіндіру және шешу жолдарын ұсыну

Экзотермиялық және эндотермиялық реакциялар.
№ 4 зертханалық тәжірибе "Энергияның өзгеруімен жүретін химиялық реакциялар"

8.3.1.3 экзотермиялық реакциялар жылу бөле жүретінін, ал эндотермиялық реакциялар жылу сіңіре жүретінін түсіндіру;
8.3.1.4 әртүрлі жанғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіну

Термохимиялық реакциялар

8.3.1.5 энергия өзгерісін бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

8.2 Сутек. Оттекжәне озон

Сутек, алынуы, қасиеттері және қолданылуы.
№ 2 практикалық жұмыс "Сутекті алу және оның қасиеттерін тану"

8.4.2.1 сутекті ала білу және оның қасиеттері мен қолдану

Оттек, алынуы, қасиеттері, қолданылуы.
№ 4 көрсетілім "Сутек пероксидінің ыдырауы".
№ 3 практикалық жұмыс "Оттекті алу және оның қасиеттерін тану"

8.4.2.2 ауа құрамындағы және жер қыртысындағы оттектің пайыздық мөлшерін атау;
8.4.2.3 оттекті ала білу және оның қасиеттері мен қолданылу

Оттек және озон

8.4.2.4 оттектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
8.4.2.5 Жер бетіндегі озон қабатының маңызын түсіндіру

3-тоқсан

8.3 Химиялық элементтердің периодтық жүйесі

Химиялық элементтердің периодтық жүйесінің құрылымы

8.2.1.1 топ, период, атом нөмірінің физикалық мәнін түсіндіру

Химиялық элемент атомдарының қасиеттері мен кейбір сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі

8.2.1.2 бір топтағы элементтердің сыртқы электрондық деңгейінде электрондар санының бірдей болатындығын түсіну;
8.2.1.3 топтар мен периодтарда элементтер қасиеттерінің өзгеру заңдылығын түсіндіру

Периодтық жүйедегі орны бойынша элементтің сипаттамасы

8.2.1.4 периодтық жүйедегі орны бойынша элементті сипаттау

Химиялық элементтердің табиғи ұяластары және олардың қасиеттері

8.2.1.5 химиялық қасиеттері ұқсас элементтердің бір топқа жататындығын атау;
8.2.1.6 химиялық элементтердің табиғи ұяластарын атау және сілтілік металдар, галогендер, инертті элементтердің ұяластарына мысалдар келтіру

Металдар және бейметалдар

8.2.1.7 химиялық элементтің периодтық кестеде орналасуына сай қасиеттерін болжау; периодтық жүйені Брайль жүйесі бойынша пайдалану

8.3 Химиялық байланыс түрлері

Электртерістілік. Ковалентті байланыс

8.1.4.1 электртерістілік ұғымына сүйеніп ковалентті байланыстың түзілуін түсіндіру

Иондық байланыс

8.1.4.2 иондық байланыстың түзілуін сипаттау және иондық қосылыстардың қасиеттерін болжау

Кристалдық тор түрлері,байланыс типтері және заттардың қасиеттері арасындағы өзара байланыс

8.1.4.3 заттар қасиеттерінің кристалдық тор типтеріне тәуелділігін түсіндіру

4-тоқсан

8.4 Ерітінділер және ерігіштік

Заттардың суда еруі.
№ 5 зертханалық тәжірибе "Заттардың ерігіштігін зерттеу"

8.3.4.1 заттарды олардың судағы ерігіштігі бойынша жіктеу;
8.3.4.2 заттар ерітінділерінің табиғаттағы және күнделікті өмірдегі маңызын түсіндіру

Заттардың ерігіштігі.
№ 4 практикалық жұмыс "Қатты заттардың ерігіштігіне температураның әсері"

8.3.4.3 заттың ерігіштігіне температура әсерін түсіндіру;
8.3.4.4 буландыру техникасын қолдана отырып, заттың 100 г судағы ерігіштігін есептеу, алынған нәтижелерді анықтамалық деректермен салыстыру

Еріген заттың массалық үлесі

8.3.4.5 еріген заттың массалық үлесі мен ерітіндінің белгілі массасы бойынша еріген заттың массасын есептеу

Ерітіндідегі заттардың молярлық концентрациясы.
№ 5 практикалық жұмыс "Пайыздық және молярлық концентрациялары берілген ерітінділерді дайындау"

8.3.4.6 ерітіндідегі заттың молярлық концентрациясын есептеу

8.4 Бейоргани-калық қосылыстар-дың негізгі кластары.
Генетикалық байланыс

Оксидтер.№ 6 зертханалық тәжірибе "Оксидтердің қасиеттерін зерттеу"

8.3.4.7 оксидтердің жіктелуін және қасиеттерін айту, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Қышқылдар.
№ 7 зертханалық тәжірибе "Қышқылдардың қасиеттерін зерттеу"

8.3.4.8 қышқылдардың жіктелуін, қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Негіздер.
№ 8 зертханалық тәжірибе "Негіздердің қасиеттерін зерттеу"

8.3.4.9 негіздердің жіктелуі мен қасиеттерін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Тұздар.
№ 9 зертханалық тәжірибе "Тұздардың қасиеттері және алынуы"

8.3.4.10 тұздарды алудың әртүрлі әдістерін атау және қолдану, сәйкес реакция теңдеулерін құрастыру;
8.3.4.11 тұздардың қасиеттерін, жіктелуін атау, олардың химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

Бейорганикалық қосылыстар арасындағы генетикалық байланыс

8.3.4.12 бейорганикалық қосылыстардың негізгі кластары арасындағы генетикалық байланысты зерттеу

      3) 9-сынып:

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

9.1 Көміртек және оның қосылыстары

Көміртектің жалпы сипаттамасы

9.4.3.1көміртек неліктен көптеген қосылыстарында төрт байланыс түзетінін түсіндіру;
9.4.3.2 табиғатта көміртек және оның қосылыстарының таралуын сипаттау

Көміртектің аллотропиялық түр өзгерістері

9.4.3.3 көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің құрылысын және қасиеттерін салыстыру;
9.4.3.4 көміртектің аллотропиялық түр өзгерістерінің қолданылу аймағын зерттеу

Көміртектің қасиеттері.
№ 6 практикалық жұмыс "Көміртектің физикалық және химиялық қасиеттері".
Көміртектің оксидтері.
№ 7 практикалық жұмыс "Көмірқышқыл газын алу және оның қасиеттерін зерттеу"

9.4.3.5 көміртектің физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу;
9.4.3.6 көміртек жанған кезде көміртек диок-сиді мен көмір-тек моноокси-дінің түзілу жағдайларын сипаттау және тірі ағзаға иіс газының физиологиялық әсерін түсіндіру;
9.4.3.7 - көмір-қышқыл газын алу, оның бар екенін дәлелдеу және қасиеттерін зерттеу;
9.4.3.8 көміртегінің табиғаттағы айналымын құру және түсіндіру

9.1 Су

Табиғаттағы су

8.4.2.6 судың табиғатта кең таралғандығын, бірегей қасиеттерін және оның өмір үшін маңызын түсіндіру;
8.4.2.7 табиғаттағы су айналымын түсіндіру

Судың ластану себептері.
Судың кермектігі.
№ 10 зертханалық тәжірибе "Судың кермектігін анықтау"

8.4.2.8судың ластану қауіптілігін және салдарын анықтау, суды тазарту әдістерін түсіндіру;
8.4.2.9 судың "кермектігін" анықтау және оны жою тәсілдерін түсіндіру;
8.4.2.10 суды сусыз мыс (ІІ) сульфатын қолданып анықтау тәсілін білу

2-тоқсан

9.2 Электролиттікдиссоциация

Электролиттер мен бейэлектролиттер.
№ 1 көрсетілім "Иондық және ковалентті полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациясы"

9.4.1.1 электролиттер мен бейэлектро-литтердің анықтамасын айту;
9.4.1.2 заттардың ерітінділері немесе балқымаларының электрөткізгіштігі химиялық байланыс түріне тәуелді екендігін түсіндіру

Электролиттік диссоциациялану теориясы

9.4.1.3 иондық және коваленттік полюсті байланысы бар заттардың электролиттік диссоциациялану механизмін айту;
9.4.1.4 электролиттік диссоциация теориясының негізгі қағидаларын түсіндіру

Қышқыл, негіз, тұздардың электролиттік диссоциациясы.
№ 1 зертханалық тәжірибе "Қышқыл, сілті ерітінділерінің рН-ын анықтау"

9.4.1.5 ерітінділердің қышқылдылығы мен сілтілігін ажырату;
9.4.1.6 қышқыл, негіз, орта және қышқылдық тұздардың электролиттік диссоциациялану теңдеулерін құрастыру

Диссоциациялану дәрежесі. Күшті және әлсіз электролиттер

9.4.1.7 күшті және әлсіз электролиттерге мысал келтіру және оларды ажырату, диссоциациялану дәрежесін анықтау

№ 1 практикалық жұмыс "Ион алмасу реакциялары"

9.2.2.1 реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құру;
9.2.2.2 бейтараптану және ион алмасу реакциялары-ның жүру себептерін түсіндіру

Электролиттік диссоциациялану теориясы тұрғысынан қышқыл, негіз, тұздардың химиялық қасиеттері

9.3.4.1 қышқылдар, еритін және ерімейтін негіздер, орта тұздардың химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін молекулалық және иондық түрде құрастыру;
9.3.4.2 қышқылдар және негіздер, орта тұздардың химиялық қасиеттерін тәжірибе жүзінде зерттеу және қорытынды жасау

Тұздар гидролизі.
№ 2 зертханалық тәжірибе "Тұздар гидролизі"

9.3.4.3 орта тұз ерітіндісінің ортасын тәжірибе жүзінде анықтау;
9.3.4.4 орта тұздар гидролизінің молекулярлық және иондық теңдеулерін құрастыру;
9.3.4.5 орта тұз ерітіндісінің ортасының реакциясын болжау

9.2 Бейорганика-лық қосылыстар-дың сапалық талдауы

Катиондарға сапалық реакциялар.
№ 3 зертханалық тәжірибе "Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ катиондарын жалын түсінің боялуы бойынша анықтау".
№ 4 зертханалық тәжірибе "Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакциялар"

9.4.1.8 Li+, Na+, K+, Ca2+, Sr2+, Ba2+, Cu2+ металл катиондарын анықтау үшін жалын түсінің боялу реакциясын жүргізу және сипаттау;
9.4.1.9 Fe2+, Fe3+, Cu2+ катиондарына сапалық реакция жүргізу

Аниондардың сапалық реакциялары.№ 5 зертханалық тәжірибе "Сулы ерітіндідегі Сl–, Br–, I–, PO43–, SO42–, CO32–, NO3–, SiO32- аниондарын анықтау"

9.4.1.10 хлорид-, бромид-, йодид-, сульфат, карбонат-, фосфат-, нитрат-, силикат- иондарына сапалық реакцияларды тәжірибе жүзінде жүргізу және ион алмасу реакцияларын бақылап, нәтижесін сипаттау

№ 2 практикалық жұмыс "Бейорганикалық қосы-лыстар құрамынының сапалық талдауы"

9.4.1.11 белгісіз заттардағы катион мен аниондарды анықтау тәжірибесінің жоспарын құру және оны практикада жүзеге асыру

Есептер шығару"Әрекеттесуші заттардың біреуі артық мөлшерде берілген реакция теңдеулері бойынша есептеулер"

9.2.3.1 әрекеттесуші заттардың біреуі артық берілген реакция теңдеулері бойынша есептеулер жүргізу

3-тоқсан

9.3 Химиялық реакция жылдамдығы

Химиялық реакциялар-дың жылдамдығы.Химиялық реакциялар жылдамдығына әсер ететін факторлар.
№ 2 көрсетілім "Әртүрлі реакциялар жылдамдығы".
№ 6 зертханалық тәжіри-бе"Реакция жылдамды-ғына температура, концентрация мен бөлшектер өлшемінің әсері"

9.3.2.1 реакция жылдамдығы ұғымын түсіндіру;
9.3.2.2 реакция жылдамдығына әсер ететін факторларды анықтау және оны бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

Катализаторлар. Ингибиторлар.
№ 3 практикалық жұмыс "Реакция жылдамдығына катализатордың әсері"

9.3.2.3 катализатордың реагенттен айырмашылығын және олардың реакция жылдамдығына әсерін түсіндіру;
9.3.2.4 реакция жылдамдығына ингибитордың әсерін түсіндіру

9.3 Қайтымды реакциялар

Қайтымды және қайтым-сыз химиялық реакция-лар. Химиялық тепе-теңдік№ 3 көрсетілім
"Қайтымды химиялық реакциялар".
№ 7 зертханалық тәжірибе
"Химиялық тепе-теңдіктің ығысуы"

9.3.3.1тепе-теңдікті динамикалық үдеріс ретінде сипаттау
9.3.3.2 Ле-Шателье-Браун принципі бойынша химиялық тепе-теңдіктің ығысуын болжау;
9.3.3.3 химиялық тепе-теңдік күйіне және химиялық реакция жылдамдығына жағдайлар өзгерісінің әсерін түсіну және ажырату;
9.3.3.4 химиялық тепе-теңдікті бөлшектердің кинетикалық теориясы тұрғысынан түсіндіру

9.3 Тотығу-тотықсыздану реакциялары

Тотығу дәрежесі.
Тотығу және тотықсыздану

9.2.2.3 тотығу дәрежесі ұғымының мағынасын қолдану;
9.2.2.4 тотығу және тотықсыздану үдерістері бір-бірімен байланысты екенін және бір мезгілде жүретіндігін түсіну

Тотығу-тотықсыздану реакциялары

9.2.2.5 тотығу-тотықсыздану реакцияларын тотығу дәрежесі өзгере жүретін реакциялар ретінде түсіну;
9.2.2.6 тотығу процесін электронды беру, ал тотықсыздану-электронды қосып алу деп түсіну

Электрондық баланс әдісі

9.2.2.7 электрондық баланс әдісімен тотығу-тотықсыздану реакцияларының коэффициенттерін қою

4-тоқсан

9.4 Металдар мен құймалар

Металдардың жалпы сипаттамасы.
№ 4 көрсетілім "Металдардың кристалдық тор модельдері"

9.1.4.1 металдық байланыс пен металдық кристалдық тор жайындағы білімдерін қолданып металдардың қасиетін түсіндіре алу, кристалдық тор модельдерін қолдану;
9.1.4.2 металдарға тән физикалық және химиялық қасиеттерді сипаттау және металл атомдарының тек тотықсыздандырғыш қасиет көрсететінін түсіндіру

Металдар құймалары.
№ 5 көрсетілім "Металдар және құймалар"

9.1.4.3 құйма ұғымын және оның артықшылықтарын айту;
9.1.4.4 шойын мен болаттың құрамы мен қасиеттерін салыстыру;
9.4.2.5 Қазақстандағы металдардың кен орындарын атау және оларды өндіру процестерін, қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Металдарды алу

9.4.2.6 кеннен металды алу үдерісін сипаттау

Есептер шығару "Реакция теңдеуі бойынша қоспаның белгілі бір массалық үлесін құрайтын, басқа заттың массасы белгілі жағдайда зат массасын есептеу"

9.2.3.2 қоспаның белгілі бір массалық үлесін құрайтын басқа заттың массасы белгілі жағдайда, реакция теңдеуі бойынша зат массасын есептеу

9.4 1 (I), 2 (II) және 13 (III) топ элементтері және олардың қосылыстары

1 (I)-топ элементтері және олардың қосылыстары.
№ 6 көрсетілім "Натрийдің сумен әрекеттесуі"

9.2.1.1 атом құрылысы негізінде сілтілік металдардың жалпы қасиеттерін түсіндіру;
9.2.1.2 сілтілік металдардың оксидтері мен гидроксидтерінің негіздік қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыру

2 (ІІ)-топ металдары және олардың қосылыс-тары.№ 8 зертханалық тәжірибе "Кальцийдің сумен және қышқыл ерітіндісімен әрекеттесуі"

9.2.1.3 1 (I) және 2 (IІ) -топ металдарының жалпы қасиеттерін салыстыру және химиялық реакция теңдеулерін құрастыру;
9.2.1.4 кальций оксиді мен гидроксидінің негізгі қасиеттерін түсіндіру және қолданылуын сипаттау

13 (ІІІ)-топ металдары. Алюминий және оның қосылыстары.№ 7 көрсетілім "Алюминий мен оның құймалары".
№ 9 зертханалық тәжіри-бе "Алюминийдің қышқыл және сілті ерітінділерімен әрекеттесуі"

9.2.1.5 атом құрылысы негізінде алюминийдің қасиеттерін түсіндіру, оның маңызды қосылыстары мен құймаларынның қолдану аймағын атау;
9.2.1.6 алюминийдің, оның оксиді мен гидроксидінің екідайлы қасиеттерін зерттеу

№ 4 практикалық жұмыс "Металдар" тақырыбына эксперименттік есептер шығару

9.2.1.7 1 (I), 2 (IІ), 13 (IІІ) -топ металдарының жай және күрделі заттармен әрекеттесуіне байланысты тәжірибені жоспарлау және жүргізу

      4) 10-сынып:

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

10.1
17 (VII), 16 (VI) -топ элементтері және олардың қосылыстары

Галогендер

10.1.4.1 галоген молекулаларының электрондық формулаларын құрастыру және кристалдық тор түрлері мен байланыс типтерін анықтау;
10.2.1.1 топта галогендер қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын болжау

Хлор

10.2.1.2 хлордың физикалық қасиеттерін сипаттау және металдармен, сутекпен және галогенидтермен реакция теңдеулерін құру

Хлорсутек қышқылы.
№ 10 зертханалық тәжірибе "Хлорсутек ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу"

10.2.1.3 хлорсутек қышқылы ерітіндісінің химиялық қасиеттерін зерттеу және оның қолдану аясын білу; периодтық жүйені Брайль жүйесі бойынша пайдалану, рельефті-нүктелі кестелер мен сызбаларды қолдану

16 (VI)-топ элементтері. Күкірт.
№ 7 көрсетілім
"Күкірттің аллотропиялық түр өзгерістері"

10.2.1.4 16 (VI) топ элементтерінің жалпы қасиеттерін сипаттау;
10.2.1.5 күкірттің аллотропиялық түр өзгерістерінің физикалық қасиеттерін салыстыру және күкірттің химиялық қасиеттерін көрсететін реакция теңдеулерін құрастыру

Күкірттің қосылыстары

10.2.1.6 күкірттің (IV) және (VI) оксидтерінің физикалық және химиялық қасиеттерін салыстыру және күкірт диоксидінің физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.2.1 қышқылдық жаңбырлардың пайда болу себебі мен экологияға тигізетін әсерін түсіндіру

Күкірт қышқылы және оның тұздары.
№ 5 практикалық жұмыс "Сұйылтылған күкірт қышқылы ерітіндісі және оның тұздарының химиялық қасиеттерін зерттеу"

10.2.1.7 күкірт қышқылы ерітіндісі мен оның тұздарының физикалық және химиялық қасиеттерін зерттеу

Есеп шығару. Теориялық мүмкіндікпен салыстыр-ғандағы реакция өнімі шығымының массалық/көлемдік үлестеріне есептеулер"

10.2.3.1 теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы реакция өнімінің шығымын есептеу

2-тоқсан

10.2
15 (V)-топ элементтері және олардың қосылыстары

Азот.№ 11 зертханалық тәжірибе "Азот молекуласының моделі"

10.2.1.8 азоттың қасиеттерін және табиғаттағы азот айналымын түсіндіру

Аммиак. № 12 зертхана-лық тәжірибе "Аммиак молекуласының моделі"

10.1.4.2 аммиактың молекулалық, электрондық және құрылымдық формулаларын түсіндіру, шар-білікті модельдерді қолдану

Аммиактың қасиеттері, алынуы мен қолданы-луы. № 6 практикалық жұмыс "Аммиактың алынуы және оның қасиеттерін зерттеу".
Аммиак өндірісі

10.2.1.9 аммиакты алу және қасиеттері мен қолданылуын түсіндіру;
10.2.1.10 аммиакты аммоний тұзы ерітіндісі мен сілті ерітіндісін әрекеттестіру жолымен алу және газ тәрізді аммиак пен оның ерітіндісінің қасиеттерін зерттеу;
10.3.3.5 аммиак өндірісінің үдерісін сипаттау

Азот қышқылы.
№ 13 зертханалықтәжірибе
"Азот қышқылының басқа қышқылдармен ортақ қасиеттері"

10.1.4.3 азот қышқылының молекулалық, формуласын айту және атомдар арасындағы химиялық байланыстардың түзілуін түсіндіру;
10.2.1.11 азоттан азот қышқылын алудың реакция теңдеуін құрастыру;
10.2.1.12 азот қышқылының басқа қышқылдармен жалпы ортақ қасиеттерін зерттеу

Азот қышқылы мен нитраттардың өзіне тән қасиеттері

10.2.1.13 сұйылтылған және концентрлі азот қышқылының металдармен әрекеттесуінің ерекшелігін сипаттау және электронды баланс әдісімен реакция теңдеуін құрастыру;
10.2.1.14 нитраттың термиялық айрылуының ерекшелігін түсіндіру, реакция теңдеулерін құрастыру

Фосфор және оның қосылыстары

10.4.2.2 фосфор қосылыстарының Қазақстандағы кен орындарын атау;
10.2.1.15 фосфордың аллотропиялық түр өзгерістерін салыстыру;
10.2.1.16 фосфор және оның қосылыстарының жалпы химиялық қасиеттерін түсіндіру

Минералды тыңайтқыштар.
№ 8 көрсетілім "Минералды тыңайтқыштар"

10.4.2.3 минералды тыңайтқыштардың жіктелуін және олардың құрамына кіретін қоректік элементтерді білу;
10.4.2.4 азот және фосфор тыңайтқыштарының қоршаған ортаға әсерін оқып түсіндіру

10.2
14 (ІV)-топ элементтері және олардың қосылыстары

Кремний және оның қосылыстары.
№ 9 көрсетілім
"Алмаз, кремний, кремний диоксиді мен кремний карбидінің кристалдық торының модельдері"

10.2.1.17 кремнийдің қолданылу аймағын және оның жартылай өткізгіш ретінде қолданылуын түсіндіру;
10.1.4.4 кремний, оның диоксиді мен карбидіндегі химиялық байланыс түрін және кристалдық тор типін сипаттау
10.2.1.18 кремний және оның қосылыстарының негізгі химиялық қасиеттерін сипаттау және реакция теңдеулерін құрастыру

3-тоқсан

10.3 Адам ағзасындағы химиялық элементтер

Адам ағзасының химиялық құрамы.
Макроэлементтер, микроэлементтер және олардың маңызы

10.5.1.1 элементтер көрсетілген адам ағзасының суретін пайдаланып, адам ағзасының құрамына кіретін элементтерді атау және олардың маңызын түсіндіру (О, С, Н, N, Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe);
10.5.1.2 Қазақстан тұрғындарының типтік тамақтану рационын зерттеу және теңгерімді тамақтану рационын құрастыру

Ағзадағы кейбір элементтерді анықтау.
№ 14 зертханалық тәжірибе "Сүйек құра-мындағы кальцийді анықтау". № 15 зертханалық тәжірибе
"Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау"

10.5.1.3 кальций мен темірдің адам ағзасындағы рөлін түсіндіру;
10.5.1.4 тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау

Ауыр металдармен қоршаған ортаның ластануы

10.5.1.5 қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану көздерін атау

10.3 Органикалық химияға кіріспе

Органикалық заттардың ерекшеліктері

10.4.3.1 органикалық қосылыстардың көптүрлілігінің себептерін түсіндіру

Органикалық қосылыстардың жіктелуі.
№ 10 көрсетілім "Метан, этан, этен, этин, этанол, этаналь,этан қышқылы, глюкоза, аминоэтан қышқылы модельдері"

10.4.3.2 көмірсутектердің және олардың туындылары: спирттер,альдегидтер, карбон қышқылдары, аминқышқылдарының жіктелуін атау;
10.4.3.3 функционалдық топ түсінігін берілген класс қосылысының химиялық қасиеттерін анықтайтын топ ретінде түсіндіру

Органикалық қосылыстардың гомологтық қатарлары.№ 11 көрсеті-лім Алкандардың алғаш-қы бес өкілінің және сызықты құрылымды спирттердің модельдері"

10.4.3.4 гомолог ұғымын және гомологтық айырмашылықты түсініктерін айту

Органикалық қосылыстардың номенклатурасы

10.4.3.5 органикалық қосылыстардың негізгі кластары: алкандар, алкендер, алкиндер, арендер, спирттер, альдегидтер карбон қышқылдары, аминқышқылдары үшін IUPAC номенклатурасын қолдану

Органикалық қосылыстардың изомериясы.
№ 12 көрсетілім "Пентан изомерлерінің модельдері"

10.4.3.6 изомерия құбылысын айту және көмірсутектердің құрылымдық изомерлерінің формулаларын құрастыру

Есеп шығару "Элементтердің массалық үлестері мен салыстырмалы тығыздық бойыншагазтектес заттардың молекулалық формуласын табу"

10.2.3.4 газтектес заттардың молекулалық формуласын салыстырмалы тығыздық немесе элементтердің массалық үлестері арқылы анықтау

10.3 Көмірсутектер

Алкандар

10.4.3.7 алкандардың химиялық қасиеттерін сипаттау және оны реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.8 еріткіштерді алу үшін алкандарды хлорлаудың маңызы мен бұл еріткіштердің қауіптілік дәрежесін түсіндіру

Алкендер.
№ 13 көрсетілім "Этиленнің жануы, бром суы мен калий перманганаты ерітінділерін түссіздендіруі"

10.4.3.9 қанықпағандық ұғымын сипаттау;
10.4.3.10 этен мысалында алкендердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) түсіндіру, химиялық реакция теңдеулерімен дәлелдеу;
10.4.3.11 полиэтилен мысалында полимерлену реакциясының механизмі мен полимерлердің құрылымының ерекшеліктерін түсіндіру;
10.4.3.12 пластиктің ыдырау мерзімінің ұзақтық мәселесін оқып білу және түсіндіру, қоршаған ортада пластик материалдардың көбеюінің зардабын білу

Алкиндер

10.4.3.13 этин мысалында алкиндердің химиялық қасиеттерін (жану, гидрлеу, гидратация, галогендеу, сапалық реакциялар) сипаттау, химиялық реакция теңдеулерімен зерттеу

Ароматты көмірсутектер. Бензол

10.4.3.14 бензолдың алынуы, қасиеттері және қолданылуын сипаттау

4-тоқсан

10.4 Отын

Көмірсутекті отындар.
№ 14 көрсетілім "Отын түрлері"

10.4.3.15 құрамында көміртек бар қосылыстардың отын ретінде пайдалану мүмкін екендігін түсіндіру және альтернативті отын түрлерін зерттеу, олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін атау;
10.4.3.16 Қазақсатандағы көмірдің, мұнайдың, табиғи газдың кен орындарын атау және оларды өндірудің қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Мұнай.
№ 15 көрсетілім "Мұнай және мұнай өнімдері"

10.4.3.17 мұнай фракцияларын және шикі мұнайды айдау өнімдерінің қолдану аймақтарын атау

10.4 Оттекті және азотты органикалық қосылыстар

Оттекті органикалық заттар. Спирттер

10.4.3.18 жіктелу схемасын пайдаланып, оттекті органикалық заттардың жіктелуін айту;
10.4.3.19 спирттердің жіктелуін метанол мен этанолдың, қолданылуын, этанолдың алынуын атау және қасиеттерін айту;
10.4.3.20 метанол мен этанолдың адам ағзасына физиологиялық әсерін түсіндіру;
10.4.3.21 этиленгликоль мен глицериннің физикалық қасиеттері мен қолданылуын атау

Карбон қышқылдары.
№ 16 зертханалық тәжі-рибе "Сірке қышқылы-ның қасиеттерін зерттеу"

10.4.3.22 карбон қышқылдарының құрамын атау және сірке қышқылының химиялық қасиеттері мен қолданылуын сипаттау

Күрделі эфирлер мен майлар

10.4.3.23 күрделі эфирлер мен майлардың ерекшеліктері мен майлардың қызметін түсіндіру

Сабын мен синтетикалық жуғыш заттар

10.4.3.24 сабынның алынуы мен оның қолданылуын түсіндіру;
10.4.3.25синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіру

Көмірсулар

10.4.3.26 көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

Амин қышқылдары.
Нәруыздар.
№ 17 зертханалық тәжірибе
"Нәруыздардың денатурациясы"

10.4.3.27 нәруыздағы a- аминқышқылдар арасында пептидтік байланыстың түзілуін түсіндіру;
10.4.3.28 нәруыз денатурациясының реакциясын зерттеу;
10.4.3.29 нәруыздың биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
663-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты -білім алушылардың бойында тарихи сана, қазақстандық патриотизм, ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтарды дарыту, зерттеушілік, ойлау, коммуникативті дағдыларды дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) Қазақстан аумағындағы ежелгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейінгіқоғамның әлеуметтік, мәдени, саяси, экономикалық дамуының негізгі кезеңдері мен ерекшеліктері туралы білімін қалыптастыру;

      2) Қазақстанның тарихи дамуы барысында жинақталған ұлттық құндылықтар жүйесі туралы түсініктерін қалыптастыру;

      3) Қазақстанның тарихи дамуының негізгі оқиғалары, құбылыстары мен процестердің мәні туралы түсінік қалыптастыру;

      4) тарихи оқиғаларды, құбылыстар мен процестерді және тарихи тұлғалардың қызметін Отандық тарих контекстінде сын тұрғысынан талдау және баға беру дағдыларын қалыптастыру;

      5) тарихи деректердің негізінде дәлелді пайымдау дағдыларын дамыту;

      6) тарихи зерттеу жүргізу дағдыларын қалыптастыру(болжамдардыұсыну, зерттеу сұрақтарын құрастыру, деректерді талдау, әртүрлі көзқарастарды салыстыру, нәтижелер мен қорытындыларды шығару, өзінің ұстанымын анықтау);

      7) қазіргі кездегі саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени процестерде бағдарлану үшін тарихи білімдерін қолдана білу дағдыларын қалыптастыру;

      8) коммуникативті дағдыларды қалыптастыру, өз ойын ауызша және жазбаша түрде анық білдіру, командада жұмыс істей алу, түрлі деректерден алынған ақпараттарды қоса алғанда,жарияланым мен электронды құралдарды қолдану.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) есту және көру қалдығы негізінде түрлі деректердегі тарихи оқиғалар туралы ақпараты адекватты түрде қабылдауын қалыптастыру: (оқулықтар, хрестоматиялар, энциклопедилар, көркем әдебиет, интернет ресурстары);

      2) оқулық пен оқуқұралында бағдарлай білу дағдыларын қалыптастыру;

      3) пән материалын меңгеру сапасын арттыру үшін когнитивті үдерістерін дамыту және түзету: көрнекі-бейнелі, көрнекі-әрекетті, сыни, шығармашылық ойлауын, көру, естужәне сипап сезу арқылы қабылдауын, зейінін және есте сақтауын;

      4) қоршаған әлемді танып білудің арнайы әдістерін меңгеру: қорытындылау, салыстыру, сипаттау, тексеру, заттар мен құбылыстар туралы түсініктерін нақтылау үшін алгоритм құру;

      5) оқу, жазу және көрнекі материалмен жұмыс істеу кезінде көру қалдығын оңтайлы қолдану біліктілігіндамыту;

      6) сөйлеу тілінің вербализімін түзету (дамудың басқа психикалық жақтарынан сөздік аясының басымдығы);шынайы немесе нақты деректерге сүйенбей талқылау;

      7) қоршаған әлемдегі заттар мен құбылыстар туралы түсініктерінің бұзылуынан туындайтын білім алудағы формализмді жою.

2-тарау. Оқу үдерісін ұйымдастырудың педагогикалық тұғырлары

      5. Көру кемістігі бар оқушыларды оқыту құндылыққа бағытталған, жеке тұлғаға бағытталған, іс-әрекеттік, дифференциалді, қарым-қатынастық тұғырлар және ақпараттық-коммуникативті технологиялар арқылы жүзеге асады.

      6. Құндылыққа бағытталған тұғыр "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеяны жүзеге асыруға септігін тигізетін мәтіндерді, практикалық тапсырмаларды, шығармашылық жаттығуларды мақсатты түрде іріктеу арқылы орындалады. Бұл ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды, адамдардың құқығы мен бостандығын сыйлайтын әрі мойындайтын, Отанының дамуына өз үлесін қосуды қалайтын жеке тұлғаны тәрбиелеуде көрініс табады.

      7. Тұлғаға бағытталған тұғыр оқытудың жаңа инновациялық технологияларын, дидактикалық және рөлдік ойындарын, тест тапсырмаларын күнделікті және дәстүрлі емес сабақтарда қолдану арқылы оқушылардың жеке қабілеттерін, танымдық қызығушылықтарын, шығармашылық және интеллектуалды әлеуетін ашуды көздейді.

      8. Іс-әрекеттік тұғыр оқушыларды сабақ үстінде заттық-практикалық іс-әрекеттің барлық түрлеріне қатыстыруға септігін тигізеді, балалар алған түсініктері мен білімін, біліктілігін бекітеді, олардың есту, сезу жәнекөру арқылы қабылдау дағдыларын жетілдіреді.

      9. Дифференциалді тұғыр оқушының көру қалпына байланысты, олардың жеке қабілеттері мен ерекшеліктерін ескере отырып түзету тәсілдері мен деңгейлі тапсырмаларды өңдеп жасауды қарастырады.

      10. Қарым-қатынастық тұғыр оқушылар мен педагог арасындағы вербальді және вербальді емес өзара әрекеттесу кезінде біліммен, біліктілікпен және дағдымен алмасуды білдіреді;сөйлеу тілінің дамуына ықпал етеді, тыңдай білуге және сұрақтар мен жауаптарды дұрыс құрастыруға бағытталған.

      11. Пән бойынша ақпаратты іздеу, өңдеу және алмасу үшін интернет-ресурстарын, онлайн-ссөздіктерді, анықтамаларды, форумдарды, электронды оқулықтарды және энциклопедияларды қолдану қажет; оқу үдерісінің үздіксіздік қағидасын ұстану үшін қашықтықтан оқыту технологияларын қолдану керек.

      12. Қазақстан тарихы сабақтары арнайы жабдықталған кабинеттерде өтіледі:

      1) қауіпсіздік техникасының талаптарына сәйкес келетін мектеп жиһаздарымен;

      2) оқытудың арнайы құралдарымен: иллюстрациялар, рельефтісуреттермен тарихи карталар, жалпақ басылған және рельефті-нүктелі кестелер, анықтамалық және көркем әдебиет, көру және сипап-сезу арқылы қабылдауға қолжетімді, ірі әрі рельефті-нүктелі шрифтімен жазылған оқулықтар;

      3) оқытудың техникалық құралдарымен: компьютерлік тифлокешенімен, нашар көретіндер үшін сканерлеу және оқу үшін "Книголюб" кешенімен, интерактивті тақтамен, "Книга" электронды үлкейткіш құралымен, стационарлы және портативтіүлкейткіш құралымен, тифлоплеермен, диктофонмен.

      13. Оқыту барысында жалпы білім беру және түзету пәндерімен пәнаралық байланыс жүзеге асады: қоршаған әлем, жағрафия, әдебиет, сөйлеу тілін түзету мимиканыжәне пантомимиканы дамыту, көру қалдығы мен көру арқылы қабылдауын қорғау және дамыту, кеңістікте бағдарлау.

3-тарау. Оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру "Қазақстан тарихы"

      14. "Қазақстан тарихы" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      2) 6-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      3) 7-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      4) 8-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      5) 9-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты;

      6) 10-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      15. Бағдарлама мазмұны 4 бөлімді қамтиды:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі;

      2) "Мәдениеттің дамуы" бөлімі;

      3) "Мемлекеттің дамуы" бөлімі;

      4) "Қазақстанның экономикалық дамуы" бөлімі.

      16. Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) этникалық қатынастар;

      2) әлеуметтік қатынастар.

      17. "Мәдениеттің дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дүниетаным мен дін;

      2) өнер мен әдебиет;

      3) білім және ғылым.

      18. "Мемлекеттің дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) мемлекеттің ішкі саясаты;

      2) мемлекеттің сыртқы саясаты.

      19. ."Қазақстанның экономикалық дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) шаруашылық;

      2) өндірістік қатынастар және сауда.

      20. 5-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі. Тас дәуіріндегі Қазақстан: Қазақстанда алғашқы адамның пайда болуы, әлеуметтік ұйымдасудың алғашқы формалары. Ежелгі адамдардың кәсібі (аң аулау мен терімшілік). Қазақстан аумағындағы тас дәуірінің тұрақтары. Егіншілік пен мал шаруашылығының қалыптасуы. Ботай мәдениеті. Қола дәуіріндегі Қазақстан: Қазақстан аумағындағы мыс пен қалайы металдарының кен орындары. Андрон мәдениеті. Қола дәуірі кезіндегі шаруашылық пен қоғамдық құрылыс. Беғазы-Дәндібай мәдениеті. Ә.Марғұлан және басқа да Қазақстанның ежелгі дәуірін зерттеушілер;

      2) ежелгі көшпелілердің өмірі. Темір дәуірінің ерекшеліктері. Қазақстанның ежелгі металлургиясы. Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы. Алғашқы көшпелілердің өмір сүруді қамтамасыз ету жүйесі. Көшпелілердің жылжымалы баспанасы. Алғашқы көшпелілердің дүниетанымы;

      3) сақтар. Қазақстан аумағындағы сақ тайпалары. Сақтар тарихы жайлы деректер. Сақтардың саяси тарихы. Қоғамдық құрылысы. Шаруашылығы мен тұрмысы. Материалдық және рухани мәдениеті. "Аңдық стиль". Есік олжасы –"Алтын адам". Шілікті алқабының патша қорғандары. Берел қорымы. Бесшатыр қорғандары. Тасмола мәдениеті;

      4) үйсіндер мен қаңлылар.Үйсіндер. Үйсіндер туралы жазба деректер. Үйсіндердің қоныстануы, шаруашылығы мен тұрмысы. Үйсіндердің қоғамдық құрылысы. Қаңлылар. Қаңлылар тарихына қатысты қытай және парсы деректері. Қаңлылардың қоныстануы, шаруашылығы мен тұрмысы. Қаңлылардың қоғамдық құрылысы. Үйсіндердің, қаңлылардың археологиялық ескерткіштері;

      5) ғұндар (хунну). Қытай деректеріндегі ғұндардың ерте тарихы. Мөде шаньюй-ғұн мемлекетінің негізін салушы. Ғұндардың саяси тарихы мен мемлекеттік құрылысы. Халықтардың ұлы қоныс аударуы (ғұндардың Батысқа жылжуы). Аттила және оның жорықтары. Ғұндардың шаруашылығы мен қоғамдық құрылысы. Ғұндар дәуіріндегі мәдениеттің дамуы;

      6) сарматтар. Сарматтардың ежелгі замандағы саяси оқиғаларға қатысуы. Сарматтардың қоныстануы, шаруашылығы мен тұрмысы. Сарматтардың қоғамдық құрылысы. Сарматтардың археологиялық ескерткіштері. Мәдениеті;

      7) ежелгі Қазақстан тарихына шолу. Қазақстан аумағындағы ежелгі адамдардың антропологиялық бет-әлпеті. Ежелгі Қазақстан тарихының негізгі оқиғалары, құбылыстары мен үдерістері. Ежелгі Қазақстанның мәдени мұрасы.

      21. 6-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) VI - IX ғасырдағы Қазақстан. Ортағасырлық Қазақстан тарихының кезеңделуі. Ұлы Түрік қағанатының құрылуы. Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер: Батыс Түрік қағанаты, Түргеш қағанаты, Қарлұқ қағанаты, Оғыз мемлекеті, Қимақ қағанаты. Атлах шайқасының тарихи маңызы. Түркі мемлекеттерінің қоғамдық-саяси құрылысы. Түркілердің әскери өнері. Шаруашылығы. Сауда және қала мәдениетінің дамуы;

      2) X ғасыр - XІІІ ғасырдың басындағы Қазақстан.Қарахан мемлекеті. Қазақстан аумағына исламның тарала басталуы. Наймандар, керейіттер, жалайырлар. Қыпшақ хандығы. "Дешті Қыпшақ" түсінігі. Шаруашылығы: көшпелі, отырықшы. Сауда. Қала мәдениеті. Ұлы Жібек жолының тарихи маңызы. Түркі мәдениетінің әлемдік өркениеттің дамуына қосқан үлесі. Түркі әлемінің көрнекті ойшылдары;

      3) XIII - XV ғасырлардың бірінші жартысындағы Қазақстан. Шыңғыс ханның жаулаушылық соғыстары. Отырар қорғанысы. Моңғол империясының құрылуы. Алтын Орда. Ақ Орда. Моғолстан мемлекеті. Әмір Темір жорықтары. Ноғай Ордасы. Әбілқайыр хандығы. XIII - XV ғасырлардың бірінші жартысындағы мемлекеттердің қоғамдық-саяси құрылысы. Ортағасырлық саяхатшылар Қазақстан туралы. Шаруашылық. Сауданың дамуы. Мәдениет;

      4) қазақ халқының қалыптасуы. Қазақтар – Ұлы Дала мұрагері: тарихи және этникалық сабақтастық. "Қазақ" этнонимі. Қазақ халқының біртұтас халық болып қалыптасу үдерісінің аяқталуы;

      5) біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы. Қазақ ұлттық мемлекетінің құрылу алғышарттары. Қазақ хандығының құрылуы (аумағы, халықтың этникалық құрамы). Мемлекеттің негізін салушылар – Жәнібек пен Керей. М.Х. Дулатидің "Тарихи Рашиди" еңбегі – Қазақ хандығыныңалғашқы тарихы жөніндегі құнды дерек. Қазақ хандығы қалыптасуының алғашқы жылдарындағы ішкі және сыртқы саясаты. Біртұтас қазақ мемлекеті қалыптасуының тарихи маңызы;

      6) қазақ хандығының XVI - XVII ғасырлардағы дамуы. Қасым хан билігі тұсындағы Қазақ хандығының нығаюы. Хақназар хан билігі тұсындағы Қазақ хандығының одан әрі нығаюы және саяси өркендеуі. Тәуекел ханның ішкі және сыртқы саясаты. Есім ханның ішкі және сыртқы саясаты. Жәңгір хан. Орбұлақ шайқасы. Тауке ханның билігі. "Жеті жарғы". Қазақтың ұлы билері. Қазақ хандығының мемлекеттік-әкімшілік құрылымы. Қазақ қоғамының әлеуметтік стратификациясы;

      7) XVI - XVII ғасырлардағы экономика мен мәдениет. Қазақ халқының мәдениеті: материалдық, рухани мәдениет. Әдебиет пен өнер: ақын-жыраулар, халық әншілері мен композиторлардың шығармашылығы, музыкалық өнер. Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы: мал шаруашылығы, егіншілік.

      22. 7-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) XVIII ғасырдың басындағы Қазақстан: сыртқы және ішкі саяси жағдай. Жоңғар мемлекеті. Қазақ-жоңғар соғыстары. "Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама" заманы. Қарақұм мен Ордабасыдағы құрылтайлар – қазақ жасағының құрылуы. Аңырақай шайқасы. Отан;

      2) XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығы. XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қатынастары. XVIII ғасырдың басындағы Ресей империясы назарындағы Қазақстан (саяси және экономикалық мақсаттар, әскери-барлау экспедициялары, алғашқы әскери бекіністердің салынуы). Кіші жүз ханы Әбілқайырдың Ресей бодандығын қабылдауы:себептері мен мақсаттары. XVIII ғасырдың 30-50-жылдарындағы Қазақстандағы Ресей империясының саясаты. ХVІІІ ғасырдың 40-жылдарындағы Қазақстандағы ішкі саяси жағдайдың асқынуы. Абылай хан тұсындағы Қазақ хандығы: ішкі және сыртқы саясаты;

      3) XVIII ғасырдағы Қазақстан мәдениеті. XVІII ғасыр ақын-жырауларының шығармашылығы. XVІII ғасыр тарихы бойынша қазақ деректері. Қазақтардың қолданбалы өнері;

      4) отарлау және ұлт-азаттық күрес. Ресей империясының отаршылдық саясаты: мақсаттары мен әдістері. Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (себептері, қозғалыстың қозғаушы күші, кезеңдері мен барысы, нәтижелері). 1822-1824 жылдардағы патша реформалары (Кіші және Орта жүздегі хандық биліктің жойылуы). 1836-1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы қазақтардың көтерілісі (себептері, негізгі кезеңдері мен шайқастары). XIX ғасырдыңбірінші жартысындағы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалыстары (Жоламан Тіленшіұлы, Саржан Касымов бастаған көтеріліс). Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (себептері, мақсаттары мен қозғаушы күштері, негізгі кезеңдері). Кенесары Қасымұлы: тұлға және саясаткер. Жанхожа Нұрмұхамедұлы және Есет Көтібарұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс (себептері, көтеріліс барысы). Ресей империясының Қазақстанның оңтүстік аймақтарын қосып алуы. ХVІІІ ғасырдың соңы – XIX ғасырдағы Қазақстандағы ұлт-азаттық қозғалыстардың тарихи маңызы;

      5) Қазақстан Ресей империясының құрамында. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы патшалық реформалар. 1867-1868 жылдардағы реформалар. Қазақстандағы патшалық Ресейдің аграрлық және қоныстандыру саясаты. 1860-1870 жылдардағы ұлт-азаттық күрес (себептері мен көтеріліс барысы). ХIХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы. Капиталистік қатынастардың ене бастауы. ХIХ ғасырдың 80-90 - жылдарындағы әкімшілік-аумақтық реформалар: мазмұны мен салдары. Сауда қатынастарының дамуы. Жетісу аумағына ұйғырлар мен дүнгендердің қоныс аударуы. Дәстүрлі қазақ қоғамының трансформациясы. XIX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси ойлардың дамуы;

      23. 8-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) XIХ ғасыр-ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның мәдениеті. XIX ғасырдағы Қазақстандағы ағарту ісі мен ғылымның дамуы. Бөкей ордасының ханы Жәңгірдің ағартушылық қызметі. Қазақстанның ғылыми зерттелуі (П.Семенов-Тянь-Шанский, Г.Н.Потанин, В.В.Радлов, М. Шорманов, М. Бабаджанов, А. Диваев). Зайырлы және діни білім беру мекемелері. Жадиттік және білім берудегі жаңашылдық. Шоқан Уәлиханов – ұлы қазақ ғалымы. Ыбырай Алтынсарин –ағартушы, жаңашыл-педагог, қоғам қайраткері.Абай Құнанбайұлы – ұлы ойшыл, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы. Қазақ музыкалық мәдениетінің дамуы (Құрманғазы Сағырбайұлы, Тәттімбет Қазанғапұлы, Дәулеткерей Шығайұлы). Әйгілі суретшілер шығармашылығындағы ұлттық контекст. Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпеев және К. Халидтің тарихи еңбектері;

      2) ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан. XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерістер. XX ғасырдың басындағы Қазақстанның экономикалық дамуы. Столыпиннің аграрлық реформасы және шаруалардың Қазақстанға жаппай қоныс аударуы. XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы өнеркәсіптің дамуы. Сауданың дамуы. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс. Қазақ ұлттық зиялылар қауымы және оның XX ғасырдың басындағы қоғамдық-саяси үдерістерге әсері. Ұлттық баспаның дамуы ("Қазақ" газеті, "Айқап" журналы). 1917 жылғы революциялар. "Алаш" партиясының құрылуы. "Алаш-Орда" үкіметі. Қазақ халқының саяси көшбасшылары(Ә. Бөкейхан, А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Б. Қаратаев, М. Тынышпаев, М. Шоқаев). XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ғылыми еңбектері;

      3) Қазақстандағы Кеңес үкіметінің орнығуы. "Үш Жүз" қазақ социалистік партиясы. Азамат соғысы жылдарындағы (1918-1920 жылдар) Қазақстандағы соғыс қимылдары. Кеңес билігі органдарының "Алаш-Орда" үкіметі, Қоқан автономиясымен қарым-қатынасы. "Әскери коммунизм саясаты".1921 жылғы жұт және аштық. Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасының құрылуы. Қазақ АКСР-ы аумағының қалыптасуы. Қазақ жерлерінің біртұтастығын қалпына келтірудегі қазақ зиялыларының рөлі. Қазақстандағы Жаңа экономикалық саясат (1921-1925 жылдар). ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясаты. Кеңес үкіметінің діни саясаты;

      4) Қазақстан тоталитарлық жүйенің нығаюы кезеңінде. Қазақстандағы социалистік индустрияландыру (мәні мен ерекшеліктері). "Кіші Қазан" (мазмұны және жүзеге асырылуы). Бай шаруашылықтарының тәркіленуі. Ауыл шаруашылығындағы күштеп ұжымдастыру саясаты. Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру саясатының экономикалық салдары. 1931-1933 жылдардағы аштық - ХХ ғасырдағы қазақстандық қасірет. Қазақстандағы ұжымдастырудың демографиялық салдарлары. Ұжымдастыруды жүзеге асырудың әдістеріне қатысты ұлттық зиялылардың ("Бесеудің хаты") қоғамдық-саяси көзқарасы мен қатынасы. 1920-1930 жылдардағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси үдерістер. Сталиндік репрессиялар. Қазақстан аумағындағы кеңестік "түзету-еңбек" концентрациялық лагерлері (Степлаг, Карлаг, Алжир және тағы басқалар).

      24. 9-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым . Халыққа білім беру (жалпыға бірдей міндетті сауат ашу, орта білім, қазақ жазуының араб тілінен латын тіліне көшуі, орыс графикасына негізделген жаңа әліпбиге көшу). А. Байтұрсынов – "ұлт ұстазы". Жоғары оқу орындарының ашылуы. КСРО Ғылым Академиясының Қазақ филиалы. Қ.Сәтбаевтың Қазақстан ғылымын дамытудағы рөлі. Қазақстандық ғалымдар мен олардың ғылыми жетістіктері. Әдебиеттің дамуы (Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, Б. Майлин, І. Жансүгіров,С. Сейфуллин, С. Мұқанов, Ғ. Мүсірепов, Ғ. Мұстафин шығармашылығы). Театр, кино, бейнелеу өнері және оның қайраткерлері. Мәдениет саласындағы кеңестік идеология. Социалистік реализм;

      2) Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында. Ұлы Отан соғысының басталуы. Қазақстандағы мобилизация және қазақстандық әскери бөлімдердің құрылуы. Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлігі мен тағдыры. Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы шайқастарына қатысуы. Қазақстандықтар – Кеңес Одағының батырлары. Б. Момышұлы – аңызға айналған тұлға. Қазақстан – майдан арсеналы. КСРО халықтарының Қазақстанға депортациялануы. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы мәдениет. Ғылымның дамуы. Әдебиеттегі жетістіктер (М. Әуезов, Ж. Жабаев, Д. Снегин, И. Шухов және тағы басқалар). Өнердің дамуы (театр, кино);

      3) Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда (1946-1953 жылдар). Соғыстан кейінгі жылдардағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер. Пайдалы қазбаларды өңдеу және өнеркәсіптің дамуы. Ауыл шаруашылығының дамуы. Қазақстанның әскери-өнеркәсіптік кешенінің қалыптасуы (Қазақстандағы ядролық полигон). Соғыстан кейінгі жылдардағы қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктері. "Бекмаханов ісі";

      4) Қазақстан "Жылымық" кезеңінде (1954-1964 жылдар). Қазақстанда "Хрущевтік кезеңдегі" өнеркәсіптің дамуы. Тың және тыңайған жерлерді игеру (тың игерудің экономикалық, экологиялық және демографиялық салдары). Қазақстандағы әскери-өнеркәсіптік кешен ("Байқоңыр" ғарыш айлағы). "Жылымық кезеңі". 1954-1965 жылдардағы республикадағы қоғамдық-саяси өмір;

      5) Қазақстан "Тоқырау" кезеңінде (1965-1985 жылдар). 1965-1985-жылдардағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы. Экономиканың шикізаттық бағыты. Урбанизация. 1970-1980 жылдардағы ауыл шаруашылығындағы дағдарыс. 1965-1985 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. 1979 жылғы Целиноградтағы оқиғалар. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы басшыларының қызметі (Ж.Шаяхметов, Д.Қонаев, Ж.Тәшенов).

      25. 10-сыныпқа арналған "Қазақстан тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) кеңестік Қазақстанның мәдениеті (1946-1985-жылдар.). Білім беру саласындағы мемлекеттік саясат. Жалпыға бірдей міндетті орта білім. Қазақ тілінің жағдайы. Ғылымның дамуы. Әдебиеттің дамуы (Ә.Нұрпейісов, Б. Момышұлы, І. Есенберлин, О. Сүлейменов, М. Шаханов). Өнер (театр, кино);

      2) Қазақстан Қайта құру кезеңінде (1986-1991 - жылдар). "Қайта құру" жылдарындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер: мақсаттары, проблемалары мен қарама-қайшылықтары. Қазақстандағы 1986жылғы желтоқсан оқиғалары (себептері, барысы мен салдары). 1986 жылғы желтоқсан оқиғаларының қатысушыларына қатысты жазалау шаралары. "Қазақ КСР-ның мемлекеттік егемегендігі туралы Декларация" (1990 жылғы қазан). Кеңестік саяси жүйенің дағдарысы (1991 жылғы "Тамыз бүлігі"). КСРО-ның ыдырауы. Қазақстандағы қоғамдық-саяси қозғалыстар. Семей ядролық полигонының жабылуы. "Қазақ КСР-ның тілдер туралы Заңының" қабылдануы;

      3) Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991 - 1997 жылдар). "Мемлекеттік тәуелсіздік туралы" Конституциялық заңының қабылдануының тарихи маңызы. Н.Ә. Назарбаев – Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті. Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси институттарының қалыптасуы. Нарықтық экономикаға көшудегі қиыншылықтар. Қазақстанның әлемдік қауымдастыққа кірігуі. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік-демографиялық үдерістер. 1995 жылғы Конституцияның қабылдануы;

      4) Қазақстан Республикасының нығаюы (1997 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін).Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді басым мақсаттары мен стратегиялары. "Қазақстан – 2030" стратегиясының қабылдануы. Қазақстан Республикасының халықаралық сахнадағы беделінің өсуі. Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдармен қарым-қатынасы. Қазақстанның ЕҚЫҰ және ИЫҰ-на төрағалық етуі. Әлемдік экономикалық байланыстар жүйесіндегі Қазақстан. Мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік жағдайы. Астана – Қазақстан Республикасының жаңа астанасы. "Қазақстан-2050" стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. "5 институтционалды реформаларды жүзеге асырудағы100 нақты қадам" ұлттық жоспары – қазіргі заманның сын-тегеуріндеріне жауап. Ұлт көшбасшысы – Н.Ә. Назарбаевтың тәуелсіз мемлекетті құрудағы және дамытудағы рөлі;

      5) қазіргі заманғы Қазақстан мәдениеті(1991 жылдан бүгінгі күнге дейін). Білім және ғылым саласындағы мемлекеттік саясат. "Болашақ" мемлекеттік бағдарламасы. Инновациялық ғылыми-білім беру мекемелерінің құрылуы. Этносаралық және дінаралық келісімнің қазақстандық моделі. Қазақстан халқы Ассамблеясы. Жаһандану дәуіріндегі ұлттық мәдениетті жаңғырту және сақтап қалу мәселелері. Қазіргі кездегі өнер мен әдебиеттің даму тенденциялары. "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасы. "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық біріктіруші идеясы."Болашаққа бағдар:рухани жаңғыру" бағдарламасы.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      26. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 5.1.2.4 кодында "5" – сынып, "1.2" – бөлім мен бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      27. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа оқыту бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Әеуметтік қатынастардың дамуы"бөлімі:

      1-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен 1 миллион жыл бұрын – V ғасыр

VI – XVII ғасырлар

XVIII – XIX ғасырдың 80-90 жылдары

ХIХ ғ соңы мен ХХ ғ 30-жылдары

XX ғасырдың 30-80жылдары

XX ғасырдың екінші жартысынан бүгінгі күнге дейін

1.1 Этникалық қатынастар

5.​1.​1.​1алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау;
5.​1.​1.​2 Ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпатын анықтау;
5.​1.​1.​3ғұндардың қоныс аудару бағыттарын тарихи картадан (жалпақ және рельефті) көрсету

6.​1.​1.​1түркі тілдес тайпаларды атап, олардың аумақтық орналасуын картада көрсету;
6.​1.​1.​2XIII-XV ғасырлардағы Қазақстан аумағында құрылған мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
6.​1.​1.​3 қазақ халқының қалыптасуында
ғы негізгі кезеңдерді анықтау, тарихи оқиғалар арасында байланыс орнату;
6.​1.​1.​4 "қазақ" этнонимінің мағынасын түсіндіру

7.​1.​1.​1 жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру
7.​1.​1.​2Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау

8.​1.​1.​1демографиялық өзгерістердің себептері мен салдарын анықтау;
8.​1.​1.​2 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын бағалау

9.​1.​1.​1демографиялық өзгерістер туралы дәйекті қорытынды жасау;
9.​1.​1.​2 өткен тарихи кезеңдермен сабақтастықты орнату

10.​1.​1.​1демографиялық өзгерістердің себеп-салдарлық байланысын талдау арқылы дәйекті қорытынды жасау;
10.​1.​1.​2 қазіргі кезеңдегі демографиялық процестерге баға беру;
10.​1.​1.​3 Қазақстанның даму стратегиясындағы демографиялық саясаттың бағыттарын талдау

1.2
Әлеуметтік қатынастар

5.​1.​2.​1алғашқы адамдардың тұрмыс-тіршілігін шығармашылық түрде көрсету;
5.​1.​2.​2әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру

6.​1.​2.​1қазақ хандығындағы әлеуметтік топтардың орнын анықтау;
6.​1.​2.​2
өлкедегі әр түрлі ұлттардыңтарихын, салт-дәстүрінсипаттау

7.​1.​2.​1дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау;
7.​1.​2.​2қазақ зиялыларының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру

8.​1.​2.​1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

9.​1.​2.​1"тоқырау" жылдары Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын талдау;
9.​1.​2.​2соғыс жылдарындағы халықтың әлеуметтік жағдайын анықтау

10.​1.​2.​1қазіргі кездегі Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын статистикалық мәліметтер негізінде талдау

      2) "Мәдениеттің дамуы" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен
1 миллион жыл бұрын – V ғасыр

VI – XVII ғасырлар

XVIII – XIX ғасырдың 80-90 жылдары

ХIХ ғ соңы мен ХХ ғ 30-жылдары

XX ғасырдың 30-80жылдары

XX ғасырдың екінші жартысынан бүгінгі күнге дейін

2.1
Дүниетаным мен дін

5.​2.​1.​1алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау;
5.​2.​1.​2ежелгі тайпалардың дүниетаны-
мын сипаттау

6.​2.​1.​1түркілердің дүниетаным-дық ерекшеліктерін түсіндіру;
6.​2.​1.​2ислам дінінің қоғамдық өмірге ықпалын анықтау;
6.​2.​1.​3тарихи оқиғалар мен процестердің сабақтастығын сипаттауда "Ұлы Дала Елі" ұғымын қолдану

7.​2.​1.​1 салт - дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылы- ғын анықтау;
7.​2.​1.​2отаршылдық саясаттың ұлттық құндылықтарға кері әсерін талдау

8.​2.​1.​1мемлекеттің діни саясатының мақсатын анықтау

9.​2.​1.​1мемлекеттің діни саясатының салдарын анықтау

10.​2.​1.​1дәстүрлі және деструктивті діни ағымдар мен ұйымдардың іс-әрекетін талдау;
10.​2.​1.​2Қазақстан халқы Ассамблеясы-ның дінаралық, этносаралық келісім мен ішкі тұрақтылықты нығайтудағы ықпалын бағалау;
10.​2.​1.​3 "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеясының маңыздылығын бағалау

2.2 Өнер мен әдебиет

5.​2.​2.​1археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.​2.​2.​2археология лық деректерге сүйене отырып Андронов мәдениетінің белгілерін анықтау,
5.​2.​2.​3ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
5.​2.​2.​4Есік обасынан табылған"Алтын адам" археология лық олжасының ерекшеліктерін анықтау;
5.​2.​2.​5Ә. Марғұланды ғалым-археолог ретінде айқындау;
5.​2.​2.​6көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін түсіну;
5.​2.​2.​7тарихи мұраны жеткізудегі жәдігердің рөлін сипаттау
5.​2.​2.​8
өлкедегі тарихи ескерткіштер
дің құндылығын түсіну
5.​2.​2.​9 тұған өлке туралы
аңыз әңгімелерді түсіндіру

6.​2.​2.​1 күй, аңыз, шежіре, эпостық жырлардың тарихи дереккөзі ретіндегі маңыздылығын айқындау;
6.​2.​2.​2ортағасырлықсәулет өнері ескерткіштері нің ерекшеліктерін түсіндіру;
6.​2.​2.​3көшпелілердің әскери өнер жетістіктерін сипаттау; 6.​2.​2.​4кезеңіндегі қоғамды бейнелеуде Махмұд Қашғари, Жүсіп Баласағұн және Ахмет Яссауи еңбектерінің тарихи құндылығын түсіндіру;
6.​2.​2.​5көшпелілердің қолданбалы өнер жетістіктерін сипаттау;
6.​2.​2.​6 жергілікті жер, қала, өзен, көл, тау атауларының шығу тарихын түсіндіру;
6.​2.​2.​7 өлкенің дәстүрлі көркем мәдениетін жандандыруға үлесін қосқан шеберлерді айқындау

7.​2.​2.​1халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
7.​2.​2.​2қолданбалы өнердің жетістіктерін бағалау;
7.​2.​2.​3 өлкенің тарихи оқиғалар хроникасын құру;
7.​2.​2.​4 түрлі деректер негізінде өз мектебінің тарихын анықтау

8.​2.​2.​1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау және қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру;
8.​2.​2.​2 Абай Құнанбаевтың ақын, ойшыл, қоғам қайраткері ретіндегі қызметіне баға беру;
8.​2.​2.​3ұлттық музыкалық аспаптардың ерекшеліктерін сипаттау

9.​2.​2.​1 қазақ зиялыларының қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру;
9.​2.​2.​2Ахмет Байтұрсыновтың іс-әрекетін қазақ тіл білімінің негізін салушы, қоғам қайраткері ретінде бағалау;
9.​2.​2.​3 XXғасырдың бірінші жартысындағы өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді анықтау;
9.​2.​2.​4 Ә. Қашаубаев пен Қажымұқан Мұңайтпасұлының қазақ халқын әлемге танытудағы рөліне баға беру;
9.​2.​2.​5 жылдарындағы өнер мен әдебиеттің халық рухын көтерудегі маңызын бағалау
5.​2.​2.​6көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін түсіну;

10.​2.​2.​1 кеңестік әдебиет пен өнер туындыларында қоғамдық өмірдің бейнеленуін талдау;
10.​2.​2.​2 Мұхтар Әуезов шығармаларының әлем әдебиетіндегі орнын бағалау;
10.​2.​2.​3 қазіргі кездегі өнер мен әдебиеттің даму тенденцияларын айқындау;
10.​2.​2.​4 ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалардың қажеттілігін негіздеу ("Мәдени мұра", "Болашаққа бағдар:рухани жаңғыру" бағдарламалары)
5.​2.​2.​5Ә. Марғұланды ғалым-археолог ретінде айқындау;
6.​2.​2.​6 жергілікті жер, қала, өзен, көл, тау атауларының шығу тарихын түсіндіру;

2.3 Білім және ғылым

5.​2.​3.​1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу

6.​2.​3.​1 көне түркі жазуының тарихи маңызын түсіндіру;
6.​2.​3.​2Әл-Фарабидің және басқа да ғалымдардың ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесін анықтау;
6.​2.​3.​3"Кодекс Куманикус" сөздігінің халықаралық байланыстардағы рөлін анықтау;
6.​2.​3.​4Мұхаммед Хайдар Дулатидің "Тарихи-Рашиди" еңбегінің тарихи маңызын түсіндіру

7.​2.​3.​1 Қазақстанның Ресей империясына қосылу нәтижесінде ғылым мен білім саласындағы өзгерістерді бағалау

8.​2.​3.​1Ш. Уәлихановтың ғылыми зерттеулерінің тарихи құндылығын анықтау;
8.​2.​3.​2XIX ғ. екінші жарты-сындағы білім беру мен ағарту ісінің даму ерекшеліктерін түсіндіру;
8.​2.​3.​3Ы. Алтынсариннің ағарту саласына қосқан үлесін бағалау;
8.​2.​3.​4 Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы, Қ. Халид еңбектерінің тарихи дерек ретіндегі маңызын айқындау;
8.​2.​3.​5
туристік маршруттарды құру жолдарын ұсыну

9.​2.​3.​1 Е.Бекмахановтың Қазақстан тарихы ғылымына қосқан үлесін бағалау;
9.​2.​3.​2кеңес дәуіріндегі қазақ тілінің ахуалын анықтау;
9.​2.​3.​3XX ғ. бірінші жартысындағы білім мен ғылым саласындағы өзгерістерді талдау;
9.​2.​3.​4Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға беру

10.​2.​3.​1 ұлттық баспасөздің қоғамдық-саясисананы оятудағы рөліне баға беру я;
10.​2.​3.​2 білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатқа баға беру и науки

      3) "Мемлекеттің дамуы"бөлімі:

      3-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен
1 миллион жыл бұрын – V ғасыр

VI – XVII ғасырлар

XVIII – XIX ғасырдың 80-90 жылдары

ХIХ ғ соңы мен ХХ ғ 30-жылдары

XX ғасырдың 30-80жылдары

XX ғасырдың екінші жартысынан бүгінгі күнге дейін

3.1 Мемлекеттің ішкі саясаты

5.​3.​1.​1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету,рельефті карталарды оқу дағдыларын қалыптастыру;
5.​3.​1.​2ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру;
5.​3.​1.​3 тарихи тұлғалардың туған өлке тарихындағы ролін түсіндіру

6.​3.​1.​1 оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы Түрік қағанатының құрылуының тарихи маңызын анықтау;
6.​3.​1.​2VI-IX ғасырлардағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.​3.​1.​3 Xғ. – XIII ғ. басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.​3.​1.​4тарихи ұғымдарды қолданып, Қарахан мемлекетіндегі жер иелену ерекшеліктерін түсіндіру;
6.​3.​1.​5Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігін сипаттау;
6.​3.​1.​6картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
6.​3.​1.​7ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және жанама себептерін анықтау;
6.​3.​1.​8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау;
6.​3.​1.​9Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызын анықтау;
6.​3.​1.​10қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау
6.​3.​1.​11қоғамдық-саяси өмірдегі сұлтан, би, батыр, жыраулардың қызметтерін сипаттау;
6.​3.​1.​12 туған өлке тарихының қазіргі кездегі куәгерлерінің ерлік істері мен еңбегін сипаттау

7.​3.​1.​1Қарақұм және Ордабасы құрылтайларының халықты жоңғар басқыншылығына қарсы жұмылдырудағы рөліне баға беру;
7.​3.​1.​2Қазақ хандығының ішкі саясижағдайын талдау;
7.​3.​1.​3Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау;

8.​3.​1.​1 қазақ зиялыларының Ресей империясының Мемлекеттік Думасындағы қызметіне баға беру;
8.​3.​1.​2XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық–саяси процестерге баға беру;
8.​3.​1.​31916 жылғы ұлт- азаттық көтерілістің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру;
8.​3.​1.​4"Алаш" партиясының ұлттық мемлекеттілікті жаңғыртусаясатын талдау
8.​3.​1.​5Әлихан Бөкейханның саяси көшбасшылық қызметіне баға беру;
8.​3.​1.​6Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.​3.​1.​7ХХ ғасырдың20-30 -жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау

9.​3.​1.​1қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндік интерпретация жасау;
9.​3.​1.​2саяси қайраткерлердің ұлттық мүддені қорғаудағы рөліне баға беру;
9.​3.​1.​3 Кеңес өкіметінің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру;
9.​3.​1.​4әміршіл-әкімшіл саясатқа қарсы халық наразылықтарын салыстырып, талдау

10.​3.​1.​4
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының тарихи маңыздылығына баға беру;
10.​3.​1.​5 Қазақстанның тәуелсіздік жолындағы алғашқы қадамдарын анықтап, қорытындылау;
10.​3.​1.​6 өткен оқиғалармен сабақтастықты орнатып, тәуелсіз Қазақстанның жариялануының тарихи маңызын түсіндіру прошлого;
10.​3.​1.​7Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуын талдау;
10.​3.​1.​8 ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау;
10.​3.​1.​9 Тәуелсіз мемлекеттің қалыпта-суындағы Елбасы Н.Назарбаевтың рөліне баға беру;
10.​3.​1.​10 Астананы жаңа Қазақстан
ның өркендеуінің нышаны ретінде айқындау

3.2Мемлекеттің сыртқы саясаты

5.​3.​2.​1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау;
5.​3.​2.​2Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

6.​3.​2.​1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы түркі тілдес тайпалардың миграциялық үдерісін түсіндіру;
6.​3.​2.​2ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
6.​3.​2.​3Атлах шайқасының тарихи маңызын талдау;
6.​3.​2.​4 қыпшақтардың Еуразия тарихындағы орнын анықтау;
6.​3.​2.​5тарихи оқиғалардың өзара байланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттер
дің сыртқы саясатын түсіндіру;
6.​3.​2.​6Қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау;
6.​3.​2.​7Орбұлақ шайқасындағы қазақ жасағының әскери өнердегі шеберлігі мен ерлігін бағалау

7.​3.​2.​1Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлар дың рөлін түсіндіру;
7.​3.​2.​2Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау;
7.​3.​2.​3Абылай ханның дипломатиялық шеберлігі мен саясатын бағалау

8.​3.​2.​1 Патша үкіметін құлату және Кеңес үкіметін орнатудағы қазақстандықтардың үлесін бағалау

9.​3.​2.​1 қазақстан
дықтардың Екінші дүние
жүзілік соғысының жеңісіне қосқан үлесін бағалау;
9.​3.​2.​2 Б. Момышұлының батырлық, тұлғалық қасиетін айқындау

10.​3.​2.​1 XX ғасырдың екінші жартысындағы әскери-өнеркәсіп кешендерінің Қазақстанға тигізген зардаптарын талдау;
10.​3.​2.​2 Қазақстан Республикасының халықаралық сахнадағы танылуына баға беру арене;
10.​3.​2.​3 Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдарымен байланыстарын талдау;
10.​3.​2.​4 қазақ диаспораларының тарихи Отанымен байланысының маңыздылығын айқындау

      4). "Қазақстанның экономикалық дамуы"бөлімі:

      4-кесте

Бөлімше

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен 1 миллион жыл бұрын – V ғасыр

VI – XVII ғасырлар

XVIII – XIX ғасырдың 80-90 жылдары

ХIХ ғ соңы мен ХХ ғ 30-жылдары

XX ғасырдың 30-80жылдары

XX ғасырдың екінші жартысынан бүгінгі күнге дейін

4.1
Шаруашылық

5.​4.​1.​1
ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау;
5.​4.​1.​2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру

6.​4.​1.​1
көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарын анықтау;
6.​4.​1.​2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау

7.​4.​1.​1
жоңғар шапқыншылығының қазақ халқының шаруашылығынатигізген зардаптарынанықтау;
7.​4.​1.​2 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
7.​4.​1.​3 өз өлкесін дамытуға қолдау көрсеткен тұлғалардың қызметіне баға беру;
7.​4.​1.​4 туған өлке дамуының маңызды кезеңдерін анықтау

8.​4.​1.​1
деректер мен дәйектерді салыстыру арқылы жаңа экономикалық саясаттың нәтижесінде орын алған өзгерістерді талдау;
8.​4.​1.​2 күштеп ұжымдастыру саясатының ауыл шаруашылығына тигізген зардаптарын талдау

9.​4.​1.​1
Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерге баға беру;
9.​4.​1.​2 Кеңес үкіметі кезіндегі орын алған әлеуметтікэкономикалық мәселелеріне баға беру

10.​4.​1.​1
Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру процесінің экономикаға ықпалын талдау;
10.​4.​1.​2 Қайта құру кезіндегі орын алған әлеуметтікэкономикалық мәселелерді талдау;
10.​4.​1.​3 Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру процесінің экономикаға ықпалын талдау;
10.​4.​1.​4 аграрлық секторды модернизациялау бағыттарын талдау

4.2
Өндіріс
тік қатынастар және
сауда

5.​4.​2.​1 рельефті суреттерді қолдана отырып, еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау;
5.​4.​2.​2металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын түсіндіру;
5.​4.​2.​3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру

6.​4.​2.​1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.​4.​2.​2 Ұлы Жібек жолының халықаралық қатынастардың дамуындағы орнын анықтау

7.​4.​2.​1 капиталистік қатынастардың азақстан экономиксына ықпалын анықтау;
7.​4.​2.​2 сауда қатынастарына жәрмеңкелердің әкелген өзгерістерін анықтау

8.​4.​2.​1Қазақстандағы индустрияландырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау

9.​4.​2.​1 Қазақстандағы индустрияландырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау;
9.​4.​2.​2 Қазақстан экономикасының соғыс жағдайына бейімделгендігін дәлелдеу

10.​4.​2.​1 Қазіргі өнеркәсіп тің ахуалын анықтау;
10.​4.​2.​2 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.​4.​2.​3 Қазақстанның әлемдік экономикаға кірігуін талдау;
10.​4.​2.​4 сыртқы сауданың экономикаға әсерін зерттеу

      28. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін бар білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптары үшін"Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда әр бөлімде жүзеге асатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      29. Бөлімдер және ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

      30. Ұзақ мерзімді жоспарда тақырыптар мәселе сұрақтары түрінде берілген.Бұл оқушылардың ойлау іс-әрекетін сабақ басында белсендіруге мүмкіндік береді және сыни ойлауды дамытуға, өзіндік талдау жүргізуге септігін тигізеді.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-10-сыныптары үшін
"Қазақстан тарихы" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Қазақстан тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойыншаұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып:

      1-кесте

Бөлім

Тақырыптар, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі

Кіріспе сабақ.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның ежелгі тарихында не оқытылады?

Ежелгі Қазақстан тарихына жалпы шолу

Алғашқы адамдардың өмірі.
Зерттеу сұрағы: Алғашқы адамдар қалай өмір сүрді?

5.1.1.1алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау;
5.1.2.1 алғашқы адамдардың тұрмыс-тіршілігін шығармашылық түрде көрсету

Қазақстан аумағындағы тас дәуірінің тұрақтары.
Зерттеу сұрағы: Археологтар Қазақстан жерінен тас дәуіріне жататын қандай олжаларды тапты?

5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу;
5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.4.2.1 еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау

Адамдардың шаруашылық өміріндегі өзгерістер және еңбек құралдарының жетілдірілуі.
Зерттеу сұрағы: Мезолит пен неолит дәуірлерінде алғашқы адамдардың өмірі қалай өзгерді?

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау;
5.4.2.1 еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау

Ботай мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: Не себепті ботайлықтарды жылқыны алғашқы қолға үйретушілер деп атайды?

5.4.1.1 ежелгі адамдардың кәсібін сипаттау

Қазақстан аумағында металлургияның пайда болуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстан жерінде металды өндіру ежелгі адамдардың өмірін қалай өзгертті?

5.4.2.2 металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын түсіндіру

Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеттері.
Зерттеу сұрағы:
Қазақстандағы қола дәуірі ескерткіштерінің қандай ерекшеліктері бар?

5.2.2.2 археологиялық деректерге сүйене отырып, андронов және беғазы-дәндібай мәдениеттерінің белгілерін анықтау;
5.2.2.5 Ә.Марғұланның Қазақстан археологиясының дамуына қосқан үлесін айқындау

Қазақстандағы жартастарға салынғанежелгі суреттер.
Зерттеу сұрағы: Тасқа салынған суреттер ежелгі адамдардың дүниетанымын қалай бейнелейді?

● 5.2.1.1 алғашқы адамдардың наным-сенімдерін сипаттау;
● 5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау

Ежелгі адамдардың өміріне саяхат

5.1.2.1 алғашқы адамдардың тұрмыс- тіршілігін шығармашылық түрдекөрсету

Өлкетану

Өлкетану мұражайы және тарихи жәдігерлер

5.2.2.7 тарихи мұраны жеткізудегі жәдігерлердің рөлін сипаттау

2-тоқсан

Ежелгі көшпелілер өмірі

● Қазақстан аумағында темірдің игерілуі.
● Зерттеу сұрағы: Темір өндіру адамдар өмірін қалай өзгертті?

5.4.2.2 металл өндірісі жетілуінің шаруашылық салаларына тигізген ықпалын түсіндіру

● Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы.
● Зерттеу сұрағы: Көшпелі мал шаруашылығы неліктен Қазақстанның ежелгі тұрғындары шаруашылығының негізгі түріне айналды?

5.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;
5.2.2.6 көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін білу

Ежелгі көшпелілердің материалдық мәдениеті.
Зерттеу сұрағы:Көшпелілер баспанасының ерекшелігі неде?

5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
5.2.2.6 көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін түсіну

Ежелгі көшпелілердің дүниетанымы.
Зерттеу сұрағы: Көшпелілердің қандай салт-дәстүрлері бүгінгі күнге дейін сақталды?

5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымынсипаттау

Сақтар

Сақтар туралы тарихи мәліметтер.
Зерттеу сұрағы: Қандай тарихи дереккөздер сақтар туралы мәлімет береді?

5.3.1.1 картадан тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуынтүсіндіру

"Алтын адам" археологиялық олжасы.
Зерттеу сұрағы: Есік обасынан табылған "Алтынадам" кім болды?

5.2.3.1 қазақстандық ғалымдардыңархеологиялық жаңалықтарын білу;
5.2.2.4 Есік обасынан табылған "Алтын адам" археологиялық олжасының ерекшеліктерін анықтау;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымынсипаттау

Өлкетану

Өлкенің тарихи ескерткіштері

5.2.2.8 өлкедегі тарихи ескерткіштердің құндылығын түсіну

3-тоқсан

 
Сақтар

Шілікті және Бесшатыр патша қорғандары.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Шілікті мен Бесшатыр "патша қорғандары" деп аталады?

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшелік терін түсіндіру;
5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Берел қорғандары.
Зерттеу сұрағы. Берел қорымынан табылған олжалар сақтардың мәдениетін қалай сипаттайды?

● 5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
● 5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау;
5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау

Тасмола археологиялық мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: "Мұртты обалардың" ерекшелігі неде?

● 5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
● 5.2.1.2 ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау

Сақ патшайымы Томирис.
Зерттеу сұрағы: Тарихи деректерде Томиристің бейнесі қалай сипатталған?

5.3.2.1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау

Шырақтың ерлігі.
Зерттеу сұрағы: Сақтар тәуелсіздік үшін қалай күресті?

5.3.2.1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау

Сақтардың Александр Македонский әскеріне қарсы күресі.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Александр Македонский дің сақтарға жасаған жорығы сәтсіз аяқталды?

5.3.2.1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау

 
Үйсіндер мен қаңлылар

Үйсіндер туралы жазба деректер.
Зерттеу сұрағы: Қытай авторлары үйсіндердің өмірін қалай сипаттады?

5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Қаңлылардың қалалық мәдениетінің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Қаңлыларда қала мәдениетінің дамуы немен байланысты?

5.4.2.3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Қаңлылардың қоғамдық құрылысы.
Зерттеу сұрағы: Сыма Цянь қаңлы қоғамын қалай сипаттады?

5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру;
5.3.1.2ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру

Үйсіндер мен қаңлылардың материалдық және рухани мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: Үйсіндер мен қаңлылар мәдениетінің ерекшеліктері қандай?

5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
5.2.2.6 көшпелілердің әлемдік өркениетке қосқан үлесін түсіну

Өлкетану

Өңірдің тарихи тұлғалары: билер, батырлар және ақындар

5.3.1.3 тарихи тұлғалардың туған өлке тарихындағы ролін түсіндіру

4-тоқсан

 
Ғұндар

Ғұн тайпаларының бірігуі.
Зерттеу сұрағы: Неге Мөде шаньюй "Жер - мемлекеттің негізі" деді?

5.3.1.1 картада тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.3.1.2 ежелгі мемлекеттік бірлестіктердің құрылуын түсіндіру

Ғұндардың көрші мемлекеттермен қарым-қатынастары.
Зерттеу сұрағы: Ғұндармен Ұлы Қытай қорғанының салынуы арасында қандай байланыс бар?

5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Ғұндардың Батысқа қоныс аударуы.
Зерттеу сұрағы: Ғұндардың Батысқа қоныстануы қандай өзгерістерге әкелді?

5.1.1.3 ғұндардың қоныс аудару бағыттарын тарихи алпақ және рельефті картадан көрсету

Аттила және оның жаулаушылық жорықтары.
Зерттеу сұрағы: Ежелгі авторлар Аттилаға қандай баға береді?

5.1.1.3 ғұндардың қоныс аудару бағыттарын тарихи жалпақ және рельефті картадан көрсету;
5.3.2.2 Қазақстан аумағындағы алғашқы мемлекеттік бірлестіктердің көрші елдермен қарым-қатынасын анықтау

Сарматтар

Сарматтардың қоғамдық құрылысы мен шаруашылық өмірі.
Зерттеу сұрақтары: Сармат қоғамы несімен ерекшеленеді?

5.2.2.1 археологиялық ескерткіштерді сипаттау;
5.2.2.3 ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау;
5.3.1.1 жалпақ және рельефті картада тайпалық одақтардың орналасуын көрсету;
5.1.2.2 әлеуметтік топтардың ерекшеліктерін түсіндіру

Сарматтардың саяси тарихы.
Зерттеу сұрағы: Сарматтар қандай мемлекеттермен өзара қарым-қатынаста болды?

5.3.2.1 Қазақстан аумағындағы ерте көшпелілердің халықаралық сахнадағы орнын анықтау

 
Ежелгі Қазақстан тарихына шолу

Ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпаты.
Зерттеу сұрағы: Ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпаты қалай өзгерді?

5.1.1.2 Ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпатын анықтау

Ежелгі Қазақстанға саяхат

5.4.1.1 ежелгі адамдардың алғашқы кәсібін сипаттау;
5.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;
5.4.2.1 еңбек құралдары мен қару түрлерін сипаттау;
5.4.2.3 Ұлы Жібек жолының пайда болуын түсіндіру

Өлкетану

Туған өлкенің аңыз-ертегілері

5.2.2.9 өлкенің аңыз-ертегілерінің мән-мағынасын түсіндіру

      2) 6 сынып:

      2-кесте

Бөлім

Тақырып мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

VI - IX ғасырлардағы Қазақстан

Кіріспе сабақ.
Зерттеу сұрағы: Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы нені оқытады?

Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихына жалпы шолу

Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер.
Зерттеу сұрағы: VI-IX ғасырларда билік құрған қай қағандардың есімдері тарихта сақталды?

6.3.1.1 оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы Түрік қағанаты құрылуының тарихи маңызын анықтау;
6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.3.2.2 ерте түрік қағанаттарының сыртқы саясатының негізгі бағыттарын анықтау;
6.2.1.3 тарихи оқиғалар мен процестердіңсабақтастығын сипаттау үшін "Ұлы Дала" ұғымын қолдану

Көне түркі жазуы.
Зерттеу сұрағы: Білге қаған мен Күлтегіннің мемлекетті нығайтудағы саясаты бізге қандай деректерден белгілі?

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.2.3.1 көне түркі жазуының маңызын түсіндіру

Атлах шайқасы.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Атлах шайқасын "халықтар шайқасы" деп атайды?

6.3.2.3 Атлах шайқасының тарихи маңызын талдау;
6.2.2.3 көшпелілердің әскери өнеріндегі жетістіктерін сипаттау

Оғыз мемлекеті.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның орта ғасырлар тарихында Оғыз мемлекетінің алатын орны қандай?

6.3.1.2 VI-IX ғасырлардағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау

Қимақ қағанаты.
Зерттеу сұрағы: Қимақтарда қалалық мәдениетінің дамуын қандай деректер дәлелдейді?

6.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.4.1.1 көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарды анықтау

Түріктер туралы тарихи деректер.
Зерттеу сұрағы: Қытай және араб деректері түркілер туралы қандай ақпарат береді?

6.2.2.3 көшпелілердің әскери өнеріндегі жетістіктерін сипаттау;
6.4.1.2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау;
6.2.1.1 түркілердің дүниетанымдық ерекшеліктерін түсіндіру

Түркі әлемі қалыптасуының басталуы.
Зерттеу сұрағы: Түрік тілдес халықтардың миграциясы Еуразия тарихына қаншалықты әсерін тигізді?

6.3.2.1тарихи оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы түркі тілдес тайпалардың миграциясын түсіндіру;
6.1.1.1 түркі тілдес тайпаларды атап, жалпақ және рельефті картадан олардың аумақтық орналасуын көрсету

Өлкетану

Топонимдер – өткен заманнын куәгерлері (жер-су атауларының тарихы).

6.2.2.6 жергілікті жер, қала, өзен, көл, тау атауларының шығу тарихын түсіндіру

2-тоқсан

X ғасыр - XІІІ ғасырдың басындағы Қазақстан

X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы Қазақстан аумағындағы саяси процестер.
Зерттеу сұрағы: X ғасыр - XIII ғасырдың басында саяси карта қаншалықты өзгерді?

6.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.3.1.7 ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және жанама себептерін анықтау

Қарахан мемлекеті.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Қарахан мемлекеті ислам дінін мемлекеттік дін деп жариялады?

6.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.2.1.2 ислам дінінің қоғамдық өмірге ықпалын анықтау;
6.3.1.4 тарихи ұғымдарды қолданып, Қарахан мемлекетіндегі жер иелену ерекшеліктерін түсіндіру

Наймандар, керейіттер және жалайырлар.
Зерттеу сұрағы: Наймандар, керейіттер мен жалайырлардың ортағасырларлық саяси сахнадағы рөлі қандай болды?

6.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау

Қыпшақ хандығы.
Зерттеу сұрағы: Не себепті Еуразия даласы "Дешті Қыпшақ" деп аталды?

6.3.1.3 X ғасыр - XIII ғасырдың басындағы мемлекеттердің даму ерекшеліктерін түсіндіріп, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау;
6.3.2.4 қыпшақтардың Еуразия тарихындағы орнын анықтау;
6.2.2.3 көшпелілердің әскери өнеріндегі жетістіктерін сипаттау;

Халықаралық байланыстардың дамуындағы Ұлы Жібек жолының рөлі.
Зерттеу сұрағы: Ұлы Жібек жолы халықаралық байланыстардың дамуына ықпал етті ме?

6.4.2.2 Ұлы Жібек жолының халықаралық қатынастардың дамуындағы орнын анықтау

Ортағасырлық Қазақстанның экономика лық және мәдени дамуына Ұлы Жібек жолының ықпалы.
Зерттеу сұрағы: Ұлы Жібек жолы ортағасырлық Қазақстанның экономикалық және мәдени дамуына қалай әсер етті?

6.4.2.1 Ұлы Жібек жолының қала мәдениетінің дамуына әсерін анықтау;
6.4.1.1 көшпелілер мен отырықшылар арасындағы өзара экономикалық байланыстарын анықтау;
6.2.2.2 ортағасырлық сәулет өнері ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру

Түріктердің материалдық және рухани мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: Әлем өркениетінің дамуына түрік мәдениеті қандай үлес қосты?

6.2.2.5 көшпелілердің қолданбалы өнер жетістіктерін сипаттау;
6.2.2.2 ортағасырлық сәулет өнері ескерткіштерінің ерекшеліктерін түсіндіру;
6.2.3.2 Әл-Фарабидің және басқа да ғалымдардың ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесін анықтау;
6.2.2.4 түркі кезеңіндегі қоғамды бейнелеуде М. Қашғари, Ж. Баласағұн және А. Яссауи еңбектерінің тарихи құндылығын түсіндіру;
6.2.3.3 "Кодекс Куманикус" сөздігінің халықаралық байланыстардағы рөлін анықтау

Өлкетану

Мәдени-тарихи дәстүрді сақтаушылар: өлкенің ұлттық қолөнері

6.2.2.7 өлкенің дәстүрлі көркем мәдениетін жандандыруға үлесін қосқан шеберлерді айқындау

3-тоқсан

XIII - XV ғасырдың
бірінші
жартысындағы Қазақстан

Моңғол империясының құрылуы.
Зерттеу сұрағы: Моңғолдар мемлекеттілік деңгейге қалай жетті?

6.2.2.3 көшпелілердің әскери өнеріндегі жетістіктерін сипаттау;
6.3.1.6 жалпақ және рельефті картаны қолдану арқылы XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру

Қазақстандағы моңғол шапқыншылығы.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Шыңғыс хан әскерлері Отырарды алты ай бойы ала алмады?

6.3.1.6 жалпақ және рельефті картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.3.1.5 Отырарды қорғаудағы қала халқының ерлігін сипаттау

Моңғол шапқыншылықтарының салдары.
Зерттеу сұрағы: Орталық Азияға ең үлкен өзгерісті әкелген кімдер: қыпшақтар ма, әлде моңғолдар ма?

6.1.1.2 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
6.3.1.8 Қазақстан аумағындағы мемлекеттердің басқару жүйесінің ерекшеліктерін анықтау

Қазақстан аумағында ұлыстардың құрылуы.
Зерттеу сұрағы: Моңғол ұлыстарының құрылуы нәтижесінде саяси картада қандай өзгерістер болды?

6.3.1.6 жалпақ және рельефті картаны қолдану арқылы XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси процестерді түсіндіру;
6.1.1.2 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
6.3.1.7 ортағасырлық мемлекеттердің ыдырауының негізгі және жанама себептерін анықтау

Ақ Орда.
Зерттеу сұрағы: Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуындағы Ақ Орданың рөлі қандай болды?

6.3.1.6 жалпақ және рельефті картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегі саяси үдерістерді түсіндіру;
6.1.1.2 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
6.3.2.5 тарихи оқиғалардың өзара байланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII XV ғасырларда құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру

Моғолстан. Әбілқайыр хандығы.
Зерттеу сұрағы: Моғолстан мен Әбілқайыр мемлекеттеріндегі оқиғалар қандай саяси өзгерістерге әкелді?

6.3.1.6 жалпақ және рельефті картаны қолданып XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердегісаяси үдерістерді түсіндіру;
6.1.1.2 XIII-XV ғасырлардағы мемлекеттердің этноәлеуметтік құрылымын анықтау;
6.3.2.5 тарихи оқиғалардың өзарабайланысын анықтап, Қазақстан аумағында XIII - XV ғасырларда құрылған мемлекеттердің сыртқы саясатын түсіндіру

XIII - XV ғасырлардағы Қазақстанның мәдениеті.
Зерттеу сұрағы:
XIII - XV ғасырлардағы өнер мен әдебиет ортағасырлық қоғамды қалай бейнелейді?

6.2.2.1 күй, аңыз, шежіре, эпостық жырлардың тарихи дереккөзі ретіндегі маңыздылығын айқындау

Ортағасырлық саяхатшылардың Қазақстан туралы мәліметтері.
Зерттеу сұрағы: Ортағасырлық саяхатшылар Қазақстанды қалай сипаттады?

6.4.1.2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау;
6.2.2.5 көшпелілердің қолданбалы өнер жетістіктерін сипаттау

 
Қазақ халқының қалыптасуы

Қазақ халқының қалыптасу процесінің аяқталуы.
Зерттеу сұрағы: Ұлы Дала мұрагері – қазақ халқы қалай қалыптасты?

6.1.1.3 ежелгі және ортағасырлар тарихының оқиғалары арасында байланыс орнату арқылы қазақ халқы қалыптасуының негізгі кезеңдерді анықтау;
6.1.1.4 "қазақ" этнонимінің мағынасын түсіндіру

 
Біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы

Қазақ хандығының құрылуы.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Қазақ хандығы Орталық Азиядағы алғашқы ұлттық мемлекет деп саналады?

6.3.1.9 Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызын анықтау;
6.2.3.4 М.Х.Дулатидің "Тарихи-Рашиди" еңбегінің маңыздылығын түсіндіру;
6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.2.1.3 тарихи оқиғалар мен процестердіңсабақтастығын сипаттауда "Ұлы Дала" ұғымын қолдану

Өлкетану

Бір ел – бір тағдыр
(менің өлкемнің халықтары)

6.1.2.2 өлкедегі әр түрлі ұлттардың тарихын,салт-дәстүрін сипаттау

4-тоқсан

6.4
Қазақ хандығының XVI - XVII ғасырлардағы дамуы

Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығының күшеюі.
Зерттеу сұрағы: Не себепті Қадырғали Жалайыр: "Жәнібек ханның ұлдарының арасында аса белгілі болғаны Қасым хан еді..." деп жазды?

6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Хақназар хан кезіндегі Қазақ хандығының сыртқы саясаты.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Хақназар хан билеген кезеңді Қазақ хандығының "қайта жаңғыруы" деп атайды?

6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Тәуекел хан тұсындағы Қазақ хандығының оңтүстік шекараларының нығаюы.
Зерттеу сұрағы: Тәуекел хан қазақ жерлерін біріктіру мақсатында қандай саясат ұстанды?

6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Есім хан билігі кезіндегі Қазақ хандығы бірлігінің нығаюы.
Зерттеу сұрағы: Есім хан Қазақ хандығының біртұтастығын қалай сақтап қалды?

6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Жәңгір хан тұсындағы қазақ-жоңғар қарсылығы.
Зерттеу сұрағы: Орбұлақ шайқасының әлемдік әскери өнер тарихындағы алатын орны қандай?

6.2.2.3 көшпелілердің әскери өнері жетістіктерін сипаттау;
6.3.2.7 Орбұлақ шайқасындағы қазақ жасағының әскери өнердегі шеберлігі мен ерлігін бағалау

Тәуке хан тұсындағы қазақтардың қоғамдық-құқықтық жүйесі.
Зерттеу сұрағы: Неліктен А. Левшин Тәуке ханды "Дала Ликургі" деп атады?

6.3.1.10 қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;
6.3.2.6 қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау

Қазақ хандығының әлеуметтік құрылымы.
Зерттеу сұрағы: Әлеуметтік топтар қазақ қоғамында қандай рөл атқарды?

6.1.2.1 Қазақ хандығындағы әлеуметтік топтардың орнын анықтау;
6.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдегі сұлтан, би, батыр, жыраулардың қызметтерін сипаттау

6.4 XVI - XVII ғасырлардағы экономика мен мәдениет

XVI-XVII ғасырлардағы қазақтардың рухани мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: XVI - XVII ғасырлардағы қазақтардың рухани мәдениетінде халық өмірі қалай көрініс табады?

6.2.2.1 күй, аңыз, шежіре, эпостық жырлардың тарихи дереккөзі ретіндегі
маңыздылығын айқындау

XVI - XVII ғасырлардағы қазақтардың материалдық мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: Неліктен киіз үй көшпелілердің материалдық мәдениетінің ең жоғарғы үлгісі деп саналады?

6.2.2.5 көшпелілердің қолданбалы өнердегі жетістіктерін сипаттау

Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы.
Зерттеу сұрағы: Көшпелілердің дәстүрлі шаруашылығының ерекшелігі неде?

6.4.1.2 көшпелілердің шаруашылық өмірінің ерекшеліктерін анықтау

Өлкетану

Туған өлке тарихының қазіргі кездегі куәгерлері

6.3.1.12 туған өлке тарихының қазіргі кездегі куәгерлерінің ерлік істері мен еңбегін сипаттау

      3) 7 сынып:

      3-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Қазақ-жоңғар соғыстары

Жоңғар басқыншылығына қарсы Отан соғысының басталуы.
Зерттеу сұрағы: Не себепті "Елім-ай" бүкілхалықтық әнге айналды?

7.1.1.1 жоңғар шапқыншылығы кезіндегі демографиялық өзгерістерді және миграциялық процестерді түсіндіру;
7.2.2.1халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларының тарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
7.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саясижағдайын талдау;
7.4.1.1 жоңғар шапқыншылығының қазақ халқының шаруашылығына тигізген зардаптарын анықтау

Біртұтас халық жасағының ұйымдастырылуы.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Ордабасы ел бірлігінің нышаны болды?

7.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саясижағдайын талдау;
7.3.1.1 Қарақұм және Ордабасы құрылтайларының халықты жоңғар басқыншылығына қарсы жұмылдырудағы рөліне баға беру

Қазақ-жоңғар шайқастары.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Аңырақай шайқасы қазақ-жоңғар соғысындағы түбегейлі бетбұрыс деп саналады?

7.3.2.1 Жоңғар шапқыншылығына қарсы күресте танылған хандар мен батырлардың рөлін түсіндіру

XVIII ғасырдағы Қазақ хандығы

XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қарым-қатынастарының тарихы.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Ресей Қазақстанды Азияға шығудың "кілті мен қақпасы" деп санады?

7.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саясижағдайын талдау;
7.3.2.2 Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

Қазақ хандығының Ресей империясына қосылуының басталауы.
Зерттеу сұрағы: Әбілқайыр ханның Анна Иоанновна патшайымға жазған хатының себептері мен салдары қандай болды?

7.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саясижағдайын талдау;
7.3.2.2 Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

Өлкетану

Өлкенің туристік маршруттары

7.2.3.5 туристік маршруттарды құру жолдарын ұсыну

2-тоқсан

XVIII ғасырдағы Қазақ хандығы

Абылай ханның ішкі және сыртқы саясаты.
Зерттеу сұрағы:Дербес Қазақ мемлекетін сақтап қалудағы Абылай ханның рөлі қандай?

7.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саясижағдайын талдау;
7.3.2.3 Абылай ханның ішкі және сыртқы саясатын бағалау

XVIII ғасырдағы Қазақстанның мәдениеті

XVIII ғасырдағы халық ауыз әдебиеті.
Зерттеу сұрағы: XVIII ғасырда ақын-жыраулар шығармаларында тарихи оқиғалар қалай көрініс тапты?

7.2.2.1 халық ауыз әдебиеті мен музыка өнері туындыларыныңтарихи дереккөзі ретінде құндылығын бағалау;
7.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау

XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: Қазақтың ұлттық қолданбалы өнерінің бірегейлігі неде?

7.2.2.2қолданбалы өнердің жетістіктерін бағалау

Отарлау және ұлт-азаттықкүрес

XVIII ғасырдағы Қазақстандағы казак-әскери отаршылдығы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанды отарлауды Ресей империясы қалай жүзеге асырды?

7.3.1.3 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау

Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс.
Зерттеу сұрағы: Сырым Датұлы Кіші жүз қазақтарының қандай құқықтарын қорғауды көздеді?

7.3.1.5 халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.6 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

Өлкетану

Туған жердің "Атымтай жомарттары".

7.4.1.3 өлкені дамытуға қолдау көрсеткен тұлғалардың қызметіне баға беру

3-тоқсан

Отарлау және ұлт-азаттықкүрес

1822-1824 жылдардағы патша реформалары.
Зерттеу сұрағы: Неліктен XX ғасырдың 20-шы жылдарында Қазақстанда әкімшілік реформалар жүргізілді?

7.3.1.4 Патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
7.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

1836-1838 жылдардағы Бөкей Ордасындағы қазақтардың көтерілісі.
Зерттеу сұрағы: Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлын қандай ортақ идея біріктірді?

7.3.1.5 қазақ халықының отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.6 ұлт-азаттық көтеріліс басшыларының рөліне баға беру

Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс.
Зерттеу сұрағы: Кенесары хан бастаған ұлт-азаттық күрес неліктен жалпы ұлттық сипатқа ие болды?

7.3.1.5 халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.6 ұлт-азаттық көтерілісбасшыларыныңрөліне баға беру

Отарлау және ұлт-азаттықкүрес

XIX ғасырдың 40-60 жылдарындағы қазақтардың ортаазиялық хандықтармен қарым-қатынастары.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Орта Азия хандықтарының Қазақстанның оңтүстік аймақтарына экспансиясы күшейді?

7.3.1.5 халықтың отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.6 ұлт-азаттық көтерілісбасшыларыныңрөліне баға беру

Қазақстанның Ресей империясына қосылуының аяқталуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның оңтүстік аймақтарының Ресей империясына қосылуының ерекшеліктері қандай?

7.3.1.2 Қазақ хандығының ішкі саяси жағдайын талдау;
7.3.2.2 Қазақ хандығының сыртқы саясатының нәтижелерін анықтау

Өлкетану

Туған өлкенің шежіресі

7.4.1.4 өлке дамуының маңызды кезеңдерін анықтау;
7.2.2.5 өлкенің тарихи оқиғалар хроникасын құру

4-тоқсан

Қазақстан Ресей империясының құрамында

XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы әкімшілік-аумақтық реформалар.
Зерттеу сұрағы: Патша өкіметі тарапынан "бөліп ал да, билей бер" ұстанымы қалай жүзеге асты?

7.3.1.3 Ресей империясының отарлық саясатының себеп-салдарын анықтау;
7.3.1.4 патша үкіметі реформалары нәтижесіндегі әкімшілік-аумақтық өзгерістерді түсіндіру;
7.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

Қазақтардың 1860-1870 жылдардағы азаттық күресі.
Зерттеу сұрағы: XIX ғасырдың 60-70 жылдарындағы ұлт-азаттық көтерілістердегі халық талаптарының сабақтастығы неден көрінді?

7.3.1.5 қазақ халықының отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық күресінің себеп-салдарын анықтау

Қазақстандағы жаппай отаршылдық қоныс аудару саясаты.
Зерттеу сұрағы: Патша өкіметінің қоныстандыру саясаты қазақ қоғамының өмірін қалай өзгертті?

7.4.1.2 отарлау саясатының қазақтардың дәстүрлі шаруашылығына тигізген әсерін талдау;
7.1.1.2 Ресей империясының қоныстандыру саясатының себептері мен салдарын талдау;
7.1.2.1 дәстүрлі қазақ қоғамындағы өзгерістерді өткен тарихи кезеңдермен салыстыру арқылы анықтау

Қазақстан Ресей империясы
ның құрамында

Қазақстанда капиталистік қатынастардың дамуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның өнеркәсіптік дамуы қалай басталды?

7.4.2.1 капиталистік қатынастар дамуының Қазақстанның экономикасына ықпалын анықтау

Жәрмеңке саудасының дамуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанда неліктен жәрмеңке саудасы дамыды?

7.4.2.2 сауда қатынастарына жәрмеңкелердің әкелген өзгерістерін анықтау

XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақ қоғамы.
Зерттеу сұрағы: “Зар заман” өкілдерінің қоғамдық-саяси көзқарастары қандай факторлардың әсерінен қалыптасты?

7.2.1.2 ұлттық құндылықтарға отаршылдық саясаттың кері әсерін талдау;
7.1.2.2 қазақ зиялыларының қалыптасуының маңыздылығын түсіндіру;
7.2.3.1 Қазақстанның Ресей империясына кірігу нәтижесіндегі білім беру және ғылым саласындағы өзгерістерді сипаттау

Өлкетану

Менің мектебімнің тарихы

7.2.2.4 түрлі деректер негізінде өз мектебінің тарихын анықтау

      4) 8-сынып:

      4-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

XIХ ғасыр -XX ғасырдың басындағы Қазақстанның мәдениеті

XIX ғасырдағы мәдениеттің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Неге XIX ғасыр қазақ халқының дәстүрлі музыка өнерінің гүлденген дәуірі деп саналады?

8.2.1.1салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;
8.2.2.1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау;
8.2.2.3ұлттық музыкалық аспаптардың ерекшеліктерін сипаттау

XIX ғасырдағы білім беру мен ағарту ісі.
Зерттеу сұрағы: XIX ғасырда Қазақстанда оқу-ағартушылық мекемелер қандай түрде дамыды?

8.2.3.2 XIX ғасырдың екінші жартысындағы білім беру мен ағарту ісінің даму ерекшеліктерін түсіндіру

Шоқан Уәлиханов – алғашқы қазақ ғалымы.
Зерттеу сұрағы: Неге С. Мұқанов Шоқан Уәлихановқа арналған шығармасын "Аққан жұлдыз" деп атады?

8.2.3.1 Шоқан Уәлихановтың ғылыми зерттеулерінің тарихи құндылығын анықтау

Ы. Алтынсарин – жаңашыл -педагог.
Зерттеу сұрағы: Ыбырай Алтынсариннің халық ағарту саласындағы жаңашылдығы неден байқалады?

8.2.3.3 Ыбырай Алтынсариннің ағарту саласына қосқан үлесін бағалау

Абай Құнанбаев – ұлы ойшыл.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Абай Құнанбайұлын "Хәкім Абай" деп атады?

8.2.2.2 Абай Құнанбаевтың ақын, ойшыл, қоғам қайраткері ретіндегі қызметіне баға беру

XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы Қазақтардың ауызша тарихи дәстүрлерінің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Ш. Құдайбердіұлы, М. Көпейұлы, Қ. Халид еңбектерінің тарихи құндылығы неде?

8.2.3.4 Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы, Қ.Халид еңбектерін тарихи дерек ретіндегі маңызын айқындау

2-тоқсан

 
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

Қазақстанның ХХ ғасырдың басындағы әлеуметтік-экономикалық жағдайы.
Зерттеу сұрағы: Не себепті А. Байтұрсынов: "Қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды", - деп санады?

8.1.1.2 Ресей империясының қоңыс аудару саясатының салдарын бағғалау;
8.3.1.1 қазақ зиялыларының Ресей империясының Мемлекеттік Думасындағы қызметіне баға беру;
8.3.1.2 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс.
Зерттеу сұрағы: 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс неліктен бүкілхалықтық сипат алды?

8.3.1.2 XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру;
8.3.1.3 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістің тарихи маңызын анықтау және тұлғалардың рөліне баға беру

1917 жылғы ақпан буржуазиялық-демократиялық революциясы және оның Қазақстанға әсері.
Зерттеу сұрағы: 1917 жылы саяси белсенділіктің артуы қандай оқиғалардан көрініс тапты?

8.3.1.2 XX ғасыр басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру

3-тоқсан

ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

"Алаш" қозғалысы және қазақ ұлттық идеясы.
Зерттеу сұрағы: Неліктен "Алаш" партиясы халық қолдауына ие болды?

8.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау;
8.3.1.4 "Алаш" партиясының ұлттық мемлекеттілікті жаңғыртудағы саясатын талдау;

XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көрнекті өкілдері.
Зерттеу сұрағы: Қазақ зиялылары ұлттық мүдделерді қалайша қорғады?

8.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау;
8.2.2.1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау және қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру;
8.3.1.5 Әлихан Бөкейханның саяси көшбасшылық қызметіне баға беру

Қазақстанда кеңестік биліктің орнығуы

Қазақстан азаматтық қарсыластық жылдарында (1917-1920 жылдар).
Зерттеу сұрағы: Қазан революциясының ұрандары халық арасында қандай үміт тудырды?

8.3.1.2 XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестерге баға беру
8.3.2.1 қазақстандықтардың Патшаны құлатуға және Кеңес үкіметін орнатуға қосқан үлесін бағалау

Қазақстандағы ұлттық автономиялар.
Зерттеу сұрағы: Алаш Орда үкіметі мен Түркістан (Қоқан) автономиясының идеялары неліктен жүзеге аспады?

8.3.1.6 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.1.2.1 қазақ зиялыларыныңқоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

Қырғыз (Қазақ) АКСР-нің құрылуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақ Автономиялық Кеңестік Республикасы құрылуының тарихи маңызы неде?

8.3.1.6 Қазақстанда құрылған ұлттық автономиялардың маңыздылығына баға беру;
8.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

4-тоқсан

Қазақстан тоталитарлық жүйе кезеңінде

Әскери коммунизм саясатынан Жаңа экономикалық саясатқа көшу.
Зерттеу сұрағы: Қазақстан үшін жаңа экономикалық саясаттың артықшылықтары қандай болды?

8.3.1.7 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын талдау;
8.4.1.1 деректер мен дәйектерді салыстыру арқылы жаңа экономикалық саясаттың нәтижесінде орын алған өзгерістерді талдау

Қазақстандағы 1920-1930 жылдардағы индустрияландыру.
Зерттеу сұрағы: Қазақстандағы индустрияландыру саясатыныңқарама-қайшылығы неде?

8.4.2.1 Қазақстандағы индустриялан дырудың жетістіктері мен кемшіліктерін талдау

1920-1930 жылдардағы саяси репрессиялар.
Зерттеу сұрағы: Сталиндік режим не себепті зиялыларға "халық жауы" деген айып тақты?

8.3.1.7 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатыныңзардаптарын талдау;
8.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

1920-1930 жылдардағы саяси репрессиялар.
Зерттеу сұрағы: сталиндік режим не себепті зиялыларға "халық жауы" деген айып тақты?

8.3.1.7 ХХ ғасырдың 20-30 жылдардағы әміршіл-әкімшіл жүйе саясатыныңзардаптарын талдау;
8.1.2.1 қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметін талдау

      5) 9-сынып:

      5-кесте

Бөлімше

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым

Ахмет Байтұрсынов – "ұлт ұстазы".
Зерттеу сұрағы: Ахмет Байтұрсыновтың ғылыми мұрасы қандай?

9.2.2.2 Ахмет Байтұрсыновты қазақ тіл білімінің негізін салушы, қоғам қайраткері ретінде бағалау;
9.3.1.3 Кеңес үкіметінің құрылу кезіндегі тарихи тұлғалардың рөлін бағалау

XX ғ. 20-30 жылдарындағы білім беру жүйесі мен ғылым.
Зерттеу сұрағы: Білім мен ғылым саласының қандай жетістіктері мен кемшіліктері болды?

9.2.3.2 кеңес дәуіріндегі қазақ тілінің ахуалын анықтау;
9.2.3.3 XX ғасырдың бірінші жартысындағы білім мен ғылым саласындағыөзгерістерді талдау

Қ.Сатбаев – жан-жақты ғалым.
Зерттеу сұрағы: Қаныш Сәтбаевтың феномені неде?

9.2.3.4 Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға беру

Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: әдебиет пен өнер

XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ әдебиетінің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақ әдебиетінде социалистік реализм қалай көрініс тапты?

9.2.2.1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау және қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру

XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ өнерінің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақ өнерінің жаңа белеске көтерілуі неден байқалды?

9.2.2.4 Әміре Қашаубаев пен Қажымұқан Мұңайтпасұлының қазақ халқын әлемге танытудағы рөліне баға беру;
9.2.2.1 қазақ зиялыларының шығармашылық мұрасын талдау және қоғамдық санаға тигізген әсеріне баға беру;
9.2.2.3 өнер мен әдебиеттегі өзгерістерді анықтау

2-тоқсан

Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында

Қазақстандықтардың Ұлы Отан соғысы шайқастарына қатысуы.
Зерттеу сұрағы: Қандай қазақстандық Ұлы Отан соғысының батырлары халық есінде сақталды?

9.3.2.1 қазақстандықтардың Екінші дүниежүзілік соғысының жеңісіне қосқан үлесін бағалау;
9.3.2.2 Бауыржан Момышұлының батырлық, тұлғалық қасиетін айқындау

Қазақстан – майдан арсеналы.
Зерттеу сұрағы: "Бәрі майдан үшін, бәрі Жеңіс үшін!" ұраны қалай жүзеге асты?

9.4.2.2 Қазақстан экономикасының соғыс жағдайларына бейімделгендігін дәлелдеу;
9.1.2.2 соғыс жылдарындағы халықтың әлеуметтік жағдайын анықтау

Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақ КСР мәдениеті.
Зерттеу сұрағы: Соғыс жылдарындағы Қазақстанның мәдени жетістіктері қандай болды?

9.2.2.5 соғыс жылдарындағы өнер мен әдебиеттің халық рухын көтерудегі маңызын бағалау

Қазақстанға КСРО халықтарының депортациясы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстан қалайша депортацияланған халықтардың өлкесіне айналды?

9.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себептері мен салдарын анықтау

3-тоқсан

Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда (1946-1953 жылдар)

Соғыстан кейінгі Қазақ КСР-нің әлеуметтік-экономикалық дамуы.
Зерттеу сұрағы: Соғыстан кейінқазақстандықтардың өмірі қалай өзгерді?

9.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себеп-салдарлық байланысын талдау арқылы дәйекті қорытынды жасау;
9.4.1.1 Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерге баға беру;
9.4.2.1 өнеркәсіптің ахуалын анықтап, қорытынды жасау

Қазақстандағы әскери-өнеркәсіп кешені.
Зерттеу сұрағы: Неліктен Қазақстан ядролық сынақтар алаңына айналды?

9.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндік интерпретация жасау;
9.3.2.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы әскери-өнеркәсіп кешендерінің Қазақстанға тигізген зардаптарын талдау

сталиндік идеологияның Қазақстандағы қоғамдық-саяси өмірге әсері.
Зерттеу сұрағы: Неліктен тарихшы ЕрмұханБекмаханов 25 жылға бас бостандығынан айырылды?

● 9.2.3.1 Ермұхан Бекмахановтың Қазақстан тарихы ғылымына қосқан үлесін бағалау;
9.2.1.1
● Мемлекеттің діни саясат салдарын анықтау;
9.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндік интерпретация жасау

Қазақстан "Хрущев жылымығы" кезеңінде (1954-1964 жылдар)

"Хрущев жылымық" кезеңіндегі Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуы.
Зерттеу сұрағы: "Жылымық кезеңі" қоғамға қандай өзгеріс әкелді?

9.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндікинтерпретация жасау

4-тоқсан

Қазақстан "Хрущев жылымығы" кезеңінде (1954-1964 жылдар)

Тың игеру жылдарындағы Қазақстан.
Зерттеу сұрағы: Тың және тыңайған жерлерді игеру саясаты Қазақстанға қалай әсер етті?

9.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себеп-салдарлық байланысын талдау арқылы дәйекті қорытынды жасау;
9.4.1.1 Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерге баға беру

Қазақ КСР экономикасы- ның шикізатқа бағытталуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның табиғи ресурстарын игеруде ұлттық мүдде қаншалықты ескерілді?

9.3.2.1 XX ғасырдың екінші жартысындағы әскери-өнеркәсіп кешендерінің Қазақстанға тигізген зардаптарын талдау;
9.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндікинтерпретация жасау

Қазақстан "тоқырау" кезеңінде (1965-1985 жылдар

1965-1985 жылдардағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы.
Зерттеу сұрағы: Не себепті 1965-1985 жылдар "тоқырау" кезеңі деп аталды?

9.4.2.1 өнеркәсіптің ахуалын анықтап,қорытынды жасау;
9.4.1.1 Кеңес үкіметі кезіндегі ауыл шаруашылығында орын алған өзгерістерге баға беру
9.4.1.2 кеңестік кезеңнің әлеуметтік-экономикалық мәселелеріне баға беру;
9.1.2.1 "тоқырау" жылдарындағы Қазақстан тұрғындарының әлеуметтік жағдайын талдау

XX ғ. 60-80 жылдарындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуындағы қарама-қайшылықтар.
Зерттеу сұрағы: XX ғасырдың. екінші жартысында ұлттық мүдделерді қорғау қалай жүзеге асырылды?

9.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндікинтерпретация жасау;
9.3.1.4 әміршіл-әкімшілсаясатқа қарсы халық наразылықтарын салыстырып, талдау;
9.3.1.2 қоғамдық-саяси қайраткерлердің ұлттық мүддені қорғаудағы рөліне баға беру

"Тоқырау" жылдарындағы демографиялық процестер.
Зерттеу сұрағы: Қазақстандағы урбандалу процесіне қандай фактор лар әсер етті?

9.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себеп-салдарлық байланысын талдау арқылы дәйекті қорытынды жасау;
9.1.1.2 өткен тарихи кезеңдермен сабақтастықты орнату арқылы қазіргі кезеңдегі демографиялық процестерге баға беру

      6) 10 -сынып:

      6-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаты

1-тоқсан

Кеңестік Қазақстанның мәдениеті (1946-1985 жылдар)

XX ғасырдыңекінші жартысындағы білім беру жүйесінің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Кеңестік білім беру саласындағы реформалар қандай мақсат көздеді?

10.2.3.2 білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатқа баға беру

XX ғасырдың 40-80 жылдарындағы қазақстандық ғалымдардың ғылымды дамытудағы жетістіктері.
Зерттеу сұрағы: XX ғасырдыңекінші жартысында ғылымның қай салалары көбірек дамыды?

10.2.3.2 білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатқа баға беру

XX ғасырдың 40-80 жылдарындағы әдебиет пен өнердің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Кеңестік идеология қазақ мәдениетінің дамуына қалай әсер етті?

10.2.2.1 кеңестік әдебиет пен өнер туындыларында қоғамдық өмірдің бейнеленуін талдау;
10.2.2.2 Мұхтар Әуезов шығармаларының әлем әдебиетіндегі орнын бағалау

Қазақстан қайта құру кезеңінде (1986-1991 жылдар)

Қазақстан "Қайта құрудың" бастапқы кезеңінде.
Зерттеу сұрағы: КСРО-ның ыдырауы: заңдылық па әлде кездейсоқтық па?

10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндікинтерпретация жасау;
10.4.1.2 Кеңес үкіметі кезіндегі орын алған әлеуметтік-экономикалық проблемаларды талдау

Қазақстандағы 1986 жылғы Желтоқсан оқиғалары.
Зерттеу сұрағы: Қазақстандағы 1986 жылғы Желтоқсан оқиғаларының сипаты қандай болды?

10.3.1.5 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының тарихи маңыздылығына баға беру;
10.3.1.4 әміршіл-әкімшіл саясатқа қарсы халық наразылықтарын салыстырып, талдау

"Қайта құру" жылдарындағы Қазақстандағы демократиялық процестер.
Зерттеу сұрағы: Демократиялық процестер қоғамдық сананы қалай өзгертті?

10.3.1.1 қоғамдық-саяси өмірдің ерекшеліктерін түсіндіру және өзіндік интерпретация жасау

2-тоқсан

Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы(1991 – 1996 жылдар)

Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің жариялануы.
Зерттеу сұрағы: "Қазақстан Республикасының тәуелсіздік туралы" Конституциялық Заңының тарихи маңызы қандай?

10.3.1.5Қазақстанның тәуелсіздік жолындағы алғашқы қадамдарын анықтап, қорытындылау;;
10.3.1.6өткен оқиғалармен сабақтастықты орнатып, Қазақстан тәуелсіздігінің жариялануының тарихи маңызын түсіндіру

Н.Ә. Назарбаев - Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті.
Зерттеу сұрағы: Саяси көшбасшыныңмемлекет тарихының бетбұрысты кезеңдеріндегі рөлі қандай болды?

10.3.1.10 Тәуелсіз мемлекеттің қалыптасуындағы Елбасы Н. Назарбаевтың рөліне баға беру

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы мемлекеттілікті қалыптастырудағы іс-шаралар.
Зерттеу сұрағы: 1995 жылғы жаңа Конституцияны қабылдаудың

10.3.1.7Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық – саяси дамуын талдау;
10.3.1.5Қазақстанның тәуелсіздік жолындағы алғашқы қадамдарын анықтап, қорытындылау;
10.3.1.2Қазақстан Республикасы Конституциясын мемлекеттің тұрақты дамуның кепілі ретінде бағалау

Қазақстан – халықаралық құқық субеъектісі.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның әлемдік қауымдастыққа кірігуі қалай жүзеге асты?

10.3.2.1 XX ғасырдың 2 жартысында Қазақстанда құрылған әскери-өндірістік кешенді құрудың салдарын сараптау;
10.3.2.2 Қазақстан Республикасының халықаралық аренада танылуына баға беру;
10.3.2.3 Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдарымен байланыстарын талдау

3-тоқсан

Қазақстан мемлекеттілігінің қайта жаңғыруы (1991 – 1996 жылдар)

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы Қазақстанның экономикалық дамуы.
Зерттеу сұрағы: Неліктен нарықтық экономикаға көшу барысында қиыншылықтар орын алды?

10.4.1.3 Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру процесінің экономикаға ықпалын талдау;
10.4.2.1қазіргі өнеркәсіп жағдайын талдау;
10.4.2.2 нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.4.2.3 Қазақстанның әлемдік экономикаға кірігуін талдау

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы әлеуметтік-демографиялық процестер.
Зерттеу сұрағы: Қазақстандағы әлеуметтік-демографиялық процестердіңерекшеліктері неде?

10.1.1.3Қазақстанның даму стратегиясындағы демографиялық саясаттың бағыттарын талдау;
10.1.1.2өткен тарихи кезеңдермен сабақтастықты орнату арқылы қазіргі кезеңдегі демографиялық процестерге баға беру;
10.1.1.1 себеп-салдар байланыстарын талдау негізінде демографиялық өзгерістер туралы дәйекті қорытындылар жасау;
10.1.2.1қазіргі кездегі Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын статистикалық мәліметтер негізінде талдау;
10.3.2.4қазақ диаспораларының тарихи Отанымен байланысының маңыздылығын айқындау

Тәуелсіз Қазақстан Республикасының дамуы (1997 жылдан бастап бүгінгі күнгедейін)

Қазақстан - 2030" Стратегиясы – мемлекет дамуындағы жаңа кезең.
Зерттеу сұрағы: "Қазақстан - 2030" Стратегиясын қабылдау қажеттілігі неден туындады?

10.3.1.8ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау;
10.1.1.3 Қазақстанның даму стратегиясындағы демографиялық саясаттың бағыттарын талдау

Қазақстанның 1997 жылдан бастап экономикалық дамуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстан Республикасының XXI ғасырдағы экономикалық дамуының негізгі бағыттары қандай?

10.4.1.1 Тәуелсіз Қазақстанның шаруашылығында орын алған өзгерістерді талдау;
10.4.2.2нарықтық экономиканың өндірістік қатынастарға әсерін талдау;
10.4.1.4 аграрлық секторды модернизациялау бағыттарын талдау;
10.4.2.4 сыртқы сауданың экономикаға әсерін зерттеу

Қазақстанның 1997 жылдан бастап әлеуметтік дамуы.
Зерттеу сұрағы: Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайы қалай өзгерді?

10.1.2.1 қазіргі кездегі Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайын статистикалық мәліметтер негізінде талдау

Тәуелсіз Қазақстан Республикасының дамуы (1997 жылдан бастап бүгінгі күнгедейін)

Халықаралық қатынастар жүйесіндегі Қазақстан.
Зерттеу сұрағы: Қазақстанның жаңа әлемдегі орны қандай?

10.3.2.3 Қазақстанның аймақтық және халықаралық ұйымдарымен байланыстарын талдау;
10.3.2.2 Қазақстан Республикасының халықаралық аренада танылуына баға беру

Астана – Тәуелсіз Қазақстанның астанасы.
Зерттеу сұрағы: Астананы көшіру неліктен ұтымды стратегиялық шешім болып табылды?

10.3.1.10 Астананы жаңа Қазақстанның өркендеуінің нышаны ретінде айқындау

4 -тоқсан

Тәуелсіз Қазақстан Республикасының дамуы (1997 жылдан бастап бүгінгі күнгедейін)

"Қазақстан – 2050" стратегиялары.
Зерттеу сұрағы: "Қазақстан – 2050" Стратегиясы қандай жаңа саяси бағытты белгіледі?

10.3.1.8ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау

Қазіргі кездегі Қазақстанның дамуындағы басым бағыттары.
Зерттеу сұрағы: "5 институтционалды реформаларды жүзеге асырудағы 100 нақты қадам" ұлт жоспары неліктен қабылданды?

10.3.1.8ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды талдау

Қазіргі заманғы Қазақстан мәдениеті (1991 жылдан бүгінгі күнге дейін)

Тәуелсіздік жылдарындағы білім мен ғылымның дамуы.
Зерттеу сұрағы: Жаһандану жағдайындағы қазақстандық білім мен ғылымның даму тенденциялары қандай?

10.2.3.1қоғамдық-саяси санасын оятудағы ұлттықбаспаның ролі;
10.2.3.2білім мен ғылым саласындағы мемлекеттік саясатқа баға беру

Тәуелсіз Қазақстан мәдениетінің дамуы.
Зерттеу сұрағы: Жаһандану дәуіріндегі ұлттық мәдениетті дамыту мен сақтау жолдары қандай?

10.2.2.3 қазіргі кездегі өнер мен әдебиеттің даму тенденцияларын айқындау;
10.2.2.4 ұлттық құндылықтарды жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалардың қажеттілігін негіздеу ("Мәдени мұра", "Болашаққа бағдар:рухани жаңғыру" бағдарламасы)

Діннің қазіргі Қазақстан қоғамындағы рөлі.
Зерттеу сұрағы: Қазақстан қоғамында зайырлы мемлекет және діни сенім бостандығы ұстанымдары қалай үйлесім табуда?

10.2.1.1 дәстүрлі және деструктивті діни ағымдар мен ұйымдардың іс-әрекетін талдау;
10.2.1.2 Қазақстан халқы Ассамблеясының дінаралық, этносаралық келісім және ішкі тұрақтылықты нығайтудағы ықпалын бағалау

"Мәңгілік Ел" ұлттық идеясы.
Зерттеу сұрағы: "Мәңгілік Ел": идеясының біріктірушілік рөлі неде?

10.2.1.3 "Мәңгілік Ел" Жалпыұлттық идеясының маңыздылығын бағалау;
10.2.1.2 Қазақстан халқы Ассамблеясының дінаралық, этносаралық келісім және ішкі тұрақтылықты нығайтудағы ықпалын бағалау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
664-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағыүлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағыүлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты - білім алушылардың бойында тарихи сана, толеранттылық, өз елі және басқа елдердің тарихы мен мәдениетіне құрмет қалыптастыру, ғасырлар бойы қалыптасқан жалпы адамзаттық құндылықтарды дарыту және зерттеушілік, ойлау, коммуникативті дағдыларды дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) адамзат өркениетінің ежелгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейінгі әлеуметтік, мәдени, саяси, экономикалық дамуының негізгі кезеңдері және түрлі халықтардың тарихи даму жолының ерекшеліктері туралы білімін қалыптастыру;

      2) әлемнің тарихи дамуы барысында қалыптасқан жалпы адамзаттық құндылықтар жүйесі туралы білім беру;

      3) тарихи дамудағы негізгі оқиғалардың, құбылыстардыңжәне үдерістердің мәнін саналы түсінуінқалыптастыру;

      4) тарихи оқиғаларды, құбылыстар мен процестерді және тарихи тұлғалардың қызметін дүниежүзі тарихы контекстінде сын тұрғысынан талдау және баға беру дағдыларын қалыптастыру мен дамыту;

      5) тарихи деректерді талдау негізінде дәлелді пайымдау дағдыларын дамыту;

      6) тарихи зерттеу жүргізу дағдыларын қалыптастыру мен дамыту (болжамдарды ұсыну, зерттеу сұрақтарын құрастыру, деректерді талдау, әртүрлі көзқарастарды салыстыру, нәтижелер мен қорытындыларды шығару, өзінің ұстанымын анықтау);

      7) қазіргі кездегі саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени процестерде бағдарлану үшін тарихи білімдерін қолдана білу дағдыларын қалыптастыру;

      8) коммуникативті дағдыларды қалыптастыру, соның ішінде, өз ойын ауызша және жазбаша түрде анық білдіру, командада жұмыс істей алу, түрлі деректерден алынған ақпараттарды қоса алғанда, басылымдар мен электронды құралдарды қолдану.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) есту және көру қалдығы негізінде түрлі деректердегі тарихи оқиғалар туралы ақпараты адекватты түрде қабылдауын қалыптастыру: (оқулықтар, хрестоматиялар, энциклопедилар, көркем әдебиет, интернет ресурстары);

      2) оқулық пен оқуқұралында бағдарлай білу дағдыларын қалыптастыру;

      3) пән материалын меңгеру сапасын арттыру үшін когнитивті үдерістерін дамыту және түзету: көрнекі-бейнелі, көрнекі-әрекетті, сыни, шығармашылық ойлауын, көру, есту және сипап сезу арқылы қабылдауын, зейінін және есте сақтауын;

      4) қоршаған әлемді танып білудің арнайы әдістерін меңгеру: қорытындылау, салыстыру, сипаттау, тексеру, заттар мен құбылыстар туралы түсініктерін нақтылау үшін алгоритм құру;

      5 оқу, жазу және көрнекі материалмен жұмыс істеу кезінде көру қалдығын оңтайлы қолдану біліктілігін дамыту;

      6) сөйлеу тілінің вербализімін түзету (дамудың басқа психикалық жақтарынан сөздік аясының басымдығы); шынайы немесе нақты деректерге сүйенбей талқылау;

      7) қоршаған әлемдегі заттар мен құбылыстар туралы түсініктерінің бұзылуынан туындайтын білім алудағы формализмді жою.

2-тарау. Оқу үдерісін ұйымдастырудың педагогикалық тұғырлары

      5. Көру кемістігі бар оқушыларды оқыту құндылыққа бағытталған, жеке тұлғаға бағытталған, іс-әрекеттік, дифференциалді, қарым-қатынастық тұғырлар және ақпараттық-коммуникативті технологиялар арқылы жүзеге асады.

      6. Құндылыққа бағытталған тұғыр "Мәңгілік Ел" жалпыұлттық идеяны жүзеге асыруға септігін тигізетін мәтіндерді, практикалық тапсырмаларды, шығармашылық жаттығуларды мақсатты түрде іріктеу арқылы орындалады. Бұл ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды, адамдардың құқығы мен бостандығын сыйлайтын әрі мойындайтын, Отанының дамуына өз үлесін қосуды қалайтын жеке тұлғаны тәрбиелеуде көрініс табады.

      7. Тұлғаға бағытталған тұғыр оқытудың жаңа инновациялық технологияларын, дидактикалық және рөлдік ойындарын, тест тапсырмаларын күнделікті және дәстүрлі емес сабақтарда қолдану арқылы оқушылардың жеке қабілеттерін, танымдық қызығушылықтарын, шығармашылық және интеллектуалды әлеуетін ашуды көздейді..

      8. Іс-әрекеттік тұғыр оқушыларды сабақ үстінде заттық-практикалық іс-әрекеттің барлық түрлеріне қатыстыруға септігін тигізеді, балалар алған түсініктері мен білімін, біліктілігін бекітеді, олардың есту, сезу жәнекөру арқылы қабылдау дағдыларын жетілдіреді.

      9. Дифференциалді тұғыр оқушының көру қалпына байланысты, олардың жеке қабілеттері мен ерекшеліктерін ескере отырып түзету тәсілдері мен деңгейлі тапсырмаларды өңдеп жасауды қарастырады.

      10. Қарым-қатынастық тұғыр оқушылар мен педагог арасындағы вербальді және вербальді емес өзара әрекеттесу кезінде біліммен, біліктілікпен және дағдымен алмасуды білдіреді; сөйлеу тілінің дамуына ықпал етеді, тыңдай білуге және сұрақтар мен жауаптарды дұрыс құрастыруға бағытталған.

      11. Пән бойынша ақпаратты іздеу, өңдеу және алмасу үшін интернет-ресурстарын, онлайн-ссөздіктерді, анықтамаларды, форумдарды, электронды оқулықтарды және энциклопедияларды қолдану қажет; оқу үдерісінің үздіксіздік қағидасын ұстану үшін қашықтықтан оқыту технологияларын қолдану керек.

      12. Қазақстан тарихы сабақтары арнайы жабдықталған кабинеттерде өтіледі:

      1) қауіпсіздік техникасының талаптарына сәйкес келетін мектеп жиһаздарымен;

      2) оқытудың арнайы құралдарымен: иллюстрациялар, рельефті суреттер мен тарихи карталар, жалпақ басылған және рельефті-нүктелі кестелер, анықтамалық және көркем әдебиет, көру және сипап-сезу арқылы қабылдауға қолжетімді, ірі әрі рельефті-нүктелі шрифтімен жазылған оқулықтар;

      3) оқытудың техникалық құралдарымен: компьютерлік тифлокешенімен, нашар көретіндер үшін сканерлеу және оқу үшін "Книголюб" кешенімен, интерактивті тақтамен, "Книга" электронды үлкейткіш құралымен, стационарлы және портативті үлкейткіш құралымен, тифлоплеермен, диктофонмен.

      13. Оқыту барысында жалпы білім беру және түзету пәндерімен пәнаралық байланыс жүзеге асады: қоршаған әлем, жағрафия, әдебиет, сөйлеу тілін түзету мимиканы және пантомимиканы дамыту, көру қалдығы мен көру арқылы қабылдауын қорғау және дамыту, кеңістікте бағдарлау

3-тарау. Оқу пәнінің мазмұнын ұйымдастыру "Дүниежүзі тарихы"

      14. "Дүниежүзі тарихы" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      2) 6-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      3) 7-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      4) 8-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      5) 9-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      6) 10-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.

      15. Бағдарлама мазмұны 4 бөлімдерді қамтиды:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі;

      2) "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі" бөлімі;

      3) "Саяси жүелердің дамуы мен өзара әрекеттесуі" бөлімі";

      4) "Экономикалық қатынастардың дамуы" бөлімі.

      16. "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әлеуметтік құрылымдар;

      2) әлеуметтік әрекеттесу.

      17. "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттесуі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дін;

      2) өнер;

      3) философиялық жүйелер;

      4) ғылым.

      18. "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) мемлекет: белгілері, құрылымы және басқару тәртібі;

      2) империи, соғыстар, көтерілістер мен революциялар.

      19. "Экономикалық қатынастардың дамуы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) шаруашылық жүйелер: эволюция және өзара әрекеттестік;

      2) экономикалық жүйелердің тарихи үлгілері.

      20. 5-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) терімшілер-аңшылардан бастап егіншілер мен малшыларға дейін. Адамның пайда болуы туралы теориялар. Адамдардың алғашқы бірлестік формалары: адамдар тобыры, ру, қауым, тайпа және олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары. Ежелгі адамдардың өмір салты. Иемденуші және өндіруші шаруашылық түрлері (терімшілік, аңшылық, балық аулау, мал шаруашылығы,егіншілік, металл өңдеу, айырбас сауда). "Неолиттік төңкеріс" ұғымы. Ежелгі діни наным-сенімдер. Алғашқы қауымдық өнердің түсінігі және түрлері;

      2) өзен алқаптарының өркениеттері. Алдыңғы Азия мен солтүстік-шығыс Африканың табиғи жағдайлары. Месопотамия тарихының ежелгі кезеңі: Шумер және Аккад мемлекеттері. Ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесі мен өнері;

      3) Ежелгі Египет тарихы. Табиғи жағдайлары. Египеттегі мемлекеттің пайда болуы. Пирамидалар құрылысының дәуірі. Ежелгі Египеттің әлеуметтік құрылымы, экономика, діни наным-сенімдер мен ғылыми білімдері;

      4) қос дөңгелекті арбалар мен империялар. "Империя" түсінігі. Ежелгі замандағы әскери өнер: соғыс арбалары мен атты әскердің пайда болуы. Жаулаушылық соғыстар мен империялар шекараларының өзгеруі. Таяу және Орта Шығыс империялары. Орталық Азияның ежелгі мемлекеттері. Әлеуметтік ұйымдасу, шаруашылығы мен мәдениеті;

      5) Ежелгі Үндістан: буддизмнің гүлденуі мен индуизмнің салтанат құруы. Табиғи жағдайлары.Үндістанда мемлекеттің қалыптасуы. Ежелгі Үндістандағы индуизм мен буддизм. Ежелгі Үндістанның әлеуметтік құрылымы (касталық жүйе). Шаруашылығы. Мәдениеті мен ғылыми білімдердің дамуы;

      6) Ежелгі Қытай. Табиғи жағдайлары. Ежелгі Қытай мемлекетінің қалыптасуы. Конфуций және Лао Цзы ілімдері. Ежелгі Қытайдың саяси, шаруашылық және қоғамдық құрылысы. Ежелгі Қытайдың мәдениеті;

      7) Ежелгі Грекия. Ежелгі Грекияның географиялық жағдайы. Грекияның ежелгі өркениеттері. Грекиялық қала-мемлекеттер. Афина мемлекеті. Ежелгі Спарта. Ежелгі Грекияның саяси, шаруашылық және қоғамдық құрылысы. Грек-парсы соғыстары. Александр Македонский империясы;

      8) Ежелгі Грекия мәдениеті. Ежелгі Грекияның тарихшылары мен философтары. Ежелгі Грекиядағы білім мен ғылым. Ежелгі Грекияның мәдениеті (күнделікті өмірі мен мерекелері, Олимпиада ойындары, діни наным-сенімдер, аңыздар мен мифтер, театр, сәулет және мүсін өнері);

      9) Рим империясының гүлденуі. Апеннин түбегінің табиғи-географиялық ерекшеліктері. Ежелгі Римнің саяси және қоғамдық құрылысы (патшалық басқару және республика кезеңі тұсында). Римнің жаулаушылық соғыстары. Рим империясы. Рим империясындағы басқару жүйесі мен әлеуметтік ұйымдасу. Спартак бастаған құлдар көтерілісі. Шаруашылығы мен тұрмысы. Мәдениет. Империя дағдарысы;

      10) дәуірлер тоғысындағы Рим. Христиандықтың пайда болуы. Рим империясындағы алғашқы христиандар. Мемлекеттік басқару жүйесі. Ұлы Константиннің діни реформасы. Ежелгі дүниенің мәдени мұрасы: жазу, әлемнің ғылыми бейнесі, ежелгі Римдегі техниканың дамуы.

      21. 6-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) Рим империясының құлауы. Тарихтағы "орта ғасыр" түсінігі. Орта ғасырлар тарихының хронологиялық шеңбері мен кезеңдері. Халықтардың ұлы қоныс аудару және Батыс Рим империясының құлауы. Византия империясы. Византия мен Түрік қағанатының дипломатиялық қарым-қатынастары. Киев Русінің құрылуы. Киев Русінде христиандықтың қабылдануы;

      2) феодализм. "Феодализм" түсінігі. Феодалдық шаруашылық түрінің ерекшеліктері. Феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымы. Ортағасырлық қалалар мен өнердің даму ерекшеліктері;

      3) ислам тарихы. Ислам дінінің пайда болуы. 610 және 1258 жылдар аралығындағы ислам тарихындағы басты оқиғалар. Араб халифаты. Мұсылман әлемі мәдениетінің дамуы;

      4) крест жорықтары. Крест жорықтарының (1-4 крест жорықтары) себептері, барысы мен салдарлары. Крест жорықтарынан кейінгі христиандық Еуропа мен мұсылман әлемі;

      5) моңғолдар. Шыңғыс хан. Моңғол империясының құрылуы. Моңғолдардың әскери өнері. Еуразия этносаяси картасының қалыптасуына моңғол шапқыншылықтарының әсері;

      6) XIV ғасырдағы - XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам. "Қара індет". Франция мен Англиядағы шаруалар көтерілісі. Феодалдық соғыстар (Жүз жылдық соғыс, Ал қызыл және Ақ раушандар соғысы) және Еуропадағы бір орталықтанған мемлекеттердің қалыптасуы. Жанна д̓ Арк;

      7) Батыс пен Шығыстағы абсолютизм. Феодалдық мемлекеттің даму кезеңдері. Батыс пен Шығыс мемлекеттеріндегі абсолютизмнің ерекшеліктері (Франция, Ресей, Англия, Қытай, Жапония, Осман империясы). "Парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Бояр Думасы" ұғымдары;

      8) сауда, қолөнер және әлемді игеру. Ұлы Жібек жолы. Халықаралық сауда мен саяхаттар. Қытайдағы Мин әулетіндегі теңіз саяхаттары (Чжен Хе басшылығымен). XV ғасырдың соңы - XVI ғасырдың басындағы Ұлы географиялық ашулар мен олардың салдарлары. XV ғасырдағы Америка халықтары. Алғашқы отарлық империялар (Португалия, Испания);

      9) қайта өрлеу дәуірі. Батыс Еуропадағы қайта өрлеу дәуірінің мәдениеті. Гуманистер идеялары. Шығыстың ортағасырлық мәдениеті;

      10) реформация. Реформация себептері мен оның Еуропа елдеріндегі таралуы. Мартин Лютер наразылығының тарихи маңызы;

      11) ғылыми революция. Әлемнің қазіргі ғылыми бейнесінің негізін қалаушылар және олардың ізбасарлары (Николай Коперник, Галилео Галилей, Джордано Бруно).

      22. 7-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) тарихтағы "Жаңа заман" түсінігі. Жаңа заман кезеңдері. XVII ғасырдағы ағылшын буржуазиялық революциясы. Дәстүрлі өркениет дағдарысы және Англияда XVII ғасырда жаңа қоғамның пайда болуы. Өнеркәсіп төңкерісі және оның әлемді өзгертудегі ықпалы. Мануфактура, фабрикалардың пайда болуы және жалдамалы жұмысшы табының қалыптасуы. Өнеркәсіп төңкерісі: мәні, маңызы. Феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа өту. Индустриалды қоғам әлеуметтік құрылымының ерекшеліктері. XVII ғасырдағыАнглиялық буржуазиялық революция;

      2) Үндістан, XVIII ғасырдағы Парсы мемлекеттері және Британия. Образование британской колониальной империи. Ұлы Моғолдар империясының дағдарысы мен күйреуі . Еуропалық мемлекеттердің Ост-Үнді компаниясы.ХVII ғасырдағы Индияның әлеуметтік-экономикалық жағдайы. Ұлыбритания мен Францияның Индияға ықпал ету аймағы үшін бәсекелестігі;

      3) Ағартушылық идеяларының таралуы. Ағартушылық кезеңінің қайраткерлері. Солтүстік Америкадағы революциялық идеялардың таралуындағы ағартушылық идеялардың рөлі;

      4) француз революциясының көрінісі. Француз абсолютизмнің дағдарысы. Француз буржуазиялық революциясы. Ағартушылық идеялардың қоғамдық санаға әсері. Ағартушылық пен революция кезеңіндегі Франция мәдениеті. Республикалық құрылыстың құрылуы мен ерекшеліктері. Наполеон Бонапарттың ішкі және сыртқы саясаты.Францияның жаулаушылық соғыстары. Құрлықтық блокада. Наполеонның Ресейге басып кіруі. Антифранцуздық коалициялар. Наполеон империясының күйреуі;

      5) Ресей мен Осман империясы бейбіт және соғыс жылдары. Осман империясының саяси және әлеуметтік-экономикалық даму ерекшеліктері.Танзимат реформасы: мақсаттары мен нәтижелері.ХVIII ғасырдың ІІ - жартысындағы Осман империясының әлсіреуі: ішкі және сыртқы саясат;

      6) XІX ғасырдағы Ресейдегі қоғамдық-саяси ойдың дамуы. Әлеуметтік-экономикалық даму. Ресей самодержавиясының ерекшеліктері. Ресейдегі азаттық қозғалыстың үш кезеңі. Декабристер көтерілісі. II Александр императордың реформалары.Халықшылдардың қозғалысы. Ресейдегі марксизмнің таралуы мен В.И. Лениннің революциялық қызметінің басталуы;

      7) XІX ғасырдағы Қытай мен Еуропа елдері. Цин династиясының оқшаулану саясаты мен еуропалықтардың сауда, дипломатиялық миссиялары. Апиын соғыстары: себептері мен салдары. Ихэтуандар көтерілісі ("боксерлер" көтерілісі). Еуропалық мемлекеттердің Қытайды "ықпал ету аймақтарына" бөлуі;

      8) революциялық идеялардың XІX ғасырда Еуропаға таралуы. Мемлекеттердің саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайы (Германия, Италия). Либералдық және демократиялық қозғалыс. Марксизмнің қалыптасуы мен таралуы. Еуропадағы 1848 жылғы буржуазиялық революциялар. Франко-Пруссия соғысы және Германияның бірігуі. Италияның бірігуі.

      23. 8-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) XІX ғасырдағы еуропалықтардың отарлау үстемдігі.1857-1859 жылдардағы Үндістандағы ұлт-азаттық көтеріліс (сипайлар көтерілісі). Үндістанды басқарудағы өзгерістерҮндістан ұлттық когрессіжәне мусылман Лигасы азаттық күресуде;

      2) Америка Құрама Штаттарының күшеюі. "Айқын болашақ" идеясы және АҚШ территориясының өсуі. Трансатлантикалық құл саудасы. Өнеркәсіптік және әлеуметтік-экономикалық дамуы. "Монро докринасы". Қиыр шығыстық саясат. "Жапонияның ашылуы". 1861-1865 жылдардағы азамат соғысы. АҚШ-та құлдықтың жойылуы;

      3) суретшілер мен жазушылардың көзқарастарымен XІX ғасырдағы өзгерістерге шолу. XIX ғасырдағы өнер және оның бағыттары. Әдебиет пен өнер. Өнердегі әлеуметтік әділетсіздіктің суреттелуі (Э. Золя, А.Н.Радищев, А. Құнанбаев, Ч. Диккенс, Ф. М. Достоевский;

      4) ғылыми ойдың дамуы. ХІХ ғасырдағы ғылыми жаңалықтар (Ч.Дарвин, Г.Мендель);

      5) ХХ ғасырдың басындағы әлем. ХХ ғасырдың басына қарай әлемнің аумақтық бөлінуі және мемлекеттердің саяси құрылымы. Индустриалды қоғамнан ақпараттық қоғамға дейін. Ғылыми-техникалық прогресс. Өнер стильдерінің әлеуметтік себептілігі (модерн, символизм, реализм, авангардизм);

      6) Бірінші дүниежүзілік соғыс. ХХ ғасырдың басына қарай жетекші капиталистік мемлекеттер арасындағы қарама-қайшылықтар. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қысқа мерзімді себептері. 1914-1918 жылдардағы негізгі соғыс қимылдары. Соғыс жылдарындағы әскери стратегиялардың, ғылым мен техниканың дамуы. Германия мен оның одақтастарының жеңілуі. Компьен бітімі. Соғыстың салдары;

      7) Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлем. Париж бітім конференциясы. Әлемнің саяси картасының өзгеруі. Империялардың ыдырауы. Ұлттар Лигасының құрылуы. Мандаттық жүйе. Вашингтон конференциясы. Версаль-Вашингтон жүйесінің қарама-қайшылығы мен әлсіздігі. Осман империясында сұлтан билігінің жойылуы және шетел интервенттеріне қарсы күресі. Мұстафа Кемалдың (Ататүрік ) тарихи рөлі. Түркия – зайырлы мемлекет;

      8) 1917 жылғы Ресейдегі революциялар. Ресей империясындағы 1917 жылғы революциялық оқиғалар. Саяси күштердің күресі. Большевиктердің билік басына келуі. Кеңес үкіметінің алғашқы декреттері. Еңбекшілер құқығы туралы Декларация. Азамат соғысы және шетел интервенциясы. "Әскери коммунизм" саясатынан жаңа экономикалық саясатқа көшу. Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының құрылуы. Әміршіл-әкімшіл жүйенің қалыптаса бастауы;

      9) Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдері. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Қытай. Гоминьданның қызметі. Азамат соғысы. Сунь Ятсен – Қытайдың уақытша президенті. Чан Кайши үкіметінің саясаты. Жапонияның қытайдағы басқыншылығы мен біртұтас майдан мәселесі;

      10) Ұлы депрессия себептері мен салдары. әлемдік экономикалық дағдарыстың себептері мен салдарлары. АҚШ-тың "просперити" кезеңіндегі экономикалық және саяси дамуы;

      11) Франклин Делано Рузвельттің "Жаңа бағыты". Соғысаралық кезеңдегі Америка Құрама Штатының сыртқы саясаты.

      24. 9-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) Шығыстағы тоталитарлық режимі. И.В.Сталин және КСРО-дағы тоталитаризм. Индустрияландыру. Ұжымдастыру. Кеңестік қоғамның әлеуметтік құрылымы. 1937-1938 жылдардағы жаппай саяси репрессиялар. ГУЛАГ жүйесі. XX ғасырдың 30-жылының соңындағы Кеңес үкіметінің сыртқы саясаты.Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапония. "Танака меморандумы" және басқыншылық саясат. "Антикоминтерндік пакт" пен "Үштік пакт". Жапонияның Қытайдағы және оңтүстік-шығыс Азия елдеріндегі басқыншылық саясаты;

      2) Батыстағы тоталитарлық режимі: Соғыстан кейінгі Италия. Фашистік ұйымның пайда болуы. Фашистердің билікке келуі. Фашизмге қарсы демократиялық күштердің күресі. "Маттеотти дағдарысы". Б.Муссолини үкіметінің ішкі және сыртқы саясаты;

      3) Германия. 1918-1919 жылдардағы революциялық үдерістер. Веймар республикасы. Соғыс салдарлары, экономикалық және саяси дағдарыстар. Фашистік партия мен ұлтшылдардың билікке келуі. Тоталитарлық режимнің орнығуы. Ұлтшылдар партиясының әлеуметтік-экономикалық саясаты. Үшінші Рейхтің жүргізген сыртқы басқыншылық саясаты;

      4) соғыстан кейінгі Францияның дамуы. Әлемдік экономикалық дағдарыс және оның Франциядағы салдарлары. Франциядағы фашизмнің жеңілу себептері. Халықтық майданның үкіметі;

      5) соғысаралық кезеңдегі Испания. Буржуазиялық-демократиялық революция. Халықтық майданның жеңісі. Азамат соғысы және 1936-1939 жылдардағы фашистік интервенция. Ф.Франко диктатурасының орнауы;

      6) Екінші дүниежүзілік соғыс: себептері мен салдары. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы ұзақмерзімді және қысқамерзімді себептері. Германияның Батыс Еуропа елдерін басып алуы.Балқан түбегіндегі әскери қимылдар.Солтүстік Африкадағы соғыс қимылдары. Басып алынған аумақтарда орнатылған "Жаңа тәртіп". Холокост. "Барбаросса" жоспары. кеңестік елдің фашистік Германияға қарсы Ұлы Отан соғысы. Жапонияның Перл-Харборға шабуылы және Америка Құрама Штатының соғысқа кірісуі. Антифашистік коалиция, Ленд-лиз заңы, "Үлкен үштік"және "Екінші майдан" ашу мәселесі". Екінші дүниежүзілік соғыстың қорытындылары мен салдары;

      7) Деколонизация үдерісінің күшеюі. Әлемдік отарлау жүйесінің дағдарысы мен құлдырауы. Британдық Үндістанды бөліп алу және екі доминионның пайда болуы. Үндістан тәуелсіздігін жариялауы. "Неру курсы". М. Ганди, И. Гандижәне олардыңҮндістан тәуелсіздігін нығайтудағы күресі;

      8) ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы ғылым және мәдениет. Мәдениеттің даму ерекшеліктері. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы жаратылыстану, қоғамдық ғылымдар, техника мен өндірістегі маңызды жаңалықтар мен жетістіктер. Қоғамдағы дін рөлінің өзгеруі. (понятия "секуляризация", "ар еркіндігі", "зайырлы мемлекет", "мемлекеттік дін");

      9) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасы.Африка жылы. Франциядағы отарлық мәселенің шиеленісуі. Соғыстан кейінгі әлемдегі интеграциялықжәне дезинтеграциялықүдерістер. Әлемдік "социалистік лагерьдің" қалыптасуы. Қарулану жолындағы жарыс. Трумэн доктринасы. Қос кеңістікті әлем. Әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ қарсылығы. Маршалл жоспары.Берлин дағдарысы 1948-1949 және1961 жылдары.

      25. 10-сыныпқа арналған "Дүниежүзі тарихы" пәнінің базалық мазмұны:

      1) халықаралық ұйымдардың қалыптасуы. Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуы мен қызметі. Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы. XX ғасырдың екінші жартысындағы халықаралық мәселелерді реттеудің жолдары. Еуропалық интеграция (Еуроодақ, Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы);

      2) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемдік экономиканың дамуы. Екінші дүниежүзілік соғыстың экономикалық салдарлары. Батыс Еуропа мен Америка Құрама Штатындағы "мемлекеттік әл-ауқаттылық" негізінің қалыптасуы. 1950-1960 жылдардағы жапондық және оңтүстік кореялық "экономикалық ғажайыптың" себептері;

      3) КСРО-дағы соғыстан кейінгі қалпына келу және әкімшіл-әміршіл жүйенің нығаюы. "Хрущев жылымығы". Кеңестік экономиканы реформалаудың сәтсіздікке ұшырау себептері. "Тоқырау" кезеңі (1960 жылдың ІІ жартысы – 1980 жылдың соңы);

      4) қос кеңістік әлемнен көпполюсті әлемге қарай. "Қырғи қабақ соғыстың" негізгі оқиғалары1979-1985 жылдар және оның аяқталуы;

      5) аумақтық мәселелерді шешудегі халықаралық ұйымдар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі араб мемлекеттерінің негізгі даму тенденциялары. Араб-израиль қайшылығы мен Палестина мәселесі. Халықаралық шиеленістерді реттеудегі Біріккен Ұлттар Ұйымының қызметі;

      6) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қоғамның дамуы. "Араб көктемі": себептері мен әлем саясаты үшін салдары. Тәуелсіз Қазақстанның халықаралық жүйедегі орны;

      7) Заманауи қоғамдағы дін. Қазіргі әлемдегі діннің ролі. Дәстүрлі және деструктивтідині ұйымдар. Локальді шиеленістердің себептері мен салдары (таяушығыс шиеленісі (араб-израил), Ольстерск шиеленісі). Астанадағы әлемдік және дәстүрлі дін сьезді;

      8) Бүгінгі әлемдегі лаңкестік қаупі. Халықаралық лаңкестік және экстремизм. Аса ірі лаңкестік әрекеттер және оның салдары;

      9) Қазіргі әлемнің жаһандануы. Жаһандану үдерісінің мәні. Жаһандану жағдайында мәдениеттің дамуы;

      10) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы - ХХI ғасырдың басындағы ғылым, білім, технология. Қазіргі кездегі ғылымның негізгі даму бағыттары. ХХ ғасырдың екінші жартысы – XXI ғасырдың басындағы жаратылыстану, қоғамдық ғылымдар, техника мен өндірістегі маңызды жаңалықтар мен жетістіктер. Ғылыми-техникалық революция - ғылыми-техникалық прогресстің жаңа кезеңі. Дамып кележатқан елдердің мәдени-техникалық даму ерекшелігі мен заңдылығы;

      11) ХХ ғасырдың екінші жартысындағы - ХХI ғасырдың басындағы мәдениет. Мәдениеттің негізгі даму бағыттары. Қазіргі кездегі ақпараттық қоғам. Адамзаттың мәдени мұрасын сақтаудағы ЮНЕСКО-ның қызметі.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      26. Оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 5.1.2.4 кодында "5" – сынып, "1.2" – бөлім мен бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      27. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа оқытудан күтілетін нәтижелер:

      1) "Әлеуметтік қатынастардың дамуы" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын – V ғасыр. Ежелгі Грекия, Ежелгі Қытай, Ежелгі Үндістан, Египет, Месопотамия және Парсы, Бактрия, Кушан хандығы, Эфталит мемлекеттері

V ғасыр. - XVII ғасырдың ортасы Франция, Германия, Англия, Қытай, Үндістан, Киев Русі, Мәскеу мемлекеті, Осман империясы, Араб халифаты, Византия империясы

XVII ғасырдың ортасы -XIX ғасыр Франция, Германия, Ұлыбритания, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей, Осман империясы

XX ғасырдың бірінші жартысы
Франция, Германия, Ұлыбритания, Қытай, Үндістан, Ресей империясы және КСРО, Түркия, Сауд

XX ғасырдың екінші жартысы Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО және Ресей, Корея, Жапония, араб елдері

XX ғасырдың соңы қазіргі кездегі Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Оңтүстік-Шығыс Азия елдері, Үндістан, Ресей, Корея, араб елдері

1.1 Әлеуметтік құрылымдар

5.​1.​1.​1 түрлі теориялар негізінде адамның пайда болуын түсіндіру;
5.​1.​1.​2 адамдар тобыры, ру, қауым, тайпа секілді алғашқы бірлестік формаларын түсіндіру

6.​1.​1.​1 түрлі теориялар негізінде адамның пайда болуын түсіндіру

7.​1.​1.​1 -"капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы" пролетариат ұғымдарын қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін қолдану;
7.​1.​1.​2мануфактура, фабрикалардың пайда болуы мен жалдамалы жұмысшы табының қалыптасуы арасындағы байланысты анықтау;
7.​1.​1.​3 еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемле кеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекше ліктерді анықтау (Қытай, Үндістан, Жапония)

8.​1.​1.​1 тарихи оқиғаның нәтижелерін талдау арқылы әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан социалистік революциясының әсерін сипаттау

9.​1.​1.​1социалистік даму жолынан бас тартуға байланысты әлеуметтік құрылымдағы өзгерістерді анықтау;
9.​1.​1.​2 социалистік қоғамның дамуына байланысты әлеуметтік топтардың (жұмысшы табы, шаруалар, зиялылар) мәртебесіндегі өзгерісті талдау

10.​1.​1.​1ХХ ғасырдың екінші жартысындаәлеуметтік құрылымдағы өзгерістерді талдау

1.2Әлеуметтік өзара әрекеттестік

5.​1.​2.​1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.​1.​2.​2 Ежелгі әлемдегі құлдық ерекшелігін анықтау;
5.​1.​2.​3 қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін "касталық жүйе" ұғымын қолдану

6.​1.​2.​1 үстемдік етушілер мен бағыныштылардың (феодалдар мен шаруалардың) өзара қатынасын сипаттау

7.​1.​2.​1 саяси және экономикалық жүйесіндегі буржуазияның рөлін анықтау

8.​1.​2.​1бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қоғамдағы өзгерістерді талдау;
8.​1.​2.​2 трансатлантикалық құлдықтың ерекшеліктерін анықтау

9.​1.​2.​1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялалдың (фашизм, тоталитаризм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау

10.​1.​2.​1батыс және шығыс мемлекеттеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтап, әлеуметтік тігінен және көлденеңінен мобильділікке мысал келтіру;
10.​1.​2.​2әлемнің жетекші және дамушы мемлекеттеріндегі халықтың өмір сүру деңгейіне әсер ететін факторлар;
10.​1.​2.​3қоғамның тарихи даму бағытын үлгілей (модельдей) отырып, жаһандану үдерісіне байланысты қазіргі әлемдегі әлеуметтік өзгерістерді бақылау (еңбек миграциясы, әлеуметтік интеграция);
10.​1.​2.​4 қоғамдық сананы қалыптастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау

      2) "Мәдениеттің дамуы мен өзара әрекеттестігі" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын – V ғасыр. Ежелгі Грекия, ежелгі Рим, Ежелгі Қытай, Ежелгі Үндістан, Египет, Месопотамия және Парсы, Бактрия, Кушан хандығы, Эфталит мемлекеттері

V ғасыр. - XVII ғасырдың ортасыФранция, Германия, Англия, Италия, Испания,Қытай, Үндістан, Киев Русі, Мәскеу мемлекеті, Осман империясы, Иран, Араб халифаты, Византия империясы

XVII ғасырдың ортасы -XIX ғасыр Франция, Германия, Англия, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей, Осман империясы

XX ғасырдың бірінші жартысы Франция, Германия, Ұлыбритания, Қытай, Үндістан, Ресей империясы және КСРО, Түркия, Сауд Арабиясы,

XX ғасырдың бірінші жартысы XX ғасырдың ортасы Италия, Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО және Ресей, Корея, Жапония, араб елдері

XX ғасырдың екінші жартысы мен қазіргі кезге дейін Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Оңтүстік-Шығыс Азия елдері, Үндістан, Ресей, Корея, араб елдері

2.1 Дін

5.​2.​1.​1 негізгі діни ұғымдарды (Құдай, ғибадатхана, абыз, қасиетті жазбалар, пұт) түсіндіру;
5.​2.​1.​2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу;
5.​2.​1.​3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау

6.​2.​1.​1 адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлінің өзгеру себептерін анықтау;
6.​2.​1.​2 тарихи процестер контекстінде "гуманизм", "реформация", "про тестантизм", "лютеранство", "каль винизм", "контрреформация", "кезуиттер ордені" ұғымдарын түсіндіру

7.​2.​1.​1 адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлінің өзгеру себептерін анықтау;
7.​2.​1.​2 миссионерліктің міндеттерін анықтау

8.​2.​1.​1 мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау

9.​2.​1.​1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін салыстыра отырып, мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау;
9.​2.​1.​2 "секуляризация", "ар бостандығы", "зайырлы мемлекет", "мемлекеттік дін" ұғымдарынтүсіндіру

10.​2.​1.​1қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың іс-әрекетіне баға беру;
10.​2.​1.​2қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;
10.​2.​1.​3тарихи процестің сабақтастығын орнату арқылы адамзаттың өркениетті даму жолда рын қалыптас тырудағы әлемдік дін дердің рөлін анықтау

2.2 Өнер

5.​2.​2.​1 ежелгі адамдардың тұрмыс салтын сипаттау үшін "алғашқы қауымдық өнер" ұғымын білу;
5.​2.​2.​2 Ежелгі Египеттің ғибадатханалары мен пирамидаларын сипаттау;
5.​2.​2.​3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру

6.​2.​2.​1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы діндердің әлемдік мәдениетке ықпалын анықтау;
6.​2.​2.​2өнердің (сәулет, сурет өнері) дамуына қоғамдағы өзгерістердің ықпалын анықтау;
6.​2.​2.​3 антикалық мәдениетпен байланыс орнату арқылы Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін (бейнелеу, мүсін өнері) сипаттау;Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау

7.​2.​2.​1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыла рын пайдалану;
7.​2.​2.​2 XVII ғасыр соңындағы- XIX ғасыр ортасындағы өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін анықтау
;

8.​2.​2.​1 XIX - XX ғасырдың басындағы өнердегі негізгі ағымдарды сипаттау (модернизм, символизм, реализм, авангардизм);
8.​2.​2.​2өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін (неоклассицизм, романтизм, импрессио низм, реализм) талдау

9.​2.​2.​1танымал өнер қайраткерлерінің қоғамның дамуына ықпалын талдау;
9.​2.​2.​2 ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау

10.​2.​2.​1танымал өнер қайраткерлерінің қызметіне дүниежүзілік тарих контекстінде өзіндік баға беру;
10.​2.​2.​2 ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХI ғасырдың басындағы бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына ықпалын бағалау;10.​2.​2.​3 ақпараттық қоғам жағдайындағы көркем шығармашы лықтың жаңа түрлерінің қалыптасуын талдау

2.3 Философиялық жүйелер

5.​2.​3.​1 ежелгі философтардың көзқарастарына қарапайым түсіндірме беру

6.​2.​3.​1 Шығыс ойшылдарының ғылыми жетістіктерінің маңызын түсіндіру;
6.​2.​3.​2 гуманистік идеялардың орта ғасырлық мәдениеттің дамуына ықпалын анықтау

7.​2.​3.​1 Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың (халықшылдық, либерализм) пайда болу себептерін анықтау;
7.​2.​3.​2 ағартушылық дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау

8.​2.​3.​1Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың (консерватизм, марксизм, социал-демократия)пайда болу себептерін анықтау

9.​2.​3.​1 "позитивизм", "прагматизм", "экзистенциализм" ұғымдарын тарихи кезеңді сипаттау үшін қолдану

10.​2.​3.​1түрлі философиялық көзқарастардың қазіргі қоғамдық өмірге ықпалын бағалау;
10.​2.​3.​2адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын түсіндіру;
10.​2.​3.​3 жаһандану жағдайында ұлттық мәдени құндылықтарды сақтаудың маңыздылығын дәлелдеу

2.4 Ғылым

5.​2.​4.​1 ежелгі қоғамның дамуындағы жазудың рөлін сипаттау;
5.​2.​4.​2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекетпен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау

6.​2.​4.​1 адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру;
6.​2.​4.​2 жаратылыстану ғылымдарының келешектегі дамуы үшін кейінгі орта ғасырлар кезеңінде Жердің құрылысы туралы жасалған ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын анықтау;
6.​2.​4.​3 картадан XV-XVI ғасырдағы саяхатшылардың негізгі бағыт-бағдарларын белгілей отырып,Ұлы географиялық жаңалықтардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

7.​2.​4.​1 адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін бағалау

8.​2.​4.​1адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін, білімнің дүниетанымның қалыптасуына ықпалын түсіндіру;
8.​2.​4.​2Бірінші Дүниежүзілік соғыстың барысы мен нәтижесіне түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегияларының рөлін бағалау;
8.​2.​4.​3 Бірінші Дүниежүзі соғысының барысы мен нәтижесіне түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегияларының рөлін бағалау

9.​2.​4.​1 әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы кеинсиандық теорияның рөлін сипаттау;
9.​2.​4.​2тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын тұжырымдау арқылы, ғылымның әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін бағалау;
9.​2.​4.​3 тарихи оқиғаларға түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегияларының рөлін талдау

10.​2.​4.​1ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарын бағалау және интерпретациялау;
10.​2.​4.​2 адамзат өркениетінің даму сценарийін үлгілеу арқылы жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау;
10.​2.​4.​3ғылыми жаңалықтардың (генетика, микробио логия, ақпараттық технологиялар, нанотехнологиялар, ядролық физика) қоғам дамуына ықпалын талдау

      3) "Саяси жүйелердің дамуы мен өзара әрекеттестігі"бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын – VғасырЕжелгі Греция, Ежелгі Рим, Ежелгі Қытай, Ежелгі Үндістан, Персия, Мысыр, Месопотамия, Бактрия, Кушан патшалығы, Эфталиттер мемлекеті

V ғасыр - XVII ғасырдың ортасыФранция, Германия, Италия, Англия, Қытай, Үндістан, Жапония, Киев Русі, Мәскеу мемлекеті, Осман империясы, Иран, Араб халифаты, Византия империясы, Түркі қағанаты

XVII ғасыр - XIX ғасыр ортасы.Франция, Германия, Англия, АҚШ, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей империясы, Италия, Дания, Венгрия, Осман империясы

XIX ғ II жартысы - ХХ ғ басыФранция, Германия, Великобритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей, КСРО,Туркия, Сауд Аравиясы

XX ғасырдыңбірінші жартысыXX ғасыр ортасыИталия, Франция, Германия, Великобритания, Испания,АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО, Ресей, Корея, Жапония, Араб мемлекеті

XX ғасырдың екінші жартысы Қазіргі кезгедейін Франция, Германия,Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Үндістан, КСРО, Ресей, Корея, Жапония, Араб мемлекеті

3.1 Мемлекет: белгілері, құрылымы және басқару тәртібі

5.​3.​1.​1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
5.​3.​1.​2 Афина мемлекетінде демократияның пайда болуын түсіндіру

6.​3.​1.​1 ерте, орта, кейінгі орта ғасырлар хронологиялық шегін білу және уақыт жолағында белгілеу;
6.​3.​1.​2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
6.​3.​1.​3 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін сипаттау;
6.​3.​1.​4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату;
6.​3.​1.​5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әр түрлі елдердің билеушілерінің қызметін салыстыру;
6.​3.​1.​6 "парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Боярлар Думасы" ұғымдарын түсіндіру

7.​3.​1.​1республикалық басқару құрылымының ерекшеліктерін анықтау;
7.​3.​1.​3 тарихи оқиғаны түсіндіру үшін "басыбайлы құқық", "декабристер", "халықшылдар", "жеке террор", "пролетариат диктатурасы" ұғымдарын қолдану;
7.​3.​1.​3 әртүрлі елдердің бір уақыт кезеңіндегі тарихи оқиғаларын салыстыру арқылы ұлттық мемлекеттердің (Италия, Германия) қалыптасу маңызын анықтау

8.​3.​1.​1 қоғамдық-саяси ағымдардың (әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғамның өміріне ықпалын талдау;
8.​3.​1.​2 Батыс бағытындағы АҚШтың экспансиясын сипаттау

9.​3.​1.​1фактілерді, процестер мен оқиғаларды салыстыру арқылы дүниежүзілік экономикалық дағдарырыстан шығудың түрлі жолдарын түсіндіру (АҚШ,Франция, Германия);
9.​3.​1.​2тоталитаризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалып тасу алғы шарттары мен тарихын түсіндіру

10.​3.​1.​1 Мемлекеттік әл-ауқаттылық" ұғымын 1970 – 1980 жылдардағы әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін қолдану;
10.​3.​1.​2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекеттеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы Еуропаның Қауіпсіздік пен Ынтымақтастық Ұйымы, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот)

3.2 Империя
лар, соғыстар, көтерілістер және революциялар

5.​3.​2.​1
ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану; 5.​3.​2.​2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;
5.​3.​2.​3 Ежелгі Римдегі Спартак көтерілісін сипаттау, себептерін анықтау

6.​3.​2.​1 Рим империясының ыдырау себептерін анықтау және жіктеу;
6.​3.​2.​2кейінгі орта ғасыр кезеңіндегі антифеодалдық көтеріліс тердің себептері мен салдарын анықтау;
6.​3.​2.​3 Византияның ішкі саясатын сипаттап, оның ұзақ өмір сүруінің себептерін анықтау және жіктеу;
6.​3.​2.​4 Византияның дипломатиялық саясатын оның көршілес елдермен қарым-қатынасының мысалында қарастырып, сипаттау;
6.​3.​2.​5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшелікте рін анықтау;
6.​3.​2.​6 картада оқиғаларды даму динамикасында белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарының себеп-салдарын анықтау;
6.​3.​2.​7 "отаршылдық саясат" ұғымын түсіндіру (Испания және Португалия ның жаулап алуының мысалында)

7.​3.​2.​1 Батыс Еуропадағығ Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялардың себептерін сипаттау ;
7.​3.​2.​2 XVIII–XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау;
7.​3.​2.​3 басқыншылық соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне ықпалын бағалау(Наполеон соғыстары мысалында);
7.​3.​2.​4 тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм, "консервтизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын қолдану;
7.​3.​2.​5 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау

8.​3.​2.​1 Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғышарттары мен себептерін айқындау;
8.​3.​2.​2 империялар дың (Австро – Венгрия, Ресей, Осман империясы) ыдырау себептерін тұжырымдау;
8.​3.​2.​3 XIX ғасырдағы әлемнің саяси картасындағы негізгі өзгерістерді анықтау;
8.​3.​2.​4 Ұлттар Лигасының қызметі мен Версаль-Вашингтон жүйесін талдау және бағалау;
8.​3.​2.​5 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың қоғамдарына ықпалын талдау

9.​3.​2.​1отаршылдық жүйе күйреуінің себептері мен салдарын талдау;
9.​3.​2.​2"қырғи қабақ соғыс" салдарын талдау;
9.​3.​2.​3Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарын талдау;
9.​3.​2.​4 "қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
9.​3.​2.​5 ХХ ғасыр ортасындағыәлемнің территориалді бөлінуі мен елдердің саяси құрылымын сипаттау

10.​3.​2.​1 тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
10.​3.​2.​2ХХ ғәлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.​3.​2.​3аймақтық шиеленістер дің себептері мен салдарын тұжырымдау;
10.​3.​2.​4 халықаралық шиеленістерді реттеудегі БҰҰ-ның қызметін бағалау;
10.​3.​2.​5қазіргі кездегі халықаралық лаңкестік және экстремизм проблемасын талдау;
10.​3.​2.​6 ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді тұжырымдау және бағалау

      4) "Экономикалық қатынастардың дамуы"бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

шамамен 2,5 миллион жыл бұрын - V ғасыр Ежелгі Греция, Ежелгі Рим, Ежелгі Қытай, Ежелгі Үндістан, Персия, Египет, Месопота мия, Бактрия, Кушан хандығы, эфталиттер мемлекеті

V ғасыр -XVII ғасырдың ортасыФранция, Германия, Италия, Англия, Қытай, Үндістан, Осман империясы, Парсы мемлекеті, Араб халифаты, Византия империясы

XVII ғасыр -XIX ғасырортасыФранция, Германия, Италия, Англия, Қытай, Жапония, Үндістан, Ресей, АҚШ, Парсы мемлекеті, Осман империясы

XIXғ II жартысы- ХХ ғ басыФранция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Италия, Үндістан, Ресей, КСРО, Корей, СаудАрабиясы

XX ғасырдың бірінші жартысы XX ғ ортасы. Италия, Франция, Германия, Ұлыбритания, Испания, АҚШ, Қытай, Италия, Үндістан, Ресей, КСРО, Корея, Жапония, араб мемлекеттері

ХХғ II жартысы қазіргі уақытқа дейін Франция, Германия, Ұлыбритания, АҚШ, Қытай, Италия, Үндістан, Ресей, КСРО, Корей, Араб мемлекеттері

4.1 Шаруашылық жүйелер: эволюция және өзара әрекеттестік

5.​4.​1.​1шаруашылық түрлерін (терімшілік, аңшылық, балық аулау, егіншілік, мал шаруа шылығы, металл өңдеу, айырбас сауда) сипаттау;
5.​4.​1.​2 "неолиттік төңкеріс" ұғымын түсіндіру, оның мәнін ашу;
5.​4.​1.​3 ежелгі өркениеттердің шаруашы лық жүйесін сипаттау

6.​4.​1.​1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшелікте рін сипаттау;
6.​4.​1.​2 ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру

7.​4.​1.​1 себеп-салдарды анықтау арқылы Еуропадағы феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа (мануфак тура, фабрика) өту процесін түсіндіру;
7.​4.​1.​2 Англияның әлемдік жетекші держава ретінде қалыптасуындағы өнеркәсіп төңкерісінің рөлін сипаттау;
7.​4.​1.​3"экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру

8.​4.​1.​1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейер өндірісі, стандарттау) мемлекеттердің шаруашы лық жүйесінің дамуына ықпалын бағалау;
8.​4.​1.​2индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "модерниза ция" ұғымын пайдалану;
8.​4.​1.​3 АҚШ-дағы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтау;
8.​4.​1.​4тарихи оқиғаларды талдау үшін "бағалы қағаздар нарығы", "акция", "алыпсатарлық", "қор биржасы", "несие", "банкроттық, "инфляция" ұғымдарын пайдалану;
8.​4.​1.​5 фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып, индустриялық қоғам қайшылықтарының (өндіру мен тұтыну теңгерімі) шиеленісу себептерін анықтау

9. 4.1.11930ж құрылымдық экономикалықдағдарыс салдарынан АҚШ, Жапония экономикасындағы себептік өзгерістерді анықтау

10.​4.​1.​1 XX ғасырдың 70-жылдарындағы жұмыссыздықтың себеп-салдарын талдау;
10.​4.​1.​2инфляция", "дағдарыс", "стагнация" ұғымдарын пайдалана отырып, XX ғасырдың екінші жарты сындағы мемлекеттер дің экономика лық дамуын интерпрета циялау;
10.​4.​1.​3 жаһандану жағдайындағы интеграцияның маңызын бағалау;
10.​4.​1.​4 себеп-салдарлық байланыстарды талдау арқылы социалистік шаруашылық жүйесінің дамуындағы қарама-қайшылықтарды анықтау;
10.​4.​1.​5 Оңтүстік -Шығыс Азия мемлекеттері нің қарқынды экономикалық дамуына ықпал ететін негізгі факторларды талдау

4.2 Экономикалықжүйелердің тарихи үлгілері

5.​4.​2.​1 экономика лық ілгері леуді түсіну үшін шаруа шылықтың иемденуші және өндіруші түрлерін салыстыру

6.​4.​2.​1 экономикалық қатынастардың формаларын түсіндіру арқылы феодалдық шаруашылық тың ерекшеліктерін сипаттау

7.​4.​2.​1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіп тік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін анықтау
7.​4.​2.​2 қоғамның индустрияға дейінгі және индустриялық даму кезеңдерінің айырмашылығын анықтау

8.​4.​2.​1түрлі мемлекеттердің өнеркәсіп тік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін анықтау

9.​4.​2.​1 "жоспарлы экономика", "нарықтық экономика" ұғымдарын қолдана отырып, XX ғасырдың бірінші жартысын дағы капита лизм мен социализм нің экономи калық жүйелерін салыстыру

10.​4.​2.​1 экономикалық жүйелердің тиімділігін интерпретациялау және негіздеу;
10.​4.​2.​2 постиндустриалды қоғамның басты экономикалық ресурсы ретінде ақпараттың рөлін бағалау

      28. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады.Ұзақмерзімді жоспарда әрбөлім бойынша оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      29. Тоқсандағы бөлімдер және бөлім ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

      30. Ұзақ мерзімді жоспардағы тақырыптар білім алушылардың ойлау қабілетін белсендіретін және олардың сын тұрғысынан ойлау, проблемалық сұрақ қою, өздігінен талдау жасау дағдыларын дамытуға мүмкіндік беретін проблемалық сұрақтар түрінде құрастырылған.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-9-сыныптарына
арналған "Дүниежүзі тарихы"
оқу пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік
оқу бағдарламасына
қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Дүниежүзі тарихы" пәнінен жаңартылған мазмұндағыүлгілік оқу бағдарламасынжүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 сынып:

      1-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқу мақсаттары

1-тоқсан

Терімшілер-аңшылардан бастап егіншілер мен мал өсірушілерге дейін

Алғашқы адам қалай пайда болды?

5.1.1.1 түрлі теориялар негізінде адамның пайда болуын түсіндіру;
5.1.1.2 адамдар тобыры, ру, қауым, тайпа секілді алғашқы бірлестік формаларын және олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын түсіндіру

Неліктен ежелгі адамдар Ласко үңгірінің қабырғаларына сурет салған?

5.2.2.1 ежелгі адамдардың тұрмыс салтын сипаттау үшін "алғашқы қауымдық өнер" ұғымын пайдалану;
5.2.1.2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу

Неліктен адамдар егіншілікпен және мал шаруашылығымен айналыса бастады?

5.4.1.1 кәсіп және шаруашылық түрлерін (терімшілік, аңшылық, балық аулау, егіншілік, мал шаруашылығы, металл өңдеу, айырбас сауда) сипаттау;
5.4.1.2 "неолиттік төңкеріс" ұғымын түсіндіру, оның мәнін ашу;
5.4.2.1 экономикалық ілгерілеуді түсіну үшін шаруашылықтың иемденуші және өндіруші түрлерін салыстыру

Өзен алқаптары өркениеттері

Неліктен ежелгі өркениеттер өзен алқаптарында дамыды?

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

Өзен алқаптарындағы өркениеттер туралы қалай біле аламыз?

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
5.2.2.3 ежелгі дүниенің өнеріне сипаттама беру

Ежелгі Египет

Неліктен Египет "Қара жер" деп аталған?

5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

Ежелгі Египет пирамидалары қалай салынды?

5.2.1.2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу;
5.2.2.2 Ежелгі Египет ғибадатханалары мен пирамидаларын сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау

Пунт жеріне перғауын Хатшепсут кемелерін не үшін жіберді?

5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

Ежелгі Египет тұрғындарының өмірі туралы Тутанхамон табытханасы қандай сыр шертеді?

5.2.1.2 тотемизм, анимизм, фетишизм, магия сияқты ежелгі діни наным-сенімдерді білу;
5.2.2.2 Ежелгі Египет ғибадатханалары мен пирамидаларын сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау

2-тоқсан

Қос дөңгелекті арбалар және империялар

Қос дөңгелекті арбаның пайда болуы әлемді қалай өзгертті?

5.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру

Хаммурапи патша Вавилонды қалай қуатты империяға айналдырды?

5.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру

Таяу және Орта Шығыстағы ежелгі империялар неліктен қуатты болды?

5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін талдау;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

Ежелгі Орта Азия империялары қаншалықты қуатты болды?

5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгерткенін талдау;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау

Ежелгі Үндістан: буддизмнің гүлденуі мен индуизмнің салтанат құруы

Ежелгі Мохенджо-Даро қаласы қалай жойылып кетті?

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
5.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру

Неліктен Ежелгі Үндістанда индуизм буддизмнен басым болды?

5.1.2.3 қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін "касталық жүйе" ұғымын қолдану;
5.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау

Ежелгі сауда орталығы ретіндегі Үндістанның рөлі қаншалықты маңызды болды?

5.4.1.3 ежелгі өркениеттердің шаруашылық жүйесін сипаттау;
5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау

Ежелгі Үндістанда ғылыми білімдер қаншалықты дамыды?

5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын анықтау

3-тоқсан

Ежелгі Қытай

Ежелгі Қытайдың ойшылдары нені үйретті?

5.2.3.1 ежелгі философтардың көзқарастарына қарапайым түсіндірме беру

Терракот әскері Ежелгі Қытай туралы қандай ақпарат береді?

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау

Ежелгі Қытайдың қандай ғылыми жаңалықтары бүгінгі күнге дейін жетті?

5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау

Ежелгі Грекия

Ежелгі Грекия өркениеті бастауын қайдан алады?

5.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру

Неліктен Ежелгі Грекияны демократияның отаны деп атайды?

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
5.3.1.2 Афина мемлекетінде демократияның пайда болуын түсіндіру;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау

Ежелгі Спарта Афиныдан несімен ерекшеленді?

5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін сипаттау;
5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау

Неліктен Александр Македонский скифтерді бағындыра алмады?

5.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру

Ежелгі Грекия мәдениеті

Ежелгі Грек философтары мінсіз қоғамды қалай елестетті?

5.2.3.1 ежелгі философтардың көзқарастарына қарапайым түсіндірме беру

Ежелгі Грекия өнері қандай болды?

5.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру

Ежелгі Грекияның гимназия, лицей, академиялары нені үйретті?

5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау;
5.2.4.1 ежелгі қоғамның дамуындағы жазудың рөлін сипаттау

4-тоқсан

Рим империясының гүлденуі

Рим ежелгі дүниенің ең қуатты империясына қалай айналды?

5.3.2.1 ежелгі заман тарихындағы мемлекетаралық қатынастарды түсіндіру үшін "империя" ұғымын білу және пайдалану;
5.3.1.1 ежелгі мемлекеттердің саяси құрылымының ерекшеліктерін анықтау;
5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін талдау

Ежелгі римдік қоғамның дамуы мәдениет арқылы қалай айқындалады?

5.1.2.1 ежелгі қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын сипаттау;
5.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру

Спартактың көтерілісі ежелгі Римдегі құлдықты қалай сипаттайды?

5.1.2.2 ежелгі дүниедегі құлдықтың ерекшеліктерін анықтау;
5.3.2.3 Ежелгі Римдегі Спартак көтерілісін сипаттау, себептерін анықтау

Дәуірлер кезеңіндегі Рим

І-ІІІ ғасырларда Рим империясы қалай дамыды?

5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;
5.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау;
5.2.1.1 негізгі діни ұғымдарды (Құдай, ғибадатхана, абыз, қасиетті жазбалар, пұт) түсіндіру

IV-V ғасырларда Рим империясы қалай өзгерді?

5.3.2.2 басқыншылық соғыстар мен империялардың пайда болуы мемлекеттердің шекараларын қалай өзгергерткенін түсіндіру;
5.2.1.3 ежелгі қоғамның дамуына діндердің ықпалын сипаттау

Ежелгі дүниенің мәдени мұрасы қандай?

5.2.4.1 ежелгі қоғамның дамуындағы жазудың рөлін сипаттау;
5.2.2.3 ежелгі дүние өнеріне сипаттама беру;
5.2.4.2 ғылымдардың (арифметика, геометрия, астрономия, медицина) пайда болып, дамуына шаруашылық іс-әрекет пен әлеуметтік өзгерістердің ықпалын сипаттау

      2) 6 сынып:

      2-кесте

Бөлім

Тақырыбы, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Рим империясының құлауы

Кіріспе. Неліктен Батыс Рим империясы құлады?

6.3.1.1 "ерте, орта, кейінгі орта ғасырлар" хронологиялық шегін білу және уақыт сызығында белгілеу;
6.3.2.1 Рим империясының ыдырау себептерін анықтау және жіктеу

Рим империясы Шығыста неліктен сақталды?

6.3.2.3 Византияның ішкі саясатын сипаттап, оның ұзақ өмір сүруінің себептерін анықтау және жіктеу

Неліктен Византия 568 жылы түрік қағаны Истемиге елші жіберді?

6.3.2.4 Византияның дипломатиялық саясатын оның көршілес елдермен қарым-қатынасының мысалында қарастырып, сипаттау

Княгиня Ольганың Константинопольге сапары Киев Русін қалай өзгертті?

6.3.2.4 Византияның дипломатиялық саясатын оның көршілес елдермен қарым-қатынасының мысалында қарастырып, сипаттау

Феодализм

Феодалдық экономика ерекшеліктері неде?

6.4.2.1 экономикалық қатынастардың формаларын түсіндіру арқылы феодалдық шаруашылықтың ерекшеліктерін сипаттау;
6.4.1.1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау;
6.1.1.1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау

Феодалдық қоғам қалай ұйымдасқан?

6.1.1.1 феодалдық қоғамның әлеуметтік құрылымын сипаттау;
6.1.2.1 үстемдік етушілер мен бағыныштылардың (феодалдар мен шаруалардың) өзара қатынасын сипаттау

Ортағасырлық қоғамды қаланың сәулеті мен өнері қалай бейнелейді?

6.4.1.1 қолөнер мен сауданың рөлін анықтай отырып, ортағасырлық қалалардың даму ерекшеліктерін сипаттау;
6.2.2.2 өнердің (сәулет, сурет өнері) дамуына қоғамдағы өзгерістердің ықпалын анықтау

Ислам тарихы

Исламның тарихында 610 - 1258 жылдар аралығында қандай басты оқиғалар орын алды?

6.3.2.5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың сипатын түсіндіру

Неліктен VIII-XII ғасырды ислам мәдениетінің "алтын ғасыры" деп атайды?

6.2.2.1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы діндерің әлемдік мәдениетке ықпалын анықтау;
6.2.2.4 Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау;
6.2.3.1 Шығыс ойшылдары жетістіктерінің маңызын бағалау

2-тоқсан

Крест жорықтары

Неліктен крест жорықтары ұйымдастырылды?

6.3.2.6 картада оқиғаларды даму динамикасында белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарының себеп-салдарын анықтау

Крест жорықтары христиандық Еуропа мен мұсылман әлемін қалай өзгертті?

6.3.2.6 картада оқиғаларды даму динамикасында белгілей отырып, 1-4 жорықтар мысалында крест жорықтарының себеп-салдарын анықтау;
6.2.2.1 тарихи оқиғалардың өзара байланысын орнату арқылы діндердің әлемдік мәдениетке ықпалын анықтау

Моңғолдар

Монғолдар әлемдік империяны қалай құрды?

6.3.2.5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау

Моңғолдардың жорықтары Еуразияның саяси картасын қалай өзгертті?

6.3.2.5 ортағасырлық шапқыншылықтар кезіндегі халықаралық қатынастардың ерекшеліктерін анықтау

XIV ғасыр- XVI ғасырдың бірінші жартысындағы ортағасырлық еуропалық қоғам

"Қара індет" не себепті жылдам таралды ?

6.2.4.1 адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру

"Қара індет" шаруалар көтерілістері мен феодалдық соғыстардың басты себебі болды ма?.

6.3.2.2 У.Тайлер, Г. Каль жетекшілігімен болған антифеодалдық көтерілістердің себептері мен маңызын анықтау;
6.3.1.4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату

Еуропада орталықтандырылған мемлекеттер қалай құрылды?

6.3.1.4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату

Неліктен Жанна д̓ Арк француз халқының есінде сақталады?

6.3.1.4 феодалдық соғыстар мен орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы арасында байланыс орнату

3-тоқсан

Абсолютизм Батыс пен Шығыста

XIV Людовик және Ұлы Петр: кімнің билігі айтарлықтай шексіз болды?

6.3.1.3 феодалдық мемлекеттің даму кезеңдерін сипаттау;
6.3.1.2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
6.3.1.6 "парламент", "Бас штаттар", "сейм", "кортес", "Боярлар Думасы" ұғымдарын түсіндіру

Юнлэ мен Токугава билігі Батыс билеушілерінің билігіндей шексіз болды ма?

6.3.1.2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
6.3.1.5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әр түрлі елдердің билеушілерінің қызметін салыстыру

Неліктен І Карл мен ІІ Осман шексіз монарх бола алмады?

6.3.1.2 Батыс пен Шығыстағы монархия формаларын (сословиелік-өкілдік және шексіз билік) ажырату;
6.3.1.5 саяси биліктің ерекшеліктерін анықтау үшін әртүрлі елдердің билеушілерінің қызметін салыстыру

Сауда, қолөнер және әлемді игеру

Ұлы Жібек жолы Шығыс пен Батысты қалай байланыстырды?

6.4.1.2 ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру

Қытайлықтар мен еуропалықтардың теңіз саяхаттарының айырмашылығы неде?

6.4.1.2 ортағасырлардағы халықаралық сауда мен саяхаттардың рөлін түсіндіру;
6.2.4.3 картада XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыт-бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық ашылулардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау

Ұлы географиялық ашулар әлемді қалай өзгертті?

6.2.4.3 картадан XV-XVI ғасырлардағы саяхатшылардың негізгі бағыт-бағдарларын белгілей отырып, Ұлы географиялық ашылулардың адамдардың әлем туралы түсінігіне ықпалын анықтау;
6.3.2.7 "отаршылдық саясат" ұғымын түсіндіру (Испания және Португалияның жаулап алуының мысалында)

4-тоқсан

Қайта өрлеу дәуірі

Қайта өрлеу дәуірі өнердің дамуын қалай өзгертті?

6.2.2.3 Антикалық мәдениетпен байланыс орнату арқылы Қайта өрлеу дәуірінің мәдениетін (бейнелеу, мүсін өнері) сипаттау;
6.2.3.2 гуманистік идеялардың орта ғасырлық мәдениеттің дамуына ықпалын анықтау

Шығыстағы Ренессанс әлемдік мәдениетті қалай байытты?

6.2.3.2 гуманистік идеялардың орта ғасырлық мәдениеттің дамуына ықпалын анықтау;
6.2.2.4 Шығыстың ортағасырлық мәдениетінің ерекшеліктерін сипаттау

Реформация

Мартин Лютердің наразылығы Еуропаны қалай өзгертті?

6.2.1.1 адамның дүниетанымы мен қоғамдық өмірдегі дін рөлінің өзгеру себептерін анықтау;
6.2.1.2 тарихи процестердің контекстінде "гуманизм", "реформация", "протестантизм", "лютеранство", "кальвинизм", "контр- реформация", "кезуиттер ордені" ұғымдарын түсіндіру

Ғылыми революция

Коперниктің теориясы қаншалықты бірегей болды?

6.2.4.2 жаратылыстану ғылымдарының келешектегі дамуы үшін кейінгі орта ғасырлар кезеңінде Жердің құрылысы туралы жасалған ғылыми жаңалықтардың маңыздылығын анықтау;
6.2.4.1 адам өміріндегі қоршаған орта туралы білімнің рөлін түсіндіру

      3) 7 сынып:

      3-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Промышленная революция и ее влияние на изменения в мире

XVII ғасырдың ортасындағы Ағылшын бұржуазиялық революциясы қандай маңызға ие болды?

7.3.2.1 Батыс Еуропадағы Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялардың себептерін сипаттау;
7.1.1.1 "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы" \пролетариат\ ұғымдарын қоғамның әлеуметтік құрылымын түсіндіру үшін қолдану;
7.1.2.1 экономикалық және саяси жүйенің өзгеруіне буржуазияның әсерін анықтау

Өнеркәсіп төңкерісі әлемді қалай өзгертті?

7.1.1.2 мануфактура, фабрикалардың пайда болуы мен жалдамалы жұмысшы табының қалыптасуы арасындағы байланысты анықтау;
7.4.1.1 себеп-салдарды анықтау арқылы Еуропадағы феодалдық құрылыстан капиталистік шаруашылыққа (мануфактура, фабрика) өту процесін түсіндіру;
7.4.1.2 Англияның әлемдік жетекші держава ретінде қалыптасуындағы өнеркәсіп төңкерісінің рөлін сипаттау;
7.4.2.2 қоғамның индустрияға дейінгі және индустриялық даму кезеңдерінің арасындағы айырмашылығын анықтау

XVIІI ғасырдағы Үндістан және Ұлыбритания

Ағылшындар
саудагерлерден Үндістан билеушілеріне қалай айналды?

7.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;
7.1.1.3 Азия мемлекеттерінің әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау (Қытай, Үндістан, Жапония);
7.3.2.5 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
7.4.1.3 "экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру

.2-тоқсан

Ағартушылық идеяларының таралуы

Ағартушылық дәуірдің қандай идеялары еуропалық монархтардың қызметінде көрініс тапты?

7.2.1.1 қоғамда дін рөлінің шектелуіне байланысты адамдар өмірінде орын алған өзгерістерді анықтау;
7.2.3.2 Ағартушылық дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау;
7.2.4.1 қоршаған орта туралы білімнің адам өміріндегі ролін бағалау

Ағартушылық идеялар американдықтарға қалай әсер етті?

7.3.2.1 еуропалық революциялардың солтүстікамерикалық қоғамның дамуына ықпалын сипаттау;
7.2.3.2 Ағартушылық дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау;
7.3.1.1 республикалық басқару құрылымның ерекшеліктерін анықтау

Француз бұржуазиялықреволюциясының көрінісі

1789-1799 жылдар аралығында Францияда қандай өзгерістер орын алды?

7.3.2.1 Батыс Еуропадағы буржуазиялық революциялардың себептерін сипаттау;
7.1.2.1 экономикалық және саяси жүйенің өзгеруіне буржуазияның әсерін анықтау;
7.1.1.1 "капитал", "буржуазия", "жұмысшы табы" \пролетариат\ ұғымдарын тарихи оқиғаны жан-жақты түсіндіру үшін қолдану

Неліктен Давид пен Бодридің Марат туралы көзқарастары әртүрлі болды?

7.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;
7.2.2.2 өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін (неоклассицизм, романтизм, импрессионизм, реализм) анықтау;
7.3.1.1 республикалық құрылымның ерекшеліктерін анықтау

Наполеон империясы қалай құрылды және оның құлдырау себептері неде болды?

7.2.2.1 тарихи оқиғаларды интерпретациялау үшін өнер туындыларын пайдалану;
7.3.2.3 империалистік соғыстардың әлемдік саясаттың өзгеруіне ықпалын бағалау (Наполеон соғыстары мысалында);
7.2.3.2 Ағартушылық дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау

3-тоқсан

XIX ғасырдағы империялар және олардың бақталастығы

Ресей мен Британия Иранға ықпал ету үшін неге бақталас болды?

7.3.2.2 XVIII-XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау;
7.4.2.1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін салыстыру

Танзимат саясаты Осман империясын күшейтуге әсер етті ме?

7.3.2.2 XVIII-XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау
7.4.2.1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін салыстыру;

Қырым соғысының себептері мен салдары қандай болды?

7.3.2.2 XVIII-XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау

XІX ғасырдағы Қытай мен Еуропа елдері

Англия және Қытай үкіметтерінің хат алысуынан империализм туралы не біле аламыз??

7.3.2.2 XVIII - XIX ғасырдың ортасындағы халықаралық қатынастардағы өзгерістерді сипаттау

Неліктен Апиын соғыстары осы күнге дейін қытай халқының есінде?

7.3.2.6 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
7.4.1.3"экспорт", "импорт", "экспансия", "отарлау", "фактория" ұғымдарын қолдану арқылы, тауар-ақша қатынастарының дамуын түсіндіру;
7.1.1.3 Азия мемлекеттерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау;
7.2.1.2 миссионерліктің міндеттерін анықтау

4-тоқсан

Революциялық идеялардың XІX ғасырдағы Еуропаға әсері

1848 ж. революциялар Еуропада қандай саяси идеяларды қалыптастырды?

7.3.2.1 Батыс Еуропадағы Солтүстік Америкадағы буржуазиялық революциялардың себептерін сипаттау;
7.1.2.1 қоғамдық қатынастағы өзгеруіне буржуазияның әсерін анықтау
7.2.3.2 Ағартушылық дәуір идеяларының қоғамдық дамуға ықпалын анықтау;
7.3.2.4тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын қолдану;
7.2.3.3 К. Маркстың көзқарастарын және марксизмнің қоғамдық өмірге ықпалын түсіндіру

Италия және Германияның бірігу жолдары қаншалықты бір-біріне ұқсас болды?

7.3.1.3әртүрлі елдердің бір уақыт кезеңіндегі тарихи оқиғаларын салыстыру арқылы ұлттық мемлекеттердің (Италия, Германия) қалыптасу маңызын анықтау;
7.3.2.4тарихи оқиғаларды түсіндіру үшін "либерализм", "консерватизм", "социализм", "марксизм", "ұлтшылдық" ұғымдарын қолдану

XІX ғасырдағы Ресейдегі қоғамдық-саяси ойдың дамуы

Неліктен ІІ Александр патша "Халық еркі" ұйымының құрбаны болды?

7.2.3.1 Ресейде жаңа қоғамдық-саяси ағымдардың (халықшылдық, либерализм) пайда болу себептерін анықтау3;
7.3.1.2тарихи оқиғаны түсіндіру үшін "басыбайлы құқық", "декабристер", "халықшылдар", "жеке террор", "пролетариат диктатурасы" ұғымдарын қолдану

      4) 8 сынып:

      4-кесте

Бөлім

Тақырып,мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

XІX ғасырдағы Үндістандағы Үндіқытайдағы еуропалық отаршыл үстемдік

1857-1859 жылдардағы. Үндістандағы оқиғаларды XIX ғасырдағы британдықтар мен қазіргі кездегі үндістер қалай баяндайды?

8.3.2.5 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
8.1.1.3 Еуропалық державалардың отаршылдық экспансиясы кезеңіндегі Азия мемлекеттерінің (Қытай, Үндістан, Жапония) әлеуметтік құрылымындағы ерекшеліктерді анықтау

Әлемдік отарлау жүйесі қалай қалыптасты?

8.3.2.5 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың дәстүрлі қоғамдарына ықпалын сипаттау;
8.3.2.3 отаршылдық экспансияның салдарын талдау арқылы XIX ғасырдағы әлемнің саяси картасындағы негізгі өзгерістерді анықтау

Америка Құрама Штаттарының күшеюі

АҚШ-тың батыс бағыттағы аумағы қалай кеңейді?

8.3.1.2 Батыс бағытындағы АҚШ экспансия саясатын сипаттау

АҚШ-тағы құлдық қалай жойылды?

8.1.2.2 трансатлантикалық құлдықтың ерекшеліктерін анықтау

Неліктен АҚШ өз әскери кемелерін Жапонияға жіберді?

8.4.1.3 АҚШ-ғы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтау;
8.4.2.1 түрлі мемлекеттердің өнеркәсіптік даму сатысына өту процесінің ерекшеліктерін анықтау;
8.3.2.5 еуропалық отаршылдық экспансияның Шығыстың қоғамдарына ықпалын сипаттау;
8.4.2.2 қоғамның индустрияға дейінгі және индустриялық даму кезеңдерінің арасындағы айырмашылығын анықтау

Суретшілер мен жазушылардың көзқарасымен
XІX ғасырдағы өзгерістерге шолу

XІX ғасырдағы өнер мен әдебиет әлеуметтік әділетсіздікті қалай суреттейді?

8.2.2. өнердегі негізгі стильдер мен ағымдарды (неоклассицизм, романтизм, импрессионизм, реализм) талдау;
8.2.2.1 XIX-ғ басындағы XX ғ өнердегі негізгі стильдер мен ағымдарды (модернизм, символизм, реализм, авангардизм) сипаттау

Эмиль Золяның "Мен айыптаймын!" атты мақаласы сөз құдіретін қалай көрсетеді?

8.2.2.1 XIX-ғ басындағы XX ғ өнердегі негізгі стильдер мен ағымдарды (модернизм, символизм, реализм, авангардизм) сипаттау

Ғылыми ойдың дамуы

XIX ғасырдағы қай ғылыми жаңалықтың адамдар өміріне ықпалы зор болды?

8.2.4.1өзгерістер мен сабақтастықты көрсету арқылы адам мен қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың маңызын талдау;
8.2.1.1 дін мен мемлекеттің қарым-қатынасынсипаттау

2-тоқсан

ХХ ғасырдың басындағы әлем

ХХ ғасырдың басында әлем бейнесі қандай болды?

8.3.2.5 ХХ ғасырдың басындағы әлемнің аумақтық бөлінуін және мемлекеттердің саяси құрылымын сипаттау

ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы қандай ғылыми ашулар мен жаңа технологиялар ерекше маңызды болды?

8.2.4.2 тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын тұжырымдау арқылы ғылымның әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін бағалау;
8.4.1.1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейер өндірісі, стандарттау) мемлекеттердің шаруашылық жүйесінің дамуына ықпалын бағалау;
8.4.1.2 индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "модернизация" ұғымын пайдалану

XIX ғасырдың аяғы - ХХ ғасырдың басында өнер қалайша өзгерді?

8.2.2.1 XIX ғасырдағы - XX ғасырдың басындағы өнердегі негізгі ағымдарды сипаттау (модернизм, символизм, реализм, авангардизм);
8.2.2.2 өнердегі негізгі стильдер мен ағымдардың белгілерін (неоклассицизм, романтизм, импрессио низм, реализм) анықтау

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептері қандай?

8.3.2.1 Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғышарттары мен себептерін айқындау

Бірінші дүниежүзілік соғыстың негізгі шайқастары қандай?

8.2.4.3 тарихи оқиғаларға түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегияларының рөлін бағалау

3-тоқсан

Бірінші Дүниежүзі соғыстан кейінгі әлем

Бірінші дүниежүзілік соғыс әлем картасын қалай өзгертті?

8.3.2.2 әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді сипаттау арқылы империялардың (Австро - Венгрия, Ресей империясы, Осман империясы) ыдырау себептерін тұжырымдау

Неліктен Ұлттар Лигасы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемде бейбітшілікті сақтай алмады?

8.3.2.4 Ұлттар Лигасының қызметі мен Версаль-Вашингтон жүйесін талдау және бағалау

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс қоғамы қалай өзгерді?

8.3.1.1 қоғамдық-саяси даму ағымдардың әлеуметтік либерализм, әлеуметтік консерватизм, марксизм, социал-демократия қоғам өміріне ықпалын талдау;
8.1.2.1бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қоғамды орын алған өзгерістерді талдау

1917 жылғы Ресейдегі революция

Ресейдегі самодержавие не себепті жойылды?

8.2.3.1 Ресейдеқоғамдық-саяси ағымдардың пайда болу себептерін анықтау консерватизм, марксизм, социал-демократия;
8.3.1.2 қоғамдық-саяси ағымдардың (консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғам өміріне ықпалын анықтау

Большевиктер Уақытша үкіметтің билігін қалай жойды?

8.1.1.1 тарихи оқиғаның нәтижелерін талдау арқылы әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан төңкерісінің әсерін сипаттау

Неліктен қоғам "қызылдар" мен "ақтарға" қақ жарылды?

8.1.1.1 1 тарихи оқиғаның нәтижелерін талдау арқылы әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан төңкерісінің әсерін сипаттау

1917-1924 жылдарда Ресей қаншалықты өзгерді?

8.1.1.1 1 тарихи оқиғаның нәтижелерін талдау арқылы әлеуметтік құрылымның өзгеруіне Қазан төңкерісінің әсерін сипаттау;
8.2.1.1 мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау

4-тоқсан

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Азия елдері

Неліктен Мұстафа Кемалді "Ататүрік" деп атады?

8.2.1.1 мемлекет пен діннің өзара қатынасын сипаттау

Сунь Ятсеннің үш қағидаты Қытайды қалайша өзгертті?

8.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғам өміріне ықпалын анықтау

Азия елдерінің ұлттық санасының өсуіне қандай идеялар ықпал етті?

8.3.1.1 қоғамдық-саяси ағымдардың (консерватизм, марксизм, социал-демократия) қоғам өміріне ықпалын анықтау

Ұлы дағдарыс себептері мен салдары

Неліктен АҚШ-та 1920-шы жылдарды "гүлдену кезеңі" деп атайды?

8.4.1.2 индустриялық қоғамның даму процесін түсіндіру үшін "модернизация" ұғымын пайдалану;
8.4.1.1 XX ғасырдың басындағы техникалық революция жетістіктерінің (конвейер өндірісі, стандарттау) мемлекеттердің шаруашылық жүйесінің дамуына ықпалын бағалау

Уолл-стриттің күйреу себептері мен салдары?

8.4.1.3 АҚШтағы капиталистік монополиялардың даму ерекшеліктерін анықтау;
8.4.1.5 фактілерді, процестерді, оқиғаларды салыстыра отырып, индустриялық қоғам қайшылықтарының (өндіру мен тұтыну теңгерімі) шиеленісу себептерін анықтау

Әлем елдері Ұлы дағдарыстан қалай шықты?

8.2.4.1өзгерістермен сабақтастығын белгілей отырып, адам және қоғам өміріндегі ғылыми жаңалықтардың мәнін талдау;
8.4.1.5 1930 жылдардағы АҚШ пен Жапония құрылымдық экономикалық дағдарыстың нәтижесінде экономикада орын алған өзгерістерді анықтау

      5) 9 -сынып:

      5-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Тоталитарлық
режимдер
Шығыс

Сталиннің билігі тұсында КСРО қалай дамыды?

9.1.1.2 социалистік қоғамның дамуына байланысты әлеуметтік топтардың (жұмысшы табы, шаруалар, зиялылар) мәртебесіндегі өзгерісті талдау
9.4.2.1 "жоспарлы экономика", "нарықтық экономика" ұғымдарын қолдана отырып, XX ғасыр бірінші жартысындағы капитализм мен социализмнің экономикалық жүйелерін салыстыру;
9.3.1.2 тоталитаризм, әміршіл-әкімшіл жүйе сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру

"Адамның жандүниесінің инженерлері": Сталин халыққа ықпал ету үшін өнерді қалай пайдаланды?

9.2.2.1 қоғам дамуына белгілі өнер қайраткерлерінің ықпалын талдау;
9.2.2.2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау

"Танака меморандумы" қаншалықты қауіпті болды?

9.1.2.1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялардың (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау
9.3.1.2 тоталитаризм, авторитаризм сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру;
9.4.1. 1930 жылдардағы АҚШ пен Жапония құрылымдық экономикалық дағдарыстың нәтижесінде экономикада орын алған өзгерістерді анықтау

2-тоқсан

Тоталитарлық режимдер: Батыс

Неліктен фашизм Италия мен Германияда өрбіді?

9.1.2.1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялардың (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау;
9.3.1.2 тоталитаризм (әміршіл-әкімшіл жүйе) сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру

Нацистердің саясаты Германия тұрғындарына қандай әсерін тигізді?

9.1.2.1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялардың (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау;
9.3.1.2 тоталитаризм (әміршіл-әкімшіл жүйе) сияқты саяси режимдердің қалыптасу алғышарттары мен тарихын түсіндіру

"Халық майданы" Францияда үкіметке келді де Испанияда жеңілді

9.1.2.1 1 қоғамның әлеуметтік өміріндегі өзгерістерге реакцияшыл идеологиялардың (фашизм, нәсілшілдік, шовинизм, ұлтшылдық) таралу ықпалын талдау;
9.3.1.1 фактілерді, процестер мен оқиғаларды салыстыру арқылы дүниежүзілік экономикалық дағдарырыстан шығудың түрлі жолдарын түсіндіру (АҚШ, Франция, Германия)

3-тоқсан

Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен салдары

Қашан неге Екінші дүниежүзілік соғыс (1941 ж. мауысым айына дейінгі оқиғалар)?

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарын талдау

Барбаросса жспары неге құлдырады?

9.2.4.3 тарихи оқиғаларға түсіндірме бере отырып, әскери ғылым мен техниканың және соғыс стратегиялардың рөлін талдау

Кеңес Одағының фашистік Германияға қарсы соғысы неліктен Ұлы Отан соғысы деп аталды?

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарын талдау

Екінші дүниежүзілік соғыстың қорытындылары мен сабақтары қандай болды?

9.3.1.1 фактілерді, процестер мен оқиғаларды салыстыру арқылы дүниежүзілік экономикалық дағдарырыстан шығудың түрлі жолдарын түсіндіру (АҚШ, Франция, Германия);
9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарын талдау

 
Новый этап процесса деколонизации

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін отаршыл жүйеге не болды?

9.3.2.3 Екінші дүниежүзілік соғыстың себептерін, сипаты мен салдарын талдау

Үндістан неге тәуелсіздікке қол жеткізуі туралы әр түрлі көзқараста болды?

9.2.1.1 1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін талдай отырып, мемлекет пен діннің өзара әрекеттесу ерекшеліктерін талдау

4-я четверть

ХХ ғасырдың бірінші жартысында мәдениет пен дін

ХХ ғасырдың бірінші жартысында мәдениет пен ғылым қалай дамыды?

9.2.1.1 тарихи кезеңдердің ерекшеліктерін талдай отырып, мемлекет пен діннің өзара әрекеттесу ерекшеліктерін талдау;
9.2.1.2 "секуляризация" "ұждан бостандығы", "зайырлы мемлекет", "мемлекеттік дін" ұғымдарын түсіндіру

ХХ ғасырдың бірінші жартысында мәдениет пен ғылым қалай дамыды?

9.2.4.1 әлем мемлекеттерінің дамуындағы кейнс теориясының ролін бағалау;
9.2.4. тарихи оқиғалардың себептерін, нәтижелерін, маңызын тұжырымдау арқылы ғылымның әлем мемлекеттерінің әлеуметтік-экономикалық дамуындағы рөлін бағалау;
9.2.2.2 ХХ ғасырдың бірінші жартысында бұқаралық мәдениеттің (кинематограф, радио) қоғамның рухани дамуына ықпалын талдау;
9.2.3.1 "позитивизм", "прагматизм", "экзистенциализм" ұғымдарын тарихи кезеңді сипаттау үшін қолдану

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемнің саяси картасы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемнің саяси картасы қалай өзгерді?

9.3.2.5 ХХ ғасыр ортасындағы әлемнің территориалді бөлінуі мен елдердің саяси құрылымын сипаттау
9.3.2.1 отаршылдық жүйе күйреуінің себептері мен салдарын талдау

Әлемнің екі полюсті жүйесі қалай қалыптасты?

9.3.2.2 "қырғи қабақ соғыс" ұғымын түсіндіру үшін тарихи оқиғаларды талдау;
9.3.2.3 тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
9.3.2.5 ХХ ғасыр ортасындағы әлемнің территориалді бөлінуі мен елдердің саяси құрылымын сипаттау

ХХ ғасырдың екінші жартысында отарсыздандыру процесі неліктен күшейді?

9.1.1.1 социалистік даму жолынан бас тартуға байланысты әлеуметтік құрылымдағы өзгерістерді анықтау;
9.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
9.3.2.1 отаршылдық жүйе күйреуінің себептері мен салдарын талдау

      6) 10-сынып:

      6-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Халықаралық ұйымдардың қалыптасуы

Неліктен Біріккен Ұлттар Ұйымы Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясын жариялады?

10.2.3.2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын сипаттау;
10.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекеттеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы, ЕҚЫҰ, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот)

БҰҰ Халықаралық сотының қызметі?

10.2.3.2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын сипаттау;
10.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекеттеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы, ЕҚЫҰ, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот)

Халықаралық құқық қорғау ұйымдарының тиімділігі?

10.2.3.2 адам құқықтарын қорғау идеяларының қазіргі халықаралық құқық қорғау ұйымдарының қызметіне ықпалын бағалау;
10.3.1.2 Еуропа мен Азияның жетекші мемлекеттеріндегі конституциялық-құқықтық идеологияның қалыптасу жолдарын талдау (Жалпыға бірдей адам құқығы Декларациясы, ЕҚЫҰ, Еурокеңес, Гаагадағы Халықаралық сот)

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы әлемдік экономиканың дамуы

Неліктен XX ғасырдың екінші жартысында "әл-ауқатты мемлекеттер" экономикалық дағдарысқа ұшырады?

10.3.1. "әл-ауқатты мемлекеттер" ұғымын 1970 - 1980 жж. әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін қолдану;
10.4.1.1 XX ғасырдың 70-жылдарындағы жұмыссыздықтың себеп-салдарын талдау;
10.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "стагнация" ұғымдарын пайдалана отырып, XX ғасырдың екінші жартысындағы мемлекеттердің экономикалық дамуын интерпретациялау

XX ғасырдың 60-70- жылдарында КСРО қандай экономикалық қиыншылықтарға тап болды?

10.4.1.2 "инфляция", "дағдарыс", "стагнация" ұғымдарын пайдалана отырып, XX ғасырдың екінші жартысындағы мемлекеттердің экономикалық дамуын интерпретациялау;
10.4.1.4 себеп-салдарлық байланыстарды талдау арқылы социалистік шаруашылық жүйесінің дамуындағы қарама-қайшылықтарды анықтау;
10.4.2.1 экономикалық жүйелердің тиімділігін интерпретациялау және негіздеу

Азиялық серпіліс" неліктен мүмкін болды?

10.4.2.1 экономикалық жүйелердің тиімділігін интерпретациялау және негіздеу;
10.4.1.5 Оңтүстік - Шығыс Азия мемлекеттерінің қарқынды экономикалық дамуына ықпал ететін негізгі факторларды талдау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін анықтау

2-тоқсан

екі полюсті әлем

1946-1963 жж. қырғи қабақ соғыстың ерекшелігі неде

10.3.2.1 "қырғи қабақ соғыс" ұғымын түсіндіру үшін тарихи оқиғаларды талдау;
10.3.2.1тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін анықтау

1979-1985 жылдар аралығындағы "қырғи-қабақ соғысы" оқиғаларының ерешеліктері қандай

10.3.2.1тарихи фактілер мен картаға сүйене отырып, әскери-саяси одақтар НАТО және ВШҰ-ның қарсылығын сипаттау;
10.3.2.3аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарын тұжырымдау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

Саманта Смиттің КСРО-ға сапары неге мүмкін болды?

10.3.2.2 қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

Қырғи-қабақ соғыстың аяқталуының себептері қандай болды?

10.3.2.2 қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.3.1.3 мемлекеттердің тарихи даму заңдылықтарын анықтау

Қырғи-қабақ соғыстың аяқталуымен әлемдегі қауіпсіздік артты ма?

10.3.2.2 қырғи қабақ соғыстан" кейін әлемдегі интеграциялық және дезинтеграциялық процестерді айқындау;
10.3.2.6 ХХ ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасындағы өзгерістерді айқындау;
10.3.2.3 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарын тұжырымдау

Аумақтық мәселелерді шешудегі халықаралық ұйымдар

БҰҰ Таяу Шығыстағы дағдарысты шешудің қандай бейбіт жолдарын ұсынады?

10.3.2.3 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарын тұжырымдау;
10.3.2.4 халықаралық шиеленістерді реттеудегі БҰҰ-ның қызметін бағалау

"Араб көктемінің" себептері мен салдары қандай?

10.3.2.3 аймақтық шиеленістердің себептері мен салдарын тұжырымдау;
10.3.2.4 халықаралық шиеленістерді реттеудегі БҰҰ-ның қызметін бағалау;
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау

3-тоқсан

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қоғамның даму ерекшеліктері

Екінші Дүниежүзі соғысынан кейін түрлі елдердің әлеуметтік құрылымы қалай өзгерді?

10.1.1.1 ХХ ғасырдың екінші жартысындаәлеуметтік құрылымдағы өзгерістерді талдау;
10.1.2.1 батыс және шығыс мемлекеттеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашы лықтарын анықтап, әлеуметтік тігінен және көлденеңінен мобильділікке мысал келтіру;
10.3.1.3 мемлекеттің тарихи даму заңдылықтарын анықтау

1949 жылғы коммунистік партия жеңісі нәтижесінде Қытай қалай өзгерді?

10.4.1.4 себеп-салдарлық байланыстарды талдау арқылы социалистік шаруашылық жүйесінің дамуындағы қарама-қайшылықтарды анықтау;
10.3.1.3 мемлекеттің тарихи даму заңдылықтарын анықтау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

Әлемнің түрлі елдердің әлеуметтік даму деңгейі неліктен әртүрлі?

10.1.2.1 батыс және шығыс мемлекеттеріндегі әлеуметтік құрылымның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтап, әлеуметтік тігінен және көлденеңінен мобильділікке мысал келтіру;
10.3.1.1 . "әл-ауқатты мемлекеттер" ұғымын 1970 - 1980 жж. әлеуметтік саладағы өзгерістерді сипаттау үшін қолдану

Қазіргі қоғамдағы дін

Қазіргі қоғамдағы діннің рөлі?

10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;
10.2.1. тарихи процестің сабақтастығын орнату арқылы адамзаттың өркениетті даму жолдарын қалыптастырудағы әлемдік діндердің рөлін анықтау

Деструктивті діни ұйымдардың ықпалына қандай қоғам мәселелері байланысты

10.2.1.1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың іс-әрекетіне баға беру;
10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану

Халықаралық конфессиональді диалог құруда Астанадағы әлемдік және дәстүрлі дін Съезді қандай роль атқарады?

10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану;
10.2.1.3 тарихи процестің сабақтастығын орнату арқылы адамзаттың өркениетті даму жолдарын қалыптастырудағы әлемдік діндердің рөлін анықтау

Қазіргі әлемдегі лаңкестік қауіпі

Адамзат үшін лаңкестік несімен қауіпті

10.3.2.5қазіргі кездегі халықаралық лаңкестік және экстремизм проблемасын талдау;
10.3.2.3аймақтық шиеленістер дің себептері мен салдарын тұжырымдау

Өазіргі кезде діни фундаментализм қаншалықты қауіпті?

10.2.1.1 қоғам өміріндегі дәстүрлі және деструктивті діни ұйымдардың іс-әрекетіне баға беру;
10.2.1.2 қазіргі қоғамдық-саяси мәселелерді түсіну және интерпретациялау үшін дін туралы білімдерін пайдалану

4-тоқсан

Қазіргі әлемнің жаһандануы

Жаһанданудың негізгі ерекшеліктері қандай?

10.1.2.3 қоғамның тарихи даму бағытын үлгілей (модельдей) отырып, жаһандану процесіне байланысты қазіргі әлемдегі әлеуметтік өзгерістерді бақылау (еңбек миграциясы, әлеуметтік интеграция);
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау

Жаһандану әлемдік экономиканың дамуына қаншалықты ықпал етеді

10.1.2. қоғамның тарихи даму бағытын үлгілей (модельдей) отырып, жаһандану процесіне байланысты қазіргі әлемдегі әлеуметтік өзгерістерді бақылау (еңбек миграциясы, әлеуметтік интеграция);
10.4.1.3 жаһандану жағдайындағы экономикалық интеграцияның маңызын бағалау;
10.4.2.2 постиндустриалды қоғамның басты экономикалық ресурсы ретінде ақпараттың рөлін анықтау

Жаһандану жағдайында ұлттық бірегейлікті қалай сақтауға болады?

10.2.3.3 жаһандану жағдайында ұлттық мәдени құндылықтарды сақтаудың маңыздылығын дәлелдеу;
10.2.2.2 ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХI ғасырдың басындағы бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына ықпалын бағалау

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы-
ХХI ғасырдың басындағы мәдениет

Әлемдік ғылымның дамуында Байқоңыр ғарыш айлағының маңызы қандай?

10.2.4.1 ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарын бағалау және интерпретациялау ;
10.2.4.2 адамзат өркениетінің дамуын үлгілеу арқылы жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау

Ғылымның қазіргі әлемдегі елдердің дамуына қалай өзгертті?

10.2.4.2 адамзат өркениетінің дамуын үлгілеу арқылы жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау;
10.2.4.1 ғылыми-техникалық революцияның әлеуметтік және экологиялық салдарын бағалау және интерпретациялау;
10.2.4.3 ғылыми жаңалықтардың (генетика, микробиология, ақпараттық технологиялар, нано технологиялар, ядролық физика) қоғам дамуына ықпалын талдау

Неге қазіргі кезде білім адамның бәсекеге қабілетті болуының факторы?

10.2.4.2 адамзат өркениетінің дамуын үлгілеу арқылы жаһандық мәселелерді шешуде ғылым мен білімнің маңызы туралы қорытынды жасау

ХХ ғасырдың екінші жартысындағы- ХХI ғасырдың басындағы мәдениет

ХХ ғасырдағы мәдениет қайраткерлері адамзаттың рухани дамуына қандай ықпал жасады

10.2.2. танымал өнер қайраткерлерінің қоғамның дамуына ықпалын талдау және олардың қызметіне дүниежүзілік тарих контекстінде өзіндік баға беру;
10.2.2.3 ақпараттық қоғам жағдайындағы көркем шығармашылықтың жаңа түрлерінің қалыптасуын талдау;
10.2.3.1 түрлі философиялық көзқарастардың қазіргі қоғамдық өмірге ықпалын бағалау;
10.3.1.4 тұлғаның тарихтағы рөлін бағалау

Қоғамның рухани дамуына бұқаралық мәдениеттің әсері қандай?

10.2.2.2 ХХ ғасырдың екінші жартысы - ХХI ғасырдың басындағы бұқаралық мәдениеттің қоғамның рухани дамуына ықпалын бағалау;
10.1.2.4 қоғамдық сананы қалыптастыруда бұқаралық ақпарат құралдарының рөлін анықтау

  Қазақстан Республикасы Білім
және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
665-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптар үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты – құқық туралы негізгі білімді зерделеу, азаматты құқықтық тұрғыда сауатты тәрбиелеу, білім алушыларға құқықтық мәдениетті, мемлекет заңдары мен қоғам нормаларын құрметтеуге баулу, өздерінің азаматтық құқықтарын іске асыру және міндеттемелерді орындау үшін қажетті білім мен дағдыларды қалыптастыру.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) Қазақстандық құқық салаларының негізгі түсініктері мен мазмұны туралы білімдерді қалыптастыру;

      2) іргелі құқықтық және әлеуметтік құндылықтар жүйесі: адам құқықтары, демократия, азаматтық қоғам, заңдылық пен құқықтық тәртіп туралы білімдерін қалыптастыру;

      3) құқықтық мемлекеттің белгілері мен ерекшеліктері туралы түсінік қалыптастыру;

      4) оқу және тәжірибе барысыында құқықтық ақпаратты табу, талдау және қолдану дағдыларын қалыптастыру;

      5) құқықпен реттелетін әртүрлі өмірлік жағдайларда құқықтық білімдер мен дағдыларын қолдануды қалыптастыру және дамыту;

      6) бүгінгі күнгі өзекті қоғамдық және құқықтық мәселелерге қатысты пікірталасқа қатысу дағдыларын дамыту;

      7) сын тұрғысынан талдау және қоғамда құқықтық қатынастармен байланысты тәжірибелік жағдаяттарды бағалау дағдыларын қалыптастыру мен дамыту.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) көру қабілеті бұзылған білім алушылардың адами қоғамның даму үрдістері мен заңдылықтары, оның әлеуметтік құрылымы, саяси институттары, экономикалық негіздері және рухани сала туралы тұтас түсінігін қалыптастыруға жәрдемдесу;

      2) білім алушыларды қоғамдық-саяси өмірдің ағымдағы оқиғаларына бағдарлай алуына үйрету;

      3) ҚР Конституциясында бекітілген азаматтық жауапкершілікті, құқықтық сана-сезімді, толеранттылықты, гуманистік және демократиялық құндылықтарды ұстануға тәрбиелеу;

      4) бейімделген әлеуметтік ақпарат көздерінде бағдарлау дағдыларын дамыту; оқылатын материалды дәйекті, дәлелді түрде баяндау дағдыларын дамыту;

      5) оқу, жазу, көрнекі материалдармен және бейне құралдармен жұмыс істеу кезінде қалдық көруді ұтымды пайдалану дағдыларын дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. "Құқық негіздері" пәні бойынша көру қабілеті дамымаған балаларға арналған Типтік оқу бағдарламасының негізінеқұндылыққа бағдарланған, тұлғалық-бағдарланған, іс-әрекет, сараланған, қарым-қатынас тәсілі және ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану жатады.

      6. Құндылыққа бағытталған көзқарас ұғымдарды зерделеу арқылы жүзеге асырылады: қоғам және оның негізгі салалары, адам мен қоғамның өзара байланысы, қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеу; құқықтық мінез-құлық негізінде жатқан құқықтық нормалар; әлеуметтік дағдылар, біліктілік, әлеуметтік ақпараттың бейімделген көздерімен тәжірибелік жұмыста көзделген моральдық нормалар мен гуманистік құндылықтар жиынтығы.

      7. Тұлғалық-бағдарланған тәсілдің мақсаты білім алушылардың жеке мүмкіндіктері есебінен оқыту процесінің тиімділігін арттыру болып табылады, мұнда жалпы өлшемдер нақты білім, тәжірибелік біліктілік, көру қабілеті бұзылған балалардың шығармашылық әлеуетінің өсуін қамтамасыз ете отырып қалыптасқан дағдылар болып табылады.

      8. Іс-әрекетті жүзеге асырудың негізгі құралы білім алушылардың оқу-танымдық және пәндік-практикалық қызметін ұйымдастыру болып табылады:

      1) әр түрлі іс-әрекет пен мінез-құлықтың білімі мен тәжірибесін берік меңгеру, оларды оқып жатқан білім беру саласында өздігінен жылжыту мүмкіндігі;

      2) пәнге деген ынта мен қызығушылықты айтарлықтай арттыру, іс-әрекет пен мінез-құлықтың жаңа тәжірибесін алу, оқу ынтымақтастығы формаларын байыту.

      9. Саралап оқыту тәсілін қолдану білім алушылардың ерекше білім беру қажеттіліктерін ескере отырып, жеке даму әлеуетін іске асыруға мүмкіндік береді, ол бұл пәнді оқыту кезінде оқу қызметінің түрлі нұсқаларын құру қажеттілігін негіздейді.

      10. Қарым-қатынас тәсілі басқа адамдардың, қарым-қатынас немесе қызмет бойынша Серіктестің әлеуметтік құзыреттілігін және ұстанымдарын есепке алуды, тыңдауға және диалогқа қосыла білуді; мәселелерді ұжымдық талқылауға қатысуды; құрдастар тобына кірігуді және құрдастарымен ересектерді өнімді өзара іс-әрекет және ынтымақтастық құруды қамтамасыз етеді.

      11. "Құқық негіздері"пәні бойынша ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану кітапхана ресурстарын және интернет желісін пайдалана отырып, ақпаратты кеңейтілген іздестіруді жүзеге асыруға; АКТ құралдарының көмегімен қоршаған орта туралы ақпаратты тіркеуге мүмкіндік береді.

      12. "Құқық негіздері"пәні тарих кабинетінде өткізіледі:

      1) қауіпсіздік техникасы талаптарына сәйкес мектеп жиһазымен;

      2) оқытудың арнайы құралдарымен: көру және тактильді қабылдауға қол жетімді иллюстрациялар, рельефтік суреттер және тарихи карталар, жалпақ баспа және рельефтік-нүктелік кестелер, анықтамалық және көркем әдебиеттер, ірілендірілген және рельефті-нүктелік шрифті оқулықтар, дидактикалық және тарату-көрсетуге арналған материалдар;

      3) оқытудың техникалық құралдарымен: компьютерлік тифлокешен, интернетке қол жетімділігі бар интерактивті тақта, сканерлеу және оқуға арналған "Книголюб" кешені, "кітап" электрондық ұлғайтқыш құрылғысы, нашар көретіндерге арналған стационарлық және портативті ұлғайтқыш құрылғы, тифлоплеер, диктофон.

      13. "Құқық негіздері" пәні бойынша оқыту инвариантты және түзету компоненті бағдарламаларының мазмұнымен байланысты: тарих, әдебиет, география, қалдық көру мен көруді қабылдау, қорғау, кеңістіктік бағдарлау, сөйлеу дамуының кемшіліктерін түзету.

3-тарау. "Құқық негіздері" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      14. "Құқық негіздері" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 9-сыныпта аптасына 1 сағатты, оқу жылында 34 сағатты құрайды;

      2) 10-сыныпта аптасына 1 сағатты, оқу жылында 34 сағатты құрайды.

      15. Бағдарлама мазмұны 7бөлімді қамтиды:

      1) "Құқық және мемлекет"бөлімі;

      2) "Конституциялық құқық"бөлімі;

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі;

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі;

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі;

      6) "Әкімшілік құқық"бөлімі;

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі.

      16. "Құқық және мемлекет" бөлімікелесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) құқық түсінігі;

      2) құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам.

      17. "Конституциялық құқық" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары;

      2) мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі.

      18. "Азаматтық құқық" бөлімікелесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) азаматтық құқық түсінігі;

      2) меншік құқығы;

      3) азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік;

      4) тұтынушылар құқығын қорғау.

      19. "Еңбек құқығы" бөлімікелесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) еңбек құқығы түсінігі;

      2) еңбек жағдайлары;

      3) еңбекті қорғау;

      4) еңбек шарты.

      20. "Отбасы құқығы" бөлімікелесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) отбасы құқығы түсінігі;

      2) некені қию және тоқтату жолдары;

      3) отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері;

      4) отбасының қоғамдағы маңыздылығы.

      21. "Әкімшілік құқық" бөлімікелесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) әкімшілік құқық түсінгі;

      2) әкімшілік жауапкершілік;

      3) әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу.

      22. "Қылмыстық құқық" бөлімікелесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) қылмыстық құқық түсінігі;

      2) қылмыс ұғымы;

      3) қылмыстық жауапкершілік;

      4) жазалау және гуманизм мәселесі.

      23. Бағдарлама оқытудың екі кезеңін бөлуді көздейді:

      1) бірінші кезең (9-сынып) жасөспірімдерді әлеуметтендіру мәселелеріне байланысты, пропедевтикалық деп сипаттауға болады;

      2) екінші кезең (10-сынып) неғұрлым күрделі сұрақтар шеңберіне бағытталған және әлеуметтендіру үрдісіне сүйемелдеумен қатар, әлеуметтік тәжірибенің жинақталуына ықпал етеді, білім алушылардың танымдық мүмкіндіктерін кеңейтеді.

      24. 9 - сыныпқа арналған "Құқық негіздері" пәнінің базалық мазмұны:

      1) құқық түсінігі. Құқық түсінігі және оның белгілері. Құқықтың басқа әлеуметтік нормалардан айырмашылығы: мораль, діни нормалар, дәстүрлер, корпоротивтік нормалар;

      2) конституциялық құрылыс негіздері. ҚР Конституциясы. Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары. ҚР сайлау;

      3) азаматтық құқық ұғымы. Азаматтық құқықтағы міндеттеме және жауапкершілік. Меншік құқығы. Қазақстан Республикасындағы меншік түрлері. Тұтынушылардың құқықтары. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау. Меншік құқығы. Қазақстан Республикасындағы меншік түрлері. Меншік құқығын алу және тоқтатудың негізгі жолдары;

      4) еңбек құқығы. ҚР Еңбек кодексі. Нормативтік құқықтық актілер. Еңбек бостандығының Конституциялық кепілдіктері. Кәмелетке толмағандардың еңбегін құқықтық реттеу. Еңбек жағдайлары. Жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттері;

      5) отбасы және неке (ерлі-зайыптылық) ұғымы. Отбасы-қоғамның ұясы. Отбасылық құқық нормалары. Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері. Бала құқығы;

      6) әкімшілік құқық ұғымы. Әкімшілік жауапкершілік. Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу. Әкімшілік құқық бұзушылықтың түрлері мен белгілері. Әкімшілік-құқықтық нормалар;

      7) қылмыстық құқық түсінігі. Қылмыс ұғымы. Қылмыстың белгілері мен түрлері. Қылмыстық мінез-құлық және оның жазалануы. Қылмыстық жауапкершілік. Жазалау және гуманизм мәселелері.

      25. 10 - сыныпқа арналған "Құқық негіздері" пәнінің базалық мазмұны:

      1) құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам. Құқықтық мемлекеттің түсінігі мен белгілері. Құқықтық мемлекеттің қызмет етудегі азаматтық қоғам институттарының рөлі мен маңыздылығы;

      2) конституциялық құқықтары, адамның және азаматтың бостандықтары мен міндеттері. Мемлекеттік билік органдарының конституциялық жүйесі. Мемлекеттік биліктің жоғары органдары қызметінің негізгі бағыттары. Мемлекеттік биліктің өкілетті органдары;

      3) екі жақтың теңдігі негізінде мүліктік қатынастар. Жеке мүліктік емес қатынастар: өмір, денсаулық, ар-намыс, абырой. Азаматтық құқықтағы міндеттеме және жауапкершілік. Міндеттемені орындамағаны үшін мүліктік жауапкершілік. Міндеттемені қамтамасыз ету тәсілдері. Меншік құқығын алу және тоқтатудың негізгі жолдары. Тұтынушылардың құқықтары. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдары. Тұтынушылардың өз құқықтарын қорғау;

      4) еңбек құқығы ұғымы. Еңбек бостандығының Конституциялық кепілдіктері. Еңбек келісім-шарт. Еңбек шартының мазмұны. Еңбек жағдайлары. Жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттері. Еңбекті қорғау. Еңбек дауларын шешу жолдары;

      5) отбасы және неке (ерлі-зайыптылық) ұғымы. Некеге тұру және тоқтату жолдары. Неке қиюдың (ерлі-зайыптылықтың) шарттары мен кедергілері. Некені тоқтату және бұзу. Отбасының қоғамдағы маңыздылығы. Отбасылық қатынастарды мемлекеттік қолдау және қорғау. Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері;

      6) басқарушылық құқық. Әкімшілік құқық бұзушылық, оның түрлері мен белгілері. Әкімшілік жазалардың түрлері және оларды қолдану тәртібі. Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу. Қоғамдық қатынастарды реттеудегі әкімшілік-құқықтық нормалардың рөлі мен маңыздылығы;

      7) қылмыстық құқық түсінігі. Қылмыстық мінез-құлық және оның жазалануы. Объект, субъект, қылмыстың объективті және субъективті жағы. Құқыққа қарсы әрекеттер және олар үшін жазалау түрлері үшін қылмыстық жауапкершілік. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық субъектілері. Қылмыстық құқықтағы гуманизм қағидасы.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      26. Бағдарламада оқыту мақсаттарыкодтық белгімен берілген Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші санбөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді.Мысалы, 9.1.2.4кодында: "9" – сынып, "1.2." – бөлімше, "4" – оқу мақсатының реттік саны.

      27. Бөлімдер бойынша әр сыныпқа оқытудың күтілетін нәтижелері:

      1) "Құқық және мемлекет" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

1.1 Құқық түсінігі;

9.1.1.1 қоғамдағы құқық ұғымы мен рөлін, құқық функциясын түсіндіру

10.1.1.1әлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқықтүсінігі мен рөлін түсіндіру

1.2 Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам.

9.1.2.1 құқықтық мемлекеттің ерекшеліктерін түсіндіру;

10.1.2.1құқықтық мемлекеттің ерекшелігі мен маңыздылығын анықтау;

9.1.2.2 азаматтық қоғам институттарының рөлін түсіндіру

10.1.2.2азаматтық қоғам институттарының рөлі мен маңыздылығын анықтау; азаматтық қоғам институттарын жіктеу

      2) "Конституциялық құқық"бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

2.1 Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтары;

9.2.1.1 мемлекеттің конституциялық сипаттамаларын атау;

10.2.1.1Қазақстан Республикасының конституциялық құрылымының негіздерін түсіндіру, олардың қағидаларын білу

9.2.1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясының тарауларын және тармақтарын атау

10.2.1.2Қазақстан Республикасының Конституциясын талдау негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқықтарын, бостандықтары мен міндеттерін айқындау

2.2Мемлекеттік органдардың конституциялық жүйесі.

9.2.2.1 Қазақстан Республикасының Конституциясын негізге ала отырып, мемлекеттік органдардың функцияларын атау;

10.2.2.1Қазақстан Республикасының Конституциясын негізге ала отырып, мемлекеттік органдардың функцияларын анықтау және салыстыру;

9.2.2.2ҚР сайлау жүйесін түсіндіру, Қазақстан Республикасындағы сайлау жүйесі туралы өз пікірін білдіре білу

10.2.2.2мемлекеттік органдарды қалыптастырудағы сайлаудың маңыздылығы мен рөлін айқындау

      3) "Азаматтық құқық" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

3.1Азаматтық құқық түсінігі

9.3.1.1 азаматтық құқық қағидаларын айту, құқықтық жағдайларда бағдарлай алу

10.3.1.1азаматтық құқықтың түсінігі мен принциптерін түсіндіру, құқықтық жағдайларда бағдарлай алу

3.2Меншік құқығы

9.3.2.1 меншік түрлерін ажырату;

10.3.2.1 меншік түрлерін анықтау;

9.3.2.2 меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын айту

10.3.2.2құқықтық жағдайларды талдай отырып, меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын анықтау

3.3 Азаматтық құқықтағы міндеттеме мен жауапкершілік

9.3.3.1 "міндеттемелер" және "жауапкершілік" ұғымдарын түсіндіру, мысалдар мен фактілерді келтіре білу, дәлелдеу

10.3.3.1міндеттемелерді талдау және азаматтық құқықтағы жауапкершілікті анықтау

3.4 Тұтынушылар құқығын қорғау

9.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын анықтау

10.3.4.1тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын анықтау

      4) "Еңбек құқығы" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

4.1Еңбек құқығы түсінігі

9.4.1.1"Еңбек құқығы", "еңбек шарты" ұғымдарын ажырату

10.4.1.1еңбек құқығының түсінігі, пәні, әдісі мен жүйесін түсіндіру, Қазақстан Республикасындағы еңбек құқығының негізгі қағидаларынбілу

4.2 Еңбек жағдайлары

9.4.2.1 Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің тармақтарын бағдарлау;

10.4.2.1Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне негізіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын айқындау;

9.4.2.2 жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін айту; қызметкердің еңбек құқықтарын қорғау туралы айту

10.4.2.2құқықтық жағдайларды талдай отырып, жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіру

4.3 Еңбекті қорғау

9.4.3.1 кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды айту;

10.4.3.1кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды талдау;

9.4.3.2 нормативтік құқықтық актілер туралы айту

10.4.3.2 нормативтік құқықтық актілерге сүйене отырып, еңбек дауларын шешу жолдарын ұсыну

4.4 Еңбек шарты.

9.4.4.1 еңбек шартының тармақтарында бағдарлай алу

10.4.4.1құқықтық жағдайларды ұсына және талдай отырып, еңбек шартының мазмұнын ашу

      5) "Отбасы құқығы" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

5.1 Отбасы және неке құқығы түсінігі

9.5.1.1"Неке", "Отбасы", "Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы Кодексін" түсіндіру

10.5.1.1Қазақстан РеспубликасыныңНеке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы Кодексінің бөлімдері мен тармақтарына сүйене отырып, "неке" және "отбасы" ұғымдарын түсіндіру

5.2 Некені қию және тоқтату жолдары

9.5.2.1 отбасылық құқық нормаларын айту

10.5.2.1некеге тұру және тоқтату шарттарын анықтау

5.3.Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

9.5.3.1отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін айту, Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы кодексінің бөлімдері мен тармақтарында бағдарлана алу;

10.5.3.1Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы Кодексінің бөлімдері мен тармақтары негізінде отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін айқындай алу;

9.5.3.2 қоғамда және отбасында бала құқықтары туралы айту, Қазақстан Республикасының Кодексі неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы бөлімдерінде және тармақтарында бағдарлана алу

10.5.3.2құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып, қоғамдағы және отбасындағы балалардың құқықтарын талдай алу

5.4Отбасының қоғамдағы маңыздылығы

9.5.4.1қоғамдағы отбасының рөлі мен маңыздылығын анықтай алу

10.5.4.1қоғамда отбасының маңыздылығын бағалай алу

      6) "Әкімшілік құқық" бөлімі:

      6-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

6.1 Әкімшілік құқық түсінгі

9.6.1.1 әкімшілік құқық ұғымы мен нысанын айту

10.6.1.1 Қазақстан Республикасының Мемлекеттік басқару ерекшеліктеріне тән әкімшілік құқықтың түсінігі мен нысанын түсіндіру

6.2Әкімшілік жауапкершілік

9.6.2.1 әкімшілік құқық бұзушылық белгілерін сипаттау;

10.6.2.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың түрлері мен белгілерін айқындай алу;

9.6.2.2 әкімшілік жауаптылықтың түрлері және оларды қолдану тәртібі туралы айту

10.6.2.2құқықтық жағдайларды талдай отырып, әкімшілік жауапкершілік түрлерін және оларды қолдану тәртібін түсіндіре алу

6.3 Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу

9.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мәнін түсіну, әкімшілік құқық көздерін таңдауда бағдарлана алу

10.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мәнін бағалау; әкімшілік құқық жүйесі, әдістері, көздері мен субъекттері туралы білу

      7) "Қылмыстық құқық" бөлімі:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

9 сынып

10 сынып

7.1 Қылмыстық құқық түсінігі

9.7.1.1"Қылмыстық құқық", "Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі" ұғымдарын түсіндіру

10.7.1.1Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығының түсінігін, мәнін, әдісін және міндеттерін түсіндіру

7.2 Қылмыс ұғымы

9.7.2.1 қылмыс түрлерін білу және жіктеу

10.7.2.1 қылмыстың белгілері мен түрлерін ажырату, жаза түрлерін жіктей алу

7.3Қылмыстық жауапкершілік

9.7.3.1 "қылмыстық жауапкершілік" ұғымын түсіндіру;

10.7.3.1 құқықтық жағдайларды талдай отырып, қылмыстық жауапкершілік пен жазалау түрлерін айқындау;

9.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыс субъектілері туралы айту

10.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық актілерді талдау

7.4 Жазалау және гуманизм мәселесі

9.7.4.1 қылмыстық құқықтағы гуманизм қағидасын түсіндіру

10.7.4.1қылмыстық құқықтағы гуманизм қағидасын бағалау, құқықтық жағдайларды талдай отырып, дәлелдей білу

      28. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптары үшін "Құқық негіздері" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      29. Ұзақ мерзімді жоспардағы тақырыптар мәселелерге негізделген сұрақтар түрінде ұйымдастырылған, бұл сабақтың басында білім алушылардың ойлау қызметін белсендіруге мүмкіндік береді және білім алушылардың сыни ойлауын, мәселелік сұрақтар қою және өз бетінше талдау дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің
9-10 сыныптары үшін "Құқық
негіздері" пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына
қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 9-10 сыныптары үшін "Құқық негіздері"пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 9 сынып:

      1-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Құқық ұғымы

Құқық дегеніміз не және ол қоғамдық қатынастарға қалай әсер етеді?

9.1.1.1қоғамдағы құқық ұғымы мен рөлін, құқық функциясын түсіндіру

Адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтары

Қазақстан Республикасы азаматының және адамның құқықтары мен міндеттері қандай?

9.2.1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясының тарауларын және тармақтарын айту;

Неге Қазақстан өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялайды?

9.2.1.1мемлекеттің конституциялық сипаттамаларын айту;

Азаматтық құқық ұғымы

Азаматтық құқық қоғамдық қатынастарды қалай реттейді?

9.3.1.1азаматтық құқық түсінігі мен қағидаларын айту, құқықтық жағдайларда бағдарлай алу

Еңбек құқығы ұғымы

ҚР Конституциясының 24 бабы нені қарастырады?

9.4.1.1 "Еңбек құқығы", "еңбек шарты" ұғымдарын түсіндіру

Неке және отбасы құқығы ұғымы

Заңнамамен отбасы қалай қорғалады?

9.5.1.1"Неке", "Отбасы", "Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы Кодексін" түсіндіру

Әкімшілік құқық ұғымы

Әкімшілік құқықты қандай қоғамдық қатынастар реттейді?

9.6.1.1 әкімшілік құқық ұғымын айту

Қылмыстық құқық ұғымы

Қылмыстық құқықтың басқа құқық салаларынан айырмашылығы неде?

9.7.1.1 "Қылмыстық құқық", "Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі" ұғымдарын түсіндіру

2-тоқстан

Мемлекеттік органдардың контституциялық құрылымы

Мемлекеттік органдардың жұмысы неде?

9.2.2.1 Қазақстан Республикасының Конституциясын негізге ала отырып, мемлекеттік органдардың функцияларын айту;

Мемлекеттік органдарды қалыптастырудағы сайлаудың рөлі мен маңызы қандай?

9.2.2.2 ҚР сайлау жүйесін түсіндіру, Қазақстан Республикасындағы сайлау жүйесі туралы өз пікірін білдіре білу

Меншік құқығы

Қалай меншік иесі болу керек?

9.3.2.1 меншік түрлерін ажырату;
9.3.2.2 меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын айту

Еңбек жағдайлары

Еңбек жағдайлары қалай реттеледі?

9.4.2.1 Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің тармақтарын бағдарлай алу;
9.4.2.2 жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін айту; қызметкердің еңбек құқықтарын қорғау туралы айту

Некеге тұру және тоқтату жолдары

Неке қандай жағдайларда жасалады және тоқтатылады?

9.5.2.1отбасылық құқық нормалары туралы айту

Қылмыс ұғымы

Қандай әрекет қылмыс деп танылады?

9.7.2.1 қылмыс түрлерін жіктеу

3-тоқстан

Азаматтық құқықтағы міндеттеме және жауапкершілік

Азаматтық-құқықтық міндеттемелер қандай жауапкершілік тудырады?

9.3.3.1 "міндеттемелер" және "жауапкершілік" ұғымдарын түсіндіру, мысалдар мен фактілерді келтіре білу, дәлелдеу

Еңбекті қорғау

Еңбек даулары қалай шешіледі?

9.4.3.2 нормативтік құқықтық актілер туралын айту

Кәмелетке толмағандардың еңбегі заңнамамен қалай қорғалады?

9.4.3.1кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды айту;

Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

Отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі қандай?

9.5.3.1 отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін айту, Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы кодексінің бөлімдері мен тармақтарында бағдарлана алу;

Баланың құқықтары қалай қорғалады?

9.5.3.2 қоғамда және отбасында бала құқықтары туралы айту, Қазақстан Республикасының Кодексі неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы бөлімдерінде және тармақтарында бағдарлана алу

Әкімшілік жауапкершілік

Қандай жағдайларда әкімшілік жауапкершілік туындайды?

9.6.2.1 әкімшілік құқық бұзушылық белгілерін сипаттау;

9.6.2.2 әкімшілік жауаптылықтың түрлері және оларды қолдану тәртібін айту

Қылмыстық жауапкершілік

Қылмыстық жауапкершіліктің мәні неде?

9.7.3.1 "қылмыстық жауапкершілік" ұғымын түсіндіру;

Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық субъектісі кім болып табылады?

9.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа байланысты қылмыс субъектілері туралы айту

4-тоқстан

Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам

Құқықтық мемлекеттің негізгі идеялары неде?

9.1.2.1 құқықтық мемлекеттің ерекшеліктерін айту;

Азаматтық қоғамды қалыптастырудың маңызы қандай?

9.1.2.2 азаматтық қоғам институттарының рөлін түсіндіру

Тұтынушылардың құқықтарын қорғау

Біз өз құқығымызды тұтынушылар ретінде білеміз бе?

9.3.4.1 тұтынушылардың құқықтарын айту

Еңбек шарты

Еңбек шарты бойынша қандай құқықтар мен міндеттер туындайды?

9.4.4.1 еңбек шартының тармақтарында бағдарлай алу

Отбасының қоғамдағы маңыздылығы

Отбасының әлеуметтік рөлі неде?

9.5.4.1қоғамдағы отбасының рөлі мен маңыздылығын анықтай алу

Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу

Әкімшілік-құқықтық нормалардың қажеттілігі неде?
норм?

9.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мәнін түсіну, әкімшілік құқық көздерін таңдауда бағдарлана алу

Жаза және гуманизм мәселелері

Қылмыстық құқықтағы гуманизм принципі қажет пе?

9.7.4.1қылмыстық құқықтағы гуманизм қағидасын түсіндіру

      2) 10сынып:

      2-кесте

Бөлім

Тақырып, мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Құқық ұғымы

Құқық дегеніміз не және ол қоғамдық қатынастарға қалай әсер етеді?

10.1.1.1әлеуметтік нормалар жүйесіндегі құқықтүсінігі мен рөлін түсіндіру

Адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтары

Қазақстан Республикасы азаматының және адамның құқықтары мен міндеттері қандай?

10.2.1.2Қазақстан Республикасының Конституциясын талдау негізінде адамның және азаматтың конституциялық құқықтарын, бостандықтары мен міндеттерін айқындай алу;

Неге Қазақстан өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялайды?

10.2.1.1Қазақстан Республикасының конституциялық құрылымының негіздерін түсіндіру, олардың қағидаларын білу

Азаматтық құқық ұғымы

Азаматтық құқық қоғамдық қатынастарды қалай реттейді?

10.3.1.1азаматтық құқықтың түсінігі мен принциптерін түсіндіру, құқықтық жағдайларда бағдарлай алу

Еңбек құқығы ұғымы

ҚР Конституциясының 24 бабы нені жариялайды?

10.4.1.1еңбек құқығының түсінігі, пәні, әдісі мен жүйесін түсіндіру, Қазақстан Республикасындағы еңбек құқығының негізгі қағидаларынбілу

Неке және отбасы құқығы ұғымы

Отбасы заңнамамен қалай қорғалады?

10.5.1.1Қазақстан РеспубликасыныңНеке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы Кодексінің бөлімдері мен тармақтарына сүйене отырып, "неке" және "отбасы" ұғымдарын түсіндіру

Әкімшілік құқық ұғымы

Әкімшілік құқық қандай қоғамдық қатынастар реттейді?

10.6.1.1Қазақстан Республикасының Мемлекеттік басқару ерекшеліктеріне тән әкімшілік құқықтың түсінігі мен нысанын түсіндіру

Қылмыстыққұқықұғымы

Қылмыстық құқықтың басқа құқық салаларынан айырмашылығы неде?

10.7.1.1Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығының түсінігін, мәнін, әдісін және міндеттерін түсіндіру

2-тоқсан

Мемлекеттік органдардың контституциялық құрылымы

Мемлекеттік органдардың функциясы неде?

10.2.2.1Қазақстан Республикасының Конституциясын негізге ала отырып, мемлекеттік органдардың функцияларын анықтау және салыстыру;

Мемлекеттік органдарды қалыптастырудағы сайлаудың рөлі мен маңызы қандай?

10.2.2.2мемлекеттік органдарды қалыптастырудағы сайлаудың маңыздылығы мен рөлін айқындау

Меншік құқығы

Қалай меншік иесі болу керек?

10.3.2.1меншік түрлерін анықтау;
10.3.2.2құқықтық жағдайларды талдай отырып, меншік құқығын алу және тоқтату жолдарын анықтау

Еңбек жағдайлары

Еңбек жағдайлары қалай реттеледі?

10.4.2.1Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне негізіне сүйене отырып, еңбек жағдайларын айқындау;
10.4.2.2құқықтық жағдайларды талдай отырып, жұмыс беруші мен қызметкердің құқықтары мен міндеттерін түсіндіру

Некеге тұру және тоқтату жолдары

Неке қандай жағдайларда жасалады және тоқтатылады?

10.5.2.1некеге тұру және тоқтату шарттарын анықтау

Қылмыс ұғымы

Қандай әрекет қылмыс деп танылады?

10.7.2.1 қылмыстың белгілері мен түрлерін ажырату, жаза түрлерін жіктей алу

3-тоқсан

Азаматтық құқықтағы міндеттеме және жауапкершілік

Азаматтық-құқықтық міндеттемелер қандай жауапкершілік тудырады?

10.3.3.1міндеттемелерді талдау және азаматтық құқықтағы жауапкершілікті анықтау

Еңбекті қорғау

Еңбекке қатысты даулары қалай шешіледі?

10.4.3.2 нормативтік құқықтық актілерге сүйене отырып, еңбек дауларын шешу жолдарын ұсыну

Кәмелетке толмағандардың еңбегі заңнамамен қалай қорғалады?

10.4.3.1кәмелетке толмағандардың еңбегіне қатысты құқықтық нормаларды талдау;

Отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттері

Отбасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі қандай?

10.5.3.1Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы Кодексінің бөлімдері мен тармақтары негізінде отбасы мүшелерінің құқықтары мен міндеттерін айқындай алу;

Баланың құқықтары қалай қорғалады?

10.5.3.2құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып, қоғамдағы және отбасындағы балалардың құқықтарын талдай алу

Әкімшілік жауапкершілік

Қандай жағдайларда әкімшілік жауапкершілік туындайды?

10.6.2.1 әкімшілік құқық бұзушылықтың түрлері мен белгілерін айқындай алу;

10.6.2.2құқықтық жағдайларды талдай отырып, әкімшілік жауапкершілік түрлерін және оларды қолдану тәртібін түсіндіре алу

Қылмыстық жауапкершілік

Қылмыстық жауапкершіліктің мәні неде?

10.7.3.1 құқықтық жағдайларды талдай отырып, қылмыстық жауапкершілік пен жазалау түрлерін айқындау;

Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық субъектісі кім болып табылады?

10.7.3.2 сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық актілерді талдау

4-тоқсан

Құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам

Құқықтық мемлекеттің негізгі ойынеде?

10.1.2.1құқықтық мемлекеттің ерекшелігі мен маңыздылығын анықтау;

Азаматтық қоғамды қалыптастырудың маңызы қандай?

10.1.2.2азаматтық қоғам институттарының рөлі мен маңыздылығын анықтау; азаматтық қоғам институттарын жіктеу

Тұтынушылардың құқықтарын қорғау

Біз өз құқығымызды тұтынушылар ретінде білеміз бе?

10.3.4.1тұтынушылардың құқықтарын қорғау жолдарын анықтау

Еңбек шарты

Еңбек шарты бойынша қандай құқықтар мен міндеттер туындайды?

10.4.4.1құқықтық жағдайларды ұсына және талдай отырып, еңбек шартының мазмұнын ашу

Отбасының қоғамдағы маңыздылығы

Отбасының әлеуметтік рөлі неде?

10.5.4.1қоғамда отбасының маңыздылығын бағалай алу

Әкімшілік құқық бұзушылықтың алдын алу

Әкімшілік-құқықтық нормалардың қажеттілігі неде?

10.6.3.1 әкімшілік-құқықтық нормалардың мәнін бағалау; әкімшілік құқық жүйесі, әдістері, көздері мен субъекттері туралы білу

Жаза және гуманизм мәселелері

Қылмыстыққұқықтағы гуманизм принципіқажетпе?

10.7.4.1қылмыстық құқықтағы гуманизм қағидасын бағалау, құқықтық жағдайларды талдай отырып, дәлелдей білу

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 666-қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптар үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты-өнер және еңбек технологиясы саласында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру; көру қабілеті бұзылған білім алушылардың шығармашылық ойлауын қалыптастыру, жеке тұлғаның қалыптасу және өзін-өзі көрсету негізі ретінде рухани-адамгершілік мәдениетті дамыту.

      3. Бағдарламаның міндеттері:

      1) Қазақстан және әлем халықтарының көркем-мәдени мұрасын зерделеу;

      2) зерттеу, талдау жасау, объектілерді көркем трансформациялау процесінде білім алушылардың шығармашылық және сыни ойлауын дамыту;

      3) оқу қызметінің барлық түрлерінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану тәжірибесін алу (зерттеу, идеяларды шығармашылық іске асыру, жұмыстарды таныстыру);

      4) жұмыс нәтижелері үшін олардың мәнін түсіне отырып, әртүрлі ресурстар мен ақпарат көздерін зерттеу және қолдану;

      5) эстетикалық, еңбек, экономикалық, экологиялық, патриоттық тәрбие беру және адамгершілік-рухани құндылықтарды қалыптастыру;

      6) уақытты, материалдардың қасиетін және басқа да факторларды анықтай және ескере отырып, өз қызметін өз бетінше жоспарлай білуді дамыту;

      7) жеке, жұптық және топтық қызметте оқу міндеттеріне қол жеткізу үшін бірлескен жұмысты ұйымдастыру тәжірибесін алу.

      4. Түзете-дамыту міндеттері:

      1) табиғи заттарды, үлгілерді, макеттерді және рельефтік бейнелерді байланыстыра зерттеу тәсілімен қоршаған әлем пәндері туралы барабар түсініктерді қалыптастыру; заттарды модельдермен, макеттермен, рельефтік бейнелермен сәйкестендіре білу;

      2) сенсорлық функцияларды, түсті ажыратуды, ұсақ моториканы дамыту;

      3) сақталған анализаторларды пайдалана отырып, заттар мен объектілерді мақсатты зерттеу және бақылау дағдыларын жетілдіру;

      4) заттарды формасы, көлемі және кеңістікте орналасуы бойынша салыстыра білуді дамыту;

      5) пәнді оқыту барысында бисенсорлық және полисенсорлық қабылдауды қалыптастыру;

      6) қауіпсіз түрде жұмыс жасау ережелерін қалыптастыру, қалдық көру қабілетін қорғауды қамтамасыз ететін офтальмологиялық-гигиеналық талаптарды сақтау.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқыту құндылыққа бағдарланған, тұлғаға бағытталған, іс әрекеттік, саралап оқыту, коммуникативтік көзқарас және ақпараттық-коммуникациялық технологияларнегізінде жүзеге асырылады.

      6. Құндылыққа бағытталған тәсіл сәулет және мүсіннің көрнекті туындыларымен танысу арқылы жүзеге асырылады; өз Отанының архитектурасында, бейнелеу өнерінде, пәндік-материалдық және кеңістіктік ортаның ұлттық бейнелерінде және адамның сұлулығын түсінуде көрсетілген мәдениет тарихын құрметтеуге тәрбиелеу; көркем мәдениетті рухани құндылықтардың кеңістіктік формаларында материалдық көрініс нысаны ретінде игеру.

      7. Тұлғаға бағытталған тәсіл көру қабілеті бұзылған балалардың жеке мүмкіндіктерін анықтайды және тәжірибелік іс-әрекет негізінде пәнге белсенді, мүдделі қарым-қатынасты қалыптастыруды жүзеге асырады.

      8. Іс-әрекеттік тәсіл оқушылардың танымдық іс-әрекетін дамыту және түзету үшін ойын технологияларын пайдалана отырып, зерттеу, ақпараттық-рецептивтік, ізденістік-шығармашылық әдістерді қолдану арқылы практикалық іскерліктер мен дағдыларды түзету мен дамытуда жүзеге асырылады.

      9. Саралап оқыту тәсілі көру қабілеті бұзылған білім алушыларды топтарға бөлуді көздейді:

      1) көру мүмкіндіктері бойынша: көрмейтіндер, қалдық көру қабілеті сақталғандар және нашар көретіндер;

      2) физиологиялық ерекшеліктері: ұлдар мен қыздар.

      10. Коммуникативтік тәсіл білім алушылардың өзіндік бағалау, өз жұмыстары мен басқа білім алушылардың жеке, жұптық және топтық іс-әрекеттеріндегі жұмыстарын талдау бойынша тапсырмалар негізінде қарым-қатынас жасау қабілетіне бағытталған.

      11. Білім беру бағдарламасын оқыту үдерісінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану презентациялар жасау, шығармашылық жұмыстарды көрсету дағдыларын дамытуды көздейді және бос уақыт пен коммуникация жұмысы үшін технологияларды дұрыс және шығармашылық қолдануды қамтиды.

      12. Көркем еңбек бойынша сабақтар тифлотехникалық құралдармен жабдықталған арнайы жабдықталған кабинетте өткізіледі:

      1) рельефті сурет салуға арналған аспаптар: лавсан қабығы бар "Школьник" аспабы, "Н.А. Семевскийдің" аспабы, "Графика", "Ориентир" аспабы, грифельдер, Брайль бойынша жазуға арналған қағаз, Брайль сызғышы, трафареттер,көрмейтін және нашар көретіндерге арналған жіптер мен инелер, лекало-сызғыш, сурет салуға арналған клеенка;

      2)" "PIAF" (плайф) – сипап сезу суреттерін салуға және тактилді графикаға арналған құрал;

      3) иллюстрациялық, графикалық және символдық көрнекіліктерді қамтитын рельефтік-нүктелік, пәндік барельефтік және сюжеттік бейнелерді қамтитын бедерлі-графикалық көрнекі құралдар;

      4) әртүрлі деңгейлі демонстрациялық материал: макеттер, модельдер, жануарлар, құстар тұлыптары, муляждар, жазық және көлемді геометриялық фигуралар жиынтығы.

      13. "Көркем еңбек" пәнін оқыту барысында келесі жалпы білім беретін және түзету пәндерімен байланыс жүзеге асырылады: "Математика", "Әдебиет", "Жаратылыстану", "Қалдық көру және көріп қабылдау қабілетін қорғау және дамыту", "Кеңістікте бағдарлау", "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау", "Мимика мен пантомимиканы дамыту", "Сөйлеу тілібұзылыстарын түзету".

3-тарау. "Көркем еңбек" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      14. "Көркем еңбек" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5 – сыныпта-аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;

      2) 6-сыныпта-аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.

      15. Бағдарлама мазмұны 5 бөлімді қамтиды:

      1) "Көрнекі өнер" бөлімі;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі;

      3) "Дизайн және технология" бөлімі ";

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі ";

      5) "үй ішіндегі мәдениет" бөлімі.

      16. "Көрнекі өнер"бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) классикалық және заманауи өнер;

      2) қазақстандық суретшілердің шығармашылығы;

      3) бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары;

      4) сандық өнер (фотосуреттер, анимация, медиа құралдары);

      5) бейнелеу (көрнекі) өнерінің айрықша құралдары;

      6) көркем материалдармен және техникалармен тәжірибе жүргізу.

      17. "Сәндік-қолданбалы өнер"бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Қазақстандық және басқа да халықтардың сәндік-қолданбалы өнерінің негізгі нысандары мен ерекшеліктері;

      2) сәндік-қолданбалы өнер материалдары, құралдары және технологиялары;

      3) қауіпсіздік техникасы мен еңбек гигиенасы ережелерін сақтау.

      18. "Дизайн және технология" (ұлдар/қыздар) бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) негізгі табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) материалдарды әр түрлі тәсілдермен өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) әр түрлі материалдардан жасалған бұйымдардың дизайны;

      4) дайындау технологиясы;

      5) құрастыру және модельдеу.

      19. "Тамақтану мәдениеті" (ұлдар/қыздар) бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дұрыс тамақтану негіздері, мәзір құру;

      2) үстел үстінде өзін-өзі ұстау ережелері, үстелді жабдықтау;

      3) тамақ дайындау технологиясы.

      20. "Үй ішіндегі мәдениет" (ұлдар/қыздар) бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) жеке гигиена, тұрғын үйдің экологиясы;

      2) өсімдік шаруашылығы,сәндік гүл шаруашылығы, ландшафтық дизайн негіздері.

      21. 5-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" пәнінің базалық мазмұны:(ұлдар):

      1) "Көрнекі өнер".

      Нашар көретін білім алушылар үшін,бейнелеу өнеріндегі ерекше құралдар. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары. Натюрморт өнері.Сәндік ұлттық натюрморт.Пейзаж.Табиғатпен гармония. Ауа перспективасы.Индустриялық пейзаж. Қалалық пейзаж.Сызықтық перспектива. Пластикалық қалыптардың өнері. Мүсін. Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер".Нашар көретін білім алушылар үшін: сәндік-қолданбалы өнердің пайда болу тарихы.Сәндік-қолданбалы өнер, негізгі формалары мен ерекшеліктері. Қазақстанның қолданбалы өнері. Сәндік-қолданбалы өнерге арналған материалдар мен құралдармен танысу. Түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Түрлі материалдардан сәндік бұйымдар жасау. Тоқу өнері.Тоқу түрлері. Көркем тоқуға арналған материалдар мен құралдармен танысу. Материалдарды таңдау. Тоқыма бұйымдары. Көрмені ұйымдастыру.Көрмейтін білім алушылар үшін: сәндік-қолданбалы өнердің пайда болу тарихы. Сәндік-қолданбалы өнер, негізгі формалары мен ерекшеліктері. Қазақстанның қолданбалы өнері. Сәндік-қолданбалы өнерге арналған материалдар мен құралдармен танысу. Түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Түрлі материалдардан сәндік бұйымдар жасау. Тоқу өнері.Тоқу түрлері. Көркем тоқуға арналған материалдар мен құралдармен танысу. Материалдарды таңдау. Тоқыма бұйымдары. Көрмені ұйымдастыру;

      3) "Дизайн және технология".Нашар көретін білім алушылар үшін:дизайн және технология негіздері. Конструкциялық материалдар. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу. Конструкциялық материалдарды өңдеуге арналған жабдықтар, қол құралдары және құрылғылар. Көркем ою.Идеяларды әзірлеу. Материалды таңдау және дайындау.Саздан жасалған бұйымдарды дайындау. Мүсіндеу. Түрлі материалдардан жасалған бұйымдарды модельдеу. Эскиздерді әзірлеу (тізбектер,жануарлардың мүсіндері). Материалды таңдау. Құралдар мен құрылғылар.Бұйым жасау (тізбек, жануарлар мүсіндері). Түрлі материалдарды қолдана отырып, музыкалық (ұрмалы-шулы) аспаптарды жобалау. Музыкалық аспап жасау. Жұмыстың тұсаукесері.Көрмейтін білім алушылар үшін:дизайн және технология негіздері.Конструкциялық материалдар. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу. Конструкциялық материалдарды өңдеуге арналған жабдықтар, қол құралдары және құрылғылар.Көркем ою. Идеяларды өңдеу. Материалды таңдау және дайындау. Саздан бұйымдар жасау. Мүсіндеу. Түрлі материалдардан жасалған бұйымдарды модельдеу.Эскиздерді әзірлеу (тізбектер,жануарлардың мүсіндері). Материалды таңдау. Құралдар мен құрылғылар.Бұйым жасау (тізбек, жануарлар мүсіндері).Түрлі материалдарды қолдана отырып, музыкалық (ұрмалы-шулы) аспаптарды жобалау. Музыкалық аспап жасау.Жұмыстың тұсаукесері;

      4) "Тамақтану мәдениеті".Нашар көретін білім алушылар үшін.Дұрыс тамақтану негіздері. Мәзір құру.Ыдыс жуу ережелері. Практикалық жұмыс.Ас үй жабдықтарымен, шаншып және кесетін құралдармен, ыстық сұйықтықтармен жұмыс істеудің қауіпсіз тәсілдері.Көрмейтін білім алушылар үшін: дұрыс тамақтану негіздері: мәзір құру. Ыдыс жуу ережелері. Практикалық жұмыс. Ас үй жабдықтарымен, шаншып және кесетін құралдармен, ыстық сұйықтықтармен жұмыс істеудің қауіпсіз тәсілдері;

      5) "Үй ішіндегі мәдениет".Нашар көретін білім алушылар үшін: электр энергиясының көздері туралы жалпы мәліметтер. Электротехникалық арматурамен танысу. Ток көздері мен электр энергиясын тұтынушылардың түрлері.Электр қауіпсіздігі және тұрмыстық электр аспаптарын пайдалану ережелері.Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары.Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстар.Практикалық жұмыстар.Көрмейтін білім алушылар үшін:электр энергиясының көздері туралы жалпы мәліметтер.Ток көздері мен электр энергиясын тұтынушылардың түрлері.Электр қауіпсіздігі және тұрмыстық электр аспаптарын пайдалану ережелері.Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстар. Практикалық жұмыстар.

      22. 5-сыныптың "Көркем еңбек" пәнінің базалық мазмұны (қыздар) :

      1) "Көрнекі өнер".Нашар көретін білім алушылар үшін.Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары.Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары.Натюрморт өнері. Сәндік Ұлттық натюрморт. Пейзаж.Табиғатпен гармония. Ауа перспективасы. Индустриялық пейзаж.Қалалық пейзаж.Сызықтық перспектива.Пластикалық қалыптардың өнері. Мүсін. Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру.Көрмейтін білім алушылар үшін. Бейнелеу өнеріндегі мәнерлілік құралдары. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары.Бедерлі бейнелер негізіндегі натюрморт өнері. Сәндік Ұлттық натюрморт.Пейзаж (рельеф,барельеф). Табиғатпен гармония.Индустриялық пейзаж. Қалалық пейзаж.(рельеф).Ауылдық пейзаж. Сызықтық перспектива (рельеф). Пластикалық қалыптардың өнері. Мүсін (барельефтер, модельдер, макеттер). "Школьник" аспабында шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер".Нашар көретін білім алушылар үшін. Ою-өрнек түрлері. Қазақ ұлттық ою-өрнектері (түрлері, стилизациясы және мотивтері). Көркем кесте. Кесте түрлері. Материалдар және құралдармен танысу. Эскиз әзірлеу. Көркем кестелі бұйымдарды безендіру. Тоқу өнері. Тоқу түрлері. Материалдар және құралдармен танысу. Тоқыма бұйымдары. Жұмыс көрмесі.Көрмейтін білім алушылар үшін. Бедерлі, көлемді бейнелер негізіндегі ою-өрнек түрлері. Қазақ ұлттық ою-өрнектері(түрлері, стилизациясы және мотивтері).Көркем кесте.Кесте түрлері. Материалдар және құралдармен танысу. Эскиз әзірлеу. Көркем кестелі бұйымдарды безендіру. Тоқу өнері. Тоқу түрлері. Материалдар және құралдармен танысу.Бұйым тоқу. Жұмыс көрмесі;

      3) "Дизайн және технология".Нашар көретін білім алушылар үшін. Тоқыма материалдарының жіктелуі және сипаттамасы.Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу.Тоқыма материалдарын өңдеуге арналған жабдықтар, құралдар және құрылғылар.Тігін бұйымдарының жіктелуі. Идеядан өнімге дейін (тігін және қол бұйымдары). Киім дизайны, макеттеу (қағаз,тоқыма).Костюм жасау (шағын манекен немесе қуыршаққа). Тоқыма мозаика техникасындағы бұйымдардың дизайны (пэчворк,квиллинг,құрақ).Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыстың орындалу реті. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Жұмыс көрмесі.Көрмейтін білім алушылар үшін.Тоқыма материалдарының жіктелуі және сипаттамасы. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу. Тоқыма материалдарын өңдеуге арналған жабдықтар, құралдар және құрылғылар. Тігін бұйымдарының жіктелуі. Идеядан өнімге дейін (қол өнімдері). Киім дизайны, макеттеу (қағаз,тоқыма). Костюм жасау (шағын манекен немесе қуыршаққа). Тоқыма Мозаика техникасындағы бұйымдардың дизайны (пэчворк,квиллинг, құрақ). Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыстың орындалу реті. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Жұмыс көрмесі;

      4) "Тамақтану мәдениеті".Нашар көретін білім алушылар үшін. Дұрыс тамақтану негіздері. Мәзір құру. Асүй жабдықтары. Тамақ дайындауға арналған ыдыс-аяқ, құрал-саймандар мен құралдар. Тамақ дайындауға арналған құралдар мен айлабұйымдардың мүмкіндіктерін зерттеу. Бутербродтарды дайындау технологиясы. Сусындарды дайындау технологиясы.Көрмейтін білім алушылар үшін. Дұрыс тамақтану негіздері. Мәзір құру. Асүй жабдықтары. Тамақ дайындауға арналған ыдыс-аяқ, құрал-саймандар мен құралдар. Тамақ дайындауға арналған құралдар мен айлабұйымдардың мүмкіндіктерін зерттеу. Бутербродтарды дайындау технологиясы. Сусындарды дайындау технологиясы;

      5) "Үй мәдениеті".Нашар көретін білім алушылар үшін. Жеке гигиена, өзіне күтім жасау. Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстар.Көрмейтін білім алушылар үшін. Жеке гигиена, өзіне күтім жасау. Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстар.

      23. 6-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" пәнінің базалық мазмұны (ұлдар):

      1) "Көрнекі өнер".Нашар көретін білім алушылар үшін.Портреттік жанр.Портрет түрлері.Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет.Сызықтық портрет.Графика.Орындау техникасы.Портреттерді жасаудың дәстүрлі емес әдістері. Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы. Заманауиі портрет. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент.Анимация.Қозғалатын элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры,саусақ қуыршақтары,қамыс).Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру.Дыбыстандыру.Жұмыстың тұсаукесері.Көрмейтін білім алушылар үшін. Бедерлі, көлемді бейнелер негізіндегі портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет. Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портреттерді жасаудың дәстүрлі емес әдістері. Мүсіндік портрет. Портретті орындау техникасы. Заманауиі портрет. Сурет өнері. Анимация. Қозғалатын элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары. қамыс). Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлерді құру. Құру декорациялар. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстандыру. Жұмыстың тұсаукесері;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер".Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақ халқының зергерлік өнерімен танысу. Зергерлік бұйымдардың эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Табиғи материалдардың түрлері мен сипаттамалары. Табиғи материалдардан жасалған бұйымдардың нобайын әзірлеу. Бұйым жасау.Бұйымды безендіру. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру.Көрмейтін білім алушылар үшін.Қазақ халқының зергерлік өнерімен танысу. Зергерлік бұйымдардың эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Табиғи материалдардың түрлері мен сипаттамалары. Табиғи материалдардан жасалған бұйымдардың нобайын әзірлеу. Бұйым жасау. Бұйымды безендіру. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      3) "Дизайн және технология".Нашар көретін білім алушылар үшін. Қол электр аспаптары мен жабдықтары. Практикалық жұмыстар.Құрама бөлшектерден роботтарды әзірлеу.Роботтардың пайда болу тарихы және түрлері (өзіндік зерттеу). Роботты құру үшін нобай жасау. Роботты жасау үшін материалдарды дайындау. Роботты құру. Роботтың жылжымалы бөліктерін құру бойынша эксперимент жасау.Көлік құралдарының түрлері туралы жалпы мәліметтер(өз бетінше зерттеу). Көлік құралының моделін әзірлеу.Эскиз.Материалдарды таңдау. Көлік құралының моделін жасау.Модельдің жекелеген бөліктерін жасау. Модельді құрастыру және өңдеу. Жұмыстың тұсаукесері.Көрмейтін білім алушылар үшін. Қол электр аспаптары мен жабдықтары. Практикалық жұмыстар. Құрама бөлшектерден роботтарды әзірлеу. Роботтардың пайда болу тарихы және түрлері. Роботты құру үшін нобай жасау. Роботты жасау үшін материалдарды дайындау. Роботты құру.Роботтың жылжымалы бөліктерін құру бойынша эксперимент жасау. Көлік құралдарының түрлері туралы жалпы мәліметтер. Көлік құралының моделін әзірлеу. Эскиз. Материалдарды таңдау. Көлік құралының моделін жасау. Модельдің жекелеген бөліктерін жасау. Модельді құрастыру және өңдеу. Жұмыстың тұсаукесері.Көрмені ұйымдастыру;

      4) "Тамақтану мәдениеті".Нашар көретін білім алушылар үшін. Асхана этикетінің ережелері.Дайын тағамдарды безендіру және оларды үстелге беру ережесі. Қазақ мәдениетінде,түрлі халықтардың мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстіндегі жүріс-тұрыс ережелері. Көрмейтін білім алушылар үшін.Асхана этикетінің ережелері. Дайын тағамдарды рәсімдеу. Дайын тағамдарды беру ережелері. Қазақ мәдениетінде,түрлі халықтардың мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстіндегі жүріс-тұрыс ережелері;

      5) "Үй мәдениеті".Нашар көретін білім алушылар үшін. Электр жүйелерінің шартты белгілерімен танысу. Электр тізбектері. Электр қол құралдарын қолдана отырып, тұрмыстағы жөндеу жұмыстары. Сәндік-гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.Көрмейтін білім алушылар үшін. Электр жүйелерінің шартты белгілерімен танысу. Электр тізбектері. Электр шамдарының техникалық сипаттамалары, олардың артықшылықтары, кемшіліктері және пайдалану ерекшеліктері. Сәндік-гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

      24. 6-сыныпқа арналған "Көркем еңбек" пәнінің базалық мазмұны: (қыздар).

      1) "Көрнекі өнер".Нашар көретін білім алушылар үшін,портреттік жанр.Портрет түрлері.Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет.Сызықтық портрет.Графика.Орындау техникасы.Портреттерді жасаудың дәстүрлі емес әдістері(сымнан портрет). Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент.Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластилин анимациясы, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары,қамыс). Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру.Дыбыстандыру.Жұмыстың тұсаукесері.Көрмейтін білім алушылар үшін,портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет. Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портреттерді жасаудың дәстүрлі емес әдістері (сымнан портрет) мүсіндік портрет. Портретті орындау техникасы. Сурет өнері. Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластилин анимациясы, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары,қамыс). Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлерді құру. Декорацияларқұру. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстандыру. Жұмыстың тұсаукесері;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер".Нашар көретін білім алушылар үшін. Тоқу өнері. Ілмекпен тоқу. Тоқу әдістері мен техникасы.Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау. Түрлі өнімдерді ілгекпен тоқу( майлық,сөмке,ұялы телефон үшін қап). Тоқу.Сым,олардың түрлері. Тоқу әдістері мен техникасы.Бұйымның эскизін әзірлеу. Түрлі өнімдерді тоқу (шарф,орамал, тіреуіш).Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру.Көрмейтін білім алушылар үшін. Тоқу өнері. Ілмекпен тоқу. Тоқу әдістері мен техникасы. Көріністер негізінде бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау. Түрлі өнімдерді ілгекпен тоқу(майлық, сөмке,ұялы телефон үшін қап). Тоқу. Сым,олардың түрлері. Тоқу әдістері мен техникасы. Көріністер негізінде бұйымның эскизін әзірлеу. Түрлі өнімдерді тоқу (шарф,орамал, тіреуіш). Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      3) "Дизайн және технология".Нашар көретін білім алушылар үшін. Тоқыма материалдардан жасалған бұйымдарды әзірлеу (авторлық қуыршақ,дамытушы ойыншық). Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Текстильді әртүрлі текстуралар мен түстерді зерттеу. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды таңдау және дайындау. Бұйым жасау. Бөлшектерді пішу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Үйге арналған тоқыма бұйымдарының дизайны(алжапқыш,ас үй керек-жарақтары).Идеяларды әзірлеу.Эскиз.Материалды таңдау және дайындау. Жұмыстың орындалу реті. Бұйым жасау. Бөлшектерді пішу. Жекелеген бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Үйге арналған тоқыма бұйымдарының дизайны(алжапқыш,ас үй керек-жарақтары). Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыстың орындалу реті. Бұйым жасау. Бөлшектерді пішу. Жекелеген бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Бұйымды безендіру. Жұмыстың тұсаукесері.Көрмені ұйымдастыру.Көрмейтін білім алушылар үшін. Тоқыма материалдардан жасалған бұйымдарды әзірлеу (авторлық қуыршақ,дамытушы ойыншық). Идеяларды әзірлеу. Көріністер негізіндегі Эскиз. Текстильді әртүрлі текстуралар мен түстерді зерттеу. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды таңдау және дайындау. Бұйым жасау. Бөлшектерді дайын пішу бойынша пішу. Жекелеген бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Үйге арналған тоқыма бұйымдарының дизайны(алжапқыш,ас үй керек-жарақтары). Идеяларды әзірлеу. Көріністер негізіндегі эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыстың орындалу реті. Бұйым жасау. Бөлшектерді дайын пішу бойынша пішу. Жекелеген бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және Бұйымды өңдеу. Бұйымды безендіру. Жұмыстың тұсаукесері.Көрмені ұйымдастыру;

      4) "Тамақтану мәдениеті".Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақ мәдениетінде, түрлі халықтардың мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстіндегі жүріс-тұрыс ережелері. Жартылай фабрикаттардан тағам дайындау технологиясы. Тағамдарды экспресс дайындау технологиясы. Десерт дайындау технологиясы.Көрмейтін білім алушылар үшін. Қазақ мәдениетінде, түрлі халықтардың мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстіндегі жүріс-тұрыс ережелері. Жартылай фабрикаттардан тағам дайындау технологиясы. Тағамдарды экспресс дайындау технологиясы. Десерт дайындау технологиясы;

      5) "Үй ішіндегі мәдениет".Нашар көретін білім алушылар үшін. Гигиена ережелері. Үй-жайларды ылғалды және құрғақ жинау.Киім мен аяқ киімге күтім жасау,оларды сақтау. Сәндік-гүл мәдениеті.Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.Көрмейтін білім алушылар үшін. Гигиена ережелері. Үй-жайларды ылғалдау,жинау. Киім мен аяқ киімге күтім жасау,оларды сақтау. Сәндік-гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      25. Бағдарламада оқыту мақсаттары әр сыныпқа кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 5.1.2.4 кодында: "5" – сынып, "1.2" – бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      26. Күтілетін нәтижелер бойынша оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) "Көрнекі өнер"бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

1.1Заманауи және классикалық өнер

5.1.1.1ұлдар/қыздар: қоршаған ортаның ассоциативті мәні мен визуалды сипаттамаларын анықтау

6.1.1.1ұлдар/қыздар: қоршаған орта объектілерінің көрнекі сипаттамаларын білу, түсіну және көрсете алу

1.2
Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы

5.1.2.1 ұлдар/қыздар: қазақ ұлттық және әлемдік мәдениеттің, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін анықтау;
5.1.2.2 ұлдар/қыздар: пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және өзге жұмыстарда(суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) көрсетілген идеялар мен тақырыптарды сипаттау

6.1.2.1 ұлдар/қыздар: қазақ ұлттық және әлемдік мәдениеттің, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;
6.1.2.2
ұлдар/қыздар: пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және өзге жұмыстарда(суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) көрсетілген идеялар мен тақырыптарды сипаттау

1.3Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары

5.1.3.1 ұлдар/қыздар: шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс істеу;
5.1.3.2 ұлдар/қыздар: пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) сипаттау

6.1.3.1 ұлдар/қыздар: шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс істеу;
6.1.3.2 ұлдар/қыздар: пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) сипаттау

1.4
Сандық өнер (фотосуреттер, анимация, медиақұралдар)

5.1.4.1 ұлдар/қыздар: шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтай отырып, жоспар әзірлеу

6.1.4.1 ұлдар/қыздар: уақыт тапшылығын және басқа да факторларды ескере отырып, іс-қимылдар реттілігін жоспарлау және анықтау;
6.1.4.2 ұлдар/қыздар: өнер түрлерінің арасындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды салыстыру және түсіндіру(фотосурет және кескіндеме);
6.1.4.3 ұлдар/қыздар: материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

1.5Бейнелеу (визуалды) өнерінің айрықша құралдары

5.1.5.1 ұлдар/қыздар: өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану

6.1.5.1 ұлдар/қыздар: өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнді құралдарын таңдау және пайдалану

1.6Көркем құралдар және техникалармен эксперимент жасау

5.1.6.1 ұлдар/қыздар:
- таңдап алынған құралдардың қасиеттерін ескере отырып, техниканы,көркем материалдарды пайдалана отырыпэксперимент жасау

6.1.6.1 ұлдар/қыздар:
- материалдардың қасиеттері мен жұмыстың практикалық дағдыларын көрсете отырып, техниканы, көркем материалдармен эксперимент жасау және пайдалану

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

2.1Қазақстандық және басқа да халықтардың сәндік-қолданбалы өнерінің негізгі нысандары мен ерекшеліктері

5.2.1.1 ұлдар/қыздар: шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

6.2.1.1 ұлдар/қыздар: шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін таңдау және пайдалану

2.2Сәндік-қолданбалы өнер,материалдары, құралдары мен технологиялары

5.2.2.1 ұлдар: материалдардың жалпы қасиеттері мен құрылымын, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын cипаттау; қыздар: тоқыма құралдары мен бұйымдардың жіктелуін білу және сипаттау

6.2.2.1ұлдар: материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және оларды қолдану аясын анықтау және сипаттау; қыздар: тоқыма құралдары мен бұйымдардың қасиеттері мен өңделуін зерттеу және анықтау

2.3Қауіпсіздік техникасы мен еңбек гигиенасы ережелерін сақтау

5.2.3.1 ұлдар/қыздар: қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;
5.2.3.2 ұлдар/қыздар: - құралдарымен қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдерін және еңбек гигиенасының ережелерін сақтау

6.2.3.1 ұлдар/қыздар: қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, оның маңыздылығын түсініп және көрсете отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;
6.2.3.2 ұлдар/қыздар: электр құралдарымен, жабдықтармен қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдерін және еңбек гигиенасының ережелерін түсіндіру;

      3) "Дизайн және технология"бөлімі

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

3.1Негізгі табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар

5.3.3.1 ұлдар/қыздар: қазіргі дәстүрлі емес материалдарды тану, олардың қасиеттері мен мақсатын анықтау

6.3.3.1 ұлдар/қыздар: заманауи дәстүрлі емес материалдарды тану және олардың қалай тиімді өңделуі мен пайдалану жолдарын, мүмкіндіктерін анықтау

3.2Материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар

5.3.2.1ұлдар: құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтарды анықтау, сипаттау және қолдану;
5.3.2.2ұлдар: ұсталық/темір шеберлігінің мақсаты мен құрылымын түсіндіру;қыздар: тігін машинасының құрылымын, жіптерді салу тәсілдерін білу және сипаттау, тігістерді орындау;
5.3.2.3 қыздар: тігін бұйымдарын ылғалдау және қыздыру, өңдеуге арналған жабдықтарды сипаттау және қолдану

6.3.2.1ұлдар: қозғалыс механизмдерін жәнеэлектр құралдарының құрылысын анықтау, сипаттау оларды конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеу үшін қолдану;қыздар: тігін машиналарын реттеуді білу және орындау;
6.3.2.2 қыздар: тігін бұйымдарын ылғалдау - қыздыру өңдеу режимін сипаттау, оларды практикада қолдану

3.3Түрлі материалдардан жасалған бұйымдардың дизайны

5.3.3.1ұлдар /қыздар: композицияның негізгі заңдарын сақтай отырып, қарапайым нысандардың дизайнын жасаутапсырмаларын орындау

6.3.3.1 ұлдар/қыздар: композицияның негізгі заңдарын сақтай отырып, әр түрлі нысандардың дизайнын жасау бойынша тапсырмаларды таңдау және орындау

3.4Әзірлеу технологиясы

5.3.4.1ұлдар: орындалған белгілер мен өлшеулер негізінде бұйымдарды дайындау үшін түрлі құралдармен материалдарды өңдеу;
5.3.4.2ұлдар: түрлі материалдардан жасалған күрделі емес бұйымдарды жасау;
5.3.4.3қыздар: тоқыма жіптерді қолдана отырып, материалдарды қолмен және тігін машинасында пішу және өңдеу;
5.3.4.4қыздар: түрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан жасалған қарапайым бұйымдарды орындау

6.3.4.1ұлдар: орындалған белгілер мен өлшеулер негізінде бұйымдарды дайындау үшін түрлі құралдармен материалдарды өңдеу;
6.3.4.2ұлдар: бірнеше бөлшектерден жасалған бұйымдарды жасау;
6.3.4.3қыздар: тоқыма материалдарын қолмен және тігін машинасында пішу және өңдеу, тігістер мен тігістерді түрлендіре алу;
6.3.4.4қыздар: әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) құрастырмаларды қолдана отырып, бір бұйымды жасау

3.5Құрастыру және модельдеу

5.3.5.1ұлдар/қыздар: шығармашылық идеяларды іске асыру үшін нобайлар мен нобайларды орындау;
5.3.5.2ұлдар/қыздар: барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру;
5.3.5.3ұлдар/қыздар: конструктивті түсініктемелер қабылдау және өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау

6.3.5.1ұлдар/қыздар: шығармашылық идеяларды іске асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбаларды орындау;
6.3.5.2ұлдар/қыздар: мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру;
6.3.5.3ұлдар/қыздар: өзінің және басқаның жұмысына конструктивті түсініктемелер қабылдау және бейімделу бойынша негізделген ұсыныстар жасау.

      4) "Тамақтану мәдениеті"бөлімі

      4 - кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

4.1 Дұрыс тамақтану негіздері, мәзір құру

5.4.1.1 ұлдар/қыздар: дұрыс және тиімді тамақтану ережелерін сипаттау;
5.4.1.2 ұлдар/қыздар: дұрыс және тиімді тамақтану мәзірін құру;
5.4.1.3 қыздар: тамақ дайындауға арналған құрал- жабдықтардың және құрылғылардың мүмкіндіктерін анықтау;
5.4.1.4 қыздар: тағамдар мен сусындарды дайындау технологиясын қолдану

6.4.1.1 ұлдар/қыздар: дұрыс және тиімді тамақтану ережелері туралы білімдерін көрсету ;
6.4.1.2 ұлдар/қыздар: дұрыс және тиімді тамақтану мәзірін өз бетінше құру;
6.4.1.3 қыздар: тағамдарды және тәттілерді жедел дайындау технологиясын қолдану;
6.4.1.4 қыздар: түрлі тағамдарды дайындау үшін өнімдер мен құралдарды анықтау және таңдау

4.2 Дастархан үстіндегі тәртіп ережелері, үстелді жабдықтау

5.4.2.1 ұлдар/қыздар: қазақ және басқа халықтардың мәдениетінде, қоғамдық тамақтану орындарында дастархан үстіндегі өзін-өзі ұстау ережелерін сипаттау;
5.4.2.2 ұлдар/қыздар: үстелді рәсімдеу және қызмет етудің негізгі ережелерін орыдау

6.4.2.1 ұлдар/қыздар: қазақ және басқа халықтардың мәдениетінде, қоғамдық тамақтану орындарында дастархан үстіндегі өзін-өзі ұстау ережелерін білу және сипаттау;
6.4.2.2 ұлдар/қыздар:әр түрлі іс-шаралар үшін үстелді рәсімдеу және дайындау дағдылары мен білімін көрсету

4.3 Тамақ дайындау технологиясы

5.4.3.1 қыздар: тамақ пісіру үшін құралдар, жабдықтар мен аспаптардың мүмкіндіктерін анықтау;
5.4.3.2 қыздар: салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын қолдану

6.4.3.1 қыздар: тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын қолдану;
6.4.3.2 қыздар: әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған бұйымдар мен керек-жарақтарды анықтау және таңдау

      5) "Үй ішіндегі мәдениет"бөлімі

      5 -кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

5.1Жеке гигиена, тұрғын үй экологиясы

5.5.1.1қыздар: жеке гигиена ережелерін сақтау, түрлерін ажырату;
5.5.1.2қыздар: өзіне күтім жасау құралдары мен әрекеттерін таңдау және қолдану;
5.5.1.3ұлдар: электр энергиясының көздері туралы ақпарат беру;
5.5.1.4ұлдар: қарапайым электротехникалық құралдардың мақсатын атау,түсіндіру;
5.5.1.5ұлдар: түрлі материалдардан қарапайым бұйымдарды жасау;
5.5.1.6ұлдар: құралдарды пайдалана отырып, интерьерді жинақтау, ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды және ақаулар кезінде қарапайым жөндеу операцияларын орындау

6.5.1.1қыздар: тұрғын үйге қойылатын гигиеналық талаптарды, тазалық сақтау құралдарын сипаттау;
6.5.1.2қыздар: жеке гигиена құралдарының түрлерін анықтау және пайдалану;
6.5.1.3қыздар: маусымдық киім мен аяқ киімді күту және оларды сақтау ережелерін білу;
6.5.1.4ұлдар: электр схемалары элементтерінің шартты графикалық белгілерін зерттеу, анықтау және орындау;
6.5.1.5ұлдар: күрделі емес электр тізбектерін ажырату және есептеу;
6.5.1.6ұлдар: құралдарды пайдалана отырып, интерьерді жинақтау, ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды және ақаулар кезінде қарапайым жөндеу операцияларын орындау

5.2Өсімдік шаруашылығы,гүл өсіру, ландшафтық дизайн негіздері

5.5.2.1ұлдар/қыздар: өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс дақылдарын отырғызу және өсірудің негізгі бағыттарын сипаттау;
5.5.1.2ұлдар/қыздар: өсімдік шаруашылығында көктем мезгіліндегі жұмыстарды орындау

6.5.2.1ұлдар/қыздар: сәндік гүл дақылдарын өсіру технологиясын сипаттау;
6.5.2.2ұлдар/қыздар: сәндік бау-бақша және гүл өсіруде көктемгі жұмыстарды орындау

      27. Осы Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады. Ұзақ мерзімді жоспарда барлық сынып бойынша әр бөлімде қамтылатын оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      28. Бөлімдер мен тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-6 сыныптары
үшін "Көркем еңбек" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің5-6 сыныптарыүшін "Көркем еңбек" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасынжүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 сынып (ұлдар):

      1-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдері

Тақырыптар/Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Көрнекі өнер

Бейнелеу өнеріндегі ерекше құралдар. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары.

5.1.2.1 Қазақ ұлттық және әлемдік мәдениеттің, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін анықтау;
5.1.3.1шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс істеу;
5.1.2.2пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және өзге жұмыстарда (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) көрсетілген идеялар мен тақырыптарды сипаттау;
5.1.3.2пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) сипаттау

Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт.

5.3.5.1шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау;
5.1.6.1таңдап алынған құралдардың қасиеттерін ескере отырып, техниканы, көркем материалдарды пайдалана отырыпэксперимент жасау;
5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану;
5.2.1.1 шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

Пейзаж. Табиғатпен гармония. Ауа перспективасы.

5.1.1.1 қоршаған ортаның ассоциативті мәні мен визуалды сипаттамаларын зерттеу және анықтау (композиция, түс, форма, фактура, пропорция);
5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану

Индустриялық пейзаж. Қалалық пейзаж. Сызықтық перспектива.

5.1.1.1 қоршаған ортаның ассоциативті мәні мен визуалды сипаттамаларын анықтау (композиция, түс, форма, фактура, пропорция);;
5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану

Пластикалық қалыптардың өнері. Мүсін.

5.1.1.1 қоршаған ортаның ассоциативті мәні мен визуалды сипаттамаларын анықтау(композиция, түс, форма, фактура, пропорция);
5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану;
5.1.3.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) сипаттау

Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру.

5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау;
5.1.6.1 таңдап алынған құралдардың қасиеттерін ескеріп, техниканы, көркем материалдарды пайдалана отырыпэксперимент жасау;
5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану;
5.3.5.2 барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Сәндік-қолданбалы өнер, негізгі формалары мен ерекшеліктері. Қазақстанның қолданбалы өнері.

5.1.2.1 Қазақ ұлттық және әлемдік мәдениеттің, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін анықтау

Сәндік-қолданбалы өнерге арналған материалдар мен құралдармен танысу

5.3.2.1 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтарды анықтау, сипаттау және қолдану;

Түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым..
Идеяларды талқылау және дамыту.
Эскиз

5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау

Түрлі материалдардан жасалған сәндік бұйым. Бұйымдар жасау

5.3.4.2 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдардан оңай бұйым жасау
5.3.3.1 заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып тану
5.2.4.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Тоқу өнері. Тоқу түрлері. Материалдар мен құралдармен танысу

5.3.3.1 заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып тану;
5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау

Тоқыма бұйымдары

5.3.4.2 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдардан оңай бұйым жасау;
5.2.1.1 шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Көрмені ұйымдастыру

5.3.5.2 барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру

3-тоқсан

Дизайн және технология

дизайн және технология негіздері. Конструкциялық материалдар. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу

5.2.2.1 құрылымдық, табиғи және жасанды материалдардың жалпы қасиеттері мен құрылымын, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтай отырып сипаттай

Конструкциялық материалдарды өңдеуге арналған жабдықтар, қол құралдары және құрылғылар

5.3.2.2 ұсталық/темір шеберлігінің мақсаты мен құрылымын түсіндіру;
5.3.2.1 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтарды анықтау, сипаттау және қолдану;
5.2.4.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін айту (жұмыс орны мен құралдарды тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Көркем ою. Идеяларды әзірлеу. Материалды таңдау және дайындау.

5.3.3.1 композицияның негізгі заңдарын сақтай отырып және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) тәжірибесіне сүйене отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру;
5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау

Саздан жасалған бұйымдарды дайындау. Мүсіндеу.

5.3.4.1 аяқталған таңбалау мен өлшеулер негізінде өнімді жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.3.4.2 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдардан оңай бұйым жасау;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Түрлі материалдардан жасалған бұйымдарды модельдеу.
Эскиздерді әзірлеу (тізбектер, жануарлардың мүсіндері).
Материалды таңдау. Құралдар мен құрылғылар.

5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
5.3.4.2 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдардан оңай бұйым жасау

Бұйым жасау (тізбек, жануарлар мүсіндері)

5.3.4.1 аяқталған таңбалау мен өлшеулер негізінде өнімді жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.3.4.2 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдардан оңай бұйым жасау;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Түрлі материалдарды қолдана отырып, музыкалық (ұрмалы-шулы) аспаптарды жобалау

5.3.3.1 композицияның негізгі заңдарын сақтай отырып және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) тәжірибесіне сүйене отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау
5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау

Музыкалық аспап жасау

5.3.4.1 аяқталған таңбалау мен өлшеулер негізінде өнімді жасауға арналған материалдарды қол құралдарымен өңдеу;
5.3.4.2 құрастырмалы, табиғи және жасанды материалдардан оңай бұйым жасау;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
5.3.5.2 сындарлы ескертулерді қабылдау және өзіңіздің және басқалардың жұмысын бейімдеу, жақсарту бойынша ұсыныстар енгізу

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Дұрыс тамақтану негіздері. Мәзір құру.

5.4.1.1 дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелерін сипаттау
5.4.1.2 дұрыс және тиімді тамақтану мәзірін құру ;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану)

Ыдыс жуу ережелері. Практикалық жұмыс. Ас үй жабдықтарымен, шаншып және кесетін құралдармен, ыстық сұйықтықтармен жұмыс істеудің қауіпсіз тәсілдері.

5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
5.2.4.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін қолдану (жұмыс орны мен құралдарды тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Үй ішіндегі мәдениет

Электр энергиясының көздері туралы жалпы мәліметтер. Электротехникалық арматурамен танысу. Ток көздері мен электр энергиясын тұтынушылардың түрлері

5.5.1.3 электр энергиясының көздері туралы айту;
5.5.1.4 қарапайым электр арматурасы мен электр қондырғы құралдарының мақсаттарын тізіп айту және түсіндіру;
5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс жасау (соның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану);
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Электр қауіпсіздігі және тұрмыстық электр аспаптарын пайдалану ережелері.

5.5.1.4 қарапайым электр арматурасы мен электр қондырғы құралдарының мақсаттарын тізіп айту және түсіндіру;
5.5.1.3 электр энергиясының көздері туралы айту

Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары. Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстар.

5.5.2.1 өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс дақылдарының негізгі бағыттарын сипаттау;
5.5.1.2 өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды орындау

      2) 5 сынып (қыздар):

      2-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдері

Тақырыптар/Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Көрнекі өнер

Бейнелеу өнеріндегі ерекше құралдар. Классикалық өнердің жауһарлары. Қазақстандық суретшілердің шығармашылығы. Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары.

5.1.2.1 Қазақ ұлттық және әлемдік мәдениеттің, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін зерттеу және анықтау;

5.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс істеу;

5.1.2.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және өзге жұмыстарда (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) көрсетілген идеялар мен тақырыптарды сипаттау;

5.1.3.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) сипаттау

Натюрморт өнері. Сәндік ұлттық натюрморт.

5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау;

5.1.6.1 таңдап алынған құралдардың қасиеттерін ескеріп, техниканы, көркем материалдарды пайдалана отырыпэксперимент жасау;

5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану;

5.2.1.1 шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану

Пейзаж. Табиғатпен гармония. Ауа перспективасы.

5.1.1.1 қоршаған ортаның ассоциативті мәні мен визуалды сипаттамаларын зерттеу және анықтау (композиция, түс, форма, фактура, пропорция);;

5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану

Индустриялық пейзаж. Қалалық пейзаж. Сызықтық перспектива.

5.1.1.1 қоршаған ортаның ассоциативті мәні мен визуалды сипаттамаларын анықтау (композиция, түс, форма, фактура, пропорция);

5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану

Пластикалық қалыптардың өнері. Мүсін.

5.1.1.1 қоршаған ортаның ассоциативті мәні мен визуалды сипаттамаларын анықтау (композиция, түс, форма, фактура, пропорция);;

5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану;

5.1.3.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) сипаттау

Шығармашылық жұмыс жасау. Көрмені ұйымдастыру.

5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау;

5.1.6.1 таңдап алынған құралдардың қасиеттерін ескеріп, техниканы, көркем материалдарды пайдалана отырыпэксперимент жасау;

5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану;

5.3.5.2 барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Ою-өрнек түрлері. Қазақ ұлттық ою-өрнектері (түрлері, стилизациясы және мотивтері).

5.1.2.1 Қазақ ұлттық және әлемдік мәдениеттің, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін зерттеу және анықтау

Көркем кесте. Кесте түрлері. Материалдар және құралдармен танысу. Эскиз әзірлеу.

5.1.2.1 Қазақ ұлттық және әлемдік мәдениеттің, қолөнер және дизайн ерекшеліктерін анықтау;
5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау

Көркем кестелі бұйымдарды безендіру.

5.1.5.1 өз идеялары мен сезімдерін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің ерекшеқұралдарын пайдалану;
5.2.1.1 шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Тоқу өнері. Тоқу түрлері. Материалдар және құралдармен танысу.

5.3.3.1 заманауи және дәстүрлі емес материалдарды, олардың қасиеттері мен мақсаттарын анықтай отырып тану;
5.3.5.1 шығармашылық идеяларды жүзеге асыру үшін үлгілер мен эскиздер жасау;
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру

Тоқыма бұйымдары

5.3.4.4 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.1.1 шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;

Жұмыс көрмесі

5.3.5.2 барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру

3-тоқсан

Дизайн және технология

Тоқыма материалдарының жіктелуі және сипаттамасы. Материалдардың түрлері мен қасиеттерін зерттеу.

5.2.2.2 тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін сипаттау

Тоқыма материалдарын өңдеуге арналған жабдықтар, құралдар және құрылғылар.

5.3.2.2 тігін машинасының құрылғысын, жіптерді өткізу тәсілдерін, тігістерді сипаттау;
5.3.2.3 тігін бұйымдарын дымқыл-жылымен өңдеуге арналған жабдықты сипаттау және қолдану;
5.2.4.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін (жұмыс орны мен құралдарды тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Тігін бұйымдарының жіктелуі.
Идеядан өнімге дейін (тігін және қол бұйымдары)

5.2.2.2 тоқыма материалдары мен бұйымдарының жіктелуін сипаттау

Киім дизайны, макеттеу (қағаз, тоқыма). Костюм жасау (шағын манекен немесе қуыршаққа).

5.3.3.1 композицияның негізгі заңдарын сақтай отырып және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) тәжірибесіне сүйене отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау;
5.3.4.3 тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу жасау;
5.3.4.4 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Тоқыма мозаика техникасындағы бұйымдардың дизайны (пэчворк, квиллинг,құрақ). Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыстың орындалу реті.

5.3.3.1 композицияның негізгі заңдарын сақтай отырып және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) тәжірибесіне сүйене отырып, қарапайым объектілердің дизайнын дамыту бойынша тапсырмаларды орындау;
5.1.4.1 шығармашылық жұмысты орындау кезеңдерін анықтайтын жоспар құру

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру.

5.3.4.3 тігістерді қолдана отырып, тоқыма материалдарын қол құралдарымен және тігін машинасында кесу және өңдеу жасау;
5.3.4.4 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдардан қарапайым бұйымдар жасау;
5.2.1.1 шығармашылық жұмыстарда, бұйымдарды жасау үрдісінде қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Жұмыс көрмесі.

5.3.5.2 барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру;
5.3.5.3 сындарлы ескертулерді қабылдау және өзіңіздің және басқалардың жұмысын бейімдеу, жақсарту бойынша ұсыныстар енгізу

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Дұрыс тамақтану негіздері. Мәзір құру.

5.4.1.1 дұрыс және теңдестірілген тамақтану ережелерін сипаттау;
5.4.1.2 дұрыс және тиімді тамақтану мәзірін құру;
5.1.3.1шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс істеу

Асүй жабдықтары.Тамақ дайындауға арналған ыдыс-аяқ, құрал-саймандар мен құралдар.

5.4.1.3 тамақ дайындауға арналған құралдардың, жабдықтардың және құрылғылардың мүмкіндіктерін анықтау;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану;
5.2.4.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін сақтау (жұмыс орны мен құралдарды тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Бутербродтарды дайындау технологиясы.

5.1.3.1шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерімен жұмыс істеу;
5.4.1.4 салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын қолдану;
5.3.5.2 барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру

Сусындарды дайындау технологиясы

5.4.1.4 салқын тағамдар мен сусындар дайындау технологиясын қолдану;
5.3.5.3 сындарлы ескертулерді қабылдау және өзіңіздің және басқалардың жұмысын бейімдеу, жақсарту бойынша ұсыныстар енгізу;
5.3.5.2 барлық сыныпқа дайын жұмысты таныстыру

Үй ішіндегі мәдениет

Жеке гигиена, өзіне күтім жасау.

5.5.1.1 терінің және шаштың әртүрлі түрлерін анықтау және жеке гигиена ережелерін сипаттау;
5.5.1.2 өзін-өзі күтуге арналған өнімдерді таңдау және пайдалану

Өсімдік шаруашылығының негізгі бағыттары.
Өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстар.

5.5.2.1 өсімдік шаруашылығы мен жеміс-көкөніс дақылдарының негізгі бағыттарын сипаттау;
5.5.1.2 өсімдік шаруашылығындағы көктемгі жұмыстарды орындау;
5.2.3.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

      3) 6 сынып (ұлдар):

      3-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдері

Тақырыптар/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Көрнекі өнер

Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет.

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы.

6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау, қолдану

Портреттерді жасаудың дәстүрлі емес әдістері.

6.1.6.1 материалдардың қасиеттері мен практикалық жұмыс дағдыларын білетіндігін көрсете отырып, техниканы, көркем материалдарды қолдану және эксперимент жасау;
6.3.3.1 заманауи дәстүрлі емес материалдарды тану және олардың қалай тиімді өңделуі мен пайдалану жолдарын, мүмкіндіктерін анықтау

Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы.

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы) өз тәжірибесі мен басқалардың тәжірибесі негізінде білімдері мен түсініктерін көрсету;
6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану

Заманауиі портрет. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент.

6.1.2.2пәндік терминологияны қолдана отырып, өзінің және басқалардың (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарында көрінетін идеялар мен тақырыптарды салыстыру;

6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану

Анимация. Қозғалатын элементтер (пластикалық анимация, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс).

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сценарийді әзірлеу.
Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстандыру.

6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, іс-әрекеттердің кезектілігін жоспарлау және анықтау;
6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану;
6.3.5.3 өзінің және басқалардың жұмысын жақсарту үшін сындарлы ескертулерді қабылдау және бейімделуге негізделген ұсыныстар енгізу

Жұмыстың тұсаукесері.

6.3.5.2 мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Қазақ халқының зергерлік өнерімен танысу.

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Зергерлік бұйымдардың эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау.

6.3.5.1 шығармашылық идеяларды іске асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбаларды орындау;
6.1.6.1 материалдардың қасиеттері мен жұмыстың практикалық дағдыларын көрсете отырып, көркем материалдармен техниканы эксперимент жасау және пайдалану

Бұйым жасау. Бұйымды безендіру.

6.3.4.2ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау
6.2.3.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Табиғи материалдардың түрлері мен сипаттамалары.

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы) өз тәжірибесі мен басқалардың тәжірибесі негізінде білімдері мен түсініктерін көрсету;
6.2.2.1 материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын анықтау және сипаттау

Табиғи материалдардан жасалған бұйымдардың нобайын әзірлеу.

6.3.5.1 шығармашылық идеяларды іске асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбаларды орындау

Бұйым жасау.Бұйымды безендіру.

6.1.6.1 материалдардың қасиеттері мен жұмыстың практикалық дағдыларын көрсете отырып, көркем материалдармен техниканы эксперимент жасау және пайдалану;
6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану

Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру.

6.3.5.2 мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру

3-тоқсан

Дизайн және технология

Қол электр аспаптары мен жабдықтары. Практикалық жұмыстар.

6.3.2.1 қозғалыс механизмдерін жәнеэлектр құралдарының құрылысын анықтау, сипаттау оларды конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеу үшін қолдану;
6.2.4.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін түсіндіру (жұмыс орны мен құралдарды тазарту, арнайы киімде жұмыс)

Құрама бөлшектерден роботтарды әзірлеу. Роботтардың пайда болу тарихы және түрлері

6.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.1.3.2пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) салыстыру

Роботты құру. Эскиз.
Роботты жасау үшін материалдарды дайындау.

6.3.3.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, әр түрлі объектілердің дизайнын дамытуға арналған тапсырмаларды таңдау және орындау;
6.2.2.1 материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін және олардың қолдану аясын анықтау және сипаттау;
6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, іс-әрекеттердің кезектілігін жоспарлау және анықтау

Роботты құру. Роботтың жылжымалы бөліктерін құру бойынша эксперимент жасау.

6.3.4.1 орындалған белгілер мен өлшеулер негізінде бұйымдарды дайындау үшін түрлі құралдармен материалдарды өңдеу;
6.3.4.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау;
6.2.4.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Көлік құралдарының түрлері туралы жалпы мәліметтер

6.1.3.1шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану

Көлік құралының моделін әзірлеу. Эскиз. Материалдарды таңдау.

6.3.3.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, әр түрлі объектілердің дизайнын дамытуға арналған тапсырмаларды таңдау және орындау;
6.1.4.3 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Көлік құралының моделін жасау. Модельдің жекелеген бөліктерін жасау. Модельді құрастыру және өңдеу.

6.3.4.1 орындалған белгілер мен өлшеулер негізінде бұйымдарды дайындау үшін түрлі құралдармен материалдарды өңдеу;
6.3.4.2 ажыратылатын және бір бөлшекті қосылыстарды пайдаланып бірнеше бөлшектерден бұйымдар жасау


Жұмыстың тұсаукесері.
Көрме ұйымдастыру.

6.3.5.2 мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Қазақ мәдениетінде, түрлі халықтардың мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстіндегі жүріс-тұрыс ережелері.

6.4.2.1 қазақ және басқа халықтардың мәдениетінде, қоғамдық тамақтану орындарында дастархан үстіндегі өзін-өзі ұстау ережелерін салыстыру;
6.4.2.2 әр түрлі іс-шаралар үшін үстелді рәсімдеу және дайындау дағдылары мен білімін көрсету

Үй ішіндегі мәдениет

Электр жүйелерінің шартты белгілерімен танысу. Электр тізбектері.

6.5.1.4 электр схемалары элементтерінің шартты графикалық белгілеріннықтау және орындау;
6.5.1.5 күрделі емес электр тізбектерін ажырату және есептеу

Электр шамдарының техникалық сипаттамалары, олардың артықшылықтары, кемшіліктері және пайдалану ерекшеліктері.

6.5.1.5 күрделі емес электр тізбектерін ажырату және есептеу;
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Электр қол құралдарын қолдана отырып, тұрмыстағы жөндеу жұмыстары.

6.5.1.6 құралдарды пайдалана отырып, интерьерді жинақтау, ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды және ақаулар кезінде қарапайым жөндеу операцияларын орындау;
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

Сәндік-гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

6.5.2.1 сәндік гүл дақылдарын өсіру технологиясын сипаттау;
6.5.2.2 сәндік бау-бақша және гүл өсіруде көктемгі жұмыстарды орындау;
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

      4) 6 сынып (қыздар):

      4-кесте

Ұзақмерзімді жоспар бөлімдері

Тақырыптар/Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Көрнекі өнер

Портреттік жанр. Портрет түрлері. Қазақстан суретшілерінің шығармашылығындағы портрет.

6.1.3.1шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін өз бетінше таңдау және пайдалану;
6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сызықтық портрет. Графика. Орындау техникасы. Портреттерді жасаудың дәстүрлі емес әдістері

6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану;
6.1.6.1 материалдардың қасиеттері мен жұмыстың практикалық дағдыларын көрсете отырып, көркем материалдармен техниканы эксперимент жасау және пайдалану;
6.3.3.1 заманауи дәстүрлі емес материалдарды тану және олардың қалай тиімді өңделуі мен пайдалану жолдарын, мүмкіндіктерін анықтау

Портреттегі түс. Портретті орындау техникасы.

6.1.1.1 қоршаған әлем объектілерінің көрнекі сипаттамаларын (құрамы, түсі, пішіні, құрылымы, пропорциясы) өз тәжірибесі мен басқалардың тәжірибесі негізінде білімдері мен түсініктерін көрсету;
6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану

Заманауи портрет. Сурет өнері. Фотокамерамен эксперимент.

6.1.3.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) салыстыру;
6.1.4.2 өнер түрлерінің арасындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды салыстыру және түсіндіру (фотосурет және кескіндеме);
6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану

Анимация. Қозғалмалы элементтер (пластилин анимациясы, көлеңке театры, саусақ қуыршақтары, қамыс).

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету

Сценарийді әзірлеу. Кейіпкерлер мен декорацияларды жасау. Көркем идеяларды жүзеге асыру. Дыбыстандыру.

6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, іс-әрекеттердің кезектілігін жоспарлау және анықтау;
6.1.4.2 өнер түрлері арасында (фотография және живопись) ұқсастық пен айырмашылықтарды түсіндіру;
6.1.5.1 өз ойы мен сезімін жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және көрнекі өнер құралдарын таңдау және қолдану;
6.3.5.3 өзінің және басқалардың жұмысын жақсарту үшін сындарлы ескертулерді қабылдау және бейімделуге негізделген ұсыныстар енгізу

Жұмыстың тұсаукесері.

6.3.5.2 мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Тоқу өнері. Ілмекпен тоқу. Тоқу әдістері мен техникасы. Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды таңдау.

6.1.2.1 қазақтың ұлттық және әлемдік мәдениетінің көркемдік, қолөнер және дизайн жұмыстарының ерекшеліктері туралы білімдері мен түсініктерін көрсету;
6.3.5.1 шығармашылық идеяларды іске асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбаларды орындау;
6.1.4.3 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)


Түрлі өнімдерді ілгекпен тоқу( майлық, сөмке, ұялы телефон үшін қап).

6.1.6.1 материалдардың қасиеттері мен жұмыстың практикалық дағдыларын көрсете отырып, көркем материалдармен техниканы эксперимент жасау және пайдалану;
6.2.3.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану


Тоқу. Сым, олардың түрлері. Тоқу әдістері мен техникасы. Бұйымның эскизін әзірлеу.

6.3.5.1 шығармашылық идеяларды іске асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбаларды орындау;
6.1.4.3 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)


Түрлі өнімдерді тоқу (шарф, орамал, тіреуіш)

6.1.6.1 материалдардың қасиеттері мен жұмыстың практикалық дағдыларын көрсете отырып, көркем материалдармен техниканы эксперимент жасау және пайдалану;
6.2.3.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдар жасау процесінде қазақтың ұлттық мәдениетінің элементтерін қолдану;
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану


Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру.

6.3.5.2 мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру;
6.3.5.3 өзінің және басқалардың жұмысын жақсарту үшін сындарлы ескертулерді қабылдау және бейімделуге негізделген ұсыныстар енгізу

3-тоқсан

Дизайн және технология

Тоқыма материалдардан жасалған бұйымдарды әзірлеу (авторлық қуыршақ, дамытушы ойыншық). Идеяларды әзірлеу. Эскиз.

6.3.3.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, әр түрлі объектілердің дизайнын дамытуға арналған тапсырмаларды таңдау және орындау;
6.3.5.1 шығармашылық идеяларды іске асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбаларды орындау

Текстильді әртүрлі текстуралар мен түстерді зерттеу. Материалдарды, құралдар мен жабдықтарды таңдау және дайындау.

6.2.2.2тоқыма құралдары мен бұйымдардың қасиеттері мен өңделуін зерттеу және анықтау
6.3.3.1 заманауи дәстүрлі емес материалдарды тану және олардың қалай тиімді өңделуі мен пайдалану жолдарын, мүмкіндіктерін анықтау;
6.3.2.1 тігін машиналарын реттеуді орындау;

Бұйым жасау. Бөлшектерді пішу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу.

6.3.2.2 тігін бұйымдарынылғалдау - қыздыру өңдеу режимін сипаттау, оларды практикада қолдану;
6.3.4.3 тоқыма материалдарын қолмен және тігін машинасында пішу және өңдеу, тігістер мен тігістерді түрлендіре алу;
6.3.4.4 әртүрлі (тоқыма, табиғи және жасанды) материалдар мен құрастырмаларды қолдана отырып, бір бұйымды жасау;
6.2.4.2 қол құралдарымен қауіпсіз жұмыс істеуді және еңбек гигиенасы ережелерін білу

Үйге арналған тоқыма бұйымдарының дизайны (алжапқыш, ас үй керек-жарақтары). Идеяларды әзірлеу.
Эскиз. Материалды таңдау және дайындау. Жұмыстың орындалу реті.

6.3.3.1 композицияның негізгі заңдылықтарын сақтай отырып, әр түрлі объектілердің дизайнын дамытуға арналған тапсырмаларды таңдау және орындау;
6.3.5.1 шығармашылық идеяларды іске асыру үшін эскиздер, техникалық суреттер мен сызбаларды орындау;
6.1.4.1 уақытты және басқа факторларды ескере отырып, іс-әрекеттердің кезектілігін жоспарлау және анықтау;
6.1.4.3 материалдық шығындарды анықтау (сандық көрсеткіштер)

Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру.

6.3.5.2 мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру;
6.1.3.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және өзге (суретшілер, қолөнершілер, дизайнерлер) жұмыстарды жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді (техниканы) салыстыру

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Қазақ мәдениетінде, түрлі халықтардың мәдениетінде және қоғамдық тамақтану орындарында үстел үстіндегі жүріс-тұрыс ережелері.

6.4.2.1 қазақ және басқа халықтардың мәдениетінде, қоғамдық тамақтану орындарында дастархан үстіндегі өзін-өзі ұстау ережелерін салыстыру;
6.4.2.2 әр түрлі іс-шаралар үшін үстелді рәсімдеу және дайындау дағдылары мен білімін көрсету

Жартылай фабрикаттардан тағам дайындау технологиясы.

6.4.3.1 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын білу және қолдану;
6.4.3.2 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған азық-түліктер мен керек-жарақтарды анықтау және таңдау

Тағамдарды экспресс дайындау технологиясы.

6.4.3.1 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын қолдану;
6.4.3.2 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған азық-түліктер мен керек-жарақтарды анықтау және таңдау

Десерт дайындау технологиясы.

6.4.3.1 тағамдар мен десерттерді жедел дайындау технологиясын қолдану;
6.4.3.2 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған азық-түліктер мен керек-жарақтарды анықтау және таңдау;
6.3.5.2 мектеп аудиториясына дайын жұмысты таныстыру

Үй ішіндегі мәдениет

Гигиена ережелері. Үй-жайларды ылғалды және құрғақ жинау.

6.5.1.1 тұрғын үйге қойылатын гигиеналық талаптарды, тазалық сақтау құралдары мен құрылғыларын сипаттау;
6.5.1.2 жеке гигиена құралдарының түрлерін анықтау және пайдалану

Киім мен аяқ киімге күтім жасау, оларды сақтау.

6.5.1.3 маусымдық киім мен аяқ киімді күту және ережелерін сақтау

Сәндік-гүл мәдениеті. Гүл өсірудегі көктемгі жұмыстар.

6.5.2.1 сәндік гүл дақылдарын өсіру технологиясын сипаттау;
6.5.2.2 сәндік бау-бақша және гүл өсіруде көктемгі жұмыстарды орындау;
6.2.3.1 қауіпсіздік шараларын сақтап, оның маңыздылығын сезіне отырып, материалдар мен құралдарды қолдану

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 667-қосымша 

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптар үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарлама мақсаты - өнер және еңбек технологиясы саласында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру; көру қабілеті бұзылған білім алушылардың шығармашылық ойлауын, тұлғаның қалыптасуы мен өзін-өзі танытуының негізі ретінде рухани-адамгершілік мәдениетті дамыту.

      3. Бағдарлама міндеттері:

      1) білімді дамыту, қоршаған әлемде өнерді, дизайн мен технологияны саналы қабылдауды қалыптастыру;

      2) Қазақстан және әлем халықтарының көркем-мәдени мұрасын зерделеу;

      3) технологиялық дағдыларды, шығармашылық идеяларды өнер мен дизайнның мәнерлі құралдарымен жеткізе білу дағдыларын дамыту;

      4) объектілерді көркемдеуге көшіру, талдау жасау, зерттеу процесінде білім алушылардың шығармашылық және сыни ойлауын дамыту;

      5) оқу қызметінің барлық түрлерінде (зерттеу, идеяларды шығармашылық іске асыру, жұмыстарды таныстыру) ақпараттық - коммуникациялық технологияларды қолдану тәжірибесін меңгеру;

      6) әр түрлі ресурстар мен ақпарат көздерін зерттеу және олардың жұмыс нәтижелері үшін маңыздылығын түсіну;

      7) эстетикалық, еңбек, экономикалық, экологиялық, патриоттық тәрбие және адамгершілік-рухани құндылықтарды қалыптастыру;

      8) уақытты, материалдардың қасиетін және басқа факторларды анықтай және ескере отырып, өз іс-әрекетін өз бетінше жоспарлау қабілетін дамыту;

      9) жеке, жұптық және топтық қызметтегі оқу міндеттеріне қол жеткізу үшін бірлескен жұмысты ұйымдастыру тәжірибесін меңгеру.

      4. Түзете – дамыту міндеттері:

      1) табиғи заттарды, модельдерді, макеттерді және бедерлі бейнелерді жанаспалы зерттеу тәсілдеріне қоршаған әлем объектілері туралы адекваты түсініктерді қалыптастыру; объектілерді модельдермен, макеттермен, бедерлі бейнелермен байланыстыра білу;

      2) сенсорлық функцияларды, түстерді ажыратуды, көзбен шамалау және ұсақ моториканы дамыту;

      3) сақталған анализаторларды қолдана отырып, заттар мен объектілерді мақсатты зерттеу және бақылау дағдыларын жетілдіру;

      4) заттардың пішіні, көлемі және кеңістіктегі орналасуы бойынша салыстыра білуді дамыту;

      5) пәнді оқыту процесінде бисенсорлық және полисенсорлық қабылдауды қалыптастыру;

      6) қауіпсіз жұмыс ережелері туралы білімді бекіту және қалдық көруді қорғауды қамтамасыз ететін офтальмологиялық-гигиеналық талаптарды сақтау.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Ерекше білім беруде қажеттілігі бар балаларды оқыту құндылыққа бағдарланған, жеке тұлғаға бағдарланған, іс-әрекеттік, дифференциялды, коммуникативтік тәсілдер мен ақпараттық-коммуникациялық технологиялар негізінде жүзеге асырылады.

      6. Құндылыққа бағытталған тәсіл сәулет пен мүсіннің көрнекті шығармаларымен танысу арқылы жүзеге асырылады; сәулет өнерінде, бейнелеу өнерінде, заттық-материалдық және кеңістіктік ортаның ұлттық бейнелерінде және адамның сұлулығын түсінуде көрініс тапқан өз Отанының мәдениет тарихына құрмет көрсетуге тәрбиелеу; көркем мәдениетті рухани құндылықтардың кеңістіктік формаларында материалдық көрініс формасы ретінде дамыту.

      7. Тұлғаға бағытталған тәсіл көру қабілеті бұзылған балалардың жеке мүмкіндіктерін анықтайды және практикалық іс-әрекет негізінде пәнге белсенді, қызығушылық танытатын қатынасты қалыптастыруды жүзеге асырады.

      8. Іс-әрекеттік тәсіл білім алушылардың танымдық қызметін дамыту және түзету үшін ойын технологияларын пайдалана отырып, зерттеу, ақпараттық-рецептивтік, іздестіру-шығармашылық әдістерін қолдануда практикалық біліктер мен дағдыларды түзету мен дамытуда іске асырылады.

      9. Дифференциалды тәсіл көру қабілеті бұзылған білім алушыларды төмендегідей топтарға бөлуді болжайды:

      1) көру мүмкіндіктері: көзі көрмейтін, көзі нашар көретін және нашар көретін білім алушылар;

      2) физиологиялық ерекшеліктері: ұлдар мен қыздар.

      10. Коммуникативтік тәсіл білім алушылардың өзін-өзі бағалау, жеке, жұптық және топтық іс-әрекеттегі өз жұмыстары мен басқа да білім алушылардың жұмыстарын талдау бойынша тапсырмалар негізінде қарым-қатынасты жүзеге асыру қабілетіне бағытталған.

      11. Оқыту процесінің білім беру бағдарламасында ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану презентациялар жасау, шығармашылық жұмыстарды көрсету дағдыларын дамытуды көздейді және жұмыс, бос уақыт және коммуникация үшін технологияларды дұрыс және шығармашылық қолдануды қамтиды.

      12. Сабақтар арнайы жабдықтармен және тифлотехникалық құралдармен жабдықталған жеке ұлдарға және қыздарға арналған шеберхана кабинеттерінде технология кабинетінде өткізіледі:

      1) шеберхана: НС станогы, РКС станогы, СТД-120 станогы, ТВШ станогы, фпш-5 станогы, жағу аппараты, шегелер, пышақтар жинағы, рашпильдер жинағы, жиынтықтағы бұрғылар, егеулер жинағы, жинақтағы қайшылар, ағаш және металл бойынша қол аралары, бұрағыштар жинағы, тістеуіктер, бақшалық секатор, жинақтағы қашаулар, фрезерлік станок, үстелдік қысқаштар, вибраторлық шлифт-машина, электр джигзик, үстел үстілік электроқайрағыш;

      2) технология кабинеті: жіптер мен инелер жинағы, инелер, қайшылар, иірілген жіптер, маталар, бу үтігі, үтіктеу тақтасы, "Батерфляй" тігін машинасы, Merry Lock оверлок (Мэри лок) 540 DSR, электр фен, Кір жуғыш машина, тоңазытқыш, кіріктірілген ыдыс жуғыш машина, кіріктірілген электр плитасы, кіріктірілген пеш, микротолқынды пеш, кәстрөлдер жиынтығы, ыдыс-аяқ жиынтығы, ас үй жиынтығы;

      3) бедерлі сурет салуға арналған аспаптар: лавсан үлдірінің парақтары бар "Школьник" аспабы, "Н. А. Семевский" аспабы, "Графика" аспабы," бағдар", грифельдер, Брайль бойынша жазуға арналған қағаз, Брайль сызғышы, трафареттер, жіп салғыш және зағип және нашар көретіндерге арналған инелер, лекало-сызғыш, сурет салуға арналған клеенка;

      4) "PIAF" (плайф) – тактильді графиканың сезгіш суреттерін жасауға арналған құрылғы;

      5) бедерлі-графикалық көрнекі құралдар, оның ішінде иллюстрациялық, графикалық және символдық көрнекілік бедерлі-нүктелік, пәндік барельефтік және сюжеттік бейнелер;

      6) көп деңгейлі демонстрациялық материал: макеттер, модельдер, жалпақ және к өлемді геометриялық фигуралар жиынтығы.

      13. "Технология" пәнін оқыту процесінде келесі жалпы білім беру және түзету пәндерімен байланыс жүзеге асырылады: "Математика", "Әдебиет", "Тарих", "Биология", "Информатика", "Қалдық көру және көру қабілетін қорғау және дамыту", "Кеңістіктік бағдарлау", "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау".

3-тарау. "Технология" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      14. "Технология" оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 7 – сыныпта-аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      2) 8 – сыныпта-аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      3) 9 – сыныпта-аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;

      4) 10 – сыныпта-аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты құрайды.

      15. Бағдарлама мазмұны 5 бөлімді қамтиды:

      1) "Визуалды өнер" бөлімі;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі;

      3) "Дизайн және технология" бөлімі;

      4) "Тамақтану мәдениеті" бөлімі;

      5) "Үй мәдениеті" бөлімі.

      16. Оқыту мақсаттарының жүйелері мен ұзақ мерзімді жоспарларды қамтитын 10-сыныпқа арналған бағдарламалық материал 3 бейінді бөлімде мазмұнды көздейді:

      1) "Көркем еңбек" бөлімі;

      2) "Үй шаруашылық технологиясы" бөлімі;

      3) "Ағаш шеберлік ісі" бөлімі.

      17. "Визуалды өнер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) классикалық және заманауи өнер;

      2) Қазақстанның суретшілер шығармалары;

      3) бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары;

      4) цифорлық өнер (фотосуреттер, анимация, медиа құралдар);

      5) бейнелеу (ыизуалды) өнерінің мәнерлі құралдары;

      6) көркем материалдар мен техникалармен тәжірибе жасау.

      18. "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) Қазақстан мен басқа халықтардың сәндік-қолданбалы өнерінің негізгі түрлері мен ерекшеліктері;

      2) сәндік-қолданбалы өнердің материалдары, құралдары мен технологиялары;

      3) интерьерді безендіру;

      4) қауіпсіздік техникасы мен еңбек гигиена ережелерін сақтау.

      19. "Дизайн және технология" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) негізгі табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар;

      2) материалдарды әртүрлі тәсілдермен өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар;

      3) әр түрлі материалдардан жасалған бұйымдардың дизайны;

      4) дайындау технологиясы;

      5) құрастыру және модельдеу.

      20. "Тамақтану мәдениеті" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) үстелді жабдықтау ережелері;

      2) тағам дайындау технологиясы;

      3) әлем халықтарының тағамдары.

      21. "Үй мәдениеті" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) жеке гигиена,тұрғын үй экологиясы, отбасылық дәстүрлер;

      2) өсімдік шаруашылығы, сәндік гүл өсіру, ландшафтық дизайн негіздері;

      3) интерьерді ұйымдастыру және жоспарлау.

      22. "Көркем еңбек" бөлімі келесідей бөлімшелерді құрайды:

      1) Материалтану;

      2) кілем тоқу;

      3) тоқу;

      4) бисермен тоқу.

      23. "Үй шаруашылық технологиясы" бөлімі келесідей бөлімшелерді құрайды:

      1) Материалтану;

      2) өнімдерді өңдеу технологиясы;

      3) аспаздық технология.

      24. 10-сыныпқа арналған "Ағаш шеберлік ісі" бөлімі келесідей бөлімшелерді құрайды:

      1) Материалтану;

      2) ағаш ұстасы жұмыстарының технологиясы;

      3) көркем өңдеу;

      4) ағаш-жиһаз бұйымдары.

      25. 7-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар үшін):

      1) "Визуалды өнер" Нашар көретін білім алушылар үшін.Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері. Табиғаттың микросуреттер. Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар. Өз бетінше зерттеу. Қазақстанның заманауи суретшілері. Өнердегі заманауи стильдерді зерттеу негізінде шығармашылық жұмыс. Жұмыстың тұсаукесері.Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін.Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері. Рельефті және көлемді бейнелер негізінде табиғаттың микросуреттер. Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар. Өз бетінше зерттеу. Қазақстанның заманауи суретшілері. Өнердегі заманауи стильдерді зерттеу негізінде шығармашылық жұмыс. Жұмыстың тұсаукесері.Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер". Нашар көретін білім алушылар үшін.Пирография өнерімен танысу. Көркемдік жағу әдістері мен әдістері. Эскизді орындау. Материалды таңдау және дайындау.Фольгаға өрнек салу. Ресімдеу. Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін.Пирография өнерімен танысу. "Фольгамен өрнектеу" техникасы бойынша металдарды көркем өңдеу. Көріністер негізінде эскизді орындау. Материалды таңдау және дайындау.Фольгаға өрнек салу. Ресімдеу. Жұмыстың тұсаукесері және көрмені ұйымдастыру;

      3) "Дизайн и технология". Нашар көретін білім алушылар үшін. Дизайн. Дизайн бұйымдар.Ағашты өңдеуге арналған жабдық. Ағашты механикалық өңдеу кезінде жұмысты ұйымдастыру. Ағаштан жасалған бұйымдарды жасау. Материалды таңдау және дайындау. Бұйымды дайындау (грифель, көрсеткіш). Материалдар мен бөлшектерді механикалық өңдеу. Бұйымдарды сәндеу. Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Дизайн. Дизайн бұйымдар. Ағашты өңдеуге арналған жабдық. Ағашты механикалық өңдеу кезінде жұмысты ұйымдастыру. Ағаштан жасалған бұйымдарды жасау. Материалды таңдау және дайындау. Бұйым жасау (грифель.указка). Материалдар мен бөлшектерді механикалық өңдеу. Бұйымдарды сәндеу. Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру;

      4) "Тамақтану мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақтың ұлттық тағамдары.Әлем халықтарының тағамдары (өзбетінше зерттеу).Әлем халықтарының тағамдары. Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже). Көзі көрмейтін білім алушылар үшін. Қазақтың ұлттық тағамдары.Әлем халықтарының тағамдары (өзбетінше). Әлем халықтарының тағамдары. Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже);

      5) "Үй мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін. Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі заманауи техника мен жабдықтар. Тұрғын үй экологиясы. Үйдегі Микроклимат. Көрмейтін білім алушылар үшін. Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі заманауи техника мен жабдықтар. Тұрғын үй экологиясы. Үйдегі Микроклимат.

      26. 7-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар үшін):

      1) "Визуалды өнер" Нашар көретін білім алушылар үшін.Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері. Табиғаттың микросуреттер. Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар. Өз бетінше зерттеу. Қазақстанның заманауи суретшілері. Өнердегі заманауи стильдерді зерттеу негізінде шығармашылық жұмыс. Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін.Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері. Рельефті және көлемді бейнелер негізінде табиғаттың микросуреттер. Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар. Қазақстанның заманауи суретшілері. Өнердегі заманауи стильдерді зерттеу негізінде шығармашылық жұмыс. Көрменің тұсаукесері және оны ұйымдастыру;

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер". Нашар көретін білім алушылар үшін. Көркем сурет. Түрлері-әшекейлеу. Кескіндеме әдістері мен әдістері. Көркем сурет материалдары мен жабдықтары. Көркем сурет үшін эскиз жасау. Материалдар мен құралдарды дайындау. Көркем сурет салу. Сәндеу. Ресімдеу. Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Көркем сурет. Кескіндеме түрлері (модельдер,макеттер). Кескіндеме әдістері мен әдістері. Көркем сурет материалдары мен жабдықтары. Көркем сурет үшін эскиз жасау. Материалдар мен құралдарды дайындау. Көркем сурет салу. Сәндеу. Ресімдеу. Жұмыстарды таныстыру және көрмені ұйымдастыру;

      3) "Дизайн және технология". Нашар көретін білім алушылар үшін. Тігін бұйымдарын (киім, аксессуарлар, зергерлік бұйымдар) түрлендіру (түрлендіру) және безендіру. Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Жинақ жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымдарды өңдеу. Бұйымдарды сәндеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру (сән көрсетілімі). Көрмейтін білім алушылар үшін. Тігін бұйымдарын (киім, аксессуарлар, зергерлік бұйымдар) түрлендіру (түрлендіру) және безендіру. Идеяларды әзірлеу. Идеялар негізінде Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Жинақ жасау. Бөлшектерді дайын үлгі бойынша пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымдарды өңдеу. Бұйымдарды сәндеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру (сән көрсетілімі);

      4) "Тамақтану мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақтың ұлттық тағамдары.Әлем халықтарының тағамдары (өзбетінше зерттеу).Әлем халықтарының тағамдары. Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже). Көзі көрмейтін білім алушылар үшін. Қазақтың ұлттық тағамдары.Әлем халықтарының тағамдары (өзбетінше). Әлем халықтарының тағамдары. Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже).

      5) "Үй мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін.Тұрмыстық техниканы таңдау. Тұрмыстық техниканы пайдалану ережелері. Өсімдік безендіру, интерьер элементі ретінде. Көрмейтін білім алушылар үшін.Тұрмыстық техниканы таңдау. Тұрмыстық техниканы пайдалану ережелері. Өсімдік безендіру, интерьер элементі ретінде.

      27. 8-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар үшін):

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер". Нашар көретін білім алушылар үшін. Мозаика өнері. Мозаика түрлері. Мозаика техникасы. Эскиз. Материалды таңдау. Мозаикалық панельдерге негіз дайындау. Мозаикалық панельді орындау. Көркем безендіру. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Мозаика өнері. Мозаика түрлері. Мозаика техникасы. Идеялар негізінде Эскиз. Материалды таңдау. Мозаикалық панельдерге негіз дайындау. Мозаикалық панельді орындау. Көркем безендіру. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Дизайн және технология". Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақ халқының ұлттық тұрмыстық заттарымен танысу. Ұлттық тұрмыстық заттарды (торсық, дөңгелек үстел) жасау материалдары мен техникаларын зерттеу. Идеяны талқылау. Эскизді әзірлеу (торсық, дөңгелек үстел). Жұмыс процесін жоспарлау. Материалдар мен құралдарды таңдау. Материалдарды өңдеу. Бұйымдар жасау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру.Үстел ойындары. Пайда болу тарихы. Үстел ойынының тұжырымдамасы. Әзірлеу үстелдік ойындар. Үстел ойынының бөлшектерін жасау. Көркем безендіру. Ойынды тестілеу. Сауалнама және ақпарат жинау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Қазақ халқының ұлттық тұрмыстық заттарымен танысу. Ұлттық тұрмыстық заттарды (торсық, дөңгелек үстел) жасау материалдары мен техникаларын зерттеу. Идеяны талқылау. Ұсыныстар негізінде эскизді әзірлеу. Жұмыс процесін жоспарлау. Материалдар мен құралдарды таңдау. Материалдарды өңдеу. Бұйымдар жасау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру.Үстел ойындары. Шығу тарихы. Үстел ойынының тұжырымдамасы. Әзірлеу үстелдік ойындар. Үстел ойынының бөлшектерін жасау. Көркем безендіру. Ойынды тестілеу. Сауалнама және ақпарат жинау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      3) "Үй мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін. Агротехнологияның дамуындағы ғылымның рөлі. Электр аспаптары мен тұрмыстық техниканы таңдау және бағалау.Күнделікті өмірде энергияны үнемдеу жолдары. Үй-жайларды жөндеуге арналған заманауи материалдар мен құралдар. Көрмейтін білім алушылар үшін. Агротехнологияның дамуындағы ғылымның рөлі. Электр аспаптары мен тұрмыстық техниканы таңдау және бағалау. Күнделікті өмірде энергияны үнемдеу жолдары. Үй-жайларды жөндеуге арналған заманауи материалдар мен құралдар.

      28. 8-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар үшін): 1) "Сәндік-қолданбалы өнер". Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақ қолданбалы өнері (ши тоқу, киіз басу). Халық шығармашылығының түрлері (модельдері). Материалдар мен жабдықтар. Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды дайындау. Шығармашылық жұмысты орындау. Сәндеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Қазақ қолданбалы өнері (ши тоқу, киіз басу). Халық шығармашылығының түрлері (модельдері). Материалдар мен жабдықтар. Идеялар негізінде өнімнің эскизін жасау. Материалдар мен құралдарды дайындау. Шығармашылық жұмысты орындау. Сәндеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Дизайн және технология". Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақтың ұлттық киімдері.Этностиль.Ою-өрнек және оның стилизациясы.Этностилдегі бұйымның дизайны (бас киім, кеудеше). Этностилде бұйым жасау (бас киім, кеудеше). Бұйымдарды сәндеу. Жұмыстың тұсаукесері.Халықтық пішім негізінде киім үлгілерінің дизайны. Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды дайындау. Халықтық кесу негізінде өнімді жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Бұйымдарды сәндеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Қазақтың ұлттық киімдері. Этностиль. Ою-өрнек және оның стилизациясы. Этностилдегі бұйымның дизайны (бас киім, кеудеше). Этностилде бұйым жасау (бас киім, кеудеше). Декорирование бұйымдар.Жұмыстың тұсаукесері. Халықтық пішім негізінде киім үлгілерінің дизайны. Идеяларды әзірлеу. Идеялар негізінде Эскиз. Материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды дайындау. Халықтық кесу негізінде өнімді жасау. Бөлшектерді дайын үлгі бойынша пішу. Жеке бөлшектерді өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Бұйымдарды сәндеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      3) "Үй мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін. Интерьерге арналған сәндік бұйымдар. Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Интерьерге арналған сәндік 2D, 3D өнімдерін жасау. Өсімдік шаруашылығындағы ғылымның рөлі.Медицинадағы өсімдіктер, Фитотерапия және косметология. Көрмейтін білім алушылар үшін. Интерьерге арналған сәндік бұйымдар. Идеялар негізінде өнімнің эскизін жасау. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Интерьерге арналған сәндік 2D, 3D өнімдерін жасау. Өсімдік шаруашылығындағы ғылымның рөлі. Медицинадағы өсімдіктер, Фитотерапия және косметология.

      29. 9-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (ұлдар үшін):

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер". Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазіргі интерьердегі сәндік өнім. Сәндік интерьер заттарын (шамдар, сәндік сағаттар) жасау әдістері мен техникаларын зерттеу. Идеяны талқылау және дамыту. Эскизді әзірлеу. Жұмысты жоспарлау. Материалдар мен құралдарды таңдау. Сәндік интерьер заттарын жасау. Көркем безендіру. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Қазіргі интерьердегі сәндік өнім. Сәндік интерьер заттарын (шамдар, сәндік сағаттар) жасау әдістері мен техникаларын зерттеу. Идеяны талқылау және дамыту. Идеялар негізінде эскизді әзірлеу. Жұмысты жоспарлау. Материалдар мен құралдарды таңдау. Сәндік интерьер заттарын жасау. Көркем безендіру. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Дизайн және технология". Нашар көретін білім алушылар үшін. Сәулет өнерінің шедеврлері. Қазіргі сәулет. Қазақстан сәулеті (тарих және қазіргі заман). Сәулет ғимараттары мен құрылыстарының эскиздері, сызбалары (Имитациялық немесе өз идеялары). Сәулет объектісінің макетін жасау үшін материалдарды таңдау және анықтау. Сәулет объектісінің макетін жасау. Жұмыстың тұсаукесері. Жиһаз және интерьер заттарын өндіру. Белгілі бір интерьерге арналған затты жасау (көрме залына арналған модульдік креслолар, балаларға арналған жиһаз, сәндік шамдар). Идеяны талқылау және дамыту. Материалдарды дайындау. Графикалық құжаттама, техникалық ерекшелік. Бұйымдар жасау. Әрлеу. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Сәулет өнерінің шедеврлері. Қазіргі сәулет. Қазақстан сәулеті (тарих және қазіргі заман). Сәулет ғимараттары мен құрылыстарының идеялар негізіндегі эскиздері, сызбалары (еліктейтін немесе өз идеялары). Сәулет объектісінің макетін жасау үшін материалдарды таңдау және анықтау. Сәулет объектісінің макетін жасау. Жұмыстың тұсаукесері. Жиһаз және интерьер заттарын өндіру. Белгілі бір интерьерге арналған затты жасау (көрме залына арналған модульдік креслолар, балаларға арналған жиһаз, сәндік шамдар). Идеяны талқылау және дамыту. Материалдарды дайындау. Графикалық құжаттама, техникалық ерекшелік. Бұйымдар жасау. Әрлеу. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      3) "Үй мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін. Интерьердегі, сыртқы көріністегі ландшафт элементтері. Шығармашылық идеяларды визуализациялау. Интерьердегі жарықтандыру. Табиғи және жасанды жарықтандыру. Интерьердегі жарықтандыру жобасын әзірлеу (тұрғын, қоғамдық, өндірістік). Интерьерді аймақтарға бөлу және жоспарлау (тұрғын, қоғамдық, өндірістік). Көрмейтін білім алушылар үшін. Интерьердегі, сыртқы көріністегі ландшафт элементтері. Шығармашылық идеяларды визуализациялау. Хиароскуро. Табиғи және жасанды жарықтандыру. Флуоресцентті лампалар мен флуоресцентті лампалардың техникалық сипаттамалары. Интерьерді аймақтарға бөлу және жоспарлау (тұрғын, қоғамдық, өндірістік).

      30. 9-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны (қыздар үшін):

      1) "Сәндік-қолданбалы өнер". Нашар көретін білім алушылар үшін. Қазақстанның дәстүрлі тоқымасы. Қазақ кілемдері, Алаш, кілем тоқу, гобелен. Қазіргі кілемдер. Кілем тоқу үшін материалдар мен құрал-жабдықтар. Бұйымның эскизін әзірлеу. Материалдар мен құралдарды дайындау. Шығармашылық жұмысты орындау. Ресімдеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Қазақстанның дәстүрлі тоқымасы. Қазақ кілемдері, Алаш, кілем тоқу, гобелен. Қазіргі кілемдер. Кілем тоқу үшін материалдар мен құрал-жабдықтар. Идеялар негізінде өнімнің эскизін жасау. Материалдар мен құралдарды дайындау. Шығармашылық жұмысты орындау. Ресімдеу. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Дизайн және технология". Нашар көретін білім алушылар үшін. Сәннің заманауи стильдері (тәуелсіз зерттеу). "Тұлға мен сән үйлесімі" эксперименті. Құру өз имиджін. Идеяларды әзірлеу. Макияж, шаш, аксессуарлар арқылы жеке кескін жасау. Өзіңіздің имиджіңіз үшін киім-кешек, аксессуарлар жиынтығын жасау эксперименті. "Fastcloth" сәнді киімінің дизайны (фастклос) қарапайым геометриялық пішіндер (пончо, кейп, туника). Киім мен аксессуарлардың заманауи өндірісі. Идеяларды әзірлеу. Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Бұйымдар жасау. Бөлшектерді пішу. Қонақ үй бөлшектерін өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың тұсаукесері (сән көрсетілімі). Көрмейтін білім алушылар үшін. Сәннің заманауи стильдері (тәуелсіз зерттеу). "Тұлға мен сән үйлесімі" эксперименті. Құру өз имиджін. Идеяларды әзірлеу. Макияж, шаш, аксессуарлар арқылы жеке кескін жасау. Өзіңіздің имиджіңіз үшін киім-кешек, аксессуарлар жиынтығын жасау эксперименті. "Fastcloth" сәнді киімінің дизайны (фастклос) қарапайым геометриялық пішіндер (пончо, кейп, туника). Киім мен аксессуарлардың заманауи өндірісі. Идеяларды әзірлеу. Идеялар негізінде Эскиз. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Бұйымдар жасау. Бөлшектерді дайын үлгі бойынша пішу. Қонақ үй бөлшектерін өңдеу. Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу. Жұмыстарды талқылау және бағалау. Жұмыстың тұсаукесері (сән көрсетілімі);

      3) "Үй мәдениеті". Нашар көретін білім алушылар үшін. Интерьердегі, сыртқы көріністегі ландшафт элементтері. Шығармашылық идеяларды визуализациялау. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Мерекелерге арналған интерьер дизайны. Шығармашылық идеяларды визуализациялау. Материалдар мен жабдықтарды (құрал-саймандарды) дайындау. Шығармашылық идеяларды жүзеге асыру. Көрмейтін білім алушылар үшін. Интерьердегі, сыртқы көріністегі ландшафт элементтері. Шығармашылық идеяларды визуализациялау. Материалдар мен жабдықтарды дайындау. Мерекелерге арналған интерьер дизайны. Шығармашылық идеяларды визуализациялау. Материалдар мен жабдықтарды (құрал-саймандарды) дайындау. Шығармашылық идеяларды жүзеге асыру.

      31. 10-сыныпқа арналған "Технология" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Көркем еңбек". Сәндік - қолданбалы өнердің пайда болу тарихы және оның өндіріспен тікелей байланысы. Сәндік-қолданбалы өнерді орындаудың түрлері мен техникасы. Көркем еңбек материалдарын, құралдары мен жабдықтарын таныстыру және зерттеу. Кілем тоқу тарихы. Кілем тоқу түрлері. Кілем тоқу техникасы. Жоба бойынша жұмыс. Бұйымның эскизін әзірлеу. Технологиялық карта жасау. Өнімнің өзіндік құнын, өзіндік құнын есептеу. Материалды, құралдарды және жабдықты таңдау. Материалдар мен құралдарды дайындау. Еңбек қауіпсіздігі ережелерімен танысу. Шығармашылық жұмысты орындау. Сәндеу. Ресімдеу. Өнімге жарнама жасау. Өнімнің сапасын бағалау және өзін-өзі бағалау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Тоқу тарихы. Тоқу түрлері. Тоқу техникасы. Жоба бойынша жұмыс. Бұйымның эскизін әзірлеу. Технологиялық карта жасау. Өнімнің өзіндік құнын, өзіндік құнын есептеу. Материалды, құралдарды және жабдықты таңдау. Материалдар мен құралдарды дайындау. Еңбек қауіпсіздігі ережелерімен танысу. Шығармашылық жұмысты орындау. Сәндеу. Ресімдеу. Өнімге жарнама жасау. Өнімнің сапасын бағалау және өзін-өзі бағалау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру. Моншақтардың пайда болу тарихы. Моншақ түрлері. Бисермен тоқу техникасы. Жоба бойынша жұмыс. Бұйымның эскизін әзірлеу. Технологиялық карта жасау. Өнімнің өзіндік құнын, өзіндік құнын есептеу. Материалды, құралдарды және жабдықты таңдау. Материалдар мен құралдарды дайындау. Еңбек қауіпсіздігі ережелерімен танысу. Шығармашылық жұмысты орындау. Сәндеу. Ресімдеу. Өнімге жарнама жасау. Өнімнің сапасын бағалау және өзін-өзі бағалау. Жұмыстың тұсаукесері. Көрмені ұйымдастыру;

      2) "Үй шаруашылық технологиясы". Асхананың құрал-жабдықтармен танысу. Тамақты өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтарды таңдау. Ас үй мен асханадағы санитарлық-гигиеналық талаптар. Құралдар мен жабдықтарды қауіпсіз пайдалану ережесі. Шикізатты бастапқы механикалық өңдеу. Өнімдерді жылумен өңдеу. Дайындамаларды жылумен өңдеу түрлері. Термиялық өңдеудің негізгі әдістері. Термиялық өңдеудің қауіпсіздік техникасы ережелері. Тағамдардағы минералды тұздарды аспаздық өңдеу кезінде сақтау әдістері. Метаболизмге, тағамның калориясына әсер ететін факторлар. Тағамдар мен тағамдардың калориясын есептеу. Пісіру технологиясы. Сэндвичтер мен жеңіл тағамдарды дайындау технологиясы. Жарма тағамдарының ассортименті мен технологиясы. Дәнді дақылдардан түрлі тағамдарды дайындау технологиясы. Суық және ыстық сусындар технологиясы. Жартылай фабрикаттардан тағамдарды дайындау технологиясы. Қамыр түрлерінің жіктелуі. Қамырды дайындау әдістері. Ашытқы қамырын дайындау технологиясы. Жаңа қамырды дайындау технологиясы. Пісіру. Үгілгіш қамыр. Тоқаш және бәліш. Бірінші курстардың жіктелуі және ассортименті. Бірінші тағамды дайындау технологиясы. Сорпа, борщ, маринадталған кеспе. Екінші тағамның жіктелуі және ассортименті. Рецепт бойынша екінші тағамды дайындау технологиясы. Салаттардың түрлері. Қарапайым салаттар дайындау технологиясы. Жылы салаттар дайындау технологиясы. Жеміс салаттарын дайындау технологиясы. Өнімдерді таңдау және ыдыс-аяқтарды дайындау бойынша практикалық жұмыс;

      3) "Ағаш шеберлік ісі". Ағаш ұстасы мамандығы туралы әңгіме. Жұмсақ ағаштың қасиеттері. Қатты ағаштың қасиеттері. Ағаш түрлері. Ағашты өнеркәсіптік қолдану. Қылқан жапырақты және жапырақты түрлер. Ағашты сақтау әдістері. Ағашты табиғи және жасанды кептіру. Құралдар мен жабдықтардың түрлері. Таңбалау құралын пайдалану ережесі мен тәсілдері. Кескіш, кескішпен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы. Сүргілеу құралы және оны қолдану. Планермен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы. Планерді жұмысқа дайындау. Планермен жоспарлау. Құралды реттеу және жолақтарды жоспарлау. Ағаш кесу-жалпы ақпарат. Ағаш кесу кезінде қолданылатын құралдар. Бөлшектерді белгілеу және аралау. Ағашты талшықтардан кесу. Талшықтардың бойымен ағаш кесу. Аралау тәсілдері және жұмыс тәртібі. Рамка жасау. Жақтау бөлшектері үшін материалды таңдау. Бөлшектерді қосу тәсілдері және оларды қолдану. Желіммен және қысқышпен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы. Синтетикалық желімдер және олардың қасиеттері. Көркемдік өңдеу түрлері. Көркем өңдеуде қолданылатын әдістер мен ережелер. Дайындамаларда материалды таңдау және жіптерді орындау. Токарлық станоктар туралы жалпы мәліметтер. Токарлық станоктың мақсаты және өнеркәсіптік қолданылуы. Токарлық станоктың тораптары және олардың мақсаты. Токарлық станокта қауіпсіз жұмыс істеу ережелері. Материалды жұмысқа дайындау. Токарлық станокта жаттығу. Токарлық станокта бұйымдар жасау. Сөре жасау бойынша жұмыс жоспары. Материалды таңдау. Бөлшектердің контурларын белгілеу. Бөлшектерді аралау. Тақталар мен бүйір қабырғалардың алдыңғы жиектерін жоспарлау. Бөлшектердің алдыңғы жиектерін қаптау. Бүйір қабырғалардағы тесіктердің орталықтарын белгілеу. Сөренің барлық бөлшектерін құрастыру. Тегістеу, балғамен, желіммен және лакпен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы. Сөрені желімге, шегелерге және бұрандаларға құрастыру. Сөрені лакпен жабу.

4-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      32. Бағдарламада, оқыту мақсаттары кодтық белгімен берілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші және үшінші сан бөлім мен бөлімше ретін, төртінші сан оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. Мысалы, 1.1.2.4: "1" – сынып, "1.2" бөлім, бөлімше, "4" – оқыту мақсатының реттік саны.

      33. Оқыту мақсаты бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Визуалды өнер" бөлімі:

      1-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9 -сынып

1.1 Классикалық және заманауи өнер

7.1.1.1 қыздар мен ұлдар қоршаған орта элементтерінің сипаттрын визуалды көрсетеді



1.2 Қазақстандық суретшілердің шығармалары

7.1.2.1 ұлдар / қыздар - тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және сипаттау;
7.1.2.2 ұлдар/ қыздар - пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау

8.1.2.1 ұлдар/ қыздар - әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну;
8.1.2.2 ұлдар/ қыздар - идеялар мен тақырыптарды талдау және бағалау үшін критерийлерді қолдану, пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс табады

9.1.2.1 ұлдар/қыздар әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін салыстыру;
9.1.2.2 ұлдар/қыздар өзінің және өзгенің тарихи, әлеуметтік, мәдени жұмыстарын білу және талдау

1.3 Бейнелеу өнерінің түрлері мен жанрлары

7.1.3.1 ұлдар/қыздар шығармашылық идеяларды, гның ішіндегі оңтайлы түрін таңдау үшін әртүрлі ақпарат көздерін қолдану; 7.1.3.2 ұлдар/ қыздар - пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарды талқылау және бағалау

8.1.3.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;
8.1.3.2 ұлдар/ қыздар - пайдаланылған әдістерге, тәсілдерге және жасалған өнімнің сапасына талдау және бағалау жүргізу үшін критерийлерді қолдану

9.1.3.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты пайдалану;
9.1.3.2 ұлдар/ қыздар - өнімнің сапасын және өнімнің сыртқы түрін анықтайтын негізгі факторларды бағалау және талқылау

1.4 Цифрлық өнер (суреттер, анимация, медиақұрал)

7.1.4.1 ұлдар/ қыздар - алған білімін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін анықтай отырып, шығармашылық іс-әрекетті жоспарлау;
7.1.4.2 ұлдар/ қыздар - бұйымның материалдық шығындары мен өзіндік құнын анықтау

8.1.4.1 ұлдар/ қыздар - алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін сипаттай отырып, шығармашылық іс-әрекетті жоспарлау;
8.1.4.2 ұлдар/ қыздар - зерттеу негізінде халықтың өнім түрлеріне қажеттілігін анықтау

9.1.4.1 ұлдар/ қыздар - жұмысты орындаудың дәйектілігі мен ұтымды тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау;
9.1.4.2 ұлдар/ қыздар - пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың өткізу нарықтарын талдау

1.5 Көркемдік бейнелеу құралдары бейнелеу (визуалды) өнері

7.1.5.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық идеяларды жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарының негізін анықтау, таңдау және пайдалану

8.1.5.1 ұлдар/ қыздар - күрделі шығармашылық идеяларды жеткізу үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше анықтау, таңдау және пайдалану

9.1.5.1 ұлдар/ қыздар - мазмұнды жұмыстар жасау үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше пайдалану

1.6 Көркем материалдар мен техникалармен тәжірибе жасау

7.1.6.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және эксперимент жасау;
7.1.6.2 ұлдар/ қыздар - өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша сындарлы пікірлер қабылдауға және негізделген ұсыныстар жасауға;

8.1.6.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды зерттеу, анықтау, салыстыру және біріктіру;
8.1.6.2 ұлдар/ қыздар - пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау мен бағалауға негізделе отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау

9.1.6.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды өз бетінше анықтау, таңдау және біріктіру;
9.1.6.2 ұлдар/ қыздар -ұсынуға негізделген өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын бағалау

      2) "Сәндік-қолданбалы өнер" бөлімі:

      2-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

2.1 Қазақстан мен басқа халықтардың сәндік-қолданбалы өнерінің негізгі түрлері мен ерекшеліктері

7.2.1.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін салыстыру және пайдалану

8.2.1.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін білу және қолдану

9.2.1.1 ұлдар/ қыздар - шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін зерделеу және қолдану

2.2 Сәндік-қолданбалы өнер материалдары, құралдары

7.2.2.1 ұлдар/қыздар - жобаланатын объектілерді дайындау кезінде конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін анықтау және салыстыру;
7.2.2.2 қыздар - фурнитура мен әрлеу материалдарының жіктелуі мен сипаттамасын анықтау, сипаттау және салыстыру

8.2.2.1 ұлдар - жобаланатын объектінің қасиеттері мен мақсатын ескере отырып, материалдарды, оларды өңдеу және өңдеу тәсілдерін анықтау және таңдау;
8.2.2.2 қыздар - табиғи және жасанды былғары мен үлбірдің түрлері мен қасиеттерін зерттеу, анықтау және салыстыру

9.2.2.1 ұлдар/қыздар - жобалаудың техникалық, экологиялық сипаттамаларын ескере отырып, материалдарды, өңдеу және әрлеу әдістерін өз бетінше анықтау және таңдау;
9.2.2.2 қыздар - трикотаж, тоқылмаған жаймаларды өз бетінше анықтау және бағалау

2.3 Интерьерді декаративті безендіру

7.2.3.1 ұлдар - интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды және қол құралдарын пайдалана отырып, ақауларды жою бойынша қарапайым жөндеу операцияларын орындау

8.2.3.1 ұлдар - интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды орындау барысында жарықтандыру, желдету және жылу жүйесіне қойылатын номдар мен талаптарды зерттеу және сақтау;

9.2.3.1 ұлдар - әзірлеу функционалды, эргономикалық және эстетикалық талаптарды ескере отырып, интерьердегі жарықтандыруды ұйымдастыру бойынша шығармашылық шешімдер құрастыру

2.4 Еңбектің гигиеналық ережесімен өмір қауіпсіздік техникасын сақтау

7.2.4.1 ұлдар/қыздар - қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды білу және пайдалану;
7.2.4.2 ұлдар/қыздар - заманауи технологиялық машиналарда қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдерін білу және түсіндіру

8.2.4.1 ұлдар/ қыздар - қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды атау, салыстыру және пайдалану;
8.2.4.2 ұлдар / қыздар - құрал-саймандармен және жабдықтармен қауіпсіз жұмыс бойынша жадынама құрастыру

9.2.4.1 ұлдар/ қыздар - қауіпсіздік техникасын қатаң сақтай отырып, материалдар мен құралдарды мақсатына қарай жіктеу және қолдану;
9.2.4.2 ұлдар/қыздар - белгілі бір жұмыс түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтар құрастыру

      3) "Дизайн және технология" бөлімі:

      3-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

3.1 Негізі табиғи, жасанды және дәстүрлі емес материалдар

7.3.1.1 ұлдар/ қыздар - табиғи және жасанды материалдарды тану және шығармашылық жұмыстарды жасау үшін оларды қалай тиімді өңдеуге және қолдануға болатындығын анықтау

8.3.1.1 ұлдар/ қыздар - бірқатар материалдарды анықтау және атау, оларды қалай біріктіруге, өңдеуге және қолдануға болатындығын білу

9.3.1.1 ұлдар/ қыздар - өнімді дайындау және әрлеу үшін заманауи және дәстүрлі емес материалдарды өз бетінше таңдау

3.2 Материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен жабдықтар

7.3.2.1 ұлдар - конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеу бойынша қазіргі заманғы технологиялық машиналардың құрылысы мен жұмыс қағидаларын білу және сипаттау;
7.3.2.2 қыздар - тігін машинасының жұмысындағы ақауларды зерттеу және табу;
7.3.2.3 қыздар - тігін бұйымдарын ылғалды-жылумен өңдеуге арналған құрылғыларды анықтау, таңдау және қолдану

8.3.2.1 ұлдар - қазіргі заманғы технологиялық машиналарда Конструкциялық материалдарды өңдеу бойынша күрделі емес операцияларды орындау;
8.3.2.2 қыздар - тігін машиналарына арналған құрылғыларды таңдау және қолдану (ілмектерді, ілгектерді өңдеу үшін)

9.3.2.1 ұлдар - материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен заманауи технологиялық машиналарды анықтау және қолдану;
9.3.2.2 қыздар - заманауи тігін жабдықтарын білу және тігін машиналарында қарапайым операцияларды орындау;
9.3.2.3 ұлдар/ қыздар - кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

3.3 Әр түрлі құралдардан жасалған бұйымдардың дизайны

7.3.3.1 ұлдар/ қыздар - функционалдық және эстетикалық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау

8.3.3.1 ұлдар/ қыздар - функционалдық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды өз бетінше орындау

9.3.3.1 ұлдар/ қыздар - қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін әр түрлі саладағы білімдерін жалпылау

3.4 Өндіру технологиясы

7.3.4.1 ұлдар - функционалдық және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды механикалық өңдеуді және бұйымды әрлеуді орындау;
қыздар - заманауи тоқыма және әрлеу материалдары мен түрлі конструкцияларды қолдана отырып, технологиялық құжаттамаға сәйкес қарапайым бұйымдарды қол құралдарымен және тігін машинасымен дайындау;
7.3.4.2 ұлдар - бірізділік пен дәлдікті сақтай отырып, технологиялық құжаттама бойынша қарапайым бұйымдарды дайындау

8.3.4.1 ұлдар - қолмен, механикалық құралдар мен жабдықтарды қолдана отырып, өнімнің функционалды және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды өңдеу және өңдеу әдістерін зерттеу және анықтау; қыздар
- қол құралдары мен тігін жабдықтары мен оларға арналған құрылғыларды пайдалана отырып, тоқыма материалдарын өңдеу және өңдеу әдістерін анықтау, қолдану;
8.3.4.2 ұлдар/ қыздар - әртүрлі материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, әзірленген технологиялық құжаттама бойынша күрделі емес бұйымдарды дайындау

9.3.4.1 ұлдар - әртүрлі құралдар мен жабдықтарды пайдалана отырып, материалдарды өңдеу әдістері мен тәсілдерін қолдану;
қыздар - өнімді дайындау процесінде материалдарды өңдеу әдістерін анықтау, таңдау және қолдану;
9.3.4.2 ұлдар/ қыздар - дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, түрлі техникалар мен материалдарды пайдалана отырып, өз бетінше әзірленген технологиялық құжаттама бойынша неғұрлым күрделі бұйымдар жасау

3.5 Құрастыру және модельдеу

7.3.5.1 ұлдар/ қыздар - әр түрлі графикалық құралдарды қолдана отырып, эскиздерді орындау және өнімді жасау үшін графикалық құжаттаманы әзірлеу;
7.3.5.2 ұлдар/ қыздар - орындалған жұмысты кең аудиторияға таныстыру

8.3.5.1 ұлдар/ қыздар - бұйымды дайындау ретін анықтай отырып, технологиялық құжаттаманы әзірлеу;
8.3.5.2 ұлдар/ қыздар - онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

9.3.5.1 ұлдар/ қыздар - эскиздерді, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше орындау, өнімді жасау үшін неғұрлым ұтымды әдістер мен тәсілдерді қолдану;
9.3.5.2 ұлдар/ қыздар - медиа құралдары мен онлайн платформаларды қолдана отырып, белгілі бір аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыру

      4) " Тамақтану мәдениеті" бөлімі:

      4-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

4.1 Үстелді жабдықтау ережелері

7.4.1.1 ұлдар/ қыздар - түрлі іс-шаралар үшін қазақ мәдениетінде дастархан әзірлеу шеберлігін көрсету



4.2 Асты дайындау технологиясы

7.4.2.1 ұлдар/ қыздар - әлемнің басқа халықтарының ұлттық тағамдары мен тағамдарын дайындау технологиясын зерттеу және қолдану;
7.4.2.2 қыздар - әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды, жабдықтарды таңдауға қатысты дербес және басты шешім қабылдау



4.3 Әлем халықтарының тағамдары

7.4.3.1 ұлдар/ қыздар - әр түрлі халықтар мен әлемнің танымал аспазшыларының тағамдарының ерекшеліктерін сипаттау және салыстыру



      5) " Үй мәдениеті" бөлімі:

      5-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

7-сынып

8-сынып

9-сынып

5.1 Жеке гигиена, тұрғын үй экологиясы, отбасылық дәстүрлер

7.5.1.1 ұлдар/ қыздар - тұрмыстық техника мен жабдықты пайдалану, эстетикалық және экологиялық қасиеттерді бағалай отырып, мақсаты мен әрекет ету қағидасы бойынша жіктеу;
7.5.1.2 ұлдар/ қыздар - тұрмыстық техника мен жабдықтарды пайдалану және күту ережелерін зерттеу және сипаттау

8.5.1.1 ұлдар/ қыздар - электр жабдықтары мен тұрмыстық техниканы пайдалану және эстетикалық қасиеттерін салыстыру және бағалау;
8.5.1.2 ұлдар - тұрмыстағы жөндеу жұмыстары кезінде ақауларды жоюдың ұтымды тәсілдерін табу; 8.5.1.3 ұлдар - тұрмыстағы жөндеу жұмыстары кезінде материалдарды, жабдықтар мен құралдарды зерттеу, таңдау және қолдану

9.5.1.1 ұлдар/ - жарықтандырудың алуантүрлілігіні және түрлерінің сипаттамаларын анықтау және сипаттау

5.2 Өсімдік шаруашылығының негіздері, сәндік гүл өсіру, ландшафтық дизайн

7.5.2.1 қыздар - интерьерді безендіру және безендіру үшін әр түрлі өсімдіктердің эстетикалық қасиеттерін сипаттау, бағалау және қолдану

8.5.2.1 ұлдар/ қыздар - ауыл шаруашылық өндірісін дамытудағы ғылыми тәсілдерді талқылау және бағалау;
8.5.2.2 қыздар - медицинада, фитотерапияда және косметологияда өсімдіктердің рөлін зерттеу, талқылау және бағалау

9.5.2.1 ұлдар/ қыздар - ландшафтық дизайнның стильдерін, заманауи бағыттары мен элементтерін анықтау және сипаттау

5.3 Интерьерді ұйымдастыру және жоспарлау

7.5.3.1 ұлдар - интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды орындау барысында жарықтандыру, желдету және жылу жүйесіне қойылатын нормалар мен талаптарды зерделеу және сақтау

8.5.3.1 қыздар - интерьер үшін эстетикалық талаптарға сәйкес келетін, материалдар мен техниканы өз бетінше анықтау және таңдай отырып, сәндік бұйымдар жасау

9.5.3.1 ұлдар/ қыздар - интерьерді ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардағы білімді қорытындылау

      6) "Көркем еңбек" бөлімі:

      таблица 6

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

10 класс

1.1 Материалтану

10.1.1.1 еңбек заттарының ерекшеліктерін білу және өз бетінше анықтау;

10.1.1.2 еңбек заттарын дайындаудағы материалдарды салыстыру және талдау;

10.1.1.3 қажетті материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды сезу-көру тәсілімен таңдау;

10.1.1.4 технологиялық карта бойынша жұмыс істей білу, бұйымдарды дайындауды жоспарлау

1.2 Кілем тоқу

10.1.2.1 қалдық көру негізінде үлгіні, түс пен композициялық шешімді дербес таңдау;

10.1.2.2 тактильді қабылдау негізінде тоқыма бұйымдарының қасиеттерін ажырату;

10.1.2.3 тоқудың техникалық тәсілдерін білу;

10.1.2.4 дайындайтын картиналар, панно техникасын қолданып, сипап- сезу көру тәсілі арқылы кілем тоқу;

10.1.2.5 өмір қауіпсіздік ережесін сақтай отырып, материалдармен құралдарды қолдану;

10.1.2.6 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

10.1.2.7 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысыңызды және басқалардың жұмысын жақсарту бойынша өз ұсыныстарыңызды ұсыну

1.3 Тоқу

10.1.3.1 тактильді-визуалды әдісті қолдана отырып, тоқу және тоқу техникасын білу;

10.1.3.2 әртүрлі бұйымдарды тоқуға арналған сақталған талдағыштар мен спицтер негізінде иірімжіпті таңдай білу;

10.1.3.3 тоқу үлгісін білу және алу;

10.1.3.4 тоқыма ілмегімен жұмыс жасау барысында қауіпсіздік техникасын сақтау

1.4 Бисермен тоқу

10.1.4.1 тактильді қабылдау негізінде болашақ өнімді жасауға арналған материалдар мен құралдардың жіктелуін (моншақтар мен бисер) білу;

10.1.4.2 екі өлшемді және үш өлшемді композициялар жасау үшін тоқу техникасын білу;

10.1.4.3 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану;

10.1.4.4 кәсіби қызметін жүргізе алатын бәсекеге қабілетті маман болуға ынталану

      7) "Үй шаруашылық технологиясы" бөлім:

      7-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

10-сынып

2.1 Материалтану

10.2.1.1 тағамдарды дайындауға арналған ыдыстардың, аспаптар мен инвентария атауы мен қызметін білу;

10.2.1.2 тағамды өңдеуге және дайындауға арналған құралдар мен жабдықтарды өз бетінше таңдай білу;

10.2.1.3 ас үй мен асханадағы санитарлық-гигиеналық талаптарды білу;

10.2.1.4 электр құралдарын, кесетін құралдарды, ыстық ыдыс пен сұйықтықты қауіпсіз пайдалану ережелерін сақтау;

10.2.1.5 бумен немесе қайнаған сумен күйік кезінде алғашқы көмек көрсете білу

2.2 Азық-түлікті өңдеу технологиясы

10.2.2.1 сезу-көру тәсілі арқылы шикізатты механикалық өңдеу тәсілдері мен реттілігін білу;

10.2.2.2 шикізатты өңдеу кезінде кескіш құралдармен қауіпсіз пайдалану ережелерін сақтау;

10.2.2.3 өнімдерді (жемістер, көкөністер, ет, балық) жылумен өңдеудің негізгі мәндері мен түрлерін білу;

10.2.2.4 сезу-қимыл-есту тәсілімен өнімдерді жылумен өңдеудің негізгі тәсілдерін орындай білу

2.3 Аспаздық технология

10.2.3.1 рецепт бойынша тағам дайындау технологиясының стандартын білу;

10.2.3.2 дайындамалар мен тағамдарды дайындау уақытының стандартын сақтау;

10.2.3.3 қарапайым аспаздық өңдеуді қажет ететін түрлі тағамдар мен аспаздық өнімдерді дайындау технологиясын білу;

10.2.3.4 бастапқы тамақ өнімдерінің сапасы мен балғындық деңгейін анықтай білу;

10.2.3.5 жартылай фабрикаттарды, тағамдар мен аспаздық өнімдерді өндірудің рецептурасы мен технологиясын, оның ішінде өнімдердің үйлесімділігі мен өзара алмасуын білу;

10.2.3.6 санитарлық-гигиеналық ережелерді, жұмыс орнының тазалығын, аспаздың сыртқы түрін, жеке гигиенаны, азық-түлікті сақтау ережелерін сақтау;

10.2.3.7 ыстық және суық тағамдардың рецептурасы бойынша дайындау технологиясын білу;

10.2.3.8 тағамдарға сәйкес өнімдерді, құралдар мен құрылғыларды өз бетінше таңдау;

10.2.3.9 ұлттық тағамдарды дайындау технологиясының ерекшеліктерін білу;

10.2.3.10 өнімнің жапсырмаларындағы ақпаратты түсіну және олардың жарамдылығын бағалау;

10.2.3.11 орама бойынша өнімдердің дұрыс және сақтау мерзімін бағалау;

10.2.3.12 өз жұмысын талдау және бақылау, қателіктерді уақтылы анықтау және жою;

10.2.3.13 анықтамалықтар мен қосымша әдебиеттерден қажетті ақпаратты табу;

10.2.3.14 топтарда және уақытша командаларда жұмыс істей білу;

10.2.3.15 топтарда бірлескен жұмысты ұйымдастырудың әртүрлі тәсілдерін қолдану;

10.2.3.16 дайын тағамдарды ұсына және рәсімдей білу;

10.2.3.17 тамақ өнімдерімен жұмыс істеуге арналған құрылғылар мен жабдықтарды қолдана білу;

10.2.3.18 алған білімдерін, жобалық қызмет тәжірибесін қолдану;

10.2.3.19 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

10.2.3.20 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысынды және басқалардың жұмысын жақсарту бойынша өз ұсыныстарыны ұсыныну

      8) "Ағаш шеберлік ісі":

      8-кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

10-сынып

3.1 Материалтану

10.3.1.1 ҚР халық шаруашылығында сүректің ерекшеліктерін түсіну және өз бетінше анықтау;

10.3.1.2 ағаш-жиһаз өндірісі кәсіптерінің біліктілік сипаттамаларын зерттеу;

10.3.1.3 ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсінікке ие болу;

10.3.1.4 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;

10.3.1.5 ағаштың сығылу, созылу, иілу және ығысу беріктігінің шегі туралы түсінікке ие болу;

10.3.1.6 ағаш ақауларынан ақауларға тән айырмашылықтарды анықтай білу;

10.3.1.7 ағаш түрлерін сыныптар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу;

10.3.1.8 өнеркәсіптік қолданылу саласын анықтау;

10.3.1.9 оқшаулау және майлау материалдарының қасиеттерін білу;

10.3.1.10 ағашты талшықтардың бойымен кесу жұмыстарын орындау үшін құралдарды ажырату;

10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;

10.3.1.12 қол фрезерлік және тегістеу машинасының құрылғысын білу;

10.3.1.13 ағаш өңдеу станоктарының құрылысы, қолдану саласы және жіктелуі туралы түсінікке ие болу

3.2 Ағаш шеберлік ісінің технологиясы

10.3.2.1 ағашты кесу тактильді-визуалды әдіс негізінде әртүрлі тәсілдермен орындау;

10.3.2.2 жанасу-көру әдісін қолдана отырып, әртүрлі тіс формалары бар қол араларын аралау;

10.3.2.3 бейіндік сүргілеу тәсілдерін сезу-көру тәсілімен меңгеру;

10.3.2.4 жолақ қосылымдарын орындау;

10.3.2.5 сезу-көру тәсілімен тегістеу машинасын қолдана отырып, циклмен және тегістеу терісімен жұмыс істей білу;

10.3.2.6 бөлшектерді желімдеу және бекіту техникасын білу;

10.3.2.7 желіммен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік шаралары бойынша ұсынымдарды орындау; қол ұсталық және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

3.3 Ағашты көркем өңдеу

10.3.3.1 көркем жиһаз түрлерін білу;

10.3.3.2 жиһазды әртүрлі тәсілдермен безендіру техникасын білу;

10.3.3.3 қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;

10.3.3.4 өз еңбегінің нәтижелеріне қызығушылық таныту;

10.3.3.5 орындалған жұмыс сапасына талдау жасау

3.4 Ағаш және жиһаз бұйымдары

10.3.4.1 жиһаз дизайны туралы түсінікке ие болу;

10.3.4.2 жиһазды мақсаты, функционалды пайдалануы, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;

10.3.4.3 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;

10.3.4.4 ағашты кептіру түрлерін ажыраты;

10.3.4.5 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау;

10.3.4.6 сурет жақтауының бөлшектерін құрастыруды орындау;

10.3.4.7 штаттық жұмыс орындарында өндірістік практикадан өту;

10.3.4.8 ҚР Еңбек кодексі туралы түсінікке ие болу;

10.3.4.9 еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмысшының жеке гигиенасының негіздерін білу;

10.3.4.10 өндірістегі өрт және электр қауіпсіздігі талаптарын орындау

      34. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады.Ұзақмерзімді жоспарда әр бөлім бойынша оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      35. Тоқсандағы бөлімдер және бөлім ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Көрмейтін және нашар көретін
білім алушыларға арналған
негізгі орта білім беру
деңгейінің 7-10-сыныптарына
арналған "Технология" оқу
пәнінен жаңартылған
мазмұндағы үлгілік оқу
бағдарламасына қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 7-10 сыныптары үшін "Технология" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 7 сынып (ұлдар ):

      кесте 1

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырып/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1.Визуалды өнер

Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері.
Табиғаттың микросуреттері

7.1.5.1 шығармашылық идеяларды жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарының негізін анықтау, таңдау және пайдалану

Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар (поп - арт, орнату).
Өздігінен зерттеу

7.1.2.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;
7.1.2.1 тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және сипаттау;

Қазақстанның заманауи суретшілері

7.1.2.1 тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және сипаттау;

Өнердегі заманауи стильдік бағыттарды зерттеуге негізделген шығармашылық жұмыс (2D немесе 3D форматында)

7.1.6.1 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және эксперимент жасау;
7.3.1.1 табиғи және жасанды материалдарды тану және шығармашылық жұмыстарды жасау үшін оларды қалай тиімді өңдеуге және қолдануға болатындығын анықтау;
7.1.5.1 шығармашылық идеяларды жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарының негізін анықтау, таңдау және пайдалану

Жұмысты презентациялау. Көрме ұйымдастыру

7.3.5.2 орындалған жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Пирография өнерімен танысу. Көркемдеу және өрнектеу тәсілдері мен техникасы

7.1.2.1 тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және сипаттау;

Эскизді орындау.
Материалды таңдау және дайындау

7.3.5.1 әр түрлі графикалық құралдарды қолдана отырып, эскиздерді орындау және өнімді жасау үшін графикалық құжаттаманы әзірлеу;
7.1.6.1 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және эксперимент жасау;

Фольгаға өрнек салу.
Безендіру

7.3.4.1 функционалдық және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды механикалық өңдеуді және бұйымды әрлеуді орындау;
7.2.1.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін салыстыру және пайдалану;
7.2.4.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды білу және пайдалану;

Жұмысты презентациялау. Көрме ұйымдастыру

7.3.5.2 орындалған жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

3-тоқсан

Дизайн және технология

Дизайн. Дизайн бұйымдар. Ағаш өңдеуге арналған жабдық

7.3.2.1 конструкциялық, табиғи және жасанды материалдарды өңдеу бойынша қазіргі заманғы технологиялық машиналардың құрылысы мен жұмыс қағидаларын білу және сипаттау;
7.3.3.1 функционалдық және эстетикалық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау

Ағашты механикалық өңдеуді ұйымдастыру

7.2.4.2 заманауи технологиялық машиналарда қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдерін білу және түсіндіру;
7.2.2.1 жобаланатын объектілерді дайындау кезінде конструкциялық, табиғи және жасанды материалдардың физикалық, механикалық және технологиялық қасиеттерін анықтау және салыстыру;

Ағаштан жасалған бұйымдарды жасау.
Материалды таңдау және дайындау

7.3.3.1 функционалдық және эстетикалық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау
7.3.5.1 әр түрлі графикалық құралдарды қолдана отырып, эскиздерді орындау және өнімді жасау үшін графикалық құжаттаманы әзірлеу;
7.1.4.1 алған білімін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін анықтай отырып, шығармашылық іс-әрекетті жоспарлау;;
7.1.4.2 бұйымның материалдық шығындары мен өзіндік құнын анықтау

Бұйымдар жасау.
Материалдар мен бөлшектерді механикалық өңдеу.
Декоротивті бұйымдар

7.3.4.1 функционалдық және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды механикалық өңдеуді және бұйымды әрлеуді орындау;
7.3.4.2 бірізділік пен дәлдікті сақтай отырып, технологиялық құжаттама бойынша қарапайым бұйымдарды дайындау;
7.1.6.2 өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша сындарлы пікірлер қабылдауға және негізделген ұсыныстар жасауға;

Көрме ұйымдастыру

7.3.5.2 орындалған жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Қазақтың ұлттық тағамдары

7.4.2.1 әлемнің басқа халықтарының ұлттық тағамдары мен тағамдарын дайындау технологиясын зерттеу және қолдану;

Әлем халықтарының тағамдары (өзбетінше зерттеу)

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды, гның ішіндегі оңтайлы түрін таңдау үшін әртүрлі ақпарат көздерін қолдану (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар);
7.4.3.1 әр түрлі халықтар мен әлемнің танымал аспазшыларының тағамдарының ерекшеліктерін сипаттау және салыстыру

Әлем халықтарының тағамдары.
Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже)

7.4.2.1әлемнің басқа халықтарының ұлттық тағамдары мен тағамдарын дайындау технологиясын зерттеу және қолдану;
7.4.1.1 түрлі іс-шаралар үшін қазақ мәдениетінде дастархан әзірлеу шеберлігін көрсету

Үй мәдениеті

Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі заманауи техника мен жабдықтар

7.5.1.1 тұрмыстық техника мен жабдықты пайдалану, эстетикалық және экологиялық қасиеттерді бағалай отырып, мақсаты мен әрекет ету қағидасы бойынша жіктеу;

Тұрғын үй экологиясы.
Үйдегі Микроклимат

7.5.3.1 интерьерді ұйымдастыру бойынша практикалық жұмыстарды орындау барысында жарықтандыру, желдету және жылу жүйесіне қойылатын нормалар мен талаптарды зерделеу және сақтау

      2) 7 -сынып (қыздар):

      2-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырып/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Визуалды өнер

Өнердегі ғылымның заманауи әдістері мен жетістіктері.
Табиғаттың микросуреттері

7.1.1.1 қоршаған орта элементтерінің сипаттрын визуалды көрсетеді;
7.1.5.1 шығармашылық идеяларды жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарының негізін анықтау, таңдау және пайдалану

Бейнелеу өнеріндегі заманауи бағыттар (поп - арт, орнату).
Өздігінен зерттеу

7.1.3.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысында және басқалардың жұмысында көрініс тапқан идеялар мен тақырыптарды талқылау және бағалау
7.1.2.2 пәндік терминологияны қолдана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау

Қазақстанның заманауи суретшілері

7.1.2.1 тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және сипаттау;

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды, гның ішіндегі оңтайлы түрін таңдау үшін әртүрлі ақпарат көздерін қолдану (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар)

Өнердегі заманауи стильдік бағыттарды зерттеуге негізделген шығармашылық жұмыс (2D немесе 3D форматында)

7.1.6.1 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және эксперимент жасау;
7.3.1.1 табиғи және жасанды материалдарды тану және шығармашылық жұмыстарды жасау үшін оларды қалай тиімді өңдеуге және қолдануға болатындығын анықтау;
7.1.5.1 шығармашылық идеяларды жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарының негізін анықтау, таңдау және пайдалану

Жұмысты презентациялау. Көрме ұйымдастыру

7.3.5.2 орындалған жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

2-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Көркем сурет (батик, гжель, хохлома).
Көркем сурет түрлері.
Кескіндеме әдістері мен әдістері.
Материалдар мен жабдықтар

7.1.2.1 тарихи және мәдени текті өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін өз бетінше зерттеу және сипаттау;
7.1.3.1 шығармашылық идеяларды, оның ішіндегі оңтайлы түрін таңдау үшін әртүрлі ақпарат көздерін қолдану (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар)

Эскизді орындау.
Материалды таңдау және дайындау

7.3.5.1 әр түрлі графикалық құралдарды қолдана отырып, эскиздерді орындау және өнімді жасау үшін графикалық құжаттаманы әзірлеу;
7.1.4.1 алған білімін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін анықтай отырып, шығармашылық іс-әрекетті жоспарлау;

Көркем сурет салу.
Декорациялау.
Безендіру

7.1.5.1 шығармашылық идеяларды жеткізу үшін қоршаған әлемнің көрнекі элементтерін және өнердің мәнерлі құралдарының негізін анықтау, таңдау және пайдалану
7.1.6.1 шығармашылық жұмыстарды жасау кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды анықтау, таңдау және эксперимент жасау;
7.3.4.2 бірізділік пен дәлдікті сақтай отырып, технологиялық құжаттама бойынша қарапайым бұйымдарды дайындау

Жұмысты презентациялау. Көрме ұйымдастыру

7.3.5.2 орындалған жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

3-тоқсан

Дизайн және технология

Тігін бұйымдарын (киім, аксессуарлар, зергерлік бұйымдар) түрлендіру және безендіру.
Идеяларды әзірлеу.
Эскиз

7.1.3.1 шығармашылық идеяларды, оның ішіндегі оңтайлы түрін таңдау үшін әртүрлі ақпарат көздерін қолдану (оның ішінде ақпараттық-коммуникациялық технологиялар)

7.3.3.1 функционалдық және эстетикалық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды орындау;

7.3.5.1 әр түрлі графикалық құралдарды қолдана отырып, эскиздерді орындау және өнімді жасау үшін графикалық құжаттаманы әзірлеу;

Материалдар мен жабдықтарды дайындау

7.3.2.2 тігін машинасының жұмысындағы ақауларды зерттеу және табу;
7.3.1.1 табиғи және жасанды материалдарды тану және шығармашылық жұмыстарды жасау үшін оларды қалай тиімді өңдеуге және қолдануға болатындығын анықтау;
7.2.2.2 фурнитура мен әрлеу материалдарының жіктелуі мен сипаттамасын анықтау, сипаттау және салыстыру

Жинақ жасау.
Бөлшектерді пішу.
Жеке бөлшектерді өңдеу.
Бөлшектерді құрастыру және бұйымдарды өңдеу.
Бұйымдар декарациялау

7.3.4.1 заманауи тоқыма және әрлеу материалдары мен түрлі конструкцияларды қолдана отырып, технологиялық құжаттамаға сәйкес қарапайым бұйымдарды қол құралдарымен және тігін машинасымен дайындау;

7.3.2.3 тігін бұйымдарын ылғалды-жылумен өңдеуге арналған құрылғыларды анықтау, таңдау және қолдану;

7.1.4.2 бұйымның материалдық шығындары мен өзіндік құнын анықтау;

7.2.1.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін салыстыру және пайдалану

Жұмысты презентациялау

7.3.5.2 орындалған жұмысты кең аудиторияға таныстыру (көрме, сән көрсетілімі)

7.1.6.2 өз жұмысын және басқалардың жұмысын жетілдіру, бейімдеу бойынша сындарлы пікірлер қабылдауға және негізделген ұсыныстар жасауға;

4-тоқсан

Тамақтану мәдениеті

Қазақтың ұлттық тағамдары

7.4.2.1 әлемнің басқа халықтарының ұлттық тағамдары мен тағамдарын дайындау технологиясын зерттеу және қолдану;

Әлем халықтарының тағамдары (өзбетінше зерттеу)

7.4.3.1 әр түрлі халықтар мен әлемнің танымал аспазшыларының тағамдарының ерекшеліктерін сипаттау және салыстыру

Әлем халықтарының тағамдары.
Практикалық жұмыс (суши, пицца, көже)

7.4.2.1 әлемнің басқа халықтарының ұлттық тағамдары мен тағамдарын дайындау технологиясын зерттеу және қолдану;

7.4.2.2 әр түрлі тағамдарды дайындауға арналған өнімдерді, құралдарды, жабдықтарды таңдауға қатысты дербес және басты шешім қабылдау

Үй мәдениеті

Тұрмыстық техниканы таңдау.
Тұрмыстық техниканы пайдалану ережелері

7.5.1.1 тұрмыстық техника мен жабдықты пайдалану, эстетикалық және экологиялық қасиеттерді бағалай отырып, мақсаты мен әрекет ету қағидасы бойынша жіктеу;

7.5.1.2 тұрмыстық техника мен жабдықтарды пайдалану және күту ережелерін зерттеу және сипаттау

Өсімдік безендіру ретінде, интерьер элементі ретінде

7.5.2.1 интерьерді безендіру және безендіру үшін әр түрлі өсімдіктердің эстетикалық қасиеттерін сипаттау, бағалау және қолдану

      3) 8 –сынып (ұлдар):

      3-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырып/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Мозаика өнері.
Мозаика түрлері.
Мозаика техникасы

8.1.2.2 идеялар мен тақырыптарды талдау және бағалау үшін критерийлерді қолдану;

8.1.3.2 пайдаланылған әдістерге, тәсілдерге және жасалған өнімнің сапасына талдау және бағалау жүргізу үшін критерийлерді қолдану

Эскиз.
Материалды таңдау.
Мозаикалық панельдерге негіз дайындау

8.3.1.1 бірқатар материалдарды анықтау және атау, оларды қалай біріктіруге, өңдеуге және қолдануға болатындығын білу;

8.2.2.1 жобаланатын объектінің қасиеттері мен мақсатын ескере отырып, материалдарды, оларды өңдеу және өңдеу тәсілдерін анықтау және таңдау;

8.3.5.1 бұйымды дайындау ретін анықтай отырып, технологиялық құжаттаманы әзірлеу;

Мозаикалық панно орындау

8.1.6.1 шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды зерттеу, анықтау, салыстыру және біріктіру;

8.1.5.1 күрделі шығармашылық идеяларды жеткізу үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше анықтау, таңдау және пайдалану

Көркем безендіру.
Жұмыстың тұсаукесері.
Көрмені ұйымдастыру

8.3.5.2 онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

2-тоқсан

Дизайн және технология Идеяны талқылау.

Қазақ халқының ұлттық тұрмыстық заттарымен танысу

8.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну;

Ұлттық тұрмыстық заттарды (торсық, дөңгелек үстел) дайындау материалдары мен техникаларын зерделеу

8.2.2.1 жобаланатын объектінің қасиеттері мен мақсатын ескере отырып, материалдарды, оларды өңдеу және өңдеу тәсілдерін анықтау және таңдау;

Эскизді әзірлеу.
Жұмысты жоспарлау

8.3.3.1 бірқатар материалдарды анықтау және атау, оларды қалай біріктіруге, өңдеуге және қолдануға болатындығын білу;

8.1.4.1 алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін сипаттай отырып, шығармашылық іс-әрекетті жоспарлау;

 
Материалдарды өңдеу.
Бұйымдар жасау

8.3.2.1 қазіргі заманғы технологиялық машиналарда конструкциялық материалдарды өңдеу бойынша күрделі емес операцияларды орындау;

8.3.4.1 қолмен, механикалық құралдар мен жабдықтарды қолдана отырып, өнімнің функционалды және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды өңдеу және өңдеу әдістерін зерттеу және анықтау;

8.3.4.2технологиялық құжаттама бойынша күрделі емес бұйымдарды дайындау;

8.2.1.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін білу және қолдану;

8.2.4.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды атау, салыстыру және пайдалану;

Көркем безендіру.
Жұмыстың тұсаукесері.
Көрмені ұйымдастыру

8.3.5.2 онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

3-тоқсан

Дизайн және технология

Үстел ойындары.
Пайда болу тарихы

8.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну;

Үстел ойынының тұжырымдамасы

8.1.4.2 зерттеу негізінде халықтың өнім түрлеріне қажеттілігін анықтау;

8.3.3.1 функционалдық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды өз бетінше орындау

Үстелдік ойындар әзірлеу.
Графикалық құжаттама

8.3.5.1 бұйымды дайындау ретін анықтай отырып, технологиялық құжаттаманы әзірлеу;

Үстел ойынының бөлшектерін жасау.
Көркем безендіру

8.3.1.1 бірқатар материалдарды анықтау және атау, оларды қалай біріктіруге, өңдеуге және қолдануға болатындығын білу;

8.3.4.1 қолмен, механикалық құралдар мен жабдықтарды қолдана отырып, өнімнің функционалды және эстетикалық қасиеттерін жақсарту үшін материалдарды өңдеу және өңдеу әдістерін зерттеу және анықтау;

8.1.6.1 шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды зерттеу, анықтау, салыстыру және біріктіру;

Ойынды тестілеу.
Анекция және ақпарат жинау

8.1.6.2 пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау мен бағалауға негізделе отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау

Көркем безендіру.
Жұмыстың тұсаукесері.
Көрмені ұйымдастыру

8.3.5.2 онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

4-тоқсан

Үй мәдениеті

Агротехнологияның дамуындағы ғылымның рөлі (өзбетінше зерттеу)

8.5.2.1 ауыл шаруашылық өндірісін дамытудағы ғылыми тәсілдерді талқылау және бағалау;

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;

Электроприборлар мен тұрмыстық техниканы таңдау және бағалау.
Тұрмыста энергияны үнемдеу жолдары

8.5.1.1 электр жабдықтары мен тұрмыстық техниканы пайдалану және эстетикалық қасиеттерін салыстыру және бағалау;

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;

Бөлмені жөндеу үшін заманауи құралдар мен материалдар

8.5.1.2 тұрмыстағы жөндеу жұмыстары кезінде ақауларды жоюдың ұтымды тәсілдерін табу;

8.2.4. қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды атау, салыстыру және пайдалану;

8.2.4.2 құрал-саймандармен және жабдықтармен қауіпсіз жұмыс бойынша жадынама құрастыру

      4) 8-сынып (қыздар):

      4-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырып/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Қазақтың қолданбалы өнері (ши тоқу, киіз басу).
Халық шығармашылығының түрлері.
Материалдар мен жабдықтар

8.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну;

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;

Бұйымның эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды дайындау

8.3.5.1 бұйымды дайындау ретін анықтай отырып, технологиялық құжаттаманы әзірлеу;

8.1.4.1 алған білімі мен тәжірибесін пайдалана отырып, өзінің болашақ іс-әрекетін сипаттай отырып, шығармашылық іс-әрекетті жоспарлау;

Шығармашылық жұмыстарды орындау. Безендіру. Декрациялау.

8.1.5.1 күрделі шығармашылық идеяларды жеткізу үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше анықтау, таңдау және пайдалану;

8.1.6.1 шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды зерттеу, анықтау, салыстыру және біріктіру;

8.2.1.1 жобаланатын объектінің қасиеттері мен мақсатын ескере отырып, материалдарды, оларды өңдеу және өңдеу тәсілдерін анықтау және таңдау;

8.1.2.2 өндірілген өндірістің сапасын және тәсілін, қолданылған әдісті талдау және бағалау үшін критерилерді қолдану;

8.2.4.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды атау, салыстыру және пайдалану;

Көркем безендіру.
Жұмыстың тұсаукесері.
Көрмені ұйымдастыру

8.3.5.2 онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

2-тоқсан

Дизайн және технология

Қазақтың ұлттық киімдері.
Этностиль.
Ою-өрнек және оның стилизациясы

8.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизайн туындыларының ерекшеліктерін түсіну;;

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;

Этностилдегі бұйымның дизайны (бас киім, кеудеше)

8.3.3.1 функционалдық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды өз бетінше орындау

8.3.5.1 бұйымды дайындау ретін анықтай отырып, технологиялық құжаттаманы әзірлеу;

Этностилде бұйым жасау (бас киім, кеудеше).
Безендіру

8.2.1.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін білу және қолдану;
8.3.4.1 қол құралдары мен тігін жабдықтары мен оларға арналған құрылғыларды пайдалана отырып, тоқыма материалдарын өңдеу және өңдеу әдістерін анықтау, қолдану;
8.3.4.2 әртүрлі материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, әзірленген технологиялық құжаттама бойынша күрделі емес бұйымдарды дайындау
8.1.6.2 пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау мен бағалауға негізделе отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау
8.2.4.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды атау, салыстыру және пайдалану;

Көркем безендіру.
Жұмыстың тұсаукесері.
Көрмені ұйымдастыру

8.3.5.2 онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

3-тоқсан

Дизайн және технология

Халықтық пішім негізінде киім үлгісінің дизайны

8.1.4.2 зерттеу негізінде халықтың өнім түрлеріне қажеттілігін анықтау;

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;

Идеялар құрастыру.
Эскиздер

8.3.3.1 функционалдық талаптарға сәйкес келетін объектінің дизайнын әзірлеу бойынша тапсырмаларды өз бетінше орындау;

8.3.5.1 бұйымды дайындау ретін анықтай отырып, технологиялық құжаттаманы әзірлеу;

Материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды дайындау

8.3.2.2 тігін машиналарына арналған құрылғыларды таңдау және қолдану (ілмектерді, ілгектерді өңдеу үшін)
8.2.2.2 табиғи және жасанды былғары мен үлбірдің түрлері мен қасиеттерін зерттеу, анықтау және салыстыру
8.2.4.2 құрал-саймандармен және жабдықтармен қауіпсіз жұмыс бойынша жадынама құрастыру

Халықтық пішін негізінде өнімді жасау. Бөлшектерді пішу. Жеке бөлшектерді өндеу. Бөлшектерді құрастыру. Бұйымды өндеу. Бұйымдарды декарациялау

8.3.4.1 қол құралдары мен тігін жабдықтары мен оларға арналған құрылғыларды пайдалана отырып, тоқыма материалдарын өңдеу және өңдеу әдістерін анықтау, қолдану;

8.3.4.2 әртүрлі материалдар мен конструкцияларды қолдана отырып, әзірленген технологиялық құжаттама бойынша күрделі емес бұйымдарды дайындау

8.1.2.2 өндірілген өндірістің сапасын және тәсілін, қолданылған әдісті талдау және бағалау үшін критерилерді қолдану;

Көркем безендіру.
Жұмыстың тұсаукесері.
Көрмені ұйымдастыру

8.3.5.2 онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

4-тоқсан

Үй мәдениеті

Интерьерге арналған сәндік бұйымдар.
Бұйымның эскизін әзірлеу.
Материалдар мен жабдықтарды дайындау

8.3.1.1 бірқатар материалдарды анықтау және атау, оларды қалай біріктіруге, өңдеуге және қолдануға болатындығын білу;

8.1.6.1 шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды зерттеу, анықтау, салыстыру және біріктіру;

Интерьерге арналған сәндік 2D/3D өнімдерін жасау

8.5.3.1 интерьер үшін эстетикалық талаптарға сәйкес келетін, материалдар мен техниканы өз бетінше анықтау және таңдай отырып, сәндік бұйымдар жасау

8.1.6.2 пайдаланылған идеялар мен тәсілдерді талдау мен бағалауға негізделе отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын бейімдеу, жетілдіру бойынша сыни ұсыныстар жасау

8.2.4.1 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды атау, салыстыру және пайдалану;

Өсімдік шаруашылығындағы ғылымның рөлі

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;

8.5.2.1 ауыл шаруашылық өндірісін дамытудағы ғылыми тәсілдерді талқылау және бағалау;

Медицинадағы, фитотерапиядағы және косметологиядағы өсімдіктер

8.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін өздігінен таңдалған түрлі ақпарат көздерін пайдалану;

8.5.2.2 медицинада, фитотерапияда және косметологияда өсімдіктердің рөлін зерттеу, талқылау және бағалау

      5) 9-сынып (ұлдар):

      5-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырып/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Қазіргі интерьердегі сәндік өнім

9.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін салыстыру;

Сәндік интерьер заттарын жасау әдістері мен техникаларын зерттеу
(шам, сәндік сағат)

9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты пайдалану;

Идеяны талқылау және дамыту.
Эскизді әзірлеу.
Жұмысты жоспарлау
Материалдар мен құралдарды таңдау

9.1.4.1 жұмысты орындаудың дәйектілігі мен ұтымды тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау;

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау;

Сәндік интерьер заттарын жасау.
Көркем безендіру.
Жұмыстарды талқылау және бағалау

9.1.5.1 мазмұнды жұмыстар жасау үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше пайдалану;

9.3.1.1 өнімді дайындау және әрлеу үшін заманауи және дәстүрлі емес материалдарды өз бетінше таңдау;

9.2.1.1 шығармашылық жұмыстар мен бұйымдарды жасау процесінде Қазақ ұлттық мәдениетінің элементтерін зерделеу және қолдану

Көркем безендіру.
Жұмыстың тұсаукесері.
Көрмені ұйымдастыру

9.3.5.2 онлайн платформаларда кең аудиторияға орындалған жұмыстың презентациясын дайындау

2-тоқсан

Дизайн және технология

Сәулет өнерінің қолөнерлері.
Қазіргі сәулет.
Қазақстан сәулеті (тарих және қазіргі заман)

9.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін салыстыру;

Сәулет ғимараттары мен құрылыстарының эскиздері, сызбалары (Имитациялық немесе өз идеялары)

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау

9.3.5.1 эскиздерді, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше орындау,өнімді жасау үшін неғұрлым ұтымды әдістер мен тәсілдерді қолдану;

Сәулет объектісінің макетін дайындауға арналған материалдарды таңдау және анықтау

9.3.1.1 өнімді дайындау және әрлеу үшін заманауи және дәстүрлі емес материалдарды өз бетінше таңдау;

9.1.6.1 шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды өз бетінше анықтау, таңдау және біріктіру;

Архитектуралық объектінің макетін даярлау

9.3.4.1 әртүрлі құралдар мен жабдықтарды пайдалана отырып, материалдарды өңдеу әдістері мен тәсілдерін қолдану;

9.3.4.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, түрлі техникалар мен материалдарды пайдалана отырып, өз бетінше әзірленген технологиялық құжаттама бойынша неғұрлым күрделі бұйымдар жасау

Жұмысты презентациялау

9.3.5.2 медиа құралдары мен онлайн платформаларды қолдана отырып, белгілі бір аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыруи(видеоролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желі);

9.1.2.2 өзінің және өзгенің тарихи, әлеуметтік, мәдени жұмыстарын білу және талдау

3-тоқсан

Дизайн және технология

Жиһаз және интерьер заттарын өндіру

9.3.2.3 кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну;

9.1.4.2 пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың өткізу нарықтарын талдау

Белгілі бір интерьерге арналған заттарды жасау (көрме залына арналған модульдік креслолар, балаларға арналған жиһаз, сәндік шамдар).
Идеяны талқылау және дамыту.
Материалдарды дайындау

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау;

9.2.2.1 жобалаудың техникалық, экологиялық сипаттамаларын ескере отырып, материалдарды, өңдеу және әрлеу әдістерін өз бетінше анықтау және таңдау;

Графикалық құжаттама, техникалық ерекшелік

9.3.5.1 эскиздерді, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше орындау, өнімді жасау үшін неғұрлым ұтымды әдістер мен тәсілдерді қолдану;

Бұйымдар жасау.
Өңдеу

9.3.2.1 материалдарды өңдеуге арналған құралдар мен заманауи технологиялық машиналарды анықтау және қолдану;
9.3.4.1әртүрлі құралдар мен жабдықтарды пайдалана отырып, материалдарды өңдеу әдістері мен тәсілдерін қолдану;;
9.3.4.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, түрлі техникалар мен материалдарды пайдалана отырып, өз бетінше әзірленген технологиялық құжаттама бойынша неғұрлым күрделі бұйымдар жасау;
9.2.4.1 қауіпсіздік техникасын қатаң сақтай отырып, материалдар мен құралдарды мақсатына қарай жіктеу және қолдану;
9.2.4.2 белгілі бір жұмыс түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтар құрастыру

Жұмысты талқылау және бағалау. Жұмысты презентациялау.
Көрме ұйымдастыру

9.3.5.2 медиа құралдары мен онлайн платформаларды қолдана отырып, белгілі бір аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыруи(видеоролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желі)

4-тоқсан

Үй мәдениеті

Интерьердегі, экстерьердегі ландшафт элементтері

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау;
9.5.2.1 ландшафтық дизайнның стильдерін, заманауи бағыттары мен элементтерін анықтау және сипаттау;
9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты пайдалану

Шығармашылық идеяларды визуализациялау

9.3.5.1 эскиздерді, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше орындау,өнімді жасау үшін неғұрлым ұтымды әдістер мен тәсілдерді қолдану;

Интерьердегі жарықтандыру.
Табиғи және жасанды жарықтандыру.
Интерьердегі жарықтандыру жобасын әзірлеу (тұрғын, қоғамдық, өндірістік)

9.5.1.1 жарықтандырудың алуантүрлілігіні және түрлерінің сипаттамаларын анықтау және сипаттау;
9.2.3.1 әзірлеу функционалды, эргономикалық және эстетикалық талаптарды ескере отырып, интерьердегі жарықтандыруды ұйымдастыру бойынша шығармашылық шешімдер құрастыру

Интерьерді аймақтарға бөлу және жоспарлау (тұрғын, қоғамдық, өндірістік)

9.1.4.1 жұмысты орындаудың дәйектілігі мен ұтымды тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау;

9.5.3.1 интерьерді ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардағы білімді қорытындылау

      6) 9-сынып (қыздар):

      6-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырып/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

Сәндік-қолданбалы өнер

Қазақстанның дәстүрлі тоқымасы.
Қазақ кілемдері, Алаш, кілем тоқу, гобелен.
Қазіргі кілемдер

9.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін салыстыру;
9.3.2.3кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

Кілем тоқу үшін материалдар мен құралдар

9.1.6.1 шығармашылық жұмыстар кезінде түрлі техникалар мен көркем материалдарды өз бетінше анықтау, таңдау және біріктіру;

Бұйымның эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды дайындау

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау;

9.1.4.1 жұмысты орындаудың дәйектілігі мен ұтымды тәсілін анықтай отырып, шығармашылық қызметті жоспарлау;

Шығармашылық жұмысты орындау. Безендіру

9.1.5.1 мазмұнды жұмыстар жасау үшін өнердің мәнерлі құралдарын өз бетінше пайдалану;

9.2.4.1 қауіпсіздік техникасын қатаң сақтай отырып, материалдар мен құралдарды мақсатына қарай жіктеу және қолдану;

Жұмысты презентациялау

9.3.5.2 медиа құралдары мен онлайн платформаларды қолдана отырып, белгілі бір аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыруи(видеоролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желі);

2-тоқсан

Дизайн және технология

Сәннің заманауи стильдері (өзбетінше зерттеу)

9.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін салыстыру;

9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты пайдалану;

"Тұлға мен сән үйлесімі" эксперименті.
Өз имиджін құру.
Идеяларды әзірлеу

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау

Макияж, шаш, аксессуарлар арқылы жеке бейне жасау

9.3.1.1 өнімді дайындау және әрлеу үшін заманауи және дәстүрлі емес материалдарды өз бетінше таңдау

Өзіңіздің имиджіңіз үшін киім-кешек, аксессуарлар жиынтығын жасау бойынша тәжірибе

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау

9.2.2.2 трикотаж, тоқылмаған жаймаларды өз бетінше анықтау және бағалау;

9.3.4.1 әртүрлі құралдар мен жабдықтарды пайдалана отырып, материалдарды өңдеу әдістері мен тәсілдерін қолдану;;

9.1.6.2 ұсынуға негізделген өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын бағалау

3-тоқсан

Дизайн және технология

"Fastcloth" сәнді киімінің дизайны (фастлок) қарапайым геометриялық пішіндер (пончо, кейп, туника) (немесе сән журналынан). Киім мен аксессуарлардың заманауи өндірісі

9.1.2.1 әртүрлі тарихи және мәдени тектегі өнер, қолөнер және дизаин туындыларының ерекшеліктерін салыстыру;

9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты пайдалану;

9.3.2.3 кәсіпорындарда өндірістік және технологиялық үдерістерді білу және түсіну

Бұйымның эскизін әзірлеу.
Материалдар мен құралдарды дайындау

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау

9.3.5.1 эскиздерді, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше орындау, өнімді жасау үшін неғұрлым ұтымды әдістер мен тәсілдерді қолдану;

Бұйымдар жасау.
Бөлшектерді пішу.
Жеке бөлшектерді өңдеу.
Бөлшектерді құрастыру және бұйымды өңдеу

9.3.2.2 заманауи тігін жабдықтарын білу және тігін машиналарында қарапайым операцияларды орындау;

9.3.4.1 әртүрлі құралдар мен жабдықтарды пайдалана отырып, материалдарды өңдеу әдістері мен тәсілдерін қолдану;

9.3.4.2 дербестік пен сенімділікті көрсете отырып, түрлі техникалар мен материалдарды пайдалана отырып, өз бетінше әзірленген технологиялық құжаттама бойынша неғұрлым күрделі бұйымдар жасау;

9.2.4.1 қауіпсіздік техникасын қатаң сақтай отырып, материалдар мен құралдарды мақсатына қарай жіктеу және қолдану;

9.2.4.2 белгілі бір жұмыс түрлеріне және дайындалған бұйымдарға қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтар құрастыру

Жұмысты талқылау және бағалау. Жұмысты презентациялау

9.1.4.2 пайданы анықтау үшін әртүрлі тауарлардың өткізу нарықтарын талдау;

9.1.6.2 ұсынуға негізделген өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын бағалау;

9.3.5.2 медиа құралдары мен онлайн платформаларды қолдана отырып, белгілі бір аудиторияға дайын жұмыстың презентациясын ұйымдастыруи(видеоролик, онлайн форумдар, әлеуметтік желі);

4-тоқсан

Үй мәдениеті

Интерьердегі, экстерьердегі ландшафт элементтері

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау

9.5.2.1 ландшафтық дизайнның стильдерін, заманауи бағыттары мен элементтерін анықтау және сипаттау;

9.1.3.1 шығармашылық идеяларды зерттеу және дамыту үшін ақпарат көздерін мақсатты пайдалану;

Шығармашылық идеяларды визуализациялау

9.3.5.1 эскиздерді, графикалық және технологиялық құжаттаманы өз бетінше орындау,өнімді жасау үшін неғұрлым ұтымды әдістер мен тәсілдерді қолдану;
9.1.6.2 ұсынуға негізделген өз жұмысының және басқалардың жұмысының мақсаты мен маңыздылығын бағалау

Мерекеге интерьерді безендіру

9.3.3.1 қорытуға күрделі объектідегі дизайнды, бейнелерді және нысандары әзірлеу үшін білімдерін жалпылау;
9.5.3.1 интерьерді ұйымдастыру, жоспарлау және безендіру бойынша практикалық жұмыстарды орындау үшін әртүрлі салалардағы білімді қорытындылау

      7) 10-сынып:

      7-кесте

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлімдері

Тақырып/ Мазмұны

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Көркем еңбек

Сәндік-қолданбалы өнердің пайда болу тарихы және оның өндіріспен тікелей байланысы.
Сәндік-қолданбалы өнерді орындаудың түрлері мен техникасы

10.1.1.1 еңбек заттарының ерекшеліктерін білу және өз бетінше анықтау;;
10.1.1.2 еңбек заттарын дайындаудағы материалдарды салыстыру және талдау;;
10.1.2.2 тактильді қабылдау негізінде тоқыма бұйымдарының қасиеттерін ажырату;
10.1.2.1 қалдық көру негізінде үлгіні, түс пен композициялық шешімді дербес таңдау

Көркем еңбек материалдарын, құралдары мен жабдықтарын таныстыру және зерттеу

10.1.1.3 қажетті материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды сезу-көру тәсілімен таңдау;;
10.2.1.5 қауіпсіздік техникасын сақтай отырып, материалдар мен құралдарды пайдалану

2-тоқсан


Кілем тоқу тарихы.
Кілем тоқу түрлері

10.1.1.1 еңбек заттарының ерекшеліктерін білу және өз бетінше анықтау;;
10.1.2.2 тактильді қабылдау негізінде тоқыма бұйымдарының қасиеттерін ажырату;
10.1.1.2 еңбек заттарын дайындаудағы материалдарды салыстыру және талдау;

Кілем тоқу техникасы

10.1.2.1 қалдық көру негізінде үлгіні, түс пен композициялық шешімді дербес таңдау;

10.1.2.3 тоқудың техникалық тәсілдерін білу;

Жоба бойынша жұмыс

10.1.2.6 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

Өнімнің эскизін жасау. Технологиялық карта жасау.

10.1.1.4 технологиялық карта бойынша жұмыс істей білу, бұйымдарды дайындауды жоспарлау

Өнімнің өзіндік құнын, өзіндік құнын есептеу

10.1.4.4 кәсіби қызметін жүргізе алатын бәсекеге қабілетті маман болуға ынталану

Материалды, құралдарды және жабдықты таңдау. Материалдар мен құралдарды дайындау

10.1.1.3 қажетті материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды сезу-көру тәсілімен таңдау;
10.1.2.7 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысыңызды және басқалардың жұмысын жақсарту бойынша өз ұсыныстарыңызды ұсыну

Еңбек қауіпсіздігі ережелерімен танысу

10.1.2.5 өмір қауіпсіздік ережесін сақтай отырып, материалдармен құралдарды қолдану

Шығармашылық жұмысты орындау безендіру

10.1.2.4 дайындайтын картиналар, панно техникасын қолданып, сипап- сезу көру тәсілі арқылы кілем тоқу;

Өнімнің жарнамасын жасау өнімнің сапасын бағалау және өзін-өзі бағалау

10.1.2.6 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

Жұмысты презентациялау. Көрме ұйымдастыру

10.1.4.4 кәсіби қызметін жүргізе алатын бәсекеге қабілетті маман болуға ынталану

3-тоқсан


Кілем тоқу тарихы.
Кілем тоқу түрлері

10.1.2.1 қалдық көру негізінде үлгіні, түс пен композициялық шешімді дербес таңдау;
10.1.1.1 еңбек заттарының ерекшеліктерін білу және өз бетінше анықтау;;
10.1.2.6 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

Тоқу техникасы.
Жоба бойынша жұмыс.
Бұйымның эскизін әзірлеу.
Технологиялық карта жасау

10.1.3.3 тоқу үлгісін білу және алу;
10.1.3.1 тактильді-визуалды әдісті қолдана отырып, тоқу және тоқу техникасын білу;
10.1.1.2 еңбек заттарын дайындаудағы материалдарды салыстыру және талдау;
10.1.1.4 технологиялық карта бойынша жұмыс істей білу, бұйымдарды дайындауды жоспарлау

Өнімнің өзіндік құнын, өзіндік құнын есептеу

10.1.4.4 кәсіби қызметін жүргізе алатын бәсекеге қабілетті маман болуға ынталану

Материалды, құралдарды және жабдықты таңдау. Материалдар мен құралдарды дайындау

10.1.1.3 қажетті материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды сезу-көру тәсілімен таңдау;

10.1.3.2 әртүрлі бұйымдарды тоқуға арналған сақталған талдағыштар мен спицтер негізінде иірімжіпті таңдай білу;

Еңбек қауіпсіздігі ережелерімен танысу

10.1.3.4 тоқыма ілмегімен жұмыс жасау барысында қауіпсіздік техникасын сақтау

Шығармашылық жұмыстарды орындау. Безендіру. Декрациялау.

10.1.2.7 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысыңызды және басқалардың жұмысын жақсарту бойынша өз ұсыныстарыңызды ұсыну

Өнімнің жарнамасын жасау өнімнің сапасын бағалау және өзін-өзі бағалау

10.1.2.6 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

Жұмысты презентациялау. Көрме ұйымдастыру

10.1.4.4 кәсіби қызметін жүргізе алатын бәсекеге қабілетті маман болуға ынталану

4-тоқсан


Бисердің пайда болу тарихы
Моншақ түрлері. Бисермен тоқу техникасы Жобамен жұмыс

10.1.4.1 тактильді қабылдау негізінде болашақ өнімді жасауға арналған материалдар мен құралдардың жіктелуін (моншақтар мен бисер) білу;

10.1.4.2 екі өлшемді және үш өлшемді композициялар жасау үшін тоқу техникасын білу;

Бұйымның эскизін әзірлеу технологиялық карта жасау

10.1.1.4 технологиялық карта бойынша жұмыс істей білу, бұйымдарды дайындауды жоспарлау

Өнімнің өзіндік құнын, өзіндік құнын есептеу

10.1.4.4 кәсіби қызметін жүргізе алатын бәсекеге қабілетті маман болуға ынталану

Материалды, құралдарды және жабдықты таңдау. Материалдар мен құралдарды дайындау

10.1.1.3 қажетті материалдарды, құрал-саймандар мен жабдықтарды сезу-көру тәсілімен таңдау;

Еңбек қауіпсіздігі ережелерімен танысу

10.1.4.3 тоқыма ілмегімен жұмыс жасау барысында қауіпсіздік техникасын сақтау

Шығармашылық жұмыстарды орындау. Безендіру. Декрациялау.

10.1.2.7 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысыңызды және басқалардың жұмысын жақсарту бойынша өз ұсыныстарыңызды ұсыну Өнімнің жарнамасын жасау өнімнің сапасын бағалау және өзін-өзі бағалау

Өнімнің жарнамасын жасау өнімнің сапасын бағалау және өзін-өзі бағалау

10.1.2.6 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

Жұмысты презентациялау. Көрме ұйымдастыру

10.1.4.4 кәсіби қызметін жүргізе алатын бәсекеге қабілетті маман болуға ынталану

1 -тоқсан

2. Үй шаруашылық технологиясы

Асхананның керек-жарақтармен және құрал-жабдықтармен жабдықтарымен танысу. Азық-түлік өңдеу құралдары мен жабдықтарын таңдау

10.2.1.1 тағамдарды дайындауға арналған ыдыстардың, аспаптар мен инвентария атауы мен қызметін білу;

10.2.1.2 тағамды өңдеуге және дайындауға арналған құралдар мен жабдықтарды өз бетінше таңдай білу

Асхана және ас бөлмесінде санитарлық-гигиеналық талаптар. Құрал-жабдықтарды дұрыс қолдану қауіпсіздігі.

10.2.1.3 ас үй мен асханадағы санитарлық-гигиеналық талаптарды білу;
10.2.1.4 электр құралдарын, кесетін құралдарды, ыстық ыдыс пен сұйықтықты қауіпсіз пайдалану ережелерін сақтау;
10.2.1.5 бумен немесе қайнаған сумен күйік кезінде алғашқы көмек көрсете білу

Шикізатты бастапқы механикалық өңдеу

10.2.2.1 сезу-көру тәсілі арқылы шикізатты механикалық өңдеу тәсілдері мен реттілігін білу;

Өнімдерді жылумен өңдеу. Дайындамаларды жылумен өңдеу түрлері

10.2.2.3 өнімдерді (жемістер, көкөністер, ет, балық) жылумен өңдеудің негізгі мәндері мен түрлерін білу;

Термиялық өңдеудің негізгі әдістері. Термиялық өңдеудің қауіпсіздік техникасы ережелері.

10.2.2.2 шикізатты өңдеу кезінде кескіш құралдармен қауіпсіз пайдалану ережелерін сақтау;
10.2.2.4 сезу-қимыл-есту тәсілімен өнімдерді жылумен өңдеудің негізгі тәсілдерін орындай білу

Пісіру технологиясы. Сэндвичтер мен жеңіл тағамдарды дайындау технологиясы.

10.2.3.1 рецепт бойынша тағам дайындау технологиясының стандартын білу;
10.2.3.2 дайындамалар мен тағамдарды дайындау уақытының стандартын сақтау;

Жарма тағамдарының ассортименті мен технологиясы. Дәнді дақылдардан түрлі тағамдарды дайындау технологиясы.

10.2.3.3 қарапайым аспаздық өңдеуді қажет ететін түрлі тағамдар мен аспаздық өнімдерді дайындау технологиясын білу;
10.2.3.7 ыстық және суық тағамдардың рецептурасы бойынша дайындау технологиясын білу;

Суық және ыстық сусындар технологиясы.

10.2.3.7 ыстық және суық тағамдардың рецептурасы бойынша дайындау технологиясын білу;
10.2.3.20 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысынды және басқалардың жұмысын жақсарту бойынша өз ұсыныстарыны ұсыныну

2-тоқсан


Жартылай фабрикаттардан тағамдарды дайындау технологиясы

10.2.3.5 жартылай фабрикаттарды, тағамдар мен аспаздық өнімдерді өндірудің рецептурасы мен технологиясын, оның ішінде өнімдердің үйлесімділігі мен өзара алмасуын білу;
10.2.3.3 қарапайым аспаздық өңдеуді қажет ететін түрлі тағамдар мен аспаздық өнімдерді дайындау технологиясын білу;
10.2.3.4 бастапқы тамақ өнімдерінің сапасы мен балғындық деңгейін анықтай білу;
10.2.3.8 тағамдарға сәйкес өнімдерді, құралдар мен құрылғыларды өз бетінше таңдау;

Қамыр түрлерінің жіктелуі. Қамырды дайындау әдістері

10.2.3.4 бастапқы тамақ өнімдерінің сапасы мен балғындық деңгейін анықтай білу;
10.2.3.5 жартылай фабрикаттарды, тағамдар мен аспаздық өнімдерді өндірудің рецептурасы мен технологиясын, оның ішінде өнімдердің үйлесімділігі мен өзара алмасуын білу;

Ашытқы қамырын дайындау технологиясы. Жаңа қамырды дайындау технологиясы.

10.2.3.8 тағамдарға сәйкес өнімдерді, құралдар мен құрылғыларды өз бетінше таңдау;
10.2.3.1 рецепт бойынша тағам дайындау технологиясының стандартын білу;
10.2.3.9 ұлттық тағамдарды дайындау технологиясының ерекшеліктерін білу;

Тәттілер. Үгілгіш қамыр. Тоқаштар қамыры

10.2.3.1 рецепт бойынша тағам дайындау технологиясының стандартын білу;
10.2.3.12 өз жұмысын талдау және бақылау, қателіктерді уақтылы анықтау және жою;
10.2.3.6 санитарлық-гигиеналық ережелерді, жұмыс орнының тазалығын, аспаздың сыртқы түрін, жеке гигиенаны, азық-түлікті сақтау ережелерін сақтау;
10.2.3.7 ыстық және суық тағамдардың рецептурасы бойынша дайындау технологиясын білу;

3-тоқсан


Бірінші тағамның жіктелуі және ассортименті. Бірінші тағамды дайындау технологиясы. Сорпа, борщ, тұздық және кеспе.

10.2.3.13 анықтамалықтар мен қосымша әдебиеттерден қажетті ақпаратты табу;
10.2.3.20 пайдаланылған идеяларды салыстыру негізінде өз жұмысынды және басқалардың жұмысын жақсарту бойынша өз ұсыныстарыны ұсыныну
10.2.3.1 рецепт бойынша тағам дайындау технологиясының стандартын білу;
10.2.3.9 ұлттық тағамдарды дайындау технологиясының ерекшеліктерін білу;
10.2.3.8 тағамдарға сәйкес өнімдерді, құралдар мен құрылғыларды өз бетінше таңдау;
10.2.3.11 орама бойынша өнімдердің дұрыс және сақтау мерзімін бағалау;
10.2.3.15 топтарда бірлескен жұмысты ұйымдастырудың әртүрлі тәсілдерін қолдану;
10.2.2.2 сезу-қимыл-есту тәсілімен өнімдерді жылумен өңдеудің негізгі тәсілдерін орындай білу

Екінші тағамның жіктелуі және ассортименті. Рецепт бойынша екінші тағамды дайындау технологиясы.

10.2.3.13 анықтамалықтар мен қосымша әдебиеттерден қажетті ақпаратты табу;

10.2.3.1 рецепт бойынша тағам дайындау технологиясының стандартын білу;

10.2.3.9 ұлттық тағамдарды дайындау технологиясының ерекшеліктерін білу;

10.2.3.19 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;

10.2.3.8 тағамдарға сәйкес өнімдерді, құралдар мен құрылғыларды өз бетінше таңдау;

10.2.3.11 орама бойынша өнімдердің дұрыс және сақтау мерзімін бағалау;

10.2.3.10 өнімнің жапсырмаларындағы ақпаратты түсіну және олардың жарамдылығын бағалау;

10.2.3.14 топтарда және уақытша командаларда жұмыс істей білу;

10.2.3.15 топтарда бірлескен жұмысты ұйымдастырудың әртүрлі тәсілдерін қолдану;

10.2.2.2 сезу-қимыл-есту тәсілімен өнімдерді жылумен өңдеудің негізгі тәсілдерін орындай білу;

10.2.2.4 сезу-қимыл-есту тәсілімен өнімдерді жылумен өңдеудің негізгі тәсілдерін орындай білу

4-тоқсан


Салаттардың түрлері. Қарапайым салаттар дайындау технологиясы.

10.2.3.19 техникалық терминологияны пайдалана отырып, өз жұмысын және басқалардың жұмысын жасау үшін пайдаланылған әдістер мен тәсілдерді талқылау және бағалау;


10.2.3.8 тағамдарға сәйкес өнімдерді, құралдар мен құрылғыларды өз бетінше таңдау;
10.2.3.5 жартылай фабрикаттарды, тағамдар мен аспаздық өнімдерді өндірудің рецептурасы мен технологиясын, оның ішінде өнімдердің үйлесімділігі мен өзара алмасуын білу

Жылы салаттар дайындау технологиясы

10.2.3.9 ұлттық тағамдарды дайындау технологиясының ерекшеліктерін білу;
10.2.3.1 рецепт бойынша тағам дайындау технологиясының стандартын білу;
10.2.3.16 дайын тағамдарды ұсына және рәсімдей білу;
10.2.3.17 тамақ өнімдерімен жұмыс істеуге арналған құрылғылар мен жабдықтарды қолдана білу

Жеміс салаттарын дайындау технологиясы

10.2.3.10 өнімнің жапсырмаларындағы ақпаратты түсіну және олардың жарамдылығын бағалау;
10.2.3.12 өз жұмысын талдау және бақылау, қателіктерді уақтылы анықтау және жою;
10.2.3.16 дайын тағамдарды ұсына және рәсімдей білу;
10.2.3.17 тамақ өнімдерімен жұмыс істеуге арналған құрылғылар мен жабдықтарды қолдана білу

Өнімдерді таңдау және тағамдарды дайындау бойынша практикалық жұмыс

10.2.3.18 алған білімдерін, жобалық қызмет тәжірибесін қолдану;
10.2.3.11 орама бойынша өнімдердің дұрыс және сақтау мерзімін бағалау;
10.2.3.10 өнімнің жапсырмаларындағы ақпаратты түсіну және олардың жарамдылығын бағалау;
10.2.3.12 өз жұмысын талдау және бақылау, қателіктерді уақтылы анықтау және жою;
10.2.3.13 анықтамалықтар мен қосымша әдебиеттерден қажетті ақпаратты табу;
10.2.3.14 топтарда және уақытша командаларда жұмыс істей білу;
10.2.3.15 топтарда бірлескен жұмысты ұйымдастырудың әртүрлі тәсілдерін қолдану;
10.2.3.16 дайын тағамдарды ұсына және рәсімдей білу;

1-тоқсан

3. Ағаш шеберлік ісі

Ағаш ұстасы мамандығы туралы әңгіме. Жұмсақ ағаштың қасиеттері. Қатты ағаштың қасиеттері. Ағаш түрлері.

10.3.1.2 ағаш-жиһаз өндірісі кәсіптерінің біліктілік сипаттамаларын зерттеу;
10.3.1.7 ағаш түрлерін сыныптар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу;
10.3.1.3 ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсінікке ие болу;
10.3.1.4 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.3.1.1 ҚР халық шаруашылығында сүректің ерекшеліктерін түсіну және өз бетінше анықтау;

Ағашты өнеркәсіптік қолдану.
Қылқан жапырақты және жапырақты түрлер

10.3.1.7 ағаш түрлерін сыныптар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу;
10.3.1.8 өнеркәсіптік қолданылу саласын анықтау;
10.3.1.1 ҚР халық шаруашылығында сүректің ерекшеліктерін түсіну және өз бетінше анықтау;
10.3.1.3 ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсінікке ие болу;

Ағашты сақтау әдістері.
Ағашты табиғи және жасанды кептіру

10.3.1.4 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.3.1.7 ағаш түрлерін сыныптар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу;
10.3.1.5 ағаштың сығылу, созылу, иілу және ығысу беріктігінің шегі туралы түсінікке ие болу;
10.3.1.6 ағаш ақауларынан ақауларға тән айырмашылықтарды анықтай білу;

Құралдар мен жабдықтардың түрлері.
Таңбалау құралын пайдалану ережесі мен тәсілдері.
Қашаумен, қашаумен және қияқпен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы

10.3.1.10 ағашты талшықтардың бойымен кесу жұмыстарын орындау үшін құралдарды ажырату;

10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;

10.3.1.12 қол фрезерлік және тегістеу машинасының құрылғысын білу;

10.3.1.13 ағаш өңдеу станоктарының құрылысы, қолдану саласы және жіктелуі туралы түсінікке ие болу

10.3.4.9 еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмысшының жеке гигиенасының негіздерін білу;

Сүргілеу құралы және оны қолдану. Планермен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы.

10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;
10.3.2.3 бейіндік сүргілеу тәсілдерін сезу-көру тәсілімен меңгеру;
10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

Басқару үшін қолдану жоспарын дайындау.
Планермен жоспарлау. Реттеу үшін сұрақтар сұхбат және сүргілеу

10.3.4.5 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау;
10.3.2.3 бейіндік сүргілеу тәсілдерін сезу-көру тәсілімен меңгеру;

2-тоқсан


Сүрек аралау, жалпы мәліметтер.
Ағаш кесу кезінде қолданылатын құралдар

10.3.1.4 ағаштың негізгі қасиеттерін ажырата білу, ылғалдылық дәрежесін анықтау;
10.3.1.6 ағаш ақауларынан ақауларға тән айырмашылықтарды анықтай білу;
10.3.1.7 ағаш түрлерін сыныптар мен топтарға бөлу туралы түсінікке ие болу;
10.3.1.10 ағашты талшықтардың бойымен кесу жұмыстарын орындау үшін құралдарды ажырату;

Бөлшектерді белгілеу және аралау.
Ағашты талшықтардан кесу.
талшықтар бойымен ағашты илеу

10.3.2.2 жанасу-көру әдісін қолдана отырып, әртүрлі тіс формалары бар қол араларын аралау;
10.3.1.10 ағашты талшықтардың бойымен кесу жұмыстарын орындау үшін құралдарды ажырату;
10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

Аралау тәсілдері және жұмыс тәртібі.
Рамка жасау

10.3.2.1 ағашты кесу тактильді-визуалды әдіс негізінде әртүрлі тәсілдермен орындау;

10.3.2.2 жанасу-көру әдісін қолдана отырып, әртүрлі тіс формалары бар қол араларын аралау;

10.3.2.4 жолақ қосылымдарын орындау;

10.3.1.10 ағашты талшықтардың бойымен кесу жұмыстарын орындау үшін құралдарды ажырату;

10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

10.3.2.5 сезу-көру тәсілімен тегістеу машинасын қолдана отырып, циклмен және тегістеу терісімен жұмыс істей білу;

10.3.3.4 еңбегінің нәтижелеріне қызығушылық таныту;

Жақтау бөлшектері үшін материалды таңдау.
Бөлшектерді қосу тәсілдері және оларды қолдану

10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;
10.3.1.10 ағашты талшықтардың бойымен кесу жұмыстарын орындау үшін құралдарды ажырату;
10.3.4.4 өз еңбегінің нәтижелеріне қызығушылық таныту;;
10.3.4.5 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау;
10.3.4.1 жиһаз дизайны туралы түсінікке ие болу
10.3.4.2 жиһазды мақсаты, функционалды пайдалануы, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;
10.3.4.3 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;
10.3.4.6 сурет жақтауының бөлшектерін құрастыруды орындау;
10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау.

3-тоқсан


Сөре жасау бойынша жұмыс жоспары. Материалды таңдау. Бөлшектердің контурларын белгілеу

10.3.2.6 бөлшектерді желімдеу және бекіту техникасын білу;
10.3.2.7 желіммен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік шаралары бойынша ұсынымдарды орындау;
10.3.4.9 еңбек гигиенасының, өндірістік санитарияның және жұмысшының жеке гигиенасының негіздерін білу;

Көркем безендірудің түрлері.
Көркем өңдеуде қолданылатын тәсілдер мен ережелер

10.3.3.1 көркем жиһаз түрлерін білу;
10.3.3.2 жиһазды әртүрлі тәсілдермен безендіру техникасын білу;
10.3.3.3 қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;
10.3.4.7 штаттық жұмыс орындарында өндірістік практикадан өту;
10.3.4.8 ҚР Еңбек кодексі туралы түсінікке ие болу;

Дайындамаларда материалды таңдау және бұранданы орындау

10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;
10.3.4.5 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау;
10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

Токарлық станоктар туралы жалпы мәліметтер.
Токарлық станоктың мақсаты және өнеркәсіптік қолданылуы.

10.3.1.3 ағаш өңдеу өндірісінде қолданылатын ресурстарды үнемдейтін технологиялар туралы түсінікке ие болу;
10.3.1.8 өнеркәсіптік қолданылу саласын анықтау;
10.3.1.13 ағаш өңдеу станоктарының құрылысы, қолдану саласы және жіктелуі туралы түсінікке ие болу

Токарлық станоктың тораптары және олардың мақсаты.
Токарлық станокта қауіпсіз жұмыс істеу ережелері

10.3.2.2 жанасу-көру әдісін қолдана отырып, әртүрлі тіс формалары бар қол араларын аралау;
10.3.2.3 бейіндік сүргілеу тәсілдерін сезу-көру тәсілімен меңгеру;
10.3.1.13 ағаш өңдеу станоктарының құрылысы, қолдану саласы және жіктелуі туралы түсінікке ие болу
10.3.4.10 өндірістегі өрт және электр қауіпсіздігі талаптарын орындау

Материалды жұмысқа дайындау. Токарлық станокта жаттығу. Токарлық станокта бұйымдар жасау.

10.3.2.3 бейіндік сүргілеу тәсілдерін сезу-көру тәсілімен меңгеру;
10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;
10.3.1.12 қол фрезерлік және тегістеу машинасының құрылғысын білу;
10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

4-тоқсан


Сөре жасау бойынша жұмыс жоспары. Материалды таңдау. Бөлшектердің контурларын белгілеу.

10.3.4.1 жиһаз дизайны туралы түсінікке ие болу
10.3.4.2 жиһазды мақсаты, функционалды пайдалануы, өндірістік көрсеткіштері бойынша анықтау;
10.3.4.3 ағаш өңдеу кәсіпорнының негізгі ерекшеліктерін білу;
10.3.4.4 өз еңбегінің нәтижелеріне қызығушылық таныту;;
10.3.4.5 дайындамаларды бастапқы және соңғы механикалық өңдеуді орындау;
10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;

Бөлшектерді үйлестіру. Тақталар мен бүйір қабырғалардың алдыңғы жиектерін жоспарлау.

10.3.1.13 ағаш өңдеу станоктарының құрылысы, қолдану саласы және жіктелуі туралы түсінікке ие болу
10.3.2.1 ағашты кесу тактильді-визуалды әдіс негізінде әртүрлі тәсілдермен орындау;
10.3.1.10 ағашты талшықтардың бойымен кесу жұмыстарын орындау үшін құралдарды ажырату;
10.3.2.2 жанасу-көру әдісін қолдана отырып, әртүрлі тіс формалары бар қол араларын аралау;

10.3.2.3 бейіндік сүргілеу тәсілдерін сезу-көру тәсілімен меңгеру;.

Бөлшектердің алдыңғы жиектерін қаптау. Бүйір қабырғалардағы тесіктердің орталықтарын белгілеу

10.3.2.5 сезу-көру тәсілімен тегістеу машинасын қолдана отырып, циклмен және тегістеу терісімен жұмыс істей білу;
10.3.3.3 қағаз, шайыр, синтетикалық үлдір және пластикпен қаптау тәсілдерін меңгеру;
10.3.2.8 қол ұстасы және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

Сөренің барлық бөлшектерін құрастыру.
Тегістеу, балғамен, желіммен және лакпен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасы.

10.3.1.11 мақсаты бойынша құрал-саймандардың түрлерін, нысандары мен өлшемдерін таңдау және анықтау;
10.3.1.9 оқшаулау және майлау материалдарының қасиеттерін білу;
10.3.2.6 бөлшектерді желімдеу және бекіту техникасын білу
10.3.2.7 желіммен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік шаралары бойынша ұсынымдарды орындау; қол ұсталық және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

Сөрені желімге, шегелерге және бұрандаларға құрастыру.
Сөрені лакпен жабу.

10.3.4.1 жиһаз дизайны туралы түсінікке ие болу;
10.3.3.4 еңбегінің нәтижелеріне қызығушылық таныту;
10.3.3.5 орындалған жұмыс сапасына талдау жасау
10.3.2.7 желіммен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік шаралары бойынша ұсынымдарды орындау; қол ұсталық және электрлендірілген құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу ережелерін сақтау

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
668-қосымша

Көру қабілеті зақымдалған (көрмейтін және нашар көретін) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптары үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1 тарау. Жалпы ережелер

      1. Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптар үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңының 5-бабы 14) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Оқу-ағарту министрінің 06.11.2024 № 327 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      2. Бағдарламаның мақсаты – көру қабілеті зақымдалған білім алушылардың денсаулығын нығайту, дене дамуын түзету, жан-жақты дамыту арқылы еңбек қызметіне дайындау және баулу.

      3. Бағдарламаның міндеттері:

      1) негізгі дене қасиеттерін дамыту және ағзаның функционалдық мүмкіндіктерін арттыру;

      2) қимыл-қозғалыс мәдениетін қалыптастыру, қимыл-қозғалыстар тәжірибесін жалпыдамытушылық және түзетушілік бағыттағы дене жаттығуларымен, базалық спорт түрлерінің техникалық қимылдарымен және тәсілдерімен байыту;

      3) дене тәрбиесі мен спорт туралы, олардың тарихы мен бүгінгі күнгі дамуы, салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі жайлы білімдерін қалыптастыру;

      4) денешынықтыру-сауықтыру және спорттық-сауықтыру шараларының дағдылары мен ептілігіне, өздігінен дене шынықтыру жаттығуларын жасауға, үйрету;

      5) тұлғалық оң қасиеттерге, оқу және жарыс шараларында ұжымдық қарым-қатынас пен ынтымақтастыққа тәрбиелеу.

      4. Түзете- дамыту міндеттері:

      1) оқыту барысында қалдық көру қабілетін қорғау және дамыту;

      2) көрмейтін оқушылардың кеңістікте бағдарлау дағдыларын дамыту;

      3) денешынықтыру-сауықтыру іс-әрекетіндегі қабілеттер мен дағдыларға үйрету кезінде сақталған талдағыштарын дамыту және қолдану;

      4) көру түйсігін: түсін, түрін, қимылын (алыстауы, жақындауы) ажырату, салыстыру, жалпылау операцияларын дамыту;

      5) көздің қозғалыс функциясын дамыту;

      6) көздің бұлшықтық жүйесін нығайту;

      7) көру қабілетінің депривациясынан болатын кемшіліктерді түзеу;

      8) көрмейтін және нашар көретін оқушылардың қимыл-қозғалыстарының бөгеліп қалушылығы мен шектелуін түзеу;

      9) бұлшық-буындық сезімінің түзеу-компенсаторлық дамуы және жетілдірілуі;

      10) жүрек-қантамыр жүйесінің функцияларын белсендіру;

      11) тірек-қозғалысаппаратын жақсарту және нығайту;

      12) жалпыдамыту және жалпынығайту жаттығуларын орындау барысында үйлестірушілік қабілеті мен қимыл-қозғалыстарының келісімін түзеу және жетілдіру.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Көрмейтін және нашар көретін оқушылардың бейімдеушілік дене тәрбиесінің өзіндік ерекшеліктері бар, олар тек көру қабілетінің бұзылуымен ғана емес, сонымен бірге физикалық және психикалық дамуының екіншілік қосымша ауытқуларының болуымен байланысты келеді. Көру қабілетінің бұзылымдары бар оқушылар барлық жастық топтарда денелік даму деңгейі бойынша нормадан артта қалады, қимыл-қозғалыстық белсенділігінің шектелуі орын алады, соның нәтижесінде көрмейтін және нашар көретіндердің дене дамуында ғана емес, басқа да бірқатар қосымша екіншілік ауытқулары пайда болады: танымдық үдерістері нашарлап (қабылдауы, елестетуі, көрнекі-бейнелік ойлауы), қимыл-қозғалыстық функциялары мен қасиеттері едәуір төмендейді.

      6. Көру қабілетінен біршама немесе толық айырылғанда қозғалыс үйлесімділігі, төзімділігі, жылдамдығы және қимыл ырғағы бұзылады (нормадан қалуы 53% құрайды). Аздаған дәрежеде (8-12%) бұлшық ет күші мен күш-жылдамдық қасиеттері көрсеткіштерінің артта қалуы байқалады.

      7. Оқыту құндылықтық-бағдарлық, тұлғалық-бағдарлық, іс-әрекеттік, жеке және сараланушылық, қатынастық тәсілдері негізінде жүзеге асырылады. 8. Оқытудағы құндылықтық-бағдарлық тәсіл – оқу ісін ұйымдастыру мен орындауды, нәтижелерін алу мен қолдануды жалпыадамзаттық құндылықтар, "Мәңгілік ел" ұлттық идеясына негізделген құндылықтар, атап айтканда, қазақстандық патриотизм мен азаматтық жауапкершілік, сыйластық, ынтымақтастық, еңбекқорлық пен шығармашылық, айқындық, өмірлік білім алу, позициясынан жүргізу тәсілі.

      9. Тұлғалық-бағдарлық тәсілді жүзеге асырудағы педагогтың міндеті -әрбір оқушыға өзінің дене мүмкіндіктерін түсіне білуге көмектесу, олардың дамуына жағдайлар жасау, көру мүмкіндіктері мен жанамалы кемістіктерін ескере отырып, денсаулықтарының сақталуы мен нығаюына ықпал жасау.

      10. Іс-әрекеттік тәсіл қағидасы ынтымақтастық пен өзара түсінушіліктен бастау алатын, мұғалім мен оқушылардың біріккен іс-әрекетіне негізделеді, бұл көру қабілеті бұзылған оқушылардың қозғалыс белсенділігін ынталандыру жүйесімен қамтамасыз етіледі.

      11. Жеке және сараланған тәсіл білім алушылардың дене дайындығын, психикалық жағдайы мен сенсорлық мүмкіндіктерін ескере отырып, дене белсенділігін реттеуді көздейді.

      12. Орталық көру қабілетінің бұзылым өткірлігінің түрлі дәрежесіне қарай оқушылар оқу материалын қабылдаудың әр-түрлі тәсілдерін қолданады:

      1) нашар көретіндер заттарды, құбылыстар мен қимылдарды көру арқылы қабылдап, үлкен кеңістікте бағдарлай алады;

      2) көру қабілетінің ауыр бұзылымдары бар оқушылар, қалдық көру қабілеті болған жағдайда ғана, материалды қабылдаудың сезіп-көру немесе көріп-сезіну тәсілдерін қолдана алады;

      3) жаппай көрмейтін дер айналасындағы қоршаған ортаны сезіну-қозғалу-есту тәсілі арқылы қабылдайды.

      13. Медициналық комиссиядан өткеннен кейін көру қабілетінің бұзылымдары бар оқушыларды диагноздары мен дене жүктемесін бөлу бойынша екі топқа бөледі:

      1) I топқа тұқым қуалайтын тапеторетиналдық дистрофиялар, тұқым қуалайтын көру жүйкесінің атрофиялары; көздің мүйізгек қабығының лайлануы; көз алмасының атрофиясы, субатрофиясы; үдемейтін кератоконус; клиникалық рефракцияның гиперметропикалық түрі; көз торы қабыну ауруларының салдары жатады;

      2) IІ топқа, дене дамуы төмен, қандай да болмасын созылмалы аурудан әлсіреген, тірек-қозғалыс аппаратының кемістігі бар оқушылар қабылданады. Ондай аураларға өтелмелі глаукома; жоғары асқынған алыстан көрмеушілік; көру жүйкесінің атрофиясы; макулодистрофия (геморрагиялар мен көз торының қабатталуына бейімделусіз); диабеттік, гипертониялық ангиопатия; туа біте асқынған катаракта; афакия жатады. Бұл топтағы барлық жастағы балаларға ортақ дене мен ағзаға түсетін жүктемесін шектеуді талап ететін қарсы көрсеткіштері қойылады.

      14. Дене жүктемелеріне қарсы көрсеткіштері бар көз ауруларына жататындар:

      1) көз торының қабатталуы(екі жылдан астам уақытта ота жасатқандар);

      2) көз бұршағының шығуы немесе ішкі шығуы;

      3) кератопротездеуден кейінгі жағдайлар;

      4) көздің мүйізгек қабығының жұқарған сүйелі барлар;

      5) асқынғанкератоконус;

      6) шынытәріздес денеге қан құйылғанның зардаптары;

      7) жоғары тұрғыда асқынған алыстан көрмеушілікжағдайындағы шынытәріздес дененің қабатталуы;

      8) геморрагияларға қарай көз торыныңдистрофиясы;

      9) өтелмесізглаукома;

      10) тамырлы генездегі көру жүйкесінің атрофиясы.

      15. "Бейімделген дене шынықтыру" пәнін оқыту барысында, мынандай жаттығулар тобы бөлінеді:

      1) нашар көретін оқушылар үшін: орындау барысында көру талдамасы жетекші болатын жаттығулар; есту талдамасы жетекші болатын жаттығулар; қозғалыс талдамасы жетекші болатын жаттығулар;

      2) көрмейтін оқушылар үшін: қозғалыс талдамасы жетекші болатын жаттығулар; есту (және вестибулярлық) талдамаласы жетекші болатын жаттығулар.

      16. Оқытудың қатынастық тәсілі – бұл екі немесе одан көп адамдардың тілдік қатынас барысында ақпарат беруі мен хабарлауы, білімдерімен, дағдыларымен, қабілеттерімен алмасулары. Көру қабілетінің бұзылымдары бар оқушылар үшін ең әдеттегі тәсіл - сөз әдісі болып табылады: әңгімелесу, суреттеу, түсіндіру, нұсқау беру, ескерту, қателерін түзеу, жөн сілтеу, команда беру, ауызша баға беру.

      17. Көрмейтін және нашар көретіндерді оқытуда көрнекілік әдістері ерекше орын алады. Көрнекі ақпарат құралдарына қойылатын талаптар -заттардың үлкен көлемі, түстерінің қанықтығы мен кереғарлығы. Көрнекі құралдарды дайындаған кезде көбінесе қызыл, сары, жасыл, қызғылт-сары түстер қолданылады. Көрнекінің міндетті түрде сөздік суретемесі болуы керек, бұл заттың бұрмаланып ұғынуына жол бермейді, сонымен бірге оқушының ойлау әрекетін белсендетуге көмегін тигізеді.

      18. Көру қабілеті зақымдалған білім алушыларды қозғалыс әрекеттерін дамытуда қолданылады:

      1) түрлі дене тұрысы мен қимылдардың бедерлік бейнелері бар альбомдар;

      2) көрнекі құралдар;

      3) бейімдеушілік спорттық құрал-жабдықтар (дәстүрлі емес спорттық құрал-жабдықтарға дыбыстық доптар, шулы музыкалық аспаптар, тактильдік жүгіру жолдары, спорт залына кіретін есіктің жанындағы "құс");

      4) гимнастикалық кілемшелер;

      5) гимнастикалық таяқтар;

      6) құрсаулар;

      7) секіргіштер.

      19. "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәні біріктірілген болып табылады, оның ішіне бірнеше жалпы білімдік және түзету пәндеріне қатысты білімдерді қамтиды: "Өзін өзі тану", "Биология (анатомия және физиология)", "Математика", "Әдебиет", "Тіл дамуы жетіспеушіліктерін түзеу", "Мимика және пантомимика", "Әлеуметтік-тұрмыстық бағдарлау", "Түзеу ырғағы", "Қалдық көру қабілетін сақтау және дамыту".

3-тарау. "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      20. "Бейімдеушілік дене шынықтыру" оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында102 сағатты;

      2) 6 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында102 сағатты;

      3) 7 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында102 сағатты;

      4) 8 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында102 сағатты;

      5) 9 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында102 сағатты;

      6) 10 сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында102 сағатты құрайды.

      21. Ішкі топтар жұмысы арнайы сабақтармен ғана шектелмейді. Пәннің өзіндік өзгешелігіне байланысты сабақтардың барлық жүйесін екі кезеңге бөледі:

      1) дайындық кезең (I тоқсан) – бұл жүрек-қантамыр және тыныс алу жүйелерін дене жаттығуларына біртіндеп дайындау, дене шынықтыру сабақтарының қажеттілігіне тәрбиелеу, әр баланың жекелік ерекшеліктерін зерделеу, дұрыс тыныс алуға үйрету;

      2) негізгі кезең (II – IV тоқсан) – қимыл-қозғалыс қабілеттері мен дағдыларын меңгеру.

      22. Ішкі топтар сабақтарын төмендегідей реттілікпен ұйымдастырады:

      1) I тоқсанда дайындық бөлімі (20 минут): сапқа тұрғызу ЖҚЖ (жүрек қағыс жиілігі), көңіл-күйін сұрау, сабақ мазмұнымен танысу, тыныс алу және жалпыдаму жаттығулары. Негізгі бөлім (15 минут): бағдарлама түрін зерделеу, сабақтың 25 – 32-і минуттарындағы қимылдық ойындар (ойын ұзақтығы – 3 – 7 минут), ойынды өткізгеннен кейін – баяу жүріс және отырып демалу –1 минуттан кем емес. Қорытынды бөлім (10 минут) денелік жүктеменің азайтылуын ескереді, жүрек-қантамыр және тыныс алу жүйелерін қалыпқа келтіреді, бастапқы жеңіл күйін болдырады, шаршауды басу, сабақтың негізгі бөлімінде қалыптастырылған дағдыларын бекіту, оқушылардың одан арғы күн тәртібіне өтуі. Бұл тапсырмалар көз жаттығулары, босаңсу, тыныс алу жаттығулары, ырғақтық және би қимылдары, баяу жүріс қарқыны, аз қарқындық ойындар, зейін тапсырмалары арқылы орындалады.

      2) II тоқсаннан бастап сабақ бөлімдерінің ұзақтығы өзгереді: дайындық бөлім– 10–15 минут, негізгі бөлім– 15–20 минут, қорытынды бөлім– 5-10 минут.

      23. Бағдарлама мазмұны 6 бөлімді қамтиды:

      1) "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру" бөлімі;

      2) "Сауықтыру гимнастикасы" бөлімі;

      3) "Қимыл-қозғалыс ойындары" бөлімі.

      4) "Ұлттық және зерделік ойындар" бөлімі;.

      5) "Жеңіл атлетика" бөлімі; .

      6) "Спорт ойындары" бөлімі.

      24. "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы;

      2) жеке гигиена және күн тәртібі.

      25. "Сауықтыру гимнастикасы" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары;

      2) қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту жаттығулары;

      3) тыныс алу жаттығулары;

      4) өрмелеп шығу, асып өту;

      5) заттармен жаттығулар.

      26. "Қимыл-қозғалыс ойындары" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) кеңістікте бағдарын дамыту ойындары;

      2) тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары;

      3) естіп бағдарлау ойындары;

      4) кедергілерді жеңу ойындары;

      5) тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары.

      27. "Ұлттық және зерделік ойындар" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) тоғыз кұмалақ;

      2) асық;

      3) дойбы;

      4) шахмат.

      28. "Жеңіл атлетика" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) жүру;

      2) жүгіру;

      3) лақтыру;

      4) секіру.

      29. "Спорт ойындары" бөлімі келесідей бөлімшелерді қамтиды:

      1) волейбол;

      2) баскетбол;

      3) голбол;

      4) футбол.

      30. 5-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру": бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы; жеке гигиена және күн тәртібі.

      2) "Сауықтыру гимнастикасы": дене мүсінін қалыптастыруға арналған жаттығулар; тепе-теңдік және қимылдарды үйлестіру жаттығулары, тыныс алу жаттығулары; өрмелеу және өрмелеп асып түсу; заттармен жаттығулар. Сапқа тұрғызу және қайта түзу. Саптық командаларды орындау; бастың, қолдардың, дененің, аяқтардың негізгі қалыптары мен қимылдары (заттарсыз және заттармен); әр түрлі бастапқы қалыпта тыныс алуды түзету жаттығулары; жүру және жүгіру кезінде тыныс алу жаттығулары; кіші және үлкен доптармен жалпы және ұсақ моториканы дамыту жаттығулары;

      3) "Қимыл-қозғалыс ойындары": кеңістікте бағдарын дамыту ойындары; тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары; естіп бағдарлау ойындары; кедергілерді жеңу ойындары; тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары;

      4) "Ұлттық және зерделік ойындар": "Тоғыз құмалақ" ойынының ережесі; "Асық" ойынының ережелері; "Дойбы" ойынының ережелері;

      5) "Жеңіл атлетика": жүру, еркін жүгіріс, аяқтың ұшымен жүгіру; қолдарын түрлі күйде ұстап жүру, бағдар бойынша жүру, дыбыс сигналы бойынша жүру, дыбыс сигналына қарай жүру; сызық бойымен жүру, сапта бір бірлеп жүру, екіден қол ұстасып жүру, ара-қашықтық пен екпінін сақтап (мұғалімнің шапалағы бойынша, мұғалімнің көрсетуі бойынша жылан жолымен ирелеңдеп жүру;

      6) Спорт ойындары. "Волейбол" ойынының шығу теориясы; "Баскетбол" ойынының шығу тегі туралы теория; "Голбол" ойынының шығу теориясы; "Футбол" ойынының шығу тегі туралы теория.

      31. 6-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру": бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы; жеке гигиена және күн тәртібі.

      2) "Сауықтыру гимнастикасы": дене мүсінін қалыптастыруға арналған жаттығулар; тепе-теңдік және қимылдарды үйлестіру жаттығулары, тыныс алу жаттығулары; өрмелеу және өрмелеп асып түсу; заттармен жаттығулар. Сапқа тұрғызу және қайта түзу. Саптық командаларды орындау; бастың, қолдардың, дененің, аяқтардың негізгі қалыптары мен қимылдары (заттарсыз және заттармен); әр түрлі бастапқы қалыпта тыныс алуды түзету жаттығулары; жүру және жүгіру кезінде тыныс алу жаттығулары; кіші және үлкен доптармен, гимнастикалық таяқшалармен және басқа заттармен жалпы және ұсақ моториканы дамыту жаттығулары; қимылдардың дәлдігін түзетуге және дамытуға бағытталған қимылдарды үйлестіруді дамыту жаттығулары; гимнастикалық қабырғаға жоғары өрмелеу, асып түсу және төмен өрмелеу жаттығулары, кедергі астымен жорғалап, оның үстінен қолмен ұстап, асып түсу, гимнастикалық орындық үстінен асып түсу;

      3) "Қимыл-қозғалыс ойындары": кеңістікте бағдарын дамыту ойындары; тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары; естіп бағдарлау ойындары; кедергілерді жеңу ойындары; тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары;

      4) "Ұлттық және зерделік ойындар": "Тоғыз құмалақ" ойынының ережесі; "Асық" ойынының ережелері; "Дойбы" ойынының ережелері;

      5) "Жеңіл атлетика": жүру, еркін жүгіріс, аяқтың ұшымен жүгіру; қолдарын түрлі күйде ұстап жүру, бағдар бойынша жүру, дыбыс сигналы бойынша жүру, дыбыс сигналына қарай жүру; сызық бойымен жүру, сапта бір бірлеп жүру, екіден қол ұстасып жүру, ара-қашықтық пен екпінін сақтап (мұғалімнің шапалағы бойынша), мұғалімнің көрсетуі бойынша жылан жолымен ирелеңдеп жүру;

      6) Спорт ойындары. "Волейбол" ойынының шығу теориясы; "Баскетбол" ойынының шығу тегі туралы теория; "Голбол" ойынының шығу теориясы; "Футбол" ойынының шығу тегі туралы теория.

      32. 7-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру": бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы; жеке гигиена және күн тәртібі.

      2) "Сауықтыру гимнастикасы": дене мүсінін қалыптастыруға арналған жаттығулар; тепе-теңдік және қимылдарды үйлестіру жаттығулары, тыныс алу жаттығулары; өрмелеу және өрмелеп асып түсу; заттармен жаттығулар. Сапқа тұрғызу және қайта түзу. Саптық командаларды орындау; бастың, қолдардың, дененің, аяқтардың негізгі қалыптары мен қимылдары (заттарсыз және заттармен); әр түрлі бастапқы қалыпта тыныс алуды түзету жаттығулары; жүру және жүгіру кезінде тыныс алу жаттығулары; кіші және үлкен доптармен, гимнастикалық таяқшалармен және басқа заттармен жалпы және ұсақ моториканы дамыту жаттығулары; қимылдардың дәлдігін түзетуге және дамытуға бағытталған қимылдарды үйлестіруді дамыту жаттығулары; гимнастикалық қабырғаға жоғары өрмелеу, асып түсу және төмен өрмелеу жаттығулары, кедергі астымен жорғалап, оның үстінен қолмен ұстап, асып түсу, гимнастикалық орындық үстінен асып түсу; психикалық іс-әрекетін адаптивті дене шынықтыру құралдары арқылы түзетуге бағытталған жаттығулар (қорқыныш, биіктіктен қорқу, күрделі қозғалыс жағдайлардағы мінез-құлықтың жеткіліксіздігі); қозғалыс дәйектілігі үшін сақталған талдағыштарды белсенді қолдану; визуалды-моторлы үйлестіруді, вестибулярлық аппаратты дамыту;

      3) "Қимыл-қозғалыс ойындары": кеңістікте бағдарын дамыту ойындары; тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары; естіп бағдарлау ойындары; кедергілерді жеңу ойындары; тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары;

      4) "Ұлттық және зерделік ойындар": тоғыз құмалақты ойнау техникасы; асықтармен ойнау техникасы; "дойбы" ойынның техникасы; шахмат ойынның ережелері;

      5) "Жеңіл атлетика": жүру, еркін жүгіріс, аяқтың ұшымен жүгіру; қолдарын түрлі күйде ұстап жүру, бағдар бойынша жүру, дыбыс сигналы бойынша жүру, дыбыс сигналына қарай жүру; сызық бойымен жүру, сапта бір бірлеп жүру, екіден қол ұстасып жүру, ара-қашықтық пен екпінін сақтап (мұғалімнің шапалағы бойынша, мұғалімнің көрсетуі бойынша жылан жолымен ирелеңдеп жүру, жүру мен жүгіру кезектестіру; жеңіл жүгіріс;

      6) Спорт ойындары. "Волейбол" ойынының техникасы; "Баскетбол" ойынының техникасы; "Голбол" ойынының техникасы; "Футбол" ойынының техникасы.

      33. 8-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру": бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы; жеке гигиена және күн тәртібі.

      2) "Сауықтыру гимнастикасы": дене мүсінін қалыптастыруға арналған жаттығулар; тепе-теңдік және қимылдарды үйлестіру жаттығулары, тыныс алу жаттығулары; өрмелеу және өрмелеп асып түсу; заттармен жаттығулар. Сапқа тұрғызу және қайта түзу. Саптық командаларды орындау; бастың, қолдардың, дененің, аяқтардың негізгі қалыптары мен қимылдары (заттарсыз және заттармен); әр түрлі бастапқы қалыпта тыныс алуды түзету жаттығулары; жүру және жүгіру кезінде тыныс алу жаттығулары; кіші және үлкен доптармен, гимнастикалық таяқшалармен және басқа заттармен жалпы және ұсақ моториканы дамыту жаттығулары; қимылдардың дәлдігін түзетуге және дамытуға бағытталған қимылдарды үйлестіруді дамыту жаттығулары; гимнастикалық қабырғаға жоғары өрмелеу, асып түсу және төмен өрмелеу жаттығулары, кедергі астымен жорғалап, оның үстінен қолмен ұстап, асып түсу, гимнастикалық орындық үстінен асып түсу; психикалық іс-әрекетін адаптивті дене шынықтыру құралдары арқылы түзетуге бағытталған жаттығулар (қорқыныш, биіктіктен қорқу, күрделі қозғалыс жағдайлардағы мінез-құлықтың жеткіліксіздігі); қозғалыс дәйектілігі үшін сақталған талдағыштарды белсенді қолдану; визуалды-моторлы үйлестіруді, вестибулярлық аппаратты дамыту;

      3) "Қимыл-қозғалыс ойындары": кеңістікте бағдарын дамыту ойындары; тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары; естіп бағдарлау ойындары; кедергілерді жеңу ойындары; тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары;

      4) "Ұлттық және зерделік ойындар": тоғыз құмалақты ойнау техникасы; асықтармен ойнау техникасы; "дойбы" ойынның техникасы; шахмат ойыны;

      5) "Жеңіл атлетика": жүру, еркін жүгіріс, аяқтың ұшымен жүгіру; қолдарын түрлі күйде ұстап жүру, бағдар бойынша жүру, дыбыс сигналы бойынша жүру, дыбыс сигналына қарай жүру; сызық бойымен жүру, сапта бір бірлеп жүру, екіден қол ұстасып жүру, ара-қашықтық пен екпінін сақтап (мұғалімнің шапалағы бойынша, мұғалімнің көрсетуі бойынша жылан жолымен ирелеңдеп жүру, жүру мен жүгіру кезектестіру; жеңіл жүгіріс; жедел жүгіру, бір немесе екі аяқпен бір орнында тұрып және алға қарай секіру; екі аяқпен бір орында тұрып және алға, 90 және 180 градус бұрылыспен секіру; теннис добын нысанаға лақтыру;

      6) Спорт ойындары. "Волейбол" ойынының элементтері; "Баскетбол" ойынының элементтері; "Голбол" ойынының элементтері; "Футбол" ойынының элементтері.

      34. 9-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру": бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы; жеке гигиена және күн тәртібі.

      2) "Сауықтыру гимнастикасы": дене мүсінін қалыптастыруға арналған жаттығулар; тепе-теңдік және қимылдарды үйлестіру жаттығулары, тыныс алу жаттығулары; өрмелеу және өрмелеп асып түсу; заттармен жаттығулар. Сапқа тұрғызу және қайта түзу. Саптық командаларды орындау; бастың, қолдардың, дененің, аяқтардың негізгі қалыптары мен қимылдары (заттарсыз және заттармен); әр түрлі бастапқы қалыпта тыныс алуды түзету жаттығулары; жүру және жүгіру кезінде тыныс алу жаттығулары; кіші және үлкен доптармен, гимнастикалық таяқшалармен және басқа заттармен жалпы және ұсақ моториканы дамыту жаттығулары; қимылдардың дәлдігін түзетуге және дамытуға бағытталған қимылдарды үйлестіруді дамыту жаттығулары; гимнастикалық қабырғаға жоғары өрмелеу, асып түсу және төмен өрмелеу жаттығулары, кедергі астымен жорғалап, оның үстінен қолмен ұстап, асып түсу, гимнастикалық орындық үстінен асып түсу; психикалық іс-әрекетін адаптивті дене шынықтыру құралдары арқылы түзетуге бағытталған жаттығулар (қорқыныш, биіктіктен қорқу, күрделі қозғалыс жағдайлардағы мінез-құлықтың жеткіліксіздігі); қозғалыс дәйектілігі үшін сақталған талдағыштарды белсенді қолдану; визуалды-моторлы үйлестіруді, вестибулярлық аппаратты дамыту;

      3) "Қимыл-қозғалыс ойындары": кеңістікте бағдарын дамыту ойындары; тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары; естіп бағдарлау ойындары; кедергілерді жеңу ойындары; тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары;

      4) "Ұлттық және зерделік ойындар": тоғыз құмалақты ойнау техникасы; асықтармен ойнау техникасы; "дойбы" ойынның техникасы; шахмат ойыны;

      5) "Жеңіл атлетика": жүру, еркін жүгіріс, аяқтың ұшымен жүгіру; қолдарын түрлі күйде ұстап жүру, бағдар бойынша жүру, дыбыс сигналы бойынша жүру, дыбыс сигналына қарай жүру; сызық бойымен жүру, сапта бір бірлеп жүру, екіден қол ұстасып жүру, ара-қашықтық пен екпінін сақтап (мұғалімнің шапалағы бойынша, мұғалімнің көрсетуі бойынша жылан жолымен ирелеңдеп жүру, жүру мен жүгіру кезектестіру; жеңіл жүгіріс; жедел жүгіру, бір немесе екі аяқпен бір орнында тұрып және алға қарай секіру; екі аяқпен бір орында тұрып және алға, 90 және 180 градус бұрылыспен секіру; теннис добын нысанаға лақтыру;

      6) Спорт ойындары. "Волейбол" ойынының элементтері, техникасы; "Баскетбол" ойынының элементтері, техникасы; "Голбол" ойынының элементтері, техникасы; "Футбол" ойынының элементтері, техникасы.

      35. 10-сыныпқа арналған "Бейімделген дене шынықтыру" оқу пәнінің базалық мазмұны:

      1) "Бейімделген дене шынықтыру білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру": бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы; жеке гигиена және күн тәртібі.

      2) "Сауықтыру гимнастикасы": дене мүсінін қалыптастыруға арналған жаттығулар; тепе-теңдік және қимылдарды үйлестіру жаттығулары, тыныс алу жаттығулары; өрмелеу және өрмелеп асып түсу; заттармен жаттығулар. Сапқа тұрғызу және қайта түзу. Саптық командаларды орындау; бастың, қолдардың, дененің, аяқтардың негізгі қалыптары мен қимылдары (заттарсыз және заттармен); әр түрлі бастапқы қалыпта тыныс алуды түзету жаттығулары; жүру және жүгіру кезінде тыныс алу жаттығулары; кіші және үлкен доптармен, гимнастикалық таяқшалармен және басқа заттармен жалпы және ұсақ моториканы дамыту жаттығулары; қимылдардың дәлдігін түзетуге және дамытуға бағытталған қимылдарды үйлестіруді дамыту жаттығулары; гимнастикалық қабырғаға жоғары өрмелеу, асып түсу және төмен өрмелеу жаттығулары, кедергі астымен жорғалап, оның үстінен қолмен ұстап, асып түсу, гимнастикалық орындық үстінен асып түсу; психикалық іс-әрекетін адаптивті дене шынықтыру құралдары арқылы түзетуге бағытталған жаттығулар (қорқыныш, биіктіктен қорқу, күрделі қозғалыс жағдайлардағы мінез-құлықтың жеткіліксіздігі); қозғалыс дәйектілігі үшін сақталған талдағыштарды белсенді қолдану; визуалды-моторлы үйлестіруді, вестибулярлық аппаратты дамыту;

      3) "Қимыл-қозғалыс ойындары": кеңістікте бағдарын дамыту ойындары; тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары; естіп бағдарлау ойындары; кедергілерді жеңу ойындары; тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары;

      4) "Ұлттық және зерделік ойындар": тоғыз құмалақты ойнау техникасы; асықтармен ойнау техникасы; "дойбы" ойынның техникасы; шахмат ойыны;

      5) "Жеңіл атлетика": жүру, еркін жүгіріс, аяқтың ұшымен жүгіру; қолдарын түрлі күйде ұстап жүру, бағдар бойынша жүру, дыбыс сигналы бойынша жүру, дыбыс сигналына қарай жүру; сызық бойымен жүру, сапта бір бірлеп жүру, екіден қол ұстасып жүру, ара-қашықтық пен екпінін сақтап (мұғалімнің шапалағы бойынша, мұғалімнің көрсетуі бойынша жылан жолымен ирелеңдеп жүру, жүру мен жүгіру кезектестіру; жеңіл жүгіріс; жедел жүгіру, бір немесе екі аяқпен бір орнында тұрып және алға қарай секіру; екі аяқпен бір орында тұрып және алға, 90 және 180 градус бұрылыспен секіру; теннис добын нысанаға лақтыру;

      6) Спорт ойындары. "Волейбол" ойыннан жарысу; "Баскетбол" ойынының ойыннан жарысу; "Голбол" ойыннан жарысу; "Футбол" ойыннан жарысу.

4 тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      36. Бағдарламада оқыту мақсаттары кодпен ұсынылған. Кодта бірінші сан сыныпты белгілейді, екінші және үшініші сандар – бағдарламаны, бөлімі мен ішкібөлімін, төртінші сан оқу мақсатының нөмірін көрсетеді.Мысалы, 5.2.1.4 кодында "5" – сынып, "2.1" – бөлім мен ішкібөлім, "4" – оқу мақсатының нөмірі.

      37. Оқыту мақсаттарының жүйесі:

      1) 1 бөлім "БДШ білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру":

      1 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

1.1 Бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы

5.​1.​1.​1
бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында спорт залындағы тәртіп ережелері мен қауіпсіздік техникасын білу

6.​1.​1.​1
бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында спорт залындағы тәртіп ережелері мен қауіпсіздік техникасынсақтау

7.​1.​1.​1
бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында жаттығу құрылғыларында жұмыс істеу барысында қауіпсіздік техникасын білу

8.​1.​1.​1
бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында жаттығу құрылғыларында жұмыс істеу барысында қауіпсіздік техникасын сақтау

9.​1.​1.​1
бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында алғашқы дәрігерге дейінгі көмегін көрсету нұсқауларын білу

10.​1.​1.​1
бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында жарақат алу жағдайларында алғашқы көмекті көрсете білу

1.2 Жеке гигиена және күн тәртібі

5.​1.​2.​1
салауатты өмір салты компоненттерін білу

6.​1.​2.​1
шынығу мен оның ағзаға әсері жайлы білу

7.​1.​2.​1
дене жаттығуларының сауықтырушылық және гигиеналық мағынасын түсіну

8.​1.​2.​1
ой және дене еңбегінің алмасуын сақтау

9.​1.​2.​1
өзін-өзі бақылау және өзін- өзі қадағалау жүргізе білу

10.​1.​2.​1
өз үлгісімен салауатты өмір салтының денсаулыққа әсерін көрсету

      2) 2 бөлім "Сауықтыру гимнастикасы":

      2 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

2.1
Дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары

5.​2.​1.​1
еңкеюлерді орындағаннан кейін дұрыс дене қалпын ұстана білу;
5.​2.​1.​2
айнала отырып бір мезгілде аяқтарын айқастырған күйде отырып тұру

6.​2.​1.​1
қолдарымен бірқатар қимылдар жасағаннан кейін дұрыс дене қалпын ұстана білу;
6.​2.​1.​2
бір аяқпен тұрып тепе-теңдікті ұстана білу

7.​2.​1.​1
гимнастикалық орындықта түрлі тәсілдермен жүре білу;
7.​2.​1.​2
гимнастикалық қабырғаның рейкаларымен бір жағына, жоғары, төмен жүру барысында дұрыс дене қалпын ұстана білу

8.​2.​1.​1
басына жүк қойып жүру барысында дұрыс дене қалпын ұстана білу;
8.​2.​1.​2
бір орында тұрып секіру барысында дұрыс дене қалпын ұстана білу

9.​2.​1.​1
дұрыс дене қалпын ұстана тұрып аяқ саусақтарымен түрлі заттарды ұстап, жылжытып қоя білу;
9.​2.​1.​2
аяқтарының ұшымен, табандарының ішкі және сыртқы жағымен жүру

10.​2.​1.​1
үйренген дағдылары мен қабілететрін жеке өмірінде пайдалану;
10.​2.​1.​2
үйренген дағдылары мен қабілеттерін бекіту

2.2
Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жаттығулары

5.​2.​2.​1
аяқтардың түрлі бастапқы қалпын ұстана тұрып 90 және 180 градусқа бұрылғанда тепе-теңдікті сақтай білу;
5.​2.​2.​2
қолдарымен еденнен ұстамай отырып, тұру;
5.​2.​2.​3
жылдам қадамдардан кейін бір аяғымен тоқтай білу

6.​2.​2.​1
бір аяғымен тұрып түрлі бұрылыстар жасай білу;
6.​2.​2.​2
қолдарымен еденнен ұстамай жатып, тұру;
6.​2.​2.​3
қолдары мен аяқтарының түрлі қалпы күйінде жүре білу, "қарлығаш" тұрысы
мен тоқтап

7.​2.​2.​1
аяғын алға қарай сілтеп 90, 180 и 270 градусқа бұрылыстар жасай білу;
7.​2.​2.​2
шектелген тіреу жағдайында бір қалыпты ұстай білу;
7.​2.​2.​3
дұрыс дене қалпын, жүріс мәнерін ұстануға үйрену

8.​2.​2.​1
270 және 360 градусқа түрлі бұрылыстар орындай білу;
8.​2.​2.​2
арқасымен жатыу жағдайынан жоғары бұрыш жағдайына отыра білу;
8.​2.​2.​3
салынған текшелердің немесе жұмсақ кілемше үстімен жан-жаққа қарай жүру

9.​2.​2.​1
бір аяғымен тепе-теңдік ұстап тұрып 270-360 градусқа түрлі бұрылыстар жасай білу, аяғының ұшымен тоқтап;
9.​2.​2.​2
бір аяғымен тепе-теңдік ұстап тұрып 360-450 градусқа түрлі бұрылыстар жасай білу, аяғының ұшымен тоқтап

10.​2.​2.​1
бір аяғымен тұрып тепе-теңдік сақтап допты жоғары лақтырып қайта ұстау;
10.​2.​2.​2
бірнеше жүгіріс пен жылдамдатқан қадамдардан кейін тепе-теңдікті сақтай білу;
10.​2.​2.​3
Басындағы жүкпен түзу сызықтың бойымен арқасымен алға қарай жүру

2.3
Тыныс алу жаттығулары

5. 2.3.1 дыбыспен дем шығару;
5.​2.​3.​2сүйікті әндерді орындау

6. 2.3.1
ауызбен және мұрынмен дем алып дем шығару;
6. 2.3.2 баяу және толықтай дем алу

7.​2.​3.​1
жүйелі тұрғыда дем алу жаттығуларын орындау;
7.​2.​3.​2
толықтай тыныс алу

8.​2.​3.​1
ішпен тыныс алу алу;
8.​2.​3.​2
кеудемен тыныс алу;
8.​2.​3.​3
10 ға дейін санап тынысын шығармай ұстау

9.​2.​3.​1
ішкі мүшелерді массаждау үшін терең, ішкі көк етті белсенді қозғалта тыныс алу;
9.​2.​3.​2
15 ке дейін санап тынысын шығармай ұстау

10.​2.​3.​1
тыныс алу жаттығуларының көмегімен өкпе вентиляциясын жақсарту;
10.​2.​3.​2
20 ға дейін санап тынысын шығармай ұстау

2.4
Өрмелеп шығу, асып түсу

5.​2.​4.​1
тік сатымен өрмелеп шығудың түрлі тәсілдерін қолдану;
5.​2.​4.​2
аяқтар мен бір қолдың көмегі арқылы қиғаш сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану; 5.​2.​4.​3
гимнастикалық қабырғаға кедергілерді жеңе отырып өрмелеу тәсілдерін қолдану

6.​2.​4.​1
бүйір жақтағы қоссырықтарды ұстап
қиғаш сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану;
6.​2.​4.​2
бір қол, бір аяғының көмегімен гимнастикалық қабырғаға өрмелеу тәсілдерін қолдану

7.​2.​4.​1
қол, аяғымен кезектеп ұстап, басып жүру арқылы тік сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану; 7.​2.​4.​2
қол, аяғымен бір мезетте ұстап, басып жүруарқылы тік сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану

8.​2.​4.​1
жылдамдықпен гимнастикалық қабырғаға өрмелеу тәсілдерін қолдану;
8.​2.​4.​2
аяқтары мен бір қолының көмегімен кедергілерді жеңе отырып өрмелеу тәсілдерін қолдану

9.​2.​4.​1
бір снарядтан екіншісіне асып түсу;
9.​2.​4.​2
тік арқанмен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану;
9.​2.​4.​3
түрлі снарядтардан кедергілермен өрмелеп, асып түсудің түрлі тәсілдерін қолдану

10.​2.​4.​1
тек қолдарының көмегімен гимнастикалық сатыға өрмелеу;
10.​2.​4.​2
арқанмен өрмелеудің түрлі тәсілдерін қолдану

2.5 Заттармен орындайтынжаттығулар

5.​2.​5.​1
үлкен допты бір қолымен жоғары қарай, еденге және қабырғаға лақтырып, екі қолымен ұстап алу; 5.​2.​5.​2
үлкен допты жоғары қарай лақтырып, 360 градусқа бұрылып , еденнен кері ұшқанда ұстап алу;
5.​2.​5.​3
үлкен допты еденге лақтырып, кері ұшқанда ұстап алу

6.​2.​5.​1
үлкен теннис добын бір қолымен жоғары қарай, еденге және қабырғаға лақтырып, екі қолымен ұстап алу;
6.​2.​5.​2
үлкен теннис добын арқа жағынан төменнен иығы арқылы лақтырып, еденнен кері ұшқанда ұстап алу;
6.​2.​5.​3
жұптасып допты бір-біріне лақтыру

7.​2.​5.​1
үлкен теннис добын бір қолымен жоғары қарай, еденге және қабырғаға лақтырып, екі қолымен ұстап алу;
7.​2.​5.​2
арқасымен жатқан күйі допты жоғары қарай лақтырып, аяғымен тұрып үлгеріп, допты ұстап алу;
7.​2.​5.​3
екі допты жоғары қарай лақтырып, қстап алу

8.​2.​5.​1
нығыздалған допты бір қолынан екінші қолына басынан жоғары лақтырып, ұстап алу;
8.​2.​5.​2
жүріп бара жатып нығыздалған допты жоғары лақтырып, ұстап алу;
8.​2.​5.​3
нығыздалған допты бір қолымен жоғары қарай лақтырып, ұстап алу

9.​2.​5.​1
нығыздалған допты бір қолынан екінші қолына басынан жоғары лақтырып, ұстап алу;
9.​2.​5.​2
нығыздалған допты екі тізесімен қысып ұстап, жүру;
9.​2.​5.​3
нығыздалған допты тізелерімен қысып ұстап, екі аяғымен секіру

10.​2.​5.​1
тізесімен тұрып нығыздалған допты басынан асыра лақтыру;
10.​2.​5.​2
арқасымен жатқан күйі , допты табандарымен қысып алып, аяқтарын жан-жаққа қозғалту;
10.​2.​5.​3 табандарымен қысып алған нығыздалған допты бір-біріне беру

      3) 3 бөлім "Қимылдық ойындар":

      3 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

3.1
Кеңістікте бағдарын дамыту ойындары

5.​3.​1.​1 кеңістікте бағдарын дамыту ойындарының мағналылығын түсіну

6.​3.​1.​1 кеңістікте бағдарлай білу

7.​3.​1.​1 кеңістікте бағдарын дамыту ойындарыкезінде өз іс-әректін үйлестіре білу

8.​3.​1.​1 кеңістікте бағдарын дамытудағдыларын дамыту

9.​3.​1.​1 кеңістікте бағдарын дамытудағдыларын қолдану

10.​3.​1.​1
кеңістікте бағдарын дамытудағдыларын пайдалана білу

3.2
Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары

5.​3.​2.​1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары ның мағналылығын түсіну

6.​3.​2.​1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін ұстай білу

7.​3.​2.​1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу

8.​3.​2.​1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту дағдыларын дамыту

9.​3.​2.​1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту дағдыларын қолдану

10.​3.​2.​1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту дағдыларын пайдалана білу

3.3 3
Естіп бағдарлау ойындары

5.​3.​3.​1 естіп бағдарлау ойындары ның мағналылығын түсіну

6.​3.​3.​1 естіп бағдарлай білу

7.​3.​3.​1 естіп бағдарлау ойындары кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу

8.​3.​3.​1 естіп бағдарлау
дағдыларын дамыту

9.​3.​3.​1 естіп бағдарлауын дамыту дағдыларын қолдану

10.3.31. естіп бағдарлауын дамыту дағдыларын пайдалана білу

3.4
Кедергілерді жеңу ойындары

5.​3.​4.​1 кедергілерді жеңу ойындары ның мағналылығын түсіну

6.​3.​4.​1 кедергілерді жеңе білу

7.​3.​4.​1 кедергілерді жеңу ойындары кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу

8.​3.​4.​1 кедергілерді жеңе білудағдыларын дамыту

9.​3.​4.​1 кедергілерді жеңе білудағдыларын қолдану

10.​3.​4.​1 кедергілерді жеңе білудағдыларын пайдалана білу

3.5
Тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары

5.​3.​5.​1 тактильдік сезімталдығын дамыту ойындарының мағналылығын түсіну

6.​3.​5.​1 тактильдік сезімталдығын дамыта білу

7.​3.​5.​1 ойындар кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу

8.​3.​5.​1 тактильдік сезімталдығын дамыту

9.​3.​5.​1 тактильдік сезімталдығын дамыту дағдыларын қолдану

10.​3.​5.​1 тактильдік сезімталдығын дамыту дағдыларын пайдалана білу

      4) 4 бөлім "Ұлттық және зерделік ойындар":

      5 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

4.1 Тоғыз құмалақ

5.​4.​1.​1 тоғыз құмалақ ойынының ережелерін білу және ойнау

6.​4.​1.​1 тоғыз құмалақ ойынының түрлі тәсілдерін үйрену

7.​4.​1.​1 тоғыз құмалақ ойынының бірнеше амалдарын білу

8.​4.​1.​1 тоғыз құмалақ ойынының түрлі ойын сатыларын үйрену

9.​4.​1.​1 тоғыз құмалақ ойынынан алған дағдыларын қолдана білу

10.​4.​1.​1 тоғыз құмалақ ойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

4.2 Асық

5.​4.​2.​1 асық ойынының ережелерін білу және ойнау

6.​4.​2.​1 асық ойынының түрлі тәсілдерін үйрену

7.​4.​2.​1 асық ойынының бірнеше амалдарын білу

8.​4.​2.​1 асық ойынының түрлі ойын сатыларын үйрену

9.​4.​2.​1 асық ойынынан алған дағдыларын қолдана білу

10.​4.​2.​1 асық ойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

4.3 Дойбы

5.​4.​3.​1 дойбы ойынының ережелерін білу және ойнау

6.​4.​3.​1 дойбы ойынының түрлі тәсілдерін үйрену

7.​4.​3.​1 дойбыойынының бірнеше амалдарын білу

8.​4.​3.​1 дойбы ойынының түрлі ойын сатыларын үйрену

9.​4.​3.​1 дойбы ойынынан алған дағдыларын қолдана білу

10.​4.​3.​1 дойбы ойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

4.4 Шахмат

5.​4.​4.​1 шахмат ойынының ережелерін білу және ойнау

6.​4.​4.​1 шахмат ойынының түрлі тәсілдерін үйрену

7.​4.​4.​1 шахматойынының бірнеше амалдарын білу

8.​4.​4.​1
шахматойынының бірнеше амалдарын білу

9.​4.​4.​1 шахматойынынан алған дағдыларын қолдана білу

10.​4.​4.​1 шахматойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

      5) 5 бөлім "Жеңіл атлетика":

      6 кесте

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары


5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

5.1Жүру

5.​5.​1.​1 жүру түрлерін орындай білу

6.​5.​1.​1 жүру түрлерін үйлестіре білу

7.​5.​1.​1 жүру техникасын дамыту

8.​5.​1.​1 түрлі жүру техникасын қолдану

9.​5.​1.​1 жүру техникасын игеру

10.​5.​1.​1 үйренген жүру дағдыларын бекіту

5.2Жүгіру

5.​5.​2.​1түрлі жүгіру жаттығуларын орындай білу

6.​5.​2.​1 түрлі жүгіру жаттығуларын үйлестіре білу

7.​5.​2.​1 жүгіру техникасын дамыту

8.​5.​2.​1 түрлі жүгіру техникасын қолдану

9.​5.​2.​1 жүгіру техникасын өз бетінше игеру

10.​5.​2.​1 үйренген жүгіру дағдыларын бекіту

5.3 Лақтыру

5.​5.​3.​1 лақтыру реттілігін орындай білу

6.​5.​3.​1түрлі лақтыру түрлерін үйлестіре білу

7.​5.​3.​1 лақтыру техникасын дамыту

8.​5.​3.​1түрлі лақтыру техникасын қолдану

9.​5.​3.​1 лақтыру техникасын игеру

10.​5.​3.​1 үйренген лақтыру дағдыларын бекіту

5.4Секіру

5.​5.​4.​1 түрлі секіру жаттығуларын орындай білу

6.​5.​4.​1 түрлі секіру түрлерін үйлестіре білу

7.​5.​4.​1секіру техника
сын дамыту

8.​5.​4.​1түрлі секірутехникасын қолдану

9.​5.​4.​1секіру техникасын игеру

10.​5.​4.​1 үйренген секіру дағдыларын бекіту

      6) 6 бөлім "Спорт ойындары":

      7 кесте

Ішкібөлімдер

Оқыту мақсаттары

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

6.1 Волейбол

5.​6.​1.​1 волейбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.​6.​1.​2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

6.​6.​1.​1 волейбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

7.​6.​1.​1 волейболдағы допты берутехникасы мен тактикасын білу;
7.​6.​1.​2 волейболда допты ұстап алу және беруді меңгеру

8.​6.​1.​1 волейбол ойынынан алған дағдыларын қолдана білу

9.​6.​1.​1 волейбол ойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

10.​6.​1.​1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

6.2 Баскетбол

5.​6.​2.​1 баскетбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.​6.​2.​2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

6.​6.​2.​1 баскетбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

7.​6.​2.​1 баскетболда допты ұстап алу және беруді меңгеру;
8.​6.​2.​2 баскетболда допты берутехникасы мен тактикасын білу

8.​6.​2.​1 баскетболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

9.​6.​2.​1 баскетболойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

10.​6.​2.​1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

6.3 Голбол

5.​6.​3.​1 голбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.​6.​3.​2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

6.​6.​3.​1 голбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

7.​6.​3.​1 голболда да допты ұстап алу және беруді меңгеру;
7.​6.​3.​2 голбол ойынының техникасы мен тактика
сын меңгеру

8.​6.​3.​1 голболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

9.​6.​3.​1 голболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

10.​6.​3.​1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

6.4 Футбол

5.​6.​4.​1 футбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.​6.​4.​2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

6.​6.​4.​1 футбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

7.​6.​4.​1 футболда допты ұстап алу және беруді меңгеру;
7.​6.​4.​2
футбол ойынындадопты алып жүру техникасы мен тактикасын меңгеру

8.​6.​4.​1 футболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

9.​6.​4.​1 футболалған дағдыларын қолдана білу

10.​6.​4.​1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

      38. Бағдарлама көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10 сыныптары үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспары негізінде осы Бағдарламаның қосымшасына сәйкес жүзеге асырылады.Ұзақмерзімді жоспарда әр бөлім бойынша оқу мақсаттарының көлемі белгіленген.

      35. Тоқсандағы бөлімдер және бөлім ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Көрмейтін және нашар
көретін білім алушыларға
арналған негізгі орта білім беру
деңгейінің 5-10-сыныптары
үшін "Бейімделген дене шынықтыру"
  пәнінен жаңартылған мазмұндағы оқу
  бағдарламасына
  қосымша

Көрмейтін және нашар көретін білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптары үшін "Бейімделген дене шынықтыру" пәнінен жаңартылған мазмұнды оқу бағдарламасын асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5 сынып:

      1 кесте

Бөлім

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1.БДШ білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру.

1.1 Бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы

5.1.1.1 бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында спорт залындағы тәртіп ережелері мен қауыпсіздік техникасын білу

1.2Жеке гигиена және күн тәртібі

5.1.2.1 салауатты өмір салтының компоненттерін білу

2. Сауықтыру гимнастикасы

2.1 Дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары

5.2.1.1 еңкеюлерді орындағаннан кейін дұрыс дене қалпын ұстана білу;
5.2.1.2 айнала отырып бір мезгілде аяқтарын айқастырған күйде отырып тұру

2.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жаттығулары

5.2.2.1 аяқтардың түрлі бастапқы қалпын ұстана тұрып 90 және 180 градусқа бұрылғанда тепе-теңдікті сақтай білу;
5.2.2.2 қолдарымен еденнен ұстамай отырып, тұру;
5.2.2.3 жылдам қадамдардан кейін бір аяғымен тоқтай білу

2.3 Тыныс алу жаттығулары

5. 2.3.1 дыбыспен дем шығару;
5.2.3.2сүйікті әндерді орындау

2.4 Өрмелеп шығу, асып түсу

5.2.4.1 тік сатымен өрмелеп шығудың түрлі тәсілдерін қолдану;
5.2.4.2 аяқтар мен бір қолдың көмегі арқылы қиғаш сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану;
5.2.4.3 гимнастикалық қабырғаға кедергілерді жеңе отырып өрмелеу тәсілдерін қолдану

2.5 Заттармен орындайтын жаттығулар

5.2.5.1 үлкен допты бір қолымен жоғары қарай, еденге және қабырғаға лақтырып, екі қолымен ұстап алу;
5.2.5.2 үлкен допты жоғары қарай лақтырып, 360 градусқа бұрылып , еденнен кері ұшқанда ұстап алу;
5.2.5.3 үлкен допты еденге лақтырып, кері ұшқанда ұстап алу

2 тоқсан

3. Қимылдық ойындар

3.1 Кеңістікте бағдарын дамыту ойындары

5.3.1.1 кеңістікте бағдарын дамыту ойындарының мағналылығын түсіну


3.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары

5.3.2.1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары ның мағналылығын түсіну


3.3 Естіп бағдарлау ойындары

5.3.3.1 естіп бағдарлау ойындарының мағналылығын түсіну


3.4 Кедергілерді жеңу ойындары

5.3.4.1 кедергілерді жеңу ойындарының мағналылығын түсіну


3.5 Тактильдік сезімталдығын дамыту ойындарыи

5.3.5.1 тактильдік сезімталдығын дамыту ойындарының мағналылығын түсіну

3 тоқсан

4. Ұлттық және зерделік ойындар

4.1 Тоғызқұмалақ

5.4.1.1 тогыз құмалақойынының ережелерін білу және ойнау

4.2 Асық

5.4.2.1 асық ойынының ережелерін білу және ойнау

4.3 Дойбы

5.4.3.1 дойбыойынының ережелерін білу және ойнау

4.4 Шахмат

5.4.4.1 шахматойынының ережелерін білу және ойнау

5. Жеңіл атлетика

5.1Жүру

5.5.1.1жүру түрлерін орындай білу

5.2Жүгіру

5.5.2.1 түрлі жүгіру жаттығуларын орындай білу

5.3 Лақтыру

5.5.3.1 лақтыру реттілігін орындай білу

5.4Секіру

5.5.4.1 түрлі секіру жаттығуларын орындай білу

4 тоқсан

6. Спорт ойындары

6.1 Волейбол

5.6.1.1 волейбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.6.1.2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

6.2 Баскетбол

5.6.2.1 баскетбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.6.2.2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

6.3 Голбол

5.6.3.1 голбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.6.3.2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

6.4 Футбол

5.6.4.1 футбол пайда болуының қысқа сипаттамасын білу;
5.6.4.2 қауыпсіздік техникасы ережелерін білу

      2) 6 сынып:

      2 кесте

Бөлім

Ішкібөлімдер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. БДШ білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру.

1.1 Бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіпережелері және қауыпсіздік техникасы

6.1.1.1 бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында спорт залындағы тәртіп ережелері мен қауыпсіздік техникасын сақтау

1.2 Жеке гигиена және күн тәртібі

6.1.2.1 шынығу мен оның ағзаға әсері жайлы білу

2. Сауықтыру гимнастикасы

2.1 Дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары

6.2.1.1 қолдарымен бірқатар қимылдар жасағаннан кейін дұрыс дене қалпын ұстана білу;
6.2.1.2 бір аяқпен тұрып тепе-теңдікті ұстана білу

2.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жаттығулары

6.2.2.1 бір аяғымен тұрып түрлі бұрылыстар жасай білу;
6.2.2.2 қолдарымен еденнен ұстамай жатып, тұру;
6.2.2.3 қолдары мен аяқтарының түрлі қалпы күйінде жүре білу, "қарлығаш" тұрысымен тоқтап

2.3 Тыныс алу жаттығулары

6. 2.3.1 ауызбен және мұрынмен дем алып дем шығару;
6. 2.3.2 баяу және толықтай дем алу

2.4 Өрмелеп шығу, асып түсу

6.2.4.1 бүйір жақтағы қоссырықтарды ұстап қиғаш сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану;
6.2.4.2 бір қол, бір аяғының көмегімен гимнастикалық қабырғаға өрмелеу тәсілдерін қолдану

2.5 Заттармен орындайтын жаттығулар

6.2.5.1үлкен теннис добын бір қолымен жоғары қарай, еденге және қабырғаға лақтырып, екі қолымен ұстап алу;
6.2.5.2 үлкен теннис добын арқа жағынан төменнен иығы арқылы лақтырып, еденнен кері ұшқанда ұстап алу;
6.2.5.3 жұптасып допты бір-біріне лақтыру

2 тоқсан

3. Қимылдық ойындар

3.1 Кеңістікте бағдарын дамыту ойындары

6.3.1.1 кеңістікте бағдарлай білу


3.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары

6.3.2.1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін ұстай білу


3.3 Естіп бағдарлау ойындары

6.3.3.1 естіп бағдарлай білу


3.4 Кедергілерді жеңу ойындары

6.3.4.1 кедергілерді жеңе білу


3.5 Тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары

6.3.5.1 тактильдік сезімталдығын дамыта білу

3 тоқсан

4. Ұлттық және зерделік ойындар

4.1 Тоғызқұмалақ

6.4.1.1 тоғыз құмалақойынының түрлі тәсілдерін үйрену

4.2 Асық

6.4.2.1 асықойынының түрлі тәсілдерін үйрену

4.3 Дойбы

6.4.3.1 дойбыойынының түрлі тәсілдерін үйрену

4.4 Шахмат

6.4.4.1 шахматойынының түрлі тәсілдерін үйрену

5. Жеңіл атлетика

5.1Жүру

6.5.1.1жүру түрлерін үйлестіре білу

5.2Жүгіру

6.5.2.1 түрлі жүгіру жаттығуларын үйлестіре білу

5.3 Лақтыру

6.5.3.1 түрлі лақтыру түрлерін үйлестіре білу

5.4Секіру

6.5.4.1 түрлі секіру түрлерін үйлестіре білу

4 тоқсан

6. Спорт ойындары

6.1 Волейбол

6.6.1.1 волейбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

6.2 Баскетбол

6.6.2.1 баскетбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

6.3 Голбол

6.6.3.1 голбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

6.4 Футбол

6.6.4.1 футбол ойынының ережелері мен элементтерін білу

      3) 7 сынып:

      3 кесте

Бөлім

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. БДШ білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру.

1.1 Бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы

7.1.1.1 бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында жаттығу құрылғыларында жұмыс істеу барысында қауыпсіздік техникасын білу

1.2 Жеке гигиена және күн тәртібі

7.1.2.1дене жаттығуларының сауықтырушылық және гигиеналық мағынасын түсіну

2. Сауықтыру гимнастикасы

2.1 Дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары

7.2.1.1 гимнастикалық орындықта түрлі тәсілдермен жүре білу;
7.2.1.2 гимнастикалық қабырғаның рейкаларымен бір жағына, жоғары, төмен жүру барысында дұрыс дене қалпын ұстана білу

2.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жаттығулары

7.2.2.1 аяғын алға қарай сілтеп 90, 180 и 270 градусқа бұрылыстар жасай білу;
7.2.2.2 шектелген тіреу жағдайында бір қалыпты ұстай білу;
7.2.2.3 дұрыс дене қалпын, жүріс мәнерін ұстануға үйрену

2.3 Тыныс алу жаттығулары

7.2.3.1 жүйелі тұрғыда дем алу жаттығуларын орындау;
7.2.3.2 толықтай тыныс алу

2.4 Өрмелеп шығу, асып түсу

қол, аяғымен кезектеп ұстап, басып жүру арқылы тік сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану;
7.2.4.2 қол, аяғымен бір мезетте ұстап, басып жүруарқылы тік сатымен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану

2.5 Заттармен орындайтын жаттығулар

7.2.5.1 үлкен теннис добын бір қолымен жоғары қарай, еденге және қабырғаға лақтырып, екі қолымен ұстап алу;
7.2.5.2 арқасымен жатқан күйі допты жоғары қарай лақтырып, аяғымен тұрып үлгеріп, допты ұстап алу;
7.2.5.3 екі допты жоғары қарай лақтырып, қстап алу

2 тоқсан

3. Қимылдық ойындар

3.1 Кеңістікте бағдарын дамыту ойындары

7.3.1.1 кеңістікте бағдарын дамыту ойындарыкезінде өз іс-әректін үйлестіре білу


3.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары

7.3.2.1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу


3.3 Естіп бағдарлау ойындары

7.3.3.1 естіп бағдарлау ойындары кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу


3.4 Кедергілерді жеңу ойындары

7.3.4.1 кедергілерді жеңу ойындары кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу


3.5 Тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары

7.3.5.1 ойындар кезінде өз іс-әректін үйлестіре білу

3 тоқсан

4. Ұлттық және зерделік ойындар

4.1 Тоғызқұмалақ

7.4.1.1 тоғыз құмалақ ойынының бірнеше амалдарын білу

4.2 Асық

7.4.2.1 асық ойынының бірнеше амалдарын білу

4.3 Дойбы

7.4.3.1 дойбы ойынының бірнеше амалдарын білу

4.4 Шахмат

7.4.4.1 шахмат ойынының бірнеше амалдарын білу

5. Жеңіл атлетика

5.1Жүру

7.5.1.1жүру техникасын дамыту

5.2Жүгіру

7.5.2.1жүгіру техникасын дамыту

5.3 Лақтыру

7.5.3.1 лақтыру техникасын дамыту

5.4Секіру

7.5.4.1секіру техникасын дамыту

4 тоқсан

6. Спорт ойындары

6.1 Волейбол

7.6.1.1 волейболдағы допты берутехникасы мен тактикасын білу;
7.6.1.2 волейболда допты ұстап алу және беруді меңгеру

6.2 Баскетбол

7.6.2.1 баскетболда допты ұстап алу және беруді меңгеру;
8.6.2.2 баскетболда допты беру техникасы мен тактикасын білу

6.3 Голбол

7.6.3.1 голболда да допты ұстап алу және беруді меңгеру;
7.6.3.2 голбол ойынының техникасы мен тактикасын меңгеру

6.4 Футбол

7.6.4.1 футболда допты ұстап алу және беруді меңгеру;
7.6.4.2 футбол ойынындадопты алып жүру техникасы мен тактикасын меңгеру

      4) 8 сынып:

      4 кесте

Бөлім

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. БДШ білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру.

1.1 Бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы

8.1.1.1 бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында жаттығу құрылғыларында жұмыс істеу барысында қауыпсіздік техникасын білу

1.2 Жеке гигиена және күн тәртібі

8.1.2.1 ой және дене еңбегінің алмасуын сақтау

2. Сауықтыру гимнастикасы

2.1 Дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары

8.2.1.1 басына жүк қойып жүру барысында дұрыс дене қалпын ұстана білу;
8.2.1.2 бір орында тұрып секіру барысында дұрыс дене қалпын ұстана білу

2.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жаттығулары

8.2.2.1 270 және 360 градусқа түрлі бұрылыстар орындай білу
8.2.2.2 арқасымен жатыу жағдайынан жоғары бұрыш жағдайына отыра білу;
8.2.2.3 салынған текшелердің немесе жұмсақ кілемше үстімен жан-жаққа қарай жүру

2.3 Тыныс алу жаттығулары

8.2.3.1 ішпен тыныс алу алу;
8.2.3.2 кеудемен тыныс алу;
8.2.3.3 10 ға дейін санап тынысын шығармай ұстау

2.4 Өрмелеп шығу, асып түсу

8.2.4.1 жылдамдықпен гимнастикалық қабырғаға өрмелеу тәсілдерін қолдану;
8.2.4.2 аяқтары мен бір қолының көмегімен кедергілерді жеңе отырып өрмелеу тәсілдерін қолдану

2.5 Заттармен орындайтын жаттығулар

8.2.5.1 нығыздалған допты бір қолынан екінші қолына басынан жоғары лақтырып, ұстап алу;
8.2.5.2 жүріп бара жатып нығыздалған допты жоғары лақтырып, ұстап алу;
8.2.5.3 нығыздалған допты бір қолымен жоғары қарай лақтырып, ұстап алу

2 тоқсан

3. Қимылдық ойындар

3.1 Кеңістікте бағдарын дамыту ойындары

8.3.1.1 кеңістікте бағдарын дамытудағдыларын дамыту


3.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары

8.3.2.1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту дағдыларын дамыту


3.3 Естіп бағдарлау ойындары

8.3.3.1 естіп бағдарлау дағдыларын дамыту


3.4 Кедергілерді жеңу ойындары

8.3.4.1 кедергілерді жеңе білудағдыларын дамыту


3.5 Тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары

8.3.5.1 тактильдік сезімталдығын дамыту

3 тоқсан

4. Ұлттық және зерделік ойындар

4.1 Тоғызқұмалақ

8.4.1.1 тогыз құмалақойынының түрлі ойын сатыларын үйрену

4.2 Асық

8.4.2.1 асық ойынының ойынының түрлі ойын сатыларын үйрену

4.3 Дойбы

8.4.3.1 дойбыойынының түрлі ойын сатыларын үйрену

4.4 Шахмат

8.4.4.1 шахматойынының түрлі ойын сатыларын үйрену

5. Жеңіл атлетика

5.1Жүру

8.5.1.1түрлі жүру техникасын қолдану

5.2Жүгіру

8.5.2.1түрлі жүгіру техникасын қолдану

5.3 Лақтыру

8.5.3.1түрлі лақтыру техникасын қолдану

5.4Секіру

8.5.4.1түрлі секіру техникасын қолдану

4 тоқсан

6. Спорт ойындары

6.1 Волейбол

8.6.1.1 волейбол ойынынан алған дағдыларын қолдана білу

6.2 Баскетбол

8.6.2.1 баскетболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

6.3 Голбол

8.6.3.1 голбол ойынынан алған дағдыларын қолдана білу

6.4 Футбол

8.6.4.1 футболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

      5) 9сынып:

      5 кесте

Бөлім

Ішкібөлімдер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. БДШ білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру.

1.1 Бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы

9.1.1.1 бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында алғашқы дәрігерге дейінгі көмегін көрсету нұсқауларын білу

1.2 Жеке гигиена және күн тәртібі

9.1.2.1 өзін-өзі бақылау және өзін- өзі қадағалау жүргізе білу

2. Сауықтыру гимнастикасы

2.1 Дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары

9.2.1.1 дұрыс дене қалпын ұстана тұрып аяқ саусақтарымен түрлі заттарды ұстап, жылжытып қоя білу;
9.2.1.2 аяқтарының ұшымен, табандарының ішкі және сыртқы жағымен жүру

2.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жаттығулары

9.2.2.1 бір аяғымен тепе-теңдік ұстап тұрып 270-360 градусқа түрлі бұрылыстар жасай білу, аяғының ұшымен тоқтап;
9.2.2.2 бір аяғымен тепе-теңдік ұстап тұрып 360-450 градусқа түрлі бұрылыстар жасай білу, аяғының ұшымен тоқтап

2.3 Тыныс алу жаттығулары

9.2.3.1 ішкі мүшелерді массаждау үшін терең, ішкі көк етті белсенді қозғалта тыныс алу;
9.2.3.2 15 ке дейін санап тынысын шығармай ұстау

2.4 Өрмелеп шығу, асып түсу

9.2.4.1 бір снарядтан екіншісіне асып түсу;
9.2.4.2 тік арқанмен өрмелеп шығудың тәсілдерін қолдану;
9.2.4.3 түрлі снарядтардан кедергілермен өрмелеп, асып түсудің түрлі тәсілдерін қолдану

2.5 Заттармен орындайтын жаттығулар

9.2.5.1 нығыздалған допты бір қолынан екінші қолына басынан жоғары лақтырып, ұстап алу;
9.2.5.2 нығыздалған допты екі тізесімен қысып ұстап, жүру;
9.2.5.3 нығыздалған допты тізелерімен қысып ұстап, екі аяғымен секіру

2 тоқсан

3. Қимылдық ойындар

3.1 Кеңістікте бағдарын дамыту ойындары

9.3.1.1 кеңістікте бағдарын дамытудағдыларын қолдану


3.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары

9.3.2.1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту дағдыларын қолдану


3.3 Естіп бағдарлау ойындары

9.3.3.1 естіп бағдарлауын дамыту дағдыларын қолдану


3.4 Кедергілерді жеңу ойындары

9.3.4.1 кедергілерді жеңе білудағдыларын қолдану


3.5 Тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары

9.3.5.1 үйренген дағдылары мен қабілеттерін қолдану

3 тоқсан

4. Ұлттық және зерделік ойындар

4.1 Тоғызқұмалақ

9.4.1.1 тогыз құмалақойынынан алған дағдыларын қолдана білу

4.2 Асық

9.4.2.1 асық ойынынан алған дағдыларын қолдана білу

4.3 Дойбы

9.4.3.1 дойбыойынынан алған дағдыларын қолдана білу

4.4 Шахмат

9.4.4.1 шахматойынынан алған дағдыларын қолдана білу

5. Жеңіл атлетика

5.1Жүру

9.5.1.1жүру техникасын игеру

5.2Жүгіру

9.5.2.1жүгіру техникасын өз бетінше игеру

5.3 Лақтыру

9.5.3.1 лақтыру техникасын игеру

5.4Секіру

9.5.4.1секіру техникасын игеру

4 тоқсан

6. Спорт ойындары

6.1 Волейбол

9.6.1.1 волейбол ойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

6.2 Баскетбол

9.6.2.1 баскетболойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

6.3 Голбол

9.6.3.1 голболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

6.4 Футбол

9.6.4.1 футболойынынан алған дағдыларын қолдана білу

      6) 10сынып:

      6 кесте

Бөлім

Бөлімшелер

Оқыту мақсаттары

1 тоқсан

1. БДШ білімдерінің негіздері. Салауатты өмір салты жайлы білім жүйесін қалыптастыру.

1.1 Бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарындағы тәртіп ережелері және қауыпсіздік техникасы

10.1.1.1 бейімдеушілік дене шынықтыру сабақтарында жарақат алу жағдайларында алғашқы көмекті көрсете білу

1.2 Жеке гигиена және күн тәртібі

10.1.2.1 өз үлгісімен салауатты өмір салтының денсаулыққа әсерін көрсету

2. Сауықтыру гимнастикасы

2.1 Дене мүсінін қалыптастыру жаттығулары

10.2.1.1 үйренген дағдылары мен қабілететрін жеке өмірінде пайдалану;
10.2.1.2 үйренген дағдылары мен қабілеттерін бекіту

2.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жаттығулары

10.2.2.1 бір аяғымен тұрып тепе-теңдік сақтап допты жоғары лақтырып қайта ұстау;
10.2.2.2 бірнеше жүгіріс пен жылдамдатқан қадамдардан кейін тепе-теңдікті сақтай білу;
10.2.2.3 басындағыжүкпен түзу сызықтың бойымен арқасымен алға қарай жүру

2.3 Тыныс алу жаттығулары

10.2.3.1 тыныс алу жаттығуларының көмегімен өкпе вентиляциясын жақсарту;
10.2.3.2 20 ға дейін санап тынысын шығармай ұстау

2.4 Өрмелеп шығу, асып түсу

10.2.4.1 тек қолдарының көмегімен гимнастикалық сатыға өрмелеу;
10.2.4.2 арқанмен өрмелеудің түрлі тәсілдерінқолдану

2.5 Заттармен орындайтын жаттығулар

10.2.5.1 тізесімен тұрып нығыздалған допты басынан асыра лақтыру;
10.2.5.2 арқасымен жатқан күйі , допты табандарымен қысып алып, аяқтарын жан-жаққа қозғалту;
10.2.5.3 табандарымен қысып алған нығыздалған допты бір-біріне беру

2 тоқсан

3. Қимылдық ойындар

3.1 Кеңістікте бағдарын дамыту ойындары

10.3.1.1 кеңістікте бағдарын дамытудағдыларын пайдалана білу

3.2 Тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту ойындары

10.3.2.1 тепе-теңдік пен қимыл-қозғалыс үйлесімділігін дамыту дағдыларын пайдалана білу

3.3 Естіп бағдарлау ойындары

10.3.31. естіп бағдарлауын дамыту дағдыларын пайдалана білу

3.4 Кедергілерді жеңу ойындары

10.3.4.1 кедергілерді жеңе білудағдыларын пайдалана білу

3.5 Тактильдік сезімталдығын дамыту ойындары

10.3.5.1 тактильдік сезімталдығын дамыту дағдыларын пайдалана білу

3 тоқсан

4. Ұлттық және зерделік ойындар

4.1 Тоғызқұмалақ

10.4.1.1 тогыз құмалақойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

4.2 Асық

10.4.2.1 асық ойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

4.3 Дойбы

10.4.3.1 дойбыойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

4.4 Шахмат

10.4.4.1 шахмат ойынынан алған дағдыларын пайдалана білу

5. Жеңіл атлетика

5.1Жүру

10.5.1.1 үйренген жүру дағдыларын бекіту

5.2Жүгіру

10.5.2.1 үйренген жүгіру дағдыларын бекіту

5.3 Лақтыру

10.5.3.1 үйренген лақтыру дағдыларын бекіту

5.4Секіру

10.5.4.1 үйренген секіру дағдыларын бекіту

4 тоқсан

6. Спорт ойындары

6.1 Волейбол

10.6.1.1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

6.2 Баскетбол

10.6.2.1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

6.3 Голбол

10.6.3.1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

6.4 Футбол

10.6.4.1 допқа ие болу техникасын бекіту және үйлестірушілік қабілетін дамыту

  Қазақстан Республикасы Білім
және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
669-қосымша

Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-10-сыныптары үшін "Ағылшын тілі" пәнінен жаңартылған мазмұнды үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Үлгілік оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 01.04.2022 № 123 (алғаш ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Тірек-қозғалыс аппараты бұзылған (бұдан әрі – ТҚАБ) білім алушыларға арналған негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін "Ағылшын тілі" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (бұдан әрі-Бағдарлама) "Білім туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына сәйкес әзірленген.

      2. Бағдарламаның мақсаты - ауызша (тыңдалым және айтылым) және жазбаша (оқылым және жазылым) сөйлеу белсенділігі нысанындағы "төмен – орта В1" деңгейінің коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыру, ағылшын тілін пайдалана отырып, әлеуметтік - коммуникативтік дағдыларды қалыптастыру, ағылшын тілді елдердің мәдениетін зерттеу.

      3. Бағдарламаның Міндеттері:

      1) оқушылардың сөйлеу мүмкіндіктері мен қажеттіліктерін ескере отырып, шет тілінде сөйлеу дағдыларын қалыптастыру;

      2) шет тілінде ауызша және жазбаша сөйлеу тілін меңгеру үшін қол жетімді және қажетті қарапайым лингвистикалық ұғымдарды меңгерту;

      3) екі тілді сөздігін, оның ішіндегі транскрипцияны қолдануды үйрету;

      4) ана және ағылшын тілдерінде байқалатын қарапайым лингвистикалық ұғымдар туралы білімді қалыптастыру (дыбыс, әріп, сөз, сөйлем, сөйлеу бөлігі, интонация);

      5) болымды, болымсыз және сұраулы сөйлемдерді дұрыс интонациялау дағдыларын қалыптастырады;

      6) сөздердің қажетті көлемін, мәлімдеме түрлерінің жеткілікті санын, қарапайым диалог жүргізудің стратегиясы мен тактикалық қадамдарын меңгеруді қамтамасыз ету.

      7) орфографиялық, лексикалық немесе грамматикалық дағдыларды қалыптастыру оқу міндетіне сәйкес сөздерді, сөйлемдерді, мәтіндерді ағылшын тілінде көшіру, сөздерді енгізу немесе өзгерту қабілетіліктерін қалыптастыру.

      4. Түзету-дамыту міндеттері:

      1) білім алушылардың жеке тұлғасын дамыту, зейінін, ойлау, есте сақтау және қиялын дамыту; шетел тілін одан әрі игеруге ынталандыру;

      2) білім алушылардың қозғалыс дағдыларын түзетуге ықпал ету; есту қабылдауын дамыту; сабақта сөйлеу қарым-қатынасына жағдай жасау, сөйлеу практикасын кеңейту;

      3) оқушылардың жеке қасиеттерін, олардың сөйлеу қабілеттерін арнайы ұйымдастырылған коммуникациялық ситуацияларға, рөлдік ойындарға қатысу процесінде, тілдік материалды игеру барысында дамыту;

      4) тілдік құбылыстарды (дыбыстар, әріптер, әріп тіркестері, сөздер, сөз тіркестері мен сөйлемдер) бақылау, салыстыру және қарапайым талдау процестерін дамыту.

2-тарау. Оқу процесін ұйымдастырудағы педагогикалық тәсілдер

      5. Ағылшын тілін оқытудағы негізгі педагогикалық тәсілдер: гуманистік, коммуникативті, іс-әрекеттік, құзыреттілік, сараланған және тұлғаға бағытталған болып бөлінеді.

      6. Гуманистік тәсіл оқу процесінің барлық қатысушыларына деген құрметтеуді, басқа мәдениеттерге құрметпен қарауды қамтамасыз етеді және жеке моральдық қасиеттерді дамытады.

      7. Коммуникативтік тәсіл сөйлеу дағдыларын дамытуда, тілдік нормаларды барлық оқушылармен, оның ішінде ТҚАБ бар оқушылармен тікелей қарым-қатынаста қолдану үшін негізгі болып табылады.

      8. Іс-әрекеттік тәсіл әр оқушының оқу процесіне белсенді қатысуын қамтамасыз етеді, олардың мотивациясы мен білім алу процесіне саналы көзқарасын қалыптастырады.

      9. Құзыреттілік тәсіл белгілі бір тілдік құзыреттіліктерді игеруді ғана емес, сонымен қатар оларды әртүрлі өмірлік жағдайларда қолдануды қамтамасыз етеді.

      10. Оқытудың сараланған тәсілі әртүрлі деңгейдегі оқушыларға оқуды жалғастыруға және өз деңгейінде табысты болуға мүмкіндік береді. ТҚАБ бар оқушылар үшін бұл жетекші педагогикалық тәсілдердің бірі, өйткені физикалық мүмкіндіктер деңгейі әр оқушыда айтарлықтай ерекшеленеді.

      11. Тұлғаға бағытталған тәсіл білім алушылардың жеке мүмкіндіктерін, қызығушылықтарын, танымдық саласының ерекшеліктерін ескеруге мүмкіндік береді.

      12. Жеке қасиеттерді дамыту оқу дағдыларының кең спектрімен үйлесе отырып, білім берудің мынадай базалық құндылықтарын қалыптастыруды қамтамасыз етеді:" Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілік"," құрмет"," ынтымақтастық"," жұмыс және шығармашылық"," адалдық","үздіксіз оқыту". Бұл құндылықтар оқушылардың күнделікті іс-әрекетінің мотивациясын, өзін-өзі тануды қалыптастырады.

      13. Тәсілдерге сәйкес оқытудың мынадай принциптері қолданылады:

      1) дамытушылық оқыту принципі әр оқушының танымдық, физикалық, эмоционалды саласын дамытуды қамтамасыз етеді;

      2) көрнекілік принципі иллюстрацияларды, кестелерді, схемаларды, бейне материалдарды қолдануды қамтиды;

      3) қолжетімділік принципі оқу материалын оқушылардың нақты мүмкіндіктеріне бейімдеуге негізделеді;

      4) жүйелілік пен дәйектілік принципі оқытуды жалпыдан жекеге дейін ұйымдастырады, бекітілген білімге сүйенеді;

      5) теория мен практиканың байланыс принципі алынған білімді практикалық қолдануды қамтамасыз етеді;

      6) аяқтау принципі әр зерттелген бөлім үшін материалды игеру деңгейін бақылауды және тексеруді қамтамасыз етеді.

      14. ТҚАБ бар оқушыларды ағылшын тілін оқытудағы тәсілдер мен принциптерге сәйкес келесі әдістер қолданылады:

      1) аудиолингвальды әдіс ТҚАБ бар оқушылар үшін негізгі әдіс ретінде қолданылады;

      2) TPR әдісі сабақта жаңа сөздер мен сөйлеу құрылымдарын есте сақтауға көмектеседі;

      3) зерттелген материалды бекіту үшін "Silentway" вербалды емес әдісін қолдануға болады.

      15. "Ағылшын тілі" пәні бөлімдерінің мазмұнында ТҚАБ бар білім алушыларға оқу материалын тиімді және қолжетімді меңгеруге ықпал ететін мынадай ерекшеліктер көрсетілген:

      1) белсенді сөздікті қысқарту;

      2) жазбаша тапсырмалар көлемін азайту;

      3) грамматикалық құрылымдарды жеңілдету;

      4) қайталау санын көбейту;

      5) айтылымды жақсарту үшін түзету тапсырмаларын қолдану.

      16. ТҚАБ бар оқушыларды оқытуда келесі практикалық тәсілдер қолданылады:

      1) сөздерді белсендіру үшін сөздік-журнал (суреттері бар) жүргізу;

      2) сөйлесу плакаттарын қолдану;

      3) әртүрлі деңгейдегі сөйлеуді түсінуге арналған жаттығуларды қолдану;

      4) көп деңгейлі жазбаша тапсырмалар мен емле тапсырмаларын қолдану;

      5) диалогтарды ойнау;

      6) "сөйле және қозғал" жаттығуларын қолдану;

      7) бірлескен тапсырмаларды қолдану;

      8) "тізбек" бойынша оқу және жауап беру;

      9) тыңдауға арналған ойындар (сөзді, фразаны тап, сұраққа жауап бер);

      10) видео көру (сөздік, диалогтар, жағдайлар);

      11) дене мүмкіндіктеріне сәйкес жобалық қызметті жүргізу;

      12) ақпаратты, коммуникацияны іздеу, пайдалану және құру үшін АКТ пайдалану;

      13) физикалық және сөйлеу ерекшеліктерін жеңу;

      14) танымдық процестерді дамытуға ықпал ететін жаттығуларды қолдану;

      15) 8, 9-сыныптардың мазмұнын 8, 9, 10-сыныптар ішінде зерделеу;

      16) грамматика бойынша тақырыптарды бекіту үшін уақытты көбейту арқылы мазмұнды бейімдеу.

      17. "Ағылшын тілі" пәні түзету циклі төмендегідей пәндермен байланысты:

      1) ЕДШ, қозғалыс әдістері мен жазбаша тапсырмаларды қолдану арқылы;

      2) логопедия, тыңдау және сөйлеу тапсырмалары, айтылым дағдыларын дамыту арқылы;

      3) психология, қарым-қатынас дағдыларын дамыту, оқу мотивациясы, өзін-өзі бақылау, жоспарлау арқылы.

      18. Ағылшын тілі сабақтарында ТҚАБ бар білім алушылар үшін арнайы жабдықтар: вертикализаторлар, арнайы парталар мен орындықтар, жеке жұмыс дәптерлері, аудио жүйелер, электрондық кітаптар мен плакаттар қолданылады.

      19. Ағылшын тілін оқыту нәтижелерін бағалау критериалды бағалау жүйесіне сәйкес жүзеге асырылады.

      20. ТҚАБ бар оқушылар үшін бағалау критерийлері олардың нақты физикалық мүмкіндіктеріне сәйкес келетін икемді құрылымға ие. Бағалау негізінен немесе тек ауызша, жазбаша немесе тест түрінде жүргізілуі мүмкін.

3-тарау. "Ағылшын тілі" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      21. "Ағылшын тілі" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5 - сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты;

      2) 6 – сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты;

      3) 7 - сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты;

      4) 8 - сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты;

      5) 9 - сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында102 сағатты;

      6) 10 – сыныпта – аптасына 3 сағат, оқу жылында 102 сағатты құрайды.

      22. "Бағдарламаның" мазмұны мынадай бөлімдерді қамтиды:

      1) "Тыңдалым";

      2) "Айтылым";

      3) "Оқылым";

      4) "Жазылым";

      5) "Тілдік нормалар".

      23. 5-сыныпқа арналған бағдарлама мазмұны:

      1) тыңдалым: қысқа диалогтар, әңгімелер, бейнефильмдер түрінде оқулықтан сыныптағы сөйлеу мен аудиожазбаларды ажырата білу. Тыңдау уақыты 5 минутқа дейін, 2 қайталау;

      2) айтылым: жеке ақпаратты сұрау; бөлмені немесе орынды сипаттау; сыртқы келбетті сипаттау; мінезді сипаттау; күнделікті істер туралы айту; отбасы, достары туралы айту; уақытты айту; жұмыс туралы айту; келісім/ келіспеушілік; өткен туралы айту; қайталау; жануарларды сипаттау; қорқыныш білдіру; өз көзқарасын білдіру; болжамдар / ұсыныстар жасау; әр түрлі іс-шаралар мен ауа-райы туралы айту; айтылу: /s/, /z/, /iz/, /ei/, / æ/, /wəz/, /wər/, /wɑz/, /t/, /d/, / ɑ:/, / ɔ:/, / ʌ /, /u:/, /iŋ/;

      3) оқылым: әртүрлі түсіну деңгейі бар мәтіндерді оқу; шындық\ жалған/ мәлімдеме айтылмаған; бос орындарды толтыру; қосылу тапсырмалары; сұрақтарға жауаптар; сөйлемдерді толықтыру;

      4) жазылым: өз бөлмесінің қысқаша сипаттамасы; сөздік диктанттар; мультфильм кейіпкері туралы қысқа мақала; отбасы туралы қысқа мақала; дос туралы хат; жұмыс туралы қысқа мақала; мифтік болмыстың қысқаша тұсаукесері; суреттелген оқиға; жануар туралы фактілер; плакат; сүйікті спорт туралы қысқа мақала; жылдың сүйікті уақыты туралы қысқа мақала;

      5) тілдік нормалар: артикльдерді қолдану; көпше түр; орын предлогтары; havegot; сұраулы сөздер;this/ these – that/ those; қарапайым осы шақ; есімдіктер; haveto /don ' thaveto; was/were; қарапайым өткен шақ; had; could; therewas/ therewere; сын есімдер; ерекше үстеулер; much/ many; a/some; созылмалы осы шақ; can.

      24. 6-сыныпқа арналған бағдарлама мазмұны:

      1) тыңдалым: қысқа диалогтар, әңгімелер, бейнефильмдер түрінде оқулықтан сыныптағы сөйлеу мен аудиожазбаларды ажырата білу. Тыңдау уақыты 7 минутқа дейін, 2 қайталау;

      2) айтылым: жеке ақпарат сұрау; мектеп пен сынып туралы сөйлесу; қозғалыс бағытын сұрау және айту; адамдардың сыртқы келбеті мен мінезін сипаттау; өткен туралы айту; әңгімелер айту; ауа-райы туралы айту; фильмдер туралы айту; денсаулық туралы сұрау және айту; болашақ жоспарлар туралы айту; тарихтың қысқаша мазмұнын жеткізу; салыстыру; дүкендердегі диалогтар; мектепке баратын жолын сипаттау; айтылу: /t/, /d/, /id/, /i:/, /ei; сұраулы интонация;

      3) оқылым: әртүрлі түсіну деңгейі бар мәтіндерді оқу; шындық \ жалған\ айтылмаған мәлімдемелер; бос орындарды толтыру; қосылу тапсырмалары; сұрақтарға жауаптар; бірнеше таңдауы бар сөйлем-диалогтарды толықтыру; түсіну;

      4) жазылым: серіктес туралы қысқа мәтіндер; идеалды мектеп туралы қысқа мақалалар; демалыс күндері туралы қысқа абзац; сапар туралы электрондық хат; мұхит туралы сұрақтар; екі орынды салыстыру хаты; тарих; досына мәтіндік хабарлама; саябақ блогы;суреттелген әңгіме; мүсін туралы қысқа мәтін; мектепке бару туралы қысқа абзац;

      5) тілдік нормалар: present simple/ present continuous; етістіктер + -ing/ to –infinitive; сын есімдердің салыстырмалы және жоғары формасы; past simple; present perfect; for/ since; past continuous; have to/ don 't have to; must/ mustn' t; есептелетін/ есептелмейтін; will/won ' t; be going to; a/an – some/ any/ every/ no; the passive (present simple / past simple); question tags.

      25. 7-сыныпқа арналған бағдарлама мазмұны:

      1) тыңдалым: аудиожазбалар, видео және диалогтармен шынайы сөйлесу, мәтіндер, 8 минутқа дейінгі әңгімелер, 1-2 қайталау;

      2) айтылым: хобби туралы айту; жоспарлар жасау; көріністерді сипаттау; өткен әдеттер туралы айту; кеңестер беру; тәжірибе туралы сұрау және айту; өткен тарих туралы айту; болашақ жоспарлар туралы айту; фольклорлық оқиғаларды ұсыну; өз пікірін білдіру; дәстүрлі музыкалық аспаптарды таныстыру; тамақтану әдеттерін талқылау; киімге түсініктеме беру;

      3) оқылым: әртүрлі түсіну деңгейі бар мәтіндерді оқу; шындық \ жалған\ айтылмаған мәлімдемелер; бос орындарды толтыру; қосылу тапсырмалары; сұрақтарға жауаптар; бірнеше таңдауы бар сөйлем-диалогтарды толықтыру; түсіну;

      4) жазылым: сіздің хоббиіңіз туралы мақала; плакат; уақыт капсуласына не салғаныңыз туралы қысқа параграф; демалыс туралы қысқа мақала; ескерткішке қауіп туралы параграф; күн жүйесі немесе жаһандық жылыну туралы презентация; кітаптың сипаттамасы; тарих; сүйікті фильм туралы хат; мифтің қысқаша мазмұны; өмір салтыңыз туралы мәтін; суреттің қысқаша сипаттамасы; мақала-жеке тұлғаның сипаттамасы;

      5) тілдік нормалар: presentsimple/ presentcontinuous; жекеше\ көпше зат есімдер; салыстырмалы және жоғары сын есімдер; can/ could/ usedto; сын есімдер; -ing/-ed сын есімдер; should/shouldn ' t; presentperfect; just –yet - already - since - for; pastsimple; will; begoingto; пассивті залог; pastcontinuous; шартты сөйлемдер 0,1,2 түрі; етістіктер + ing/ to / infinitive; салыстырмалы сөйлемдер (who/which/ where); тікелей сөйлеу.

      26. 8-сыныпқа арналған бағдарлама мазмұны:

      1) тыңдалым: аудиожазбалар, видео, диалогтармен шынайы сөйлеу, мәтіндер,10 минутқа дейінгі әңгімелер, 1-2 қайталау;

      2) айтылым: даланы таныстыру; досына сыйлық сатып алу; теледидар бағдарламасының сипаттамасы; спорт презентациясы; кеңес сұрау және беру; мәтіннің қысқаша мазмұны; кейіпкерді таныстыру; жануарларға қауіпті көмек туралы талқылау; сапар ұсыну; паспорттық бақылаудан өту; интонация; сұрақ және леп сезімдері; айтылуы: қатаң дыбыстар, /ju:/, /a:/;

      3) оқылым: әртүрлі түсіну деңгейі бар мәтіндерді оқу; шындық \ жалған\ айтылмаған мәлімдемелер; бос орындарды толтыру; қосылу тапсырмалары; сұрақтарға жауаптар; бірнеше таңдауы бар сөйлем-диалогтарды толықтыру ; түсіну;

      4) жазылым: фильм туралы хат; проблемаларды шешуді ұсынатын эссе; мектеп журналына сұхбат; жақсы және жаман эссе; теледидар нұсқаулығы; концерттің сипаттамасы; спорт туралы қысқа мәтін; кеңес хаты; мифтік жоғалған қала туралы қысқа мақала; әдемі жер (табиғат) туралы мақала; сапар туралы хат;

      5) тілдік нормалар: infinitive - - ing формалары; етістіктерден зат есімдердің пайда болуы; себептердің тәуелді сөйлемдері; presentsimple; presentcontinuous; presentperfect; сын есімдерді қалыптастыруға арналған жұрнақтар; pastsimple; pastcontinuous; өткен әдеттер; салыстыру; will/ begoingto; шартты сөйлемдер; some-any-no; many-much; пассивті кепіл; модальды етістіктер.

      27. 9-сыныпқа арналған бағдарлама мазмұны:

      1) тыңдалым: аудиожазбалар, бейнелер және диалогтармен тірі сөйлеу, мәтіндер, 15 минутқа дейін әңгімелер, 1 қайталау;

      2) айтылым: фестиваль презентациясы; тамақтану және сусындар туралы сөйлесу; таңғы асқа тапсырыс беру; жұмысты салыстыру; жұмысқа қабылдау туралы сұхбат; мансап ерекшеліктерін талқылау; ұлттық ойындар туралы айту; зиян туралы айту; орналасқан жерін сипаттау; үйіңізді сипаттау; орындар туралы сөйлесу; құтқару қызметтерін шақыру; айтылуы: көп мағыналы сөздер, /u:/, /ai/, / ɔi/, / ɔ:/;

      3) оқылым: әртүрлі түсіну деңгейі бар мәтіндерді оқу; шындық \ жалған\ айтылмаған мәлімдемелер; бос орындарды толтыру; қосылу тапсырмалары; сұрақтарға жауаптар; бірнеше таңдауы бар сөйлем-диалогтарды толықтыру; түсіну;

      4) жазылым: фестиваль күнтізбесі; ұсыныс хаты; сүйікті тамағыңызды сипаттайтын хат; ерекше жұмыс туралы қысқа мәтін; танымал тұлға туралы қысқаша мақала; эссе пікірі; мәтіннің қысқаша мазмұны; мектеп журналына сұхбат; сүйікті хоббиі туралы блог; жарыс картасы; зерттеу есебі; сіздің үйіңіз туралы параграф; сіз тұратын жер туралы мақала; ұйымның қысқа хаты;

      5) тілдік нормалар: есептелетін\ есептелмейтін және сұраулы; several , plentyof, amount, number; containers; all, both, half; етістіктерді қалыптастыруға арналған жұрнақтар; presentsimple - presentcontinuous - pastsimple – pastcontinuous; presentperfect/ pastperfect; futuretenses; пассивті залог; етістіктерді құрайтын қосымшалар; жанама сөйлеу; жанама сөйлеудегі сұрақтар; зат есім немесе етістік; модальды етістіктер; шартты сөйлемдер; тілектер.

      28. 10-сыныпқа арналған бағдарлама мазмұны:

      1) тыңдалым: аудиожазбалар, видео және диалогтармен, мәтіндермен,15 минутқа дейінгі әңгімелермен шынайы сөйлеу, 1 қайталау;

      2) айтылым: қысқаша қайталау; фольклорлық әңгімелерді ұсыну; сыйлық сатып алу; ұсыну\ келісу\ келіспеу; ұсыну; шақыру\ шақыруды қабылдау\ бас тарту; кешірім сұрау\ кешірім сұрау; болжамдар жасау; өз пікіріңізді білдіру; болашақ туралы сөйлесу; жалған өнімге шағымдану; айтылу: стресс және ырғақ, көмекші етістіктердің күшті және әлсіз формалары, сұраулы интонация;

      3) оқылым: түсіну деңгейі әртүрлі мәтіндерді оқу; ақиқат \ жалған\ айтылмаған мәлімдемелер; олқылықтарды толтыру; біріктіру; сұрақтарға жауап беру; сөйлемдерді толықтыру; бірнеше таңдау диалогтары; түсіну;

      4) жазылым: тарихты баяндау; тарихтың күлкілі жалғасы; ертегі (аңыз); фестиваль туралы досыңызға хат; іс-шараны сипаттайтын мақала; өз елінің дәстүрлі билері туралы қысқа мәтін; фильмнің сипаттамасы хат; барған жері туралы қысқа хабарлама; тур туралы ақпарат сұрау хат; тарих; жасөспірімдер мен олардың аспаптары туралы зерттеу; эссе-пікір;

      5) тілдік нормалар: presentsimple – presentcontinuous – pastsimple-pastcontinuous; presentperfect\ pastperfect; болашақ уақыттары; пассивті залог; мақсатты сөйлемдер; жеңілдік сөйлемдері; сын есімдер\ күрделі сын есімдер; салыстырмалы және жоғары дәреже; етістіктерден зат есімдерді қалыптастыру; кіріспе сөйлемдер; айтылу нұсқалары; құрама зат есімдерді қалыптастыру; үстеу; анықтамалар; infinitive/ -ingform; абстарктілі зат есімдер.

4-тарау . Оқыту мақсаттарының жүйесі

      29. Бағдарламада мынадай кодтар жүйесі пайдаланылады: бірінші сан – сынып (5-10), екінші сан – бөлім ("1" -тыңдалым, "2" - айтылым, "3" - оқылым "4" - жазылым, "5" - тілдік нормалар), үшінші сан – әрбір бөлімнің кіші бөлімі ("1"- жалпы мақсаттар және "2" - түзету мақсаттары) және төртінші нөмір – мақсаттың реттік нөмірі.

      30. Оқу мақсаттары бойынша күтілетін нәтижелер:

      1) "Тыңдалым" бөлімі

      1 кесте

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

Жоғары A1

Төмен A2

Орташа A 2

Жоғары A2

Төмен B1

ОрташаB1

5.​1.​1.​1 сыныптағы нұсқауларды орындау ретін түсіну;
5.​1.​2.​1 оқу бағдарламасындағы жалпы тақырыптарға қойылатын негізгі сұрақтардың көбеюін қолдаусыз түсіну;
5.​1.​3.​1 таныс тақырыптардың кең саны аясында қысқа әңгімелердегі нақты ақпарат пен негізгі мәліметтерінің көпшілігін қолдау арқылы түсіну.
5.​1.​4.​1 жалпы және оқу тақырыптарының өсу санына қарай кейбір кеңейтілген сөйлесуді қамтитын әңгімелердіқолдау арқылы түсіну.

6.​1.​1.​1 сыныптағы нұсқауларды орындау ретін түсіну;
6.​1.​2.​1 оқу бағдарламасындағы жалпы тақырыптарға қойылатын негізгі сұрақтардың көбеюін қолдаусыз түсіну;
6.​1.​2.​1 таныс тақырыптардың кең саны аясында қысқа әңгімелердегі нақты ақпарат пен негізгі мәліметтерінің көпшілігін қолдау арқылы түсіну;
6.​1.​3.​1 жалпы және оқу тақырыптарының өсу санына қарай кейбір кеңейтілген диалогтарды қамтитын әңгімелерді қолдау арқылы түсіну.

7.​1.​1.​1 сыныптағы күрделі нұсқауларды орындау ретін түсіну;
7.​1.​2.​1 оқу бағдарламасы бойынша тақырыптар санының өсуіне қатысты неғұрлым күрделі сұрақтарды қолдау арқылы түсіну;
7.​1.​3.​1 әртүрлі жалпы және арнайы тақырыптар бойынша сөйлеушінің (сөйлеушілердің) пікірін қолдау арқылы білу;
7.​1.​4.​1 жалпы және оқу тақырыптарының өсу аясында әңгімелерді қолдау арқылы түсіну.

8.​1.​1.​1 жалпы және арнайы тақырыптардың шектеулі саны аясында кеңейтілген сөйлесудің негізгі мазмұнын шамалы қолдаумен түсіну;
8.​1.​2.​1 оқу бағдарламасы бойынша тақырыптар санының өсуіне қатысты неғұрлым күрделі сұрақтарды қолдау арқылы түсіну;
8.​1.​3.​1. әртүрлі жалпы және арнайы тақырыптар бойынша сөйлеушінің (сөйлеушілердің) пікірін қолдау арқылы білу;
8.​1.​4.​1 жалпы және оқу тақырыптарының өсу аясында әңгімелерді қолдау арқылы түсіну.

9.​1.​1.​1 жалпы және арнайы тақырыптардың шектеулі саны аясында кеңейтілген әңгімелесудің негізгі мазмұнын шамалы қолдаумен немесе қолдаусыз түсіну;
9.​1.​2.​1 оқу бағдарламасының жалпы тақырыптарының шектеулі саны аясында кеңейтілген әңгімедегі дәлелдердің көп бөлігін аз қолдаумен түсіну;
9.​1.​3.​1 жалпы әңгімеде жалпы және арнайы тақырыптардың кең саны аясында сөйлеушінің (сөйлеушілердің) пікірін шағын қолдаумен немесе қолдаусыз білу;
9.​1.​4.​1 жалпы және оқу тақырыптарының өсу аясында әңгімелерді қолдау арқылы түсіну.

10.​1.​1.​1 жалпы және арнайы тақырыптардың шектеулі саны аясында кеңейтілген әңгімелесудің негізгі мазмұнын шамалы қолдаумен немесе қолдаусыз түсіну;
10.​1.​2.​1 оқу бағдарламасындағы жалпы тақырыптардың шектеулі саны аясында кеңейтілген әңгімедегі дәлелдердің көп бөлігін аз қолдаумен немесе қолдаусыз түсіну;
10.​1.​3.​1 жалпы әңгімеде жалпы және арнайы тақырыптардың кең саны аясында сөйлеушінің (сөйлеушілердің) пікірін шағын қолдаумен немесе қолдаусыз білу;
10.​1.​4.​1 жалпы және оқу тақырыптарының көбеюіне қарай кеңейтілген әңгімелердегі дәлелдердің жүйесіздігін білуді бастау

      2) "Айтылым" бөлімі

      2 кесте

5 сынып

6 сынып

7 сынып

8 сынып

9 сынып

10 сынып

Жоғары A1

Төмен A 2

Орташа A 2

Жоғары A 2

Төмен B 1

Орташа B 1

5.​2.​1.​1 негізгі тақырыптардың өсіп келе жатқан санына өзіңіз және басқалар туралы ақпаратты ұсыныс деңгейінде беру;
5.​2.​2.​1 жалпы тақырыптардың шектеулі саны туралы ақпарат алу үшін қарапайым сұрақтар қою;
5.​2.​3.​1 жалпы тақырыптардың шектеулі санына ұсыныс деңгейінде өз пікірін білдіру;
5.​2.​4.​1 жалпы және оқу тақырыптарының өсіп келе жатқан санына күтпеген түсініктемелерге шектеулі өзгергіштікпен жауап беру;
5.​2.​5.​1 жалпы және оқу тақырыптарының санын көбейтуге арналған негізгі фразалармен алмасуда өзара әрекеттесуді қолдау;
5.​2.​6.​1 жұпта, топта және бір сынып болып мәнін дәл жеткізе отырып, сөйлем деңгейінде қарым-қатынас жасау;
5.​2.​7.​1 жалпы тақырыптардың шектеулі саны туралы айта отырып, белгілі бір заттардың сөздігін және синтаксистік нормаларды түсіну арқылы қолдану;
5.​2.​8.​1 әртүрлі жалпы және оқу тақырыптарында негізгі әңгімелер мен оқиғаларды мазмұндау.

6.​2.​1.​1 негізгі тақырыптар бойынша өзіңіз және басқалар туралы ақпаратты пайымдау деңгейінде ұсыну;
6.​2.​2.​1 жалпы тақырыптардың өсіп келе жатқан саны туралы ақпарат алу үшін қарапайым сұрақтар қою;
6.​2.​3.​1 жалпы тақырыптардың өсіп келе жатқан санына ұсыныс деңгейінде өз пікірін білдіру;
6.​2.​4.​1 жалпы және оқу тақырыптарының өсіп келе жатқан санына күтпеген түсініктемелерге шектеулі өзгергіштікпен жауап беру;
6.​2.​5.​1 жалпы және оқу тақырыптарының санын көбейтуге арналған ұзын фразалармен алмасуда өзара әрекеттесуді қолдау;
6.​2.​6.​1 жұпта, топта және бір сынып болып мәнін дәл жеткізе отырып, сөйлем деңгейінде қарым-қатынас жасау;
6.​2.​7.​1 жалпы тақырыптардың шектеулі саны туралы айта отырып, белгілі бір заттардың сөздігін және синтаксистік нормаларды түсіну арқылы қолдану;
6.​2.​8.​1 әртүрлі жалпы және оқу тақырыптарына кейбір кең таралған мәтіндер мен оқиғаларды мазмұндау.

7.​2.​1.​1 жалпы және оқу тақырыптарында сөйлесу үшін ресми және бейресми сөйлеу үлгілерін пайдалану;
7.​2.​2