Жалпы білім беру ұйымдарына арналған жалпы білім беретін пәндердің, таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 Бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2013 жылы 10 сәуірде № 8424 тіркелді.

      "Білім туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 6) тармақшасына және Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 604 бұйрығымен (Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерін мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 17669 болып тіркелген) бекітілген Білім берудің барлық деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

      Ескерту. Кіріспе жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 05.02.2020 № 51 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      1. Мыналар:

      1) алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.
      2) алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.
      3) алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

      4) осы бұйрыққа 109-113-2-қосымшаларға сәйкес негізгі орта білім берудің және жалпы орта білім берудің таңдау курстары мен факультативтерінің үлгілік оқу бағдарламалары;

      5) осы бұйрыққа 114-174-қосымшаларға сәйкес мүмкіндігі шектеулі оқушыларға арналған бастауыш білім берудің жалпы білім беретін пәндері бойынша үлгілік оқу бағдарламалары;

      6) осы бұйрыққа 175-191-қосымшаларға сәйкес бастауыш білім берудің жалпы білім беретін пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары;

      7) осы бұйрыққа 192-218-қосымшаларға сәйкес жаңартылған мазмұн бойынша негізгі орта білім берудің жалпы білім беретін пәндерінің үлгілік оку бағдарламалары;

      8) осы бұйрыққа 219-323-қосымшаларға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар білім алушыларға арналған жаңартылған мазмұн бойынша бастауыш білім берудің жалпы білім беретін пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары;

      9) осы бұйрыққа 324-384-қосымшаларға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар білім алушыларға арналған негізгі орта білім берудің жалпы білім беретін пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары;

      10) осы бұйрыққа 385-390-қосымшаларға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар білім алушыларға арналған жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары;

      11) осы бұйрыққа 391-440-қосымшаларға сәйкес жаңартылған мазмұндағы жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін пәндер бойынша үлгілік оқу бағдарламалары;

      12) осы бұйрыққа 441-545-қосымшаларға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар білім алушыларға арналған жаңартылған мазмұн бойынша негізгі орта білім берудің жалпы білім беретін пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары бекітілсін;

      13) осы бұйрыққа 546-609-қосымшаларға сәйкес ерекше білім беруге қажеттілігі бар білім алушыларға арналған жаңартылған мазмұн бойынша бастауыш білімнің жалпы білім беретін пәндерінің үлгілік оқу бағдарламалары;

      14) осы бұйрыққа 610-637-қосымшаларға сәйкес бастауыш, негізгі және жалпы орта білімнің жалпы білім беретін пәндерінің қысқартылған оқу жүктемелерімен үлгілік оқу бағдарламалары бекітілсін.

      Ескерту. 1-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Білім және ғылым министрінің 05.02.2020 № 51 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); өзгерістер енгізілді - ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрықтарымен.

      2. Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы (бұдан әрі - ҰБА) (Ж.О. Жылбаев) осы бұйрықпен бекітілетін бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін пәндерінің, таңдау курстары мен факультативтерінің үлгілік оқу бағдарламаларының Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА ресми сайтында жариялануын қамтамасыз етсін.

      3. Мектепке дейінгі және орта білім департаменті (Ж.А. Жонтаева):

      1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркелуін қамтамасыз етсін;

      2) мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін осы бұйрықты бұқаралық ақпарат құралдарында жарияласын.

      4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау вице-министр М.А. Әбеновке жүктелсін.

      5. Осы бұйрық 2013 жылғы 1 қыркүйектен бастап қолданысқа енеді.

      Министр Б. Жұмағұлов

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
1-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сынып үшін "Сауат ашу (оқу, жазу)" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
2-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Қазақ тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
3-қосымша

Бастауыш білім берудің деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Әдебиеттік оқу" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.


  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
4-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 3–4-сыныптары үшін "Орыс тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(орыс тілді емес)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
5-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4-сыныптары үшін "Шетел тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
6-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4-сыныптары үшін "Математика" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
7-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1–4-сыныптары үшін "Дүниетану" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
8-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1–4-сыныптары үшін "Өзін-өзі тану" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
9-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін "Музыка" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
10-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4–сыныптары үшін "Бейнелеу өнері" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
11-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1–4-сыныптары үшін "Еңбекке баулу" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
12-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін "Дене шынықтыру" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
13-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сынып үшін "Сауат ашу (оқу, жазу)" пәнінен типтік оқу бағдарламасы (оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
14-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Орыс тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
15-қосымша

Бастауыш білім берудің деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Әдебиеттік оқу" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 16-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4-сыныптары үшін "Қазақ тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(қарапайым деңгей)
(оқыту қазақ тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап 1-сыныптар үшін, 01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
17-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сынып үшін "Сауат ашу (оқу, жазу)" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту ұйғыр тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
18-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сынып үшін "Сауат ашу (оқу, жазу)" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту өзбек тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
19-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 1-сынып үшін "Сауат ашу (оқу, жазу)" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту тәжік тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
20-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Әдебиеттік оқу" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту ұйғыр тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
21-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Әдебиеттік оқу" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту өзбек тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
22-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Әдебиеттік оқу" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту тәжік тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
23-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Ана (ұйғыр) тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту ұйғыр тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
24-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Ана (өзбек) тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту өзбек тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
25-қосымша

Бастауыш білім беру деңгейінің 2–4-сыныптары үшін "Ана (тәжік) тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту тәжік тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарлама алып тасталды - ҚР Білім және ғылым министрінің 08.04.2016 № 266 (01.09.2017 бастап 2-сыныптар үшін, 01.09.2018 бастап 3-сыныптар үшін, 01.09.2019 бастап 4-сыныптар үшін қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
26-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Қазақ тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
27-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Қазақ әдебиеті" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
28-қосымша

Негізгі орта білім деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Орыс тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
29-қосымша

Негізгі орта білім деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Орыс әдебиет" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
30-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9 сыныптары үшін
"Шетел тілі" (ағылшын, неміс, француз) пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
31-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6-сыныптары үшін
"Математика" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
32-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9-сыныптары үшін
"Алгебра" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
33-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9 сыныптары үшін
"Геометрия" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
34-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің "Информатика" оқу пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы (9 сыныптар үшін)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
35-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-сыныбы үшін
"Жаратылыстану" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
36-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 6-9-сыныптары үшін
"География" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
37-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 6-9-сыныптары үшін
"Биология" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
38-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-9 сыныптары үшін "Физика" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
39-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 8-9 сыныптары үшін
"Химия" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 40-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9 сыныптары үшін
"Қазақстан тарихы" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
41-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің 6-9 сыныптары үшін
"Дүниежүзі тарихы" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
42-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 9-сыныптары үшін
"Адам. Қоғам. Құқық" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
43-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Өзін-өзі тану" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
44-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6 сыныптары үшін "Музыка"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
45-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-6–сыныптары үшін
"Бейнелеу өнері" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
46-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9 сыныптары үшін
"Технология" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
47-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 9-сыныбы үшін
"Сызу" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
48-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9 сыныптарына үшін
"Дене шынықтыру" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
49-қосымша

Негізгі орта білім деңгейінің 5-9-сыныптары үшін "Орыс тілі"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
50-қосымша

Негізгі орта білім деңгейінің 5-9-сыныптары үшін "Орыс әдебиет"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 51-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Қазақ тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(негізгі және орта деңгей)
(оқыту қазақ тілді емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
52-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Қазақ әдебиеті" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілді емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына 53-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Ұйғыр тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
54-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Өзбек тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
55-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Тәжік тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
56-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Ұйғыр әдебиеті" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
57-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Өзбек әдебиеті" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 cәуірдегі
№ 115 бұйрығына
58-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 5-9-сыныптары үшін
"Тәжік әдебиеті" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 59-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттары 10-11 сыныптары үшін "Қазақ тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
60-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Қазақ әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
61-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы
10-11-сыныптары үшін "Орыс тілі" пәнінен типтік оқу
бағдарламасы (оқыту орыс тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
62-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы
10-11-сыныптары үшін "Орыс әдебиет" пәнінен типтік оқу
бағдарламасы (оқыту орыс тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 13 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
63-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық және
жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11 сыныптары үшін
"Шетел тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 03 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 64-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық және жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11 сыныптары үшін "Қазақстан тарихы" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
65-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық және
жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін
"Дүниежүзі тарихы" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 03 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 66-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық және
жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін
"Адам. Қоғам. Құқық." пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
67-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптары үшін
"Өзін-өзі тану" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
68-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Алгебра және анализ
бастамалары" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
69-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11 сыныптары үшін "Геометрия" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
70-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Информатика" пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
71-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Биология" пәнінен типтік оқу
бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
72-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы
10-11-сыныптары үшін "География" пәнінен типтік оқу
бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуердегі
№ 115 бұйрығына 73-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-11 сыныптары үшін "Физика" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
74-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11 сыныптары үшін "Химия" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 75-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11 сыныптары үшін
"Технология" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 76-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11 сыныптары үшін
"Дене шынықтыру" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 77-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің 10-11-сыныптары үшін
"Алғашқы әскери дайындық" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
78-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы
10-11-сыныптары үшін "Орыс тілі" пәнінен типтік оқу
бағдарламасы (оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
79-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы
10-11-сыныптары үшін "Орыс әдебиет" пәнінен типтік оқу
бағдарламасы (оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 80-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Қазақ тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
81-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Қазақ әдебиеті" пәнінен типтік
оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
82-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Ана (ұйғыр) тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
83-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Ана (өзбек) тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
84-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Ана (тәжік) тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
85-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Ұйғыр әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
86-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Өзбек әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
87-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Тәжік әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
88-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Алгебра және анализ бастамалары" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министріні
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
89-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11 сыныптары үшін "Геометрия" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
90-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Информатика" пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
91-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11 сыныптары үшін "Биология" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
92-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің жаратылыстану-математика
бағытындағы 10-11-сыныптары үшін "География" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
93-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағытындағы 10-11 сыныптары үшін "Физика" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
94-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Химия" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
95-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағытындағы 10-11 сыныптары үшін "Қазақ тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министріні
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
96-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Қазақ әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
97-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Орыс тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
98-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Орыс әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
99-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Орыс тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
100-қосымша

Жалпы орта білім деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Орыс әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 101-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Қазақ тілі" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
102-қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағыттағы 10-11-сыныптары үшін "Қазақ әдебиеті" пәнінен
типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде емес)

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
103-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 10 – 11-сыныптары үшін "Ана (ұйғыр) тілі"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
104-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 10–11-сыныптары үшін "Ана (өзбек) тілі"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
105-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағытындағы 10–11-сыныптары үшін "Ана (тәжік) тілі"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
106-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағытындағы 10–11-сыныптары үшін "Ұйғыр әдебиеті"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
107-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағытындағы 10–11-сыныптары үшін "Өзбек әдебиеті"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
108-қосымша

Жалпы білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық
бағытындағы 10–11-сыныптары үшін "Тәжік әдебиеті"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. Оқу бағдарламасы алып тасталды – ҚР Білім және ғылым министрінің 27.11.2020 № 496 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
109-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 7-сыныбы үшін
"Өлкетану" курсынан типтік
оқу бағдарламасы
1. Түсінік хат

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстанды әлеуметтік жаңғырту бағытындағы "Жалпыға ортақ Еңбек қоғамына қарай 20 қадам" бағдарламалық мақаласында берілген тапсырмаларды орындау мақсатында әзірленді.

      2. Өлкетану курсының басты мақсаты:

      1) өзінің туған өлкесі жайлы білімді терең меңгерту және дамыту;

      2) жасөспірімдердің бойында белсенді азаматтық ұстанымды қалыптастыру және отансүйгіштік сезім тәрбиелеу.

      3. Аталған мақсаттарға сәйкес білім берудің келесі міндеттері шешілуі тиіс:

      1) оқушылардың танымдық қызығушылықтарын тереңдету;

      2) практикалық және интеллектуалдық дағды мен шеберлікті қалыптастыру және дамыту;

      3) болашақ мамандықты саналы түрде таңдауға көмектесу;

      4) жеке тұлғаның бойында ізденушілік-зерттеушілік қасиетін, экспедициялық жұмыс дағдыларын қалыптастыру;

      5) әр түрлі тәсілдермен оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытатын өлкетану жұмысындағы кешенділікті сақтау: жалпы оқу біліктілігі мен дағдысын, байқағыштықты, ойлауды, қиялдауды, ғылымдарға деген сүйіспеншілікті, білімдарлықты және мәдени деңгейін, әдеби және пәндік тілді, бірнеше тілді меңгеруді, әр түрлі мамандық иелерімен, өзінен үлкен-кіші адамдармен қарым-қатынас дағдыларына икемделу, өз бетімен өмір сүруге және болашақтағы мамандығына психологиялық тұрғыдан дайындалу, моральдық-өнегелілік қасиеттерді, туған өлкеге және Отанға деген сүйіспеншілік пен патриоттық сезімдерді тәрбиелеу.

      4. Өлкетану сабақтарда, сынып сағаттарында, олардың тәрбиелік мақсаты ретінде ("кіші" Отанына деген патриоттық, азаматтық сезімдерді тәрбиелеу) жүзеге асырылады.

      5. Өлкетану курсы жергілікті жердің қыр-сырын ашып көрсету арқылы география, биология, тарих, әдебиет және басқа да пәндерді оқу білімімен логикалық түрде толықтырады.

      6. Өлкетану курсының бағдарламасы сыныпта және мектепте жекелеген зерттеу топтарымен, білім беру ұйымының өлкетану жұмысы Кеңесінің белгілеген экспедициялық зерттеу тақырыптары бойынша жүзеге асырылады.

      7. Нақты белгіленген бағдарлама бойынша факультатив сабағы ретінде бөлек оқытылады.

      8. Оқу сабақтары үдерісі кезінде туған өлкені тікелей оқып-білу мүмкіндігі шектеулі. Сол себепті, жұмыстың жүйелі-әрекеттік нәтижелерін сыныптан тыс және сабақтан бос уақытта кабинеттерден жергілікті жердің төңірегіне, өзен-көлдердің жағалауына, өнеркәсіп және ауылшаруашылық кәсіпорындарына, ескерткіштерге және тарихи даңқ орындарына, мұражайлар мен көрмелерге т.б. жерлерге саяхатқа шығу арқылы жандандыру мүмкіншілігі бар.

      9. Оқу барысында оқушылардың бойында өз өлкесі: оның табиғаты, табиғат ресурстары, өнеркәсіптері, ауыл шаруашылығы, көлік жүйесі, тарихи және мәдени дамуы, белгілі адамдары, өлкенің аудан, облыс, аймақ және республика үшін маңызы жайлы білім жүйесі қалыптасуы тиіс. Оқушының өз өлкесі экономикасындағы еңбек ресурстарына сұранысы жайлы білу мүмкіндігі бар.

      10. 7-сынып оқушылары туған аймақтың табиғи-экономикалық ерекшеліктерін және олардың даму келешегін оқып-үйренеді. Алдын-ала оқыту мақсатында, бағдарламаға өлкенің экономикасы жайлы тақырыптар кіргізілгенін атап айту қажет, жоғары сыныптарда ол тақырыптар тереңдетіліп оқытылады. Сонымен қатар, өлкетану жұмысының мазмұнына өлкенің тарихи өткені, археологиялық ескерткіштерін, мәдени (сәулет өнері, әдебиет) ескерткіштерін, әр түрлі жанрдағы фольклорлық материалдарды, ұлттық ерекшелігі бар қолөнерді, өлкенің атын шығарған атақты тұлғалардың өмірі мен шығармашылығын зерттеу кіреді.

      11. Оқушылардың өз өлкесіне тән негізгі ерекшеліктерді анықтауға жағдай жасайтын, өлкетанудағы оқу-ізденушілік әрекетінің негізгі түрі ретіндегі бұл бағдарлама, іздеу-зерттеу әрекеттерінің алгоритмі болып табылады. Бағдарлама жан-жақты сипатқа ие және еліміздің кез-келген бөлігінде орналасқан туған өлкені, ауылды немесе қаланы, олардың төңірегін оқып-білудегі негізгі бағыттарды көрсетеді.

      12. Жыл бойы жүргізілген жұмыстың нәтижесі мектептің өлкетану конференциясында қорытындыланады, үздік жұмыстар марапатталады және аудандық, қалалық конференцияға ұсынылады.

      13. 7 - сыныпта өлкетану факультативтік курс ретінде аптасына 1 сағат, жылына 34 сағат оқытылады.

2. Оқу пәнінің базалық мазмұны

      14. Курстың мазмұны келесі тақырыптардан тұрады:

      1) "Кіріспе" (1 сағат), өлкетану пәні нені оқытады, курстың мақсаттары мен міндеттері, білім көздері, аумақтың географиялық орны және көлемі (өлкенің, ауылдың, қаланың), елді мекендердің (әкімшілік, экономикалық, ғылыми, туристік, рекреациялық, мәдени, мәдени-тарихи, рухани орталықтар) маңызы және ерекшеліктері;

      2) "Туризм негіздерімен танысу және карталармен жұмыс істеу" (2 сағат):

      өлкетануда қолданылатын карталардың түрлері, бағдарлау (бағытты анықтау) негіздері, компас, жергілікті жерде және картада азимутты анықтау, полярлық және маршруттық түсіру тәсілдерімен жергілікті жердің планын жасау технологиялары, шартты белгілер;

      туристік техника негіздері (шатырды орнату, заттарды салу, арқанды (жіпті) байлау, өткелдерден өту тәсілдері, алғашқы медициналық көмек көрсету), картаның көмегімен жергілікті жерде жүру, экскурсия кезіндегі қауіпсіздік ережелері;

      3) "Өлке аумағының жер бедері" (3 сағат):

      жер бедерінің түрлерімен танысу, рельеф құрушы негізгі факторларды анықтау, сейсмикалық үдерістер, жер сілкінуі кезіндегі әрекеттер, жер бедері түрлері атауларының шығу тарихын оқып-білу, тау жыныстарымен танысу;

      карталарда және жергілікті жерде өлшеу жұмыстары (нивелирмен жұмыс), дөңдердің (төбелердің), қыраттардың, таулардың биіктігін, беткейдің тіктігін анықтау, жер бедерінің әр түрлі формаларының бейнесін жасау (сурет, карта-сызба, сызба-нұсқа, жергілікті жер нысандарының шартты белгілерінің жиынтығы және модельдеу);

      жер бедері бетіндегі антропогендік және табиғи эрозиялық үдерістер және олардың кері әсерінің салдары, оларды болдырмау үшін қолданылатын шаралар, аумақтың экологиясы;

      4) "Өлкенің табиғи ресурстары" (2 сағат):

      туған өлкенің табиғат ресурстарының тізімін құрастыру және олардың экономиканы дамытудағы рөлін анықтау, өлкенің пайдалы қазбаларымен және кен орындарының ашылу тарихымен танысу, рекреациялық ресурстарды саралау;

      пайдалы қазбалардың кен орындарымен және оларды өндіру әдістерімен (тәсілдерімен) танысу, ресурс қорғау технологиялары, кен орнының, карьердің сызбасын жасау, пайдалы қазбалардың, тау жыныстарының үлгілерін жинау;

      5) "Жергілікті жердің ауа райы және климаты" (3 сағат):

      климат қалыптастырушы факторларды анықтау, ауа райын бақылау әдістері (атмосфера қысымын, ауа температурасын, желдің күші мен бағытын, атмосфералық жауын-шашын мөлшерін өлшеу (құралдармен жұмыс істеу), ауа райының бұл көрсеткіштерін график түрінде көрсету, жақын маңайдағы метеостансаның жұмыс істеу технологиясымен танысу (мүмкіндікке байланысты);

      ауа райы өзгерістерінің жергілікті белгілері, ауа райын болжау (әдістерді презентациялау), төтенше жағдай сипатындағы ауа райы құбылыстары, адамның іс-әрекеті;

      көпжылдық бақылаулар бойынша өлкенің жалпы климат жағдайларындағы және табиғатындағы өзгерістерге талдау жасау, өзгерістердің негізгі себептерін анықтау (әр түрлі ақпарат көздерінің көмегімен, сонымен қатар байырғы тұрғындардың тәжірибесінен), өлкенің жел энергетикасы, ауа бассейінінің экологиясы;

      6) "Өлкенің сулары және оларды пайдалану" (3 сағат):

      өлке аумағындағы су нысандарының жіктелуі, жергілікті жердің гидрографиялық жүйесінің сызбасын жасау, атауларының пайда болу тарихын оқып-білу, су ресурстарын пайдалану, су энергетикасы, су экологиясы;

      бір су нысанын зерттеу және сипаттау (өзенді, бұлақты);

      өлкенің көлдерін зерттеу және сипаттау (немесе жақын маңайда орналасқан бір көлді);

      7) "Өлкенің топырағы" (2 сағат):

      өлке топырағының негізгі түрлері, олардың негізгі сипаты және маңызы, топырақ кесіндісін оқып-білу;

      жергілікті жердің топырағының құнарлығы, оны сақтау және қалпына келтіру шаралары, агромелиорация технологияларымен танысу (ауыл шаруашылығы жұмысшыларымен және мамандарымен кездесулер);

      8) "Өлкенің және қаланың өсімдіктері" (3 сағат):

      өлке аумағындағы өсімдік жамылғысын оқып-білу, өсімдіктердің түрлерін және олардың ішінен ғажайып түрлерін анықтау, өлкенің өсімдік жамылғысының жағдайы, қаланың өсімдік жамылғысы, Астана қаласын және оның маңайын көгалдандыру тәжірибесі;

      өлкеде өсетін өсімдіктердің жекелеген түрлерін оқып-білу, олардың пайдалы және емдік қасиеттерімен танысу;

      кеппешөптердің көмегімен жергілікті жердің өсімдіктерін оқып-білу және сипаттау, флористикалық бұрыш ұйымдастыру;

      9) "Өлкенің жануарлар дүниесі" (3 сағат):

      өлке аумағының жануарлар дүниесін анықтау және оқып-білу, жануарлардың топтарын және олардың ғажайып түрлерін анықтау, жануарлар дүниесін қорғау;

      өлкенің жануарлар дүниесінің жекелеген түрлерін оқып-білу, қауіпті және пайдалы жәндіктер, кәсіптік жануарлар және олардың маңызы, қазақтың ұлттық аңшылық өнері – саяткерлік;

      туған өлкенің табиғат мұражайларына саяхат жасау (аң аулау қоғамдарының, орман шаруашылығының жұмысшыларымен кездесулер), құс үйшіктерін жасау және ілу;

      10) "Өлкенің және қаланың ерекше қорғалатын аумақтары және табиғатты қорғау" (3 сағат):

      туған өлкенің қорғауды талап ететін өсімдіктері мен жануарларын анықтау және тізімін құрастыру, олар жайлы фотоальбомдар, бейне слайдтар, бейнефильмдер жасау (жұмысты презентациялау);

      туған өлкенің және оған жақын аумақтардың "Қызылкітаптық", эндемикалық өсімдіктері мен жануарлары;

      ерекше қорғалатын аумақтар және нысандарға (мүмкіндікке байланысты): қорықтарға, қорықшаларға, ұлттық саябақтарға, табиғат ескерткіштеріне, хайуанаттар бағына, ботаникалық бақтарға, дендрарилерге, орман шаруашылықтарына саяхат жасау, олардағы табиғатты қорғау жұмыстарының технологияларымен танысу;

      11) "Өлкенің, қаланың шаруашылығы" (4 сағат):

      маңызы бар (ауылдың, ауданның, қаланың) өнеркәсіп және ауылшаруашылығы кәсіпорындарының орналасуының карта-сызбасын құрастыру, өлкенің кәсіпорындары және мекемелерінде сұранысқа ие мамандықтар;

      өнеркәсіп және ауылшаруашылығы кәсіпорындарының жұмысымен танысу (кәсіпорындардың жетекшілерімен және мамандарымен кездесу);

      кәсіпорынға экскурсия жасау, техникамен, технологиялармен және технологиялық үдерістермен танысу, әр түрлі мамандық иелерімен танысу;

      алдын-ала жасалған жоспар бойынша аудан, қала үшін аса маңызды кәсіпорындарды оқып-білу және сипаттама беру, өнеркәсіптік, сонымен қатар экспорттық және импорттық қарым-қатынастардың сызба-нұсқасын құрастыру;

      12) "Өлкеде өмір сүретін халықтардың тарихы және мәдениеті" (4 сағат):

      жақын маңайдағы археологиялық ескерткіштер, ерте замандағы тұрақтардың, елді мекендердің, қалалардың, қорғандардың, қорымдардың сызба-нұсқаларын жасау, әдеби мұра көздерін зерттеу;

      өлкенің ең бастапқы игерілуінің тарихи-қоғамдық, экономикалық және табиғи факторлары, аумақтың қоныстану, игерілу және даму үдерісінің қысқаша тарихы;

      мәдениет (қазақ және өлке аумағында өмір сүретін басқа да ұлт өкілдерінің шығармашылығы, салт-дәстүрлері, әдет-ғұрыптары, ұлттық тағамдары, ұлттық қолөнері);

      өлкенің белгілі адамдары, өлкенің, қаланың дамуына үлес қосқан адамдардың өмірбаянымен және еңбегімен танысу;

      13) қорытындылау (1 сағат), бөлімдер бойынша жинақталған материалдарды ресімдеу, оларға презентация жасау және мектептің өлкетану мұражайына тапсыру.

3. Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      15. Пәндік нәтижелер, 7-сыныптың соңында оқушылар туған өлкесінің:

      1) географиялық жағдайының ерекшеліктерін;

      2) өлкедегі елді мекендердің дәрежесі мен маңызын;

      3) географиялық нысандарының атауларын;

      4) аумақ және рельеф көлемінің ерекшеліктерін;

      5) табиғат ресурстарының жиынтығын;

      6) пайдалы қазбаларының негізгі кен орындарын;

      7) өз өлкесінің рекреациялық мүмкіндіктерін;

      8) ауданның гидрография жүйесін, негізгі су нысандарын;

      9) өз өлкесінің ауа райы мен климатының ерекшеліктерін;

      10) төтенше жағдайлар кезіндегі іс-әрекеттерді;

      11) топырағын, өсімдік жамылғысының негізгі түрлерін;

      12) өз өлкесінің жануарлар дүниесінің негізгі түрлерін;

      13)өсімдіктердің және жануарлардың ерекше түрлерін;

      14) өлкенің ерекше қорғалатын аумақтарын;

      15) өлкенің экономикалық "тұрпатын", өнеркәсіптің және ауылшаруашылығы-ның негізгі кәсіпорындарын;

      16) экспорттық өнімдерін;

      17) жақын маңайдағы археологиялық ескерткіштерді және тарихи нысандарды;

      18) өлкенің қоныстану, игерілу және даму үдерісін;

      19) негізгі халықтарын, олардың мәдениетін, дәстүрлерін, әдет-ғұрыптарын және қолөнерін;

      20) өлкенің белгілі, еңбек сіңірген адамдарын білулері тиіс.

      16. 7-сыныптың соңында оқушылар:

      1) аумақтың географиялық орнының және өлкенің географиялық нысандарының негізгі белгілеріне карта көмегімен талдау жасай;

      2) табиғат ерекшеліктеріне сипаттама жасау барысында карталардың көмегімен өлшеу жұмыстарын орындай;

      3) өз өлкесінің климаты және ауа райының, суларының ерекшеліктеріне, тау жыныстарына, пайдалы қазбаларына талдау жасай;

      4) өлкенің өсімдік жамылғысына және жануарлар дүниесіне, топырағына сипаттама бере;

      5) өз өлкесінің шаруашылығына, жекелеген маңызды кәсіпорындарына, олардың өнімдеріне, шаруашылық байланыстарына жалпы және толық сипаттама бере;

      6) өлкенің тарихын, дамуының негізгі факторларын, қоныстануының ерекшеліктерін, халық құрамының көпұлтты болу себептерін, олардың мәдениетін, салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын сипаттап, түсіндіре;

      7) туған өлке аумағындағы табиғат кешені және оның компоненттерін қорғау жағдайын, экологиялық, басқа да проблемаларды анықтап және сипаттама бере алулары тиіс.

      17. Оқушылардың тұлғалық нәтижелері:

      1) белсенді азаматтық ұстанымын, жоғары патриоттық сезімін көрсете білуінен, өз Отанына қызмет етуге және оның мүддесін қорғауға дайын болуынан;

      2) туған өлкесінің табиғатын сақтауға және көркейтуге, қолынан келерлік еңбегімен оның экономикасын, экологиясын жақсартуға ұмтылуынан;

      3) өлкенің көрнекті өкілдерінің рухына, халықтардың тарихына, мәдениетіне және салт-дәстүріне құрметпен қарауынан көрініс табады.

      18. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер:

      1) іздеу-зерттеу жұмыстары кезінде алынған ақпаратты саралау, өңдеу, жинақтау, қолдану шеберлігі;

      2) іс-әрекетті және зерттеуді жоспарлау, танып білу әдістерін меңгеру;

      3) қазіргі заманғы ақпараттық технологияларды, білім беру ресурстарын, мұрағат деректерін қолдана білу, алынған ақпаратқа презентация жасау;

      4) коммуникативтік қабілетті, көптілділікті дамыту және өздігінен, шағын не үлкен топтарда жұмыс істеу дағдыларын дамыту.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
110-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 8-сыныбы үшін
"Этносаралық қатынастардың қалыптасу тарихы"
курсының типтік оқу бағдарламасы
1. Түсінік хат

      1. Бағдарлама Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2012 жылғы 27 қаңтардағы "Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты" халыққа Жолдауындағы: "Тәрбиенің құрамдасы – патриотизм, мораль мен парасаттылық нормалары, ұлтаралық келісім мен толеранттылық, тәннің де, жанның да дамуы заңға мойынұсынушылық. Бұл құндылықтар меншіктің қандай түріне жататынына қарамастан, барлық оқу орындарында да сіңірілуге тиіс", - деген ұстанымдарын ескере отырып, әзірленді.

      2. Елдiң табысты дамуының басты шарты – iшкi саяси тұрақтылықты, азаматтық татулық пен ұлтаралық келiсiмдi қамтамасыз ету, әрі қалыптасқан этникалық қауымдастықтардың терең тарихы негізінде этносаралық қатынастар мәдениетiн арттыру болып табылады.

      3. Арнайы курс бағдарламасы жастарымызға тәрбие берудегі басты бағыттардың бірі ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін дамытуды қарастырады. Бағдарламаның болашақ ұрпақты толерантты әрі өзге этностардың құндылықтарын құрметтейтін азамат ретінде тәрбиелеудегі маңызы зор.

      4. Пәнді оқыту мақсаты:

      оқушыларға Қазақстанның көпэтносты қоғам ретінде қалыптасу тарихын белгілі заңдылықтар мен тарихи үдерістер негізінде таныстыру. Қоғамның тұрақтылығын қамтамасыз етудің маңызды жолдары мен шарттарын түсіндіру.

      5. Оқыту міндеттері:

      1) этнос ұғымының адам өміріндегі рөлін, оның басты белгілері мен қызметтерін көрсету;

      2) Қазақстан аумағындағы этномәдени үдерістердің негізгі заңдылықтары мен ерекшеліктерін түсіндіру;

      3) этносаралық қатынастардың қалыптасу тарихын кезеңдер арқылы ашып көрсету;

      4) этностардың бай этникалық тарихы, мәдениеті және олардың қоғам өмірін ұйымдастырудағы қызметтерімен таныстыру;

      5) көпэтносты, әрi көпконфессиялы қоғам құрудағы қазақстандық тәжiрибенің ерекшеліктерін айқындау.

      6) Этносаралық қатынастардың қалыптасу тарихы этностар өмірінің әртүрлі сатыдағы даму деңгейінің барлық қырларын қарастыратындықтан, пәнаралық байланыстар орната білудің мүмкіндігі өте мол. Пәнаралық байланыс белгілі бір этносқа ортақ фактілер, деректер, түсініктер мен идеялар бойынша жүргізіліп, оқушылардың оқу материалдарын шығармашылықпен игеруіне, оқу дағдылары мен икемділіктерін қалыптастыруға септігін тигізеді. Курс тақырыптарына байланысты пәндер тізімінен тек тарих, әдебиет сияқты гуманитарлық пәндерді ғана емес, жаратылыстану-математика цикліндегі пәндерді де көруге болады.

      7) Оқу жүктемесінің көлемі:

      8-сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат.

2. Оқу пәнінің 8-сыныптағы базалық білім мазмұны

      8. Курстың білім мазмұны төмендегідей тарауларды қамтиды:

      9. Кіріспе: пән туралы түсінік, мақсат-міндеттері, өзектілігі. Қазақстан халқы, оның күрделі этникалық құрамы. Қазақ этносының ұлт құру және мемлекет құру әлеуеті. Қазақстан Республикасының этносаралық қатынастар саласында ұстанатын саясаты (1 сағат).

      10. "Этнос әлемі" (3 сағат):

      1) Этнос ұғымы: этнос ұғымының мәні. Негізгі түсініктер: этникалық тарих, ұлттық мемлекет, унитарлық мемлекет, федерация, титулдық этнос, көпэтностық қоғам, этносаралық коммуникация, диаспора, интеграция, ассимиляция, консолидация (1 сағат);

      2) Жер – этностар мекені: алғашқы этникалық бірлестіктердің пайда болуы (антропогенез, расогенез және этногенез). Этностардың қалыптасуына ықпал ететін түрлі факторлар (тарихи, географиялық, саяси, мәдени). Ірі миграциялық үдерістердің жер шарының этникалық бет-бейнесінің қалыптасуына тигізген әсері (1 сағат);

      3) Қазіргі замандағы этникалық қарым-қатынастар: Жер бетін мекендеген этностарды тілдік, антропологиялық, шаруашылық, діни ерекшеліктері бойынша жүйелеу. Қазіргі әлемдегі этностардың өзара қарым-қатынастары және негізгі үдерістері (1 сағат).

      11. "Көне және ортағасырлардағы Қазақстанның этносаралық қарым-қатынас мәдениеті" (3 сағат):

      1) Қазақстанның этникалық тарихы: Қазақстан этно-саяси бірлестіктерінің әлем этностарымен қарым-қатынасы тарихынан. Қазақстан территориясын мекендеген халықтардың өзара этногенетикалық және мәдени сабақтастығы (1 сағат);

      2) Қазақтардың өзге халықтармен қалыптасқан қарым-қатынас жүйесі: Қазақ мемлекетінің саяси-дипломатиялық мәдени байланыстары. Қазақ одағына кірген өзге этникалық топтар мен ұлыстар және олардың қоғамға интеграциялануының механизмдері (кірме, ру құрамына ену, төлеңгіттер институты, шалақазақтар). Тамыр болу, қонақжайлылық дәстүрі (1 сағат);

      3) Қазақ халқының мәдениеті. Дәстүрлі рухани және материалдық мәдениет – ұлттық сана-сезімді қалыптастырушы фактор. Ұлттық стереотиптер (1 сағат).

      12. "Көпэтносты Қазақстанның қалыптасу тарихы" (13 сағат):

      1) Өзге этнос өкілдерінің Қазақстанға қоныстануының алғашқы кезеңі: ХVІІІ ғасырдың орта шеніндегі Қазақ хандығының этникалық территориясы мен халқы. Ресей, Қытай, Орта Азия мемлекеттерімен қарым-қатынасы (1 сағат);

      2) ХІХ ғасырдың басындағы Ресей реформалары және этникалық құрамдағы өзгерістер: ХІХ ғасырдың басындағы Ресей реформаларының қазақ қоғамындағы этносаралық қатынастарға тигізген әсері. Казак-орыстардың жергілікті халықтармен мәдени-тұрмыстық байланыстары. Шаруашылықтағы өзара байланыстар. Дәстүрлі қазақ мәдениетінің үлгілерін қабылдауы. Жайық, Орынбор, Сібір, Жетісу казак-орыстары қоныстарының қалыптасуы. Отырықшы қоныстардың пайда болуы (1 сағат);

      3) XIX ғ. этникалық құрамның күрделенуі: Қазақстанды крестьяндық (қарашекпен) отарлаудың кезеңдері. Ұйғырлар мен дүнгендердің қазақ жеріне қоныс аударуы. Жергілікті халықтармен мәдени тұрмыстық байланыстары. Дәстүрлі қазақ мәдениетінің отырықшы мәдениет үлгілерін қабылдауы (1 сағат);

      4) Қазақ жеріндегі этносаралық қарым-қатынас ХІХ ғасырдың зиялы қауымының назарында: А.И.Левшин, Т.Г.Шевченко, Ш.Ш.Уәлиханов, Г.Н.Потанин, С.Бабаджанов, В.В.Радлов, Ы.Алтынсарин, Н.И.Ядринцев, В.К.Фон Герн, И.Құнанбаев, Ш.Құдайбердіұлы, М.Ж.Көпейұлы, т.б. қазақ жерін мекендеген этностардың мәдени ерекшеліктері және қарым-қатынастары жөнінде (1 сағат);

      5) Алаш зиялыларының этносаралық қатынастарға қатысты ұстанымы: Алаш бағдарламасындағы ұлыс және ұлт саясатының көріністері. Алашорда үкіметінің мемлекет құру және этносаралық мәселелерді шешу үшін жүргізген күресі (1 сағат);

      6) Кеңес үкіметінің орнауы: 1920-1930 жылдардағы саяси-қоғамдық және демографиялық ахуал. КСРО құрамында Қазақ республикасының құрылуы және территорияның межеленуі. 1921-1922, 1932 жылғы аштық. 1929 жылғы переселен басқармасының құрылуы. Демографиялық жағдайдағы өзгерістер (2 сағат);

      7) Қазақстан – үлкен депортациялық лагерь: 1930-1950 жылдардағы тұтас халықтарды елімізге жер аудару тарихынан. Олардың көрген қиыншылықтары мен жаңа жерге орнығуы. Лагерьде азап шеккендер. Қазақ халқы тарапынан қамқорлық (2 сағат);

      8) Тың және тыңайған жерлерді игеру кезіндегі этникалық үдерістер: Тың игеру науқаны кезінде республикаға келген халықтар. Демографиялық жағдайдың күрт өзгеруі (2 сағат);

      9) Кеңес үкіметінің ХХ ғасырдың 2-ші жартысында республикада жүргізген ұлттық саясаты: білім беру, мәдениет салаларындағы саясат. "Халықтар достастығы зертханасы" идеясы. Қазақ тілінің жағдайы. Қазақстандағы кіші этностардың жағдайы (1 сағат);

      10) Қазақстан – егеменді мемлекет: КСРО-ның ыдырауы. КСРО-ның ұлттық саясатының дағдарысы. Қазақстанның егемендік алуы. Алғашқы декларация мен тәуелсіздік туралы заң (1 сағат).

      13."Тәуелсіз Қазақстан – көпэтносты және көпконфессиялы мемлекеттің жаңа үлгісі" (6 сағат):

      1) Егеменді еліміздің ұлттық саясаттағы алғашқы қадамдары: отарлық жағдайдан шынайы тәуелсіздікке өту үдерісі. Ата заң. Қазақстанды мекендеген этностар мен этникалық топтардың арасында жаңа қатынастардың қалыптасу тарихы. Қазақстанның мемлекеттік және ұлттық рәміз-нышандары (1 сағат);

      2) Қазақ ұлты өзге этникалық топтардың ұйтқысы ретінде: мемлекет және ұлт құрушы қазақ этносы. Мемлекет және тіл саясаты, қазақ мәдениетінің көпэтностыортадағы орны мен қызметі, қазақ халқының саяси-демографиялық ахуалы (1 сағат);

      3) Қазақстанды мекендеген этникалық топтар және олардың қоғамдық-саяси өмірде алатын орны: орыс, өзбек, украин, ұйғыр, кәріс, татар, башқұрт этномәдени қауымдастықтары. Қазақстандағы этносаралық үйлесім, өзге этникалық топтар мен этнос өкілдері туралы ақпарат және демографиялық жағдай. Қазақстанды мекендеген этностардың материалдық ескерткіштері. Қазақ жерін мекендеген этностардың дәстүрлі өнері, ерекше мерекелері (2 сағат);

      4) Қазақстан – этнос және конфессияаралық татулықтың жаңа үлгісі. Қазақстандағы діни конфессиялар мен топтар. Олардың қоғамдық өмірдегі орны. Түрлі этностар мен конфессиялардың арасында үйлесім мен тұрақтылықты сақтауға бағытталған Қазақстан тәжірибесі. Әлемдік дін өкілдерінің бас қосулары (2 сағат).

      14. "Қазақстан халқының ортақ салт-дәстүрлері мен мерекелері" (3 сағат):

      1) 1 мамыр – Қазақстан халқының достығы мен татулығы мерекесі: Мерекенің маңызы, өткізілу барысы, көріністер. Қазақстанды мекендеген этностардың бейбітшілікті, бірлікті, татулықты дәріптейтін рухани қазыналары мен құндылықтары (1 сағат);

      2) Қазақстан халқының діни-конфессиялық мерекелері: Мұсылмандардың ораза-айт және құрбан айт, христиандардың рождество, т.б. мерекелері (1 сағат);

      3) Наурыз – Қазақстан этностары үшін шынайы жаңғыру мерекесі: Наурыз мерекесінің тарихи бастаулары мен аңыздар. Наурыздың салт-дәстүрлері. Наурыз – табиғат пен адам баласының болашаққа деген үміті (1 сағат).

      15. "Қазақстан халқының ассамблеясы және этносаралық қатынастар" (4 сағат):

      1) Қазақстан халқы Ассамблеясының даму стратегиясы. Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылу тарихы. Қазақстан халқы Ассамблеясының стратегиясы – ұлттық келісім, қауіпсіздік, азаматтық білім. Этномәдени орталықтардың ашылуы (2 сағат);

      2) Қазақстан Республикасының ұлттық доктринасы және этностардың өзара ықпалдастығының артуы. Қабылдану қажеттілігі. Негізгі қағидалары (1 сағат);

      3) Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың тұрақтылық пен татулықты сақтаудағы рөлі. Елбасының этносаралық келісімді нығайту жолындағы саясаты. Этносаралық қатынастар туралы Елбасының сөздері мен шығармаларындағы ойлары (1 сағат).

      16. Қорытынды қайталау (1 сағат).

3. Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      17. Пәндік нәтижелер бойынша 8-сыныптың соңында оқушылар:

      1) этнос ұғымының адам өміріндегі орнын, оның басты белгілері мен қызметтерін;

      2) Қазақстан аумағындағы этномәдени үдерістердің негізгі заңдылықтары мен ерекшеліктерін;

      3) этносаралық қатынастардың қалыптасу тарихының негізгі кезеңдерін;

      4) этностардың этникалық тарихы мен Қазақстан аумағына қоныс аудару себептерін;

      5) этностар этнографиясы мен олардың қоғам өмірін ұйымдастырудағы қызметтерін;

      6) көпэтносты, әрi көпконфессиялы қоғам құрудағы қазақстандық тәжiрибенің ерекшеліктерін білуі тиіс;

      7) этносаралық қатынастардың қоғамның саяси және әлеуметтік өміріндегі рөлін;

      8) Қазақстан этностары тұрмыс-тіршілігінің ерекшеліктерін;

      9) Қазақстан аумағындағы этномәдени үдерістердің негізгі заңдылықтарын;

      10) этнос өміріндегі мәдениеттің рөлін анықтауды;

      11) салт-дәстүрдің жеке тұлғаның дүниетанымының қалыптасуындағы орнын талдауды;

      12) діннің қоғамның мәдени және рухани дамуындағы рөліне баға беруді;

      13) оқытылатын тақырыпқа байланысты толық жоспар құруды;

      14) тарихи құжаттармен өздік жұмыс жасауды;

      15) этникалық топтарға, маңызды тарихи оқиғаларға, тарихи тұлғаларға өзіндік сипаттама беруді;

      16) алған білімін жаңа жағдайға көшіре білуді;

      17) өткен материалдар бойынша жеке пікірін айта алуды және дәйектер негізінде өз көзқарасын қорғай алуды;

      18) баяндама мен хабарламалар жасауды;

      19) жекелеген тақырыптар бойынша тест жасауды;

      20) тест тапсырмаларын орындауды;

      21) қосымша мәліметтерді өз алдына іздестіруді меңгеруі тиіс.

      18. Тұлғалық нәтижелер оқушылардың:

      1) азаматтық, этникалық, мәдени сәйкестілігі мен патриотизмнің қалыптасуынан, өз халқы мен өзге этностарға деген құрметі, көпэтносты өз Отанының кешегі тарихы мен бүгінгі күніне мақтанышпен және келешегіне зор сеніммен қарауынан;

      2) Қазақстан қоғамының белсенді әрі жауапты мүшесі ретінде жалпы адамзатқа тән гуманитарлық және демократиялық, дәстүрлі ұлттық құндылықтарды саналы түрде қабылдап, өз Отанының алдында жауапкершілігін сезінуінен;

      3) қазіргі заманғы қоғамдық құбылыстардың мәні мен көпэтникалық және көпконфессиялы әлемдегі өмірді түсіну үшін тарихи білімді қолдану дағдыларынан;

      4) Қазақстан этностарының тарихи мұрасына деген құрмет, еліміздің көпэтникалық және көпконфессиялы қоғамында тарихи қалыптасқан толеранттылық дәстүрлерін қабылдап, одан әрі жалғастырудан көрініс табуы тиіс.

      19. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер бойынша:

      1) оқушының өз көзқарасы негізінде кезкелген жорамалдың өмірсүруге құқы барын дәлелдей алуы;

      2) Қазақстан тарихы, сонымен қатар өзге де гуманитарлық пәндерден жинақтаған білімдерін қолдана білуі;

      3) тарихи және этнографиялық деректерді зерделеуде, тарихи оқиғалардың нұсқалары мен бағалауларын салыстырмалы тәсіл негізінде әртүрлі сабақ түрлерін;

      4) оқытудың бірнеше әдістерін қолдану арқылы көтеріліп отырған мәселелерге байланысты әртүрлі көзқарастарды талдай білуді;

      5) белгілі бір этносқа тән толассыз тарихи уақиғаларды баяндау арқылы мәселелік оқыту әдістерін;

      6) оқушыларды дербес танымдық іс-әрекетке тарту, қызықтыру, жеке тұлға есебіндегі қасиеттері мен шығармашылық қабілетін дамыту мақсатында өзіндік жұмысты сабақ жүргізудің, ұйымдастырудың формасы ретінде жүзеге асыруда;

      7) тарихи құжаттарды тарихи сюжеттердің мысалы ретінде ғана қолданбай, тарихи танымды қалыптастыратын негізгі білім обьектісі деңгейіне жеткізудің;

      8) тарихи құжаттар, анықтамалармен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырып, оларды талқылау мен талдауға үйрететін әдістерді қолдануы тиіс.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 111-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 9-сыныбына арналған
"Зайырлылық және дінтану негіздері" курсының үлгілік оқу
бағдарламасы

      Ескерту. 111-қосымша жаңа редакцияда - ҚР Білім және ғылым министрінің 15.07.2014 № 281 (01.09.2016 бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсіндірме жазба

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленді.

      2. "Зайырлылық және дінтану негіздері" пәнінің мәні және маңызы оның қазіргі қоғам қажеттілігі мен тұрақтылығының ғылыми тұғырнамасы ретіндегі өзектілігінен, қоғам тарихы, мәдениеті мен рухани құндылығын анықтайтын бастаулардан тұрады. Зайырлылық және дінтану негіздері жалпы орта білім жүйесіндегі әлеуметтік-гуманитарлық және қоғамтанулық білім алудың құрамдас бөлігі болып табылады.

      3. Қазақстанның қазіргі саясаты еліміздегі көптеген этностар мен мәдениеттер арасындағы этносаралық, конфессияаралық құрмет пен төзімділікті, өзара татулықты орнатуға, рухани-адамгершілік құндылықтардың ортақ жүйесін құруға бағытталған.

      4. Дін және мәдениет, дін және мемлекет, дін және өркениет қатынастары мен тарихын білу адамзаттың сан ғасырлық тәжірибесінің рухани көрінісін тану болып табылады.

      5. Қазақтың белгілі ойшылдары - әл-Фараби, Қожа Ахмет Йасауи, Абай, Ыбырай, Шәкәрім өздерінің рухани мұраларында ел тарихындағы діннің рөлі мен оның жеке тұлғаны жан-жақты қалыптастырудағы маңызын тарихи сана мен тәжірибе негізінде ашып көрсетті.

      6. Пәннің оқыту мақсаты:

      1) білім алушыларды зайырлылық қағидатын құндылық, яғни мемлекет тұрақтылығының басты факторы ретінде қабылдауға, дінді зайырлы таным аясында тануға үйрету;

      2) діни сенім бостандығы, әлемдік және дәстүрлі діндердің, жаңа діни қозғалыстардың тарихы мен қазіргі жай-күйі, теріс пиғылды діни ағымдар мен тыйым салынған діни ұйымдар туралы жан-жақты білімін қалыптастыру;

      3) оқушыларды экстремизм, терроризм және діни радикализм идеологияларын қабылдамауға үйрету, рухани-адамгершілік құндылықтар негізінде толеранттылық қасиетке тәрбиелеу және олардың гуманистік дүниетанымын қалыптастыру.

      7. Пәннің оқыту міндеттері:

      1) білім алушыларға діннің мәні, тарихы және оның қазіргі қоғамдағы рөлі жөнінде жүйелі мәлімет беру;

      2) зайырлылық ұстанымдарын мемлекеттілік пен тәуелсіздіктің негізі ретінде таныта отырып, осы бағыттағы білімін қалыптастыру;

      3) зайырлылық тұрғысынан діни сана, діни сенім, діни таным және діни тәжірибе негіздерін салыстыра білуді үйрету;

      4) діннің дүниетанымдық, мәдениеттанымдық және адамгершілік мәнін түсіндіру;

      5) оқушыларды діни сенім бостандығын құрметтеуге, толеранттылыққа баулу арқылы қазіргі қоғамдағы діни ағымдарға зайырлылық ұстанымы негізінде баға бере алатын дағды қалыптастыру;

      6) Қазақстандағы этносаралық, конфессияаралық келісімді зайырлылық ұстанымдарының нәтижесі ретінде таныта отырып, оқушылардың бойында азаматтық мінез бен жауапкершілік қасиетті тәрбиелеу;

      7) экстремизм, терроризм, діни радикализм секілді жаһандық жағымсыз құбылыстардың теріс идеологияларының ұлттық қауіпсіздікке, зайырлылық ұстанымдарына, қоғам тұрақтылығына төндіретін қауіп-қатерін түсіндіре отырып, зайырлы мемлекет қағидаттарына құрмет сезімін тәрбиелеу;

      8) білім алушылардың бойында діни әдебиеттер, электрондық ресурстар және бұқаралық ақпарат құралдары материалдарын салыстыра білу және сыни тұрғыда сараптау мәдениеті мен қабілеттерін қалыптастыру;

      9) құқықтық сауаттылықтың қоғам өміріндегі маңызын түсіндіре отырып, осы тұрғыдағы білімін арттыруға, Қазақстан адамдары мен азаматтарының құқықтары мен еркіндіктерін сыйлауға тәрбиелеу;

      Бағдарламада ұсынылған материалды игеру барысында "Қазақстан тарихы", "Дүниежүзі тарихы", "Адам. Қоғам. Құқық", "Этносаралық қатынастардың қалыптасу тарихы", "Қазақ әдебиеті", "Өнер" сияқты пәндермен және "Абайтану" курсымен пәнаралық байланыс пен сабақтастықты орнату қарастырылған.

      8. Оқу жүктемесінің көлемі:

      9-сыныпта - аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат.

2. Оқу пәнінің базалық білім мазмұны

      9. Оку пәнінің мазмұны төмендегідей тақырыптарды қамтиды:

      1) Кіріспе: "Зайырлылық және дінтану негіздері" пәнінің мәні (1 сағат).

      2) Зайырлылық және зайырлы мемлекет: ұғымы, мәні, сипаты. Зайырлы мемлекет және дін. Зайырлы этика негіздері. Білім жүйесіндегі зайырлылық қағидаттары (3 сағат).

      3) Діннің мәні, анықтамасы, әлеуметтік маңызы, шығу тегі, жіктелуі мен түрлері. Діннің құрылымы және функциялары. Дінтану ғылымының қалыптасуы мен дамуы. Негізгі діни ұғымдар. Дін - рухани мәдениет феномені (2 сағат).

      4) Діннің бастаулары мен тарихи түрлері. Көне наным-сенім нысандары және ұлттық діндер. Ежелгі Египеттегі, Грекиядағы, Римдегі діндер. Индуизм. Конфуциандық. Даосизм. Синтоизм. Иудаизм. Тора және Талмуд. Тәңірлік. Ежелгі түркі дүниетанымындағы тәңірліктің орны (3 сағат).

      5) Әлемдік діндер. Буддизм: діни ілімінің негіздері, тарихы, тәжірибесі және таралу аймақтары. Буддизмнің негізгі тармақтары (1 сағат).

      6) Христиан діні: діни ілімінің негіздері, тарихы, тәжірибесі және таралу өңірлері. Иисус Христос және Інжіл. Христиан дінінің негізгі бағыттары (православие, католицизм, протестантизм). Қазіргі заманғы христиан діні (4 сағат).

      7) Ислам: діни ілімінің негіздері, тарихы, тәжірибесі және таралу өңірлері. Мухаммед - пайғамбар. Қасиетті кітап - Құран. Ислам дініндегі бағыттар. Мұсылман құқығының негізгі мектептері (мазхабтар). Ханафи құқықтық мектебінің ерекшеліктері мен маңызы. Сопылық танымдық мектебі. Ислам, ғылым және мәдениет (5 сағат).

      8) Қазақстандағы діндер. Қазақстандағы ислам діні: исламның

      Қазақстанда таралуы. Қожа Ахмет Йасауидің діни философиясы (хикмет ілімі). Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуындағы исламның рөлі. XX ғасырдағы және қазіргі кезеңдегі Қазақстандағы ислам. Ханафи құқықтық нормаларының Қазақстанда таралуы (3 сағат).

      9) Қазақстанда христиан дінінің таралуы. Қазақстандағы православие шіркеуі. Қазақстандағы католицизм және протестантизм (2 сағат).

      10) Қазақстандағы ислам мәдениеті. Қазақстандағы исламдық сәулет өнері. Ислам жазба мәдениетінің ескерткіштері. Әл-Фараби, Жүсіп Баласағұн, Махмұд Қашқари, Ахмет Иүгінеки, Хусамеддин Сығнақидің философиялық-ағартушылық және діни қөзқарастары. ХІХ-ХХ ғасырдағы дін ғұламалары. Абай мен Шәкәрімнің діни мұралары (3 сағат).

      11) Жаңа діни қозғалыстар. Жаңа діни қозғалыстар туралы түсінік, сипаты және ерекшеліктері. Жаңа діни қозғалыстар мен дәстүрлі діндер дилеммасы: танымдық, психологиялық және болмыстық қайшылықтар. Теріс пиғылды діни ағымдар, олардың белгілері және зардабы. Тыйым салынған діни ұйымдар. Терроризм - дінге жат ұғым. Діни экстремизм мен терроризмнің ұлттық қауіпсіздікке қатері (3 сағат).

      12) Қазақстан - дінаралық келісім аумағы. Қазақстан Республикасының дін туралы заңнамасы. Зайырлылық - мемлекеттік жүйенің және ұлттық қауіпсіздіктің тұғыры. Діни сенім бостандығы туралы түсінік. Қазіргі Қазақстандағы дінаралық татулық пен келісім тұғырнамасы (3 сағат).

      13) Қазақстан Республикасының Президенті Н.А. Назарбаевтың Қазақстан Республикасында және халықаралық қауымдастықта бейбітшілік пен дінаралық келісім орнату саласындағы саясаты (1 сағат).

3. Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      10. Пәндік нәтижелер.

      9-сыныптың соңында білім алушылар:

      1) негізгі діни ұғымдарды;

      2) зайырлылық пен дін арақатынасын;

      3) діндер тарихы мен сенім ерекшеліктерін;

      4) жаңа діни ағымдардың ерекшеліктерін;

      5) экстремизм мен терроризмнің қауіп-қатерін;

      6) қазақ мұсылмандық таным-түсінігін;

      7) Республикадағы діни ұйымдар, мемлекет және мәдениет арасындағы өзара қатынасын;

      8) Елбасымыз Н.А. Назарбаевтың конфессияаралық келісім, елдегі және халықаралық деңгейдегі шынайы діни құндылықтардың үстемдігі мен тұрақтылықты сақтау жөніндегі саясатын білуі тиіс.

      11. Тұлғалық нәтижелер. Білім алушылар:

      1) конфессияаралық құрмет пен толеранттылықтың негіздерін тануы;

      2) мемлекет, діни бірлестіктер және мәдениет арасындағы қатынастардың мәнін білуі;

      3) діни сана, діни сенім, діни тәжірибе мен діни таным ара-жігін ажырату қабілетіне ие болуы;

      4) қоғам тіршілігіндегі діндердің және сенімнің дүниетанымдық және танымдық миссиясын түсінуі;

      5) діннің моральдық-этикалық құндылықтарын тануы және түсіндіруі;

      6) діни радикализм мен экстремизм, терроризм секілді жаһандық

      жағымсыз құбылыстар идеологияларының қауіпін түсінуі;

      7) экстремистік, террористік мәндегі теріс ағымдардың ерекшеліктерін тануы;

      8) дін және ғылым, зайырлылық пен құқық, дін және жалған діни ағымдардың арақатынасын ажырата білуі тиіс.

      12. Жүйелілік іс-әрекеттік нәтижелер.

      Білім алушылар:

      1) дінтанулық тұрғыдан маңызды мәліметтер мен жүйелі білімді жүйелі игеруі;

      2) ақпараттарды сыни тұрғыда сараптау мәдениеті мен қабілеттерін меңгеруі;

      3) шығармашылық оқу жобалары мен зерттеу жұмыстарының басқа да түрлерін орындауда пайдалану үшін ақпаратты бағдарлап талдай білуі;

      4) экстремистік, террористік діни топтар мен ағымдардың идеологиялары мен тәжірибесіне қарсы әсер ету иммунитетін қалыптастыруы;

      5) қазіргі ақпараттық технологияларды игеруі;

      6) діни мәселелер бойынша пікірталасқа, ой бөлісуге, түрлі мәдениеттер мен діни жүйенің ерекшеліктері бойынша хабардар болуы тиіс.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
112-қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің 9-сыныбы үшін
"Алаштану" таңдау курсының типтік оқу бағдарламасы
1. Түсінік хат

      1. Бағдарлама 2012 жылы 27 сәуірде бекітілген "Қазақстанның ішкі саясатындағы идеологиялық менеджментті қайта жаңғырту жөніндегі

      2012-2013 жылдарға арналған Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының" 41 және 42-тармақтарына сәйкес әзірленді.

      2. Алаш қозғалысы – қазақ елі тарихының жарқын бір беті, ұлттық рух пен мемлекеттілік идеясының, отандық ғылым мен білімнің, мәдениет пен руханияттың айқын көрінісі. ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі Қазақстан тарихының "ақтандақ" беттері Алаш қозғалысы, Алаш партиясы және Алашорда тарихымен тікелей байланысты.

      3. Қазіргі уақытта қоғамымызда Алаш идеясы – тәуелсіздік идеясы деген ой-пікір берік қалыптасуда. Білім беру үдерісінде ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі Алаш қозғалысына байланысты құбылыстар, оқиғалар, тұлғалар, еңбектер туралы оқушылардың түсінігін, талдау дағдысын қалыптастыру – ел тәуелсіздігі талаптарымен орайласып жатқан көкейкесті міндет.

      4. Бағдарлама оқушылардың Алаш тұлғаларының мемлекеттік және ғылыми-шығармашылық қызметін білу арқылы отаншылдық қабілетін арттыруға бағытталған.

      5. Курсты оқыту мақсаты:

      Алаш қозғалысы мен Алашорда үкіметінің және оның қайраткерлерінің қазақ жері мен мемлекеттілігі және ұлттық идея мен рухани-мәдени сананы қалыптастыру жолындағы қызметтерін тарихи арнада талдап оқыту.

      6. Оқыту міндеттері:

      1) жаңа замандағы білім беру үдерісінде Алаш қозғалысына байланысты құбылыстар, тарихи оқиғалар, тұлғалар келбеті, сан салалы еңбектер туралы оқушылардың тарихи түсінігін қалыптастыру;

      2) оқушыларды Алаш тұлғаларының мемлекеттік және ғылыми-шығармашылық қызметі арқылы отаншылдық қасиеттерге баулу және тәрбиелеу;

      3) оқушылар бойында тәуелсіздік, ел, жер, ұлттық болмыс, ұлттық таным, ұлттық намыс, ұлттық сана категорияларын Алаш қозғалысы тарихы арнасында қалыптастыру;

      4) қазақ мемлекеттілігінің тәжірибесі санатындағы Алаш қозғалысы, Алашорда үкіметі, Алаш автономиясы және Түркістан автономиясы сияқты тарихи құбылыстар туралы оқушылар санасында жүйелі білімді орнықтыру;

      5) Алаш тұлғаларының отандық ғылым мен білімнің бастауындағы мұраларын зерделеу;

      6) оқушылардың "Алаштану" курсы бойынша тарихи үдерістерді дербес талдай білу біліктілігін дамыту, тарихи фактілер, құбылыстар мен тұлғаларға дербес көзқарас білдіру бейімін жетілдіру және тақырыптық негізде түйінді тұжырымдар жасауды қалыптастыру;

      7) оқушылардың алаштануға қатысты деректермен жұмыс істей білу және осы саладағы білімін шығармашылықпен дамыту дағдысын арттыру;

      8) ізденімпаздық қабілеттерін жетілдіру, тұлғалық әлеуметтену үдерісіне ықпал ету;

      9) мемлекеттік қайраткерлік қызметін қадірлейтін және елдік дәстүр құндылықтарын жете түсінетін саналылық келбетін дамыту;

      10) оқушылардың Алаш тәжірибесіндегі әлем мәдениетіне, зайырлылық пен өркениетке құрметпен қарау дағдысын жетілдіру.

      7. Курсты оқытуда мынадай оқу пәндерімен пәнаралық байланыс жүзеге асады:

      1) "Дүниежүзі тарихы" және "Қазақстан тарихымен": Қазақстан тарихы – дүниежүзі тарихының құрамдас бөлігі; көршілес мемлекеттердің тарихымен байланысты қарастырылатын ортақ мәселелердің болуы; ХХ ғасырдың басы мен 20-30 жылдардағы Қазақстан тарихының күрделі, "тар жол, тайғақ кешу" беттері;

      2) "Географиямен": Қазақ КСР мен Қазақстан Республикасы территориясы мен шекарасының анықталу кезеңі; Қазақстан территориясында әлеуметтік-экономикалық реформалардың жүргізілу мерзімдері; Ресей мемлекеттік Думасында, Кеңес өкіметінің бастапқы жылдарында Алаш қайраткерлерінің жартылай көшпелі қазақ шаруашылығын дамытуға байланысты ұстанымдары, тұжырымдамалары;

      3) "Қазақ тілі" және "Қазақ әдебиетімен": ХХ ғасырдың басындағы тарихи оқиғаларды бейнелеген ақын-жазушылардың шығармалары; ХХ ғасырдың басындағы жүйеленген әліпби, емле, жазу реформалары; білім мен ғылым тілінің қалыптасуы, қазақ тіліндегі алғашқы оқу құралдары.

      8. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбында "Алаштану" курсын оқытуда оқытушы мынадай жалпыпедагогикалық қағидаларды ұстануы тиіс:

      1) қоғамтану мен тарих пәнін жете меңгеріп, басқа да гуманитарлық пәндерден (әдебиет, тіл, өнер, география т.б. пәнаралық байланыс) қабілетті болу;

      2) оқушымен дербес жұмыс істеу үшін оқушылардың қызығушылығын арттыратын, "мамандандыратын" (мемлекет және қоғам қайраткерлері, мемлекетшілдік ізденіс тарихы, шығармашылық, мәдениет және т.б.) оқу материалына қосымша элементтерді қосу;

      3) оқушыларды нәтижелі және белсенді жұмыс түрлеріне тартатын ізденіс форматтарын (семинар, тренинг, дөңгелек үстел, баспасөз конференциясы, рөлдік ойындар, пікірсайыс, т.б.) тірек ету;

      4) деректерді, оқиғаларды, құбылыстарды, тұлғаларды тарихи пайымдау мен бағалауды қалыптастыратын өзіндік жұмыс түрлерін ұйымдастыру.

      Оқу жүктемесінің көлемі:

      9-сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат.

2. Оқу пәнінің базалық білім мазмұны

      10. "Алаштану" оқу пәнінің базалық мазмұны төмендегідей тақырыптардан тұрады:

      1) Кіріспе: "Алаштану" курсының мектеп бағдарламасында алатын орны. "Алаш" ұғымының жаңғыруы мен жандануы. Алаш қозғалысы – ұлт-азаттық күрестің айрықша белесі. Н.Ә.Назарбаевтың "Тарих толқынында" атты еңбегі. Алаш қозғалысы мен Алашорда үкіметі тарихының тарихнамасы мен дерекнамасына қысқаша шолу (1 сағат).

      11. "Алаш қозғалысы және ұлттық мүдде" (6 сағат):

      1) Алаш қозғалысының қалыптасуы мен дамуы. ХХ ғасыр басындағы Қазақстанның қоғамдық-саяси және әлеуметтік-экономикалық жағдайы: Столыпин реформасынан кейін Ресей империясының ұлттық аймақтарындағы жер мәселесі. Патшалық үкіметтің қоныстандыру саясатынан туындаған күрделі ахуал. Шет аймақтардағы теңсіздік. Алаш қозғалысының шығуы мен өріс алуы. Ұлт зиялылары – Алаш қозғалысының тірегі. 1905 жылғы Қарқаралы құзырхаты (петициясы). Алаш қозғалысы және Ресей Мемлекеттік Думасы. Қазақ зиялылары және ресейлік саяси қозғалыстар мен ағымдар (2 сағат);

      2) Қазақ мемлекеттілігін қайта жаңғырту бастамалары және Алаш қайраткерлігі: Отаршылдыққа қарсы күрестің жаңа бағыттары. Ұлттық басылымдар. Ана тіліндегі газет-журнал, кітап, мектеп үшін күрес. "Оян, қазақ!" тұжырымдамасы. "Айқап" басылымы және қазақ мәселесі. Баспасөз бетінде саяси жүйе мен отаршылдыққа қарсы сынның күшеюі. Алаш көшбасшысы Әлихан Бөкейханның аграрлық экономика саласындағы бастамашыл істері. "Қазақ" газеті. Автономия туралы ой-пікірлер. 1916 жылғы көтеріліске қатысты Алаш қозғалысы жетекшілерінің ұстанымдары мен қайраткерлік қызметтері (2 сағат);

      3) ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі қазақ ұлттық элитасы және идеялық-саяси ағымдар: Ресей отаршылдығы және дүниежүзілік антиимпериалистік күрес аясындағы қазақ оппозициясы. Ресей мұсылмандары қозғалысы. Саяси партиялардың жұмысына қатысу. Коммунистік идеология: интернационализм және пролетарлық тапшылдық. Дербестік және тәуелсіздік идеялары. Қазақ оқығандары арасындағы пікір алуандығы (отырықшылық және көшпелі тұрмыс, мүфтият, әліпби, т.б. туралы). Ұлттық мұраттар. Діни-ағартушылық тұғырнамалар (2 сағат).

      12. "Алаш партиясы, Алаш автономиясы және Алашорда" (10 сағат):

      1) 1917 жылғы Ресейдегі Ақпан төңкерісі және Қазақ өлкесіндегі ұлттық-демокртиялық қозғалыс. 1917 жылғы ақпан төңкерісі және қазақтар. Монархияның құлауы. Уақытша үкімет тарапынан қазақ зиялыларының әртүрлі санаттағы қызметтерге тартылуы. Ұлт қайраткерлерінің көпвекторлы саясаты. Қазақстандағы земство қозғалысы және оның сайлау науқаны. Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы сайлауы және қазақ қоғамы. 1917 жылғы Қазан төңкерісі және Алаштың көзқарасы. Саяси күштердің тоғысуы. Ресейлік азаматтық қарсы тұру үдерісі (2 сағат);

      2) қазақ қоғамы және Алаш партиясы. Қазақ комитеттерінің құрылуы. Алғашқы қазақ облыстық съездері. Өлкедегі жастар ұйымдары және олардың саяси-қоғамдық іс-әрекеттері. Бірінші жалпықазақ съезінің қаулылары және халық мүддесінің тұжырымдалуы. Қозғалыстан Алаш партиясына өту жолы. Қазақ ұлттық-либералдық партиясының бағдарламалық жобасы. Жергілікті баспасөз ісінің жандануы (2 сағат);

      3) Алаш автономиясы және Алашорданың құрылуы. Екінші жалпықазақ съезінің қаулылары (5-13 желтоқсан 1917 ж.). Алаш автономиясы. Елдік құрылым негіздері. Алашорда үкіметінің құрылымы. Алашорда рәміздері. Бүкілресейлік Құрылтайға даярлық және федерация туралы. Ұлттың құқықтық-демократиялық даму бағытындағы іс-шаралар. Съезд шешімдеріне сәйкес Алашорданың негізгі мақсат-міндеттері. Ойыл уәлаяты. Түркістан Мұхтарияты. Алаш автономиясының Уақытша Сібір Облыстық Кеңесі (Г.Н.Потанин басқарған) тарапынан қолдау табуы (2 сағат);

      4) Алашорда және Кеңес өкіметі. 1918 жылдың 28 қаңтарында Алашорда үкіметі қызметінің басталуы (Семей-Алаш қаласы). "Сарыарқа" газеті беттеріндегі Алаш автономиясы мен үкіметі – Алашорда туралы ресми жарияланымдар. Қазақстан аймақтарында Кеңес өкіметінің орнатылуы (1918 ж. ақпан-маусым). Алашорда және Кеңес өкіметі арасындағы келіссөздер нәтижесі. Семейдегі Орталық және Облыстық Алашорда комитетінің Кеңес өкіметімен саяси қақтығысы. 1918 жылғы маусым оқиғалары. Қазақстан аймақтарында Кеңес өкіметінің құлатылуы. Алашорда және Уақытша Сібір үкіметі қарым-қатынастары (2 сағат);

      5) Алашорда үкіметі және оның қызметі. Алашорда билігінің тұрақты сипатқа көшуі (маусым-қараша 1918 жыл). Алашорда үкіметінің қабылдаған қаулылары мен шешімдері. Ішкі саясаттағы ұстанымдары. Земство және Қазақ комитеттеріндегі алашордашылардың қызмет өрістері. Алашорда және Қазақ соты. Алашорда және Алаш атты әскерін жасақтау. Алашорда бөлімдері: Батыс Алашорда (Жымпиты), Бөкей ордасы, Маңғыстау, Ақтөбе, Торғай, Қостанай өңірлері, Ақмола мен Жетісу облыстарындағы Алашорда басқармалары және Түркістандағы оңтүстік қанаты (2 сағат).

      13. "Алашорда және ресейлік әскери-саяси күштер" (8 сағат):

      1) Алашорда және ресейлік саяси күштер азаматтық қарсыласу кезеңінде: Антикеңестік күштермен бірлесіп Кеңес өкіметіне қарсы шығуының тарихи себептері (1918 ж.). Алашорда және облыстық, уездік деңгейлердегі саяси күштер: өзара саяси, экономикалық, әлеуметтік және әскери саладағы байланыстар. Алашорда әскери құрылымдарының Қазақстанның территориялық кеңістігінде ресейлік майдандарға тартылуы (1918-1919 жж.). Алашорда және Түркістан байланыстары (2 сағат);

      2) Алашорданың 1919 жылғы тарихи қалыптасқан жағдайлар барысындағы қызметі: Алашорданың Комучпен, Уфа Директориясымен және Колчак үкіметімен саяси қарым-қатынасы. Өлкедегі Алашорда және Колчак билігі арасындағы саяси күрес. Азаматтық қарсыласу кезеңіндегі саяси-әскери жағдайлар және Алашорда әскері. Алашорда және Кеңес өкіметі (1919-1920 жж.) (2 сағат);

      3) Алашорда қозғалысы қайраткерлерінің кеңестік Қазақстан тұсындағы қоғамдық-саяси қызметтері: Алашорда қайраткерлерінің Кеңес өкіметімен мәмілеге келуі. Кеңес өкіметі тарапынан амнистия жариялануы. ХХ ғасырдың 20-жылдардағы Қазақстанның саяси өмірі және алаш зиялылары. Қазақ зиялыларының кеңестік Қазақстанды қалыптастырудағы қызмет бағыттары (1 сағат);

      4) Большевиктік өкімет тұсындағы Алаш қозғалысын қаралау саясаты (1920–1940 жж.): Кеңес билігінің Алаш қозғалысына қатысушыларға қатысты көзқарасы мен шешімдері. Қазақстандағы "Кіші Қазан" науқаны. Алаш зиялыларының Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірінен шеттетілуі. "Байшыл-алашордашылдар", "оңшыл", "ұлтшыл-уклонист" деп айыпталған қазақ қайраткерлері. Эмиграция қайраткерлері (М.Шоқаев, Р.Мәрсеков, И.Жайнақов). "Ұлтшыл-уклонистер" (С.Садуақасұлы, С.Қожанұлы, Ж.Мыңбайұлы, Н.Нұрмақұлы, Ы.Мұстамбайұлы, т.б.). Қазақ қайраткерлерін жіктеуі мен бөлуі және қарама-қарсы қоюы. Орталық пен кеңестік республика арасындағы келіспеушіліктер: Алаш мүддесінің жаңғыруы. Ұлт қайраткерлерін қуғындау, репрессиялау науқаны. 1937 жылғы зұлмат және оның тарихи сабақтары (2 сағат);

      5) Кеңес өкіметі жылдарындағы Алаш туралы таным-түсінік эволюциясы: 1940-1991 жылдар аралығында Алаш жөніндегі пікірлердің әрқилылығы. Эмиграция мен тұтқындағы қайраткерлердің мемлекетшілдік мұраты. Кеңестік жылымықтан кейінгі Алаш тарихына көзқарас. "ЕСЕП" партиясы мен "Жас тұлпар" ізденісі. 1986 жылғы көтерілісті басу науқанында "Алаш әсерінің" сыналуы. 1988 жылы Алаштың 5 тұлғасының "ақталу" үдерісі (1 сағат).

      14. "Алаш құндылықтары және ұлт зиялылары" (8 сағат):

      1) ел тарихында Алаш қайраткерлері есімдерінің жаңғыртылуы. Алаш құндылықтары – демократия және қоғамдық серпіліс бастауы: Алашорда қайраткерлерінің көзқарастар эволюциясы. Алаш құндылықтары мен әлемдік саяси демократиялық қозғалыстар арасындағы ұқсастық пен айырмашылық. Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Шоқай, М.Дулатұлы, М.Тынышбайұлы, Х.Досмұхамедұлы, т.б. қайраткерлердің әлемдік үйлесімділік, ұлт бостандығы, зиялылық, білім мен ғылым хақындағы пікір-пайымдары. Алашорда қайраткерлерінің өмірінен және қызметінен құнды деректер. Алашорда қайраткерлерінің қоғамдық-саяси портреті. Алашорда қайраткерлерінің рухани мұрасы. Алашорда қозғалысы қайраткерлерінің және ұрпақтарының қилы тағдыры (1 сағат);

      2) Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан – ұлттық қозғалыс көсемі: Ә.Бөкейханның қайраткер ретінде қалыптасуы: шыққан тегі, ірі саяси орталықтарда білім алуы, Кенесары көтерілісінің тағылымдары, Ресей және Еуропа азат ойларының ықпалы. Ф.Щербинаның экспедициясына қатысуы. Мерзімдік баспасөз қызметіне араласа бастауы. Қарқаралы петициясын ұйымдастырудағы рөлі. Қазақстанда кадеттер партиясын құрудағы әрекеті. Мемлекеттік Думаға мүшелігі. Абақтыға қамалуы. Абай өлеңдерін жарыққа шығарудағы және қазақ фольклоры үлгілерін жариялаудағы еңбегі. Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсындағы қайраткерлігі. Жалпыұлттық пікірсайыстар және Ә.Бөкейханның "Қазақ" газетіндегі публицистикалық мақалалары. Уақытша үкіметтің құрамындағы қызметі. Ұлт автономиясы және мемлекеттік құрылым туралы тұжырымдамалары. 1917 жылғы желтоқсандағы жалпықазақ съезі және Ұлт Кеңесі – Алашорда төрағасы санатындағы мемлекеттік қызметі. Ә.Бөкейханның кеңес билігі кезеңіндегі қайраткерлігі мен шығармашылығы (1 сағат);

      3) Алаш қайраткерлерінің ағартушылық саласындағы қызметі және ғылыми ізденістері: А.Байтұрсынұлының және М.Дулатұлының саяси қайраткерлік, әдеби-көсемсөздік, ғылыми және ағартушылық қызметтерінің бірлігі мен тұтастығы. А.Байтұрсынұлының "Тіл-құрал" еңбегі. Алаш қайраткерлерінің мектепке арналған пән оқулықтарын жазудағы қызметі. Инженер М.Тынышпаевтың тарихи зерттеулері. Дәрігерлер Х.Досмұхамедұлы мен С.Аспандиярұлының әдеби және тарихи еңбектері. Қайраткер-қаламгерлер тұлғасы: С.Сәдуақасұлының, С.Қожанұлының, Н.Төреқұлұлының және т.б. шығармашылығы. Қазақ білімпаздарының 1924 жылғы съезі. Әліпби, терминология, аты-жөн, оқу бағдарламасы, ауыз әдебиеті, т.б. мәселелер төңірегіндегі пікірталастар. 1926 жылы Бакуде өткен түркітанушылар съезі

      (1 cағат);

      4) Алаш зиялыларының Түркістан кезеңі: ХХ ғасырдың 20-жылдарындағы Түркістан. Халық ағарту мен баспасөз саласындағы зиялылардың қайраткерлігі. "Талап" ұйымының қызметіндегі ортақ мәдени бірлік пен ықпалдастық. З.У.Тоған Түркістан тұлғалары туралы. Х.Досмұхамедұлының ұйымдастырушылық қызметі (1 сағат);

      5) Алаш зиялыларының мәдени ұйымдары және олардың маңызы: "Бірлік" – қазақ қоғамының мұраты мен мақсаттарына сәйкес Омбы қаласында құрылған тұңғыш ұлттық жастар ұйымы. Қазақстанда 1917 жылы ашылған мәдени-ағарту ұйымдары: "Еркін дала" (Орынбор), "Жанар" (Семей), "Қамқор" (Торғай), "Жас қазақ" (Орал), "Үміт" (Троицк), "Оқығандар" (Көкшетау), "Ынтымақ" (Атбасар), "Қызмет" (Кереку), "Жас тілек" (Ақтөбе), т.б. Олардың өнер, білім, ғылым саласын дамытудағы миссиясы. "Талап" қауымы және оның қызметі (Ташкент) (1 сағат);

      6) "Алаш" баспасөзі және қазақ қоғамы: "Қазақ" газеті (1913-1918 жж.). ХХ ғасырдың екінші онжылдығындағы қазақ өмірінің энциклопедиясы. Басылымның ұстанымы мен тақырыптық бағыттары. Алаш бағытындағы "Бірлік туы", "Сарыарқа", "Жас азамат", "Ұран" газеттері және "Абай" журналы, олардың жарық көру тарихы және авторлары. "Ақ жол" газеті (1920-1926 жж.) және Алаш қайраткерлерінің публицистік қызметі. Сталиннің Қазөлкекомға осы басылым туралы хаты. "Ескі" интеллигенцияға көзқарас (1 сағат);

      7) Алаш қозғалысы кезеңіндегі қазақ әдебиеті және ұлт азаттығының сарындары: Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы, Нарманбет Орманбетұлы, Ғұмар Қараш, т.б. көркемсөз өкілдерінің шығармашылығы және ұлттық ояну көріністері. М.Дулатұлының "Оян, қазақ", А.Байтұрсынұлының "Маса" жинақтары – азаттық қозғалысының манифестері. М.Жұмабаев символизміндегі ұлттық және түрікшілдік сарындар. "Алаш" ұранды өлең-жырлар. "Ақ жол" және "Еңбекші қазақ" газеттерінің беттеріндегі әдеби пікірталастар (А.Байтұрсынұлының, С.Сейфуллиннің, С.Мұқановтың, Н.Төреқұлұлының, Ғ.Тоғжанұлының, т.б. мақалалары). Ұлт әдебиетшілерінің "Алқа" тұжырымдамасы және ҚазАПП (2 сағат).

      15.Қорытындылау (1 сағат).

3. Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      16. Пәндік нәтижелер бойынша 9-сыныптың соңында оқушылар:

      1) Алаш қозғалысының тарихын, мемлекеттілікті жаңғырту бойынша қазақ қайраткерлерінің батыл тәжірибесін;

      2) Қазақ мемлекеттілігінің тәжірибесі санатындағы Алаш қозғалысы, Алашорда үкіметі, Алаш автономиясы және Түркістан автономиясы сынды тарихи құбылыстарды;

      3) әлемдік демократия дамуы тарихындағы Алаш автономиясының орны мен рөлін;

      4) Алаш зиялыларының саясат пен экономикадағы, білім-ғылым мен мәдениеттегі пікір-пайымын, тұжырымдамасын;

      5) мемлекет пен ұлттың дамуы туралы Алаш құндылықтарын;

      6) Алаш пен адамзаттың рухани-құндылықтарының сабақтастығын;

      7) ұлт қайраткерлерінің Отанына және елдік мұратқа деген адалдығын;

      8) кеңестік қатаң жүйеде жүріп тәуелсіздік үшін күрескен Алаш зиялылары мен олардың ізбасарларының тағдырын, атқарған қызметін;

      9) Алаш зиялыларының шығармашылық мұрасын, ағартушылық еңбегін білуі тиіс;

      10) жеке тұлғалық, әлеуметтік, қоғамдық құбылыстар мен дәстүрлердің мәдениеттанымдық негізін;

      11) Алаш қозғалысына тікелей және жанама қатысты тарихи оқиғалардың даму заңдылықтары мен себеп-салдарын анықтау әдіс-тәсілдерін;

      12) түрлі деректерден тарихи ақпарат алу жүйесін;

      13) тақырыптық тарихи фактілерді талдап қорытуды;

      14) тарихи карталармен, хронологиялық кестелермен жұмыс істеу тәртібін меңгеруі тиіс.

      17. Тұлғалық нәтижелер оқушылардың:

      1) тәуелсіздік тарихынан тағылым алуынан;

      2) азаматтық жауапкершілігінен;

      3) ұлттық болмыс, ұлттық таным, ұлттық намыс, ұлттық сана категорияларынан;

      4) қазіргі қоғам сұранымына қажет әлеуметтік белсенділігінен;

      5) ұлтжандылық қасиеттерінен;

      6) қарым-қатынас мәдениетін меңгеруінен;

      7) әлем мәдениетіне, зайырлылық пен өркениетке құрметпен қарау дағдысынан көрініс табуы тиіс.

      18. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер бойынша оқушылар:

      1) Алаш тұлғаларының отандық ғылым мен білімнің бастауындағы мұраларын зерделеу тәжірибесін;

      2) тарихи үдерістерді дербес талдай білуді, тарихи фактілер, құбылыстар мен тұлғаларға дербес көзқарас білдіру бейімін және тақырыптық негізде түйінді тұжырымдарды жасай білуі;

      3) алаштануға қатысты деректермен жұмыс істей білу, оларды саралау, жинақтау және тарихи оқиғаларды бағалау мен осы саладағы білімін шығармашылықпен дамыту дағдысын;

      4) мемлекетшілдік ізденістерге, қайраткерлік еңбекке құрметпен қарайтын және елдік дәстүр құндылықтарын жете түсінетін саналылық келбетін;

      5) ғылыми ізденімпаздық қабілетін, қазіргі жаңа технологиялар негізінде ақпаратты жүйелеу, өңдей білу, сақтау және тарата білуді қолдана білуі тиіс.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
113-қосымша

Негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейлерінің 9-11
сыныптары үшін "Абайтану" курсының типтік оқу бағдарламасы
1. Түсінік хат

      1. "Абайтану" курсының бағдарламасы 2012 жылы 27 сәуірде бекітілген "Қазақстанның ішкі саясатындағы идеологиялық менеджментті қайта жаңғырту жөніндегі 2012-2013 жылдарға арналған Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының" 41 және 42-тармақтарына сәйкес әзірленді.

      2. Ұлы Абайдың шығармашылық мұрасы – халқымыздың ғасырлар бойы маңызын жоймайтын рухани қазынасы. Абайдың сөзі – қазақтың бойтұмары, Абайды тану, бағалау, насихаттау, оқыту – қоғамдық ой-санада тың серпілістер туғызып, мақсаткерлікке жұмылдырады. Заман, уақыт талабына орай Абайды жаңа қырынан тану, ғылыми тұрғыдан тың байламдар жасалуы – заңдылық.

      3. Бағдарламада:

      Абай мұрасының XX ғасырдың 30-60 жылдарындағы зерттелу жайы қарастырылды;

      ақынның өмір жолынан, туып-өскен ортасы мен әдеби мектебі, тәлім-тәрбиелік мәні зор қарасөздері, өлеңдері, аудармалары мен поэмалары, поэзияға қойған биік мақсаттары, қазіргі абайтанудағы өзекті мәселелер топтастырылып берілді;

      Абай шығармашылығындағы тұлға болмысы, толық адам танымдарының идеялық-көркемдік ұстаным негізіндегі байламдарын байыпты бағдарлауға назар аударылды;

      Абайдың талантты ақын шәкірттерінің шығармашылығына көңіл бөлінді.

      4. Бағдарлама Абай Құнанбайұлының:

      қазақ әдебиетінің көшбасшысы ретіндегі құбылыстық сипатын;

      ақындық әлемін, өлең өнеріндегі қайталанбас өзгешелігі мен шеберлігін;

      шығыс пен еуропа, орыс әдебиеті классиктерінің туындыларымен жете танысуын және оның шығармашылық, ақындық өнеріне игі ықпалын тигізіп, поэзия мен қарасөз жанрында теңдессіз дүниелер тудырғандығын;

      Абайдың әдеби мұрасының аударма арқылы дүниежүзі халықтары әдебиетінің алтын қорына қосылған жәдігер туындылар екендігін;

      Абай шығармашылығының ұлттық әдебиетіміздің өркендеуіне жасаған идеялық-көркемдік ықпалын;

      Абайтану ілімін қалыптастырған М.Әуезовтің Абайдың ақындық дәстүрінің негізгі арналарын сараптап, Абайдың ақындық мектебін айқындап, оның ақындық айналасын ғылыми жүйелеп беруінің маңызы мен мәнін оқушының ғылыми негізде ұғынуына және тарихи, ғылыми құнды нәтижелерін терең танып, білуіне;

      курстың соңына қарай: "Қалың елім, қазағым, қайран жұртым" деп өсиет қалдырған қайраткер, кемеңгер ойшыл Абай "Қазақтың бас ақыны" ретінде танылуына бағытталған.

      5. Курсты оқытудың мақсаты:

      1) ұлы ақын шығармаларын терең де, жан-жақты таныту арқылы елжанды, халқымыздың әдебиетін, өнерін, салт-дәстүрін, мәдениетін, тілін ұлттық құндылық ретінде бағалайтын, эстетикалық талғамы жоғары, білім, білік, дағдылармен қаруланған, түйген ойларын іс жүзінде өз кәдесіне жарата білетін, ұлттық сана-сезімі қалыптасқан, өркениетті қоғамда өмір сүруге лайықты, терең ойлайтын дара тұлға қалыптастыру.

      7. Курсты оқытудың міндеттері:

      1) қазақ сөз өнеріндегі Абайдың орны мен ақындық болмысын тану. Абай шығармаларын оқып, білудің өзектілігін, абайтану ғылымының мол мұрасы – қазақ өмірінің тарихи факторы іспеттес екендігін ұғындыру;

      2) ақынның мұрат-мақсаттарын, көркем-әдеби туындыларын, ғылым, білім, өнер, тәрбие мәселелері туралы өсиеттерінің маңыздылығын түсіндіру арқылы оқушылардың ұлттық танымын қалыптастыру, шығармашылық қиялын дамыту, автордың ұстанымын түсінуге баулу, көркем туындының тілдік ерекшеліктерін, идеялық мәнін талдауға, пікір алмасуға үйрету, жастардың өмірден өз орнын табуға бағыттау;

      3) Абайдың ақындық мектебі, поэзиясындағы дәстүр мен жаңашылдық ұғымының мәні мен маңызын рухани кемелдік танымы тұрғысынан таныту, ақынның көркем-әдеби туындыларындағы ұлттық таным мен рухани-мәдени құндылықтарды оқушылардың бойына дарыту, ақын идеяларын күнделікті тұрмыста басшылыққа алуға тәрбиелеу, шығармаларының адамгершілікті, имандылықты, махаббатты, достықты, әділеттілікті, татулықты, бірлікті жырлайтындығын келер ұрпаққа үлгі-өнеге ету;

      4) абайтанудың кезеңдерін саралап, шығармашылығындағы тұлға, толық адам концепциясына қатысты өзекті мәселелерді айқындау. Ұлы ақынның өмірбаяндық тың деректеріне сүйене отырып, қазақ әдебиетіндегі көшбасшылық орнын көрсету;

      5) ғұлама ойшылдың философиялық ақыл-нақыл сөздерінің мән-мағынасын ашып, тәлімгерлік тағылымын сөз ету, қоғамдық құрылыс, азаматтық көңіл күй, тарихи таным үрдісі туралы жазған ғылыми-философиялық трактаттарындағы көзқарастарымен таныстыру;

      6) ақынның шетел ақындарының шығармаларын аударудағы шеберлігі, қарасөздері, өлеңдері мен поэмаларындағы ақындық биік мұрат, адамгершілік идеяларын таныту;

      7) Абай және қазіргі қазақ әдебиетінің рухани байланысын ғылыми негізде пайымдау. Қазіргі абайтанушы ғалымдардың ақын шығармаларын зерттеу, жинақтау, жариялау, насихаттау турасындағы жұмыстарынан хабардар ету;

      8) Курс жүктемесінің көлемі:

      1) 9-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат;

      2) 10-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат;

      3) 11-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат.

2. Оқу пәнінің 9-сыныптағы базалық білім мазмұны

      9. Кіріспе. Адамзаттың Абайы - 1 сағат. Пән туралы түсінік, мақсат-міндеттері. Абайтанудың өзектілігі. Қазақстан Республикасының Президенті, Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Абайдың 150 жылдық мерейтойында сөйлеген сөзі. Абайды оқыту, түсіндіру, жұртқа таныту жолындағы абайтану ғылымы мен қазақ мектебінің міндеті туралы.

      10. "Абайды білмек парыз ойлы жасқа" тарауын оқытуға - 10 сағат бөлінген:

      1) Абайдың өмірі - 2 сағат, ақын өмір сүрген заман, ата-тегі, туып-өскен ортасы,алған тәлім-тәрбиесі; әлеумет ісіне араласуы, Абайдың рухани дүниетанымының өсу және қалыптасу кезеңдері;

      2) ақынның халық даналығын тануы - 1 сағат, Абай ақындығының бастаулары, ақынның білім алған мектептері және білімін кеңейту арналары, ауыз әдебиеті Абайдың үлгі алған қайнар бұлағы, қазақтың халықтық өлең-жырларын, ертегі, қисса, аңыз әңгімелерін әжесі Зереден, халық ақындары Дулат, Шөже, Байкөкше, Балталардан есітіп, жадына тоқуы;

      3) Абай шығармаларындағы шығыстық сарындар - 1 сағат, Абайдың араб, парсы, шағатай тілдерін жетік меңгеруі, шығыс әдебиеті Абайдың нәр алған рухани мектебі, Абайдың алғашқы шығармашылығына тән шығыстық сарындар, Абай шығармаларындағы шығыстық сипаттарды зерттеудің бүгінгі бағыт-бағдары, Абай шығармаларының шығысқа қатысы жайын түбегейлі қарастырып, ғылыми деңгейге көтерудегі Мұхтар Әуезовтің еңбегі, Абай шығармашылығына шығыс әсерінің М.Мырзахметұлының еңбектерінде жаңаша зерттелуі, Абай шығармашылығының шығыс әдебиетімен және шығыс мәдениетімен байланысын қарастырудағы жаңаша көзқарастар мен тың бағыт-бағдар;

      4) Абай және орыс әдебиеті - 1 сағат, Абайдың орыс әдебиетіне ден қоюы, орыстың ұлы классиктері Пушкин, Толстой, Лермонтов, Крылов, Салтыков-Щедрин, Некрасовтармен қатар революционер-демократ ағартушылар Герцен, Чернышевский, Добролюбовтардың еңбектерін оқуы, ақын аудармаларының қазақ әдебиетін жаңа ой орамдарымен байытуы, Абай аудармаларының ерекшеліктері;

      5) Абай және Пушкин - 2 сағат, Абайдың Пушкиннен аудармалары, ақын аудармасында көркем бейнелі ойдың ұлттық танымға сай тәржімалануы, "Онегиннің өлердегі сөзі" өлеңі Абайдың өзінің тапқан көркемдік шешімі екендігі, аударманы түпнұсқамен салыстыра оқығанда көрінетін ерекшеліктер;

      6) Абай және батыс әдебиеті - 2 сағат, Абай шығармашылығына шығыс, орыс, батыс әдебиеті әсерінің тарихи-әлеуметтік негіздері, Абайдың қазақ тілінің қуатын көтеріп, құнарын арттырудағы шығармашылық ізденісіне ауыз әдебиетінің, шығыс, орыс, Еуропа әдебиеті мен мәдениетінің зор ықпалы болғандығы, Абайдың өлең құрылымында да, ойшылдық, сыншылдық алымында да орыс әдебиетінің ықпалы бар екендігі, Еуропаның ұлы ақын-жазушылары Шекспир, Байрон, Гете, Дюмалардың, философтар Сократ, Платон, Аристотель, Спенсер, Дарвин, т.б. еңбектерімен танысуы, Дж. Байрон "Көңілім менің қараңғы", А.Мицкевич "Тұтқындағы поляк жандаралының сөзі", И.В.Гете-М.Ю.Лермонтов "Қараңғы түнде тау қалғып" өлеңдері;

      7) Абай мұрасының орыс және өзге тілдерде танылуы - 1 сағат, Абай өлеңдерінің шет тілдерге аударылуы, өзге тілге тәржімаланған ақын өлеңдерінің көркемдік ерекшеліктері.

      11. "М.Әуезов және абайтану мәселелері" тарауын оқытуға - 4 сағат бөлінген:

      1) Абай мұрасын зерттеушілер және абайтану ғылымының қалыптасуы - 2 сағат, Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Аймауытов, және т.б. зерттеушілердің ақын шығармалары жайында айтқан пікірлері;

      2) М.Әуезовтің абайтануға қатысты зерттеу еңбектері - 1 сағат, Абай мұрасы жайында, ақын мұрасын тану, насихаттау, таныту жолындағы ізденістер, Абай шығармашылығы турасындағы шығыс және батыс әдебиетіне қатысты мәселелер;

      3) ақын шығармаларының басылымдары - 1 сағат, ақын мұрасының XX ғасырдың алғашқы ширегінде жинақталуы, жариялануы және оған ықпал еткен адамдар, Кәкітай Ысқақұлының Абай шығармаларының ең алғашқы жинағын шығарудағы еңбегі.

      12. "Абай шығармаларындағы ғылым, білім тақырыбы" тарауын оқытуға - 10 сағат бөлінген:

      1) "Ғылымға көңіл берсеңіз" - 5 сағат, "Жасымда ғылым бар деп ескермедім" өлеңінің басты идеясы – жастарды ғылым, білімге үндеу, халықтың болашағы үшін ғылым-білімнің маңызын, мақсат-міндетін айқындауы, ғылым, білімді уағыздаған ағартушы ақынның ақылды, білімді адамды аса жоғары бағалауы;

      2) "Интернатта оқып жүр" өлеңінің негізгі тақырыбы, білім алу, ғылым, өнер үйрену, ақынның ағартушылық-демократтық көзқарастары, жас шәкірттерге "Пайда ойлама, ар ойла" деп, артық білуге талап қылуды аманаттауы, отаршыл патша өкіметінің жымысқы саясатына орай "Қызмет қылма оязға, жанбай жатып сөнуге" деп, өзі үміт еткен қазақ жастарына жар салуы, еңбексіз, ықылас-ынтасыз, михнатсыз нағыз ғылым, білімнің қолға түспейтінін айтуы;

      3) "Ғылым таппай мақтанба" өлеңінде жастарды еңбек етіп, оқу оқып, білім алуға шақыруы, ақынның өсиет айтып, келешекке бағдарлама боларлық өлеңі, өлеңнің тағылымдық-тәрбиелік мәні, ғалым болу мен адам болу мәселесінің өзара сабақтастығы жайындағы ақын пікірі, Абайдың ғылыми ой-пікір қорытуы;

      4) "Сегізінші" қарасөзіндегі ақыл, насихат туралы пікірі, ғылым, білім, ар, ұят жайлы пайымдаулары, ақыл, білім жөніндегі философиялық тұжырымы;

      5) "Он жетінші" қарасөзіндегі адамгершілік, имандылық, адалдық, парасаттылық, еңбекқорлық, қайырымдылық сияқты ізгі қасиеттер жайындағы ойлары, ақыл, қайрат, жүрек туралы философиялық ой түйіні.

      "Жиырма бесінші" қарасөзінде озық елдердің өнерін, ғылымын, білімін үйреніп, зарарынан қашық, пайдасына ортақ болуға үндеуі, "Балаң бала болсын десең, оқыт" деп өсиет айтуы;

      6) Абай қарасөздеріндегі тәлім-тәрбие мәселесі. "Баланың жақсысы – қызық, жаманы – күйік" - 5 сағат, Абай қарасөздерінде көтерілген негізгі мәселелер және даналық ой-пікірлері, ақынның халқына айтқан өсиет-насихаттары, қарасөздеріндегі пікірлерінің өлеңдерінде айтылатын ойларымен тығыз байланысы, өзіндік ерекшелігі;

      7) "Екінші" қарасөзіндегі ақынның халқын намысқойлыққа, еңбексүйгіштікке, іскерлікке шақырған идеялары, халықтың бойындағы жағымсыз қылықтарды сынай отырып, одан арылудың жолдарын көрсетуі, ұлттық дамудың тиімді экономикалық маңызын назарға салуы, еліне еңбекқорлықты, іскерлікті, мал табу жолдарын айтқан өсиетнамасы;

      8) "Оныншы" қарасөзіндегі бала тәрбиесі туралы ойы, "Ғылымсыз ахирет те, дүние де жоқтығын" айта отырып, баланы оқуға, білім алу жолына бағыттаудың маңызын көрсетуі;

      9) "Он сегізінші" қарасөзіндегі киіну мәдениеті туралы көзқарасы, ақынның кербездік ұғымы жайындағы топшылау-тұжырымы, адам баласының ақыл, білім, ар, мінез сияқты нәрселермен озатындығын үлгі-өнеге етіп қалдыруы;

      10) "Он тоғызыншы" қарасөзінде Абайдың адамның естілігіне психологиялық, педагогикалық талдау жасауы, ақынның ес туралы ой тоқтамы, естігенді еске сақтаудың маңыздылығы жөніндегі ой-пікірі;

      11) "Отызыншы" қарасөзінде Абайдың адам мінездеріндегі жағымсыз әрекеттерді сынауы, ар, есті, намысты білмей тұрып, адамдық, арлылық, батырлық болмайтындығына қатысты тұжырымы, өлімнің, өмірдің мәні туралы философиялық танымы.

      13. "Абай танымындағы ән мен күй" тарауын оқытуға - 4 сағат бөлінген:

      1) Абай әндерінің таралуы - 1 сағат, ән мен күй, өнер құдіреті туралы толғанысы, жақсы әннің көкейге ой салатын эстетикалық мәні, Абай әндерінің мазмұны, халық арасына таралуы турасында, Абай әндерінің халық әндерімен ұқсастықтары және айырмашылықтары, Абайдың музыкалық туындыларындағы әуен мен ырғақтар;

      2) "Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар" - 3 сағат, "Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа", "Құлақтан кіріп бойды алар", "Өзгеге, көңілім, тоярсың" өлеңдері мен күйлері, "Сегіз аяқ", "Көзімнің қарасы", "Айттым сәлем, қалам қас" әні, ән мен күйдің халықтың өмірінде алатын орны, ақынның ән және күй өнері туралы пікірі, Абайдың қазақ музыка өнеріне енгізген жаңалығы хақында, Абай әндерінің көркемдік-эстетикалық ерекшеліктері.

      14. Поэмаларын оқытуға - 2 сағат бөлінген:

      1) "Ескендір" поэмасы, поэманың тақырыбы мен идеясы және көркемдік маңызы, ақын поэмасының романтикалық және реалистік сипаты, поэманың сюжеті мен композициясы, эпикалық дастандағы Ескендір мен Аристотель образдары, Абайдың шағын поэма жазудағы шеберлігі.

      15. Қорытындылауға - 1 сағат бөлінген.

3. Оқу пәнінің 10-сыныптағы базалық білім мазмұны

      16. 10-сыныпқа арналған "Абайтану" курсы оқу пәнінің білім мазмұны төмендегідей тақырыптардан тұрады.

      17. Кіріспе. Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла - 1 сағат, Абай өмір сүрген дәуірдің ерекшелігі. Ақынның келешек ұрпаққа арнаған адамгершілік жайлы өсиеттері. Қазіргі кездегі Абай ілімінің өзектілігі.

      18. "Абай мұрасының XX ғасырдың отызыншы-алпысыншы жылдары зерттелуі" тарауын оқытуға - 2 сағат бөлінген:

      1) абайтану мәселесіне қатысты әр алуан көзқарастар, әлеуметтік-саяси идеялар, Ғ.Тоғжанов, Н.Төреқұлов, І.Қабылов, С.Мұқанов, Е.Смайылов, З.Шашкин, т.б. Абай еңбектеріне қатысты зерттеулері, ой-пікірлері.

      19. "Абай шығармаларындағы білім, өнер тақырыбы" тарауын оқытуға - 6 сағат бөлінген:

      1) ақын қарасөздеріндегі философиялық ойдың ұлттық дүниетаныммен үндес келетіндігі, Абайдың өнер, еңбек, талап, ықылас-ынта, қайрат-қажыр, терең ой, т.б. адами қасиеттер турасындағы ой тұжырымдары;

      2) "Талапты ерге нұр жауар" - 2 сағат, отыз екінші қарасөзіндегі ғылым, білім үйренудің мақсатын айқындауы, ғылым-білімді іске жарату, оны ақиқат мақсатпен үйренуге назар аударуы, хақиқат, ақыл, бахас ұғымдары жөніндегі танымы.

      3) "Еңбек етсең ерінбей" - 1 сағат, отыз үшінші қарасөзінде қазақтың қолы өнерлі адамын Абайдың әулие санауы, жастарға артық ісмерлер іздеп, өнер арттыруды, түзден өнер іздеуге бағыт-бағдар көрсетуі, қолөнерді дамытуға кері әсер ететін талапсыздық, еріншектік, мақтаншақтық, тамыршылдық кеселдерінен сақтануды айтуы;

      4) "Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы" өлеңі - 2 сағат, өлеңнің идеясы, өлеңге қойған эстетикалық талабы, ақындықтың мұрат-мақсаты туралы, поэзияның қоғамдық мәні мен міндетіне зор маңыз беруі, аят, хадис, бәйітсымал, мешіт, мінәжат, уәли сынды дін деректерімен өлеңнің бағасын халық ұғымына түсінікті етіп айтып беруі, сөздің асылы ретінде поэзияны жоғары бағалауы;

      5) "Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін" өлеңі- 1 сағат, поэзияның әлеуметтік мәні жөніндегі тың түйіні, пікір сонылығы, бейнелеу, айту ерекшелігі, ақынның "өлеңі бар, өнерлі інілеріне" жөн-жоба көрсетуі.

      20. "Безендіріп жер жүзін тәңірім шебер" тарауын оқытуға - 7 сағат бөлінген:

      1) Абайдың табиғаттың көркем көріністерін жырлайтын лирикалық туындылары, табиғат құбылыстарын күнделікті өмірмен, адамдардың күнкөріс, іс-әрекетімен, көңіл-күйімен астастыра суреттеу шеберлігі;

      2) Табиғат лирикасы - 3 сағат, "Желсіз түнде жарық ай" өлеңінде ақынның түнгі табиғат көріністерінің әсем суретін поэзия тілімен өрнектеуі, ақын кейіпкерлерінің сезім толқыныстарын табиғат құбылыстарымен астастыра бейнелеуі;

      3) "Қараша, желтоқсанмен сол бір-екі ай" өлеңіндегі Абайдың өз тұсындағы қоғамдық, тұрмыстық жүйеге көзқарасы, елдің шаруашылық әрекеті, тіршілік тәсілі, табиғат қабағын баққан мінезін суреттеу шеберлігі;

      4) "Көлеңке басын ұзартып" өлеңінде ақынның адам көңіл күйін шебер суреттеуі, ақынның тыңдаушысын таппай қапаланған шағындағы сезім толғанысы, ақынның философиялық ой түйіні;

      5) Абайдың қарасөздеріндегі еңбек туралы таным мен толғам - 2 сағат, отыз жетінші қарасөзіндегі Абайдың дүниетанымдық көзқарастары, адам болмысы жайындағы танымы, адамдар арасындағы өзара қарым-қатынастарды түсіндіруі, ақынның көңілде жүрген көрікті ойларын мақал-мәтел етіп өрнектеуі;

      6) "Малға достың мұңы жоқ, малдан басқа" өлеңі - 2 сағат, ақынның адал еңбекпен мал табуды насихаттауы, ар-ұяттан безген тойымсыз би, болыстарды шенеуі, адамның үш асыл қасиеті ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек деген ой түйіні;

      7)"Түбінде баянды еңбек егін салған" өлеңіндегі ақынның жас ұрпақты еңбек етуге, отырықшылдыққа шақыруы, оқу оқып, білім алуға, білімін халықтың қажетіне жаратуға үндеуі.

      21. "Қолдан келе бере ме жұрт меңгермек" тарауын оқытуға - 6 сағат бөлінген:

      1) Абайдың билік, ел басқару, қоғамдық құрылыс, халық тарихына қатысты қайраткерлік қажыр танытып, азаматтық үнін естіртуі;

      2) "Би екеу болса, дау төртеу болады" - 2 сағат, үшінші қарасөзіндегі халық мүддесіне қызмет ету жөніндегі пікірлері, биліктің құрылымы жөнінде ой айтуы, үшінші сөздің көсемсөз (публицистика) жанрына жататындығы, ақынның саяси-әлеуметтік болмыс туралы толғанысы;

      3) "Көңілім қайтты достан да, дұшпаннан да" өлеңі - 4 сағат, өлеңнің идеялық мәні, Абайдың қазақ қоғамындағы әділетсіздік, зұлымдық іс-әрекеттер жайындағы ойлары, алуан түрлі адамдардың психологиясын суреттеу шеберлігі;

      4) "Қартайдық, қайғы ойладық, ұлғайды арман" өлеңінде Абайдың сол дәуірдегі қоғамдық-әлеуметтік топтардың іс-әрекетін әшкерелеуі, еңбексіздікті, алармандық мінез-құлықтарды сатира тілімен сынауы, ақынның алдамшылық, жәдігөйлік, айлакерлікке қатысты байламы, өлеңдегі түйінді ой;

      5) "Қыран бүркіт не алмайды, салса баптап" өлеңіндегі ақынның өрелі ойы, ел жағдайы туралы ой қорытуы, ақынның қосанжар өмір құбылысын салыстыруы, ақынның айтқалы отырған негізгі ойы;

      6) "Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек" өлеңіндегі ақынның дүние, әлем туралы танымы, заман сырын, адам құлқын философиялық таразылауы, ой қуып, ақылға еру хақында, өлеңдегі өмір құбылыстарын суреттеу ерекшелігі, әлеуметтік өмірдің шынайы суреттері, адамгершілік, әділеттілік мәселелері.

      22. Сыншыл, сатиралық мазмұндағы шығармаларын оқытуға - 4 сағат бөлінген:

      1) ақын сынының негізгі объектісі мен тақырыбы, Абайдың өз заманындағы қоғамдық қайшылықтарды, ел билеу жүйесін, ұлық, болыс, би, т.б. пысықтардың жемқорлық айла-амалдарын әшкерелеу шеберлігі;

      2) "Улы сия, ащы тіл" - 1 сағат, он бірінші қарасөзіндегі ант, серт, ұят, адалдық ұғым-түсініктері, жағымсыз мінез, қылықтарды сынауы, ұлықтардың қарапайым жұртты алдап, ел ішіндегі бұзақыларды тыймауының салдары неге әкеліп соқтыратыны жайында айтқан пікірлері;

      3) "Адасқанның алды жөн, арты соқпақ" өлеңіндегі әлеуметтік маңызы бар мәселелерге сыншылдықпен қарауы, әлеуметтік теңсіздік туралы ойлары, ел үстінен күн көрген алаяқ би, болыстарды, мал-мүліктің буына семірген байлар мен патша әкімдерін сынауы;

      4) "Байлар жүр жиған малын қорғалатып" өлеңінде пысықтардың, қу мен сұмдардың елге салған лаңын айтуы, адал еңбекті, тыныштықты сақтау жайындағы пайымы, заман келбетін, әлеуметтік қайшылықты сипаттауы, адал еңбек еткен малды байларды жем етіп жүрген атқамінер әкімсымақ, қу пысықтарды шенеуі;

      5) "Сабырсыз, арсыз, еріншек" өлеңіндегі адамгершілік қасиеттерден ада адамдардың іс-әрекеті туралы ойлары, адам психологиясының келеңсіз жақтары, аярлық мінезі жайындағы тұжырымдары, ақынның әлеуметтік, саяси көзқарасы.

      23. Абайдың аудармаларын оқытуға - 2 сағат бөлінген:

      1) Абайдың Лермонтовтан аударған "Тұтқындағы батыр", "Өзіңе сенбе, жас ойшыл" өлеңдері, орыс классиктерімен үндестігі, аудармашылық шеберлігі, көркемдік қиял, еркін аударма, аудармаларындағы ұлттық бояу нақыштар, қоғам мен заман сырының мән-мағынасы, ақын аудармаларының негізгі тақырыбы.

      24. Поэмаларын оқытуға - 3 сағат бөлінген:

      1) "Масғұт" поэмасы - 2 сағат, поэманың тақырыбы, идеялық-көркемдік маңызы, поэмадағы шығыстық сарындар, ақынның шығармасына арқау еткен адамгершілік идеясы, поэманың тәрбиелік мәні;

      2) "Әзім әңгімесі" дастаны - 1 сағат, "Әзім әңгімесі" поэмасының "Мың бір түн" хикаяларымен үндестігі, Абайдың поэмасына желі, арқау болған уақиғалар, поэманың аяқталмағандығы, шығыстық хикаяларды ақын өзіне қажет ұстаздық, тәрбиелік ой-мақсаттарға пайдаланып, көпке үлгі етуді мақсат еткендігі.

      25. Қорытынды сабаққа - 1 сағат бөлінген.

4. Оқу пәнінің 11-сыныптағы білім мазмұны

      26. Кіріспе. "Абайтану" курсы туралы түсінік - 1 сағат. Курсты оқытудың мақсат-міндеттері, өзектілігі.

      27. Қазіргі абайтану мәселелерін оқытуға - 1 сағат бөлінген:

      1) абайтану – қазақ әдебиеттану ғылымының бір саласы. Қазіргі абайтану мәселелерінің даму бағыттары.

      28. "Білімдіден шыққан сөз" тарауын оқытуға - 2 сағат бөлінген:

      1) Абайдың оқу, білім, ғылым турасындағы туындыларының тақырыбы мен идеясы, ақын шығармашылығының зор қоғамдық, танымдық маңызы;

      2) "Өзіңнен өзің есеп ал", он бесінші қарасөзіндегі адамның өзін-өзі тәрбиелеу мәселесі, жақсы-жаман нәрсенің парқын пайымдау туралы, адам өмірі туралы философиялық топшылауы, адамдар арасындағы өзара қарым-қатынас мәдениеті, ақынның ақылды және ақылсыз кісінің белгілі бір парқы туралы философиялық көзқарасы, қызығушылық, мастық, есерлік ұғым-түсініктері туралы танымы;

      3) Отыз бірінші қарасөздегі ақынның педагогтік, ұстаздық жөніндегі ой-пікірлері, есітіп білгенді есте сақтау тәсілдері, ой кеселдерінен сақтанудың жолдары турасындағы ойлары.

      29. "Қалың елім, қазағым, қайран жұртым" тарауын оқытуға - 7 сағат бөлінген:

      1) үлкен адамгершілік, қайраткерлік, оқымыстылық биікке көтерілген ақынның тұтас халыққа арнап айтқан үндеуі;

      2) "Осы мен өзім – қазақпын" - 1 сағат, тоғызыншы қарасөзіндегі қазақ халқының, оның тұрмыс-тіршілігінің кемшілік тұстарын сынауы, ақын пікірлерінің бүгінгі қоғамдағы өзектілігі, өмір философиясының қағидалары;

      3) "Қалың елім, қазағым, қайран жұртым" өлеңі - 1 сағат, өлеңдегі еңбекші халықтың мүддесі, ақынның өзі өмір сүрген қоғамның тарихи шындығын бейнелеуі, заманның кемшілік, қайшылықтарын сынауы, "Бас-басына би болған өңкей қиқым" деп, елдің сиқын бұзып жүрген мансабы жоғары шенеуніктердің психологиясы туралы тұжырымы, Абай лирикасында ұлттық мінез психологиясының көркем жинақталуы, Абайдың адам жанының сырлары жөніндегі танымы;

      4) "Жақсылық ұзақ тұрмайды" өлеңі - 1 сағат, қоғам өміріндегі әлеуметтік жағдайға сипаттама, үміт пен уайым, жақсылық пен жамандық, қайғы, талап ұғым-түсініктері, адамға тән аталмыш қасиеттерді сипаттау ерекшелігі;

      5) "Бөтен елде бар болса" өлеңінде қазақ қауымында етек алған атқамінерлер арасындағы бас араздық, бақастық көріністерін сынауы, "Нанымы жоқ, анты бар" деген жолдағы жинақтаушылық сипаттағы ой тұжырымы;

      6) "Сегіз аяқ" өлеңі - 2 сағат, Абайдың өз заманы, дәуірі және оның адамдары жайлы ой толғанысы, әлеуметті сынауы, халқын еңбекке үндеуі, өлеңнің ырғақтық, құрылымдық ерекшеліктері, өлеңде ақынның өзекжарды ойларын кестелі тілмен өрнектеуі, халықты мәдениет, прогрестік даму жолына бағыттаудағы идеялары;

      7) "Ішім өлген, сыртым сау" лирикалық өлеңіндегі ақынның көңіл күйі, аяр, екіжүзді, опасыз, сатқын жандарды шенеуі, адамдардың мінез-құлық психологиясын сипаттаудағы шеберлігі;

      8) "Қажымас дос халықта жоқ" өлеңі - 1 сағат, Абайдың адамгершілік, әділдік, қайырымдылық, кеңпейілділік турасындағы философиялық ой-пікірлері, өз заманындағы қоғам тіршілігінің жағымсыз тұстарын сынауы, достық, татулық, қадір-құрмет жайындағы пайымдаулары, өлеңнің тәлім-тәрбиелік маңызы;

      9) Жиырма екінші қарасөзіндегі ақынның қалыптасқан қоғамдық, саяси жүйеге сыни көзқарасы, қазақ тұрмысының әлеуметтік құрылымы туралы пікірі, бай, мырза, би, болыс, есті кісі, ғаріп-қасар, қу мен сұм ұғым-түсініктері хақындағы философиялық пайымдаулары, аталмыш қарасөздің танымдық, тәрбиелік мәні.

      30. "Абай – сатирик" тарауын оқытуға - 4 сағат бөлінген:

      1) "Болыс болдым, мінеки", "Мәз болады болысың" өлеңдері, билікке таласқан пенденің әлеуметтік-психологиялық бейнесі, болыс, ояз, ел туралы ой-толғаныстары, жағымпаз болыстың портреті, іс, оқиға желісін болыстың өз атынан баяндау тәсілі, болыстың іс-әрекет, мінез-құлқын, психологиясын бейнелеу шеберлігі, патшадан шен таққан болыстардың халық үстінен байыған дүниеқоңыз, шенқұмар мінездерін әшкерелеуі, өлеңнің көркемдік-эстетикалық құрылымы, екі өлеңнің өзара үндестігі, ақынның билеушілер мінезін суреттеудегі шеберлігі, ақын өмір сүрген дәуірдегі тарихи факторлар, заманның кемшілік-қайшылықтары, өлеңдегі улы мысқыл, сарказм;

      2) "Көзінен басқа ойы жоқ" өлеңіндегі ақынның өнерге, оқуға үндеген ағартушылық бағыттағы ойлары, дүмше молдаларды сынап-мінеуі, ой көзі, көңіл көзі, парасат көзі жайында ой қорытуы;

      3) "Менсінбеуші ем наданды" өлеңіндегі надандық ұғымдары жөніндегі ақын пікірлері, ұлттың бойындағы мерез мінезбен күресуден қажыған ақынның қамығып, қынжылуы, ақынның қоғамдағы қайшылықтарға сыни көзқарасы, өлеңде айтылған ақынның өзекті ойы, ақынның надандық пен қараңғылыққа қарсылық білдірген жан айқайы;

      4) "Бойы бұлғаң" сатирасында заман, тұрмыстағы зиянды дерттерді өткір тілмен сынауы, ел ішін дендеп кеткен өсек, өтірік, ұрлық, пәлеқор-жалақорларды "улы сия, ащы тілмен" шенеуі, ақынның туған елінің тоқыраған тағдырына кейіген кекті үні;

      5) қырық бірінші қарасөзіндегі қазаққа ақыл беруге қам жеген адамға екі түрлі нәрсе керектігі туралы пікірлері, адамшылықтан кетіретін жайттарды сынға алуы, билік пен байлықтың ұлттық мүддеге қызмет етуі жөніндегі ұстанымы.

      31. "Махаббатсыз дүние бос" тарауын оқытуға - 4 сағат бөлінген:

      1) Абай өлеңдеріндегі махаббат, ғашықтық сезімі, сүйіспеншілік тақырыбы, махаббат лирикасына жататын өлеңдеріндегі философиялық ой толғамдары;

      2) "Қор болды жаным", "Ғашықтық, құмарлықпен ол екі жол" өлеңдері, лирикаларындағы махаббат сезімі, тұрақтылық, сүйіспеншілік жайындағы ой-топшылаулары, ғашықтық, құмарлық ұғымдарына қатысты толғаныстары, сүйіспеншілік мәселелеріне байланысты философиялық тұжырымдары;

      3) "Сен мені не етесің" өлеңіндегі ақынның жастық шақ, махаббатқа толы күндері туралы түйінді ойлары мен пікірлері, өлеңнің құрылымдық өлшемі, ерекшелігі;

      4) "Білектей арқасында өрген бұрым" өлеңінде қазақ аруының сымбатты бейнесін сипаттауы, Абай лирикаларында көрініс беретін әсемдік туралы пайым түсініктер, әйел ажары, сұлулық туралы талап-талғамы;

      5) "Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы" атты лирикалық өлеңіндегі қазақ әйелінің сөзбен сомдалған портреті, сұлулыққа, жарасымдылыққа, мәдениеттілікке, ізеттілікке тәрбиелеу мұраты;

      6) "Қызарып, сұрланып" өлеңінде ақынның ғашықтық сезімді, махаббат мұңын айшықты кестелеуі, Абайдың махаббат сезімдерін жырлаудағы шеберлігі.

      32. "Алла мінсіз әуелден, пайғамбар хақ" тарауын оқытуға - 7 сағат бөлінген:

      1) ақын шығармаларындағы исламдық дүниетаным және Алланы тану туралы философиялық ойлары, Абайдың діни танымы;

      2) Жүсіп Баласағұн, Йасауи ілімдері және Абай - 2 сағат, Жүсіп Баласағұнның "Жәуанмәртлік", Йасауидің "Хал ілімі" және Абайдың "Толық адам" ілімінің арасындағы ұқсастықтар мен ерекшеліктер және дәстүр жалғастығы, "Хал ілімінің" адамның ақиқатты сезіну сезімдерін қамтитыны, "Өзін таныған Алланы таниды" деген пайғамбар хадисін Йасауидің басшылыққа алуы, Жәуанмәртілік – адамгершілік негізі, А.Машановтың, М. Мырзахметұлының еңбектері негізінде;

      3) Абайдың "Толық адам" философиясы - 1 сағат, Абайдың толық адам туралы ойы "Ғылым таппай мақтанба" өлеңінен бастау алатындығы, өлеңнің адамгершілік жайындағы философиялық ой толғауға негізделуі, толық адам болу үшін ақыл, қайрат, жүрек үшеуін тең ұстау керектігі, адам бойында осы үш ерекшелік табиғи тұтастық тапса, нағыз мінсіз мінез сонда қалыптасатындығы туралы ақын пікірі, Абай өлеңдері мен қарасөздерінде қозғалып отыратын Алланы сүю, тіршілік, жаратылыс заңдылықтарын ұғындыруға ұмтылу мәселелері;

      4) Абай іліміндегі "Хауас" мәселесі - 2 сағат, "Лай суға май бітпес қой өткенге" өлеңінде ақынның өз қайғысына ел қайғысын қосып жырлауы, наным, сенім жөніндегі ой тоқтамы, Абайдың исламның ғылыми негіздерін ұғындыруы, абайтанудағы Абайдың сопылық дүниетанымын арқау еткен іргелі ғылыми еңбектер;

      5) "Өлсе, өлер табиғат, адам өлмес" лирикасындағы табиғат пен адам турасындағы ой-толғанысы, жаратылыс құбылыстары туралы тұжырымы;

      6) жетінші қарасөзіндегі жан мен тән құмары туралы ұғымдар, бала мінезінің өзгеріске түсу сырлары, ғылым, білім тәрбиесі, дүниенің көрінген һәм көрінбеген сырларын білу туралы ақынның кесімді пікірі;

      7) отыз сегізінші қарасөзінің негізгі идеясы Алла, Адам хақында, Алла тағала болмысы, ақынның хақиқат туралы ойы, өлшеулі мен өлшеусіздік ұғымы, пайғамбарлар, әулиелер, хакімдер турасындағы ой толғамдары;

      8) қырық үшінші қарасөзіндегі жибили және кәсиби ұғым-түсініктері, жан қуатының үш элементі жайындағы философиялық көзқарастары, ақынның дүниені, болмысты тануы, Абайдың хауас туралы көзқарасы, хауас ұғымының Абай шығармаларындағы көрінісі, ішкі-сыртқы сезім түйсіктері, ақын Алланың бойындағы сегіз сипатқа өз жанынан екі сипат қосып (әділет, рахым) 10 сипатқа айналдырып, хауас ретінде тануы;

      9) "Осы үш сүю болады имани гүл" - 2 сағат, Абайдың қазақ қауымының рухани жағынан іштей тазарып, ұстанар жолының сенімді бағыт-бағдарын көрсету, ақынның ішкі нанымы, адамшылық жолындағы үгіт пен мораль философиясы жайлы танымы, Алланы сүю, адамзатты сүю, хақ жолын сүю "Иманигүл" философиясының негізі болатындығы туралы.

      33. "Қазақтың бас ақыны" тарауын оқытуға - 5 сағат бөлінген:

      1) Абайдың өнегелі, өрнекті сөздерін тегіс тану, білу – абыройлы борыш, қасиетті парыз, А.Байтұрсынұлының "Қазақтың бас ақыны" деген мақаласының абайтанудағы орны;

      2) Абай өлеңдерінің тілі және қазақ поэзиясына енгізген жаңалығы - 2 сағат, Абай туындыларының көркем тілі, қазақ поэзиясына енгізген жаңалығы, ақынның шеберлік тәсілдері, даралық ерекшеліктері, Абай шығармаларының текстологиясы;

      3) Абайдың ақындық мектебі - 2 сағат, Абай мектебінің қалыптасқан дәстүрі, жаңашылдығы, прогрессивті мақсат-мүддесі, әлеуметтік белсенділігі, Абайдың ақындық дәстүрі туралы түрлі тұжырымдар мен байыптаулар, М.Әуезов, С.Мұқанов, Қ.Мұқаметханов, А.Нұрқатов, М.Мырзахметов, Ө.Күмісбаев, т.б. ғалымдар еңбектерінің абайтану ілімін дамытудағы қызметі, Абайдың талантты ақын шәкірттері Шәкәрім, Ақылбай, Мағауия, Көкбай, Әсет, Әріп, Әубәкір, т.б. хақында;

      4) Абайдың ақындық дәстүрін жалғастырушы ақындар - 1 сағат, ақынның әдебиеттегі дәстүрін ілгері дамытқан ақындар А.Байтұрсынов, М.Дулатов, С.Торайғыров, М.Жұмабаев, Қ.Аманжолов, М.Мақатаев, Т.Айбергенов, т.б.

      34. Қорытынды сабаққа - 1 сағат бөлінген.

5. Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      35. 9-сыныптың соңында оқушылар:

      1) абайтанудың қазіргі уақыттағы өзектілігін, рухани қажеттілігін түйсінулері;

      2) Абайды оқу, түсіну, жұртқа танытудағы басты мақсат пен міндеттерді білуі;

      3) ақынның қазақтың халықтық өлең-жырларынан, ертегі, қисса, аңыз әңгімелерінен үйренгендігін білуі;

      4) ақын шығармашылығына шығыс, батыс, орыс әдебиеттерінің тигізген игі ықпалын білуге;

      5) ақын аудармаларының қазақ әдебиетін көркем ой оралымдарымен байытқандығын білуі;

      6) абайтану ғылымының негізін салушылар мен оның қалыптасу кезеңдерін және алғашқы зерттеушілердің еңбектері жайында білуі;

      7) ақын шығармашылығындағы шығыс, батыс, орыс әдебиеттеріне қатысты күрмеуі қиын мәселелерді білуі;

      8) ақын шығармаларының басылымдары мен оған ықпал еткен адамдар хақында білуі;

      9) Абайдың ғылым, білім тақырыбына жазған өлеңдерінің, қарасөздерінің басты идеясын және философиялық көзқарастарындағы тағылымдарын түсіне білуі;

      10) ән мен күй өнері жайындағы толғанысын және эстетикалық талғамын білуі;

      11) поэмаларының тақырыбын, көркемдік-идеялық маңызын, тәлім-тәрбиелік мәнін, көркемдік ерекшеліктерін білуі;

      12) ақын шығармаларының көркем-образдылық қасиеттерін талдай білуі тиіс.

      36. Оқушылардың "Абайтану" курсы бойынша игерген білімдерінің нәтижелері:

      1) ақын шығармаларын жазудағы суреткерлік шеберліктерін білуі;

      2) өлеңдері, қарасөздері, аудармалары, поэмаларының тақырыптық және идеялық көркемдік негіздерін, мән-мағынасын талдап, суреткерлік шеберліктерін айқындай білуі;

      3) ақынның поэзияның қоғамдық мәні мен маңызына қойған биік талабын білуі;

      4) Абайдың қазақтың сөз өнерін тың ой оралымдарымен байытып, ұлттық көркем ойды дамытудағы көшбасшылық рөлін білуі;

      5) өлеңдері мен қарасөздерінің арасындағы өзара үндестікті түсіне білуі;

      6) өлеңдері, қарасөздері, аудармалары, поэмаларындағы авторлық ұстанымдардың маңызын көрсете білуі тиіс.

      37. 10-11-сыныптардың соңында оқушылар:

      1) ақын өмір сүрген дәуірді және халық ауыз әдебиеті шығармаларын оқып, үлкендерден естіп, жадына тоқығандығын білуі;

      2) шығыс, батыс және орыс әдебиеттерінің інжу-маржандарын оқып танысқандығын білуі;

      3) ақын мұраларының зерделенуі мен абайтану ғылымының қалыптасу тарихын, кезеңдерін білуі;

      4) ғұлама ойшылдың ғылым, білім, өнер, ел билеу, тарих, қоғамдық құрылыс, азаматтық көңіл күй, табиғат көрінісі, махаббат, діни таным тақырыбында және сыншылдық көзқараста жазылған философиялық қарасөздерінің, өлеңдерінің, поэмаларының, аудармаларының мән-мағынасын, маңызын түсінуі;

      5) ақынның ән мен күй өнері хақындағы пайымдауларын түсінуі;

      6) қазіргі абайтану ғылымының даму бағыттарын, абайтану – қазақ әдебиеттану ғылымының бір саласы екендігін білуі;

      7) Абайдың "Толық адам" философиясы мен "Иманигүл", "Хауас", "Жәуанмәртлік" ілімдері туралы білулері:

      8) ұлы ақынның философиялық ақыл-нақыл сөздерінің маңыздылығын, мән-мағынасын түсінуі;

      9) ақынның қазақ поэзиясына енгізген жаңалығын, аудармашылық шеберлігін танып білуі;

      10) абайтану бойынша курс жұмыстарын, ғылыми жобалар жаза білуі;

      11) абайтануға қатысты ғылыми әдебиеттермен жұмыс істей білуі;

      12) оқушы өзіне қажетті материалдарды интернет арқылы тауып, пайдалана білуі;

      13) Абай атымен байланысты ғылым және өнер ордаларымен шығармашылық қарым-қатынасқа түсе білуді меңгерулері тиіс.

      38. Оқушылардың "Абайтану" курсы таңдау пәні бойынша игерген білімдерінің нәтижелері:

      1) Абай шығармаларының зерттелуін және ақынның өлең, қарасөз, поэма жазудағы суреткерлік өнері мен аударма жасаудағы шеберліктерін білуі;

      2) өлеңдері, қарасөздері, поэмалары, аудармаларының тақырыбын, идеялық негізін, маңызын талдай отырып, суреттеу шеберлігін айқындай алуы;

      3) философиялық тұрғыдан жазылған қарасөздерінің тақырыптарын, ондағы авторлық ұстанымдарды және маңызын көрсете білуі;

      4) ақын аудармаларының ұлттық көркем ойды байытып, шағын уақиғалы поэма жазудағы шеберлігін білуі;

      5) Абай өлеңдерін талдай отырып, суреткерлік шеберлігін, ақындық қуатын, көркемдік шешімін, қазақ өлеңіне енгізген жаңалығын айқындай білуі тиіс.

      39.Оқуға ұсынылатын әдебиеттер тізімі:

      1) Абай "Шығармаларының екі томдық толық жинағы" Алматы "Жазушы" 2005 ж;

      2) М.О.Әуезов Абай Құнанбаев "Монография. Мақалалар, зерттеулер" Алматы "Санат" 1995 ж;

      3) М.Бейсенбаев "Абай және оның заманы" Алматы "Жазушы" 1988 ж;

      4) Тұрсын Жұртбай "Құнанбай / Тарихи және әдеби тұлға/" Алматы "Алаш" 2004 ж;

      5) М.О.Әуезов "Абайтанудан жарияланбаған материалдар" Алматы "Ғылым" 1988 ж;

      6) М.О.Әуезов "Абай жолы" 4 том, Алматы "Жазушы" 2007 ж;

      7) Абай туралы естеліктер, Семей 2010 ж;

      8) Қ.Мұқамедханов "Абайдың ақын шәкірттері" Алматы 1994 ж;

      9) Ұ.Әбілдаұлы "Абайды оқу әліппесі" Алматы "Рауан" 1994 ж;

      10) М.Мырзахметұлы "Абай жүрген ізбенен" Алматы "Қазақстан" 1985 ж;

      11) Б.Байғалиев "Абай өмірбаяны мұрағат деректерінде" Алматы "Арыс" баспасы, 2001 ж;

      12) "Абай энциклопедиясы "Атамұра" 1995 ж;

      13) М.О.Әуезов және Абайтану проблемалары, Алматы, 1982 ж;

      14) Қ.Мұқамедханов "Абай мұрагерлері" Алматы "Атамұра" 1995 ж;

      15) М.Мырзахметұлы "Әуезов және Абай" Алматы "Қазақстан" 1997 ж;

      16) М.О.Әуезов "Абайды білмек парыз ойлы жасқа" Алматы "Санат" 1997 ж;

      17) Абайтану тарихы, Алматы, 1994 ж;

      18) Қ.Өмірәлиев Абай афоризмі;

      19) М.Мырзахметұлы "Абайды оқы, таңырқа", "Ана тілі" 1993 ж;

      20) Т.Қожакеев "Абай-сатирик" "Білім" қоғамы, 1970 ж;

      21) Қ.Мұқамедханов "Абай шығармаларының текстологиясы жайында" Қаз.Мем.КӘБ, 1959 ж;

      22) Абай тілінің сөздігі "Ғылым" 1968 ж;

      23) Т.Тәжібаев "Абай Құнанбаевтың философиялық, психологиялық және педагогикалық көзқарастары" Қаз.Мем.КӘБ, 1957 ж;

      24) К.Шаймерденова "Абай Құнанбаевтың педагогикалық көзқарастары" "Рауан" 1990 ж;

      25) Республикалық "Абай" журналы.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
113-1- қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің мамандандырылған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын желілік "Абай мектептерінің" 5-9-сыныптарына арналған "Абайтану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 26.07.2019 № 334 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Оқу бағдарламасы "Білім берудің барлық деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 604 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 17669 болып тіркелген) сәйкес әзірленген.

      2. "Абайтану" пәнінің жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының мақсаты:

      1) Абай шығармаларының тілдік қабаты арқылы қазақ әдеби тілінің құнарын, көркем сөздің қуатын, эстетикалық күшін, идеялық мазмұнын меңгертіп, бейнеленген құбылысты көркемдік тұрғыда қабылдауға қажетті білім, білік, дағдылар қалыптастыру, ұлттық мінез-құлық, сапалық ерекшеліктерді, ұлттық кодты таныту, гуманистік-көркемдік, мәдени-тарихи, ұлттық құндылықтарды бағалай алу құзыретін дамыту, әдеби-эстетикалық талғамдары мен ізгілік және іскерлік құндылықтарын, шығармашылық құзыреттерін жетілдіру;

      2) Абайдың "Толық адам", ар ілімі, адамшылық мұрат-мақсаты, пәлсапалық көзқарастары арқылы тұлғалық қасиеттерді танытып, білімгерлердің өзіндік даму бағытын, сыни ой-пайымын қалыптастыру;

      3) әдеби тіл және әдеби формалар арқылы өз ойын еркін жеткізе алатын, өзіндік ұстанымы бар, түрлі жағдайда оңтайлы шешім қабылдауға қабілетті тұлға қалыптастыру.

      3. "Абайтану" пәнінің жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының міндеттері:

      1) Абай шығармашылығының идеялық, мазмұндық-құрылымдық сипатын, тілдік, стильдік, жанрлық ерекшеліктерінен жүйелі білім беру;

      2) Абай шығармаларындағы ізгілік, имандылық, мораль қағидаттарын таразылау арқылы Абай ілімдерінің негізін терең таныту;

      3) Абайдың қарасөздері мен өлеңдеріндегі ой-толғамдарды интерпретациялай алу;

      4) өзіндік ой-пікірлерін жазба тіл мен сөйлеу тілінде еркін жеткізе алу, оқу материалдарын салыстыру, саралау, талдай алу;

      5) Абай шығармаларындағы заман адамының тұлғалық ерекшеліктерін саралау арқылы пәлсапалық толғаныстарын пайымдау, қажетті тұлғалық қасиеттерді, өз заманына лайық тұлға болу харекеттерін сыни пайымдау;

      6) "Абайды ұлтымыздың мәдени капиталы" ретінде бағалау.

2-тарау. "Абайтану" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      4. "Абайтану" пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

      1) 5-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат;

      2) 6-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат;

      3) 7-сынып – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат;

      4) 8-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат;

      5) 9-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат.

      5. "Абайтану" пәні білімінің мазмұны бөлімдерге бөлінген:

      1) оқу және түсіну;

      2) талдау және жинақтау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім).

      6. "Оқу және түсіну" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) мәтінді түсініп, мәнерлеп негізгі ой түйіндерін пайымдап оқу;

      2) мәтіннің тілдік қабатын (лексикалық, образдық мәнін) игеру;

      3) шығарма үзінділерімен жұмыс;

      4) шығармадағы өзекті мәселе, идеялық мазмұн;

      5) (ауызша, жазбаша) интерпретация.

      7. "Талдау және жинақтау" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) әдеби шығарманың композициялық құрылымы;

      2) көркем шығарманың идеялық мазмұны, образдар жүйесі, типтік характер;

      3) көркем шығарманың тілі, стилі;

      4) көркемдік тәсілдер.

      8. "Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) шығармадағы тарихи шындық және көркемдік шешім;

      2) рухани және көркем-эстетикалық құндылық;

      3) әдеби шығармашылық;

      4) әдеби сын.

      9. 5-сыныпқа арналған "Абайтану" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) оқу және түсіну:

      мәтінді түсініп оқи отырып, негізгі ой түйіндерін анықтау; шығарманы пайымдап (алған әсерін анықтай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық және ауыспалы мағынасын ашып, мәтіндегі қолданысын түсіну; шығарманы құрылысы мен құрылымына қарай жіктеп, бөліктеріне тақырып қойып, мәтінге жоспар құру; көркем шығармадағы көтерілген мәселені (ғибратын) анықтау; көркем, шығармадағы оқиға желісін мәтінге жуық баяндап айту; мысал өлеңдерді (диалогте, сахналық көріністе, сурет, мозайка, комикс) интерпретациялау; көркем мәтіндегі ой-түйіндерді салыстырмалы үлгіде (мақал, мысал, дәйек) әңгімелеу;

      2) талдау және жинақтау:

      сюжетті шығармадағы фабула, композициясын тауып, жоспар құру; лирикалық шығарманы құрылысына талдау; қарасөздерді мағыналық жігіне қарай бөлу; шығармадағы кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы образын ашу; жас Абайды ерекшелейтін қасиеттерді шығармадағы іс-әрекеті арқылы дәйектеу; Абайдың білімді игерудің шарттары мен талаптары туралы ой-тұжырымдарын (ментальді картада, кластер) жинақтау; көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау; шығармадағы тілдік бейнелеу, суреттеу құралдарының (теңеу, эпитет, қайталау) қызметін анықтау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

      шығарма үзінділері арқылы шығарманың ұлттық, тарихи құндылығын бағалау; көркем мәтіндегі сөз образдарының эстетикалық құндылығын бағалау; шығарманы автор ізімен баяндап жазу; көркем шығармадағы көріністі әңгімелеп жазу; шығармадан алған әсерін зерделеп, ойтолғау, авторға, замандастарына хат жазу; "Абай қарасөздеріндегі талап пен еңбек тақырыбы" эссе жазу; оқырман ретінде шығармадан алған әсерін зерделеп, сыни хабарлама жазу.

      10. Оқытылатын көркем шығармалар тізімі:

      1) Мұхтар Әуезов "Абайдың өмірбаяны" мақаласы;

      2) Мұхтар Әуезов "Зерек те талапты жас";

      3) "Ғылым таппай мақтанба", "Интернатта оқып жүр", "Жасымда ғылым бар деп ескермедім", "Қыс", "Күз", "Жаз", "Жазғытұры" өлеңдері;

      4) "Отыз бірінші", "Отыз екінші" қарасөздері;

      5) "Есек пен бұлбұл", "Шегіртке мен құмырсқа", "Қарға мен түлкі", "Емен мен шілік" мысал өлеңдері;

      6) қосымша оқуға:

      Мұхтар Әуезов "Кәрі әже – Зере" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан);

      Тұрағұл Абайұлы "Менің әкемнің ерекше қасиеті";

      Уәсила Мағауияқызының Абай туралы естеліктері;

      Бейбіт Сапаралы "Өскенбай" (тарихи ғұмырбаяндық еңбегінен);

      Мұхтар Әуезов "Құнанбай" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан);

      Мұхтар Әуезов "Ұлжан" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан).

      11. 6-сыныпқа арналған "Абайтану" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) оқу және түсіну:

      мәтіндерді интонацияның құрамдас бөліктерін сақтай отырып оқу; мәнерлеп (логикалық екпін мен кідіріс жасай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық, образдық мәнін ашып, мәтіндегі жұмсалу мақсатын түсіну; шығармадан қажетті дәйектерді жинау, негізгі ой түйіндерін анықтау; көркем шығармадағы кейіпкерлер әрекеті, шығарманың өзекті ойына қатысын анықтау арқылы көркем мәтіндегі өзекті ойды анықтау; көркем шығармадағы тұлғаның ерекшелігін (слайд, ментальді карта) сипаттау; лирикалық кейіпкерге ауызша/жазбаша сипаттама жасау;

      2) талдау және жинақтау:

      лирикалық шығармаларды композициялық құрылымына талдау; қарасөздерді идеялық бөліктерге бөлу; ортақ негізгі ойқазығын, лирикалық образдарды анықтау, ой-толғамдарды (ментальді картада, кластер) жинақтау; шығарма тіліндегі этномәдени бірліктерді айқындау, поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау; шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, аллегория, антитеза, градация) анықтау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

      шығарма образдарын ұлттық сипаттың ашылуы тұрғысынан бағалау, мәтіндегі нысандарды ұлттық, тарихи құндылық тұрғысында бағалау; мәтіннің көркемдік-эстетикалық құндылығына баға беру; шығарманың идеялық мазмұнын пайымдай отырып (ойтолғау, хат, пост, ертегі, өтірік өлең) жазу; шығармада көтерілген мәселенің әлеуметтік рөлі туралы сыни хабарлама жасау.

      12. Оқытылатын көркем шығармалар тізімі:

      1) "Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы", "Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін", "Біреудің кісісі өлсе, қаралы ол", "Білімдіден шыққан сөз", "Біреуден біреу артылса", "Сенбе жұртқа тұрса да қанша мақтап", "Әсемпаз болма әрнеге", "Адамның кейбір кездері", "Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа", "Құлақтан кіріп бойды алар" өлеңдері;

      2) "Жетінші", "Он бесінші", "Он сегізінші", "Он тоғызыншы", "Жиырма бірінші" қарасөздері;

      3) қосымша оқуға:

      Ахмет Байтұрсынұлының "Қазақтың бас ақыны" мақаласы;

      Кәкітай Ысқақұлы "Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі" мақаласы; Ахмет Жұбанов "Абайдың музыкалық мұрасы"

      13. 7-сыныпқа арналған "Абайтану" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) оқу және түсіну:

      көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (логикалық, психологиялық кідірістермен) оқу; мәтіндегі тілдік бірліктерді дербес және мәнмәтіндегі (контексте) қызметін түсініп, идеялық мазмұндағы маңызын айқындау; көркем мәтіндегі ой-түйіндерді тауып, негізгі ой қазығына топтастыру; әдеби шығармадағы өзекті ойды, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық, эстетикалық мәселені анықтау; көркем шығармадағы, образдарды, мінездеулерді ауызша мәтінге жуық суреттеу, сипаттау; қарасөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба) қолдана отырып баяндау;

      2) талдау және жинақтау:

      шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын айқындау, жоспар құру; көркем шығармадағы лирикалық образдың жасалу тәсілдерін айқындау; автордың түрлі мінез-құлық, адам болмысы туралы тұжырымдарын түрлі нысанда жинақтау; көркем шығарма тілінің, ақпараттық, фразеологиялық қырын мәнмәтінде анықтау; шығармадағы көркемдегіш құралдардың (символ, синекдоха, қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ, арнау) қолданысын талдау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

      шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес автордың өзге шығармаларымен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау; көркем образдардың тұлғалық ерекшеліктерін ашудағы автор шеберлігіне баға беру; кейіпкер болмысын сипаттап (өлең, кейіпкер монологі, диалогі, әңгіме, ) жазу; әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы туралы шағын сыни шолу жазу.

      14. Оқытылатын көркем шығармалар тізімі:

      1) "Ұяламын дегенің көңіл үшін", "Жүрек – теңіз, қызықтың бәрі – асыл тас...", "Жастықтың оты жалындап", "Жүректе қайрат болмаса", "Қансонарда бүркітші шығады аңға", "Желсіз түнде жарық ай", "Көзімнің қарасы", "Қараңғы түнде тау қалғып", "Өзгеге, көңілім, тоярсың" өлеңдері;

      2) "Екінші", "Бесінші", "Жиырма үшінші", "Жиырма алтыншы", "Жиырма тоғызыншы", "Қырық төртінші" қарасөздері;

      3) қосымша оқуға:

      Жүсіпбек Аймауытов пен М.Әуезовтің "Абайдың өнері һәм қызметі" мақаласы; Көкбай Жанатайұлы "Абай туралы естелік"; "Біржан сал Абай ауылында" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан үзінді).

      15. 8-сыныпқа арналған "Абайтану" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) оқу және түсіну:

      көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (оқырмандық ұстанымын білдіре) оқу; тілдік бірліктердің семантикалық мәнін түсініп, мәтіннің ішкі бірлігіндегі қызметін айқындау, образдық қызметін ашу; әке жоқтауындағы эмоционалды-экспрессивті сөздерді зерделеу, авторлық идеяны өмір шындығымен байланыстыру; шығармадағы Абайдың ой-тұжырымдарын өзге шығармаларымен байланыстыру, тұтастыру; шығармадағы өзекті ойды анықтау, сөз образдарының идеяны берудегі қызметін ашу; көркем мәтіннен дәйектер келтіре отырып, образдардың тұлғалық ерекшеліктерін жазу/тұжырым айту; қарасөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба ) дәйектеу;

      2) талдау және жинақтау:

      шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын жинақтау; көркем шығармадағы образ құраушы элементтерді табу, образ сомдаушы бірліктерді жинақтау; көркем шығармадағы автордың суреттеу тілін талдау, өзіндік ерекшеліктерін айқындау; шығармадағы көркемдегіш құралдардың (психологиялық параллелизм, перифраз, аксиморон, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдау, мәтіндегі көркемдік қызметін анықтау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

      шығармадағы тұлғалық қасиеттерді автордың өзге шығармаларымен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығына баға беру; шығарма поэтикасындағы автордың айшықты қолтаңбасына баға беру; шығарманың көркемдік-идеялық құндылығын талдап, шығарма, блог, әңгіме жазу; көркем мәтінді жалпы адамзаттық құндылық тұрғысынан бағалап, әдеби эссе жазу; шығарма бойынша жазылған әдеби сын-пікірлерге сүйене отырып, өзіндік сыни пікір жазу.

      16. Оқытылатын көркем шығармалар тізімі:

      1) "Тұла бойың ұят-ар едің", "Жиырма жеті жасында", "Талаптың мініп тұлпарын", "Кешегі өткен ер Әбіш", "Орынсызды айтпаған", "Жастықтың оты қайдасың?", "Бір дәурен кемді күнге – бозбалалық", "Дүтбайға", "Мен боламын демеңдер", "Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы", "Білектей арқасында өрген бұрым", "Аттың сыны", "Бүркіт сыны" өлеңдері;

      2) "Төртінші", "Алтыншы", "Он төртінші", "Отызыншы", "Отыз үшінші", "Отыз тоғызыншы" қарасөздері;

      3) қосымша оқуға:

      Мұхтар Әуезов "Халқын сүйген Әбіш" еңбегі;

      Мұхтар Әуезов "Абай Құнанбаев" монографиясы;

      Зәки Ахметов "Абайдың ақындық әлемі" еңбегі.

      17. 9-сыныпқа арналған "Абайтану" пәнінің базалық білім мазмұны:

      1) оқу және түсіну:

      көркем мәтінді талдап оқу; тілдік бірліктердің мәтіндегі қызметін айқындай отырып, жекелеген қолданыстардағы автордың ой-ниетін танытудағы рөлі мен концептілік мәнін ашу; шығарма бөліктерін ұқсас белгілеріне/айырмашылығына қарай топтастыру, белгілі нысандарды зерделеу; мәнмәтіндегі астарлы ойды анықтау, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені беруде авторлық ниетті (дітті/интенцияны) түсіну; көркем шығарманың идеялық мазмұнына сүйене отырып, оқырмандық ой-пайымын ауызша/жазбаша түйіндеу; қарасөздердегі ой-толғамдарды оқырмандық ұстаным тұрғысында дәйектеп айту/жазу;

      2) талдау және жинақтау:

      шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, композициялық амалдарды айқындау; шығармадағы образдар жүйесін салыстыра талдау, типтік характерлерді ашу, әртүрлі мінез-құлықты саралап тану, "адал жар", "адал дос", "мағыналы жастық" тұжырымдарын айқындау, автордың ойын айқындау; көркем шығармадағы автордың стилін айқындау; шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдау, көркемдік қызметін пайымдау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

      туындыдағы даралық образдар мен типтік характерлердің ұлттық және тарихи құндылығын әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра бағалау; көркем шығармалардың рухани-эстетикалық құндылығына баға беру; шығарманың идеясын қоғамдық-әлеуметтік тұрғыда талдап, әдеби эссе, сценарий, өлең, блог, әңгіме, кейіпкер монологі, жоба жазу; әдеби шығарманы қазақ әдебиеті мен әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, рецензия жазу.

      18. Оқытылатын көркем шығармалар тізімі:

      1) "Сегіз аяқ", "Заманақыр жастары", "Жасөспірім замандас қапа қылды", "Көзінен басқа ойы жоқ", "Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат", "Адасқанның алды-жөн, арты соқпақ", "Көңілім қайтты достан да, дұшпаннан да", "Өкінішті көп өмір кеткен өтіп", "Сабырсыз, арсыз, еріншек", "Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек", "Қыран бүркіт не алмайды салса баптап", "Ғашықтық құмарлықпен ол – екі жол", "Ғашықтың тілі – тілсіз тіл", "Жарқ етпес қара көңілім не қылса да", "Қызарып, сұрланып" өлеңдері;

      2) "Тоғызыншы", "Жиырмасыншы", "Отыз алтыншы", "Отыз жетінші", "Қырқыншы" қарасөздері;

      3) "Ескендір" поэмасы;

      4) қосымша оқуға:

      Мекемтас Мырзахметұлының "Абайдың адамгершілік мұраттары" еңбегі;

      Тұрсын Жұртбайдың "Күйесің жүрек... Сүйесің" еңбегі.

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      19. Бағдарламада оқу мақсаттары кодпен берілген. Кодтың бірінші саны сыныпты, екінші және үшінші саны негізгі бөлімдердің ретін, төртінші саны оқу мақсатының ретін көрсетеді. 7.2.1.1 кодында: "7" – сынып, "2.1" – негізгі дағдылар, "1" – оқу мақсатының реті.

      20. Оқыту мақсаттарының жүйесі бөлім бойынша әр сыныпқа берілген:

      1) оқу және түсіну:

Білім алушылар:


5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

1. Мәтінді түсініп, мәнерлеп негізгі ой түйіндерін пайымдап оқу

5. 1. 1. 1 мәтінді түсініп оқи отырып, негізгі ой түйіндерін анықтау

6. 1. 1. 1 мәтіндерді интонациның құрамдас бөліктерін сақтай отырып оқу

7. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (логикалық, психологиялық кідірістер мен) оқу

8. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (оқырмандық ұстанымын білдіре) оқу

9. 1. 1. 1 көркем мәтінді талдап оқу

2. Мәтіннің тілдік қабатын (лексикалық, образдық мәнін) игеру

5. 1. 2. 1 шығарманы пайымдап (алған әсерін анықтай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық және ауыспалы мағынасын ашып, мәтіндегі қолданысын түсіну

6. 1. 2. 1 мәнерлеп (логикалық екпін мен кідіріс жасай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестері нің лексикалы, образдық мәнін ашып, мәтіндегі жұмсалу мақсатын түсіну

7. 1. 2. 1 мәтіндегі тілдік бірліктерді дербес және мәнмәтіндегі (контексте) қызметін түсініп, идеялық мазмұндағы маңызын айқындау

8. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің семантикалық мәнін түсініп, мәтіннің ішкі бірлігіндегі қызметін айқындау, образдық қызметін ашу;
8. 1. 2. 2 әке жоқтауындағы эмоционалды-экспрессивті сөздерді зерделеу, авторлық идеяны өмір шындығымен байланыстыру

9. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің мәтіндегі қызметін айқындайотырып, жекелеген қолданыстардағы автордың ой-ниетін танытудағы рөлі мен концептілік мәнін ашу

3. Шығарма үзінділерімен жұмыс

5. 1. 3. 1 шығарманы құрылысымен құрылымына қарай жіктеп, бөліктеріне тақырып қойып, мәтінге жоспар құру

6. 1. 3. 1 шығармадан қажетті дәйектерді жинау, негізгі ой түйіндерін анықтау

7. 1. 3. 1 көркем мәтіндегі ой-түйіндердітауып, негізгі ой қазығына топтастыру

8. 1. 3. 1 шығармадағы Абайдың ой-тұжырымдарын өзге шығармаларымен байланыстыру, тұтастыру

9. 1. 3. 1 шығарма бөліктерін ұқсас белгілеріне/айырмашылығына қарай топтастыру, белгілі нысандарды зерделеу

4. Шығармадағы өзекті мәселе, идеялық мазмұн

5. 1. 4. 1 көркем шығармадағы көтерілген мәселені (ғибратын) анықтау

6. 1. 4. 1 көркем шығармадағы кейіпкерлер әрекеті, шығарманың өзекті ойына қатысын анықтау арқылы көркем мәтіндегі өзекті ойды анықтау

7. 1. 4. 1 әдеби шығармада өзекті ойды, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық, эстетикалық мәселені анықтау

8. 1. 4. 1 шығармадағы өзекті ойды анықтау, сөз образдарының идеяны берудегі қызметін ашу

9. 1. 4. 1 мәнмәтіндегі астарлы ойды анықтау, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені беруде авторлық ниетті (дітті/интенцияны) түсіну

5. Интерпретация (ауызша, жазбаша)

5. 1. 5. 1 көркем, шығармадағы оқиға желісін мәтінге жуық баяндап айту;
5. 1. 5. 2 мысал өлеңдерді (диалогте, сахналық көріністе, сурет, мозайка, комикс) интерпретациялау;
5. 1. 5. 3 көркем мәтіндегі ой-түйіндерді салыстырмалы үлгіде (мақал, мысал, дәйек) әңгімелеу

6. 1. 5. 1 көркем шығармадғы тұлғаның ерекшелігін(слайд, ментальді карта) сипаттау; 6. 1. 5. 2 лирикалық кейіпкерге ауызша/жазбаша сипаттама жасау

7. 1. 5. 1 көркем шығармадағы, образдарды, мінездеулерді ауызша мәтінге жуық суреттеу, сипаттау;
7. 1. 5. 2 қара сөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба қолдана отырып) баяндау

8. 1. 5. 1 көркем мәтіннен дәйектер келтіре отырып, образдардың тұлғалық ерекшеліктерін жазу/тұжырып айту;
8. 1. 5. 2 қара сөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба қолдана отырып) дәйектеу

9. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық мазмұнына сүйене отырып, оқырмандық ой-пайымын ауызша/жазбаша түйіндеу;
9. 1. 5. 2 қарасөздердегі ой-толғамдарды оқырмандық ұстаным тұрғысында дәйектеп айту/жазу

      2) талдау және жинақтау:

Білім алушылар:


5-сынып

6-сынып

7-сынып

8-сынып

9-сынып

1. Әдеби шығарманың композиция лық құрылымы

5. 2. 1. 1 сюжетті шығармадағы фабула композиция сын тауып, жоспар құру;
5. 2. 1. 2 лирикалық шығарманы құрылысына талдау;
5. 2. 1. 3 қарасөздерді мағыналық жігіне қарай бөлу

6. 2. 1. 1 лирикалық шығармаларды композициялық құрылымына талдау;
6. 2. 1. 2 қарасөздерді идеялық бөліктерге бөлу

7. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылы мына талдай отырып, негізгі тұжырымын айқындау, жоспар құру

8. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын жинақтау

9. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, композициялық амалдарды айқындау

2. Көркем шығарманың идеялық мазмұны, образдар жүйесі, типтік характер

5. 2. 2. 1 шығармадағы кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы образын ашу;
5. 2. 2. 2 жас Абайды ерекшелей тін қасиеттерді шығармадағы іс-әрекеті арқылы дәйектеу;
5. 2. 2. 3 Абайдың білімді игерудің шарттары мен талаптары туралы ой- тұжырымдарын (ментальді картада, кластер) жинақтау

6. 2. 2. 1 шығармаларға ортақ ойқазығын, образдарды анықтау, ой-толғамдарды (ментальді картада, кластер) жинақтау

7. 2. 2. 1 көркем шығармадағы лирикалық образдың жасалу тәсілдерін айқындау;
7. 2. 2. 2 автордың түрлі мінез-құлық, адам болмысы туралы тұжырымдарын түрлі нысанда жинақтау

8. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образ құраушы элементтерді табу, образ сомдаушы бірліктерді жинақтау

9. 2. 2. 1 шығармадағы образдар жүйесін салыстыра талдау, типтік характерлерді ашу, әртүрлі мінез-құлықты саралап тану, "адал жар", "адал дос", "мағыналы жастық" тұжырымдарын айқындау, автордың ойын айқындау

3. Көркем шығарманың тілі, стилі

5. 2. 3. 1 көркем шығарма дағы поэтикалық тілдің ерекшелігінайқындау

6. 2. 3. 1 шығарма тіліндегі этномәдени бірліктерді талдау, поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау

7. 2. 3. 1 көркем шығарма тілінің, ақпараттық, фразеологияық қырын мәнмәтінде анықтау

8. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың суреттеу тілін талдау, өзіндік ерекшеліктерін айқындау

9. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың стилін айқындау

4. Көркемдік тәсілдер

5. 2. 4. 1 шығармада ғы тілдік бейнелеу, суреттеу құралдарының (теңеу, эпитет, қайталау) қызметін анықтау

6. 2. 4. 1 шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптар ды: метафора, кейіптеу, метонимия, аллегория, антитеза, градация ) анықтау

7. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың (троптың түрлері мен символ, синекдоха, қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ, арнау) қолданысын талдау

8. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың (троп пен фигура, психологиялық параллелизм, перифраз, аксиморон, сатира, ирония, гротеск, эллипсис) қолданысын талдау, мәтіндегі көркемдік қызметін анықтау

9. 2. 4. 1 шығармада ғы әдеби тілді құбылтумен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдау, көркемдік қызметін пайымдау

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

1. Шығармадағы тарихи шындық және көркемдік шешім

5. 3. 1. 1 шығарма үзінділері арқылы шығарманың ұлттық, тарихи құндылығын бағалау

6. 3. 1. 1 шығарма образдарын ұлттық сипаттың ашылуы тұрғысынан бағалау;
6. 3. 1. 2 мәтіндегі нысандарды ұлттық, тарихи құндылық тұрғысында бағалау

7. 3. 1. 1 шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес автордың өзге шығармалармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау

8. 3. 1. 1 шығармадағы тұлғалық қасиеттерді автордың өзге шығармаларымен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығы на баға беру

9. 3. 1. 1 туындыдағы даралық образдар мен типтік характерлердің ұлттық және тарихи құндылығын әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра бағалау

2. Рухани және көркем-эстетикалық құндылығы

5. 3. 2. 1 көркем мәтіндегі сөз образының эстетикалық құндылығын бағалау

6. 3. 2. 1 мәтіннің көркемдік-эстетикалық құндылығына баға беру

7. 3. 2. 1 көркем образдардың тұлғалық ерекшелікте рін ашудағы автор шеберлігіне баға беру

8. 3. 2. 1 шығарма поэтикасындағы автордың айшықты қолтаңбасына баға беру

9. 3. 2. 1 көркем шығармалардың рухани-эстетикалық құндылығына баға беру

3. Әдеби шығармашылық

5. 3. 3. 1 шығарманы автор ізімен баяндап жазу;
5. 3. 3. 2 көркем шығармадағы көріністі әңгімелеп жазу;
5. 3. 3. 3 шығармадан алған әсерін зерделеп, ойтолғау, авторға, замандастарына хат жазу, "Абай қарасөздеріндегі талап пен еңбек тақырыбы" эссе жазу

6. 3. 3. 1 шығарманың идеялық мазмұнын пайымдай отырып (ой толғау, хат, пост, ертегі, өтірік өлең ) жазу

7. 3. 3. 1 кейіпкер болмысын сипаттап (өлең, кейіпкер монологі, диалогі, әңгіме ) жазу

8. 3. 3. 1 шығарманың көркемдік-идеялық құндылы ғын талдап, шығарма, блог, әңгіме жазу;
8. 3. 3. 2 көркем мәтінді жалпы адамзаттық құндылық тұрғысынан бағалап, әдеби эссе жазу

9. 3. 3. 1 шығарманың идеясын қоғамдық-әлеуметтік тұрғыда талдап, әдеби эссе, сценарий, өлең, блог, әңгіме, кейіпкер монологі, жоба жазу

4. Әдеби сын

5. 3. 4. 1 оқырман ретінде шығармадан алған әсерін зерделеп, сыни хабарлама жазу

6. 3. 4. 1 шығармада көтерілген мәселенің әлеуметтік рөлі туралы сыни хабарлама жасау

7. 3. 4. 1 әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы туралы шағын сыни шолу жазу

8. 3. 4. 1 шығарма бойынша жазылған әдеби сын-пікірлерге сүйене отырып, өзіндік сыни пікір жазу

9. 3. 4. 1 әдеби шығарманы қазақ әдебиеті мен әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, рецензия жазу

      21. Осы оқу бағдарламасы негізгі орта білім беру деңгейінің қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын гуманитарлық бағыттағы мамандандырылған желілік "Абай мектептерінің" 5-9-сыныптарына арналған "Абайтану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады.

      22. Тоқсандағы бөлімдер мен бөлімшелер ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Негізгі орта білім беру
деңгейінің мамандандырылған
қазақ тілі мен әдебиетін
тереңдете оқытатын желілік
"Абай мектептерінің"
5-9-сыныптарына арналған
"Абайтану" оқу пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Негізгі орта білім беру деңгейінің мамандандырылған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын желілік "Абай мектептерінің" 5-9-сыныптарына арналған "Абайтану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 5-сынып:

Оқу жоспарының концепциялық негіздері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Білім мазмұнының мақсаты

Білім алушыларға тиісті құзыреттіліктер мен оқу міндеттері

1-тоқсан

Абайдың өскен ортасы, тұлғалық ерекшеліктері

"Абайтану" пәнінің ерекшелігі, пән ретіндегі сипаттамасы, Абайдың балалық шағы мен өскен ортасын жайында жазылған мақала мен көркем шығармалар арқылы игеру; Ғылымның пайдасы мен оны игерудің шарттары туралы Абай пайымын тану.
Кіріспе. "Абайтану" пәні туралы түсінік, М. Әуезов "Абайдың өмірбаяны", М. Әуезов "Зерек те талапты жас", "Ғылым таппай мақтанба", "Интернатта оқып жүр..." өлеңдері.
Қосымша оқуға: М.Әуезов "Кәрі әже – Зере" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан), Тұрағұл Абайұлы "Менің әкемнің ерекше қасиеті", Уәсила Мағауияқызының Абай туралы естеліктері.

Оқу және түсіну

5. 1. 2. 1 шығарманы пайымдап (алған әсерін анықтай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық және ауыспалы мағынасын ашып, мәтіндегі қолданысын түсіну;
5. 1. 3. 1 шығарманы құрылысы мен құрылымына қарай жіктеп, бөліктеріне тақырып қойып, мәтінге жоспар құру;
5. 1. 4. 1 көркем шығармадағы көтерілген мәселені (ғибратын) анықтау;
5. 1. 5. 1 көркем, шығармадағы оқиға желісін мәтінге жуық баяндап айту

Талдау және жинақтау

5. 2. 1. 1 сюжетті шығармадағы фабула композициясын тауып, жоспар құру;
5. 2. 1. 2 лирикалық шығарманы құрылысына талдау;
5. 2. 2. 1 шығармадағы кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы образын ашу;
5. 2. 2. 2 жас Абайды ерекшелейтін қасиеттерді шығармадағы іс-әрекеті арқылы дәйектеу;
5. 2. 2. 3 Абайдың білімді игерудің шарттары мен талаптары туралы ой- тұжырымдарын (ментальді картада, кластер) нысандарда жинақтау

Бағалау (салыстыру) және шығарма шылық (өнім)

5. 3. 1. 1 шығарма үзінділері арқылы шығарманың ұлттық, тарихи құндылығын бағалау;
5. 3. 2. 1 көркем мәтіндегі сөз образының эстетикалық құндылығын бағалау;
5. 3. 3. 1 шығарманы автор ізімен баяндап жазу;
5. 3. 3. 2 көркем шығармада
ғы көріністі әңгімелеп жазу;
5. 3. 3. 3 шығармадан алған әсерін зерделеп, ойтолғау,
авторға, замандастарына хат жазу, "Абай қарасөздеріндегі талап пен еңбек тақырыбы" эссе жазу

2-тоқсан

"Білімдіден шыққан сөз"

Абайдың тұлғалық болмысы мен өскен ортасын ғылыми мақалалар мен көркем шығармалар арқылы игеру; білім алу шарттарын шығармалары арқылы игеру.
"Жасымда ғылым бар деп ескермедім" өлеңі,
"Отыз бірінші", "Отыз екінші" қарасөздері.
Қосымша оқуға: Бейбіт Сапаралы "Өскенбай",
Мұхтар Әуезов "Құнанбай" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан), Мұхтар Әуезов "Ұлжан" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан)

Оқу және түсіну

5. 1. 1. 1 мәтінді түсініп оқи отырып, негізгі ой түйіндерін анықтау;
5. 1. 2. 1 шығарманы пайымдап (алған әсерін анықтай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестері нің лексикалық және ауыспалы мағынасын ашып, мәтіндегі қолданысын түсіну;
5. 1. 3. 1 шығарманы құрылысы мен құрылымына қарай жіктеп, бөліктеріне тақырып қойып, мәтінге жоспар құру;
5. 1. 4. 1 көркем шығармадағы көтерілген мәселені (ғибратты) анықтау;
5. 1. 5. 2 мысал өлеңдерді (диалогте, сахналық көріністе, сурет, мозайка, комикс ) интерпретациялау

Талдау және жинақтау

5. 2. 1. 2 лирикалық шығарманы құрылысына талдау;
5. 2. 2. 1 шығармадағы кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы образын ашу;
5. 2. 2. 3 Абайдың білімді игерудің шарттары мен талаптары туралы ой- тұжырымдарын (ментальді картада, кластер) нысандарда жинақтау

Бағалау (салыстыру) және шығарма шылық (өнім)

5. 3. 2. 1 көркем мәтіндегі сөз образының эстетикалық құндылығын бағалау;
5. 3. 3. 2 көркем шығармадағы көріністі әңгімелеп жазу;
5. 3. 3. 3 шығармадан алған әсерін зерделеп, ойтолғау,
авторға, замандастарына хат жазу, "Абай қарасөздеріндегі талап пен еңбек тақырыбы" эссе жазу

3-тоқсан

"Мініңді ұрлап жасырып..."

Адамның түрлі мінез-құлық, іс-әрекеттерін, болмысын мысал өлеңдері мен сатирасы арқылы сын тұрғысында пайымдау.
"Есек пен бұлбұл", "Шегіртке мен құмырсқа", "Қарға мен түлкі", "Емен мен шілік" мысал өлеңдері

Оқу және түсіну

5. 1. 1. 1 мәтінді түсініп оқи отырып, негізгі ой түйіндерін анықтау;
5. 1. 2. 1 шығарманы пайымдап (алған әсерін анықтай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық және ауыспалы мағынасын ашып, мәтіндегі қолданысын түсіну;
5. 1. 3. 1 шығарманы құрылысы мен құрылымына қарай жіктеп, бөліктеріне тақырып қойып, мәтінге жоспар құру;
5. 1. 4. 1 мәтіндегі, көркем шығармадағы көтерілген мәселені (ғибратты) анықтау;
5. 1. 5. 1 көркем шығармадағы оқиға желісін мәтінге жуық баяндап айту;
5. 1. 5. 2 мысал өлеңдерді (диалогте, сахналық көріністе, сурет, мозайка, комикс ) интерпретациялау;
5. 1. 5. 3 көркем мәтіндегі ой-түйіндерді салыстырмалы үлгіде (мақал, дәйек) әңгімелеу

Талдау және жинақтау

5. 2. 1. 1 сюжетті шығармада ғы фабула композициясын тауып, жоспар құру;
5. 2. 2. 1 шығармадағы кейіпкерлердің іс-әрекеті арқылы образын ашу;
5. 2. 4. 1 шығармадағы тілдік бейнелеу, суреттеу құралдарының (теңеу, эпитет, қайталау) қызметін анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығарма шылық (өнім)

5. 3. 3. 1 шығарманы автор ізімен баяндап жазу;
5. 3. 3. 2 көркем шығармадағы көріністі әңгімелеп жазу;
5. 3. 3. 3 шығармадан алған әсерін зерделеп, ойтолғау, авторға, замандастарына хат жазу;
5. 3. 4. 1 оқырман ретінде шығармадан алған әсерін зерделеп, сыни хабарлама жазу

4-тоқсан

"Түрлендірген дүниені тәңірім шебер"

А.Құнанбайұлының сомдаған көркем образдарын эстетикалық-танымдық тұрғыда бейнелі әрі зерделі игеру.
"Қыс", "Күз", "Жаз", "Жазғытұры" өлеңдері

Оқу және түсіну

5. 1. 1. 1 мәтінді түсініп оқи отырып, негізгі ой түйіндерін анықтау;
5. 1. 2. 1 шығарманы пайымдап (алған әсерін анықтай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық және ауыспалы мағынасын ашып, мәтіндегі қолданысын түсіну;
5. 1. 3. 1 шығарманы құрылысы мен құрылымына қарай жіктеп, бөліктеріне тақырып қойып, мәтінге жоспар құру;
5. 1. 4. 1 мәтіндегі, көркем шығармадағы көтерілген мәселені (ғибратты) анықтау;
5. 1. 5. 3 көркем мәтіндегі ой-түйіндерді салыстырмалы үлгіде (мақал, мысал, дәйек) әңгімелеу

Талдау және жинақтау

5. 2. 1. 2 лирикалық шығарманы құрылысына талдау;
5. 2. 3. 1 көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау;
5. 2. 4. 1 шығармадағы тілдік бейнелеу, суреттеу құралдарының (теңеу, эпитет, қайталау) қызметін анықтау;
6. 2. 3. 1 шығарма тіліне, көркемдік тәсіліне, этномәдени бірліктеріне талдау

Бағалау (салыстыру) және шығарма шылық (өнім)

5. 3. 1. 1 шығарма үзінділері арқылы шығарманың ұлттық, тарихи құндылығын бағалау;
5. 3. 2. 1 көркем мәтіндегі сөз образының эстетикалық құндылығын бағалау;
5. 3. 3. 3 шығармадан алған әсерін зерделеп, ойтолғау, авторға, замандастарына хат жазу

      2) 6-сынып:

Оқу жоспарының концепция лық негіздері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Білім мазмұнының мақсаты

Білім алушыларға тиісті құзыреттіліктер мен оқу міндеттері

1-тоқсан

"Сөз түзелді, тыңдаушы, сен де түзел"

Сөз мәдениеті, сөйлеу мәдениеті, талапты тыңдарман, адамдық болмыс жөнінде Абай көзқарастарын таныту, тағылымдық мәнін зерделеу.
"Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы", "Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін", "Біреудің кісісі өлсе, қаралы ол", "Білімдіден шыққан сөз" өлеңдері.
Қосымша оқуға: Ахмет Байтұрсынұлының "Қазақтың бас ақыны" мақаласы

Оқу және түсіну

6. 1. 1. 1 мәтіндерді интонацияның құрамдас бөліктерін сақтай отырып оқу;
6. 1. 2. 1 мәнерлеп (логикалық екпін мен кідіріс жасай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалы, образдық мәнін ашып, мәтіндегі жұмсалу мақсатын түсіну;
6. 1. 3. 1 шығармадан қажетті дәйектерді жинау, негізгі ой түйіндерін анықтау;
6. 1. 4. 1 көркем шығармадағы кейіпкерлер әрекеті, шығарманың өзекті ойына қатысын анықтау арқылы көркем мәтіндегі өзекті ойды анықтау;
6. 1. 5. 2 лирикалық кейіпкерге ауызша/жазбаша сипаттама жасау

Талдау және жинақтау

6. 2. 1. 1 лирикалық шығармаларды композициялық құрылымына талдау;
6. 2. 2. 1 ортақ негізгі ой қазығын, лирикалық образдарды анықтау, ой-толғамдарды нысандарда (ментальді картада, кластер) жинақтау;
6. 2. 3. 1 өлең құрылысына талдай отырып, шығарма тіліне, көркемдік тәсіліне, этномәдени бірліктеріне талдау,
поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау;
6. 2. 4. 1 шығармадағы көркем ауыстыруларды
(троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, аллегория, антитеза, градация ) анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

6. 3. 1. 2 мәтіндегі нысандарды ұлттық, тарихи құндылық тұрғысында бағалау;
6. 3. 2. 1 мәтіннің көркемдік-эстетикалық құндылығына баға беру;
6. 3. 3. 1 шығарманың идеялық мазмұнын пайымдай отырып (ой толғау, хат, пост, ертегі, өтірік өлең ) жазу;
6. 3. 4. 1 шығармада көтерілген мәселенің әлеуметтік рөлі туралы сыни хабарлама жасау

2-тоқсан

"Бір ғылымнан басқаның кеселі көп асқанға"

А.Құнанбайұлының адамға тән жақсы, жаман әрекеттерді салыстыра отырып, адамшылықтың жолын нұсқайтын ой-пайымдарын саралап тану, өзіндік көзқарас қалыптастыру.
"Біреуден біреу артылса" өлеңі, "Он сегізінші", "Жиырма бірінші", "Жетінші" қарасөздері.
Қосымша оқуға: Кәкітай Ысқақұлы "Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі"

Оқу және түсіну

6. 1. 2. 1 мәнерлеп (логикалық екпін мен кідіріс жасай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық, образдық мәнін ашып, мәтіндегі жұмсалу мақсатын түсіну;
6. 1. 3. 1 шығармадан қажетті дәйектерді жинау, негізгі ой түйіндерін анықтау;
6. 1. 4. 1 көркем шығармадағы кейіпкерлер әрекеті, шығарманың өзекті ойына қатысын анықтау арқылы көркем мәтіндегі өзекті ойды анықтау;
6. 1. 5. 1 көркем шығармадағы тұлғаның ерекшелігін (слайд, ментальді карта) сипаттау;
6. 1. 5. 2 лирикалық кейіпкерге ауызша/жазбаша сипаттама жасау

Талдау және жинақтау

6. 2. 1. 2 қарасөздерді идеялық бөліктерге бөлу;
6. 2. 2. 1 ортақ негізгі ой қазығын анықтау, ой-толғамдарды (ментальді картада, кластер нысандар да) жинақтау;
6. 2. 4. 1 шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, аллегория, антитеза, градация ) анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

6. 3. 1. 2 мәтіндегі нысандарды ұлттық, тарихи құндылық тұрғысында бағалау;
6. 3. 2. 1 мәтіннің көркемдік-эстетикалық құндылығына баға беру;
6. 3. 4. 1 шығармада көтерілген мәселенің әлеуметтік рөлі туралы сыни хабарлама жасау

3-тоқсан

Абай - ақылдың бойтұмары

Абайдың тұлғалық кемелдік туралы ойларын өмірлік ұстаным тұрғысында таразылау, оқушылардың көзқарасы мен өмірлік бағыттарына негіз етіне ықпал ету.
"Сенбе жұртқа тұрса да қанша мақтап", "Әсемпаз болма әрнеге" өлеңдері, "Он бесінші", "Он тоғызыншы" қарасөздері.

Оқу және түсіну

6. 1. 1. 1 мәтіндерді интонацияның құрамдас бөліктерін сақтай отырып оқу;
6. 1. 2. 1 мәнерлеп (логикалық екпін мен кідіріс жасай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық, образдық мәнін ашып, мәтіндегі жұмсалу мақсатын түсіну;
6. 1. 3. 1 шығармадан қажетті дәйектерді жинау, негізгі ой түйіндерін анықтау;
6. 1. 4. 1 көркем шығармадағы кейіпкерлер әрекеті, шығарманың өзекті ойына қатысын анықтау арқылы көркем мәтіндегі өзекті ойды анықтау

Талдау және жинақтау

6. 2. 1. 1 лирикалық шығармаларды композициялық құрылымына талдау;
6. 2. 1. 2 қарасөздерді идеялық бөліктерге бөлу;
6. 2. 2. 1 ортақ негізгі ой қазығын анықтау, ой-толғамдарды (ментальді картада, кластер нысандарда) жинақтау;
6. 2. 4. 1- шығармадағы көркемдік құралдарды анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

6. 3. 1. 1 шығарма образдарын ұлттық сипаттың ашылуы тұрғысынан бағалау;
6. 3. 2. 1 мәтіннің көркемдік-эстетикалық құндылығына баға беру;
6. 3. 4. 1 шығармада көтерілген мәселенің әлеуметтік рөлі туралы сыни хабарлама жасау

4-тоқсан

"Сылдырап өңкей келісім"

Абайдың сөз өнеріне эстетикалық талғамы мен талабын зерделеу, эстетикалық, танымдық мақсатта игеру.
"Адамның кейбір кездері", "Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа", "Құлақтан кіріп, бойды алар" өлеңдері
Қосымша оқуға: Ахмет Жұбанов "Абайдың музыкалық мұрасы"

Оқу және түсіну

6. 1. 1. 1 мәтіндерді интонацияның құрамдас бөліктерін сақтай отырып оқу;
6. 1. 2. 1 мәнерлеп (логикалық екпін мен кідіріс жасай) оқу арқылы сөз, сөз тіркестерінің лексикалық, образдық мәнін ашып, мәтіндегі жұмсалу мақсатын түсіну;
6. 1. 3. 1 шығармадан қажетті дәйектерді жинау, негізгі ой түйіндерін анықтау

Талдау және жинақтау

6. 2. 1. 1 лирикалық шығармаларды композициялық құрылымына талдау;
6. 2. 3. 1 өлең құрылысына талдай отырып, шығарма тіліне, көркемдік тәсіліне, этномәдени бірліктеріне талдау, поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау;
6. 2. 4. 1 шығармадағы көркем ауыстыруларды (троптарды: метафора, кейіптеу, метонимия, аллегория, антитеза, градация ) анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашы лық (өнім)

6. 3. 2. 1 мәтіннің көркемдік-эстетикалық құндылығына баға беру;
6. 3. 3. 1 шығарманың идеялық мазмұнын пайымдай отырып (ой толғау, хат, пост, ертегі, өтірік өлең) жазу

      3) 7-сынып:

Оқу жоспарының концепциялық негіздері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Білім мазмұнының мақсаты

Білім алушыларға тиісті құзыреттіліктер мен оқу міндеттері

1-тоқсан

"Пайда ойлама, ар ойла..."

Абайдың ізгілік имандылық, мораль қағидаттары туралы ой-толғамдарын саралап тану, адамшылық негіздерді тұтынуға ықпал ету.
"Ұяламын дегенің көңіл үшін", "Жүрек – теңіз, қызықтың бәрі – асыл тас..." өлеңдері,
"Жиырма тоғызыншы", "Бесінші" қарасөздері
Қосымша оқуға: Жүсіпбек Аймауытов пен Мұхтар Әуезовтің "Абайдың өнері һәм қызметі" мақаласы

Оқу және түсіну

7. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (логикалық, психологиялық кідірістер мен) оқу;
7. 1. 2. 1 мәтіндегі тілдік бірліктерді дербес және мәнмәтіндегі (контексте) қызметін түсініп, идеялық мазмұндағы маңызын айқындау;
7. 1. 3. 1 көркем мәтіндегі ой-түйіндерді тауып, негізгі ой қазығына топтастыру;
7. 1. 5. 2 қара сөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба қолдана отырып) баяндау

Талдау және жинақтау

7. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын айқындау, жоспар құру;
7. 2. 3. 1 көркем шығарма тілінің, ақпараттық, фразеологиялық қырын мәнмәтінде анықтау;
7. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

7. 3. 1. 1 шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес автордың өзге шығармалармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
7. 3. 3. 1 кейіпкер болмысын сипаттап (өлең, кейіпкер монологі, диалогі, әңгіме ) жазу

2-тоқсан

"Жүректе қайрат болмаса..."

Абайдың ақыл, қайрат, жігер туралы өлеңінің мәнін түсініп, адамға рухани нәр беретін негіздерді түйсінуге талаптану.
"Жастықтың оты жалындап", "Жүректе қайрат болмаса" өлеңдері, "Жиырма үшінші", "Қырық төртінші" қарасөздері.

Оқу және түсіну

7. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (логикалық, психологиялық кідірістермен) оқу;
7. 1. 2. 1 мәтіндегі тілдік бірліктерді дербес және мәнмәтіндегі (контексте) қызметін түсініп, идеялық мазмұндағы маңызын айқындау;
7. 1. 3. 1 көркем мәтіндегі ой-түйіндерді тауып, негізгі ой қазығына топтастыру;
7. 1. 5. 2 қарасөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба қолдана отырып) баяндау

Талдау және жинақтау

7. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын айқындау, жоспар құру;
7. 2. 2. 1 көркем шығармадағы лирикалық образдың жасалу тәсілдерін айқындау;
7. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашы лық (өнім)

7. 3. 1. 1 шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес автордың өзге шығармалармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
7. 3. 4. 1 әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы туралы шағын сыни шолу жазу

3-тоқсан

"Жақсы ат пен тату жолдас – бір ғанибет"

Қазақтың ұлттық мәдениеті мен саятшылық өнерінен түсініктерін кеңейтіп, көркемдық танымдарын дамыту, қазақ қауымындағы кейбір мінез-құлықты саралап тану. "Қансонарда бүркітші шығады аңға", "Екінші", "Жиырма алтыншы" қарасөздері. Қосымша оқуға: Көкбай Жанатайұлы "Абай туралы естелік"

Оқу және түсіну

7. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (логикалық, психологиялық кідірістермен) оқу;
7. 1. 2. 1 мәтіндегі тілдік бірліктерді дербес және мәнмәтіндегі (контексте) қызметін түсініп, идеялық мазмұндағы маңызын айқындау;
7. 1. 3. 1 көркем мәтіндегі ой-түйіндерді тауып, негізгі ой қазығына топтастыру;
7. 1. 4. 1 әдеби шығармада өзекті ойды көтерілген әлеуметтік-қоғамдық, эстетикалық мәселені анықтау;
7. 1. 5. 2 қарасөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба қолдана отырып) баяндау

Талдау және жинақтау

7. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын айқындау, жоспар құру;
7. 2. 3. 1 көркем шығарма тілінің, ақпараттық, фразеологиялық қырын мәнмәтінде анықтау;
7. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

7. 3. 1. 1 шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес автордың өзге шығармаларымен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
7. 3. 2. 1 көркем образдардың тұлғалық ерекшеліктерін ашудағы автор шеберлігіне баға беру;
7. 3. 4. 1 әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы туралы шағын сыни шолу жазу

4-тоқсан

"Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар"

Абайдың музыкалық мұрасын рухани-эстетикалық, танымдық мақсатта игеру.
"Желсіз түнде жарық ай", "Көзімнің қарасы", "Қараңғы түнде тау қалғып", "Өзгеге, көңілім, тоярсың"
Қосымша оқуға: "Біржан сал Абай ауылында" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан үзінді)

Оқу және түсіну

7. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (логикалық, психологиялық кідірістермен) оқу;
7. 1. 2. 1 мәтіндегі тілдік бірліктерді дербес және мәнмәтіндегі (контексте) қызметін түсініп, идеялық мазмұндағы маңызын айқындау

Талдау және жинақтау

7. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын айқындау, жоспар құру;
7. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

7. 3. 1. 1 шығарманың тақырыбы мен идеясын осы тектес автордың өзге шығармалармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
7. 3. 4. 1 әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы туралы шағын сыни шолу жазу

      4) 8-сынып:

Оқу жоспарының концепциялық негіздері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Білім мазмұнының мақсаты

Білім алушыларға тиісті құзыреттіліктер мен оқу міндеттері

1-тоқсан

"Тұла бойың ұят, ар едің"

Әбдірахманға арналған өлеңдері арқылы кемел адамға тән тұлғалық қасиеттерді саралап тану, сүйікті ұлына деген әке жоқтауының мәнін түсіну.
"Тұла бойың ұят, ар едің", "Жиырма жеті жасында", "Талаптың мініп тұлпарын", "Кешегі өткен ер Әбіш", "Орынсызды айтпаған" өлеңдері.
Қосымша оқуға: Мұхтар Әуезовтің "Халқын сүйген Әбіш" еңбегі

Оқу және түсіну

8. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (оқырмандық ұстанымын білдіре) оқу;
8. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің семантикалық, мәнін түсініп, мәтіннің ішкі бірлігіндегі қызметін айқындау, образдық қызметін ашу;
8. 1. 2. 2 әке жоқтауындағы эмоционалды-экспрессивті сөздерді зерделеу, авторлық идеяны өмір шындығымен байланыстыру;
8. 1. 3. 1 шығармадағы Абайдың ой-тұжырымдарын өзге шығармаларымен байланыстыру, тұтастыру;
8. 1. 4. 1 шығармадағы өзекті ойды анықтау, сөз образдары ның идеяны берудегі қызметін ашу;
8. 1. 5. 1 көркем мәтіннен дәйектер келтіре отырып, образдардың тұлғалық ерекшеліктерін жазу/ дәйектеп айту

Талдау және жинақтау

8. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын жинақтау;
8. 2. 1. 2 әдеби мәтіндердің жанрына байланысты өзіндік белгілерін айқындау;
8. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау, мәтіндегі көркемдік қызметін анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

8. 3. 1. 1 шығармадағы тұлғалық қасиеттерді автордың өзге шығармаларымен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығына баға беру;
8. 3. 2. 1 шығарма поэтикасындағы автордың айшықты қолтаңбасына баға беру;
8. 3. 3. 1 шығарманың көркемдік-идеялық құндылығын,талдап, шығарма, әдеби эссе, блог, әңгіме жазу;
8. 3. 3. 3 көркем мәтінді жалпы адамзаттық құндылық тұрғысынан бағалап, әдеби эссе жазу

2-тоқсан

"Жастықтың оты қайдасың?"

Адам өміріндегі жастық шақтың қадірін жете түсініп, қадірлі уақытты пайдалы іске, еңбекке жұмсау жөніндегі Абай тағылымын тану, тұлғалық қасиеттерді дамытып, ынтымақ, бірлікке жұмылдыру.
"Жастықтың оты қайдасың?", "Бір дәурен кемді күнге – бозбалалық" өлеңдері, "Он төртінші", "Отыз үшінші", "Отыз тоғызыншы" қарасөздері

Оқу және түсіну

8. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (оқырмандық ұстанымын білдіре) оқу;
8. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің семантикалық, мәнін түсініп, мәтіннің ішкі бірлігіндегі қызметін айқындау, образдық қызметін ашу;
8. 1. 4. 1 шығармадағы өзекті ойды анықтау, сөз образдарының идеяны берудегі қызметін ашу;
8. 1. 5. 1 көркем мәтіннен дәйектер келтіре отырып, образдардың тұлғалық ерекшеліктерін жазу, тұжырып айту;
8. 1. 5. 2 қарасөздердегі автордың түйінді ойын (түрлі нысанды: ментальді карта, сызба қолдана отырып) дәйектеу

Талдау және жинақтау

8. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын жинақтау;
8. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың суреттеу тілін талдау, өзіндік ерекшеліктерін айқындау;
8. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау, мәтіндегі көркемдік қызметін анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

8. 3. 1. 1 шығармадағы тұлғалық қасиеттерді автордың өзге шығармаларымен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығына баға беру;
8. 3. 2. 1 шығарма поэтикасындағы автордың айшықты қолтаңбасына баға беру;
8. 3. 3. 1 шығарманың көркемдік-идеялық құндылығын,талдап, шығарма, әдеби эссе, блог, әңгіме жазу;
8. 3. 3. 2 көркем мәтінді жалпы адамзаттық құндылық тұрғысынан бағалап, әдеби эссе жазу

3-тоқсан

"Біріңді қазақ, бірің дос, көрмесең істің бәрі бос"

Адам мінезіндегі түрлі қасиеттердің жамандығы мен жақсылығын ой таразысына түсіру, адамшылық болмыс арқылы таным-түсінігін кеңейту.
"Дүтбайға", "Мен боламын демеңдер" өлеңдері, "Төртінші", "Алтыншы", "Отызыншы" қарасөздері.
Қосымша оқуға: Мұхтар Әуезовтің "Абай Құнанбаев" монографиясы

Оқу және түсіну

8. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (оқырмандық ұстанымын білдіре) оқу;
8. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің семантикалық, мәнін түсініп, мәтіннің ішкі бірлігіндегі қызметін айқындау, образдық қызметін ашу;
8. 1. 4. 1 шығармадағы өзекті ойды анықтау, сөз образдарының идеяны берудегі қызметін ашу

Талдау және жинақтау

8. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын жинақтау;
8. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образ сомдаушы бірліктерді жинақтау;
8. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың суреттеу тілін талдау, өзіндік ерекшеліктерін айқындау;
8. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау, мәтіндегі көркемдік қызметін анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

8. 3. 2. 1 шығарма поэтикасындағы автордың айшықты қолтаңбасына баға беру;
8. 3. 3. 1 шығарманың көркемдік-идеялық құндылығын, талдап, шығарма, әдеби эссе, блог, әңгіме жазу;
8. 3. 4. 1 шығарма бойынша жазылған әдеби сын-пікірлерге сүйене отырып, өзіндік сыни пікір жазу

4-тоқсан

"Қиыннан қиыстырар ер данасы"

Абайдың портрет жасаудағы шеберлігін эстетикалық, танымдық мақсатта игеру.
"Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлы", "Білектей арқасында өрген бұрым", "Аттың сыны", "Бүркіт сыны"
Қосымша оқуға: Зәки Ахметовтің "Абайдың ақындық әлемі" еңбегі

Оқу және түсіну

8. 1. 1. 1 көркем мәтінді пайымдап, мәнерлеп (оқырмандық ұстанымын білдіре) оқу;
8. 1. 4. 1 шығармадағы өзекті ойды анықтау, сөз образдарының идеяны берудегі қызметін ашу;
8. 1. 5. 1 көркем мәтіннен дәйектер келтіре отырып, образдардың тұлғалық ерекшеліктерін жазу/ тұжырып айту

Талдау және жинақтау

8. 2. 1. 1 шығарманы композициялық құрылымына талдай отырып, негізгі тұжырымын жинақтау;
8. 2. 2. 1 көркем шығармадағы, образ сомдаушы бірліктерді жинақтау;
8. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың суреттеу тілін талдау, өзіндік ерекшеліктерін айқындау;
8. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау, мәтіндегі көркемдік қызметін анықтау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

8. 3. 2. 1 шығарма поэтикасындағы автордың айшықты қолтаңбасына баға беру;
8. 3. 3. 1 шығарманың көркемдік-идеялық құндылығын, талдап, шығарма, әдеби эссе, блог, әңгіме жазу;
8. 3. 3. 2 көркем мәтінді жалпы адамзаттық құндылық тұрғысынан бағалап, әдеби эссе жазу

      5) 9-сынып:

Оқу жоспарының концепциялық негіздері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Білім мазмұнының мақсаты

Білім алушыларға тиісті құзыреттіліктер мен оқу міндеттері

1-тоқсан

"Ұятын, арың оянсын, бұл сөзімді ойлансын"

Абайдың заман адамының қайғы-қасіретін арқалаған наласы мен терең мұңын, пәлсапалық толғаныстарын зерделеп, өз заманына лайық тұлға болу харекеттерін сыни пайымдау.
"Сегіз аяқ", "Заманақыр жастары", "Жас өспірім замандас қапа қылды", "Көзінен басқа ойы жоқ", "Отыз алтыншы" қарасөзі.
Қосымша оқуға: Мекемтас Мырзахметұлының "Абайдың адамгершілік мұраттары" еңбегі

Оқу және түсіну

9. 1. 1. 1 көркем мәтінді талдап оқу;
9. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің мәтіндегі қызметін айқындай отырып, жекелеген қолданыстардағы автордың ой-ниетін танытудағы рөлі мен концептілік мәнін ашу;
9. 1. 3. 1 шығарма бөліктерін ұқсас белгілеріне/ айырмашылығына қарай топтастыру, белгілі нысандарды зерделеу;
9. 1. 4. 1 мәнмәтіндегі астарлы ойды анықтау, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені беруде авторлық ниетті (дітті/интенцияны) түсіну;
9. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық мазмұнына сүйене отырып, оқырмандық ой-пайымын ауызша/жазбаша түйіндеу;
9. 1. 5. 2 қарасөздердегі ой-толғамдарды оқырмандық ұстаным тұрғысында дәйектеп айту, жазу

Талдау және жинақтау

9. 2. 1. 1 шығармаларды композициялық құрылымына талдай отырып, композициялық амалдарды айқындау;
9. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың стилін айқындау;
9. 2. 4. 1 шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдау, көркемдік қызметін пайымдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашлық (өнім)

9. 3. 1. 1 туындыдағы даралық образдар мен типтік характерлердің ұлттық және тарихи құндылығын әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра бағалау;
9. 3. 3. 1 шығарманың идеясын қоғамдық-әлеуметтік тұрғыда талдап, әдеби эссе, сценарий, өлең, блог, әңгіме, кейіпкер монологі, жоба жазу;
9. 3. 4. 1 әдеби шығарманы қазақ әдебиеті мен әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, рецензия жазу

2-тоқсан

"Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат"

Абайдың жастарға қажетті жақсы қасиеттер туралы ғылыми-пәлсапалық трактаттарын пайымдату, ақынның көркем-әдеби туындыларындағы ұлттық таным мен рухани-мәдени құндылықтарды таныту, ақын идеяларын күнделікті тұрмыста басшылыққа алуға бағыттау.
"Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат", "Адасқанның алды-жөн, арты соқпақ" өлеңдері, "Ескендір" поэмасы, "Жиырмасыншы" қарасөзі

Оқу және түсіну

9. 1. 1. 1 көркем мәтінді талдап оқу;
9. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің мәтіндегі қызметін айқындай отырып, жекелеген қолданыстардағы автордың ой-ниетін танытудағы рөлі мен концептілік мәнін ашу;
9. 1. 3. 1 шығарма бөліктерін ұқсас белгілеріне/ айырмашылығына қарай топтастыру, белгілі нысандарды зерделеу;
9. 1. 4. 1 мәнмәтіндегі астарлы ойды анықтау, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені беруде авторлық ниетті (дітті/интенцияны) түсіну;
9. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық мазмұнына сүйене отырып, оқырмандық ой-пайымын ауызша/жазбаша түйіндеу;
9. 1. 5. 2 қарасөздердегі ой-толғамдарды оқырмандық ұстаным тұрғысында дәйектеп айту, жазу

Талдау және жинақтау

9. 2. 2. 1 шығармадағы образдар жүйесін салыстыра талдау, "мағыналы жастық" тұжырымдарын айқындап, автордың айтар ойын пайымдау;
9. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың стилін айқындау;
9. 2. 4. 1 шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдау, көркемдік қызметін пайымдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

9. 3. 2. 1 көркем шығармалардың рухани- эстетикалық құндылығына баға беру;
9. 3. 3. 1 шығарманың идеясын қоғамдық-әлеуметтік тұрғыда талдап, әдеби эссе, сценарий, өлең, блог, әңгіме, кейіпкер монологі, жоба жазу;
9. 3. 4. 1 әдеби шығарманы қазақ әдебиеті мен әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, рецензия жазу

3-тоқсан

"Ер ісі ақылға ермек, бойды жеңбек"

Хәкімнің заман келбеті мен заман адамының мінез-құлқын (мақтангөйлік, парақорлық, жағымпаздық, жалқаулық) саралату, тарихи кезеңдегі қазақ болмысын таразылау арқылы жаңа заман адамына қажетті тұлғалық қасиеттерді сыни пайымдату.
"Көңілім қайтты достан да, дұшпаннан да", "Өкінішті көп өмір кеткен өтіп", "Сабырсыз, арсыз, еріншек". "Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек" "Қыран бүркіт не алмайды салса баптап" өлеңдері, "Тоғызыншы", "Қырқыншы" қарасөздері.
Қосымша оқуға: Тұрсын Жұртбайдың "Күйесің жүрек... Сүйесің" еңбегі

Оқу және түсіну

9. 1. 1. 1 көркем мәтінді талдап оқу;
9. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің мәтіндегі қызметін айқындай отырып, жекелеген қолданыстардағы автордың ой-ниетін танытудағы рөлі мен концептілік мәнін ашу;
9. 1. 3. 1 шығарма бөліктерін ұқсас белгілеріне/ айырмашылығына қарай топтастыру, белгілі нысандарды зерделеу;
9. 1. 4. 1 мәнмәтіндегі астарлы ойды анықтау, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені беруде авторлық ниетті (дітті/интенцияны) түсіну;
9. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық мазмұнына сүйене отырып, оқырмандық ой-пайымын ауызша/жазбаша түйіндеу;
9. 1. 5. 2 қарасөздердегі ой-толғамдарды оқырмандық ұстаным тұрғысында дәйектеп айту, жазу

Талдау және жинақтау

9. 2. 2. 1 шығармадағы образдар жүйесін салыстыра талдау, типтік характерлерді ашу, әртүрлі мінез-құлықты саралап тану, автордың айтар ойын айқындау;
9. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың стилін айқындау;
9. 2. 4. 1 шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдау, көркемдік қызметін пайымдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашлық (өнім)

9. 3. 1. 1 туындыдағы даралық образдар мен типтік характерлер дің ұлттық және тарихи құндылығын әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра бағалау;
9. 3. 3. 1 шығарманың идеясын қоғамдық-әлеуметтік тұрғыда талдап, әдеби эссе, сценарий, өлең, блог, әңгіме, кейіпкер монологі, жоба жазу;
9. 3. 4. 1 әдеби шығарманы қазақ әдебиеті мен әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, рецензия жазу

4-тоқсан

"Толқынын жүрегіңнің хаттай таныр"

Адамзатқа тән шынайы сезім, сүйіспеншілік пен нәпсіқұмарлықтың аражігін саралап тану, өлең жолдары арқылы әдептілік, сүйіспеншілік, татулық сияқты қасиеттерді зерделеу, тағылымдық мәнін пайымдау.
"Ғашықтық құмарлықпен ол – екі жол", "Ғашықтың тілі – тілсіз тіл", "Жарқ етпес қара көңілім не қылса да", "Қызарып, сұрланып" өлеңдері, "Отыз жетінші" қарасөзі

Оқу және түсіну

9. 1. 2. 1 тілдік бірліктердің мәтіндегі қызметін айқындай отырып, жекелеген қолданыстардағы автордың ой-ниетін танытудағы рөлі мен концептілік мәнін ашу;
9. 1. 3. 1 шығарма бөліктерін ұқсас белгілеріне/айырмашылығына қарай топтастыру, белгілі нысандарды зерделеу;
9. 1. 4. 1 мәнмәтіндегі астарлы ойды анықтау, көтерілген әлеуметтік-қоғамдық мәселені беруде авторлық ниетті (дітті/интенцияны) түсіну

Талдау және жинақтау

9. 2. 3. 1 көркем шығармадағы автордың стилін айқындау;
9. 2. 4. 1 шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдау, көркемдік қызметін пайымдау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

9. 3. 2. 1 көркем шығармалардың рухани- эстетикалық құндылығына баға беру;
9. 3. 3. 1 шығарманың идеясын қоғамдық-әлеуметтік тұрғыда талдап, әдеби эссе, сценарий, өлең, блог, әңгіме, кейіпкер монологі, жоба жазу

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына
113-2 қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын гуманитарлық бағыттағы мамандандырылған желілік "Абай мектептерінің" 10-11-сыныптарына арналған "Абайтану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасы(оқыту қазақ тілінде)

      Ескерту. Оқу бағдарламасымен толықтырылды – ҚР Білім және ғылым министрінің 26.07.2019 № 334 (қолданысқа енгізілу тәртібін 5 т. қараңыз) бұйрығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Оқу бағдарламасы "Білім берудің барлық деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 31 қазандағы № 604 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 17669 болып тіркелген) сәйкес әзірленген.

      2. "Абайтану" пәнінің жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының мақсаты:

      1) Абай шығармашылығының идеялық, мазмұндық-құрылымдық сипатын, тілдік, стильдік, жанрлық ерекшеліктерінен жүйелі білім беру;

      2) білім алушылардың танымдық (тілдік танымдық, дүниетанымдық, тұлғатанымдық) қабілеттерін дамыту;

      3) Абай ілімдері арқылы тұлғалық қасиеттерді: адамгершілік, этномәдени, тарихи, ұлттық құндылықтарды таныту, бағалай алу құзыретін дамыту, шығармашылық қабілетін шыңдау;

      4) білім алушылардың өзіндік даму бағытын, сыни ой-пайымын қалыптастыру;

      5) әдеби-эстетикалық талғамдары мен ізгілік және іскерлік құндылықтарын, коммуникативті құзыреттерін жетілдіру;

      6) білім алушылардың сөздік қорын дамыту.

      3. "Абайтану" пәнінің жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының міндеті:

      1) Абайдың өлеңдері мен қарасөздерінде өрнектелген "қуатты ойды" таразылау, пәлсапалық сөздерінің мән-мағынасын ашу арқылы тәлімгерлік тағылымын таныту;

      2) ақынның аудармашылық шеберлігін және нәзиралық дәстүрін таныту;

      3) Абайдың қазақ әдебиетінің көшбасшысы ретіндегі құбылыстық сипатын, ұлттық әдебиетіміздің өркендеуіне жасаған идеялық-көркемдік ықпалын, өлең өнеріндегі қайталанбас қолтаңбасы мен шеберлігін, ақындық мектебін таныту;

      4) ақын шығармалары арқылы ұлттық болмысымызды ұғыну, түрлі ұлттар әдебиетіндегі ұқсастықтарды ажырату, басқа ел әдебиетінің көрнекті үлгілерімен салыстыра алу;

      5) Абайдың иман жолын таразылайтын ой толғамдарын шығармалары арқылы игеру, Алланы ақылмен тану қағидаттарын пайымдау;

      6) ақынның шығармашылық бастауларын, қазақтың дәстүрлі өнерінен үйренгенін, сөз өнерін дамытудағы реформаторлық қырын, шығыс әдебиетімен байланысын зерделеу, Абай шығармашылығына шығыс мәдениетінің ықпалын тану, Абайдың тұлғалық кемелдену жолын саралау;

      7) Абайдың орыс, еуропа әдебиеті классиктерімен шығармашылық өзектестігін, орыс, батыс қаламгерлерімен шығармашылық байланысын зерделеу, ұлттық мәдениеттегі маңызды орнын бағалау.

2-тарау. "Абайтану" пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

      4. "Абайтану" пәні бойынша оқу жүктемесінің жоғары шекті көлемі:

      1) 10-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат;

      2) 11-сынып – аптасына 2 сағат, оқу жылында – 68 сағат.

      5. "Абайтану" пәні білімінің мазмұны бөлімдерге бөлінген:

      1) білу және түсіну

      2) талдау және жинақтау

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім).

      6. "Білу және түсіну" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) көркем шығармадағы поэтикалық қолданыстардың мәнін ашу, мәтіндегі қызметін түсіну;

      2) шығарма үзінділерімен жұмыс;

      3) шығармадағы өзекті мәселе, идеялық мазмұн;

      4) көркем шығармадағы форма мен мазмұн бірлігі;

      5) интерпретация (ауызша және жазбаша).

      7. "Талдау және жинақтау" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын талдау;

      2) көркем шығарманың образдар жүйесі, типтік характер;

      3) көркем шығарманың тілі, стилі;

      4) көркемдік тәсілдер.

      8. "Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

      1) шығармадағы тарихи шындық және көркемдік шешім;

      2) рухани және көркем-эстетикалық құндылық;

      3) әдеби шығармашылық;

      4) әдеби сын.

      9. Оқу пәнінің 10-сыныптағы базалық білім мазмұны:

      1) білу және түсіну:

      көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау; жекелеген нысандардың, сөз образының идеяны ашудағы рөлін түсіну; мәтіннің өзекті ойын/шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын түсіну; шығармадағы объективті идеяны (пәлсапалық трактаттардағы мәнді), көркемдік шешімді айқындау; әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн бірлігін талдау арқылы идеялық мазмұнын терең түсіну; шығарманың идеялық мазмұнын заманауи көзқарастармен кіріктіре отырып интерпретациялау; көркем шығарманы өзге жанрда (әңгіме, мысал, миниатюра) ауызша/жазбаша интерпретациялау;

      2) талдау және жинақтау:

      әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын, талдау, (ментальді карта, кластер, тұжырым кестесі нысандарында) жинақтау; көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау; шығарманың идеялық-көркемдік мазмұнын ашуда қаламгер қолданған тіл ерекшелігі: лексика-семантикалық, мәнмәтіндік, образдық, мәнін талдау; шығармадағы көркемдік тәсілдерге талдау (троп пен фигура түрлері) авторлық идеалды айқындау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

      көркем мәтіндегі шығарманың ұлттық және тарихи құндылығын бағалау; көркем мәтіндегі мәселені мазмұндас туынды үлгілерімен салыстырып бағалау; шығарманың танымдық, көркем-эстетикалық құндылығына баға беру; шығарманың идеясын жалпыадамзаттық құндылық тұрғысынан талдап, әдеби хат, лирикалық эссе, миниатюра жазу; шығарманы идеялық жағынан мазмұндас туындылармен салыстыра отырып, әдеби сын (рецензия) жазу.

      10. Оқытылатын көркем шығармалар тізімі:

      1) "Әуелде бір суық мұз – ақыл зерек", "Жапырағы қуарған ескі үмітпен...", "Малға достың мұңы жоқ малдан басқа", "Аш қарын жұбана ма майлы ас жемей", "Көк тұман – алдыңдағы келер заман", "Өлсе өлер табиғат, адам өлмес", "Әзелде жас қартаймақ", "Базарға қарап тұрсам әркім барар", "Тоты құс түсті көбелек", "Сағаттың шықылдағы емес ермек, "Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен", "Алланың өзі де рас, сөзі де рас", "Алла деген сөз жеңіл", "Лай суға май бітпес қой өткенге", "Болыс болдым, мінеки", "Мәз болады болысың", "Болды да партия", "Сәулең болса кеудеңде" өлеңдері;

      2) "Бірінші", "Сегізінші", "Он екінші", "Он үшінші", "Он жетінші", "Жиырма екінші", "Жиырма жетінші", "Қырық үшінші" қарасөздері;

      3) қосымша оқуға:

      Мекемтас Мырзахметұлы "Абайдың "Толық адам" ілімі";

      Ғарифолла Есім "Хәкім Абай";

      Ғарифолла Есім "Абай дүниетанымындағы Алла мен Адам болмысы".

      11. Оқу пәнінің 11-сыныптағы базалық білім мазмұны:

      1) оқу және түсіну:

      шығарма мәтініндегі жекелеген сөздердің образдық, концептілік мәнін түсіну; көркем шығарманың құрамды бірліктерімен шығармашылық жұмыс; көркем шығармадағы образдар (сөз образдары) мен мотивтердің туынды идеясымен байланысын түсіну, шығарманың өзекті ойын, концепциялық мәнін өмір шындығымен байланыста түсіну; әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн тұтастығын талдау арқылы көтерілген әлеуметтік, гуманистік, тұлғатанымдық, психологиялық, заманауи мәселелерді терең түсіну; көркем шығарманың идеялық концепциясын сақтай отырып өзге нысанда (сценарий, мозайка, комикс) интерпретациялау;

      2) талдау және жинақтау:

      әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнына талдау, авторлық ұстанымды айқындау; көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсету; қаламгердің даралық стилін (шығарма тілінің лексика-семантикалық, этномәдени, когнитивті мәнін, образдық-эстетикалық өрісін) талдау; шығармадағы көркемдік тәсілдерге (троп пен фигура түрлеріне) талдау; авторлық интенция, идеалды айқындау;

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

      шығарманы ғаламдық тақырыптармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау; шығарманың идеясын көркемдік-эстетикалық құндылық тұрғысынан әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап баға беру; көркем шығарманың гуманистік, жалпы адамзаттық, рухани құндылығына баға бере отырып объективті, субъективті эссе жазу; шығарманы идеялық жағынан мазмұндас әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, әдеби сын, мақала жазу.

      12. Оқытылатын көркем шығармалар тізімі:

      1) Абай және қазақтың төл өнері;

      2) Абай және шығыс әдебиеті;

      3) "Шығыс ақындарынша", "Жалын мен оттан жаралып", "Мен көрдім ұзын қайың құлағанын" өлеңдері;

      4) Абай және Пушкин;

      5) "Амал жоқ, қайттім білдірмей", "Тәңірі қосқан жар едің сен", "Онегиннің сипаты", "Онегиннің Татьянаға жауабы" өлеңдері;

      6) Абай және Лермонтов;

      7) "Теректің сыйы", "Жолға шықтым бір жым-жырт түнде жалғыз", "Жалғыз жалау", "Жартас", "Дұға", "Босқа әуре боп келдің бе тағы мұнда", "Қараңғы түнде тау қалғып" өлеңдері;

      8) "Өзіңе сенбе, жас ойшыл", "Ауру жүрек ақырын соғады жай", "Қалың елім, қазағым, қайран жұртым", "Жүрегім менің - қырық жамау", "Өлсем орным қара жер сыз болмай ма", "Көлеңке басын ұзартып", "Қарашада өмір тұр", "Қажымас дос халықта жоқ" өлеңдері;

      9) Абайдың ақын шәкірттері (Шәкәрім, Көкбай, Ақылбай, Мағауия) Абайдың қазақ өлеңіне әкелген жаңалығы;

      10) "Бойы бұлғаң", "Жарым жақсы киім киіп", "Бай секілді", "Ата-анаға көз қуаныш", "Сен мені не етесің" өлеңдері;

      11) "Абай дастандарындағы шығыстық сарын", "Масғұт", "Әзім әңгімесі" дастандары;

      12) қосымша оқуға:

      Мекемтас Мырзахметов "Абай және шығыс";

      Қайым Мұхамедханов "Абай шығармаларының текстологиясы жайында";

      Қажым Жұмалиев "Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының тілі";

      Қайым Мұхамедханов "Абайдың ақын шәкірттері";

      Рабиға Сыздықова "Абай шығармаларының тілі".

3-тарау. Оқыту мақсаттарының жүйесі

      13. Бағдарламада оқу мақсаттары кодпен берілген. Кодтың бірінші саны сыныпты, екінші және үшінші саны негізгі бөлімдердің ретін, төртінші саны оқу мақсатының ретін көрсетеді. 10.2.1.1 кодында: "10" – сынып, "2.1" – негізгі дағдылар, "1" – оқу мақсатының реті.

      14. Оқыту мақсаттарының жүйесі бөлім бойынша әр сыныпқа берілген:

      1) білу және түсіну:

Негізгі дағдылар

Оқыту мақсаттары


10-сынып

11-сынып

1. Көркем шығармадағы поэтикалық қолданыстардың мәнін ашу, мәтіндегі қызметін түсіну

10. 1. 1. 1 көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау

11. 1. 1. 1 шығарма мәтініндегі жекелеген сөздердің образдық, концептілік мәнін түсіну

2. Шығарма үзінділерімен жұмыс

10. 1. 2. 1 жекелеген нысандардың, сөз образының идеяны ашудағы рөлін түсіну

11. 1. 2. 1 көркем шығарманың құрамды бірліктерімен шығармашылық жұмыс

3. Шығармадағы өзекті мәселе, идеялық мазмұн

10. 1. 3. 1 мәтіннің өзекті ойын/шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын түсіну

11. 1. 3. 1 көркем шығармадағы образдар (сөз образдары) мен мотивтердің туынды идеясымен байланысын түсіну;
11. 1. 3. 2 шығарманың өзекті ойын, концепциялық мәнін, өмір шындығымен байланыста түсіну

4. Көркем шығармадағы форма мен мазмұн бірлігі

10. 1. 4. 1 шығармадағы объективті идеяны, (пәлсапалық трактаттардағы мәнді), көркемдік шешімді айқындау;
10. 1. 4. 2 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн бірлігін талдау арқылы идеялық мазмұнын түсіну

11. 1. 4. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн тұтастығын талдау арқылы көтерілген әлеуметтік, гуманистік, тұлғатанымдық, психологиялық, заманауи мәселелерді терең түсіну

5. Интерпретация (ауызша, жазбаша)

10. 1. 5. 1 шығарманың идеялық мазмұнын заманауи көзқарастармен кіріктіре отырып интерпретациялау;
10. 1. 5. 2 көркем шығарманы өзге жанрда (әңгіме, мысал, миниатюра ) ауызша/жазбаша интерпретациялау

11. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық концепциясын сақтай отырып өзге нысанда (сценарий, мозайка, комикс) интрепретациялау

      2) талдау және жинақтау:

Негізгі дағдылар

Оқыту мақсаттары


10-сынып

11-сынып

1. Әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын талдау

10. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын, талдау, (ментальді карта, кластер, тұжырым кестесі нысандарда) жинақтау

11. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнына талдау, авторлық ұстанымды айқындау

2. Көркем шығармадағы образ, типтік характер

10. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау

11. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсету

3. Көркем шығарманың тілі, стилі

10. 2. 3. 1 шығарманың идеялық-көркемдік мазмұнын ашуда қаламгер қолданған тіл ерекшелігі: лексика- семантикалық, мәнмәтіндік, образдық, мәнін талдау

11. 2. 3. 1 қаламгердің даралық стилін (шығарма тілінің лексика- семантикалық, этномәдени, когнитивті мәнін, образдық-эстетикалық өрісін) талдау

4. Көркемдік тәсілдер

10. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге талдау (троп пен фигура түрлері), авторлық идеалды айқындау

11. 2. 4. 1 шығармадағы көркем дік тәсілдерге (троп пен фигура түрлеріне) талдау, авторлық интенция, идеалды айқындау

      3) бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім):

Негізгі дағдылар

Оқыту мақсаттары


10-сынып

11-сынып

1. Тарихи шындық және көркемдік шешім

10. 3. 1. 1 көркем мәтіндегі шығарманың ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
10. 3. 1. 2 көркем мәтіндегі мәселені мазмұндас туынды үлгілерімен салыстырып бағалау

11. 3. 1. 1 шығарманы ғаламдық тақырыптармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау

2. Көркемдік құндылығы

10. 3. 2. 1 шығарманың танымдық, көркем-эстетикалық құндылығына баға беру

11. 3. 2. 1 шығарманың идеясын көркемдік- эстетикалық құндылық тұрғысынан әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап баға беру

3. Әдеби эссе

10. 3. 3. 1 шығарманың идеясын жалпыадамзаттық құндылық тұрғысынан талдап, әдеби хат, лирикалық эссе, миниатюра жазу

11. 3. 3. 1 көркем шығарманың гуманистік, жалпы адамзаттық, рухани құндылығына баға бере отырып объективті, субъективті эссе жазу

4. Әдеби сын

10. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас туындылармен салыстыра отырып, әдеби сын (рецензия) жазу

11. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, әдеби сын, мақала жазу

      15. Осы оқу бағдарламасы жалпы орта білім беру деңгейінің қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын гуманитарлық бағыттағы мамандандырылған желілік "Абай мектептерінің" 10-11-сыныптарына арналған "Абайтану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспарына сәйкес жүзеге асырылады.

      16. Тоқсандағы бөлімдер мен бөлімшелер ішіндегі тақырыптар бойынша сағат сандарын бөлу мұғалімнің еркіне қалдырылады.

  Жалпы орта білім беру
деңгейінің қазақ тілі мен
әдебиетін тереңдете оқытатын
гуманитарлық бағыттағы
мамандандырылған желілік
"Абай мектептерінің"
10-11-сыныптарына арналған
"Абайтану" пәнінен
жаңартылған мазмұндағы
үлгілік оқу бағдарламасына
қосымша

Жалпы орта білім беру деңгейінің қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын гуманитарлық бағыттағы мамандандырылған желілік"Абай мектептерінің" 10-11-сыныптарына арналған "Абайтану" пәнінен жаңартылған мазмұндағы үлгілік оқу бағдарламасын жүзеге асыру бойынша ұзақ мерзімді жоспар

      1) 10-сынып:

Оқу жоспарының концепциялық негіздері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Білім мазмұнының мақсаты

Білім алушыларға тиісті құзыреттіліктер мен оқу міндеттері

1-тоқсан

"Толық адам" ілімі

Адамның толық (кемел) адам болу идеяларын, қоғамдағы адам болмысы мәселелерін зерделеу.
Абайдың "Толық адам ілімі" "Әуелде бір суық мұз-ақыл зерек", "Жапырағы қуарған ескі үмітпен...", "Малға достың мұңы жоқ малдан басқа", "Аш қарын жұбана ма майлы ас жемей", "Көк тұман – алдыңдағы келер заман" өлеңдері, "Он жетінші", "Қырық үшінші" қарасөздері.
Қосымша оқуға: Мекемтас Мырзахметұлы "Абайдың "Толық адам" ілімі"

Білу және түсіну

10. 1. 1. 1 көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау;
10. 1. 2. 1 жекелеген нысандардың, сөз образының идеяны ашудағы рөлін түсіну;
10. 1. 3. 1 мәтіннің өзекті ойын/шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын түсіну;
10. 1. 4. 1 шығармадағы объективті идеяны, (пәлсапалық трактаттардағы мәнді), көркемдік шешімді айқындау;
10. 1. 4. 2 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн бірлігін талдау арқылы идеялық мазмұнын түсіну;
10. 1. 5. 1 шығарманың идеялық мазмұнын заманауи көзқарастармен кіріктіре отырып интерпретациялау;
10. 1. 5. 2 көркем шығарманы өзге жанрда (әңгіме, мысал, миниатюра) ауызша/жазбаша интерпретациялау

Талдау және жинақтау

10. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын, талдау, (ментальді карта, кластер, тұжырым кестесі нысандарында) жинақтау;
10. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау;
10. 2. 3. 1 шығарманың идеялық-көркемдік мазмұнын ашуда қаламгер қолданған тіл ерекшелігі: лексика- семантикалық, мәнмәтіндік, образдық, мәнін талдау;
10. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге талдау (троп пен фигура түрлері) авторлық идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

10. 3. 1. 1 көркем мәтіндегі шығарманың ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
10. 3. 2. 1 шығарманың танымдық, көркем-эстетикалық құндылығына баға беру;
10. 3. 3. 1 шығарманың идеясын жалпыадамзаттық құндылық тұрғысынан талдап, әдеби хат, лирикалық эссе, миниатюра жазу;
10. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас туындылармен салыстыра отырып, әдеби сын (рецензия) жазу

2-тоқсан

"Өлсе өлер табиғат, адам өлмес" (Абайдың пәлсапалық ой- орамдары)

Ғылымның пайдасы мен оны игерудің шарттары туралы Абай пайымы, "...Мені" мен "менікінің" айырмасын ажырата отырып, өмір сүрудегі өсиеттерін өлең жолдары мен қарасөздері арқылы талдап, ой таразысына салу.
"Өлсе өлер табиғат, адам өлмес", "Әзелде жас қартаймақ", "Базарға қарап тұрсам әркім барар", "Тоты құс түсті көбелек", "Сағаттың шықылдағы емес ермек, "Нұрлы аспанға тырысып өскенсің сен" өлеңдері; "Бірінші" қарасөзі.
Қосымша оқуға:
Ғарифолла Есім "Хакім Абай"

Білу және түсіну

10. 1. 1. 1 көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау;
10. 1. 2. 1 жекелеген нысандардың, сөз образының идеяны ашудағы рөлін түсіну;
10. 1. 3. 1 мәтіннің өзекті ойын/шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын түсіну;
10. 1. 4. 1 шығармадағы объективті идеяны, (пәлсапалық трактаттардағы мәнді), көркемдік шешімді айқындау;
10. 1. 4. 2 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн бірлігін талдау арқылы идеялық мазмұнын түсіну;
10. 1. 5. 1 шығарманың идеялық мазмұнын заманауи көзқарастармен кіріктіре отырып интерпретациялау;
10. 1. 5. 2 көркем шығарманы өзге жанрда (әңгіме, мысал, миниатюра) ауызша/жазбаша интерпретациялау

Талдау және жинақтау

10. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын, талдау, (ментальді карта, кластер, тұжырым кестесі нысандарда) жинақтау;
10. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау;
10. 2. 3. 1 шығарманың идеялық-көркемдік мазмұнын ашуда қаламгер қолданған тіл ерекшелігі: лексика- семантикалық, мәнмәтіндік, образдық, мәнін талдау;
10. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге талдау (троп пен фигура түрлері) авторлық идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

10. 3. 1. 1 көркем мәтіндегі шығарманың ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
10. 3. 1. 2 көркем мәтіндегі мәселені мазмұндас туынды үлгілерімен салыстырып бағалау;
10. 3. 2. 1 шығарманың танымдық, көркем-эстетикалық құндылығына баға беру;
10. 3. 3. 1 шығарманың идеясын жалпыадамзаттық құндылық тұрғысынан талдап, әдеби хат, лирикалық эссе, миниатюра жазу;
10. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас туындылар
мен салыстыра отырып, әдеби сын (рецензия) жазу

3-тоқсан

"Алла өзгермес, адамзат күнде өзгерер"

Абайдың мұсылман діні мен иман жолын таразылайтын ой толғамдарын шығармалары арқылы игереді, Алланы ақылмен тану қағидаттарын пайымдайды.
Абай және ислам діні
"Алланың өзі де рас, сөзі де рас", "Алла деген сөз жеңіл", "Лай суға май бітпес қой өткенге" өлеңдері; "Он екінші", "Он үшінші", "Жиырма жетінші" қарасөздері.
Қосымша оқуға:
Ғарифолла Есім. "Абай дүниетанымындағы Алла мен Адам болмысы"

Білу және түсіну

10. 1. 1. 1 көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау;
10. 1. 2. 1 жекелеген нысандардың, сөз образының идеяны ашудағы рөлін түсіну;
10. 1. 3. 1 мәтіннің өзекті ойын/шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын түсіну;
10. 1. 4. 1 шығармадағы объективті идеяны, (пәлсапалық трактаттар дағы мәнді), көркемдік шешімді айқындау;
10. 1. 4. 2 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн бірлігін талдау арқылы идеялық мазмұнын түсіну;
10. 1. 5. 1 шығарманың идеялық мазмұнын заманауи көзқарастар мен кіріктіре отырып интерпрета циялау

Талдау және жинақтау

10. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын, талдау, (ментальді карта, кластер, тұжырым кестесі нысандарында) жинақтау;
10. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау;
10. 2. 3. 1 шығарманың идеялық-көркемдік мазмұнын ашуда қаламгер қолданған тіл ерекшелігі: лексика-семантикалық, мәнмәтіндік, образдық, мәнін талдау;
10. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге талдау (троп пен фигура түрлері) авторлық идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

10. 3. 1. 1 көркем мәтіндегі шығарманың ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
10. 3. 1. 2 көркем мәтіндегі мәселені мазмұндас туынды үлгілерімен салыстырып бағалау;
10. 3. 2. 1 шығарманың танымдық, көркем-эстетикалық құндылығына баға беру;
10. 3. 3. 1 шығарманың идеясын жалпыадамзаттық құндылық тұрғысынан талдап, әдеби хат, лирикалық эссе, миниатюра жазу;
10. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас туындылармен салыстыра отырып, әдеби сын (рецензия) жазу

4-тоқсан

4. "Заманды қай жан билемек?"

ХІХ ғасырда қазақ даласында орнаған саяси-әлеуметтік жағдайдан билік жүйесінің өзгеруі, оның қазақ қоғамына тиігізген әсері, ұлттық құндылық пен мінез өзгерістері, ел міні туралы ой-пайымдарын өлеңдері мен қарасөздері арқылы саралап тану, өзіндік сыни көзқарас қалыптастыру.
"Болыс болдым, мінеки", "Мәз болады болысың", "Болды да партия", "Сәулең болса кеудеңде" өлеңдері;
"Сегізінші", "Жиырма екінші" қарасөздері

Білу және түсіну

10. 1. 1. 1 көркем шығармадағы поэтикалық тілдің ерекшелігін айқындау;
10. 1. 2. 1 жекелеген нысандардың, сөз образының идеяны ашудағы рөлін түсіну;
10. 1. 3. 1 мәтіннің өзекті ойын/шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын түсіну;
10. 1. 4. 1 шығармадағы объективті идеяны, (пәлсапалық трактаттардағы мәнді), көркемдік шешімді айқындау;
10. 1. 4. 2 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн бірлігін талдау арқылы идеялық мазмұнын түсіну;
10. 1. 5. 1 шығарманың идеялық мазмұнын заманауи көзқарастармен кіріктіре отырып интерпретациялау;
10. 1. 5. 2 көркем шығарманы өзге жанрда (әңгіме, мысал, миниатюра) ауызша/жазбаша интерпретациялау

Талдау және жинақтау

10. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнын, талдау, (ментальді карта, кластер, тұжырым кестесі нысандарында) жинақтау;
10. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау;
10. 2. 3. 1 шығарманың идеялық-көркемдік мазмұнын ашуда қаламгер қолданған тіл ерекшелігі: лексика- семантикалық, мәнмәтіндік, образдық, мәнін талдау;
10. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге талдау (троп пен фигура түрлері) авторлық идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

10. 3. 1. 1 көркем мәтіндегі шығарманың ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
10. 3. 1. 2 көркем мәтіндегі мәселені мазмұндас туынды үлгілерімен салыстырып бағалау;
10. 3. 2. 1 шығарманың танымдық, көркем-эстетикалық құндылығына баға беру;
10. 3. 3. 1 шығарманың идеясын жалпыадамзаттық құндылық тұрғысынан талдап, әдеби хат, лирикалық эссе, миниатюра жазу;
10. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас туындылармен салыстыра отырып, әдеби сын (рецензия) жазу

      2) 11-сынып:

Оқу жоспарының концепция лық негіздері

Тақырыптар/Ұзақ мерзімді жоспардың мазмұны

Білім мазмұны ның мақсаты

Білім алушыларға тиісті құзыреттіліктер мен оқу міндеттері

1-тоқсан

"Ғылымды іздеп, дүниені көздеп екі жаққа үңілдім"

Ақынның шығармашылық бастауларын: қазақтың дәстүрлі өнерінен үйренгенін, сөз өнерін дамытудағы реформаторлық қырын, шығыс әдебиетімен байланысын зерделеу, Абай шығармашылығына шығыс мәдениетінің ықпалын, назиралық дәстүрін таныту, Абайдың тұлғалық кемелдену жолын таныту;
Абай және қазақтың төл өнері;
Абай және шығыс әдебиеті;
"Шығыс ақындарынша", "Жалын мен оттан жаралып", "Мен көрдім ұзын қайың құлағанын" өлеңдері;
Абай дастандарындағы шығыстық сарын.
("Масғұт", "Әзім әңгімесі")
Қосымша оқуға:
Мекемтас Мырзахметов
"Абай және Шығыс"

Білу және түсіну

11. 1. 1. 1 шығарма мәтініндегі жекелеген сөздердің образдық, концептілік мәнін түсіну;
11. 1. 2. 1 көркем шығарманың құрамды бірліктерімен шығармашылық жұмыс;
11. 1. 3. 1 көркем шығармадағы образдар (сөз образдары) мен мотивтердің туынды идеясымен байланысын түсіну;
11. 1. 3. 2 шығарманың өзекті ойын, концепциялық мәнін, өмір шындығымен байланыста түсіну;
11. 1. 4. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн тұтастығын талдау арқылы көтерілген әлеуметтік, гуманистік, тұлғатанымдық, психологиялық, заманауи мәселелерді терең түсіну;
11. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық концепциясын сақтай отырып өзге нысанда (сценарий, мозайка, комикс ) интрепретациялау

Талдау және жинақтау

11. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнына талдау;
11. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсету, авторлық ұстанымды айқындау;
11. 2. 3. 1 қаламгердің даралық стилін (шығарма тілінің лексика-семантикалық, этномәдени, когнитивті мәнін, образдық-эстетикалық өрісін) талдау;
11. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге (троп пен фигура түрлеріне) талдау, авторлық интенция, идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

11. 3. 1. 1 шығарманы ғаламдық тақырыптармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
11. 3. 2. 1 шығарманың идеясын көркемдік-эстетикалық құндылық тұрғысынан әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап баға беру;
11. 3. 3. 1 көркем шығарманың гуманистік, жалпыадамзаттық, рухани құндылығына баға бере отырып объективті, субъективті эссе жазу;
11. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, әдеби сын, мақала жазу

2-тоқсан

Абай және батыс әдебиеті

Абайдың орыс, еуропа әдебиеті классиктері шығармашылық өзектестігін пайымдату.
"Абай және Пушкин" ("Амал жоқ, қайттім білдірмей", "Тәңірі қосқан жар едің сен" "Онегиннің сипаты", "Онегиннің Татьянаға жауабы" өлеңдері бойынша)
"Абай және Лермонтов" ("Теректің сыйы", "Жолға шықтым бір жым-жырт түнде жалғыз", "Жалғыз жалау", "Жартас", "Дұға") "Босқа әуре боп келдің бе тағы мұнда", "Қараңғы түнде тау қалғып", "Бір қайғыны ойласаң, жүз қайғыны қозғайды", "Өзіңе сенбе жас ойшыл", "Ауру жүрек ақырын соғады жай" өлеңдері.
Қосымша оқуға:
"Татьянаның қырдағы әні" ("Абай жолы" роман-эпопеясынан үзінді), Мұхтар Әуезовтің "Абай және орыс әдебиеті" еңбегі

Білу және түсіну

11. 1. 1. 1 шығарма мәтініндегі жекелеген сөздердің образдық, концептілік мәнін түсіну;
11. 1. 2. 1 көркем шығарманың құрамды бірліктерімен шығармашылық жұмыс;
11. 1. 3. 1 көркем шығармадағы образдар (сөз образдары) мен мотивтердің туынды идеясымен байланысын түсіну;
11. 1. 3. 2 шығарманың өзекті ойын, концепциялық мәнін, өмір шындығымен байланыста түсіну;
11. 1. 4. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн тұтастығын талдау арқылы көтерілген әлеуметтік, гуманистік, тұлғатанымдық, психологиялық, заманауи мәселелерді терең түсіну;
11. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық концепциясын сақтай отырып өзге нысанда (сценарий, мозайка, комикс ) интрепретациялау

Талдау және жинақтау

11. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнына талдау, авторлық ұстанымды айқындау;
11. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсету, авторлық ұстанымды айқындау;
11. 2. 3. 1 қаламгердің даралық стилін (шығарма тілінің лексика-семантикалық, этномәдени, когнитивті мәнін, образдық-эстетикалық өрісін) талдау;
11. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге (троп пен фигура түрлеріне) талдау, авторлық интенция, идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

11. 3. 1. 1 шығарманы ғаламдық тақырыптармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
11. 3. 2. 1 шығарманың идеясын көркемдік-эстетикалық құндылық тұрғысынан әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап баға беру;
11. 3. 3. 1 көркем шығарманың гуманистік, жалпы адамзаттық, рухани құндылығына баға бере отырып объективті, субъективті эссе жазу;
11. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, әдеби сын, мақала жазу

3-тоқсан

3. "Мыңмен жалғыз алыстым"

"Соқтықпалы, соқпақсыз" өміріндегі жалғыздық күйін, мұң мен зарын пайымдату, Абайдың ойшылдығы мен ақындық өрісін таныту.
"Қалың елім, қазағым, қайран жұртым", "Жүрегім менің – қырық жамау", "Өлсем орным қара жер сыз болмай ма", "Көлеңке басын ұзартып", "Ауру жүрек ақырын соғады жай", "Қарашада өмір тұр", "Қажымас дос халықта жоқ" өлеңдері.
Қосымша оқуға:
Қайым Мұхамедханов
"Абай шығармаларының текстологиясы жайында"

Білу және түсіну

11. 1. 1. 1 шығарма мәтініндегі жекелеген сөздердің образдық, концептілік мәнін түсіну;
11. 1. 2. 1 көркем шығарманың құрамды бірліктерімен шығармашылық жұмыс;
11. 1. 3. 1 көркем шығармадағы образдар (сөз образдары) мен мотивтердің туынды идеясымен байланысын түсіну;
11. 1. 3. 2 шығарманың өзекті ойын, концепциялық мәнін, өмір шындығымен байланыста түсіну;
11. 1. 4. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн тұтастығын талдау арқылы көтерілген әлеуметтік, гуманистік, тұлғатанымдық, психологиялық, заманауи мәселелерді терең түсіну;
11. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық концепциясын сақтай отырып өзге нысанда (сценарий, мозайка, комикс) интрепретациялау

Талдау және жинақтау

11. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнына талдау, авторлық ұстанымды айқындау;
11. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсету, авторлық ұстанымды айқындау;
11. 2. 3. 1 қаламгердің даралық стилін (шығарма тілінің лексика-семантикалық, этномәдени, когнитивті мәнін, образдық-эстетикалық өрісін) талдау;
11. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге (троп пен фигура түрлеріне) талдау, авторлық интенция, идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

11. 3. 1. 1 шығарманы ғаламдық тақырыптармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
11. 3. 2. 1 шығарманың идеясын көркемдік-эстетикалық құндылық тұрғысынан әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап баға беру;
11. 3. 3. 1 көркем шығарманың гуманистік, жалпы адамзаттық, рухани құндылығына баға бере отырып объективті, субъективті эссе жазу;
11. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, әдеби сын, мақала жазу

4-тоқсан

Абай шығармаларындағы дәстүр мен жаңашылдық

Абайдың ақындық мектебі, ақындық өрісі, Абайдың қазақ өлеңіне әкелген жаңалығын, Абайдың сөз саптасы, тілінің көркемдік қырларын қазақ әдебиетіндегі көшбасшылық орнын таныту;
Абайдың ақын шәкірттері (Шәкірім, Көкбай, Ақылбай, Мағауия ақын шәкірттері)
Абайдың қазақ өлеңіне әкелген жаңалығы: "Бойы бұлғаң", "Жарым жақсы киім киіп", "Бай секілді", "Ата-анаға көз қуаныш", "Сен мені не етесің" өлеңдері,
Абай шығармаларының тілі (Абай лирикасы бойынша).
Қосымша оқуға:
Қажым Жұмалиев "Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының тілі"
Рабиға Сыздықова "Абай шығармаларының тілі"
Қайым Мұхамедханов "Абайдың ақын шәкірттері"

Білу және түсіну

11. 1. 1. 1 шығарма мәтініндегі жекелеген сөздердің образдық, концептілік мәнін түсіну;
11. 1. 2. 1 көркем шығарманың құрамды бірліктерімен шығармашылық жұмыс;
11. 1. 3. 1 көркем шығармадағы образдар (сөз образдары) мен мотивтердің туынды идеясымен байланысын түсіну;
11. 1. 3. 2 шығарманың өзекті ойын, концепциялық мәнін, өмір шындығымен байланыста түсіну;
11. 1. 4. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен мазмұн тұтастығын талдау арқылы көтерілген әлеуметтік, гуманистік, тұлғатанымдық, психологиялық, заманауи мәселелерді терең түсіну;
11. 1. 5. 1 көркем шығарманың идеялық концепциясын сақтай отырып өзге нысанда (сценарий, мозайка, комикс ) интрепретациялау

Талдау және жинақтау

11. 2. 1. 1 әдеби шығарманың композициялық құрылымы мен идеялық мазмұнына талдау, авторлық ұстанымды айқындау;
11. 2. 2. 1 көркем шығармадағы образдарды жинақтау мен даралау арқылы өмір шындығын көрсету, авторлық ұстанымды айқындау;
11. 2. 3. 1 қаламгердің даралық стилін (шығарма тілінің лексика-семантикалық, этномәдени, когнитивті мәнін, образдық-эстетикалық өрісін) талдау;
11. 2. 4. 1 шығармадағы көркемдік тәсілдерге (троп пен фигура түрлеріне) талдау, авторлық интенция, идеалды айқындау

Бағалау (салыстыру) және шығармашылық (өнім)

11. 3. 1. 1 шығарманы ғаламдық тақырыптармен салыстырып, ұлттық және тарихи құндылығын бағалау;
11. 3. 2. 1 шығарманың идеясын көркемдік-эстетикалық құндылық тұрғысынан әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап баға беру;
11. 3. 3. 1 көркем шығарманың гуманистік, жалпы адамзаттық, рухани құндылығына баға бере отырып объективті, субъективті эссе жазу;
11. 3. 4. 1 шығарманы идеялық жағынан мазмұндас әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдап, әдеби сын, мақала жазу


  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 114-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған
бастауыш білім беру деңгейінің дайындық сыныбы үшін "Сауат ашу
(ана тілі, жазу, ауызекі сөйлеу тілі, дактильді сөйлеу тілі)"
пәнінен типтік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілінде
жүргізілетін мектептер үшін)

      Ескерту. 114-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.

      2. Сауат ашу кезеңі қазақ тілі және тіл дамыту, ана тілі туралы білім жүйесіне кіріспе болып табылады. Берілген бағдарлама бойынша естімейтін оқушылардың дайындық сыныбында тілге оқыту үш бөлімнен тұрады: дактильді сөйлеуге үйрету, ауызекі сөйлеу тілін дамыту және сауат ашу.

      3. Пәннің мақсаты – естімейтін оқушыларға тілді қарым-қатынас құралы ретінде меңгерте отырып, грамматикалық құрылымымен таныстыру, оқу және жазу дағдыларын қалыптастыру, диалогті сөйлеудің алғышарттарын қалыптастыру.

      4. Пәнді оқытудың негізгі міндеттері:

      1) диалогтік сөйлеудің алғашқы дағдыларын қалыптастыру;

      2) дактильдеу арқылы ауызша сөйлеу дағдыларын қалыптастыру;

      3) оқу жазу дағдыларын қалыптастыру;

      4) дыбыстарды дұрыс айту дағдыларын дамыту.

      5. Пәннің мазмұнын меңгеру үшін аптасына 9 сағаттан оқытылады (барлығы – 297 сағат). Жалпы сағат саны кезеңдер бойынша төмендегіше бөлінеді:

      кесте 1

Бөлімдері

Оқу жүктемесі аптасына

1 тоқсан

2 тоқсан

3 тоқсан

4 тоқсан

Дактильді сөйлеу тілі

3

2

1

1

Ауызекі сөйлеу тілін дамыту

4

5

5

5

Сауат ашу (оқу және жазу)

2

2

3

3

Барлығы

9

9

9

9


      1) дактильді сөйлеу тілі – барлығы – 58 сағат;

      2) ауыз екі сөйлеу тілі, ана тілі – барлығы – 156 сағат;

      3) сауат ашу – барлығы – 83 сағат.

      6. Пәнді оқыту процесінде пәнаралық байланыстар жүзеге асырылады:

      1) қоршаған ортамен таныстыру пәнімен: топсеруен кезінде, табиғатты бақылау барысында алған білімдерін, бақылағандарын оқушылардың сөздік қорын байыту, ауызша жазбаша тілін дамыту мақсатында пайдалану;

      2) заттық-тәжірибелік оқыту пәнімен: іс-әрекеттер жасау барысында сөз байлығын арттыру, тілін дамыту, жазу, сызуға дайындайтын жаттығулар орындайды, бояту жұмыстары арқылы қаламды, қарындашты дұрыс ұстауға үйрету;

      3) дене шынықтыру пәнімен: партада дұрыс отыру; дене бітімінің дұрыс дамуы үшін жаттығулар жасау; сабақта сергіту сәтін өткізу.

2. Оқу пәнінің дайындық сыныптағы базалық білім мазмұны

      7. Дактильді сөйлеу тіліне үйрету.

      8. 1 тоқсан:

      1) қарапайым тапсырмаларды түсініп орындау;

      2) жолдасынан, мұғалімнен затты сұрап алу және өтіне білу:

      тұр. Отыр. Бер. Ал. Қой. Көрсет. Же. Іш. Жу. Сүрт. Сурет сал. Жүр. Әкел;

      Алмас, тұр. Кел! Олжас, доп бер. Алмас, доп ал. Алма. Жақсы (жаман). Болат, бері кел. Қуыршақты ал. Асан, допты бер. Айман, ойна. Бота, қуыршақты жуындыр. Қуыршақты сүрт. Дәптерді бер. Алма же. Нан же. Су іш. Су ішуге бола ма? Шай іш. Шай берші.

      9. 2 тоқсан:

      1) қарапайым тапсырмаларды тусініп орындау;

      2) жолдасынан, мұғалімнен затты сұрап алу және өтіне білу;

      3) сұрақ қоя білу;

      4) сұрақты түсініп, оған жауап бере білу;

      5) тапсырманың орындалғаны туралы айта алу;

      6) білгені туралы айта алу:

      сұра (сұрап ал). Аш. Жап. Айт-айтты. Қара-қарады. Ки. Шеш. Қойып қой. Қиып ал. Желімде. Шық. Кір. Бар. Алмастан қалам сұра. Алманы көрсет. Доп ойна. Асық ойна. Әсемді шақыр. Айман, дәптерді аш (жап). Алмас, "а-а!" — деп айт. Қабылдағышты ки (шеш). Шкафтан (үстелден, партадан) қалам (дәптер) ал. Шкафка дәптер кой. Шкафты аш (жап). Самат сыныпқа кір (шық). Суретті қиып ал. Қағазды желімде;

      Алмас, Саматқа алма берші. Жүр ойнаймыз. Кет, кетші. Суретті қарап көрсет. Апай, маған қалам беріңізші;

      мынау не? Мынау кім? Бұл не? Бұл кім? Алуға бола ма? Шығуға бола ма? Кіруге бола ма? Отыруға бола ма? Жеуге бола ма? Ойнауға бола ма?;

      бұл кім? Мынау не? Кімдікі? (Менікі, сенікі, Алмастікі);

      мен жазып болдым. Мен сурет салып болдым;

      сенде бар ма? Жоқ. Бар. Мен ойнаймын. Мен сурет саламын.

      10. 3 тоқсан:

      1) қарапайым тапсырмаларды түсініп орындау;

      2) жолдасынан, мұғалімнен затты сұрап алу және өтіне білу;

      3) сұрақ қоя білу;

      4) сұрақты түсініп, оған жауап бере білу;

      5) тапсырманың орындалғаны туралы айта білу;

      6) білгені туралы айта білу:

      сырғана. Жүгір. Тоқта. Жүр. Сөйле. Қакты (как). Таста. Сұра. Жаса. Тап. Есіңе сақта (есте). Айгүл, шанамен сырғана. Самат, шаңғы теп. Жүгір. Тез жүгір. Айбол, тоқта;

      қызыл (көк, сары, кара, жасыл) қарындаш бер. Шаңғы (шана) бер (-ші, -іңізші). Айгүл, жүр ойнаймыз. Айнұр сөйле. Қарды қақ. Қарды таста. Ермексаздан алма (шар) жаса. Қара (көк, кызыл, сары) қарындаш тап. Есіңде сакта!;

      киюге бола ма? Шешуге бола ма? Сенің атың кім? Сурет салуға бола ма? Жаман кағазды тастауға бола ма? Далаға шығуға бола ма?;

      мен жүгірдім (ойнадым, жыладым, құладым);

      мен білемін. Мен білмеймін. Мен жатамын. Мен жазу жазамын. Мен жазуды білемін. Мен ойнай білемін. Мен оқымаймын. Мен барамын. Мен бармаймын.

      11. 4 тоқсан:

      1) қарапайым тапсырмаларды түсініп орындау;

      2) жолдасынан, мұғалімнен затты сұрап алу және өтіне білу;

      3) сұрақ қоя білу;

      4) сұрақты түсініп, оған жауап бере білу;

      5) тапсырманың орындалғаны туралы айта алу;

      6) білгені туралы айта алу:

      жаттады(м). Жұмыс істеді(м). Ракмет. Рұксат па? Кешіріңіз (кешір). Көмектес. Біліп ал. Жылама. Күлді(м). Күлме. Ұрма. Көмектес, далада жұмыс істейміз. Әсем өлең жатта(ды). Алмас, сыныпқа кір. Апай, кешіріңіз, рұксат па? Ракмет. Мынаны біліп ал. Бөпе, жылама. Итті ұрма;

      кешіріңізші. Кешір. Кешіріңіз, рұксат па? Рақмет;

      Сабина қайда? Баланың аты кім? Қыздың аты кім? Кандай әріп? Үлкен бе? Кіші ме? Бөпені кім жылатты? Кім күлді? Самат па?;

      Әсел кайда? Самат қайда? Сен қайда болдың? Қарындаш кайда? Сен жаздың ба? Сен ойнадың ба? Қайда койдың? Сен кайда бардың? Кім жаттады? Кім оқыды? Кім жазып болды? Кім шақырды? Кім біледі?;

      Алмас оқып отыр. Алмас оқып болды. Мен оқып отырмын. Мен оқып болдым. Ол ойнады. Алмас жылады. Алмас құлады;

      мен саумын. Мен ауырдым. Менің тісім (басым) ауырды. Мен ұмытып қалдым. Есімде жоқ.

      12. Сөздік (1-4 тоқсан).

      13. 1 тоқсанда:

      1) тұр(-ыңдар), отыр(-ыңдар), жүр(-іңдер), ал(-ыңдар), қой, ойна(-ңдар), оқы(-ңдар), көрсет(-іңдер), же(-ңдер), әкел, алып қой, жуын, сүрт, сурет сал(-ыңдар);

      2) зат есім: доп, ат, нан, ит, аю, алма, қуыршақ, алмұрт, қияр, сорпа, шай, сүт, кеспе, май, су, балық, қант, қарбыз, ет, кәмпит, картоп, кітап, калам, дәптер, бор, қарындаш, сурет, парта, қоңырау, сүрткіш, тақта, сынып, айна, шкаф, балапан, машина, апа, ата, папа, мама, бас, кұлақ, қол, асық, бақа, мысық, қоян;

      3) мұғалімнің, тәрбиешінің, жолдастарының атын білу. Мынау, ол, мен, сен, жақсы, жаман.

      14. 2 тоқсанда:

      1) сұра, аш, жап, айт, көрсет, тыныш, кара, ки, шеш, койып қой, қиып ал, желімде, болдым, шакыр(ды), шық(ты), кір(ді);

      2) кезекші, қағаз, өшіргіш, желім, қылқалам, таяқша, есік, дойбы, қасық, пышақ, кесе, тәрелке, шанышқы, тостаған, табақ, тамақ, тон, куртка, етік, мойын орағыш, қолғап, әтеш, тауық, үйрек, түлкі, қасқыр, арыстан, жолбарыс, піл, қайшы, сүлгі, тарақ, шырша, Аяз ата, қар, ақшақар, күн, жел, ойыншық;

      3) сын есім: қызыл, көк, жасыл, үлкен, кіші, рақмет, кімдікі, менікі, кеше, бүгін,ертең, суық, салкын, жылы, тез, ұзак, дұрыс, дұрыс емес, тағы да, қайтала, болады-болмайды.

      15. 3 тоқсанда:

      1) сырғана, жүгір, қаш(ты), токта(ды), демал(ды), жүр(ді), кел(ді), ауырды(м), жылады(м), домалады(м), жаксы көремін (көрмеймін, жасады(м), орындады(м), тастады(м), бар(-ды, -дым), тапты(м), кешікті(м), білемін, білмеймін, керек;

      2) зат есім: шана, ас, ағаш, шаңғы, жапырақ, коньки, шаш, сырғанақ, ауа райы, бала, төбе, үзіліс, қыз, мұз, зал, бесік, әке, асхана, төсек, әже, жатақхана, сабақ, тәте, дүкен, әріп, аға, сатушы, саусақ, бөпе, аспан, жаңбыр, көрпе, бұлт, сабын, жастық, шөп, ақ, қара, сары, қоңыр, жаңа, ескі, жеңіл, ауыр, күлді, қандай, дәмді, тәтті, ащы.

      16. 4 тоқсанда:

      1) сөйле(ді), жатта(дым), өрмеледі, жаны ашыды, жұмыс істеді, биледі, көмектесті, ойнама(йды), есте сақта, су кұйды, окыды, сыпырды, сана(дым), ұшты,құйды, құдық;

      2) зат есім: сызғыш, компьютер, дөнгелек, көше, хат, телефон, теледидар, журнал, газетсағат, жіп, ине, велосипед, үй, аула, кора, дала, тау, орман, ауыл, қала, цирк, театр, көйлек, жейде, шалбар, күнқағар, шелек, бақша, бақ, сауысқан, қарға, торғай, қоңыз, күрек, құс, көбелек, гүл, жеміс, жылан.

      17. Ауызша тілге үйрету:

      1) естіп-көру аркылы кабылдап, мүғалімнің, тәрбиешінің, жолдасының тапсырмасын орындай алу;

      2) ауызша тілге берілген материалды естіп-көру аркылы кабылдау;

      3) заттың атын, іс-кимылды, заттың сапасын атап айта алу;

      4) ауызша жай сөйлемдер кұрап, суреттің мазмұнын айту немесе көрсетілген іс-қимылдарды суреттей алу;

      5) мұғаліммен, жолдасымен, сәлемдесе алу, бір нәрсе сұрау, хабарлау;

      6) сұрақ қойып, оған жауап бере білу;

      7) саусақпен ымдасу тіліне берілген сөздік материалды айта алу;

      8) сөзді тұтас, калыпты дауыспен айтуға жаттығу;

      9) мұғалімге еліктей отырып, сөздің екпінін дұрыс айтуға жаттығу;

      10) сөз ішіндегі меңгерілмеген дыбыстар болса, оны басқа ұқсас дыбыстармен ауыстырып айтуға болады (доп-топ);

      11) сөз ішіндегі негізгі дыбыстарды дұрыс айту: А, (), У, Ө, Ү, И, Ө, Ы, I, П, Қ, Т, С, Ш, Ғ, М, Н, Л, Р, Г, Ж, З, Б, Я, Е, Ю, Э (3 тоқсан);

      12) меңгерілген дыбыстардан тұратын сөздерді дұрыс, тұтастай айту;

      13) буын, сөз ішінде дыбыстардың жіктеліп, сараланып айтылуын пысықтап жаттықтыру: п-м, т-н, с-ш (3 тоқсан); а-о, о-у, а-ә, о-е, ө-ү, а-и, т-л, л-н (4 тоқсан);

      14) сөздің ішінде қатарласа келген дауыссыз дыбыстарды таза, анық айту талап етіледі (балта, дәптер);

      15) бір тыныста төрт-бес буыннан тұратын сөз, сөйлемді тұтастай айту. (Мен жазып болдым);

      16) мұғалімнің айтқан сөзін дыбыс күшейткіш аспабымен есту арқылы қабылдап айтуға (қайталауға) жаттығу.

      18. Ауызша тілге үйретуге арналған материалдар:

      1) дыбыстар: Сөз ішіндегі негізгі дыбыстарды дұрыс айту:

      п, а, м, ә, т, о, ө ү, в, у, н, и, і, л, иа (я), ио(е), иу (ю), к, ф, х, с, ш, р, б, д;

      2) әріптер: П, А, Т, М, О, Л, У, Н, И, С, К, Ы, Д, Б, Е, Ә, Ш, Ү, Ж, Я, Ю, Р, З, Ө, І.

      19. 1 тоқсан:

      1) әріптер: А, Т, М, О, Л, У, Н, И, С, К, Ы, Д;

      2) сөздер: папа, апа, ат, ата, мата, ана, от, ол, мал, алма, ту, Ұлту, анау, ана, ит, Дина, су, тас, кеме, кітап, ыдыс, мынау, Мадина, доп;

      3) сөйлем түрлері: Апа, алма ал; Апам мата алды;Анау тау; Анау Ұлту: Ала ит; Мынау ыдыс; Мадина доп ал;

      4) қайталау.

      20. 2 тоқсан:

      1) әріптер: Б, Е, Ә, Ш, Ү, Ж, Я, Ю;

      2) сөздер: бала, балапан, мен, сен, кел, шеше, әке, әже, Әсем, шаш, шана, аш, үй, үш, күн, жүр, жоқ, Баян, қоян, боя, аю, қою, ою;

      3) сөйлем түрлері: Бота, балапан үста. Мен сабын алдым Кесе ал.Әсем әжеге су әкел. Шолпан, есік аш. Үй үлкен. Әжем жақсы. Баян қоян ұстады. Аю үлкен. Ою әсем;

      4) қайталау.

      21. 3 тоқсан:

      1) әріптер: Р; З; Ө; І;

      2) сөздер: бар, бор, радио, қаз, жаз, көз, сөз, өзен, өрік, тіс, піл, ілгіш, бір, кезекші;

      3) сөйлем түрлері: Борды ал. Дәптерге таза жаз. Өрік жеміс.

      22. 4 тоқсан:

      1) әріптер: П, А, Т, М, О, Л, У, Н, И, С, К, Ы, Д, Б, Е, Ә, Ш, Ү, Ж, Я, Ю, Р, З, Ө, І;

      2) өткен тақырыптарды қайталау.

      23. Сауат ашу (оқу және жазу).

      24. 1 тоқсан:

      1) дактильді сөйлеу немесе әріппен берілген таныс сөздер мен сөйлемдерді түсіну және оқу: Мектеп, сынып, кітапхана асхана, жатақхана, дәріхана; үстел, тақта, орындык, кабылдағыш, парта, шкаф, микрофон; сөмке, кітап, дәптер, ермексаз, қарындаш, қалам; алма, алмұрт, жүзім, ерік, шие; көкөністер: сәбіз, картоп, пияз, қияр, орамжапырак, кызан; ойыншықтар: доп, конжық, қоян, машина, асық, зырылдауық, піл, куыршақ; тәрелке, кесе, пышақ, қасык, шанышқы; көйлек, жейде, шалбар, шұлык, жемпір; ат, сиыр, кой, ешкі, ит, мысық;

      2) үлгі бойынша кеспе әріптерден сөз, сөйлем құрау; парта, тақта, үстел, орындык, аспап, қабылдағыш, бор; сынып бөлмесі үлкен. Терезеде гүл тұр (Әр жаңа тақырыпта жұмыс үлгі бойынша жүргізіледі);

      3) жазуға дайындайтын жаттығуларды орындау:

      қарындашпен дөңгелек, сопак (алма, шар, өрік, сағат, қияр, т.с.с.) заттардың суретін жолкөз және торкөз дәптерге салу;

      қарындашпен төркөз дәптерге түзу (–), көлбеу (//) сызықтармен сурет салу (шырша, үй, үстел, шкаф, орындык);

      торкөз қағазға кақпаның, қоршаудың суретін түзу, ирек - сызықтармен салу (кесе, даңғара, машина, үстелде тұратын шам).

      25. 2 тоқсан:

      1) естіп-көру аркылы сөзді қабылдау: саусакпен оқып алып сөйлем құрау. Кеспе әріптерді пайдалану;

      2) кеспе әріптерден сөз бен сөйлем кұрастыру:

      құрастырылған сөздерді, сөйлемдерді (берілген такырыптар бойынша) оку;

      ыдыстар: тостаған, шәйнек, ет, табақ, казан, торсық, пышак, шәутім, қасық, шанышқы, кепсер, ожау;

      тағам түрлері: бауырсақ, май, ет, шұжык, жұмыртка, шелпек, айран, сүт, балық;

      шкафта тағамдар тұр;

      3) жазу және оқу:

      өтілетін такырыптардан сөздерді, жай сөйлемдерді тақтаға жазу және жазып оқу;

      қарапайым әріптің құрамдас бөліктерін жаза білу. (түзу сызық (–), таяқша IIIIII, дөңгелек (О) жоғары-төмен жүргізілген ирек сызықтар);

      әріптерді (п, т, н, и, ш, л, м, а, о, е, с, ү, ө, і, ө) жаза білу;

      жай сөздерді (әке, бала, ата, апа, т.с.с.) жаза білу;

      сызықтан төмен түсіріліп жазылатын әріптерді (р, у, д, з, ү) жазу.

      26. 3 тоқсан:

      1) кітаптағы тақырыптар бойынша:берілген сөздерді, сөйлемдерді оқу;

      2) саусақпен ымдасу тілі оқулығы бойынша: берілген 3-4 сөйлемнен тұратын мәтінді оқып, мүғалімнің сұрағына жауап беру;

      3) кестедегі таңбалы әріппен: немесе жазу әріппен жазылған тапсырмаларды оқып орындау;

      4) кеспе әріппен жұмыс: Кеспе сөздерді суреттерге қой. (қоян, қонжық, қуыршак, асық);

      5) сурет бойынша әңгіме құра: Машинаның, доптың суретін сал.

      27. 4 тоқсан:

      1) "Саусақпен ымдасу" окулығын пайдаланып: сөздерді, сөйлемдерді өз бетінше қима әріптерден кұрау. Қаз, тауык, әтеш, үйрек. Аулада құстар жүр. Әсем жем шашты;

      2) жазу әріптерді жазып: және сол әріптерден сөздер құрау;

      3) өз бетінше: сурет және қимыл іс-әрекет бойынша сөз, сөйлем жаза білу;

      4) өз өтінішін, сұраққа жауапты жазбаша бере білу.

3. Дайындық сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      28. Пәндік нәтиже бойынша дайындық сыныптың соңында оқушылар білуі қажет:

      1) мұғалімнің, тәрбиешінің, сыныптағы балалардың аттарын білу;

      2) отбасы мүшелерін және аттарын;

      3) жиі қолданылатын ойыншықтардың аттарын және қолдануды;

      4) оқу құралдарының атауын (қарындаш, дәптер, кітап, қағаз және т.б.);

      5) күнделікті көріп жүрген жеміс-көкөністердің атауын;

      6) азық-түлік атауларын;

      7) дене мүшелерінің атауларын;

      8) күнделікті қолданатын ыдыстардың атауларын;

      9) киімдердің, аяқ киімдердің атауларын;

      10) мерекелердің атауларын (Жаңа жыл, Наурыз, Аналар мерекесі және т.б.).

      29. Меңгеруі қажет:

      1) қарапайым тапсырмаларды тусініп орындау;

      2) жолдасынан, мұғалімнен затты сұрап алу және өтіне білу;

      3) сұрақ қоя білу;

      4) сұрақты түсініп, оған жауап бере білу;

      5) тапсырманың орындалғаны туралы айта алу;

      6) білгені туралы айта алу;

      7) ауызша сөйлеуге берілген материалды көру есту арқылы қабылдау;

      8) сөздерді қалыпты дауыспен бірге айту;

      9) таныс сөздер мен фразаларды оқып, түсіну;

      10) қима әріптерден үлгіге қарап сөздер мен фразалар құрастыру.

      30. Тұлғалық нәтижелер оқушылардың:

      1) туған елге деген сүйіспеншілігінен, туған жердің табиғатын сақтауға және қорғауға деген ұмтылысынан;

      2) өз ана тілін, мәдениетін, салт-дәстүрін құрметтеуінен;

      3) салауатты өмір салтын ұстануынан;

      4) еңбек пен оқуға деген жауапкершілікті сезінуінен;

      5) қарым-қатынас барысында мәдениет сақтауынан, үлкен адамдарды құрметтеп, кішілерге қамқорлық танытуынан көрінеді.

      31. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер оқушылардың:

      1) оқу үдерісінде алған түрлі ақпараттарды дұрыс қабылдауынан және дұрыс түсінуінен, қажетті жағдайда есіне түсіріп, орынды қолдана алуынан;

      2) дұрыс түсініп және оқу дағдысынан;

      3) дұрыс, қатесіз, сауатты әрі көркем жаза алуынан;

      4) ауызша және жазбаша тілінің дамуынан, өз ойын жеткізе алуынан.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 115-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің дайындық сыныбы үшін "Сауат ашу (ана тілі, жазу, ауызекі сөйлеу тілі, дактильді сөйлеу тілі)" пәнінен типтік оқу бағдарламасы (оқыту орыс тілінде жүргізілетін мектептер үшін)

      Ескерту. 115-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Пояснительная записка

      1. Учебная программа разработана в соответствии с Государственным общеобязательным стандартом среднего образования (начальное, основное среднее, общее среднее образование), утвержденного постановлением Правительства Республики Казахстан от 23 августа 2012 года № 1080.

      2. "Грамота (чтение, письмо, устная речь, дактильная речь)" – учебный предмет, интегрированный по своему содержанию, который относится к образовательной области "Язык и литература" и представляет собой целостную систему первоначального обучения видам речевой деятельности (устная речь, дактильная речь, чтение, письмо), ориентированную на личностные, системно-деятельностные и предметные результаты обучения.

      3. Целью обучения предмету "Грамота" является сформировать нравственную личность школьника, развить его индивидуальные творческие способности. Из всех направлений работы по обучению речи неслышащих школьников (развитие языковой способности, формирование видов речевой деятельности, овладение языковыми закономерностями) особое внимание уделяется развитию языковой способности.

      4. Задачами обучения предмету являются:

      1) обучать неслышащих школьников реагировать на обращенную к ним речь в условиях предметной ситуации;

      2) догадываться по содержанию предметных действий, что от них требуют, о чем спрашивают, к чему побуждают;

      3) подражать речевым действиям учителя, воспитателя, самостоятельно пользоваться речевыми образцами;

      4) формировать слухо-зрительное восприятию словесной речи учителя;

      5) проговаривать весь речевой материал устно-дактильно с соблюдением требований приближенного и точного произнесения звукового состава слов, фраз;

      6) понимать содержание речевого высказывания и адекватно реагировать на него;

      7) обучать осознанному чтению, письму.

      5. Объем учебной нагрузки по учебному предмету составляет 9 часов в неделю. Годовой объем учебной нагрузки: 297 учебных часов.

      6. Примерное распределение часов:

      таблица 1

Раздел

Количество часов в неделю

1 четверть

2 четверть

3 четверть

4 четверть

Обучение дактильной речи
Обучение устной речи
Обучение грамоте

4
 
3
 
2

3
 
3
 
3

2
 
4
 
3

1
 
4
 
4

Всего

9

9

9

9


      7. В процессе изучения содержания учебного материала учитываются межпредметные связи:

      1) русский язык и литературное чтение. Учебный предмет "Грамота" является по своему содержанию интегрированным предметом: обучение чтению и письму, элементарной грамматики осуществляется на основе литературных текстов;

      2) познание мира. Уроки грамоты – это расширение познавательных интересов учащихся об окружающем мире, природе;

      3) математика. Проведение звукового анализа требует определения количества звуков в слове, их последовательности, сравнения (больше/ меньше) звуко-буквенного состава слов;

      4) изобразительное искусство. На уроках грамоты широко используются произведения живописи, рисунка: учащиеся рисуют, раскрашивают, штрихуют, пополняют свой словарный запас, составляя устные рассказы по картинам;

      6) физическая культура. Во время динамической паузы учащиеся выполняют различные физические упражнения, сопровождаемые речевками.

      8. В подготовительном классе детей обучают грамоте, т. е. формируют первые умения и навыки чтения и письма.

      9. В начале (в первой четверти, добукварный период) от них требуется умение читать и составлять слова из разрезной азбуки. Эта работа осуществляется на уроках обучения грамоте, в процессе обучения дактильной и устной речи. Параллельно на уроках предметно-практического обучения учащиеся выполняют упражнения, подготавливающие их к письму.

      10. Со второй четверти (букварный период) дети учатся писать, начиная с элементов букв, простейших строчных букв и слов из них, и заканчивают написанием прописных букв.

2. Базовое содержание учебного предмета для подготовительного класса

      11. Обучение грамоте (68 ч).

      12. Чтение и письмо.

      13. 1 четверть.

      14. Читать и понимать знакомые слова и фразы, данные в дактильном и печатном виде.

      15. Из разрезной азбуки складывать слова и фразы по образцу. Выполнять упражнения, подготавливающие к письму:

      1) рисовать карандашом предметы круглой и овальной формы (яблоки, вишни, воздушные шары, часы, очки, листочки и т. п.) в тетрадях в линейку и в клетку;

      2) рисовать карандашом предметы, состоящие из прямых линий, размером в заданное число клеток (елки, домики, столы, стулья, шкафы, звездочки и др.);

      3) рисовать предметы, состоящие из сочетания прямых и овальных линий, размером в заданное число клеток (чашка, кружка, настольная лампа, автомобиль, барабан и др.);

      4) рисовать на бумаге в клетку бордюры, состоящие из прямых и округленных линий.

      16. 2 четверть.

      17. Складывать слова и фразы, считанные с руки, а также воспринятые слухо-зрительно.

      18. В течение года:

      1) складывать слова и фразы самостоятельно;

      2) составлять слова и фразы из разрезной азбуки;

      3) читать слова и фразы, составленные из разрезной азбуки. Читать слова и простейшие фразы (имена детей, названия предметов, простейших поручений и др.), написанные рукописным шрифтом на классной доске;

      4) писать:

      простейшие элементы букв (прямые палочки, палочки с закруглением вверху, внизу, вверху и внизу);

      простейшие буквы (п, т, н, и, ш, л, м, а, о, е, с);

      слова из простейших букв (папа, мама, лото, лампа и т. п.);

      буквы с элементами, выходящими за нижнюю строчку (р, у, д, з).

      19. 3 четверть:

      1) читать слова и фразы по книге;

      2) читать текст в три-четыре предложения и отвечать на вопросы учителя (в пределах вопросительных предложений, указанных в разделе "Обучение дактильной речи");

      3) выполнять задания, написанные на табличках в печатном или рукописном виде.

      20. 4 четверть:

      1) писать остальные строчные буквы и слова с этими буквами. Писать прописные буквы;

      2) самостоятельно писать слова и простейшие фразы (по картинкам или по демонстрации предметов и действий);

      3) письменно (одним предложением) выражать просьбу, отвечать на вопрос.

      21. Обучение дактильной речи (81 ч).

      22. Знание:

      1) имен учителя, воспитателя, товарищей по классу;

      2) фамилий товарищей по классу; •членов семьи и их имен;

      3) названий наиболее распространенных игрушек, умение пользоваться ими и беречь их;

      4) названий личных учебных вещей (карандаш, тетрадь, книга, бумага, кассы), умение ими пользоваться и хранить их;

      5) названий фруктов и овощей, распространенных в данной местности;

      6) продуктов питания, умение называть их;

      7) названий частей тела человека;

      8) названий чайной и столовой посуды, умение использовать эти названия в речи;

      9) названий предметов зимней одежды, белья и обуви;

      10) названий учебных вещей (кисточка, ножницы, клей, ручка);

      11) праздничных дат: Новый год, Наурыз, 1 Мая, День Победы, 8 Марта.

      23. Умение спросить, как зовут человека, как его фамилия. Умение спросить, как называется предмет, определить его цвет, величину, выяснить его принадлежность определенному лицу.

      24. Использование в общении с окружающими следующих типов фраз. Понимание простейших обращений и выполнение заданий:

      1) встань. Ваня, встань. Иди(-те). (1 четверть) Попроси у Вовы тетрадь. (2 четверть). Иди(-те) играть в лото. Позови Вову рисовать. Иди(-те) кататься. Иди(-те) гулять. Сядь на санки. Отряхни(-те) снег. Попроси у Миши новый карандаш. Возьми тетрадь(-и) из шкафа (из стола). Положи тетрадь(-и) в шкаф (в парту). Положи книгу(-и) на стол (парту, окно). Открой шкаф, возьми книгу и читай. Мальчики, рисуйте. Девочки, читайте. (3 четверть);

      2) спроси, что это. Спроси, как зовут мальчика. Скажи, что это. Миша, скажи ты. Скажи Вале (дежурному). Будем сажать. Будем поливать. Будем сажать бобы. Будем чистить (и др.). Полей цветы. Полей грядки (и др.). Не шали(-те). Не говори(-те). Не шуми(-те). (4 четверть.).

      25. Умение обратиться к товарищу и к учителю с просьбой:

      1) Валя, иди сюда. Валя, возьми мишку (зайку, авто). Играй(-те);

      2) вымой(-те), вытри(-те). Возьми(-те) карандаши, тетради (и др.) (2 четверть);

      3) дай Вове тетрадь. Иди играть. (2 четверть.);

      4) дай красную ленту. Попроси синий карандаш. (3 четверть.) Прости(-те). (4 четверть).

      26. Умение обратиться к учителю и товарищам с вопросами:

      1) кто это? Что это? Можно взять? (1-2 четверти);

      2) как зовут? Можно рисовать? Можно взять санки (лыжи, коньки)? (3 четверть);

      3) где Коля? Как зовут мальчика (девочку)? Какая буква? Большая? Маленькая? (4 четверть).

      27. Понимание вопросов и умение ответить на них:

      1) кто это? Что это? Чей? Чья? Таня, я. Мой, мое, мои. (2 четверть);

      2) ты хочешь писать (рисовать, читать)? Ты хочешь кататься на санках? Ты умеешь кататься на коньках? Кто хочет? Что делает Миша? Что делает? Что ты делаешь? Что Миша делает? Какой? Какая? Какое? Какие? (По цвету, величине, качеству — без употребления этих слов.) Как тебя зовут? Как твоя фамилия? Что сегодня на обед? Что сегодня на завтрак? Что сегодня на ужин? Что вчера было на ужин? Ты любишь печенье (кашу, конфеты)? Ты любишь рисовать (играть, кататься)? Кто сегодня дежурный(-ая)? Какая сегодня погода? У кого карандаш (ручка, линейка, письмо)? У кого есть карандаш (книга, тетрадь)? (3 четверть);

      3) где Коля? Где карандаш? Где ты был? Как зовут мальчика (девочку)? Ты написал? Ты играл? Куда ты положил? Куда ты убрал? Куда ты ушел? Кто написал? Кто нарисовал? Кто выучил? Кто помнит? Как зовут? (4 четверть).

      28. Умение сообщить о выполнении задания:

      1) кончил писать. Кончил рисовать (2 четверть);

      2) я прыгаю. Надя играет. Миша читает. Я прыгал(-а). Миша читал. Надя играла (3 четверть);

      29. Умение сообщить о здоровье, желании, знании:

      1) я хочу писать (рисовать, клеить). (2 четверть);

      2) я умею. Я не умею. Я умею писать. Я умею кататься. Я хочу кататься. Я не хочу кататься. Я не хочу читать. (3 четверть);

      3) я здоров. Я болен. У меня болит зуб. Я не знаю. Я забыл (4 четверть).

      30. Обучение устной речи (148 ч).

      31. В течение года:

      1) воспринимать слухо-зрительно и выполнять поручения учителя (воспитателя, товарища), указанные в разделе "Обучение дактильной речи";

      2) слухо-зрительно воспринимать материал, предназначенный для устной речи. Устно называть предметы, действия, качества предметов;

      3) выражать устно в форме простого предложения содержание картинки, описывать демонстрируемое действие;

      4) обращаться к учителю или товарищу с приветствием, просьбой, сообщением;

      5) задавать вопрос и отвечать на него.

      6) проговаривать материал дактильной речи, пользуясь доступным, приближенным произношением;

      7) произносить слова слитно, голосом нормальной высоты и силы, нормального тембра, сохранять одинаковую высоту тона на разных гласных, а также согласных, произносимых голосом (м, н, в, л, р) (1 — 4 четверти);

      8) отраженно, подражая учителю, выделять словесное ударение (более длительным и громким произнесением гласного в двух-и трехсложных словах) (1—4 четверти);

      9) правильно произносить в словах основные звуки: а, о, у, э, и, п, т, к, ф, с, ш, х, в, м, н, л, р и звукосочетания: йа, йо, йу, йэ (см. табл. на с. 16—18) (1—3 четверти);

      10) правильно произносить звонкие звуки б и з в словах, воспроизводимых ранее приближенно (4 четверть);

      11) закреплять дифференцированное произношение звуков в словах и слогах: п — м, т — н, ф — в, с — ш (3 четверть), а — о, о — у, а — э, э — и, а — я, у — ю, э — е, т — л, л — н, с — ш, к — х (4 четверть);

      12) правильно, слитно произносить слова, состоящие из усвоенных звуков (1—4 четверти);

      13) приближенно произносить слова, включающие еще не усвоенные звуки, используя основные звуки в качестве заменителей, например: тай (дай), маш (мяч);

      14) правильно произносить в усваиваемых словах сочетания согласных, например: лампа, стол, шапка, доктор (1—4 четверти);

      15) слитно, на одном выдохе произносить фразы с сочетанием согласных, например: Вот папа; Там мяч (1—4 четверти);

      16) отраженно за учителем проговаривать речевой материал на занятиях по развитию слухового восприятия, воспроизводя слово целиком или его контур, например: ауэ, или ауте, или татуте (здравствуйте), или часть слова, например: тани или таниа (до свидания).

3. Требования к уровню подготовки учащихся подготовительного класса

      32. Предметные результаты. По завершении подготовительного класса учащиеся должны знать:

      1) понимать обращения и выполнять задания;

      2) понимать вопросы;

      3) сообщать о выполнении задания, о своем желании;

      4) знать названия предметов, действий и др.,

      5) уметь сообщать о выполнении задания, о своем желании;

      6) уметь обращаться к товарищу и учителю с просьбой, с вопросами (спомощью учителя и самостоятельно);

      7) уметь составлять слова и фразы из разрезной азбуки;

      8) уметь прочитать текст из трех-четырех предложений, понять его содержание;

      9) уметь писать буквы, отдельные слова и простейшие фразы (из двух-трех слов).

      33. Личностные результаты. Учащиеся должны проявлять:

      1) патриотические чувства к своей стране, к народу Казахстана; уважание и знание государственных символов (герб, флаг, гимн Республики); понимать ценностную значимость родного, государственного и других языков как средства познания мира;

      2) уважение к законам страны, соблюдать правила общественного поведения на улице, в школе;

      3) положительные качества нравственной системы ценностных ориентиров, внимательное и доброжелательное отношение к окружающим людям, товарищам.

      34. Системно-деятельностные результаты. Учащиеся должны применять:

      1) учебно-организационные умения при определении цели и задач урока; в самоконтроле, постановке вопросов, в поиске путей решения поставленных задач урока; различает на слух;

      2) учебно-информационные умения при работе с языковым материалом урока: приемы наблюдения, слушания, грамматического разбора, получения информации через чтение и письмо; создание письменного текста (описание, повествование);

      3) составление таблиц, схем;

      4) способы использования речевой деятельности – слушания, говорения, чтения и письма – для получения информации, формулирует вопросы по тексту, использует выборочное чтение для ответов на вопросы, Вычленяет из текста ключевые слова и конструирует текст по ключевым словам;

      5) учебно-коммуникативные умения: применяет свои речевые навыки для общения в различных ситуациях (в учебной и повседневной деятельности);

      6) умеет использовать устную и письменную речь для общения со взрослыми и сверстниками.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 116-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған
бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін "Орыс тілі
және тіл дамыту" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту орыс тілінде жүргізілетін мектептер үшін)

      Ескерту. 116-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Пояснительная записка

      1. Учебная программа разработана в соответствии с Государственным общеобязательным стандартом среднего образования (начальное, основное среднее, общее среднее образование), утвержденного постановлением Правительства Республики Казахстан от 23 августа 2012 года № 1080.

      2. В содержание работы по русскому языку в 1-4 классах включаются следующие разделы: развитие разговорной и связной речи, обучение чтению и письму. В зависимости от состава класса, степени и качества речевого развития учащихся время для того или иного раздела работы может быть изменено учителем класса.

      3. Цель обучения – формирование словесной речи как средства общения, освоение языка, который становится для неслышащего школьника средством общения, обучения, познания, мышления.

      4. Задачами обучения являются:

      1) формирование речевой активности неслышащего школьника, воспитание речевого поведения;

      2) овладение фонетикой, лексикой, грамматикой, орфографией языка в условиях пользования речью как средством общения;

      3) формированиежелания и умения вступать в контакт с окружающими, воспринимать информацию и реагировать на нее;

      4) обучать речевой деятельности разных видов: говорению (разговорной и монологической речи), письму, чтению, слушанию (в доступных пределах);

      5) формирование у детей потребности в речи, обеспечение мотивированности самого высказывания в каждом конкретном случае, обучения планированию высказывания, отбору средств и способов его осуществления.

      5. Объем учебной нагрузки по учебному предмету:

      1) 1 класс 6 часов в неделю, всего 198 часов;

      2) 2 класс 6 часов в неделю, всего 204 часов;

      3) 3 класс 4 часа в неделю, всего 136 часов;

      4) 4 класс 4 часа в неделю, 136 часов.

      6. В содержание работы по русскому языку в 1-4 классах включаются следующие разделы: развитие разговорной и связной речи, русский язык (первоначальные грамматические обобщения).

      7. Примерное распределение часов:

      таблица 1

Образовательные области и учебные предметы

Недельное количество часов по классам

Нагрузка, часы

1

2

3

4

Недельная

Годовая

Русский язык

3

3

2

2



Развитие речи

3

3

2

2



Итого

6

6

4

4

20

674


      8. В процессе изучения содержания учебного материала учитываются межпредметные связи:

      1) литературное чтение. В процессе обучения русскому языку осуществляется художественно-эстетическое и нравственно-патриотическое воспитание учащихся. Эта задача реализуется во взаимосвязи с уроками русского языка и литературного чтения;

      2) русский язык. В каждом классе готовит учащихся к программному материалу учебного предмета "Русский язык" в последующих классах средней ступени обучения, так как содержание предмета "Русский язык" во 2-4 классах составляет элементарную основу для перехода к систематическому курсу русского языка в 5-9 классах общеобразовательной школы;

      3) познание мира. Для грамматического анализа на уроках русского языка широко привлекаются тексты, посвященные явлениям природы, жизни животного мира. Уроки русского языка – это расширение познавательных интересов учащихся об окружающем мире, природе;

      4) математика. Изучение имени числительного как части речи, количественный подсчет при звуко-буквенном анализе слов требует использования знаний по математике;

      5) изобразительное искусство. В целях развития связной речи на уроках русского языка широко используются произведения живописи: составление сочинений по картине;

      6) физическая культура. Физические упражнения используются во время динамической паузы: учащиеся выполняют различные движения, сопровождаемые речевками, для снятия усталости и напряжения.

2. Базовое содержание учебного предмета для 1 класса

      9. Развитие речи.

      10. Развитие разговорной речи.

      11. Использовать в общении с окружающими следующие типы фраз:

      1) понимание и выполнение поручений, обращение с просьбой, высказывание желания, побуждения:

      1 четверть. Станьте в пары. Иди(те) к доске (к столу, к окну). Иди ко мне. Сядь на место. Смотри(те) внимательно. Подними руку;

      2 четверть. Положи тетрадь в сумку (в парту). Положи книгу слева, а тетрадь справа. Закрой (открой) форточку. Возьми книгу из шкафа (из стола, из парты). Вытри руки. Вытри снова (еще раз);

      3 четверть. Достань учебник из парты и положи на стол. Напиши так же (лучше). Пиши медленно, красиво. Напиши еще два слова. Скажи (спроси, исправь) сам. Подпиши свою работу (тетрадь). Расскажи о зиме. Нарисуй простым карандашом. Скажи (отвечай) с листа;

      4 четверть. Возьми тряпку, намочи ее и вытри доску. Покажи на картинке лес. Я буду писать чисто. Пропусти одну клетку (две клетки, строчку). Исправь(те) ошибки. Проверь (те) работу;

      2) обращение к товарищу или другому лицу по заданию учителя или воспитателя, а также по собственному побуждению:

      1 четверть. Позови Женю в класс. – Женя, иди в класс. Спроси у Вовы, как зовут мальчика. – Вова, как зовут мальчика? Спроси, кто взял книгу (мяч). – Кто взял книгу (мяч)? Саша, кто взял книгу (мяч)? Попроси у …;

      2 четверть. Возьми у Вити книгу и положи на стол. Витя, дай книгу. Попроси у Шуры большой карандаш. Шура, дай мне, пожалуйста, большой карандаш;

      3 четверть. Спроси у Веры, где ручка – Вера, где ручка? Спроси. У кого нет карандаша. – Ребята, у кого нет карандаша? Спроси у Лены, какая у нее отметка **. Лена, какая у тебя отметка?;

      4 четверть. Позови мне Мишу – Миша, тебя зовет… Дай тетрадь Сереже. – Сережа, возьми тетрадь. Посмотри и скажи, чья работа лучше. – Вовы. Вовина работа лучше всех. Спроси у ребят, чья это работа. – Ребята, чья это работа?;

      3) обращение с вопросами и ответы на них:

      1 четверть. Ты сделал (написал)? – Да, сделал(а), написал(а). Я сделал (написал). Нет, не сделал (не написал). Что надо взять? – Линейку. Кто знает? – Я. Я знаю. Кто наклеил (взял) картинки? – Я (Коля) наклеил;

      2 четверть. Ты хочешь играть? – Да, хочу. Нет, не хочу. Чья это работа? – Моя, твоя. Борина. Где нарисовать (нарисовал)? Вверху. Внизу. Какой сегодня день (число)? Вторник 3 декабря;

      3 четверть. Кому помочь? – Мне. Мне и Сереже. Помоги мне. Какой день будет завтра? – Четверг. Можно сесть? – Можно. Сядь (играй, читай). Можно выйти из класса (подойти к доске)? - Можно. Выйди (подойди). Можно написать снова? – Можно. Напиши;

      4 четверть. Кто сегодня (был вчера, будет завтра) дежурный? – Я (Миша). Когда ты будешь дежурный? – В субботу. Ты хочешь еще писать? – Да. Нет. Хочу. Не хочу. Ты умеешь рисовать? – Да. Нет. Я умею. Как рисует Света? – Красиво;

      4) сообщение о работе одной фразой:

      в течение года: Я пишу (написал), не (кончил, буду говорить, писать) письмо. Мы читаем (будем рисовать цветы.);

      5) участие в диалоге:

      с помощью последовательно заданных вопросов узнать, что делал товарищ, рассказать о своих занятиях, описать картинку или предмет.

      6) слухо-зрительное восприятие всего материала разговорной речи. Восприятие на слух только знакомого речевого материала и его воспроизведение.

      12. Развитие монологической (устной и письменной) речи учащихся.

      13. Первая четверть:

      1) школа (учебные принадлежности, класс, столовая, спальня);

      2) лето в лесу, на реке;

      3) игры и развлечения детей (дома, в школе);

      4) осень (погода, природа, фрукты, овощи);

      5) повседневные дела и события из личной жизни, а также из жизни классного коллектива;

      6) хорошие и плохие поступки детей. Темы по усмотрению учителя.

      14. Вторая четверть:

      1) осенние каникулы (как проводили каникулы);

      2) осень (природа, погода);

      3) зима (лес, парк, река), изменения в природе и погоде, первый снег, занятия детей;

      4) дикие и домашние животные, рыбы;

      5) события из личной жизни;

      6) основные события дня (режимные моменты, занятия в школе, занятия с конструктором, мозаикой и др.);

      7) подготовка к Новому году;

      8) дружные ребята;

      9) темы по усмотрению учителя.

      15. Третья четверть:

      1) новогодняя елка в школе;

      2) зимние каникулы;

      3) зимние развлечения детей;

      4) жизнь животных, птиц зимой;

      5) события из личной жизни, а также из жизни классного коллектива: мы любим труд, мы — дружные ребята;

      6) городская улица;

      7) праздничные дни (8 Марта, Наурыз — подготовка, поздравления);

      8) семья (состав семьи, занятия членов семьи, взаимопомощь, семья дома);

      9) воскресный день;

      10) темы по усмотрению учителя.

      16. Четвертая четверть:

      1) весенние каникулы;

      2) весна, признаки весны, первая зелень и цветы, занятия детей;

      3) животные весной (звери, птицы, насекомые), появление птенцов, детенышей;

      4) праздничные даты (День единства народов, День Победы);

      5) события из личной жизни, а также из жизни классного коллектива;

      6) скоро лето;

      7) темы по усмотрению учителя.

      17. Русский язык (грамматика):

      1) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное личной формой и инфинитивом;

      2) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное глаголом прошедшего времени (совершенного и несовершенного вида);

      3) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное глаголом настоящего времени;

      4) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное глаголом будущего времени (сложное);

      5) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное возвратным глаголом;

      6) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное личной формой глагола с инфинитивом или личной формой глагола настоящего (будущего) времени с прямым дополнением;

      7) определение, выраженное прилагательным; подлежащее; сказуемое; прямое дополнение (при переходных глаголах);

      8) определение; подлежащее; сказуемое (в соответствии с задачей высказывания); дополнение, выраженное существительным в творительном падеже;

      9) подлежащее; сказуемое; прямое дополнение и дополнение, выраженное существительным в родительном падеже (у кого?);

      10) определение; подлежащее; сказуемое; обстоятельство где? на чем? в чем?;

      11) подлежащее; сказуемое; дополнение; обстоятельство. Куда? во что? на что?;

      12) определение; подлежащее; сказуемое; обстоятельство. откуда? с чего? из чего?;

      13) обстоятельство (когда? наречие); подлежащее; сказуемое; дополнение;

      14) подлежащее; сказуемое; обстоятельство (как? наречие).

3. Базовое содержание учебного предмета для 2 класса

      18. Развитие речи.

      19. Развитие разговорной речи. Использование в общении с окружающими следующих типов фраз:

      1) понимание и выполнение поручений, умение выразить просьбу, желание, побуждение:

      1 четверть. Возьми(те) учебник по развитию речи, открой(те) на странице… и прочитай(те) задание номер… Достань(те) из шкафа цветные карандаши и раздай(те) их ребятам. Помоги мне, пожалуйста;

      2 четверть. Сядь рядом с Толей и помоги ему. Сначала…, а потом будешь. Закончи свою работу и помоги товарищу;

      3 четверть. Возьми два учебника и отдай один мне. На столе нет тетради. Можно взять в шкафу? Раздай по два листа бумаги каждому ученику. Мне понятно (непонятно). Я не знаю, как сказать (как сделать). Помоги мне, пожалуйста;

      4 четверть. Проверьте работу друг у друга. Я еще не написал(а). Подожди(те) меня, пожалуйста. Оля написала без ошибок. У Оли много ошибок. Дайте мне, пожалуйста, лекарство от кашля (головной боли);

      2) обращение к товарищу или другому лицу по заданию учителя или воспитателя, а также по собственному побуждению:

      1 четверть. Скажи Славе, чтобы он открыл книгу на десятой странице. – Слава, А.И. сказала, чтобы ты открыл книгу на десятой странице;

      2 четверть. Попроси у Тани зеленый карандаш и дай мне. – А.И. просит у тебя зелeный карандаш (несколько картинок и т.д.);

      3 четверть. Скажи Толе, чтобы он сел рядом с Витей (принес стул,..дал мне свою работу,… взял несколько картинок,… сделал лучше,… кончил работать);

      4 четверть. Спроси Алю, какую отметку она получила за работу (когда она будет читать, скоро ли мы напишем рассказ). – Аля, какая у тебя отметка? (когда ты будешь читать?);

      3) умение задавать вопросы и отвечать на них:

      1 четверть. Кто следующий будет писать (рисовать)? Вова будет писать (рисовать). Какой следующий урок? – Чтение. Следующий урок чтения;

      2 четверть. Что ты будешь (вы будете) делать? Буду (будем) читать. Где твоя работа (тетрадь)? В шкафу. Моя тетрадь в шкафу;

      3 четверть. Кто написал лучше? Кто хуже? – Слава написал лучше, а Вова хуже. Что мы будем делать сначала (потом)? Сначала мы будем писать;

      4 четверть. С кем ты ездил домой? – С братом. Я ездил домой с братом. С кем ты играл (работал)? - С Леной. С ребятами.

      20. В течение года: участие в диалоге: с помощью последовательно заданных вопросов узнать, что делал товарищ, расспросить о товарище или предмете, отвечая на вопросы товарищей, рассказать о своих занятиях.

      21. Развитие монологической (устной и письменной) речи учащихся.

      22. 1 четверть:

      1) воспоминания о лете;

      2) осень (природа, погода, подготовка животных к зиме, занятия взрослых и детей);

      3) выполнение детьми обязанностей ученика, школьные дела;

      4) события из личной жизни, из жизни классного и школьного коллектива;

      5) семья, домашние дела, занятия родителей, помощь взрослым;

      6) интересные животные;

      7) темы по усмотрению учителя.

      23. 2 четверть:

      1) осенние каникулы;

      2) поздняя осень;

      3) наш край;

      4) зимой в лесу;

      5) подготовка к новогодней елке;

      6) обычные дела и события из личной жизни, из жизни классного и школьного коллектива;

      7) темы по усмотрению учителя.

      24. 3 четверть:

      1) новый год (встреча Нового года, поздравления, подарки);

      2) зимние каникулы;

      3) календарь года (времена года, месяцы, дни недели);

      4) зимой в лесу (природа, жизнь зверей и птиц);

      5) Государственные праздники (День защитников Отечества, 8 Марта — отличительные черты праздника, подготовка к праздникам);

      6) наш город (городские улицы, транспорт);

      7) интересные экскурсии;

      8) семья (профессии родителей, рассказ о своей маме, помощь детей взрослым, интересные дела);

      9) события из личной жизни, из жизни классного и школьного коллектива;

      10) темы по усмотрению учителя.

      25. 4 четверть:

      1) наступление весны (природа, занятия детей);

      2) наш край, город, село;

      3) Государственные праздники (отличительные черты праздника, подготовка к праздникам);

      4) что такое хорошо и что такое плохо;

      5) впереди лето;

      6) события из личной жизни, из жизни классного и школьного коллектива;

      7) сюжетные рассказы на темы по усмотрению учителя.

      26. Русский язык (грамматика):

      1) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением единственного (множественного)числа; сказуемое, выраженное глаголом настоящего, прошедшего или будущего времени; прямое дополнение, выраженное неодушевленным существительным мужского (женского, среднего) рода, единственного или множественного числа;

      2) подлежащее; сказуемое; прямое дополнение, выраженное одушевленным существительным мужского (женского) рода, единственного или множественного числа;

      3) подлежащее; сказуемое, выраженное страдательным причастием; дополнение, выраженное существительным в творительном падеже;

      4) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное прилагательным;

      5) подлежащее; сказуемое; дополнение, выраженное существительным в родительном падеже с предлогом "для";

      6) подлежащее; сказуемое; прямое дополнение, выраженное существительным в дательном падеже;

      7) подлежащее; сказуемое; дополнение, выраженное существительным в творительном падеже с предлогом "с";

      8) подлежащее; сказуемое; обстоятельство, отвечающее на вопросы куда? (откуда? как?);

      9) подлежащее; сказуемое; обстоятельство, выраженное наречием;

      10) определение, выраженное притяжательным местоимением; подлежащее; сказуемое; прямое дополнение (при переходных глаголах);

      11) определение; подлежащее; сказуемое; дополнение и прямое дополнение, выраженное существительным в родительном падеже;

      12) определение; подлежащее; сказуемое; дополнение;

      13) определения при подлежащем в предложениях всех типов, выраженные прилагательными, притяжательными местоимениями или порядковыми числительными.

4. Базовое содержание учебного предмета для 3 класса

      27. Развитие речи.

      28. Развитие разговорной речи:

      1) понимание и выполнение поручений, умение выразить просьбу, желание:

      1 четверть. Иди в зал и принеси стул для… Начинайте работать. Передай свою работу соседу слева. Положите книги на верхнюю (нижнюю) полку. Отложи альбом в сторону. Я хочу помочь Вам решить задачу;

      2 четверть. Повернись направо (налево). Отложи все, что тебе нужно для работы (мешает работать). Поменяйтесь местами. Все выполнили работу правильно, только Вова ошибся. Разрешите мне закончить ее;

      3 четверть. Иди к А.П. и попроси. (несколько) тетрадей в линейку (в клетку). Принеси полстакана (полбанки) воды. Вспомните, что вы делали вчера;

      4 четверть. Достаньте учебники (тетради) и продолжайте работать. Встаньте так, чтобы не мешать друг другу. С.И. скажите, пожалуйста, какое задание по развитию речи на завтра. Я не записала того, что сказала Оля;

      2) обращение к товарищу или другому лицу по указанию учителя или воспитателя, а также по собственному побуждению:

      1 четверть. Спроси у…, что задано по русскому языку на завтра (что он сказал) – Скажи, пожалуйста, что задано по русскому языку на завтра (..повтори, пожалуйста, что он сказал);

      2 четверть. Спроси у.., когда он (она, они) будут учить стихотворение (как он написал, сколько написал предложений, где он был) -.., когда ты будешь учить стихотворение (как ты написал) и т.д.;

      3 четверть. Спроси у.., зачем он взял лист бумаги (куда он положил.., чего не хватит для работы, сколько стоит..). -..,зачем ты взял лист бумаги? -...спрашивает, зачем ты взял лист бумаги (.., куда ты положил..?) - …, спрашивает, куда ты положил?;

      4 четверть. Спроси у.., за что он получил замечание -.., за что ты получил замечание. – За то, что я.. Спроси у.., закончил ли он работу. Ты закончил работу?;

      3) умение задавать вопросы и отвечать на них:

      1 четверть. К кому ты поедешь в выходной день? - К родителям, к знакомым. Что мы будем делать после четвертого урока (после обеда)? – Будем делать уроки;

      2 четверть. Из чего сделана коробочка? – Из дерева (деревянная). Из кожи (кожаная). Чем вытереть руки? – Полотенцем. Тряпкой;

      3 четверть. Когда ты будешь учить уроки? – После полдника. В четыре часа. С кем ты хочешь играть? С.. вместе с.. Сколько листов бумаги ты взял? -.. листа. Пять листов. Несколько листов. Сколько дней будут весенние каникулы: - Восемь дней;

      4 четверть. Ты знаешь, как решать эту задачу? – Знаю. Не знаю. Когда мы пойдем на экскурсию? До обеда (после обеда, перед ужином). … Разрешила взять эту книгу? – Разрешила. Не разрешила.

      29. Рассказ о работе, пользуясь планом.

      30. В течение года:

      1) участие в диалоге: с помощью последовательно заданных вопросов узнать, что делал товарищ, отвечая на вопросы товарищей, рассказать о своих занятиях. Использование в диалоге вопросов, указанных выше;

      2) слухо-зрительное восприятие всего материала по разговорной речи. Умение выборочно воспринять и воспроизвести знакомый речевой материал на слух с использованием звукоусиливающей аппаратуры.

      31. Развитие монологической (устной и письменной) речи учащихся.

      32. Первая четверть:

      1) новый учебный год (школа, пришкольный участок, спортивная площадка);

      2) золотая и поздняя осень (природа, погода, сбор урожая);

      3) твои друзья (рассказ о друге, общие дела, взаимопомощь);

      4) интересные события из личной жизни и жизни школьного коллектива, страны;

      5) город и село (особенности жизни людей, их занятий);

      6) темы по усмотрению учителя.

      33. Вторая четверть:

      1) лес и поле (природа, растительность, животный мир);

      2) поздняя осень и наступление зимы (изменения в природе, погоде, в занятиях взрослых и детей);

      3) наша улица и город (описание, характерные особенности, средства связи города с другими населенными пунктами);

      4) новый год. 5. Темы по усмотрению учителя.

      34. Третья четверть:

      1) зимние каникулы;

      2) зима в лесу и в городе;

      3) знаменательные даты в жизни страны;

      4) занятия детей в школе, общественные поручения, описание класса;

      5) интересные события, экскурсии;

      6) восьмое марта (особенность праздника, подготовка к нему, поздравления);

      7) темы по усмотрению учителя.

      35. Четвертая четверть:

      1) весенние каникулы;

      2) весенние изменения в природе и жизни людей (весна в городе, лесу, поле);

      3) интересные события, экскурсии;

      4) праздничные дни (события праздничного дня, подготовка к празднику, впечатления о нем);

      5) темы по усмотрению учителя.

      36. Русский язык (грамматика):

      1) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное прилагательным;

      2) подлежащее, выраженное существительным или личным местоимением; сказуемое, выраженное глаголом будущего времени (будущее простое);

      3) подлежащее; сказуемое; дополнение, выраженное личным местоимением;

      4) подлежащее; сказуемое; дополнение, выраженное существительным в родительном падеже с предлогом "из-за";

      5) подлежащее; сказуемое; дополнение, выраженное существительным в творительном падеже с предлогом "за";

      6) подлежащее; сказуемое; дополнение, выраженное существительным в предложном падеже;

      7) подлежащее; сказуемое; обстоятельство, отвечающее на вопросы где? (под чем? за чем?) когда? (во время чего?);

      8) определение; подлежащее; сказуемое (в соответствии с задачей высказывания); дополнение, выраженное существительным в творительном падеже; определение, выраженное прилагательным в творительном падеже;

      9) подлежащее; сказуемое; прямое дополнение, выраженное существительным в винительном падеже; определение, выраженное прилагательным в родительном падеже;

      10) подлежащее; сказуемое; прямое дополнение, выраженное существительным в родительном падеже;

      11) определение; подлежащее; сказуемое; обстоятельство (под чем? над чем?

5. Базовое содержание учебного предмета для 4 класса

      37. Развитие речи.

      38. Развитие разговорной речи:

      1) понимание и выполнение поручений, умение выразить просьбу, желание, побуждение, краткое обоснование действий:

      1 четверть. Помогите мне. Я забыл, куда нужно положить книги. Я взял цветные карандаши, чтобы раскрасить рисунок. Я думаю, что сначала нужно сделать уроки, а потом пойти гулять;

      2 четверть. Мне скоро исполнится десять лет. Я хочу рассказать о приметах поздней осени;

      3 четверть. Какая сегодня тема урока? Какая была тема прошлого урока? Я больше люблю рисовать, чем писать. Принеси полстакана (полбанки) воды;

      4 четверть. Я чуть-чуть (немного) опоздал. Он всегда опаздывает (приходит поздно). Мы посмотрели фильм и узнали много интересного о животных;

      2) умение обратиться к другому лицу по заданию учителя или воспитателя, а также по собственному побуждению:

      1 четверть. Бекжан, передай А.К., что я выполнил ее поручение. – А.К., Алия выполнила Ваше поручение. Попроси Ержана открыть окно и проветрить класс. – Ержан, открой окно и проветри класс;

      2 четверть. Передай Сауле, чтобы она прочитала еще два абзаца. – Сауле, прочитай еще два абзаца. А.К. сказала, чтобы ты прочитала еще 2 абзаца;

      3 четверть. Попроси дежурного раздать тетради. Света, раздай, пожалуйста, тетради. Проверь(те), правильно ли я написал (вы-полнил) задание;

      4 четверт. Скажи (попроси) кого-нибудь из ребят, чтобы они помогли Алеше. Андрей и Еркен, помогите Алеше. Ребята, кто может (хочет) помочь?;

      3) умение задавать вопросы и отвечать на них:

      1 четверть. Какое время года тебе нравится больше: - Мне нравится больше лето (зима, весна). Почему тебе нравится лето? – Потому что летом можно купаться, загорать, собирать грибы и ягоды;

      2 четверть. Когда ты выполняешь домашнее задание? – В четыре часа. Когда ты просыпаешься? - В семь часов (около семи часов). Сколько тебе исполнилось лет? – Мне исполнилось десять лет;

      3 четверть. Через сколько дней будет воскресенье? – Через два дня. Когда будет экскурсия? – Послезавтра;

      4 четверть. Что интересного ты узнал на уроке? – Я узнал о жизни обезьян. Это очень интересно. Как твое самочувствие? – Спасибо, нормальное. Я чувствую себя хорошо;

      4) умение участвовать в диалоге: уметь расспросить друга о его семье, о нем самом, узнать об интересных событиях, происходящих в школе, в городе (деревне), стране; Отвечая на вопросы, уметь рассказать о школе, о семье, о посещении врача, о других новостях.

      39. В течение года:

      1) умение использовать в диалоге вопросы, указанные выше, а также следующие вопросы: где ты родился? – В Астане (в Алматы). Кто твои родители? – Папа слесарь, а мама повар. Кто ты по национальности? – Казах (русский, уйгур);

      2) когда будет отпуск у твоих родителей? – В августе. Далеко ли твоя школа от дома? – Далеко. Нет, недалеко. Близко.

      40. Развитие монологической (устной и письменной) речи учащихся:

      1) 1 четверть. Воспоминания о летних каникулах. Интересный случай. Школьная перемена. Ход урока. Семья. Новый друг (подруга). Осенняя природа. Любимое занятие;

      2) 2 четверть. Осенние каникулы. Интересный кинофильм. Школьный праздник. Дежурство в классе (в столовой, в мастерской). Мой дом. Зимняя природа. Из жизни животных;

      3) 3 четверть. Зимние каникулы. Любимая книга. Моя улица. Выходной день. Посещение магазина. Городской транспорт. Соседи. Описание животного;

      4) 4 четверть. Весенняя природа. Увлечения. Праздники. Любимый учебный предмет. Интересное событие. Правильный поступок. Мой город. Интересная экскурсия. Планы на лето.

      41. Русский язык (грамматика).

      42. Предложение:

      1) составление предложений по заданиям, отграничение их от других единиц и речевых образований (слов, словосочетаний, текста, наборов слов, не законченных по смыслу предложений);

      2) деление текста на предложения, группировка предложений, близких по смыслу или сходных по строению. Правила записи предложения;

      3) знание грамматических терминов: слово, словосочетание, предложение, текст, набор слов, прописная буква, точка.

      43. Состав предложения:

      1) членение предложения на смысловые части по вопросам. Нахождение в предложении подлежащего и сказуемого. Накопление в речи предложений с разными способами выражения подлежащего и сказуемого;

      2) сопоставление предложений, распространенных разными второстепенными членами, относящимися к подлежащему или сказуемому (дополнением, определением, обстоятельством);

      3) различение подлежащего и дополнения, дополнения и обстоятельства (выраженных одинаковыми частями речи) по их роли, месту в предложении, по вопросам;

      4) группировка предложений, одинаковых по составу, распространение предложений нужными по смыслу второстепенными членами для более точного выражения смыслового содержания;

      5) знание грамматических терминов: члены предложения, подлежащее, сказуемое, дополнение, определение, обстоятельство.

      44. Связь слов в предложении:

      1) согласование. Согласование как вид связи подлежащего и сказуемого. Практический выбор формы слов для согласования. Согласование как вид связи определения с подлежащим, определения с дополнением, определения с обстоятельством. Накопление в речи словосочетаний с определениями;

      2) составление предложений с учетом согласованных членов предложения. Изменение форм слов в целях соответствия нормам согласования;

      3) управление. Установление связи слов между сказуемым и дополнением, сказуемым и обстоятельством. Накопление в речи образцов словосочетаний, состоящих из сказуемых и управляемых членов предложения. Практический выбор или изменение формы слова для соблюдения норм управления;

      4) примыкание. Нахождение в предложении связанных по типу примыкания сказуемых с обстоятельствами. Составление предложений по образцам и по схеме с учетом связей слов в предложении.

      45. Состав слова:

      1) составление групп однокоренных слов и включение их в предложения с учетом синтаксической роли и связей с другими словами;

      2) выделение в словах окончаний и изменение их с учетом роли слова в предложении и его связей с другими членами предложения;

      3) выделение в словах приставок и суффиксов, учет значений слов с приставками одинакового и противоположного значения при включении их в предложения;

      4) составление предложений со словами, имеющими различные суффиксы.

      46. Повторение:

      1) конструирование предложений с заданным содержанием и строением, включение в предложение слов в заданной форме с учетом предполагаемой роли и связей с другими словами; анализ состава предложения и сопоставление его с другими единицами языка;

      2) перестроение предложения в новые конструкции и наблюдения за изменением их смысла. Объяснение содержания текстов исходя из понимания смысла предложений.

6. Требования к уровню подготовки учащихся для 1 класса

      47. Предметные результаты. По завершении 1 класса учащиеся должны знать:

      1) употреблять в соответствии с задачей высказывания фразы предусмотренных типов (см. типы предложений и образцы высказываний, перечисленные ниже);

      2) отбирать предложения по образцу;

      3) различать слово и предложение;

      4) составлять предложения к картинкам, по демонстрации действия;

      5) понимать, отвечать и задавать следующие вопросы: кто? что? что делал(-а, -и)? что сделал(-а, -и)? что делает? что делают? что будем делать? какой? какая? какое? какие? кого? что? чем? где? (на чем? в чем?) куда? (на что? во что?) откуда? (с чего? из чего?) когда? как?;

      6) исправлять ошибки в окончаниях слов с помощью вопросов, поставленных учителем;

      7) находить начальную форму существительных на -а, -я; глаголов на -ть; прилагательных по существительному;

      8) употреблять словосочетания следующих типов: слепил огурец, зайца, куклу, морковь; нет пластилина; вошел в класс, вышел из класса, ушел из класса; двухэтажный дом; строительный материал; один дом, одна кнопка, одно окно, два карандаша, две ручки; книга сестры, хвост лисы;

      9) распространять предложение словами, предложенными учителем;

      10) объединять в группы однокоренные слова и правильно употреблять их в предложении;

      11) подбирать слова, близкие и противоположные по значению, и употреблять их в предложении;

      12) употреблять предложения усложненных структур с прямой и косвенной речью типа: Учительница сказала: "Мы пойдем на экскурсию"; Учительница сказала, что мы пойдем на экскурсию; с союзами потому, что, чтобы; с однородными сказуемыми;

      13) составлять рассказ по одной картине;

      14) составлять рассказ с предшествующими, последующими событиями;

      15) сообщать об интересных событиях;

      16) описывать один предмет;

      17) сравнивать предметы;

      18) описывать предметы в их сравнении;

      19) составлять рассказ по серии картинок.

7. Требования к уровню подготовки учащихся для 2 класса

      48. Предметные результаты. По завершении 2 класса учащиеся должны знать:

      1) употреблять в соответствии с задачей высказывания предложения предусмотренных типов (см. типы предложений и образцы высказываний, перечисленные ниже);

      2) отбирать предложения по образцу (в течение года), строить предложения по образцу (в конце года);

      3) определять количество слов в предложении;

      4) понимать вопросы, отвечать на них, употреблять в самостоятельной речи: кто? что? что делал(-а, -и)? что сде-лал( - а, - и)? что делает (- ют)? что делаешь? что будем делать? что будут делать? ка к о й ( - а я, - и е)? чей? чья? чье? чьи? ко то р ы й ( - а я, - о е, - ы е)? из чего? для кого? у кого? с кем? где? (у чего? над чем?) куда? (к чему?) откуда? (от чего?) когда? (до чего? после чего?) как?;

      5) находить начальную форму существительных на -о, -е и с нулевой флексией; прилагательных по существительному; глаголов на -чь; местоимений 1-го лица единственного числа, 2-го лица единственного числа;

      6) образовывать падежные формы всех существительных по вопросам у кого? у чего? кого? что?;

      7) составлять предложения к картинкам, по демонстрации действия, на заданную тему;

      8) описывать события дня;

      9) составлять рассказ об экскурсии;

      10) расспрашивать о деятельности одноклассника;

      11) составлять рассказ по серии картинок;

      12) рассказ по одной картине;

      13) составлять рассказ по началу и концу;

      14) писать изложение по плану.

8. Требования к уровню подготовки учащихся для 3 класса

      49. Предметные результаты. По завершении 3 класса учащиеся должны знать:

      1) употреблять в соответствии с задачей высказывания предложения предусмотренных типов (см. типы предложений и образцы высказываний, перечисленные ниже);

      2) отбирать и строить предложения по образцу;

      3) определять количество слов в предложении и выделять предложения в сплошном тексте;

      4) находить в предложении слова с вопросом кто? Отвечать на вопросы: "О ком говорится в предложении?", "О чем говорится в предложении?";

      5) находить в предложении слова с вопросами, указанными в программе 1 и 2 классов, и вопросами что делаю? что делаете? что будешь делать? что будете делать? что буду делать? что сделаю (сделает, сделаешь, сделают, сдела-е те)?;

      6) находить в предложении слова-определения, выраженные прилагательными в именительном, родительном, винительном и творительном падежах; проверять вопросами правильность их употребления;

      7) отвечать на вопросы к дополнениям без чего? о ком? о чем? чего (нет)? за чем?;

      8) отвечать на вопросы к обстоятельствам где? (перед чем? за чем? под чем?) куда? (за что? подо что?) откуда? (из-под чего?) когда? (во время чего?) как?;

      9) находить начальную форму существительных с ь на конце; глаголов на -ти, -ться; прилагательных по существительному; местоимений 1-го лица множественного числа, 3-го лица единственного и множественного числа;

      10) образовывать падежные формы всех существительных по вопросам о чем? о ком? кому? с кем?;

      11) составлять предложения на заданную тему, по прочитанному произведению;

      12) строить предложения из знакомых слов и словосочетаний, с заданными словами, с опорой на грамматический вопрос и по образцу;

      13) исправлять ошибку в окончаниях слов с помощью самостоятельно поставленного вопроса;

      14) употреблять словосочетания следующих типов: помог Саше, объяснил Сереже, играл с Таней, лепил с Олегом, съехал с горы, слез с дерева, слетел с крыши, пришел в театр, в школу, ушел из театра, из школы, планка с тремя отверстиями, пять, шесть кнопок, сорок восемь кнопок, килограмм сахару, ручка портфеля и т. д.;

      15) соблюдать правильный порядок слов в предложении; обстоятельство времени употреблять в начале предложения: Вчера мы ходили на экскурсию; употреблять предложения с обратным порядком слов — сказуемое, подлежащее: Наступила золотая осень; Начался урок;

      16) распространять предложения в соответствии с задачей высказывания;

      17) дополнять предложения недостающими по смыслу словами (подлежащее, сказуемое); исключать из состава предложения лишние слова;

      18) объединять в группы однокоренные слова (глаголы с приставками);

      19) подбирать слова, близкие и противоположные по значению;

      20) правильно употреблять их в предложении;

      21) употреблять в речи предложения усложненных структур: с прямой и косвенной речью типа: Брат спросил у Наташи, умеет ли она лепить; Брат спросил: "Ты умеешь лепить?"; с союзами потому что, чтобы, когда, как; с однородными членами предложения (дополнениями и обстоятельствами);

      22) коллективно составлять подробный план письма;

      23) описывать внешность и характер человека;

      24) составлять устно или письменно описание предметов;

      25) расспрашивать о деятельности одноклассника.

9. Требования к уровню подготовки учащихся для 4 класса

      50. Предметные результаты. По завершении 4 класса учащиеся должны знать:

      1) умение начать, продолжить, закончить беседу или изменить ее тему: Я хочу сообщить (узнать, выяснить, добавить, уточнить, возразить, поговорить о другом...); Я хочу рассказать о...; Я хочу спросить о...;

      2) умение выразить согласие, несогласие с высказыванием собеседника: Я думаю так же (иначе, по-другому); Ты прав (неправ, ошибаешься); Докажи, что...; Я (не) согласен с тобой (с Вовой, с вами);

      3) умение ответить на вопрос кратко или развернуто с учетом ситуации или всего контекста диалога;

      4) умение выразить понимание или непонимание в ходе беседы: Я понимаю (не понимаю, мне непонятно), что это значит; Повторите, пожалуйста; Объясните, что значит...; Как сказать по-другому; Приведи(-те) примеры;

      5) умение выразить оценку, отношение к сказанному собеседником (внятность, грамотность, полнота, доказательность, точность вопроса, ответа, сообщения);

      6) умение использовать в устной или письменной форме речевые обороты: Главное заключается в том, что...; Из всего следует, что...; Основная мысль состоит в том, что...; Все это означает, что...; Из всего можно сделать вывод, что...;

      7) умение выражать в речи смысловые отношения, используя простые и сложные предложения: Я приготовил (-а) ужин. В это время пришла с работы мама. Когда я приготовил (-а) ужин, с работы пришла мама. Он пропустил урок по болезни. Он пропустил урок потому, что был болен. Он был болен, поэтому пропустил урок. Если будешь на уроке невнимателен, то домашнее задание будет трудно выполнить. На уроке будешь невнимателен, значит, домашнее задание будет трудно выполнить. Бабушка живет в большом городе. Он находится в Сибири. Бабушка живет в большом городе, который находится в Сибири. Я занимаюсь спортом для здоровья. Я занимаюсь спортом, чтобы быть здоровым;

      8) умение строить и использовать в речи структуры с опорными словами: не только..., но и...; чем больше (чаще, лучше)..., тем...; у него... (что-либо негативное), зато... (что-то позитивное);

      9) умение объединять последовательно описываемые события в связное синтаксическое целое, используя различные связки: вдруг, неожиданно, а затем, одновременно, точно так же, после всего, несмотря на..., как только...;

      10) умение использовать в речи глаголы совершенного и несовершенного вида с учетом продолжительности, законченности или повторяемости действия;

      11) умение заменять в связном тексте повторяющиеся существительные личными местоимениями;

      12) умение описывать отдельные события, явления, предметы или сравнивать их между собой;

      13) умение составлять рассказы о выполненных действиях, по картине, на заданную тему;

      14) умение написать изложение проработанного с учителем текста по коллективно составленному плану, используя по выбору синонимические замены к отдельным предложениям, распространяя или сокращая объем прочитанного рассказа с сохранением сюжетной линии;

      15) умение составлять тексты записок, поздравительных открыток, вести записную книжку.

      51. Личностные результаты. Учащиеся 1-4 классов должны проявлять:

      1) любовь к своей стране, городу/ селу;

      2) уважение и интерес к своей культуре и иноязычной культуре;

      3) почтительное отношение к старшим, заботу о младших через правильное употребление элементов речеповеденческого этикета;

      4) дружелюбное и толерантное отношение к собеседнику, к представителям других стран, говорящих на изучаемом языке;

      5) уважение к традициям и обычаям народов Казахстана и стран изучаемого языка;

      6) бережное отношение к имуществу (к школьной мебели, школьным принадлежностям, одежде, предметам обихода);

      7) бережное отношение к окружающей среде.

      52. Системно-деятельностные результаты. Учащиеся 1-4 классов должны применять:

      1) лексико-грамматические структуры в заданных ситуациях общения (приветствие, знакомство, прощание, выражение благодарности, согласия/ несогласия);

      2) метод проектирования (моделирования), интерпретации (объяснение, сравнение, аналогия и т.д.);

      3) современные информационно-коммуникативные технологии;

      4) разные компоненты учебно-методического комплекта (учебник, рабочая тетрадь, аудиоприложение, мультимедийное приложение и т.д.).

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 117-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған
бастауыш білім беру деңгейінің 1-4 сыныптары үшін "Қазақ тілі
және тіл дамыту" пәнінен типтік оқу бағдарламасы
(оқыту қазақ тілінде жүргізілетін мектептер үшін)

      Ескерту. 117-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.

      2. Бастауыш сыныптардағы (1-4-сыныптар) "Қазақ тілі" пәні – "Тіл және әдебиет" білім саласындағы кіріктірілген оқу пәні.

      3. Пәнді оқыту мақсаты – естімейтін оқушыларда сөйлеу тілінің ауызша формасын қарым-қатынасқа түсудің құралы ретінде қалыптастыру жәнеестіп қабылдауының деңгейіне сай, сөйлесім әрекетінің түрлеріне сәйкес, түсінікті сөйлеуге, сауатты жазуға үйрету.

      4. Оқытудың міндеттеріне:

      1) естімейтін оқушылардың сөйлесім әрекетінің (ауызша және жазбаша) түрлерін күнделікті қарым-қатынас деңгейінде меңгерту;

      2) сөздік қорын байыту;

      3) сөйлеу мәдениетін қалыптастыру;

      4) естімейтін оқушылардың тілдік дағдысы мен білігін дамыту;

      5) сөздің құрылымы мен грамматикалық ұғымдарды білу мен білік дағдыларын меңгерту, қалыптастыру;

      6) бірлескен әрекет барысында сөйлеу тілін естіп-көру арқылы қабылдауын дамыту;

      7) келесі сыныптардағы грамматика мен дұрыс жазуды жүйелі түрде үйретуге дайындау;

      8) оқушыны сөйлесімдік қарым-қатынастың жаңа тәсілдеріне (қазақ тіліндегі), қазақ халқының мәдениетіне, ұлттық-мәдени сөйлесім ерекшелігіне баулу.

      5. Оқу жүктемесі:

      1) пәннің мазмұнын меңгеру үшін аптасына 1- 2 сыныптарда 5 сағаттан, 3-4 сыныптарда 4 сағаттан оқытылады (барлығы – 607 сағат). Жалпы сағат саны кезеңдер бойынша төмендегіше бөлінеді:

      1 - сынып - 165 сағат;

      2 - сынып - 170 сағат;

      3 - сынып - 136 сағат;

      4 - сынып - 136 сағат.

      6. Қазақ тілін оқыту процесінде пәнаралық байланыс жүзеге асырылады:

      1) ана тілі пәнімен: қазақ тілі сабақтарында мақал-мәтел, жұмбақтарды пайдалану, ақын-жазушылардың суреттерін көрсету, олар туралы мәлімет беру, мәтінді мәнерлеп оқу мен өлең жаттау;

      2) заттық-тәжірибелік оқыту пәнімен: еңбек тақырыбына байланысты оқушыларды еңбексүйгіштікке баулу, адамдардың еңбегін құрметтеуге тәрбиелеу, ермексазбен, табиғи материалдармен жұмыс жасау, қағаздарды қию, өрнектер салу барысында сөйлеу тілін дамыту;

      3) дүниетану пәнімен: "адам–табиғат–қоғам" туралы білімдерін толықтыруда, топсеруен кезінде, табиғатты бақылау барысында оқушылардың сөздік қорын байыту; танымдық қызығушылығын, интеллектуалдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту;

      4) түзету ырғағы пәнімен: оқу барысында мазмұнына сәйкес музыкалық шығармалар тыңдау, оқушылардың тілін жаттықтыру, дыбыстарды дұрыс айтуға үйрету мақсатында балалар әндерін тыңдату;

      5) өзін-өзі тану пәнімен: Өзін-өзі танудың пәндік саласы есту қабілеті зақымдалған оқушының өзіндік қайталанбас жеке даралығын пайымдауы арқылы табиғи қабілеттіліктері мен жасампаздық әлеуетін ашу. Естімейтін оқушының өзіндік бейімділіктерін, темпераментін, мінез-құлқын, қабілеттерін ескере отырып, оны жеке тұлға ретінде, іс-әрекет субъектісі әрі жеке дара субъект ретінде дамыту;

      6) бейнелеу пәнімен: суретшілердің шығармалары арқылы оқушылардың сөз байлығын арттыру, тілін дамыту; сурет бойынша өз сезімдерін, ой-пікірлерін білдіруге үйрету, сурет салғызу, бояту жұмыстары арқылы қаламды, қарындашты дұрыс ұстауға үйрету, қолдың ұсақ бұлшық еттерін дамыту, эстетикалық тәрбие беру;

      7) бейімделген дене шынықтырупәнімен: партада дұрыс отыру; дене бітімінің дұрыс дамуы үшін жаттығулар жасау; сабақта сергіту сәтін өткізу.

      7. Бағдарлама қазақ тілінде білім алатын естімейтін бастауыш сынып оқушысын қазақ тілін сөйлеу іс әрекеті арқылы мәдениетаралық қатысым құралы ретінде меңгертуді көздейді. Сөйлеу білігін меңгерумен бірге оқушылар грамматиканың қарапайым курсын, тәжірибесін, орфографиялық білім мен білікті, каллиграфиялық білікті меңгереді.

      8. Естімейтін оқушыларды сөйлеу тіліне оқыту ең қарапайым сөйлеу тілінің формаларынан, яғни дактильден басталады. Оқудың бастапқы кезеңінде мұғалім балаларға сөзді айтқан кезде,айтылған сөздерді міндетті түрде дактиль арқылы көрсетіп отыруы керек. Сөзді қабылдау мен есте сақтауды жеңілдету үшін балалар материалды меңгергенше табличкалар беріледі. Осылайша, оқушылар оқудың бірінші күнінен бастап сөйлеу тілін 2 формада қабылдайды (дактильдік және ауызша сөйлеу тілі).

      9. Оқу процесі барысында есту аппаратын тағу арқылы оқушыларда мұғалімнің айтқан сөздерін естіп-көру арқылы қабылдауға мүмкіндік туады. Естімейтін оқушылар қатысымдық тілді меңгеруде дактильді және ауызша сөйлеу тіліне ортақ сөздік материалдарды пайдаланады.

      10. Естімейтін балаларға арналған мектепте ауызша сөйлеуге оқытуда ұстанатын бағыттардың бірі- оқушыларда сөйлеу дағдыларын қалыптастыру:

      1) барлық сөздік материалдарды мұғаліммен бірге дактильдеумен қоса ауызша айту. Бұл оқушылардың сөйлеу аппараттарын іске қосуға, оны белсендіруге септігін тигізеді. Сонымен қатар, мағынасы жақын сөздерді игеруге мүмкіндік береді;

      2) ауызша сөйлеуге оқытудың негізгі жолы - ауызша сөйлеудің жүйелі түрде оқытылуы. Бірақ, бұл бағытта да сөйлеу тілін қалыптастыру, қарым-қатынасқа түсуде ең басты құрал болып қалуы керек. Бұл тілдік материалдарды дұрыс таңдауға (басымдылық сөздерге беріледі), сонымен қатар, сөйлеу дағдыларын жетілдіруге (жұмыс сараланған тілдік материалдармен жүргізіледі: қарым-қатынаста қолданылатын сөздер мен фразалар) қатысты;

      3) естімейтін балаларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің "Қазақ тілі" білім саласы бойынша бағдарлама жалпы педагогикалық талаптарға сай жазылып, білім берудің жекелік мазмұны қосылған. Білім берудің жекелік мазмұны болжанған білім өнімдері: сабақтағы шығармашылық элементтер, жоспарланған білім нәтижелері.

      11. Бағдарламада пәннен меңгерілетін сөздік, тілдік қор көлемі, мазмұны көрсетілген. Оқыту барысында естімейтін балалардың физиологиялық, психологиялық ерекшеліктері, жас ерекшелігі мен ұғымына сай, тіл материалдары топтастырылып, бөлшектенін оқытылады. Оқу материалдары оқушының есту арқылы қабылдау қабілеттерін ескеріп берілуі қадағаланады.

2. Оқу пәнінің 1 сыныптағы базалық білім мазмұны

      12. 1 тоқсан (45 сағат).

      13. Сөйлеу тілін дамыту:

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегін айту, іздену. Екі-екіден тұр. Тақтаға (үстелге, терезеге) кел (келіңдер). Бері кел. Орныңа отыр. Мұқият қара (қараңдар). Айғайлама (айғайламаңдар). Қолыңды көтер. Қалам ал, жаз. Әселге айт. Өзің осылай жаса. Партадан (шкафтан, үстелден) қара;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Дананы сыныпқа шакыр. Дана, сыныпқа кел. Шыңғыстан сұра, кыздың аты кім? Шыңғыс, қыздың аты кім? Кітапты (допты) кім алды, сұра. Кітапты кім алды. Алмас, кітапты кім алды? Айнұрдан сызғыш (қылкалам) сұра;

      3) сұрақ қою, оған жауап беру. Сен жаздың ба? — Я жаздым. Мен жаздым. Жоқ, мен жазбадым. Нені алайын? — Сызғышты.Кім біледі? — Мен. Мен білемін. Суретті кім алды? — Мен. Мен алдым. Айдын алды. Сен не істейсің? — Мен оқимын. Сен не істедің?—Мен сурет салдым.

      14. 2 тоқсан (35 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегін айту, іздену. Дәптерді сөмкеге сал. Партаға қой. Кітапты оң жағына, дәптерді сол жағына сал. Өз дәптеріңді көрсет. Терезені аш (жап). Кітапты партадан (сөмкеден, шкафтан) ал. Тақтаны сулы шүберекпен сүрт. Қолыңды жу, сүрт. Мен (түсінбедім) түсіндім. Қайталап айтыңызшы;

      2) мұғалімнің тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Алмастан кітапты ал, үстелге қой. Алмас, кітап берші. Әсемнен қара қарындаш сұра. Әсем, маған қара қарындаш берші. Жалғастан сұра. Мынау не? — Жалғас, мынау не?;

      3) сұрақ қою, оған жауап беру. Жұмыс істеу үшін не кажет? — Альбом. Альбом қажет. Сенің кай жерің ауырады? — Басым. Менің басым ауырды. Сен не істейсің? — Сурет саламын. Мен сурет саламын. Сенің ойнағың келе ме? Иә, келеді. Жок, ойнағым келмейді. Мынау кімнің жұмысы? Менің, сенің, Алмастың. Сен не алдың? — Сызғыш.

      15. 3 тоқсан (45 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегінайту, іздену: оқулықты партадан ал, үстелге кой. Осылай жаз. Жай әдемі жаз. Және екі сөз жаз. Өзің айт (асықпай сұра, түзет). Дәптердің сыртын толтыр. Қыс туралы айт. Суретті жай қарындашпен сал. Орнында тұрып айт(сұраққа жауап бер). Мағауия не айтты, қайтала;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Данадан қаламын сұра. - Дана, қаламың кайда? - Сұра, кімде өшірііш бар?- Балалар, кімде өшіргіш бар? Сұра кімде карындаш жоқ. Сұра, бүгін қай күн? — Бүгін қай күн? Әселден сұра, ол қандай баға алды? — Әсел, сен қандай баға алдың?;

      3) сұрақ қою, оған жауап беру: Сен қарындашты қайда қойдың? — Үстелге, шкафқа. Қайда қояйын? Шкафқа, үстелге, кітаптың жанына. Сен сөмкеңді кімге бердің? — Саматқа. Сен кіммен жұмыс істейсің? — Саматпен. Ертең қай күн? — Бейсенбі. Сен неге кешіктің? — Ойнадым. Дәрігерде болдым. Ойнап жүріп, кешіктім. Қай сабақ болды? — Ана тілі. Қай бет?—Оныншы. Қандай әріп? Үлкен бе, әлде кіші ме?.

      16. 4 тоқсан (40 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілеігінайту, іздену: шүберекті ал, сула, тақтаны сүрт. Суреттен орманды көрсет. Мен тез жаздым. Дана жай жазды. Мен әдемі жазамын. Бір (екі, үш) тор көз қалдыр. Қатеңді түзе. Жұмысыңды тексер. Әріпті, сөзді сыз. Маған көмектесші;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Маған Жалғасты шақыр. — Жалғас, сені ... шақырды. Айдынға дәптер бер. — Айдын, дәптер ал. Қарап, айтшы кімнің жұмысы жақсы. — Айнұрдың. Айнұрдың жұмысы бәрінен жақсы. Балалардан сұра: мынау кімнің жұмысы? Балалар, мынау кімнің жұмысы?;

      3) сұрақ қою, оған жауап беру. Бүгін (ертең, бүрсүгіні, кеше) кім кезекші? — Мен, Бақыт. Сен қашан кезекші боласың? — Ертең. Сен суретті қалай саласың? — Әдемі. Сенің жазғың келе ме? — Иә, жоқ, жазғым келеді. Сен сурет сала аласың ба? — Иә, жоқ сала алмаймын;

      4) сөйлем құрастыру. Мен жаздым. Мен айтамын. Біз жазамыз, айтамыз, оқимыз;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу. Бір-біріне сұрақ қою арқылы жасаған істерін баяндау: не істегенін, жолдасы не істегенін, суретті, заттарды сипаттау.

      17. Байланыстырып сөйлеу:

      1) сөйлемдердің айтылу мәдениетін жетілдіру. Ауызша сөйлеу ерекшеліктерімен танысу (мақамы, дауыс ырғағы);

      2) сұраққа қысқаша және толық жауап беру. Ауызша және жазбаша сұрақтар құрастыру. Оқиға желісінің суреті бойынша сөйлемдер (ауызша, жазбаша) кұрастыру;

      3) грамматикалық жаттығуларды орындау. Суреттер бойынша (8-10 сөйлем) әңгіме құрастыру: әңгіменің такырыбын (мұғалімнің көмегімен) ойлап тап. Ата-анасына, туыстарына мұғалімнің көмегімен өз өмірі, көргені, қызықты оқиғалар туралы хат жазу. Мынау кім, не? — деген сұрақ қоя білу;

      4) зат есім мен етістікті ажырата білу. Бастауыш пен баяндауышты, осы шақ пен өткен шақты қолдану, көпше және жекеше түрді пайдалана білу: Бала (кім?) секірді. Бала (не істеді?) секірді;

      5) бірнеше заттың бір сөзбен айтылуы: ойыншықтар, оқу-кұралдары, жемістер. т.с.с.

3. Оқу пәнінің 2-сыныптағы базалық білім мазмұны

      18. 1 тоқсан (45 сағат).

      19. Сөйлеу тілін дамыту:

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегін айту, іздену. Оқулықтың ... бетін аш. Тіл дамыту оқулығын ал (ыңдар)... бетін ашып, ... тапсырманы оқы. Шкафтан түрлі-түсті карыңдаштарды ал(ып) балаларға таратып бер. Тыныш отыр, жұмыс істеуге кедергі болма. Суретті тақтадан алып, шкафқа сал. Суретті тактаға іл. Сызғышты партаға қой. Тез жаз. Бәрі жазып болды. Жолдастарыңмен (Арманмен, Назыммен) сөйлеспе. Жан-жаққа қарама. Әдемі жаз. Көшіріп жаз. Айдын жаттығуды орындады;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Алмасқа айт, тақтаны сүртсін (терезені ашсын). Алмас, апай айтты: сен тақтаны сүрт. Айдынға айт, кітаптың он бесінші бетін ашсын. Айдын, апай айтты: кітаптың он бесінші бетін аш. Дананы сыныпқа шақыр. — Дана, сыныпка тез кел. Апай сені шақырды;

      3) сұрақ қою, оған жауап беру. Кім жазады (сурет салады)? — Алмас жазады (сурет салады). Сен кешке (ертең, жұма күні) не істейсің? Не болды? — Мен қателестім. Сен мені шақырдың ба? Иә, мен сені шақырдым. Келесі сабақ кай сабақ? — Ана тілі. Келесі сабақ анатілі. Сен жылдың кай мезгілін жақсы көресің? — Қысты. Мен қыс мезгілін жақсы көремін. Саған қандай қарындашым керек? — Қара. Сен неге жазбадың? Қаламым (қарындашым) жоқ. Үлгермедім. Саған қайшы не үшін керек? — Қағаз қию үшін қайшы керек;

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу. Бір-біріне сұрак қою арқылы жасаған істерін, баяндау: не істегенін, жолдасы не істегенін, суреттерді, заттарды сипаттау;

      6) көріп-есту арқылы берілген материалды қабылдау.

      20. 2 тоқсан (35 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегінайту, іздену. Айдынның жанына отыр, көмектес. Өзіңе берілген тапсырманы орында, содан кейін жолдасыңа көмектес. Маған жаңа дәптер беріңізші. Менің дәптерім бітті. Барлығы тапсырманы дұрыс орындады, тек Әсем ғана дұрыс орындамады. Біз сабакқа дайынбыз. Қатеңді түзе. Жанына дұрысын жаз;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Данадан жасыл қарындашты сұра, маған бер. Әсем, апай сенен жасыл қарындашты (суреттерді т.с.с.) сұрады. Саматқа көмектес. — Мен саған көмектесейін. Апай саған көмектес деді. Әселден сұра, оған неше... керек. Әсел, саған неше... керек?;

      3) сұрақ қою, оған жауап беру. Сен не істейсің? (Сіз не істейсіз?). — Мен кітап оқимын. Сен ризасың ба? (Сіз ризасыз ба?). — Иә, мен ризамын. Сенің дәптерің қайда? — Шкафта. Менің дәптерім шкафта. Қалай дұрыс жазуға болады? — Былай жаз: "Қыз ойнады". Кімде қате бар? Менде, Әсетте;

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу;

      6) көріп-есту арқылы берілген материалды қабылдау.

      21. 3 тоқсан (50 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегінайту, іздену. Саған неше оқулық (қағаз) керек, сана. Оқулықты ал, Айгерімге бір оқулықты бер. Қара, айт, кім әдемі жазды, ал кім жаман жазды. Қарындаш түсіп кетті, көтерші. Асықпа, жұмысыңды бүлдіресің, қате жазасың. .... тез шақыршы, біз кешігетін болдық. Әуелі ойла, содан соң айт. Мені күт. Мен қазір бітіремін. Мен қатесіз жаздым. Үстелдің үстінде дәптер жоқ. Шкафтан алуға бола ма? Әр оқушыға екі бет қағаздан таратып бер. Айдын менің жұмыс істеуіме кедергі жасайды. Маған дәптер жинауға көмектесші;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Шыңғыска айт, ол Жалғастың жанына отырсын (орындық әкелсін, маған кітап берсін, суреттерді алсын, жұмысын бітірсін). Алмас, апай айтты, сен Айдынның жанына отыр;

      3) сұрақ қою, оған жауап беру. Кім әдемі (жаман) жазды. — Айдын әдемі жазды, ал Алмас жаман жазды. Біз әуелі (содан кейін) не істейміз? — Әуелі (содан кейін) біз жазамыз. Сен қайда барасың? Сіз қайда барасыз?—Мектепке. Мектепке барамын. Каникулда сен кайда барасың? — Әжеме. Әжеме барамын. Сен кешке (ертең, жексенбіде) қайда барасың? Біз саяжайға барамыз. Ертең біз саяжайға барамыз. Сен дәптерлерді қайда койдың? — Шкафқа. Шкафка қойдым. Сен қашан кезекші боласың? — Ертең;

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу;

      6) көріп-есту арқылы берілген материалды қабылдау.

      22. 4 тоқсан (40 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегінайту, іздену. Қара. Айт. Кім қалай жазды. Мен түсінбедім, қайталап айтыңызшы. Бір-біріңнің жұмыстарыңды тексеріңдер. Өзің ойла, жан-жағыңа қарама. Мен әлі жазған жоқпын. Мені күте тұрыңызшы. Дана қатесіз жазды. Дана көп қате жіберді. Алмас мені итеріп жіберді. Мен құладым, үстімді былғап алдым. Маған дәрі беріңізші. Басым ауырып тұр (жөтеліп жүрмін);

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Әсемнен сұра, ол қандай баға алды (оқығанда, жазғанда). — Әсем, сен қандай баға алдың? — Бес (төрт, үш);

      3) сұрақ қою, оған жауап беру. Сен үйге кіммен бірге бардың? — Ініммен. Мен үйге ініммен бірге бардым. Сен кіммен ойнадың? (Жұмыс істедің?) — Айнұрмен, балалармен. Сен кіммен ойнағанды ұнатасың? — Айнұрмен. Мен Айнұрмен ойнағанды ұнатамын. Саған өз жұмысың ұнай ма? Иә, жоқ. Иә, ұнайды. Не туралы жазайын? — Күз туралы жаз. Кім туралы жазайын? — Олжас туралы жаз. Басқа не істеу керек;

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу;

      6) көріп-есту арқылы берілген материадды қабылдау;

      7) байланыстырып сөйлеу (ауызша және жазбаша):

      әңгімелеу: Серуенге барғандағы суреттерді, естеліктерді пайдаланып, ауызша және жазбаша түрде әңгімелеу. Қызықты оқиғаларды (үзіліс кезінде, сабаққа дейін, сабақтан соң) жолдасына, мұғалімге айтып хабарлау. Заттарды бір-бірімен салыстыру, сипаттап ауызша және жазбаша түрде (мұғалімнің көмегімен) айтып беру;

      жазу: Күнделік (мұғалімнің көмегімен) қызықты оқиғаларды, мектептегі жаңалықтарды жазу, т.с.с. Ата-анасына, достарына хат жазу;

      бірнеше суреттер бойынша әңгіме кұрастыру: Бір сурет бойынша (мұғалімнің көмегімен және өз бетімен). Сұраулы сөйлемді қолдана білу: Сен кімді көрдің? Ненің суретін салдың? Суреттер бойынша әңгіме құрастыру, мүғалімнің тапсырмасы бойынша және құрастырған әңгіменің тақырыбын айта білу;

      жекеше және көпше түрде айта білу. Мысалы, мен оқимын. Біз оқимыз. Сұраулы сөйлемдерді қолдану. Мысалы, Сен не істедің? Біз не істейміз? Сіздер не істейсіздер?;

      бірнеше заттарды бір сөзбен айту. Мысалы, өсімдіктер, аңдар, жемістер, жидектер, ыдыстар, киімдер, аяк киім, жиһаз.

4. Оқу пәнінің 3-сыныптағы базалық білім мазмұны

      23. 1 тоқсан (36 сағат).

      24. Сөйлеу тілін дамыту:

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегін айту, іздену. Сыныпқа кіріп, апайға орындық әкел. Орындықты орнына қой. Кітапты алып, оқы. Кітапты сол жағыңда отырған балаға бер. Кітапты жоғарғы сөреге қой. Кітапты төменгі сөреге қой. Альбомды Айдынға бер. Суреттерді қараңдар. Альбомды орнына қой.Маған кітапханаға баруға бола ма? Сыртқа шығуға бола ма?;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасына не басқа адамға өз ниетін білдіру..... сұра, қазақ тілінен үйге қандай тапсырма беріпті. (Ол не айтты?)—... айтшы, қазақ тілінен үйге қандай тапсырма берді? (... қайталашы, не айттың?);

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру. Сен каникулда қайда бардың? — Ауылға (атамның, әжемнің, ағамның) үйіне барамын. Мен ауылда атама көмектестім (көлге шомылдым, қонакқа бардым, шөп шаптым, бақшаны суғардым); сабақтан кейін не істейсің? (түстен кейін, кешке) сабаққа дайындаламын (тынығамын, ойнаймын, теледидар көремін, кітап оқимын);

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу;

      6) көріп-есту арқылы берілген материалды қабылдау.

      25. 2 тоқсан (28 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегінайту, іздену. Тақтаға кел. Оң жаққа бұрыл. Сол жақта тұрған кітапты ал. Кітапты Саматқа бер оған тақтадан көрінбейді. Маған басқа партаға отыруға болама? Әрірек отыршы. Мен жазып бітпедім. Жазып бітіруге рұқсат етіңізші;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Досыңнан сұра, ол қашан барады. (Кімнің үйіне барады? Қашан кайтыпкеледі?) ... сұра ол сабаққа қашан дайындалады? (... тапсырманы қалай орындадық? Неше сөйлем жаздық?);

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру. Үстел неден жасалынған? — Ағаштан (ағаш үстел). Темірден (темірүстел). Саған кітап не үшін керек? — Оқу үшін (білім алу үшін, көп білу үшін). Қолды немен сүртуге болады? — Орамалмен (сүлгімен, қолорамалмен, шүберекпен);

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу;

      6) көріп-есту арқылы берілген материалды қабылдау.

      26. 3 тоқсан (40 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегінайту, іздену. Естеріңе түсіріңдер, кеше сендер не істедіңдер? Өткен сабақта біз не істедік? Суреттердің ішінен, қыс мезгілінің суретін тап. Сурет бойынша әңгімеле. Айтыңдаршы, қыста қандай өзгерістер болады? Мен көптен бері үйден хат алмадым. Апам ауырып калды ма екен?;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Досыңнан сұра, ол ермексазды не үшін алды? (Ол қайда қойды; жұмысістеу үшін және не керек; ермексаз неше теңге тұрады?). Сен ермексаздыне үшін алдың?... сұрады, сен ермексазды не үшін алдың? (... сен кайдакойдың?... сұрады, сен неше теңгеге сатып алдың?);

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру. Сен саябаққа қашан барасың? — Түстен кейін.- Сен саябаққа кіммен бірге барасың? —... бірге барамын. - Сенбі күні саған кім келеді?...(әкем, апам) келуі мүмкін. - Сен неге апаң келеді деп ойлайсың?- Апам келемін деп уәде берген. - Сен төртінші сыныпқа неге бардың?- Мен... сөйлесуім керек еді. - Сен орындықты кімге әкелдің? -... сізге.- Сен неше кітап алдың?— ... кітап. Бірнеше кітап. - Көктемгі каникул қашан болады? — 21 наурыздан 31 наурызға дейін. Көктемгі каникул неше күн?;

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу;

      6) көріп-есту арқылы берілген материалды қабылдау.

      27. 4 тоқсан (32 сағат):

      1) тапсырмаларды түсініп орындау, тілек білдіру, өз тілегін айту, іздену:

      кітаптарыңды (дәптерлеріңді, қаламдарыңды, қарындаштарыңды) алыңдар, оқимыз (жазамыз, сурет саламыз). Бір-біріңе кедергі жасамай, орындарыңнан тұрыңдар (отырыңдар, сыртқа шығыңдар, тақтаға шығыңдар);

      тақтадан бері тұршы, мен көре алмай отырмын. Мынау өте оңай жұмыс. Шешуін таптық. Мен бұл жұмысты тез орындадым (тез орындай алмадым);

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасына не басқа адамға өз ниетін білдіру. ..сұра, ол неліктен "үш" алды? сен не үшін "төрт" алдың? — Сен сұра, ол қандай өлеңді жаттады? — Сен қандай өлең жаттадың? — Менен сұра, ол жұмысты аяқтады ма? — Сен жұмысыңды аяқтадың ба?;

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру. Сен саябаққа неге кешіктің? — Себебі сенмаған дұрыс жауап бермедің. Сен білесің бе, мына тапсырманы қалай орындауға болады? — Білемін(жоқ білмеймін). Біз серуенге қашан барамыз? — Түске дейін (түстен кейін).... дәптерді алуға рұқсат берді ме?;

      4) жоспарды пайдаланып, жасалынған жұмыс туралы әңгімелеу;

      5) әңгімелеу. Сұхбаттасу:

      қойылған сұрақтар бойынша, жолдасыңның не істегенін білу;

      жолдастарының сұрақтарына жауап беріп, өз жұмыстары туралы да әңгімелеу;

      6) көріп-есту аркылы берілген сөздік материалды қабылдау;

      7) байланыстырып сөйлеу(ауызша және жазбаша):

      әңгімелеу. Сұхбаттасу: Серуенге барғандағы жазып алғаны, сурет салғаны бойынша, мұғалім берген жоспар мен немесе оқушылар өздері кұрастырған жоспары бойынша әңгімелеу. Мектеп жаңалықтарын, қызықты окиғаларды суреттеп жазу;

      жазу: Мұғалімнен, жолдасынан сұрап, мереке, каникул жайында берілген сұрақтарға жауапты суреттеп жазу (мұғалімнің көмегімен және өз бетінше). Ауызша және жазбаша түрде табиғатты, адамның сыртқы бейнесін суреттеп әңгіме құрастыру;

      жоспар бойынша жұмыс: Мұғалім берген жоспар немесе оқушыларқұрастырған жоспар бойынша әңгіме жоспарын құрып, мазмұндама жазу (толық немесе шағын жоспар бойынша). Жоспар бойынша бір сурет немесе бірнеше суреттер бойынша әңгімелеу;

      ата-анасына, туыстарына хат жазу. Сұрақтарға дұрыс жауап беру;

      8) грамматикалық жаттығуларды орындау: Сөйлемдерде баяндауыш түрінде берілген етістіктің келер шағының көпше және жекеше түрін пайдалану. Мысалы, Мен қазір жазамын. Мен жазамын. Біз қазір оқимыз. Біз оқимыз. Алмас қазір жазады. Алмас жазады. Сұраулы сөйлемді қолдану.

5. Оқу пәнінің 4-сыныптағы базалық білім мазмұны

      28. 1 тоқсан (36 сағат).

      29. Сөйлеу тілін дамыту:

      1) іс-әрекетті қысқаша баяндау, өз тілегін білдіру, айту, іздену. Маған көмектесіңізші, мына сөздің мағынасын түсінбедім. Мен есікті таза ауа кірсін деп ашып қойдым. Менің ойымша, ең алдымен үйге берілген тапсырманы орындап, содан кейін тынығуға болады. Мені тексеріңізші, мен тапсырманы дұрыс орындадым ба? Суретке қара. Ойла, қалай суреттеуге болады. Ойла, мына сөйлемді қалай түзетуге болады;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Күні бойы не істедің, ретімен айтып берші. Мен мына әңгімені түсінбедім, түсіндірші (іңізші).... сұра, үйге қандай тапсырма берілді. Тексеріп берші, мен тапсырманы дұрыс орындадым ба? Апайдан кітап сұрашы, ол... керек.... кітап беріңізші, ол....керек. Сұрап білші... қандай телехабар көріп отыр.... сен қандай телехабар көріп отырсың?;

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру.Сабақтың тақырыбы қандай? — Сабақтың такырыбы.... Айдын мен Айдос қайда барады? Мектептегі Жаңа жыл мерекесі қашан басталады? Сыныпты калай безендіруге болады?;

      4) істелген жұмыс туралы сөйлем құрастыру;

      5) әңгімелесу. Сұхбаттасу;

      6) көріп-есту арқылы берілген материалды қабылдау.

      30. 2 тоқсан (28 сағат):

      1) іс-әрекеті қысқаша баяндау, өз тілегін білдіру, айту, іздену. Айнұр мектептен келгенше, мен бөлмемді жинаймын. Менің ойымша, ол есепті дұрыс шығармады. Дұрыс сөйле, балаларға түсінікті болсын. Мен мына тапсырманы орындай алмадым. Мен үйге үш күннен (5 күннен, 2 күннен, 2 аптадан, 2 айдан) кейін барамын. Мерекеге ақ көйлек киіп келу керек. Мен өзіме берілген өлеңді, бірнеше рет қайталадым. Алмас үш күннен кейін келетін шығар;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынан басқа адамға өз ниетін білдіру. Апай айтты: саған әңгіменің 2-бөлімін қосып оқысын — деді. Оған айтты, әңгіменің екінщі бөлімін қосып оқысын. Алмас, әңгіменің екінші бөлімін қосып оқы. Шыңғыс Қайратты қонаққа (бірге қыдыруға) шақыр. Қайрат маған қонаққа (қыдырып) кел;

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру. Каникул неше күнге созылады? Сен кіммен хат алысып тұрасың? Жіберген қатені кім тапты? Сен Айдынның жұмысынан қандай қате таптың? Мен не істеуім керек? Маған айтыңызшы.

      31. 3 тоқсан (40 сағат):

      1) іс-әрекеті қысқаша баяндау, өз тілегін білдіру, айту, іздену. Ойла, мына сұраққа қалай жауап беруге болады? Әңгімеден қысты суреттеген тұсын тауып оқы. Маған көмектесші, мен дұрыс жаздым ба? Алмастың шығармасы бәрінен жақсы жазылған. Айнұрдың шығармасымазмұнды, қызық жазылған. Мен өз тапсырмамды орындап болған соң, Данаға көмектестім;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіру. Мен бір сағаттай жаттығу жасадым. Мен кешке дейін бос емеспін. Мен дәріханадан дәрі әкелдім. Кенеттен ол сұрады: "Біз қайда барамыз?" — деп. Мен жауап бердім. Ол басын изеді.Одан сұра, ол есепті қалай шығарды. Сен оған есепті қалай шығарғаныңды түсіндір;

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру. Кітапты қайда коюға болады? Каникул неше күннен кейін болады? Сен үйге қашан барасың? Дүкенде нелер бар екен? Мектептен дәріханаға дейін қалай баруға болады? Сен неге ренжідің?.

      32. 4 тоқсан (32 сағат):

      1) іс-әрекеті қысқаша баяндау, өз тілегін білдіру, айту, іздену. Мені дойбы ойнауға үйретіңізші. Өткен аптада оқыған әңгіме маған ұнады. Мен табиғат ерекшеліктері туралы көп білдім. Тексер, кітаптарын бәрі өткізді ме? Мен кітаптың атын ұмытып қалдым. Айдын кінәлі емес, онымен сөйлесу керек. Ол ылғи да кешігіп келеді. Мен кешігіп қала жаздадым. Данамен кездескен соң, біз үйге қайттық;

      2) мұғалімнің, тәрбиешінің тапсыруы бойынша жолдасынан басқа адамға өз ниетін білдіру. Дастаннан сұра, ертең қандай сабақтар болады. — Айтып жіберші, ертең кандай сабақтар болады? Дастан, ертең қандай сабақтар болады? Балалардың біреуіне айтшы, Қайратқа көмектессін. Алмас, Шолпан, Қайратқа көмектесіңдер. Балалар, Қайратқа кім көмектескісі келеді?;

      3) сұрақ қоя білу, оған жауап беру. Бізде кім жақсы жаза алады? Әңгімеден қандай қызық окиғаныкездестірдің? Тіл дамытудан тапсырманы орындап болғанша, қанша уақыт кетеді? Неше күннен кейін каникул басталады? Өзің істеген жұмысты дұрыс деп ойлайсың ба?;

      4) әңгімелесу. Сұхбаттасу. Жолдасынан отбасы туралы сұрап білу, басынан өткен қызықты оқиғалар туралы айтып беруін сұрау. Жолдасының сұрақтарына жауап бере отырып, мектеп, отбасы жайында, дәрігерде ауырып жатқан досының көңілін сұрағаны жайында айтып беру. Әңгімелесу кезінде кезекпен сұраққа жауап беру. Сен қай жерде тудың? Сенің ата-аналарың кімдер?;

      5) көріп-есту арқылықабылдауға берілген сөздік материалды қолдану. Таныс сөздік материалды дыбысты күшейткіш құралдар (аппараттар) арқылы естіп қабылдау;

      6) байланыстырып сөйлеу (ауызша және жазбаша):

      әнгімелеу: Күнделікгі өмірде кездесетін жағдайларды суреттеу (мектепте, үйде, жолда, серуенде). Мұғалімнен өмірде болып жатқан қызықты жайлар туралы сұрау;

      жоспар бойынша жұмыс: Мүғалімнің көмегімен бір немесе бірнеше суреттерді суреттеп, өзі құрған жоспар бойынша шығарма жазу. Ауызша және жазбаша оқыған тақырыпка сай шығарма жазу. Қабырға газетіне әңгіме жазу. Сұраулы сөйлемді колдану. Қаламды кімге берейін? Дәптер қайда жатыр? Сен оны кайда қойдың?.

      33. Грамматикалық ұғымды қалыптастыру:

      1) сөйлем:

      тапсырма бойынша сөйлем құрастыру;

      мәтінді сөйлемдердің мағынасына қарай топтарға болу;

      грамматикалық атауларды білу: сөз, сөз тіркестері, сөйлем, мәтін, сөздер жиынтығы, жазбаша әріп, нүкте;

      2) сөйлем құрылымы:

      сөйлемді сұрақтардың мағынасына қарай бөліктерге бөлу;

      сөйлемдегі бастауыш пен баяндауышты табу;

      сөйлемнің тұрлаулы мүшелері (бастауыш, баяндауыш);

      сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері (толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш);

      сұрақтар бойынша, бастауыш пен толықтауышты, толықтауыш пен пысықтауышты және олардың сөйлемдегі алатын орнын ажырата білу;

      грамматикалық атауларды білу: сөйлем мүшелері, бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш;

      сөз, сөз таптары және сөйлеммен іс-жүзінде танысу;

      сөз құрамы. Құрамдас сөздер. Түбір және қосымша, жұрнақ және жалғау. (3-4 сыныпта өткендерді қайталау). Негізгі түбір мен туынды түбір. Қосымшалы сөз анықтамалары. Түбір мен қосымшаның жазылуы. Өзгермелі түбір сөздер;

      сөз таптары: сөздердерді Кім? Не? Не істеді? Қандай? сұрақтар бойынша топтастыру. Зат есім, сын есім, есімдік, етістік атауларын қолдану;

      сөз, сөз тіркестері, сөйлем. Сөз тіркестерінің құрылымы, оны сөз ішінен табу;

      3) белгілі бір тұжырымды білдіретін сөз тіркестерімен сөйлем құрастыру:

      затты және заттың қимылын білдіретін сөйлем құрастыру (зат есім (жекеше түрі) + етістіктің осы шағы): Оқушы оқып отыр. Ұшақ ұшып келеді;

      зат және заттың жағдайы: (зат есім жеке түрі+ осы шақтағы етістік): Қыз отыр, кітап жатыр;

      зат есім + етістіктің осы шағы, келер шағы, өткен шағы, уақыт ара қатынасын білдіретін сөз тіркестерімен сөйлем құрастыру;

      "Сан есім + зат есім". Заттың сандық ара-қатынасын білдіретін: Үшінші қатар;

      кеңістік қатынасқа байланысты ("зат есім + артында, алдында, сыртында + етістік"): Ағаштың артына тығылды. Үйде отырды. Үйдің сыртында шөп жинады. Есік алдында ойнады;

      4) сөз тіркестерімен сөйлем құру:

      құрал немесе іс-әрекет негізіне байланысты ("сын есім + зат есім + етістік"): Қоныр бояумен бояды;

      ілеспе зат белгісі бойынша ("зат есім + сын есім + зат есім"): Көйлек ақ белдікпен. Сүтпен күрең шай;

      кеңістік қатынасқа байланысты ("сын есім + зат есім + жанында + етістік"): Үлкен үйдің жанында тұр. Жаңа дүкеннің жанында отыр;

      сын есімдерді көмектес септігімен (көпше түрде) сөйлемде байланыстырып қолдану;

      жанама объектіге байланысты ("сын есім + зат есім + етістік"): Жылы жаңбырды еске алды;

      сын есімдерді көмектес септігімен (көпше түрде) сөйлемде байланыстырып қолдану.

6. 1-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      34. Пәндік нәтиже бойынша 1-сыныптың соңында оқушылар:

      1) қазақ әліпбиіндегі барлық дыбыстар мен әріптерді;

      2) сөздерді, сөз тіркестерін, сөйлемдерді дұрыс дыбыстауды;

      3) қима әріптерден сөз және сөз тіркесін құрастыра;

      4) дыбыстарды (дауысты, дауыссыз, жуан дауысты, жіңішке дауысты) ажыратуды;

      5) белсенді қорына енген сөздердің екпінін, дауыс ырғағын дұрыс қоюды;

      6) тапсырмаларды түсініп орындауды, өз тілегін айтуды;

      7) сұрақ қою және оған жауап беруді;

      8) сөйлем құрастыруды;

      9) оқиға желісінің суреті бойынша сөйлемдер (ауызша, жазбаша) кұрастыруды;

      10) мұғалімнің көмегімен өз өмірі, көргені, қызықты оқиғалар туралы хат жазуды;

      11) зат есім мен етістікті ажыратуды;

      12) бірнеше заттың бір сөзбен айтылуын: ойыншықтар, оқу-кұралдарын, жемістерді т.б. білуі қажет.

7. 2-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      35. Пәндік нәтиже бойынша 2-сыныптың соңында оқушылар:

      1) тапсырмаларды түсініп орындауды, тілек білдіруді, өз тілегін айтуды;

      2) сұрақ қоюды және оған жауап беруді;

      3) қызықты оқиғаларды жолдасына, мұғалімге айтып хабарлауды;

      4) заттарды бір-бірімен салыстыруды, ауызша және жазбаша түрде (мұғалімнің көмегімен) сипаттауды;

      5) ата-анасына, достарына хат жазуды;

      6) бірнеше суреттер бойынша әңгіме кұрастыруды;

      7) сұраулы сөйлемді қолдана;

      8) жекеше және көпше түрде айтуды;

      9) бірнеше заттарды бір сөзбен айтылуын: өсімдіктер, аңдар, жемістер, жидектер, ыдыстар, киімдер, аяқ киім, жиһаз білуі қажет.

8. 3-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      36. Пәндік нәтиже бойынша 3-сыныптың соңында оқушылар:

      1) тапсырмаларды түсініп орындауды, тілек білдіруді, өз тілегін айтуды;

      2) сұрақтарға дұрыс жауап беруді;

      3) мұғалімнің тапсыруы бойынша жолдасынане басқа адамға өз ниетін білдіруді;

      4) мереке, каникул жайында қойылған сұрақтарға жауапты суреттеп жазуды;

      5) ауызша және жазбаша түрде табиғатты, адамның сыртқы бейнесін суреттеп әңгіме құрастыруды;

      6) жоспар бойынша әңгіме жоспарын құрып, мазмұндама жазуды;

      7) ата-анасына, туыстарына хат жазуды;

      8) грамматикалық жаттығуларды орындауды;

      9) сөйлемдерде баяндауыш түрінде берілген етістіктің келер шағының көпше және жекеше түрін пайдалануды;

      10) сұраулы сөйлемді қолдануды білуі қажет.

9. 4-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      37. Пәндік нәтиже бойынша 4-сыныптың соңында оқушылар:

      1) тілдің (ауызша және жазбаша сөйлеудің) негізгі бірліктері туралы қарапайым ұғымдарды: сөйлеу – сөйлем – сөз – буын – дыбыс – әріп туралы қарапайым түсінікті;

      2) іс-әрекетті қысқаша баяндауды, өз тілегін білдіруді;

      3) сұрақ қоюды, сұраққа жауап беруді;

      4) отбасы туралы сұрап білуді, басынан өткен қызықты оқиғалар туралы айтып беруді;

      5) күнделікгі өмірде кездесетін жағдайларды суреттеуді;

      6) мұғалімнің көмегімен суреттерді суреттеп, өзі құрған жоспар бойынша шығарма жазуды;

      7) грамматикалық атауларды: сөз, сөз тіркестері, сөйлем, мәтін, сөздер жиынтығы, жазбаша әріп, нүкте;

      8) грамматикалық атауларды: сөйлем мүшелері, бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш;

      9) сөз, сөзтаптарын;

      10) сөз құрамы. Құрамдас сөздер. Түбір және қосымша, жұрнақ және жалғауды;

      11) белгілі бір тұжырымды білдіретін сөз тіркестерімен сөйлем құрастыруды білуі қажет.

      38. Тұлғалық нәтижелер оқушылардың:

      1) Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін (елтаңба, ту, гимн) құрметтеуінен, мемлекеттік гимнді білуінен;

      2) туған елге деген сүйіспеншілігінен, туған жердің табиғатын сақтауға және қорғауға деген ұмтылысынан;

      3) оқушының мінез-құлқын, қабілеттерін ескере отырып, оның жеке тұлға ретінде, іс-әрекет субъектісі әрі жеке дара субъект ретінде дамуынан;

      4) өз ана тілін, мәдениетін, салт-дәстүрін құрметтеуінен көрініс табады.

      39. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер оқушылардың:

      1) оқу үдерісінде алған түрлі ақпараттарды дұрыс қабылдауынан және дұрыс түсінуінен, қажетті жағдайда есіне түсіріп, орынды қолдана алуымен;

      2) бастауыш сыныпта оқытылған пәндер бойынша жүйелі білімінің болуымен;

      3) алынған ақпаратты талдай, өңдей, жинақтай және қолдана білуімен;

      4) шығармашылық жұмыстарға қызығушылығымен айқындалады.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 118-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 3-4 сыныптары үшін "Қазақ тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы (оқыту қазақ тілде емес мектептер үшін)

      Ескерту. 118-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленді.

      2. "Қазақ тілі" пәні "Тіл және әдебиет" білім саласына кіріктірілген пән болып табылады. Қазақ тілі оқу пәні ретінде ана тілімен қатар, естімейтін оқушылардың ойлауын дамытып, тұлға ретінде қалыптасуына әсер етеді.

      3. Қазақ тіліне оқытудың мақсаты: қазақ тілін қарым қатынас құралы ретінде қолданудың қарапайым дағдыларын қалыптастыру және дамыту, қазақ тілін практикалық бағытта меңгеру, қарым-қатынас, эстетикалық және адамгершілік мәдениетіне қазақ тілін оқыту арқылы тәрбиелеу.

      4. Пәнге оқытудың міндеттері:

      1) оқушыларға сөйлеу іс әрекетінің түрлерін күнделікті қарым-қатынас деңгейінде меңгерту;

      2) оқушылардың тілдік дағдысы мен білігін дамыту;

      3) қарым-қатынас әдебінің қарапайым нормаларын меңгерту:

      4) қазақ тілінде оқу және жазу дағдыларын жетілдіру;

      5) оқушыны сөйлесу қарым-қатынастың жаңа тәсілдеріне (қазақ тіліндегі), қазақ халқының мәдениетіне, ұлттық-мәдени ерекшелігіне баулу;

      6) оқушылардың оқу білігін, шынайы өмірлік жағдаяттарда алған тілдік білімдерін шығармашылықпен пайдалануға дайын болу білігін қалыптастыру;

      7) оқушыларды қазақ тілінің дыбыстарымен таныстыру және оларды ажырата білуге үйрету;

      8) оқушылардың қазақ тіліне қызығушылығын дамыту, қазақ еліне, мемлекеттік тілге деген құрмет сезімін тәрбиелеу.

      5. Оқу жүктемесінің көлемі:

      1) оқу орыс тілінде жүргізілетін мектептерде:

      3-сынып – аптасына 3 сағат, барлығы – 102 сағат;

      4-сынып – аптасына 3 сағат, барлығы – 102 сағат.

      6. "Қазақ тілі" пәнінің білімдік, тәрбиелік мақсаттары келесі пәндермен тығыз байланыста іске асырылады:

      1) "Дыбыс айтуды қалыптастыру және естіп қабылдауын дамыту" пәнімен: қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс айтқызы, айтылуы ұқсас дыбыстарды буында, сөздерде, сөз тіркестерінде ажыратуға үйретеді;

      2) "Музыка" пәнімен: қазақ тілінде берілген әндерді тыңдау, оны өздері айтып үйрену арқылы оқушылар адамның көңіл күйін, сезімін түсінеді, эстетикалық талғамы дамиды;

      3) "Бейнелеу өнері" пәнімен: қазақ тілінде берілген суреттер арқылы оқушылар өнердің адам табиғатымен, өмірімен үндестігін түсінеді, әдемілікті, сұлулықты көріп сезінеді, иллюстрацияларды ауызша/жазбаша суреттеу арқылы ойлау-қабылдау қабілеті мен тілдерін дамытады;

      4) "Еңбекке баулу" пәнімен: қазақ тілінде берілген тәрбиелік мәтіндердің мазмұны арқылы оқушылар оқудың, білім алудың, тіл үйренудің маңызын игереді, еңбектің адам өміріндегі орнын түсінеді;

      5) "Математика" пәнімен: қазақ тілінде ұсынылған мәтіндер негізінде оқушылар сандар мен фигуралардың атауын қазақ тілінде үйрену барысында математикадан алған білімдерін еске түсіреді, толықтырады, логикалық ойлау қабілеттерін дамытады;

      6) "Дүниетану" пәнімен: қазақ тілінде ұсынылған мәтіндер арқылы оқушылар өз айналасын таза ұстауға, қоршаған ортаны қорғауға, табиғатты аялауға үйренеді.

      7. Естімейтін оқушыларды тілге оқыту барысында сөйлеу іс әрекетінің бірнеше түрін қалыптастыру: сөйлеу, оқу, жазу, дактильдеу, есту-көру арқылы қабылдау, көру арқылы қабылдау, есту арқылы қабылдау. Естімейтін балаларды тілге оқытудың негізгі талаптарын орындау керек:

      1) тілге қарым қатынас құралы ретінде үйрету, диалогта қолдану;

      2) естімейтін балалардың сөйлеуге деген қажеттілігін дамыту;

      3) сөйлеу ортасын ұйымдастыру;

      4) тәжірибелік іс әрекетке сүйеніп тілдік қабілеттерін дамыту;

      5) сөздік материиалды қосарланып айты, жеке айту және өз бетімен айту арқылы ендіру.

2. Оқу пәнінің 3-сыныптағы базалық білім мазмұны

      8. "Қазақ тілі" оқу пәні қазақ тілін қарым құралы ретінде пайдаланудың қарапайым дағдыларын дамыту төменде берілген тақырыптар арқылы жүзеге асады:

      1) 1 тақырып. Мектеп – 4 сағат;

      2) 2 тақырып. Отбасы – 8 сағат;

      3) 3 тақырып. Күз – 10 сағат;

      4) 4 тақырып. Менің үйім – 10 сағат;

      5) 5 тақырып. Қыс – 10 сағат;

      6) 6 тақырып. Көктем – 10 сағат;

      7) 7 тақырып. Жаз – 6 сағат.

      9. Тілдік бөлім.

      10. Грамматика:

      1) жіктік жалғау. Мысалы: Мен отырдым. Сен отырдың. Ол отырды;

      2) тәуелдік жалғауы. Жекеше және көпше түрлері. Мысалы: Менің отбасым. Сенің отбасың. Оның отбасы. Біздің отбасымыз. Сендердің (сіздердің) отбасыларың(ыз). Олардың отбасылары;

      3) заттардың жекеше және көпше түрі. Сұрақтың түрі: Не? Нелер? Кім? Кімдер? Мысалы: доп-доптар, оқушы-оқушылар, алма-алмалар;

      4) заттардың сынын білдіретін сөздер. Сұрақтың түрі: Қандай? Мысалы: Піл үлкен. Тышқан кішкентай. Сары жапырақ. Қызыл алма;

      5) заттардың санын білдіретін сөздер. Сұрақтың түрі: Қанша? Неше? Мысалы: Екі көз. Төрт алма;

      6) қарапайым сөйлемдерде септік жалғауларды қолдану. Мысалы: Мен дүкенге бардым. Мен Алмасты көрдім. Мен анаммен бірге барамын.

      11. Фонетика:

      1) "Ә" дыбысы.әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Әке, әже, Әсем, әтеш. Мынау – әке,әже,Әсем менің әпкем;

      2) "І" дыбысы.әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал:Тіл, тіс, кітап. Мынау- тіл, тіс. Менде кітап бар;

      3) "Ү" дыбысы.әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Үй, үйрек, үлкен, үш, гүл, күн. Мынау – үй. Алмаста үлкен доп бар;

      4) "Ө" дыбысы.әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Өрік, көл, өрмекші. Өрік тәтті. Далада өрмекші бар;

      5) "Ұ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Құс, ұлу, ұя, Ұяда құстар бар;

      6) "Ы" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Ыдыс. Тауық. Мысық. Мысық отыр;

      7) "Ғ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Аға, торғай, ағаш, сағат. Торғай ағашта отыр. Менің ағам бар;

      8) " Қ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Қалам, қоян, тақта. Менде қалам бар;

      9) " Ң" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Аң, шаңғы, қоңырау. Мен шаңғы тептім;

      10) "Һ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Жиһаз, айдаһар. Үйде жиһаз бар.

      12. Лексика:

      1) тақырыптар көлеміндегі сөздік қорын ұлғайтуға бағытталған сөздер, сөз тіркестерін сөйлеген кезде түсініп қолдану;

      2) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 сандары;

      3) сөйлеу іс әрекетін бөлімі.

      13. Айтылым:

      1) қазақ тіліне тән орфоэпиялық ережелерге сай айту;

      2) диалогтік сөйлесу. Амандасу. Танысу. Қысқа диалогтік сөйлеу;

      3) диалог-сұрақ. Өзін таныстыру;

      4) сөйлескенде "бар"/"жоқ" сөздерін қолдану;

      5) монологтік сөйлесу;

      6) баяндаудың қысқаша қарапайым түрі;

      7) суретті (тақырып бойынша) қарапайым сипаттау;

      8) 1-10-ға дейін санау;

      9) қарапайым хабарлау;

      10) бір-бірімен бұйрық алмасуы;

      11) тақырыпқа қатысты сурет бойынша қарапайым сипаттау;

      12) күнделікті іс-әрекетін сипаттау (тақырып көлемінде);

      13) баяндау;

      14) затты, суретті (тақырыпқа қатысты) сипаттау.

      14. Тыңдалым:

      1) қысқа, нақты, қарапайым хабарламаларды көрнекілікке сүйеніп түсіну;

      2) қарапайым тапсырмалар мен бұйрықтарды түсіну;

      3) тақырыпқа байланысты мұғалім мен сыныптастарының сөздерін түсіну;

      4) тыңдағанда көрнекілікке сүйеніп қарапайым шағын хабарламаларды түсіну;

      5) тақырыпқа байланысты сөздер мен сөз тіркестерінен қаза тіліне тән дыбыстарды ажырата білу және дұрыс айта алу.

      15. Оқылым:

      1) тақырыпқа байланысты сөздер мен сөз тіркестерін дауыстап оқу және мағынасын түсіну;

      2) таныс сөздерді оқу барысында лексикалық мағынасына сәйкестендіру, яғни түсініп оқу;

      3) тақырыпқа байланысты сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді дауыстап және түсініп оқу;

      4) қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу;

      5) түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету;

      6) таныс тілдік бөлім негізінде құрастырылған сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді мәнерлеп және түсініп оқу.

      16. Тілдесім:

      1) қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу;

      2) күнделік өмірде кездесетін жағдайдарға қатысты қарапайым диалог құру;

      3) қарапайым сөздерден қысқа сөйлемдер құрастыру;

      4) сұрақтарға жауап беру.

      17. Қарым-қатынас бөлімі:

      1) тақырыпқа байланысты қысқа диалогтар құру;

      2) орфоэпиялық ержені сақтап сөздерді дұрыс айту;

      3) логикалық екпінді сақтап хабарлы, сұраулы сөйлемдерді айту.

3. Оқу пәнінің 4-сыныптағы базалық білім мазмұны

      18. "Қазақ тілі" оқу пәні қазақ тілін қарым құралы ретінде пайдаланудың қарапайым дағдыларын дамыту төменде берілген тақырыптар арқылы жүзеге асады:

      1) 1 тақырып. Мектеп – 4 сағат;

      2) 2 тақырып. Отбасы – 8 сағат;

      3) 3 тақырып. Күз– 10 сағат;

      4) 4 тақырып. Менің үйім – 10 сағат;

      5) 5 тақырып. Қыс – 10 сағат;

      6) 6 тақырып. Көктем – 10 сағат;

      7) 7 тақырып. Жаз – 6 сағат.

      19. Тілдік бөлім.

      20. Грамматика:

      1) жіктік жалғау және көпше түрде қолдану. Мысалы: Біз келдік. Сендер келдіңдер. Олар келді;

      2) тәуелдік жалғауы. Жекеше және көпше түрлері. Жіктелуге байланысты дыбыстардың өзгеруіне байланысты айтқызу. Мысалы: Менің досым. Сенің досың. Оның досы. Біздің сыныбымыз. Сендердің (сіздердің) сыныптарың(ыз). Олардың сыныптары;

      3) заттардың жекеше және көпше түрі. Сұрақтың түрі: Не? Нелер? Кім? Кімдер? Мысалы: кітап-кітаптар, орындық-орындықтар;

      4) заттардың сынын білдіретін сөздер. Бір затқа және әртүрлә заттарға қатысты. Сұрақтың түрі: Қандай? Мысалы: Ала сиыр. Қара сиыр. Үлкен сиыр. Сары жапырақ. Жасыл жапырақ. Қызыл алма. Жасыл алма;

      5) заттардың санын білдіретін сөздер. Реттік сан есімдер. Сұрақтың түрі: Қанша? Неше? Нешінші? Мысалы: Бірінші орын. Екінші сабақ. Екі көз. Төрт алма;

      6) қарапайым сөйлемдерде септік жалғауларды қолдану. Мысалы: Мен мектепке келдім. Мен кітапты бердім. Мен досыммен ойнаймын.

      21. Фонетика:

      1) "Ә" дыбысы, әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Әке, әже, Әсем, әтеш. Мынау – әке,әже,Әсем менің әпкем;

      2) "І" дыбысы, әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Тіл, тіс, кітап. Мынау- тіл, тіс. Менде кітап бар;

      3) "Ү" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Үй, үйрек, үлкен, үш, гүл, күн. Мынау – үй. Алмаста үлкен доп бар;

      4) "Ө" дыбысы, әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Өрік, көл, өрмекші. Өрік тәтті. Далада өрмекші бар;

      5) "Ұ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Құс, ұлу, ұя, Ұяда құстар бар;

      6) "Ы" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Ыдыс. Тауық. Мысық. Мысық отыр;

      7) "Ғ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Аға, торғай, ағаш, сағат.Торғай ағашта отыр. Менің ағам бар;

      8) "Қ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Қалам, қоян, тақта. Менде қалам бар;

      9) "Ң" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Аң, шаңғы,қоңырау. Мен шаңғы тептім;

      10) "Һ" дыбысы. әрпі. Дыбысталуы. Дактилі. Жазылуы:

      сөздік материал: Жиһаз, айдаһар. Үйде жиһаз бар.

      22. Лексика:

      1) тақырыптар көлеміндегі сөздік қорын ұлғайтуға бағытталған сөздер, сөз тіркестерін сөйлеген кезде түсініп қолдану;

      2) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 сандары;

      3) математикалық түсініктер: қосу, алу, тең, кем, артық.

      23. Сөйлеу іс әрекеті бөлімі.

      24. Айтылым:

      1) қазақ тіліне тән орфоэпиялық ережелерге сай айту. Жұлдыз-жұлдұз;

      2) жіктелулерге байланысты дыбыстардың өзгеруін ескеріп сөйлеу. Мысалы: Менің кітабым;

      3) диалогтік сөйлесу. Амандасу. Танысу. Қысқа диалогтік сөйлеу;

      4) диалог-сұрақ. Өзін таныстыру;

      5) сөйлескенде жоғарыда берілген жалғаулар мен қосымшаларды сөздерде қолдану;

      6) монологтік сөйлесу;

      7) баяндаудың қысқаша қарапайым түрі;

      8) суретті (тақырып бойынша) қарапайым сипаттау;

      9) 1-10-ға дейін санау;

      10) қарапайым хабарлау;

      11) бір-бірімен сұрақ қою, жауап беру;

      12) тақырыпқа қатысты сурет бойынша қарапайым әңгіме құру;

      13) күнделікті іс-әрекетін сипаттау (тақырып көлемінде);

      14) баяндау;

      15) затты, суретті (тақырыпқа қатысты) сипаттау.

      25. Тыңдалым:

      1) қысқа, нақты, қарапайым хабарламаларды көрнекілікке сүйеніп түсіну;

      2) қарапайым тапсырмалар мен бұйрықтарды түсіну;

      3) орфоэпиялық ережеге сәйкес өзгерген сөздерді есту арқылы қабылдау және ажырату;

      4) тақырыпқа байланысты мұғалім мен сыныптастарының сөздерін есту-көру арқылы қабылдау және тану;

      5) тыңдағанда көрнекілікке сүйеніп қарапайым шағын хабарламаларды есту-көру арқылы қабылдау және түсіну;

      6) тақырыпқа байланысты сөздер мен сөз тіркестерінен қаза тіліне тән дыбыстарды ажырата білу және дұрыс айта алу.

      26. Оқылым:

      1) тақырыпқа байланысты сөздер мен сөз тіркестерін дауыстап оқу және мағынасын түсіну;

      2) таныс сөздерді оқу барысында лексикалық мағынасына, көрнекілікке сәйкестендіру, яғни түсініп оқу;

      3) тақырыпқа байланысты сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді дауыстап және түсініп оқу;

      4) қысқа мәтіндерді оқығанда негізгі ақпаратты тауып алу;

      5) түсінгенін сурет, сызба және жауап беру арқылы көрсету;

      6) таныс сөздерден құрастырылған сөйлемдер мен қысқа мәтіндерді мәнерлеп және түсініп оқу.

      27. Тілдесім:

      1) қарапайым үлгілерді пайдаланып тақырып көлемінде сөйлесу;

      2) күнделік өмірде кездесетін жағдайдарға қатысты қарапайым диалог құру;

      3) қарапайым сөздерден қысқа сөйлемдер құрастыру;

      4) сұрақтарға жауап беру.

      28. Қарым-қатынас бөлімі:

      1) тақырыпқа байланысты қысқа диалогтар құру;

      2) орфоэпиялық ержені сақтап сөздерді дұрыс айту;

      3) логикалық екпінді сақтап хабарлы, сұраулы сөйлемдерді айту.

4. 3-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      29. Пәндік нәтижелер бойынша 3-сыныптың соңында оқушылар:

      1) естіген жеке сөздерді, сөз тіркестерін, сөйлемдерді дұрыс дыбыстауды;

      3) сөздегі дыбыстардың жуан-жіңішке үндесімдерін айыруды, дыбыс-әріп үйлесімдігін;

      4) белсенді қорына енген сөздердің екпінін/дауыс ырғағын дұрыс қоюды;

      5) тақырыптар бойынша ұсынылған 70-90 жаңа сөзді;

      6) берілген сөздердің маңыналарын;

      7) бас әріппен жазылатын сөздерді;

      8) грамматикалық құбылыстардың қарапайым үлгілерін;

      9) белсенді сөздік қорына енген сөздерден тұратын қарапайым сөйлемдерді сауатты құрудың жолдарын білуі тиіс.

      30. Сөйлесім әрекетінің түрлері бойынша:

      1) дыбыстарды таңбалары арқылы айыруды;

      2) тыңдаған сөздерді дұрыс түсіне алуды;

      3) тыңдаған мәтін мазмұнына сәйкес суреттерді таңдап, ретімен қоя алуды;

      4) тыңдалған ақпараттан түсінгені бойынша сурет сала білуді;

      5) әріп пен дыбыстарды сәйкестендіріп оқуды;

      6) сөздердің лексикалық мағынасын түсініп оқуды;

      7) кім?, не?, қандай? сұрақтарына жауап беруді;

      8) затқа 2-3 сөйлеммен қарапайым сипаттама беруді;

      9) суретке қарап 2-3 сөйлем құрап айтуды;

      10) өзі, досы туралы айтуды;

      11) қазақ тіліне тән әріптерді дұрыс жазуды;

      13) қазақ тіліндегі сөздерді дұрыс жазуды;

      14) сөздерді кітаптан, тақтадан көшіріп жазуды;

      15) 2-3 сөйлемнен тұратын шағын мәтін жазуды;

      16) адамды не затты атап, оларға сандық, сапалық тұрғыдан қарапайым сипаттама беруді;

      17) қойылған сұраққа жауап беруді;

      18) сұрақ қоя білуді;

      19) қарапайым тілдік модельдер бойынша амандасу, қоштасу, танысу, алғыс білдіруді меңгеруі тиіс.

5. 4-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      31. Пәндік нәтижелер бойынша 4-сыныптың соңында оқушылар:

      1) қазақ тілінің фонетикалық-фонемалық жүйесін;

      2) тірек кестелер арқылы сөздердегі үндестік заңын сақтауды;

      3) қазақ тіліне тән тасымалдау (й, у, я әріптерінің тасымалы) ерекшеліктерін;

      4) тақырыптар бойынша ұсынылған 80-100 жаңа сөзді;

      5) лексикалық минимум көлеміндегі сөздердің көптелу, тәуелдену, септелу, жіктелу ерекшеліктерін;

      6) заттың атын білдіретін сөздер: адамға – кім?, жан-жануарлар мен заттарға – не? сұрауын қоюды;

      7) заттың қимылын, сынын, санын білдіретін сөздерге сұрақ қоюды;

      8) айтылу мақсатына қарай хабарлы, сұраулы, лепті сөйлемдерді ажыратуды;

      9) сөйлемдегі сөз тіркесінің байланысын;

      10) белсенді сөздік қорына енген сөздерден тұратын қарапайым сөйлемдерді сауатты жаза білуі тиіс.

      32. Сөйлесім әрекетінің түрлері бойынша:

      1) өзінің отбасы, досы, көшесі туралы қысқаша баяндауды;

      2) өз іс-әрекеті туралы қысқа, қарапайым түрде баяндауды;

      3) адамның/заттың қимыл әрекеттерін сипаттауды, сандық, сапалық мінездеме беруді;

      4) иллюстрацияға сүйеніп шағын хабарламаның мазмұнын түсінуді;

      5) шағын мәтіндердің мазмұнын түсінгенін кестелерді толтыру және суреттерді орналастыру арқылы білдіре алуды;

      6) шағын мәтіндегі сөздер мен фразаларды дауыс ырғағын дұрыс қойып оқуды;

      7) тыңдай отырып сөз, сөз тіркестері және жай сөйлемдерді жазуды;

      8) 3-5 сөйлемнен тұратын мәтін жазуды;

      9) өз отбасы мүшелерін таныстыруды;

      10) қатысымдық тұрғыдан қысқа диалогке қатыса алуды: үлкен кісімен, досымен амандасуды, танысуды, қоштасуды (өз атын айтады, басқаның есімін сұрайды) меңгеруі тиіс.

      33. Тұлғалық нәтижелер 3-4-сынып оқушыларының:

      1) Отанына, туған жерін, мектебін құрметтеуінен;

      2) Қазақстан Республикасының рәміздеріне; қазақ халқына, қазақ тіліне құрмет көрсетуінен;

      3) өзгелермен қарым-қатынастағы сөз әдебінен көрініс табады.

      34. Жүйелік-әрекеттік нәтижелер бойынша 3-4-сынып оқушыларының:

      1) өзіне таныс өмірлік жағдаяттарда қазақ тілінде сөйлесім әрекетінің түрлерін қолдана білуімен;

      2) қазақ тілінің өзіндік ерекшеліктерін түсінуімен айқындалады.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 119-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 3-4 сыныптары үшін "Орыс тілі" пәнінен типтік оқу бағдарламасы (оқыту орыс тілде емес мектептер үшін)

      Ескерту. 119-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Пояснительная записка

      1. Учебная программа разработана в соответствии с Государственным общеобязательным стандартам среднего образования (начального, основного среднего, общего среднего образования), утвержденным постановлением Правительства Республики Казахстан от 23 августа 2012 года № 1080.

      2. Учебный предмет "Русский язык" входит в образовательную область "Язык и литература". Русский язык, как учебный предмет, стимулирует, наряду с родным (казахским), развитие мысли, содействует становлению учеников как личностей. Изучение русского языка помогает им лучше осознать особенности родного языка, его богатства, выразительные возможности, место и роль родного языка среди других языков мира.

      3. Цель обучения русскому языку: формирование и развитие элементарных навыков пользования русским языком на ограниченном лексико-грамматическом материале: практическое усвоение русского языка; воспитание средствами русской речи коммуникативной, нравственной и эстетической культуры.

      4. Задачи учебного предмета:

      1) формировать элементарные навыки построения простейших типовых предложений, широко употребляемые в живой русской речи, обогатить словарный запас учащихся (в пределах лексико-грамматического минимума);

      2) формировать умение распространять простейшие типовые предложения за счет ранее усвоенных слов и словосочетаний в соответствии с законами синтаксического строя русского языка;

      3) сформировать у учащихся элементарные навыки активного пользования синтаксическими конструкциями для выражения собственных мыслей, чувств и наблюдений в рамках тематики для чтения и развития речи;

      4) совершенствовать навыки чтения и письма, полученные на уроках родного языка;

      5) дифференцировать звуки и буквы в системе гласных и согласных с учетом различий в фонетических системах родного(казахского) и русского языков.

      5. Содержание предмета состоит из трех блоков: речевой деятельности, языкового материала и текстов для чтения и развития речи, охватывающих сферы общения: учебную, социально-бытовую, социально-культурную, игровую. Так как текст выступает как единица обучения и развития речи, для отбора рекомендуются адаптированные тексты: проза, стихотворения, сказки из произведений известных детских писателей.

      6. При отборе содержания обучения русскому языку как второму языку следует учитывать сферу речевой деятельности младших школьников, уровневые минимумы (фонетико-орфоэпический, лексический, грамматический и др.) для начального этапа обучения, явления транспозиции и интерференции.

      7. Ведущими компонентами при отборе языкового материала являются словарь (список слов для активного усвоения) и тематика для чтения и развития речи.

      8. На начальном этапе обучения русскому языку как второму языку учащиеся должны усвоить 400 лексических единиц (в каждом классе примерно 150-200 слов).

      9. Объем учебной нагрузки составляет:

      1) в 3 классе 2 ч. в неделю, общее количество – 68 час;

      2) в 4 классе 2 ч. в неделю, общее количество – 68 час.

      10. В процессе обучения русскому языку в школах с казахским языком обучения осуществляется межпредметные связи с:

      1) казахским языком. Опора на родной язык при изучении общих явлений родного и русского языков, сопоставление сходных и различающихся явлений в русском и родном языках, использование перевода на родной язык при объяснении значения слов, словосочетаний, предложений и текстов;

      2) математикой. Использование математических представлений для понимания слов со значением пространства и времени, использование счета при проведении подвижных и дидактических и ролевых игр, перенос общеучебных умений и навыков, сформированных на уроках математики (сравнение, сопоставление, группировка);

      3) изобразительным искусством. Использование предметных, сюжетных рисунков для семантизации новых слов, составление устных и письменных рассказов по картинкам, развитие тонкой моторики пальцев руки в процессе рисования, штриховки при организации словарной работы, развития эстетических чувств, представлений учащихся при рассмотрении картин, иллюстраций к текстам;

      4) познанием мира. Краеведческого материала, предметов окружающего мира, действий человека, животных для семантизации новых слов, чтение и анализ текстов по тематике окружающего мира, обогащение словарного запаса по темам окружающего мира и др.

      11. В содержание обучения неслышаших детей языку важно учитывать формирование речевой деятельности в разных ее видах, таких как: говорение, чтение, письмо, дактилирование, слухо-зрительное восприятие, зрительное восприятие, собственно слуховое восприятие.

      12. Важно соблюдать основные требования к обучения языку неслышащих детей:

      1) обучать языку как средству общения: в самом его действии, применении, в диалоге;

      2) развивать речевую потребность у неслышащих;

      3) создавать речевую среду;

      4) развивать языковую способность с опорой на практические виды деятельности;

      5) речевой материал вводить путем сопряженного, отраженногои самостоятельного (по образцу) проговаривания и др.

2. Базовое содержание учебного предмета для 3 класса

      13. Учебный предмет "Русский язык" в третьем классе школ с казахским языком обучения делится на следующие этапы:

      1) обучение грамоте, дифференциация звуков и букв;

      2) послебукварный период (обучение чтению и письму, развитие устной речи).

      14. темы для чтения и развития речи. В ходе изучения предмета предполагается развитие элементарных навыков пользования русским языком неслышащимися учащихся в пределах следующих тем речевого общения:

      1) тема 1. Родина – 6 часа;

      2) тема 2. Школа – 10 часов;

      3) тема 3. Осень – 10 часов;

      4) тема 4. Дом, семья – 12 часов;

      5) тема 5. Зима – 12 часов;

      6) тема 6. Весна – 10 часов;

      7) тема 7. Лето – 8 часов.

      15. Ознакомление, понимание и употребление слов и выражений, необходимых для учебного процесса:

      1) слушай(те); смотри (те); иди (те) к доске; встань(те); сядьте; войди(те) в класс, открой(те) книги, тетради; покажи (-те), возьми (-те), положи (-те), дай(те);

      2) в каком классе ты учишься? (Я учусь в третьем классе.);

      3) вопросы и краткие ответы: Как тебя зовут? – Алия. А тебя? – Сабыр. Что ты взял? – Книгу и т.п.

      16. Речевая деятельность:

      1) аудирование. Слуховое (слухо-зрительное) восприятие, различение, опознавание на слух и произношение гласных и согласных в сильных позициях: для гласных – под ударением, для согласных (глухих и звонких) перед гласными, для согласных (твердых и мягких) перед гласными и на конце слова. Произношение слов со звуками [ш], [ж], [ц], со стечением согласных. Различение в речи слов и фраз;

      2) говорение. Построение предложений по речевым образцам. Ответы на вопросы. Составление высказываний из 1-2 фраз, предложений с опорой на наглядность, на ситуацию (в пределах лексико-грамматического минимума). Проговаривание диалога из 1-2 реплик;

      3) чтение. Сознательное, правильное, плавное чтение по слогам (целыми словами и предложениями) небольших текстов, включающих лексику, модели предложений, усвоенных ранее конструкций. Понимание содержания текста. Ответы на вопросы по содержанию прочитанного текста. Пересказ прочитанного текста по вопросам. Чтение вслух с соблюдением пауз, выделение голосом словесного ударения. Интонирование повествовательных и вопросительных предложений;

      4) письмо. Закрепление умений и навыков каллиграфически грамотного письма. Овладение умением списывать слова, фразы и короткие предложения (сначала с доски, а затем – с книги);

      5) раздельное написание предлога с последующим словом. Перенос слова по слогам. Большая буква в начале предложения, в собственных именах, кличках животных.

      17. Языковой материал. Элементы фонетики и орфоэпии:

      1) выработка навыков произношения звуков (вначале – сходных с родным языком);

      2) отработка произношения ударных гласных звуков (а, о, у, э, и, ы); умение произносить твердые и мягкие согласные, звонкие и глухие согласные, стечение согласных, безударные гласные, знаменательные слова с предлогами. Умение интонировать повествовательные предложения, вопросительные предложения с вопросительным словом (где, как, какой, какая, кто, куда, что, чей, чья).

      18. Грамматика:

      1) существительные в именительном падеже:

      мужского рода с нулевым окончанием (стол) и окончанием -а, -я при обозначении лица (ученик, папа, Петя);

      женского рода с окончанием -а, -я (парта, тетя). Существительные мужского и женского рода в именительном падеже множественного числа с окончанием -и, -ы (Это ученики, парты). Лексическое усвоение слов с окончанием -а (дома), с чередованием в основе (стулья);

      2) сочетание прилагательных, притяжательных, указательных местоимений с существительными (синий карандаш, моя тетрадь, мои книги, этот дом);

      3) глаголы несовершенного вида настоящего времени 1, 2 и 3 лица, их сочетания с существительными и личными местоимениями (Мальчик играет. Он играет. Дети играют. Они играют. Ты читаешь. Я читаю. Я пишу). Глаголы прошедшего времени мужского и женского рода единственного числа совершенного вида (нарисовал, нарисовала);

      4) существительные со значением объекта: а) в винительном падеже (при переходных глаголах) с нулевым окончанием в мужском роде и с окончанием -у, -ю в женском роде (рисует шар, читает книгу); б) в родительном падеже с предлогом у при одушевленных существительных с окончанием -а, -я (для мужского рода), -и, -ы (для женского рода) (У мальчика (девочки) книга). Местоимение 1 лица единственного числа с предлогом у в том же значении;

      5) существительные в винительном падеже со значением направления (Куда идут дети? – Дети идут в школу (в поле, на улицу)).

3. Базовое содержание учебного предмета для 4 класса

      19. В четвертом классе продолжается послебукварный период, который предполагает развитие всех видов речевой деятельности на материале лексико-грамматического, тематико-ситуативного минимумов. Так же, как в 4 классе, содержание предмета представлено тремя составляющими:

      1) речевая деятельность;

      2) языковой материал;

      3) этнокультуроведческий материал.

      20. Речевая деятельность:

      1) аудирование. Слуховое (слухо-зрительное) восприятие и понимание речи учителя, учащихся в объеме языкового материала, предусмотренного программой. Слуховое (слухо-зрительное) восприятие и понимание прочитанных учителем вслух рассказов, сказок, небольших стихотворений. Выделение основной мысли прослушанного текста. Ответы на вопросы по содержанию прослушанного текста;

      2) говорение. Произносить слова, фразы, предложения соблюдая словесное, фразовое ударение, темп, ритм, интонацию. Ответы на вопросы по содержанию прочитанного. Составление небольшого связного высказывания по иллюстрациям (с опорой на вопросы учителя). Составление коротких рассказов по сюжетным картинам. Составление рассказов о себе, о своих друзьях. Составление связного высказывания по темам, аналогичным пройденным. Самостоятельное построение диалога в знакомых учебных ситуациях (или по словесной ситуации);

      3) чтение. Сознательное, правильное, выразительное чтение. Деление небольшого текста на смысловые части. Под руководством учителя составление плана к прочитанному тексту. Выделение основной мысли произведения. Определение основных черт характера персонажей, обоснованное конкретными примерами из текста. Работа с двуязычными словарями при самостоятельном чтении;

      4) письмо. Письменные ответы на вопросы (2-4 вопросов) по содержанию прочитанного текста, по картине, по экскурсии после предварительной речевой и орфографической подготовки. Письмо под диктовку небольших текстов со словами в изученных грамматических формах с предварительным разбором (30-40 слов), изложение текста из 5-6 предложений (без прямой речи);

      5) употребление в предложениях слов в нужных грамматических формах или изменение слов, данных в начальной форме. Составление предложений из данных слов и словосочетаний. Учебный материал организуется по нижеследующим лексическим темам.

      21. Темы для чтения и развития речи:

      1) тема 1. Моя школа, мой класс – 9 часов;

      2) тема 2. Наша Родина – 3 часа;

      3) тема 3. Ты и твоя семья –13 часов;

      4) тема 4. Мой дом, моя квартира – 8 часов;

      5) тема 5. Добрые слова, дела – 12 часов;

      6) тема 6. Наша природа –12 часов;

      7) тема 7. Овощи, фрукты – 3 часа;

      8) тема 8. Продукты – 3 часа;

      9) тема 9. Одежда – 3 часа;

      10) тема 10. Человек, части его тела – 2 часа.

      22. Языковой материал. Элементы фонетики и орфоэпии:

      1) формирование навыков правильного произношения слов (в рамках лексического минимума);

      2) закрепление навыков произношения гласных и согласных в устной речи (словесное ударение, редукция гласных). Усвоение произношения слов со звонкими согласными перед глухими, с глухими согласными – перед звонкими;

      3) формирование произношения слов с твердыми и мягкими согласными, слов с разделительными знаками (ъ и ь). Усвоение произношения предлогов в, над, под, к, из перед словами, начинающимися с глухих или звонких согласных или гласных. Усвоение произношения окончаний прилагательных и личных местоимений 3-го лица. Усвоение произношения глаголов на -тся, -ться. Закрепление навыков интонирования повествовательных, вопросительных, восклицательных предложений.

      23. Лексика. Для активного усвоения предусматривается 150-250 русских слов в рамках лексического минимума.

      24. Речевые модели. Повествовательные предложения: Это ученик (ученица, ученики). Это стол (парта, окно, столы). Это он (она, они, я). Это мой стол (моя парта). Вот (тут, там, здесь) стол (бабушка, окно, парты). Тут мой дядя (моя тетя). Марат – ученик. Роза – ученица. Марат – хороший мальчик, Роза – хорошая девочка. Он мальчик. Она девочка. Он красивый мальчик. Она красивая девочка. Алишер сидит. Он читает. Дина сидит. Она тоже читает. Я сижу. Я тоже читаю. Журнал (книга) лежит на столе (в столе). Мальчик (он) читал. Девочка (она) читала. Дети (они) читали. Арман нарисовал шар (ракету). Катя нарисовала шар (куклу). Арман нарисовал синий шар (большую ракету). У Ермека книга, а у меня кукла. У Ермека новая книга, а у меня большая кукла. Саша читает хорошо.

      25. Вопросительные предложения. Это ученик? (Да, нет). Кто это? Что это? Это чей карандаш? Это стол или стул? Где стол? Что делает (делал) мальчик? У кого книга? Какой карандаш? Это книга? (Нет, это не книга. Это журнал.). Мальчик читает? (Нет, мальчик не читает. Он рисует.). Как читает мальчик?

      26. Сочетание типовых моделей. Тут парта, а там доска. Книга на парте, журнал на столе. Саша не стоит, а сидит.

      27. Грамматика:

      1) понятие "окончание". Существительные в именительном падеже: а) мужского рода с нулевым окончанием (дом) и окончанием -а (-я) при обозначении лица (дедушка, Коля); б) женского рода с окончанием -а (-я) (книга, земля); в) среднего рода с окончанием -о (-е) (яблоко, платье);

      2) существительные в именительном падеже множественного числа с окончанием -и, -ы мужского и женского рода (столы, книги). Лексически усваиваются слова с окончанием -а (глаза), с чередованием в основе (деревья);

      3) сочетание прилагательных и притяжательных местоимений с существительными (синий карандаш, моя сумка, мой портфель);

      4) глаголы в настоящем времени 1 и 3 лица в сочетании с существительными и личными местоимениями (Ученик (он) пишет. Ученики (они) пишут. Я пишу);

      5) выражение отрицания при существительных (Это парта? Нет, это не парта.), при глаголах (Марат пишет? Нет, он не пишет.), при прилагательных и притяжательных местоимениях (Это синий карандаш? Нет, это не синий карандаш. Это твоя тетрадь? Нет, это не моя тетрадь.);

      6) количественные числительные до 10-ти и порядковые числительные в пределах лексического минимума.

      28. Понимание и употребление слов, необходимых для учебного процесса:

      1) вопрос, выучить; дописать; вспомнить; как? какой? (какая? какие?) когда? кто? куда? кончить, мало, много, можно; надо, назвать, называться, наизусть, неправильно; ответ, отвечать, отгадать, откуда?; пожалуйста, показать, по-казахски, по-русски, почему? правильно, произносить, прочитать; рассказ, рассказать, рассказывать, рассмотреть, сколько? словарь, составить, спасибо, списать, спрашивать, стихотворение; чей? (чья? чьи?);

      2) примечание: лексический минимум для активного усвоения дается в Приложении І.

4. Требования к уровню подготовки учащихся 3 класса

      29. Предметные результаты отражены в двух аспектах: должны уметь и должны знать.

      30. Учащиеся 3 класса должны знать:

      1) русский алфавит;

      2) основные понятия (термины), определенные программой;

      3) слова из лексического минимума;

      4) правила переноса слов, постановки знаков препинания в конце предложения;

      5) формы речевого этикета, русские имена и фамилии.

      31. Учащиеся должны уметь:

      1) понимать прослушенное сообщение, речь учителя, звукозапись продолжительностью звучания 1-2 минуты;

      2) воспроизводить услышанное после двух предъявлений;

      3) выделять в прослушанном тексте предложения, в предложении – слова;

      4) членить слова на слоги и звуки; правильно произносить звуки; производить звуковой анализ слов;

      5) общаться в учебной, семейно-бытовой сферах;

      6) составлять высказывание из 2-4 предложений;

      7) сознательно, плавно читать вслух небольшие тексты, соблюдая паузы, словесные ударения;

      8) учить наизусть небольшие стихотворения;

      9) задавать друг другу вопросы, отвечать на поставленные вопросы;

      10) пересказывать прочитанный текст;

      11) писать по образцу и под диктовку слова и предложения, написание которых не расходится с произношением.

5. Требования к уровню подготовки учащихся 4 класса

      32. Учащиеся 4 класса должны знать:

      1) термины (в рамках программы);

      2) значения падежных форм (в пределах грамматического минимума);

      3) части речи с опорой на родной язык;

      4) слова для обязательного усвоения;

      5) правила правописания (в пределах программы);

      6) речевой этикет при знакомстве и за столом, национальные игры и игрушки; названия крупных городов России и Казахстана; русские сказки, пословицы и поговорки; детские песни на русском языке.

      33. Учащиеся должны уметь:

      1) отвечать на вопросы по содержанию услышанного, пересказывать услышанное;

      2) составлять рассказ-описание, рассказ-повествование по вопросам или по картине (серии картин); строить диалог; рассказывать о себе, о своей семье; о школе, о своих интересах;

      3) выразительно читать тексты в учебнике, статьи из детских газет и журналов; выделять в тексте основную мысль; пересказывать прочитанное и пользоваться словарем при самостоятельном чтении;

      4) списывать с рукописного или печатного текста целыми словами, предложениями;

      5) писать зрительные, зрительно-слуховые диктанты; писать письмо другу; подписывать тетрадь по русскому языку;

      6) писать большую букву в начале предложения и в собственных именах существительных; переносить слова по слогам; писать слова с безударными гласными, с непроизносимыми согласными, с буквами ъ и ь, с гласными после шипящих и ц (в рамках лексического минимума), ставить знаки препинания в конце предложения и при однородных членах предложения;

      7) употреблять в речи русские имена, фамилии, отчества, клички животных;

      8) в процессе аудирования: проверяются умения, навыки воспринимать на слух звуки, соотносить их с буквами, воспринимать на слух слоги, слова, текст из двух-трех предложений (продолжительность звучания 1-2 мин.);

      9) в процессе говорения: проверяются умения и навыки продолжать или начинать диалог по данной реплике, составлять диалог по описанию ситуации, а также умения и навыки владения устной связной речью (составление описания комнаты, квартиры, погоды, животных и о своей семье, о друзьях и т.д.);

      10) показателем обученности выступает связное монологическое высказывание из 3-4-х предложений;

      11) в процессе чтения: проверяется скорость чтения (50-80 слов в минуту);

      12) в процессе письма: проверяются умения определять границы предложений, последовательность употребления их в тексте, выделять структурные элементы текста, используя красную строку; писать зрительно-слуховые, слуховые диктанты, состоящие из слов, произношение и написание которых не расходятся, словарный картинный диктант.

      34. Личностные результаты отражаются в:

      1) проявлении уважения к символам Республики Казахстан;

      2) проявлении любви к родному краю, к своей Родине, Республике Казахстан;

      3) владении государственным и родным языками, уважении к истории, культуре и традициям многонационального народа Казахстана;

      4) стремлении беречь природу родного края и бережном отношении к окружающей среде;

      5) проявлении уважительного отношения к себе, к родителям, к старшим, заботливое отношение к младшим, проявление доброты и чуткости к другим;

      6) ведении здорового образа жизни.

      35. Системно-деятельностные результаты отражаются в умениях и навыках владения всеми видами речевой деятельности, а также в овладении общеучебными умениями, полученными на уроках родного языка:

      1) умении выделять основную мысль текста, структурные элементы текста (зачин, основная часть, концовка), восстанавливать деформированный текст, пересказ прочитанного по плану; составление рассказов по серии картин, устное сочинение по картине;

      2) умении вести диалогическую речь, постепенно увеличивая количество реплик; читать наизусть стихотворные тексты; петь детские песни на русском языке.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 120-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 0-4 сыныптары үшін "Математика" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 120-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы №1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.

      2. Бастауыш сыныптардағы (0-4-сыныптар) математика пәні естімейтін балалардың даму заңдылықтары мен ерекшеліктерін ескере отырып құрастырылған. Пәннің негізінде 1-ден 10 000-ға дейінгі натурал сандар және нөл, бүтін сандармен төрт арифметикалық амалдарды орындау, ауызша және жазбаша есеп шығару тәсілдерін меңгеру қарастырылған.

      3. Оқыту мақсаты – естімейтін балалардың математика пәнін жүйелі меңгеру барысында олардың сөздік-логикалық ойлауын дамыту және кемістіктерін түзетуге негіз жасау.

      4. Математикаға оқытудың міндеттері:

      1) натурал сандару туралы түсініктерін қалыптсатыру;

      2) 10 000-ға дейінгі бүтін сандармен ауызша және жазбаша арифметикалық есептерді шығара білу дағдысын қалыптастыру;

      3) математикалық деректерді талдау, салыстыру, жалпылау дағдыларын дамыту;

      4) математикадан алған білімдерін тәжірибеде (тұрмыста) қолдану дағдысын қалыптастыру;

      5) оқуға деген ынтасын, математикаға деген оң көзқарасы мен қызығушылығын, танымдық қызығушылығын, өздігінен жұмыс атқару дағдысын қалыптастыру;

      6) баланың тұлғалық қасиеттерін, яғни жауапкершілік, белсенділік, мақсатқа талпынушылық, жауапкершілік тәрізді қасиеттерін тәрбиелеу.

      5. "Математика" пәні бойынша дайындық-4-сыныптардағы оқу жүктемесінің көлемі:

      1) дайындық сыныбында: аптасына 4 сағат, барлығы 132 сағат;

      2) 1-сыныпта: аптасына 4 сағат, барлығы 132 сағат;

      3) 2-сыныпта: аптасына 4 сағ, барлығы 136 сағат;

      4) 3-сыныпта: аптасына 5 сағат, барлығы 170 сағат;

      5) 4-сыныпта: аптасына 5 сағат, барлығы 170 сағат.

      6. Математиканы оқыту процесінде пәнаралық байланыс:

      1) заттық-тәжірибелік оқытумен: түрлі геометриялық фигуралармен танысу. Түрлі бұйымдар жасауы үшін өлшем бірліктерін пайдаланады;

      2) қоршаған ортамен таныстыру пәнімен: математикалық мазмұны бар тапсырмаларды орындау барысында қоршаған ортадағы құбылыстар туралы білімдерін қолдану;

      3) еңбекке баулу пәнімен: математикадан жазбаша жұмыстарды орындау кезінде қол бармақтарының ұсақ бұлшық еттерінің даму деңгейін ескеру;

      4) бейнелеу өнері пәнімен: қағаз бетінде бейнелеу біліктігін қолдану, қағаз бетінде (жазықтықта) және кеңістікте заттардың орналасуын қабылдай білу біліктігін қолдану;

      5) бейімделген дене шынықтыру пәнімен: кеңістікте бейімделу (солға, оңға және т.б сөздердің мағынасын түсіну) біліктігін қолдану арқылы жүргізіледі.

      7. Математика сабағында естімейтін балалардың ауызша сөйлеу тілін түзету жұмысы қоса атқырылып отырады, балалардың айта алатын дыбыстарымен сөздерінің дұрыс айтылуын қадағалап отыру қажет. Өзін өзі қадағалап отыруын қамтамасыз етіп отыру керек. Математика сабағында оқу материалын қабылдаудың негізгі тәсілі көріп есту арқылы қабылдау болып табылады.

2. Оқу пәнінің дайындық сыныптағы базалық білім мазмұны

      8. 1 тоқсан (36 сағат).

      9. Заттарды санына қарай салыстыру: көп, аз, көбірек, азырақ, бірдей, қанша? Қанша болса, сонша, артық, кем, қаншасы артық? Қаншасы кем?.

      10. 1-ден - 5 дейінгі сандар:

      1) 1 ден 5-ке дейінгі сандардың атауы, реті және белгілеуі;

      2) сандарды салыстыру;

      3) сандардың құрамы 2, 3, 4, 5. Сандарды салыстыру (артық, кем).

      11. Уақыт бірліктері: кеше-бүгін.

      12. Сөздік: Көп, аз, көбірек, азырақ, бірдей, қанша? Қанша болса, сонша, артық, кем, қаншасы артық? Қаншасы кем? 2, 3, 4, 5.

      13. 2 тоқсан (28 сағат).

      14. 1-ден -5 дейінгі сандар (жалғасы):

      1) сандарды ретімен атау. Сандарды салыстыру. Ретімен санау. 2-ден -5-ке дейінгі сандар құрамы;

      2) 5-ке дейінгі сандарды косу, азайту:

      + (қосу) және — (азайту) таңбалары. Санды санағанда оның тікелей алдында келетін санға бірді косу арқылы, тікелей кейін келетін келесі саннан 1-ді азайту арқылы шығару;

      қосу. "+" белгісі. 2 + 1 түріндегі жазудың оқылуы:"екі қосу бір", "екіге 1-ді қосу", "екіні бірге арттыру", "екі мен бірдің қосындысы";

      азайту. "–" белгісі. 2 – 1 түріндегі жазудың оқылуы: "екі алу бір", "екіден 1-ді азайту", "екіні бірге кеміту", "екі мен бірдің айырымы"; Өрнектерді жазу.

      15. Есепті шығару: бір амалдан тұратын екі қосылғыштың косындысына есеп шығару.

      16. Сөздік: тең, тең емес, ертең, өрнек, алты, қанша болды ? Екі қосу үш тең, болады бес. Бес азайту үш, тең болады екі. Бірден, екі-екіден, үш-үштен сана. Өрнекті шығар. Төрт қосу бір тең болады бес.

      17. 3 тоқсан (36 сағат).

      18. 1ден-10-ға дейінгі сандар:

      1) 1 ден-10-ға дейінгі сандарының аталуы, жазылуы және кұрамы. 10-ға дейін (бір-бірден, топтастырып) санау;

      2) сандарды салыстыру. 0 саны және оның белгіленуі;

      3) 1-ден 10-ға дейінгі сандардың ретімен аталуы. Санды санағанда оның тікелей алдында келетін, санға 1-ді қосу арқылы, тікелей кейін келетін келесі саннан 1-ді азайту арқылы шығару;

      4) сандарды салыстыру;

      5) 10-ға дейінгі сандарды қосу және азайту.

      19. Есептеп шығару тәсілі: қосуда санды оның бөліктері бойынша косу; азайтуда санды оның бөліктері бойынша азайту және қосудың сәйкес жағдайы жайлы білім негізінде азайту.

      20. Уақыт бірліктері: апта аттары.

      21. Сөздік: жеті, сегіз, тоғыз, он, дөңгелек, шаршы, апта аттары. Сана 1-ден.... Сана... дейін.

      22. 4 тоқсан (32 сағат).

      23. 1 ден-10-ға дейінгі сандар (жалғасы):

      1) 10-ға дейінгі сандарды қосу (бір таңбалы санға 1, 2, 3 сандарын қосу);

      2) 1-ден 9-ға дейінгі атау. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 сандар қатары.

      24. Заттар топтарын салыстыру: артық, кем, бірдей (көлемі бірдей).

      25. Уақыт бірліктері: кеше, бүгін, ертең; апта күндері; ай аттары.

      26. Бір амалды есеп қосылғыштардың қосындысын табуға берілген; бір амалды есеп берілген (шешуі өрнек түрінде беріледі, сүрақ, жауап жазылмайды).

      27. Геометриялық фигуралар: шаршы, дөңгелек, төртбұрыш.

      28. Қайталау.

      29. Сөздік: есеп, сұрақ, жауап, бірдей. Мен есеп (өрнекті) шығардым (шығармадым). Қандай сұрак? Қандай жауап? Аптада неше күн бар? Аптада 7 күн бар.

3. Оқу пәнінің 1-сыныптағы базалық білім мазмұны

      30. 1 тоқсан (36 сағат).

      31. 1-ден-10-дейінгі сандар (жалғасы):

      1) 1-ден 10-ға дейінгі сандар. Сандардың атауы, реті, белгілену және жазылуы. Белгілері. " < " (аз), " > " (көп), " = " (тең);

      2) 0-саны: 0 саны. 0 санын алу және белгілеу. 0-ден 10-ға дейінгі сандарды жазу;

      3) 2-ден 10-ға дейінгі сандардың құрамы. Сандарды салыстыру;

      4) 1-10-ға дейінгі сандарды қосу, азайту: қосу мен азайтудың тәсілдері: сандарды бөліктері бойынша қосу және азайту; қосу мен азайтудың тәсілдері: ђ ± 1, 2 түрінде бір-бірден, екі-екіден қосу және азайту, сандық қатарды, санның құрамы туралы білімдерін қолдану; қосудың ауыстырымдылық қасиеті.

      32. Есептеп шығару тәсілі: қосуда сандарды бөлшектеп қосу, орнын ауыстырып қосу; азайтуда санды берілген саннан азайту және қосудың сәйкес жағдайы туралы білім негізінде азайту.

      33. 2 тоқсан (28 сағат).

      34. 11-ден 20-ға дейінгі сандар:

      1) 11-ден 20-ға дейінгі сандардың ретімен айтылуы. Олардың оқылуы және жазылуы. Сандарды салыстыру. Ретімен санау;

      2) 20-ға дейінгі сандарды қосу және азайту;

      3) 11-ден 20-ға дейінгі сандарды қосу мен азайту;

      4) біртаңбалы сандарды ондықтан аттап қосу. біртаңбалы сандарды ондықтан аттамай қосу;

      5) 20-ға дейінгі сандарды ондықтан аттап қосу;

      6) бір амалдан тұратын косу және азайтумен шығаралатын есеп: қосындыны табуға берілген есеп. Қалдықты табуға берілген есеп.

      35. Сөздік: белгісіз сан, 20-ға дейінгі сандар, тең (тең емес). Сандар, үлкен кіші сандар, ондық, бірлік. Санда неше ондьщ бар? Санда неше бірлік бар? Бір амалдан тұратын екі қосылғыштың косындысына есеп шығару.

      36. Бір амалды есеп қалдықты табуға берілген шешуі өрнек түрінде беріледі, сұрақ жауап жазылмайды) есепті шығару.

      37. 3 тоқсан (36 сағат).

      38. 1-ден 100-ге дейінгі сандар. 100-ге дейінгі сандарды оқу, жазу және салыстыру; екітаңбалы сандарды қосу мен азайтудың ауызша және жазбаша тәсілдері.

      39. 100-ге дейінгі сандарды қосу және азайту:

      1) бірді екі таңбалы санға қосу және азайту 28+1, 45-1;

      2) толық ондықтарды қосу және азайту 50+20; 70-40;

      3) бірліктерді толық ондықтарға қосу 30+5; 3+20;

      4) 55-5; 65-5; түріндегі азайту;

      5) екі таңбалы сандардан біртаңбалы сандарды ондықтан аттамай қосу және азайту 52+4, 88-39;

      6) екі таңбалы сандардан тұратын толық ондықтарды қосу және азайту: 17+20, 35-10;

      7) екі таңбалы сандарды ондықтан аттамай қосу және азайту: 43+15; 67-21;

      8) қосу және азайтудағы сандардың атаулары. Қосу және азайтудағы белгісіз компонентің аталуы.

      40. Бір амалдан тұратын есепті қосумен және азайтумен шығару: қосындыны және қалдықты табуға берілген есеп. Айырымдылық салыстыруға берілген есептер.

      41. Сөздік: күн, түн, кешке, ертеңгісін, косу, азайту. Бірінші (екінші) қосылғыш, қосынды,... артық,... кем. Сана: бір-бірден, екі-екіден, үш-үштен.

      42. 4 тоқсан (32 сағат).

      43. 1-ден 100-ге дейінгі сандар ( жалғасы):

      1) 100-ге дейінгі сандарды ондықтан аттап қосу және азайту;

      2) қосу және азайту түрінде: 7+5:13-7; 29+7; 30-8-5, 44-8; 38+43, 60-15; 41-12;

      3) қосу және азайтудағы сандардың атаулары;

      4) қосу және азайтудағы белгісіз компоненттің аталуы.

      44. 100-ге дейінгі есептер шығару:

      1) қосындыны табуға берілген есеп;

      2) айырымдылық салыстыруға берілген есептер.

      45. Ұзындық бірлігі – сантиметр, дециметр.

      46. Геометриялық материал: кесінді.

      47. Сөздік: 21-ден 10-ге дейін атай білу. Санда неше ондық бар? Санда неше бірлік бар? Үшбұрыш, тікбұрыш.

4. Оқу пәнінің 2-сыныптағы базалық білім мазмұны

      48. 1 тоқсан (36 сағат).

      49. 1-ден 100-ге дейінгі сандар жалғасы:

      1) 100-ге дейінгі сандарды қосу және азайту;

      2) 100-ге дейінгі сандармен есеп шығару;

      3) есептің қысқаша шартын жазу;

      4) азайту кезіндегі белгісіз компоненті табу;

      5) теңдеулерді шығару.

      50. Көбейту. көбейту, көбейткіштер. көбейтінді. көбейтіндінің мәні:

      1) 2, 3, 4, 5 сандарына көбейтудің кестелік жағдайларының негізінде біртаңбалы сандарды көбейту;

      2) көбейту бір-екі амал орындауға берілген есеп.

      51. Геометриялық материал:

      1) шаршы, үшбұрыш, тікбұрыш, кесінділерді өлшеу және сызу;

      2) ұзындық бірлігі – сантиметр, дециметр, метр.

      52. 2 тоқсан (28 сағат).

      53. 1-ден 100-ге дейінгі сандар ( жалғасы).

      54. Көбейту (жалғасы):

      1) 6, 7, 8, 9 сандардың көбейту кестесі;

      2) 0-1 сандарын көбейту;

      3) барлық арифметикальқ амалдарды пайдаланып, 2-3 амалдан тұратын есептер шығару (жақшамен, жақшасыз);

      4) сандарды бірнеше есе арттыруға берілген есептер.

      55. Ұзындық бірлігі: сантиметр, дициметр, метр.

      56. Уақыт бірліктері: сағат. Сағат бойынша уақытты анықтау. Уақыт туралы ұғымдар: ай аттарын ретімен атау, әр айдағы күн санын білу.

      57. Берілген азайту түрлеріне өрнектерді шығару:

      1) 48-3, 48-30. 30-6;

      2) берілген қосу түрлеріне: 20 + 14; 36 + 12; 9 + 5; 49 + 4.

      58. Дециметр туралы түсініктер: кесіндінің ұзындығын дециметр және сантиметрмен таба білу.

      59. Геометриялық материал: көпбұрыштардың қабырғаларын ажырата білуі (шаршы, тікбүрыш, үшбүрыш). Оларды өлшеу.

      60. Сөздік: 1 дециметр 10 сантиметрге тең. 1 ай тең — 30 (31, 28, 29)1 күнге. Барлық ай аттары. 1 айда неше күн бар? Шаршының кабырғалары (тікбұрыштың, үшбұрыштың).

      61. 3 тоқсан (40 сағат).

      62. 1-ден 100-ге дейінгі сандар ( жалғасы):

      1) берілген азайтудың түрлеріне өрнектерді шығару: 40 - 16; 37 - 15; 12 - 3; 36-8;

      2) 100-ге дейінгі қосу және азайту сандарының жазылуы;

      3) белгісіз қосылғышты, белгісіз азайғышты және белгісіз азайтқышты таба білу;

      4) бірдей қосылғыштардың қосындысын табу және бірдей қосылғыштардың қосындысының сәйкес жағдайларын табу.

      63. Бөлу: бөлінгіш. Бөлгіш. Бөлінді. Бөліндінің мәні; көбейту мен бөлудің байланысы. Көбейту мен бөлу – өзара кері амалдар; 2, 3, 4 сандарына көбейту және бөлудің кестелік жағдайларының негізінде біртаңбалы сандарды көбейту мен бөлу амалдарын түсіну.

      64. Есептерді шығару: мазмұнына қарай бөлу амалына есептер; тең бөліктерге бөлу амалына есептер. Көбейту кезіндегі белгісіз компоненті табу.

      65. Ұзындық бірлігі: миллиметр, сантиметр, дициметр, метр. Метр туралы ұғым. Метр мен сантиметрдің, метр мен дециметрдің арасындағы өзара байланыс.

      66. Уақытты сағатпен ажырата білу.

      67. Геометриялық материал: шаршы мен тікбүрыштың қабырғаларын ажырата білуі ( шаршы, тікбүрыш).

      68. Сөздік: белгісіз қосылғыш (азайғыш, азайтқыш). Белгісіз қосылғышты (азайғышты, азайтқышты) табу. Метр, дециметр, сағат тілі (үлкен және кіші), циферблат, тік (тік емес) бұрыш. Тік (тік емес) бұрышты сыз. Қазір уақыт канша? Қазір... сағат.... екі рет алса, болады.

      69. 4 тоқсан (32 сағат).

      70. Көбейту және бөлу. 1-ден 100-ге дейінгі сандар ( жалғасы):

      1) бөлу. Амалдарды реттілігіне байланысты жақшамен, жақшасыз есептер шығару;

      2) көбейту және бөлу кезіндегі белгісіз компонентті табу.

      71. Жәй теңдіктерді шығару:

      1) берілген сандарды бірнеше рет азайтуға есеп шығару; көбейту және бөлу амалдары бар теңдеулерді шығару;

      2) қысқаша есеп шартын құрастыру.

      72. Көбейтуге есептер. Есеп құрастыру. Берілген сандардың және көбейтіндіде және бөліндіде ізделінетін сандардың аталуы. Көбейткіштердің орнын ауыстыру тәсілі және оны есептеулерде қолдану. Бірдей қосылғыштардың қосындысын табу және бөлуге есептер (бөлшекке бөлу), өтілген қосу, алу амалдарына есептер түрін шығару.

      73. Ұзындық бірлігі: миллиметр, сантиметр, дициметр, метр, және олардың өзара байланысы.

      74. Сөздік: көбейту, бөлу, нүкте, қос нүкте, бөлшек, бірінші көбейткіш, екінші көбейткіш, көбейтінді, бөлінгіш, бөлгіш, бөлінді.... көбейту,... болады,... бөлу... болады. Көбейтуге (бөлуге) есептер (өрнектер). Көп санға аз санды көбейткен қолайлы.

5. Оқу пәнінің 3-сыныптағы базалық білім мазмұны

      75. 1 тоқсан ( 45 сағат).

      76. 1-ден 100-ге дейінгі сандар ( жалғасы):

      1) 100-ге дейінгі сандарды қосу және азайту;

      2) мазмұны бойынша бөлу. Мазмұны бойынша бөлуге бір амалды есеп шығару. Тең бөліктерге бөлуді корытындылау және мазмүны бойынша бөлу;

      3) белгісіз көбейткішті, бөлінгішті табу. Бір таңбалы сандарды (2, 3, 4, 5) көбейту жөне сәйкес жағдайда бөлу;

      4) екі амалмен арифметикалық амалдардың орындалу тәртібі (жақшамен, жақшасыз). Барлық арифметикалық амалдарды пайдаланып, жәй есептер шығару. Екі амалдан тұратын, кұрама есеп шығару.

      77. Миллиметр туралы түсінік: сантиметрмен миллиметрдің өзара байланысы.

      78. Уақыт бірліктері: өз жасын білу, жолдасының жасын білу, өткен жылды білу.

      79. Сөздік: көбейту кестесі, 10 миллиметр — бұл 1 см. Қай амал бірінші (екішні, үшінші) орындалады? Сенің жасың нешеде? Менің жасым.... Сен ңай жылы тудың? Мен екі мың.... Қазір қай жыл? — Қазір екі мың... жыл. Есептің жоспары мен шешуі. Есепте неше сұрақ бар.

      80. 2 тоқсан (35 сағат).

      81. 1-ден 100-ге дейінгі сандар ( жалғасы):

      1) толық ондықтарды біртаңбалы сандарға бөлу; 40:4, 60:2; түрінде. Біртаңбалы сандарды (5, 6, 7, 8, 9) көбейту және сәйкес жағдайда бөлу;

      2) біртаңбалы санды кестеден тыс бөлу; қалдықпен бөлу. Әр түрлі жағдайда салыстыру туралы түсінік.

      82. Өрнектерді шығару: 2-3 амалды өрнектерді жақшамен және жақшасыз шығару.

      83. Есептер шығару: бір амалмен есептер шығару.

      84. Уақыт бірліктері: сағат, минут туралы ұғым. Сағаттағы минут саны. Сағатқа қарап 5 минутқа дейінгі дәлдікпен уақыты анықтау.

      85. Геометриялық материал: бұрыштары тік және тік емес бұрыштар, үшбұрыш.

      86. Сөздік: неше есе үлкен (кіші)? Неше есе үзын (биік, қысқа)? т.с.с.... үлкен (кіші, ұзын, кысқа), т.с.с.

      87. 3 тоқсан (50 сағат).

      88. 1-1000-ға дейінгі сандар:

      1) 1000 көлеміндегі сандарды оқу және жазу; біртаңбалы, екітаңбалы және үштаңбалы сандар;

      2) сандарды бірнеше есе арттыру (кеміту) туралы ұғым;

      3) 1000-ға дейінгі сандардың жазбаша қосуы мен азайтуы.

      89. Есептерді шығару: есептерді жаңа сандық материалдар түрімен (қосындыны және қалдықты, сандардың бір неше бірлікке өсуімен төмендеуін әр түрлі салыстырумен) шығару. Екі амалды есеп шығару, сол бойынша өрнектер кұрастыру. Сандарды бірнеше есеге арттыруға (кемітуге) есептер шығару. Барльқ арифметикалық амалдарға бір амалды есеп шығару.

      90. Тендікті шығару: жаңа сандық материалмен.

      91. Өрнектерді шығару: 2-4 амалды өрнектерді жақшамен және жақшасыз шығару. Амалдар реті.

      92. Сөздік: тексеру, тексер. Есепті өрнектеу. Есептің берілгенін жазу. Үлкен (кіші, ұзын, т.с.с),... есе,... есе арттыру (кеміту) мың.

      93. 4 тоқсан (40 сағат).

      94. 1-1000-ға дейінгі сандар ( жалғасы):

      1) біртаңбалы сандарды көбейту және бөлу;

      2) толық ондықтарды бір таңбалы санға көбейту;

      3) толық ондықтарды бір таңбалы санға бөлу.

      95. Тендікті шығару: жаңа сандық материалмен.

      96. Ұзындық бірлігі: километр, метр.

      97. Салмақ бірлігі. килограмм, грамм; олардың өзара байланысы.

      98. Есептерді шығару: 1000-ға дейінгі сандармен.

      99. Өрнектерді шығару: 3-4 амалды өрнектерді жақшамен және жақшасыз шығару. Амалдар реті.

      100. Сөздік: қалдық, үшбұрыштың қабырғаларының ұзындығы (шаршының, тіктөртбұрыштың). Килограмм, грамм; метр; километр.

6. Оқу пәнінің 4-сыныптағы базалық білім мазмұны

      101. 1 тоқсан (45 сағат).

      102. 1-ден 10000 - ға дейінгі сандар:

      1) 10000-ға дейінгі сандардың ауызша жөне жазбаша нумерациясы;

      2) 10000-ға дейінгі сандар оқу, жазу, салыстыру;

      3) біртаңбалы, екітаңбалы, үштаңбалы және төрттаңбалы сандар туралы ұғым; сандарды салыстыру.

      103. 10000 - ға дейінгі сандарды қосу және азайту:

      1) қосу және азайту амалдарын баған бойынша жазу;

      2) қосылғыш, қосынды, азайғыш, азайтқыш және айырмашылық;

      3) қосу және азайтуды тексеру;

      4) белгісіз қосылғышты, азайғышты, азайтқышты табуға бір-екі амалдарға арналған есептерді, сандардың айырымдылық салыстыруына берілген есептерді шығару.

      104. Екі амалды есепті шығару:

      1) қосындыны және қалдықты, сандардың бір неше бірлікке өсуімен төмендеуін әр түрлі салыстырумен есеп шығар;

      2) қысқаша есеп шартын құрастыру; сұрақ бойынша есеп шығару.

      105. 2 тоқсан (35 сағат).

      106. 1-ден 10000 -ғадейінді сандар (жалғасы):

      1) 10000 -ға дейінді сандарды біртаңбалы сандарға көбейту және бөлу;

      2) толық жүздікті және мыңды біртаңбалы санға көбейту;

      3) төрттаңбалы санды біртаңбалы санға көбейту;

      4) толық жүздікті біртаңбалы санға бөлу;

      5) төрттаңбалы санды біртаңбалы санға бөлу;

      6) көбейтуді бөлу арқылы тексеру;бөлуді көбейту арқылы тексеру.

      107. Тендікті шығару. теңдеудің көмегімен есептерді шығару.

      108. Есептерді шығару: екі, үш амалды есеп шығару.

      109. Салмақ бірлігі. Грамм, килограмм, центнер, тонна. Олардың арасындағы өзара байланысы.

      110. Ұзындық бірлігі:

      1) миллиметр, сантиметр, дициметр, километр, метр;

      2) ұзындық бірлігі – миллиметр (1 мм). Ұзындық бірліктері арасындағы қатынастар: 1 м = 10 дм, 1 дм = 10 см, 1 см = 10 мм, 1 м = 100 см;

      3) салмақ бірлігі – центнер (1 ц). Салмақ бірліктерінің арасындағы қатынастар: 1 ц = 100 кг.;

      4) ұзындық және салмақ бірлігі бар сандарды қосу және азайту.

      111. Есептерді шығару.

      112. Сөздік: грамм, килограмм, центнер, тонна,миллиметр, сантиметр, дициметр, километр, метр.

      113. 3 тоқсан (50 сағат).

      114. 1-ден 10000 – ға дейінгі сандар (жалғасы):

      1) сандарды біртаңбалы сандарға көбейту және бөлу: арифметикалық амалдарды орындау реті;

      2) өрнектерді шығару: 3-4 амалды өрнектерді жақшамен және жақшасыз шығару. Амалдар реті.

      115. Тендікті шығару. теңдеудің көмегімен есептерді шығару.

      116. Есептерді шығару: екі, үш амалды есеп шығару.

      117. Уақыт бірліктері – минут (1 мин), секунд (1 с), тәулік (1 тәул), апта, ай, жыл, ғасыр. Сағат, минут туралы ұғым. Сағаттағы минут саны. Минут пен секундтың арасындағы қатыстар. Уақыт бірліктерінің сандары бойынша қосу және азайту.

      118. Сөздік: теңеу, тонна, центнер, массаның өлшем бірлігі. Бір центнерде 100 килограмм. Жылда неше күн бар? Бір жылда 365 (366) күн бар. Бір минутта 60 секунд болады. минут (1 мин), секунд (1 с), тәулік (1 тәул), апта, ай, жыл, ғасыр. Сағат, минут туралы ұғым. Сағаттағы минут саны.

      119. 4 тоқсан (40 сағат):

      1) көпбұрыштың көлемі: көпбұрыштың периметрі және тіктөртбұрыштың (шаршының) ауданы;

      2) геометриалық материал: Кесінді, кесіндінің ұзындығы;үзындық өлшемі және олардың өзара байланысы; тікбұрышты параллелепипед және оның өлшемдері (ұзындығы, ені, биіктігі); тікбұрышты параллелепипедтің төбелері, қырлары және жақтары; тікбұрышты параллелепипедтің (текшенің) көлемі;

      3) геометриалық денелердің ауданы туралы түсінік: ауданды өлшеу; аудан бірліктері; 1 м2, 1 дм2, 1 см2; тіктөртбұрыштың (шаршының) ауданы; аудан өлшемі олардың өз ара қатнасы; тікбұрыштың (шаршының) ауданын, табу;

      4) есепті шығару: есептер және оларды шығару тәсілдері; геометриялық көлемін ауданын табу.

7. Дайындық сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      120. Пәндік нәтижелер. Дайындық сыныптың соңында оқушылар:

      1) 1-ден - 5 дейінгі сандарды;

      2) заттарды санына қарай салыстыра;

      3) уақыт бірліктерін (кеше, бүгін, ертең; апта күндері, ай аттары);

      4) сандарды ретімен атауды;

      5) 10-ға дейінгі сандарды қосу және азайтуды;

      6) бір амалдан тұратын екі қосылғыштың косындысына есеп шығаруды;

      7) 0 саны және оның белгіленуін;

      8) геометриялық фигураларды: шаршы, дөңгелек, төртбұрышты білуі тиіс.

8. 1-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      121. Пәндік нәтижелер. 1-сыныптың соңында оқушылар:

      1) 100-ге дейінгі сандарды оқу, жазу және салыстыруды;

      2) 100-ге дейінгі сандарды қосу және азайтуды;

      3) бір амалдан тұратын есепті қосумен және азайтумен шығара;

      4) қосу және азайтудағы сандардың атауларын;

      5) екітаңбалы сандардан біртаңбалы сандарды ондықтан аттамай қосу және азайтуды;

      6) қосу және азайтудағы белгісіз компонентің аталуын;

      7) ұзындық бірлігін (сантиметр, дециметр);

      8) геометриялық материалды (кесінді) білуі тиіс.

9. 2-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      122. Пәндік нәтижелер. 2-сыныптың соңында оқушылар:

      1) геометриялық материалды: шаршы, үшбұрыш, тікбұрыш, кесінділерді өлшеу және сызу;

      2) ұзындық бірлігін – сантиметр, дециметр, метр;

      3) көбейту.көбейту, көбейткіштер, көбейтінді, көбейтіндінің мәнін;

      4) 100-ге дейінгі сандармен есеп шығаруды;

      5) есептің қысқаша шартын жаза;

      6) сағат бойынша уақытты анықтай;

      7) уақыт туралы ұғымдарды: ай аттарын ретімен атау, әр айдағы күн санын;

      8) жәй теңдіктерді шығара білуі тиіс.

10. 3-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      123. Пәндік нәтижелер. 3-сыныптың соңында оқушылар:

      1) 1000 көлеміндегі сандарды оқи және жаза;

      2) өрнектерді шығара;

      3) сағат, минут туралы ұғымды;

      4) біртаңбалы сандарды көбейту және бөлуді;

      5) толық ондықтарды бір таңбалы санға бөлуді;

      6) есептің берілгенін жаза;

      7) сандарды бірнеше есе арттыру (кеміту) туралы ұғымды білуі тиіс.

11. 4-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      124. Пәндік нәтижелер. 3-сыныптың соңында оқушылар:

      1) 10 000 көлеміндегі сандардың таңбалануын және реттігін;

      2) 100-ге дейінгі сандармен барлық арифметикалық амалдарды (қосу, алу, көбейту, азайту) ауызша орындай;

      3) 10 000-ға дейінгі сандармен арифметикалық амалдарды жазбаша орындай;

      4) тікелей шарты қойылған қарапайым мәселе есептердің негізгі түрлерін шеше (бір амалмен орындалатын);

      5) 2-3 әрекеттен тұратын мәселе есептерді шешу және әр әрекетті түсіндіре;

      6) суретке қарап қарапайым есептер құрастыра;

      7) жақшаның ішінде және жақшасыз 3-4 әрекеттен тұратын тұратын есептерді шеше;

      8) ұзындық, салмақ уақыт өлшем бірліктерін және олардың бір бірімен қатынасын;

      9) кесінді, төртбұрыш, шаршы, үшбұрыш, шеңбер, бұрыш сыза;

      10) кесіндінің ұзындығын, геометриялық фигураның қабырғаларының ұзындығын өлшей білуі тиіс.

      125. Тұлғалық нәтижелер. Оқушылардың:

      1) өз Отанына, қазақ халқы мен елімізде өмір сүріп жатқан этностардың тарихына, мәдениетіне, әдет-ғұрпына және басқа байлықтарына құрметінен;

      2) әлемдік дамуда өз елінің рөлін түсіну, жанұялық құндылыққа сыйластықпен қарауды; қоршаған ортаны сақтауға деген ұмтылысынан;

      3) қоршаған ортаны сақтауда өз белсенділігінен;

      4) жауапкершілік, ұқыптылық, зейінділігі және тәртіптілігінен;

      5) салауатты өмір салтын сақтауға ұмтылуынан;

      6) шығармашылық жұмысқа, жұмыстың нәтижесіне деген ынтасынан;

      7) үлкендермен және өз құрбыларымен қарым-қатынас жасау қабілетінен;

      8) білім мен қызмет түрлерін игеру мен кеңейтуге қызығушылығын, тапсырманы орындауда шығармашылықпен қарауынан;

      9) үлкендерге құрмет және кішілерге қамқорлығынан көрініс табады.

      126. Жүйелі - әрекеттік нәтижелер. Оқушылардың:

      1) ережелер мен үлгілерді және берілген алгоритмдерді математикалық материалда қолдану біліктігімен;

      2) қоршаған ортада болып жатқан әртүрлі жағдайларда және аралас пәндерде математикалық білімін, біліктігін, есептеу, өлшеу және графиктік дағдыларымен;

      3) ауызша және жазбаша есептеулерді тиімді пайдалана отырып, практикалық есептеу техникасымен;

      4) математикаға тән ойлау стилін, оның абстрактылығын дәлелдену қатаңдығымен;

      5) дәлелдемелі пайымдау жүргізу, логикалық негізделген қорытындылар жасау біліктігімен;

      6) математикалық мәтінмен жұмыс жасау (талдау, қажетті ақпаратты алу), математикалық терминология мен символдарды қолдана отырып, өз ойын ауызша және жазбаша түрде анық және нақты түсіндіру біліктігімен;

      7) жоспар бойынша әртүрлі әрекеттерді жоспарлау орындау білігімен;

      8) өзін-өзі бақылауды жүзеге асыруымен;

      9) өз іс әрекетін бағалауымен;

      10) оқу қызметінің әртүрлі формаларында коммуникативтік қабілеттерін қолдана білуімен айқындалады.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 121-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 3-4 сыныптары үшін "Дүниетану" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 121-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Бағдарлама Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.

      2. Бастауыш сыныптарға арналған "Дүниетану" пәні "Жаратылыстану" білім саласының негізгі пәндерінің бірі.

      3. Пәннің мақсаты – естімейтін балалардың қоршаған орта және табиғат туралы түсініктерін қалыптастыру және дамыту.

      4. Негізгі міндеттері:

      1) оқушыларға тірі және өлі табиғат, адамдардың еңбектері, қоршаған орта табиғаты, табиғаттағы өзгерістер туралы қарапайым мәліметтер беру;

      2) тірі және өлі табиғатты үнемі бақылау арқылы оқушылаоқушыға қоршаған ортаның әр алдың жеке тәжірибелерін байыту;

      3) күнделікті өмірде, зертханалық жұмыстарды орындау мен табиғатқа саяхат кезінде қауіпсіздік ережелерді сақтауға дағдыландыру;

      4) "адам – табиғат" жүйесіндегі өзара қарым-қатынас жағдайын және табиғаттағы өзгерістердің адамның еңбегіне әсерін ұғындыру;

      5) оқушыларға табиғатты қорғау туралы, тұрғылықты жердегі табиғатты қорғау шаралары туралы білім беру;

      6) адам ағзасы және оны сақтау туралы алғашқы білімдерін қалыптастыру;

      7) адам мен табиғаттағы тіршілік әрекетінің өзара байланысын, қоршаған орта заңдылығын, құбылысын, нысандарын меңгерту және оқушылардың адамның қоршаған ортамен өзара қарым-қатынасы туралы түсініктерін кеңейту;

      8) жаратылыстану ғылымы пәндерін одан әрі меңгеруге мүмкіндік беретін білім, білік, дағдыларын жетілдіру.

      5. Пәннің мазмұнын меңгеру үшін 3-сыныптарға аптасына 2 сағат, жылына 68 сағатты, 4-сыныптарға аптасына 2 сағат, жылына 68 сағатты құрайды.

      6. Пәнді оқыту процесінде пәнаралық байланыс ескеріледі:

      1) қазақ тілі және тіл дамытумен: байланыстыра сөйлеу, сипаттау, салыстыру, баяндау арқылы сөздік қорын байыту;

      2) математикамен: тәжірибелік жұмыстарда түрлі өлшеу құралдарын қолдану, масштаб туралы түсініктерін кеңейту;

      3) бейнелеу өнерімен: суретшілердің табиғат, табиғат құбылыстары, жыл мезгілдеріне арналған шығармаларын пайдалану;

      4) заттық-тәжірибелік оқытумен: түрлі бұйымдар жасау барысында табиғи материалдар туралы білімдерін пайдалану;

      5) бейімделген дене шынықтырумен: денсаулық сақтау, күн тәртібі, адам өміріне зиянды әрекеттер, адам ағзасын шынықтыру туралы білімдерін толықтыру.

2. Оқу пәнінің 3-сыныптағы базалық білім мазмұны

      7. Табиғат дегеніміз не (25 сағат). Тірі және өлі табиғат. Табиғатты бақылау. Оқушы күнделігі. Тәжірибе.

      8. Табиғаттағы жазғы және күзгі өзгерістер:

      1) жазғы өлі табиғат: ауа температурасы, бұлттардың түзілуі, жазғы жаңбыр және найзағайлы жаңбыр. Топырақ және су қоймалардың күйі. Күзгі өлі табиғат: күннің суи бастауы, бұлттың түзілуі, күзгі жаңбырлар және баска жауын-шашын түрлері, күзгі тұман, қырау, алғашкы үсік, топырақтың және суқоймаларының күйі. Термометр. Ауа температурасын өлшеу;

      2) өсімдіктер жазда және күзде: өсімдіктердің бөліктері. Ағаштар, бұталар, шөптекті өсімдіктердің гүлдеуі. Жемістер мен тұкымдардың пісіп-жетілуі, жалпақ жапырақты және қылқанды ағаштар, өсімдіктердің жазғы көрінісі. Күзгі өсімдіктер тіршіліктеріндегі өзгерістер: Жапырақ реңінің өзгеруі, жапырақтың түсуі, шөптекті өсімдіктердің қурауы, күзгі жемістер мен тұкымдар. Өсімдіктерді жазда және күзде корғау;

      3) жаздағы жабайы аңдар және үй хайуанаттары. Қоректену жағдайы. Күздегі жабайы аңдар мен үй хайуанаттарының тіршілігіндегі өзгерістер. Коректену жағдайларының өзгеруі. Жыл құстары және олардыңтіршілігіндегі өзгерістер. Жабайы және жергілікті жерді мекендейтін жануарлардың қысқа дайындалуы, жабайы жануарлар мен үй хайуанаттарының қысқа дайындалуы, жабайы жануарлар мен үй хайуанаттарының айырмашылықтары. Жазда және күзде жабайы жануарларды қорғау;

      4) адамдардың жазғы және күзгі еңбегі. Егінді күтіп баптау. Ағаштар мен бұталарды күзде отырғызу. Бақтар мен саябақтарды қыска дайындау. Жергілікті жердің табиғатын қорғауға байланысты адамдар еңбегі. Күздегі ересектердің жұмыстарына балалардың қатысуы;

      5) адам денсаулығын сақтау. Суық тиіп аурудан алдын алу, сақтандыру. Мектеп оқушыларының күн тәртібі;

      6) серуендеу: жергілікті жердің ағаштары, бұталары, шөптесін өсімдіктер және жануарлар тіршілігіндегі күзгі өзгерістер мен танысу максатында, орманға, баққа немесе; саябаққа топсеруен;

      7) сарамандық жұмыстар: термометрдің кұрылысы және ауа температурасын өлшеу; өсімдік бөліктері.

      9. Табиғаттағы қысқы өзгерістер (18 сағат):

      1) қысқы өлі табиғат: ауа температурасы, бұлттың түзілуі, жауын-шашын, қардың жаууы, қарлы боран. Қар жамылғысының тұрақтылығын анықтау. Қар және мұз. Суқоймалары мен топырақтың кұнарлығы;

      2) қыстағы өсімдіктер. Қыстағы қылқанды және жалпак жапырақты ағаштар мен бұталар. Қар астында кыстайтын өсімдіктердің ерекшеліктері. Өсімдіктерді корғаудағы қар жамылғысының маңызы. Табиғаттағы өсімдіктерді қыста қорғау. Бөлме өсімдіктері және оларды күтіп баптау;

      3) қыстағы жануарлар. Қыстайтын кұстар мен қыстағы қоректену жағдайлары, қыстағы жабайы жануарлар және үй хайуанаттары. Қыстағы жабайы жануарлары қорғау;

      4) адамдардың қысқы еңбегі. Егістікке қар тоқтату. Техниканы көктемге дайындау. Астық және көкөніс қоймаларындағы жұмыс. Қала және ауыл көшелеріндегі қарды тазарту. Қыстағы табиғатты корғаумен байланысты адамның еңбегі;

      5) адам денсаулығын қыста қорғау. Үсікке шалдықканда көрсетілетін алғашкы көмек;

      6) қысқы ағаштар мен бұталардың күйін бақылау мақсатымен орманға, баққа топсеруен. Қар және мұзбен жасалатын қарапайым тәжірибе;

      7) сарамандық жұмыс. Қар жамылғысының тереңдігін өлшеу, бөлме өсімдіктерін күту, үсікке шалдықканда көрсетілетін алғашқы көмек.

      10. Табиғаттағы көктемгі өзгерістер (20 сағат):

      1) көктемгі өлі табиғат: жылылық, қардың еруі, бұлттың түзілуі, жауын-шашын. Суқоймалардың күйі: мұз көшкіні, су тасқыны. Топырақтың жібуі, топырақта ығалдың көбеюі;

      2) көктемгі өсімдік. Ерте гүлдейтін өсімдіктер. Ағаштар мен бұталар бүршіктерінің бөртуі. Жапырақтарын жаюы. Өсімдіктердің гүлдеуі. Өсімдіктерді көктемде қорғау;

      3) көктемгі жануарлар. Жануарлардың қоректену жағдайының өзгеруі. Бунақденелілердің пайда бола бастауы. Жыл құстарының ұшып келуі, ұя салуы. Жануарлар тіршілігіндегі өзгеріс. Жануарлардың балалауы. Жабайы жануарларды көктемде қорғау. Көктемдегі үй хайуанаттары;

      4) көктемгі адам еңбегі. Егістіктегі, бақтағы, қалалар мен ауылдағы көктемгі жүмыстар. Ағаштармен бұталарды көктемде отырғызу. Табиғатты корғаумен байланысты адам еңбектері. Көктемгі ересектер еңбегіне балалардың қатысуы;

      5) топсеруен. Өсімдіктер мен жануарлар тіршілігіндегі көктемгі өзгерістерді бақылау мақсатындағы орманға немесе саябаққа топсеруен. Тұқымнан өсіп шыққан өсімдіктің дамуын бақылау (еңбекке баулу сабағындағы бұрын койылған тәжірибе негізінде);

      6) сарамандық жұмыс. Қалемшелерімен (қынагүл, қазтамак, т.б.) пиязшығымен (амаралис), сұлатпа сабақтарымен (традесканция, барқытшөп) мұртшаларымен (тасжарған); гүл қышқұмыраларында немесе жәшіктерде пияз өсіру; картоп түйнегін өндіру.

      11. Қорытынды (5 сағат): жыл мезгілдері туралы білімдерін жинақтап қорыту. Ағзаны жазда шынықтыру.

3. Оқу пәнінің 4-сыныптағы базалық білім мазмұны

      12. Жыл мезгілдеріне байланысты жергілікті жердің ерекшеліктері (10 сағат):

      1) өлі табиғаттағы жаз, күз, қыс, көктем мезгілдері. Күн — жарық пен жылу көзі. Күннің ұзақтығы, ауаның температурасы, ауа райы. Топырақтың, суқоймалардың күйі. Тірі табиғаттың, өлі табиғатқа әсері;

      2) табиғатқа байланысты жұмыс түрлері. Ауылшаруашылық техникалары, олардың адам еңбегін жеңілдетуде тигізетін пайдасы. Адамдардың егін жинаудағы, қаланы көгалдандырудағы еңбегі. Табиғатты қорғау;

      3) топсеруен. Ормандағы, даладағы, суқоймаларындағы табиғат өзгерістерін бақылау;

      4) сарамандық жұмыс. "Бақылау күнделігіне" табиғатка бакылау жүргізіп, әр айдағы, жыл мезгіліндегі өзгерістерді белгілеу.

      13. Жер көлемі жөне бедері жөніндегі мәлімет (6 сағат):

      1) жер шар тәрізді. Әлемшар — жердің үлгісі;

      2) ғаламшар мен карта. Картада және ғаламшарда жердің, судың бедері.

      14. Жергілікті жерлерді бағдарлау (14 сағат):

      1) көкжиек. Көкжиек сызығы. Күн және түсбағдармен жергілікті жерді бағдарлай білу. Түсбағдардың құрылысы. Түсбағдарды пайдалана білу. Табиғи белгілер бойынша көкжиек тұстарын таба білу;

      2) сарамандық жұмыс. Күнге қарап көкжиек тұстарын анықтау, көкжиек түстарын түсбағдармен анықтау.

      15. Жер бедері формасы (16 сағат):

      1) жазық, төбе, жыра, тау. Жыраларды қалпына келтіру. Картадағы жер бедері суреті. Картадағы жер бедерінің шартты белгілері. Жергілікті жердің жер бедері;

      2) топсеруен: жергілікті жердегі жер бедерінің бағдарлары;

      3) сарамандық жұмыс: ылғалды құмнан жер бедерін жасау (затты іс-жүзінде жүргізу сабағында пайдалану).

      16. Жердегі су (16 сағат):

      1) суқоймалар, түрлері, (2-3) суқоймалардың аты. Суқоймаларды пайдалану және корғау;

      2) су және оның қасиеті (түсі, мөлдірлігі, ағымдылығы, иісі, дәмі, судың күйі, су — еріткіш, суды сүзгімен тазарту). Табиғаттағы суайналымы;

      3) топсеруен: суқоймалардың ерекшеліктерімен танысу, оны пайдалану және корғау;

      4) тәжірибе: судың физикалық кұрамын анықтау, суды сүзгімен тазарту, судың еріткіш екенін дәлелдеу.

      17. Жергілікті жердегі топырақ, өсімдік және жануарлар (6 сағат):

      1) топырақтың құрамы. Топырақтың ерекшелігі, оны қорғау;

      2) суқоймалардағы және ормандағы, даладағы шалғын өсімдіктер мен жануарлар. Өсімдіктер мен жануарларды қорғау;

      3) біздің өлкеміз елімізге не береді. Оқушылардың табиғат байлығын корғауға қатысты пайдалы еңбегі.

4. 3-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      18. Пәндік нәтиже бойынша 1-сыныптың соңында оқушылар:

      1) жаздың, күздің, қыстың, көктемнің белгілерін;

      2) табиғаттағы жанды және жансыз денелерді;

      3) табиғи құбылыстарын;

      4) адамның сезім мүшелері және оны күтуді;

      5) өсімдік мүшелерін;

      6) жыл мезгілдеріне байланысты жануарлар мен құстардың тіршілік етуін;

      7) үй жануарлары мен жабайы аңдардың айырмашылығын;

      8) жыл мезгілдеріне байланысты адам еңбегін;

      9) жыл мезгілдерінің атауын, оның адам, жануарлар және өсімдіктер тіршілігіндегі маңыздылығын;

      10) өсімдіктер мен жануарлардың адам өмірі үшін маңызын;

      11) жеке бас гигиена ережелерін;

      12) қауіпсіздік ережелерін білуі тиіс.

      19. 1-сыныптың соңында оқушылар:

      1) табиғатты қорғаудың қарапайым ережелерін;

      2) айналадағы дүниені бақылау әдістерін;

      3) өз денсаулығы, түрлі аурулардан сақтау ережелерін меңгеруі қажет.

5. 4-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      20. Пәндік нәтиже бойынша 2-сыныптың соңында оқушылар:

      1) тұрғылықты жердің табиғат ерекшеліктерін;

      2) адамның айналадағы дүниемен қарым-қатынаcын;

      3) темекі шегудің зиянын;

      4) ауа, су, топырақтың маңызы мен қасиеттерін;

      5) өсімдіктің көбеюі үшін қажетті жағдайларын;

      6) өсімдіктің тіршілік ортасын;

      7) үй жануарлары және жабайы жануарларды;

      8) жануарлар мен құстардың қоректенуін;

      9) өсімдіктер мен жануарлар арасындағы байланысын;

      10) жануарлар мен құстардың тіршілігіне қажетті жағдайларын;

      11) өсімдіктер мен жануарлардың адам өміріндегі маңызын білуі тиіс.

      21. 2-сыныптың соңында оқушылар:

      1) экскурсия барысына көргенін баяндап беруді;

      2) өз денсаулығын сақтауды;

      3) тұсбағарды пайдалану ережесін;

      4) үй жануарларына қамқорлық жасау жолдарын меңгеруі қажет.

      22. Тұлғалық нәтижелер оқушылардың:

      1) қоршаған ортаны сақтауға және оны қорғауға, оған қамқорлық жасауға ұмтылысынан;

      2) адамдардың еңбегі және олардың мамандығына құрметпен қарауынан;

      3) өз-өзіне қызмет етуінен, өз ағзасын күтуінен, салауатты өмір салтын сақтауынан көрініс табады.

      23. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер оқушылардың:

      1) қоршаған ортаны бақылау дағдысымен;

      2) табиғи құбылыстарды бақылау және талдау, өзіндік қорытынды шығару білігімен;

      3) табиғатты зерттеу әдістерін қолдана білу дағдысымен;

      4) сарамандық жұмыстар жасау дағдысымен;

      5) қосымша ақпаратты жинақтау және олардың қажеттісін іріктеп алу білігін қолдана білуімен айқындалады.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 122-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 0-4 сыныптары үшін "Заттық-тәжірибелік оқыту" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 122-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген. Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.

      2. "Заттық-тәжірибелік оқыту" пәні естімейтін балаларға арналған дамытушы, тәрбиелеуші, оқыту және түзету міндеттерін атқаратын кіріктірілген пән болып табылады. "Заттық-тәжірибелік оқыту" естімейтін оқушының (жалпы және сөйлеу тілінің) жан жақты дамуын қамтамасыз етіп, оқу материалын түсінуге жағдай жасап, психофизикалық кемістіктерін түзетуге әсер етеді.

      3. Оқытудың мақсаты: естімейтін оқушылардың заттық-тәжірибелік іс-әрекеті арқылы сөйлеу іс-әрекетін, тұрмыстық түсініктерін, ақыл-ойын, еңбек дағдыларын қалыптастыру.

      4. "Заттық-тәжірибелік оқыту" пәні міндеттері:

      1) тұрмыстық түсініктерін қалыптастыру;

      2) естімейтін оқушылардың ойлауын дамыту;

      3) ауызша және жазбаша формада сөйлесу және монологтік сөйлеу тілін дамыту;

      4) заттық-тәжірибелік іс-әрекетін жетілдіру;

      5) қарапайым еңбек дағдыларын қалыптастыру;

      6) оқушыларды жан жақты тәрбиелеу.

      5. "Заттық-тәжірибелік оқыту" пәні оқу жүктемесі:

      1) дайындық сыныбында аптасына 4 рет, жылына 132 сағат;

      2) 1 сыныпта аптасына 3 рет, жылына 99 сағат;

      3) 2 сыныпта аптасына 4 сағат, жылына 136 сағат;

      4) 3 сыныпта аптасына 3 сағат, жылына 102 сағат;

      5) 4 сыныпта аптасына 3 сағат, жылына 102 сағат қарастырылған.

      6. "Заттық-тәжірибелік оқыту" пәні бірқатар пәндермен тығыз байланысты:

      1) заттық тәжірибелік іс әрекет арқылы бұйымдар жасай отырып естімейтін балалар қоршаған ортамен танысады, істеген әрекеттерін жоспарлап, аяқтаған соң есеп беру арқылы балалардың ауызша және жазбаша сөйлеу тілі дамиды;

      2) заттық - тәжірибелік іс әрекет кезінде бұйымдар жасау барысында өлшем бірліктерін қолдану арқылы математикалық түсініктері қалыптасады. "Заттық-тәжірибелік оқыту" кезінде қолданыған сөздік материалдар тіл дамыту, ана тілі, математика сабақтарында жалғасады;

      3) "Заттық - тәжірибелік оқыту" пәні кезінде сөйлеу іс әрекетін дамытуға (жоспарлау, есеп беру, жолдасымен қарым қатынас жасау, сөздік материалды таңдау) көп көңіл бөлінеді. Осы пән барысында қалыптасқан тұрмыстық түсініктері басқа сабақтарды меңгерудің алғышарты болып табылады.

2. Оқу пәнінің дайындық сыныптағы базалық білім мазмұны

      7. 1 тоқсан.

      8. Илеу:

      1) тақырыптар: 1.Шар. 2. Алма. 3. Алмұрт. 4. Өрік. 5. Шие. 6. Қияр. 7. Сәбіз. 8. Қызанақ. 9. Қызылша. 10. Пияз. 11. Қоян. 12. Қонжық;

      2) сөздік материал. Ермексаз, сазбалшық, су, тақтайша, шүберек, тәрелке, қырғыш, сүрткіш, пышақ, жіп, бояу, қылқалам. Алма, алмұрт, өрік, шие, қияр, сөбіз, қызан, қызылша, пияз, қоян, қонжык, басы, көзі, аузы, күлағы, аяғы, құйрығы, денесі.

      9. Жапсырмақұрақ құрастыру:

      1) тақырыптар: 1. Шар. 2. Алма. 3. Алмұрт. 4. Өрік. 5. Шие. 6. Қияр. 7. Сәбіз. 8. Қызан. 9. Қызылша. 10. Пияз. 11. Қоян. 12. Қонжық;

      2) сөздік материал: түсініп үғыну,қайшы, қылқалам, желім, қарындаш, түрлі-түсті қағаз, қатырма қағаз.Дөңгелек, шаршы, тікбұрыш. Алма, алмұрт, шар, өрік, шие, кияр, сәбіз, қызан, кызылша, пияз, қоян, қонжық.Қызыл, жасыл, көк, сары, аң, қара.

      10. Қағазбен жұмыс істеу:

      1) тақырыптар: 1. Тілшік жасау. 2. Жалау жасау;

      2) сөздік материал. Қайшы, желім, қылқалам, тілшік, жалау, шаршы, тікбүрыш, қағаз.Кесу, желімдеу, қиып алу, айналдыра сызу. Қағазды қиямыз. Осылай бүкте. Осылай киып ал. Тікбұрышты киып ал. Көк кағазды ал. Мен қағазды алдым. Мен кидім. Тікбұрышты қағазға жапсыр.

      11. Сурет салу:

      1) тақырыптар: 1. Шар, 2. Алма 3. Үй. 4. Қаша. 5. Шырша. 6. Үстел. 7. Орындық;

      2) сөздік материал. Шар, алма, алмұрт, кияр, сәбіз, қонжық, қоян, пирамида, үй, каша, шырша, үстел, орындык. Көк, қызыл, жасыл, сары.

      12. 2 тоқсан.

      13. Илеу:

      1) тақырыптар: 1.Түйе. 2.Түлкі. 3. Піл. 4.Әтеш. 5.Қаз. 6. Тауық 7.Кесе. 8.Тостаған. 9.Тәрелке.10. Қазан;

      2) сөздік материал. Түйе, түлкі, піл, әтеш, каз, тауық, кесе, тостаған, тәрелке, қазан, денесі, кұйрығы, басы, мойны, көзі, кұлағы, аузы, канаты, аяғы. Үлкен, кіші. Илеу, жаю, алу, жабыстыру. Тәрелкені илеп жасаймын. Шарды домалақта.

      14. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырыптар: 1.Түйе. 2.Түлкі. 3.Түлкі коян аулады. 4.Судағы қаз. 5.Үстел үстінде тостаған, кесе. 6.Жаңа жыл шыршасы;

      2) сөздік материал; Түйе, түлкі, қоян, ңаз, үстел, тостаған, кесе, жаңа жыл, шырша. Қызыл, жасыл, коңыр, сары, көк, үлкен, кіші. Жақсы, жаман, әдемі, алуға бола ма?.

      15. Сурет салу:

      1) тақырыптар: 1. Түйе 2. Тон. 3. Бәтеңке. 4. Етік. 5. Пима. 6. Орамал. 7. Малақай. 8. Қой. 9. Қолғап;

      2) сөздік материал. Тон, бәтіңке, етік, пима, орамал, малақай, қой, қолғап. Жақсы, жаман, әдемі. Сурет салу. Етіктің суретін сал(-ыңдар). Мен сурет салдым.

      16. 3 тоқсан.

      17. Илеу:

      1) тақырыптар: 1. Шана. 2. Шаңғы. 3. Жуынатын бөлме. 4. Мұз айдыны. 5. Коньки.6. Машина. 7. Ұшақ;

      2) сөздік жұмысы. Шана, шаңғы, бөлме, ойна, тіс щеткасы, сабын, орамал, тарақ, тіс пастасы, қолжуғыш, мұз айдыны, коньки, машина, ұшақ.

      18. Жапсырма құрақ құрастыру. Тақырыптар: 1. Қыс көрінісі (үй, шырша). 2. Аққала және балалар. 3. Балалар мұз айдынында. 4. Домбыра.

      19. Сурет салу:

      1) тақырыптар: 1. Жаңа жыл шыршасы. 2. Шырша ойыншықтары. 3. Қуыршақтың жиһаздары: үстел, орындьщ, шкаф, төсек. 4. Ыдыс: касық, шәйнек, тәрелке. 5. Шаңғы, коньки, шана. 6. Машина, ұшақ. 7. Вазадағы гүл шоғы;

      2) сөздік жұмысы: Жолдастарына жай тапсырмаларды тірек сөздерді пайдаланып және өз бетінше құрастырып беру. Тапсырмаларды орындау кездерін анықтау.

      20. 4 тоқсан.

      21. Илеу:

      1) тақырыптар: 1. "Көктем" макеті. 2. "Үй хайуанаттары" макеті. 3. "Жабайы аңдар" макеті;

      2) сөздік жұмысы: ағаш, бәйшешек, шөп, шалшық су, құстар, үйшік, сиыр, кой, жылкы, ешкі, түйе, ит, аю, қоян, түлкі, кірпі, қасқыр, ақтиін, балалар, доп, кора. Үлкен, кішкене, ұзын, қысқа, көп, аз.

      22. Жапсырма құрақ құрастыру. Тақырыптар: 1. Көктем келді. 2. Үй хайуанаттары мен төлдері.

      23. Қағазбен жұмыс істеу: тақырыптар: 1. Қайық, қуыршак, оның ұлттық киімдері. 2. Гүлдер: түймедақ, жауқазын.

      24. Сурет салу. Тақырыптар: 1.Көктем табиғаты (жапырақтар, шөптер). 2. Құстар: әтеш, тауық, балапан. 3. Күрек, тырма, су құйғыш.

      25. Оқу құралдары:

      1) кітап, калам, дәптер, сөмке;

      2) сөздік материал. Әтеш, тауық, балапан, көбелек, күрек, тырма, су қүйғыш, ара, шегіртке, кітап, қалам, дәптер, сөмке. Тауықтың суретін үлкен етіп, балапанды кішірек етіп сал. Мен көбелектің суретін сала алмаймын.

3. Оқу пәнінің 1-сыныптағы базалық білім мазмұны

      26. 1 тоқсан.

      27. Илеу:

      1) тақырыптар: 1. Жемістер: алмұрт, алма, өрік. 2. Көкөністер: қызан, қияр, пияз. 3. Ойыншықтар, қуыршақ, қонжық, әтеш, қоян;

      2) сөздік материал: ұзарту, сығу, шар сиякты домалақтан илеу. Қағазды бүктеу, тең етіп бүктеу, қайшымен қия білу. Желім жағып, жабыстыра білу. Сызғышпен заттың үзындығын және енін сыза білу.

      28. Жапсырма кұрақ құрастыру:

      1) тақырыптар: 1. Жемістер. 2. Көкөністер. 3. Ойыншықтар: куыршак, әтеш, қоян, конжық. 4. Жемістер, көкөністер салған себет;

      2) сөздік материал: Жемістер, көкөністер, алма, алмұрт, өрік, қызан, қияр, жуа, ойыншықтар: қуыршақ, әтеш, қоян, қонжық, себет. Жуан. жіңішке, қатты, жұмсақ, ақ, қызыл (басқа түстер), қағаз.

      29. Қағазбен жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. Ұшақ. 2. Тікұшақ. 3. Тілшік. 4. Жалауша. 5. Садақ;

      2) сөздік материал: Ұшақ, тікұшақ, тілшік, жалауша, садақ, шаршы, тікбұрыш, үшбүрыш, шеңбер, пышақ, түрлі-түсті қағаз.

      30. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: Ине шаншатын жастық (төртбұрышты);

      2) сөздік материал: ине шанышқы, ине, мата, түйін; ак, қара, жуан, жіңішке (жіп, мата) тікбұрышты; ұзын, кысқа, үлкен, кіші. Көп, аз, ұзын, қысңа, үстінде, астында, оң жағында, сол жағында. Тігу, үстау, кіргізу, өлшеу.

      31. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: Күзгі жапырақтар жинақтамасы;

      2) сөздік материал: Қайыңның, еменнің, теректің, жөкенің жапырактары. Күз, жапырақ аттары. Қызыл, сары, коңыр (күзгі) жапырақтар. Желімдеу, тігу. Жапырақшаларды жайып қой.

      32. 2 тоқсан.

      33. Илеу:

      1) тақырыптар: 1. Мысық. 2. Қоян. 3. Кірпі. 4. Қасқыр;

      2) сөздік материал: Мысық, қоян, қаскыр, кірпі, ине, жіп, дене, табан, құйрық, бас, кұлақ, көрші. Алдыңғы, артқы, ұзын, қысқа, жұмсақ, тікенекті, қатты, жуан, жіңішке.

      34. Жапсырмақұрақ құрастыру:

      1) тақырып: Ақтиін;

      2) сөздік материал: ақтиін, жаңғақ, сурет, мереке, отшашу, (жаңғақ) жинады, шақты, отыр, қиып алды. Түрлі-түсті, сары, үлпілдеген. Оң жак, сол жак, ортасы, асты, үсті, тегіс, тегіс емес. Суреттерден жапсырмақұрақ жасаймыз.

      35. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен жұмыс. Тақырып: Шырша ойыншықтары. Сөздік материал: ойын ық, қатырмақағаз, сантиметр, ортасы, шеті, бұрышы, шаршы, төртбұрыш, шеңбер, сызық. Жіңішке, дөңгелек, шаршы;

      2) құрылыс материалдарымен жұмыс. Тақырыптар: 1. Үйлер. 2. Жиһаздар. Сөздік материал: топ (бірінші, екінші). Үй, үйшік, қабат. Шатыр, есік, терезе, еден, кабырға, бұрыш, машина, үстел, орындык, диван, кресло. Ортасында, жанында, оң жағында, сол жағында, алдында, артында, жоғарғы жағында. Қою, тұрғызу, салу, көтеру, түзету.

      36. Мозаикамен жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. Гүлдер. 2. Оюлар. 3. Өрнектер;

      2) сөздік материал: мозаика, өрнектер, гүлдер, кате, шатыр. Түрлі-түсті, керекті, артық. Оң жақта, сол жақта, төмен, жоғары, төменде, жоғарыда, ортасында, мұқият қара.

      37. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: Шырша ойыншығы — ақтиін;

      2) сөздік материал: шырша ойыншығы. Жаңа жыл, ақтиін, жаңғак, қабығы, безендірді. Жан-жағынан, қисық, түзу. Кесті, ұстатты, айналдыра сызды. Шыршаға ойыншыңтар жасаймыз.

      38. 3 тоқсан.

      39. Илеу:

      1) тақырыптар:1. Балық. 2. Құстар: қарға, сауысқан, торғай;

      2) сөздік материал: Балық, дене мүшелері, денесі, бас, құйрык, қабыршағы, желбезегі. Құстар: карға, торғай, сауыскан, мойын, қанат, тұмсық. Үшкір, ұзын, қысқа, үлкен емес.

      40. Жапсырмақұрақ құрастыру:

      1) тақырыптар: 1. Вазада тұрған бұтақ. 2. "Наурыз тойы";

      2) сөздік материал: сыйлық, ваза, бұтақ, наурыз, той, дастархан, бауырсақ, шелпек, кұрт, май, көже. Әйелдер күні.

      41. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен жұмыс істеу. Тақырыптар: 1. Теледидар. 2. Қоян. Сөздік материал: теледидар, қоян, кағаз (қалың, жұқа), шеті, ортасы, бұрышы. Бұрышын бүктеу (шетін) өлшеу, қиып алу, болады, болмайды, жақсы, жаман, кесу;

      2) құрылыс материалымен жұмыс. Тақырыптар: 1.Үйлер (2-3-5 қабатты). 2. Жиһаз. Сөздік материал: Үй, шатыр, сурет, құрылыс материалы, есік, жиһаз. Жұмыс істеу, үй тұрғызу, кирады, құлады. Бір қабатты, екі кабатты, көп қабатты, биік, аласа. Алыс, жақын, қасында, бірге. Бір қабатты үй түрғызамыз.

      42. Конструктормен жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. Үстел. 2. Орындық. 3. Алжапқыш;

      2) сөздік материал: Үстел, орындық, алтыбакан, конструктор бұрамасы, үлкен бұрандасы, кілті, шеті, ортасы, жоғары, төмен.

      43. Мозаикамен жұмыс:

      1) тақырып: Өрнектер, оюлар;

      2) сөздік материал: өрнек, ою, әр түрлі, түрлі-түсті, бірдей, осындай, қою, шашу, еткізу. Бірінші катар, соңғы.... жоғарыдан 3-катар, төменнен 2-қатар, түймеден кейін, үлкен, кіші, аз, көп. Қызыл түйме ал, қатарлап қой.

      44. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: Түйме қадау;

      2) сөздік материал: Түйме, жіп, түйменің тесігі. Кесу, үзіп алу, тігу, тарту, жіп, түйін түю, ұстау, ине сабактау. Ұзын, кысқа, үстінде, астында. Ине сабақта.

      45. Әр түрлі материалдармен жүмыс:

      1) тақырыптар: 1"Қыс" панносы. 2. Аула "макеті";

      2) сөздік материал: сурет, пішін, мақта, бұтақ, кар, төбешік, аула, ағаштар, бұталар, заттар. Қою орналастыру, түзету. Алдында, артында, оң жақта, сол жакта, ортасында. Биік, аласа, терең. Суретке қара.

      46. 4 тоқсан.

      47. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырыптар: 1. Көктем, 2. Ұландар күні. 3. Көбелек (коңыз, инелік), қағазға жапсыру;

      2) сөздік материал: жапсырмақұрақ, сурет, көктем, күн, аспан, шөп, ұлан, танк, ұшақ, қараторғай, үйшік, бұтақ, көбелек, қағаз. Қызық, көңілді, әдемі; батыр, батыл (үлан) керек суреттер. Орналастыру, желімдеу, жапсыру.

      48. Үлгілеу және құрастыру:

      1) құрылыс материалдарымен жұмыс. Тақырып: Қала көшелері. Сөздік материал: Көше, көшенің жан-жағы, аула, мектеп, театр, емхана, дүкен, қаша. Кең, тар, (көше) бірінші, соңғы, оң жағында, сол жағында, жанында, жакын, алыс;

      2) қағазбен жұмыс. Тақырыптар: 1. Тұтқасы бар себет. 2. Мерекеге арналған гүлдер. Сөздік материал: себет, тұтқа, тікбұрыш, сызык, түймедак, жапырак, жауқазын, сабағы, жапырақ, сымтемір, жіп. Қиып ал, кес, жапсыр, желімде, өлше, сызықсыз, байла. Қалың, жұқа (кағаз) бірнеше рет, бірге ұқсас, ұқсамайды.

      49. Конструктормен жұмыс:

      1) тақырып: Ұшақ, тікұшақ;

      2) сөздік материал: Ұшақ, тікұшақ, дөңгелек, айналады, қонады, бүлкіш, қанаты, тұмсығы, бұрап бекіту. Мықты, бос, қиын, оңай. Ұшаққа керекті заттарды тауып ал. Екеумізге бірге жұмыс істеуге бола ма?.

      50. Мозаикамен жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. Гүлдер. 2. Өрнектер;

      2) сөздік материал: түймелер, үлкен, кіші, биік, аласа, қатар, алдымен, содан кейін, осылай жаса, әдемірек. Бір қатардан кейін (2,3 қатардан, т.с.с) жанында, ортасында, астында. Бір катарды аттап өт.

      51. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: "Көктем" макеті;

      2) сөздік материал: жыл мезгілі, көктем, кар, лай, саз, шалшық, су, жаға, кайық, кеме. Терең, таяз, кең, тар, биік, аласа, батыл, күшті, кір. Алдында, артында, ортасында, ұксайды, ұқсамайды. Жіберді, койды, кетті, бүктеді.

      52. Ауыл шаруашылық еңбегі: күз. Тақырыптар: 1. Тәжірибе үлескісіне саяхат. Ағаштармен, бұталармен, шөп түрлерімен танысу. 2. Күзде жерді даярлау: жерді тырмалап, арамшөптерді, қалдықтарды тазалау, жерді аудару.

      53. Көктемгі жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. Жерді аударып, тегістеу. Жерді тырмалау. Тырмамен жұмыс істегенде, кауіпсіздік ережесін сақтай білу;

      2) тұқым себу (әр түрлі гүлдер тұқымы, бұршак, т.с.с);

      3) тұқымды себуге дайындау: ең ірілерін таңдап алу, оларды сулап, өндіру;

      4) әр тұқымға жеке жер даярлау. Қатарлап отырғызу, басына белгі қою;

      5) жерді күту: өніп шыққан өсімдікті түптеу, суғару, арамшөбін жұлу.

4. Оқу пәнінің 2-сыныптағы базалық білім мазмұны

      54. 1 тоқсан.

      55. Жапсырмақұрақ құрастыру:

      1) тақырыптар: Жапсырма кұрақ "Жайлауда" 2. Оқыған әңгіме бойынша жапсырмақұрақ құрастыру;

      2) сөздік материал: жыл мезгілі, кыс, көктем, жаз, күз, жайлау, тау, гүл, жидек, бүлдірген, коян, кірпі, көбелек; қатырмакағаз, заттар. Оң (сол) жоғарғы (төменгі) бұрыш. Оқыған әңгіме; кейіпкерлер. Бірдей, жақын, алыс, бірнеше.

      56. Үлгілеу және құрастыру:

      1) конструктормен жұмыс. Тақырып: Орындық;

      2) сөздік материал: орындық, аркасы, аяғы, бұрама, үлкен бұранда, тесігі. Ұзын, қыска, керек, артық.Ұзынырак, ең ұзыны, кысқа, ең қыска, есеге ұзындау,... см-ге қысқа.Көп, аз, сонша, козғалды, қозғалмайды. Бастау, біту, бұрау.

      57. Мозаикамен жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. Гүлдер, 2. Мозаикалық панно;

      2) сөздік материал: түймелер, гүлдер, сабағы, жапырағы, өрнек, панно, үстінде, астында. Сана, бөлшекте, біл, тауып ал, қайта жаса.Бір... түймені ал. Гүлді оң жағына (сол жағына, жоғарғы жағына, төменгі жағына) қой.

      58. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. "Күзгі жапырақтар" панносы. 2. "Біздің мектеп" макеті;

      2) сөздік материал: панно, макеті, ұзындығы, ені, ағаш, емен, кайың, жер, үй, интернат, шеберхана, кіру, шығу, аула, бақша, спорт алаңы, тор, қақпа, жол.

      59. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: түймелерді, ілгекті қадау;

      2) сөздік материал: түйме, ілгек, астары. Тігу, жіпті түю, өткізу, түймелеу. Ірі, ұсақ (ілгек). Мықты, қайтала, төменнен жоғарыға, астынан үстіне. Матаға ілгекті тігу. Қара, ілгекті калай тігуге болады?.

      60. 2 тоқсан.

      61. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырып: "Қоңыр күз";

      2) сөздік материал: табиғаттағы өзгерістер, жер, ағащ, жаңбыр, шалшык, жапырақтар түсті, құстар; Ойлап табу, суық түсті, жел соқты, нөсер жаңбыр, күң бұлтты, кою қара бұлт, ағаштар жапырақсыз жалаңащ тұр, күзгі киімдер, қоңыр күз.

      62. Ауыл шаруашылық еңбегі. Күз:

      1) тәжірибе үлескісінде өсетін өсімдіктердің тұкымын жинау. Тұқымдарды сұрыптап, сақтап кою;

      2) тәжірибе үлескісінде істеген жұмыстар туралы есеп беру.

      63. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен жұмыс. Тақырып: "Ойыншықтар" 1. Ит. 2. Мысық. 3. Шам. Сөздік материал: дене, арқа, мойын, шам, қалам, қағаз, шынжыр. Ойыншық, шұбар, оң, сол, бүйір, шырша ойыншығы, жай, бірнеше (рет). Кесу, қию, бүктеу, орау, қосу (нүктені), ауыстыру, бекіту;

      2) конструктормен жұмыс. Тақырып: Саты. Сөздік материал: арба, арбаның екі жаны, асты, саты, басқыштары. Орады, бұрады, қозғады, айналдырды, құрастырды. Бос, козғалды, козғалмады. Арба жасау үшін... керек. Дөңгелекті... бекіт.

      64. Құрылыс материалдарымен жұмыс:

      1) тақырып: "Мереке кезіндегі көше";

      2) сөздік материал: үй, жол торабы, жалаулар, бағдаршам, суреттер, әшекейлер. Ойлап табу, таңдап алу, салыстыру, кою, тұрғызу, бекіту, безендіру. Оңға, солға, алысқа, жақынға, әдемі.

      65. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: Әр түрлі маталар жиынтығы;

      2) сөздік материал: мата, әртүрлі маталар жиынтығы, жібек, шыт, сәтен, жіп, түйме, ине, иненің көзі, оймак, саусақ. Тегіс, бұжыр, қалың, киім тігетін жіп, өңі, тысы, үлкен, сұк, саусақ, аты жоқ, ортаңғы саусақ.

      66. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: "Жаңғақ қабығынан ойыншық жасау";

      2) сөздік материал: қайық, желкен, жаңғақ, түйе, өркеш. тасбақа, бөлшегі, шеті, қатырмақағаз. Желкенді қайық, жұқа, қалың қатырмақағаз.

      67. 3 тоқсан.

      68. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырып: Вазадағы гүл;

      2) сөздік материал: жапырақ, гүл, ваза, ортасы, мал қорасы, сиыр, қой, ешкі, жылқы, шөп салғыш, жем салғыш. Қайыру, таңдау, дәл келеді.Ең алдымен ең үлкен.... содан кейін... желімде. Түрлі-түсті қағазды екіге (үшке) бүкте 4.

      69. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен жұмыс. Тақырыптар: 1. Шырша. 2. Күнтізбе. Сөздік материал: Күнтізбе, беті, жыл, ай, апта, күндер, жазғы, күзгі, көктемгі, қысқы (айлар, күндер), мереке күні, жұмыс күні, шырша. Бөлу (екіге, үшке) қою, санау, толтыру, таңдау, өлшеу;

      2) құрылыс материалдарымен жұмыс. Тақырып: "Қала көшесі". Сөздік материал: қала, көше, жол торабы, өтетін жер, басы, аяғы (көшенің), көпір, көше аттары, үй нөмері, дүкен, кинотеатр, емхана, мектеп, көлік, трамвай, автобус, троллейбус, машина. Тақ, жұп, оң, сол (жағы), биік, аласа.... оң жағында,... сол жағында, катарында, алдында, артында, алыс, жақын, дұрыс, қою, жылжыту, шашу;

      3) конструктормен жұмыс. Тақырып: "Ұшақ". Сөздік материал: ұшақ, ұшақтың корпусы, қанаты, құйрығы, дөңгелегі, ұзын, қысқа, ұзынырак, қысқарақ. ойланыңдар,... қалай жасаймыз? Ұшаққа неше... керек? Не үшін? Сұра, кімде артық... бар.

      70. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: "Қысқы орман" макеті. Оқыған әңгіме бойынша макет жасау;

      2) сөздік материал: орман, аңдар, аю, қасқыр, тоқылдақ, шымшық, үңгір, бұталар, қуыс, заттар, кейіпкерлер. Алдыңғы, артқы, жуан, жіңішке, қысқы орман аңдары, зат, оқыған (өңгіме).

      71. 4 тоқсан.

      72. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырып: "Көктем";

      2) сөздік материал: көктем, өзен, бұлт, бүршік, шөп, бәйшешек. Ағаштың жанын желімде.

      73. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағаз және қатырмақағазбен жұмыс. Тақырыптар: 1. Құстар лотосы. 2. Сағат тілін жасау. 3. Ғажайып кітапша. Сөздік материал: қатырмақағаз, лото, карточка, құстар, қарға, қарлығаш, аққу, көкек, тырна, қараторғай сағат, сағат тілі, тәулік, күн, кеш, түн, сағат, минут, циркуль;

      2) конструктормен жұмыс. Тақырыптар: 1. Кеме. 2. Таразы. Сөздік материал: кеме, кеменің бөлшектері палубасы, салмағы, грамм, гирлер. жалғау, бекіту, қозғау, өлшеп көру; Ауыр, жеңіл, козғалады, қозғалмайды. Кеме неден жасалған?.

      74. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: "Кесте тігу";

      2) сөздік материал: кесте, өрнек, тігу, ине, жіп, өңі, тысы. Кесте тігу, тігісті жатқызып тігу, жіп (таңдау), жіптің үшын түю, сөгу, жинау. Қисык, түзу, қатты, бос. Өңі, тысы, жібек (жіп) әдемі.

      75. Ауыл шаруашылық еңбегі. Көктем:

      1) тәжірибе үлескісіндегі жерді гүл отырғызуға дайындау, жер аудару, тырмалау, атыздар жасау, катарларды белгілеу;

      2) тұқым түрлерімен (сәбіз, қызылша, қияр, т.с.с), гүл тұқымдарымен таныстыру, оларды себуге дайындау;

      3) тұқым себу, оны күту, топырағын босату, суару, арам шөптерді өсімдіктерден ажырата білу.

5. Оқу пәнінің 3-сыныптағы базалық білім мазмұны

      76. 1 тоқсан.

      77. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырыптар: 1."Күзгі дала мен орман", 2. Ашық хат (мерекеге арналған) даярлау;

      2) сөздік материал:табиғат, жер, ағаш, нөсер, ауа райы, кұттьщтау, ашық хат, күз белгілері. Сұр (бұлт), ашық, бұлтты (аспан), жер ағаш, алтын, қоңыр күз. Тауып алды, ойлап жапты, тұрғызды, талдады.

      78. Үлгілеу құрастыру:

      1) қағаз және қатырмақағазбен жұмыс. Тақырып: 1. Қорап жасау. Сөздік материал: Қорап, қораптың түбі, кабырғасы, ортасы, (тікбұрыштың) беті;

      2) конструктормен жұмыс. Тақырып: "Жүк көтеретін кран". Сөздік материал: жүк көтеретін кран, кранның негізгі бөліктері, бұрама, ілгек, темір арқан, үлкен бұранда, кілт, бекіту.Көтеру, бір жерден екінші жерге ауыстыру.

      79. Әртүрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: 1. "Ауыл" макеті;

      2) сөздік материал: ауыл, көше, ағаштар, бақ, ферма, мал, кұс, фермасы; жинақтама, жапырақ, тұқым, қайық, терек, жеке, емен. үшін қандай заттар дайындау керек?.

      80. Металлмен жұмыс:

      1) тақырып: тілшік жасау;

      2) сөздік материал: тілшік, үлгісі, желбіршек, түйрегіш. Шыт, жібек, мата, көз мөлшермен. Аудару, белгілеу, көшіріп алу.

      81. Ауыл шаруашылық еңбегі. Күз: тәжірибе үлескісіндегі шыққан өнімдерді жинау. Мектеп көрмесіне өнімдерді іріктеп алу. Күзгі жерді дайындау, тазалау, тырмалау, жер аудару.

      82. 2 тоқсан.

      83. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: "Қала" макеті;

      2) сөздік материал: қала, көше, алаң, үйлер, дүкен, емхана, дөріхана, театр, цирк, қонақ үй, асхана, көлік, бағдаршам, машина, трамвай, троллейбус, автобус, (қала) орталығы, (қала) шеті, саябақ.

      84. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырып: оқыған ертегілер бойынша жапсырмакұрак жасау;

      2) сөздік материал: (Заттарды) суреттеу. Оқыған (әңгіме, ертегі) кейіпкерлер, жағымды, жағымсыз. Ойлану, айту, шешу.

      85. Үлгілеу және құрастыру:

      1) конструктормен жұмыс. Тақырып: Қала көліктері: трамвай, троллейбус, автобус. (Өз қалауынша). Сөздік материал: трамвай, автобус, троллейбус, көлік;

      2) қағазбен, қатырмақағазбен жұмыс. Тақырыптар: "Жаңа жыл мерекесіне арналған заттар" (ойыншықтар, костюмдер, бетперделер). Сөздік материал: сыныптың ұзындығы, ені кандай? Сынып жоспарын сызып, мөлшерін өлшеп жаз. Біздің көше калай аталады? Көшеде қандай үйлер бар? Көше жоспарынсыз.

      86. 3 тоқсан.

      87. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырып: 1. "Қыс";

      2) сөздік материал: боран, аяз, қыс, орман, аң, қарлы, қалың, кысқы. Қандай тақырыпқа жапсырмакұрақ жасаймыз?.

      88. Үлгілеу және құрастыру:

      1) конструктормен жұмыс. Тақырып: Бағдаршам;

      2) сөздік материал: бағдаршам, төбесі, дөңгелегі. Сана, ретімен сана, шеш. Есептеп, керекті заттарды таңдап ал. Мынадан не істеуге болады?.

      89. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: киімдерді жөндеу, жамау;

      2) сөздік материал: жамау, киім, жыртық, тігу, ине, жіп.Жамайтын жіп; тігу, сөгу, жамау салу.

      90. Әртүрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырыптар: 1. "8-наурызға сыйлық". 2. "Теміржол" макеті;

      2) сөздік материал: сыйлық, вокзал, платформа, пойыз, шпалдар, бағдаршам, рельстер, вагон, шлагбаум, өтетін жер. Мереке, әдемі, кызық сыйлық.

      91. 4 тоқсан.

      92. Жапсырма құрақ кұрастыру:

      1) тақырып: "1- мамыр - халықтар достығы күні";

      2) сөздік материал: сапқа тұру, мереке, 1 мамыр, әшекейлеу. Мамыр мерекесі. Алдында, артында, бәрі бірге. Сапқа тұрды, көңілді. "1 мамыр — халықтар достығы күніне" жапсырмақұрак жасау үшін қандай заттар керек?.

      93. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен жұмыс. Тақырып: "Қазақстан туын жасау". Сөздік материал: қазақстан туы, көк, ою. Тудың көлемі, түсі, түрлі-түсті қағаз. Ою, әшекейлеу, қыранкұс суретін салу. Қазакстан туы, түсі көк, ою-өрнегі, қыранқұс бейнеленген. Ортасында күн, қыранқұс бейнеленген. Оюды желімдеп жапсырамын. Қыран құстың суретін салып, киып алып жапсырамын;

      2) конструктормен жұмыс. Тақырып: "Зымыран". Сөздік материал: ғарышкер, ғарыш, зымыран бөлшектері. Ұқсайды, ұқсамайды, қиын, жеңіл. Зымыранды қандай материалдан жасауға болады?.

      94. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырыптар: Көлік түрлері;

      2) сөздік материал: кеме; көлік, автобус, трамвай, метро, троллейбус, машина, қайық, ұшақ, тікұшақ. Кең, тар, көліктер жүретін жол, жаяулар жүретін жол.

      95. Ауыл шаруашылық еңбегі. Көктем:

      1) бөлме өсімдіктерін отырғызуға әзірлеу. Отырғызылған өсімдіктерді күту, суғару, түбін босату, ауыстырып отырғызу;

      2) тәжірибе үлескісін дайындау: аудару, тырмалау, қатарларды белгілеу;

      3) көшеттерді өсіру, күтіп баптау;

      4) біржылдық гүл тұқымдарын себу;

      5) жеміс ағаштарының түбін босату, жылыжайға (наурызда) серуенге бару жылыжайдағы өсімдіктермен танысу, күтіп баптауды үйрену.

6. Оқу пәнінің 4-сыныптағы базалық білім мазмұны

      96. 1 тоқсан.

      97. Жапсырма құрақ құрастыру:

      1) тақырып: 1. "Нан үстелге қалай келді?";

      2) сөздік материал: бидай, дән, комбайн, элеватор, астық, ұн, нан зауыты; жұмысшылар; мереке, ту, отшашу, би, балалар. Алтын дән, піскен нан, орды, жинады, әкелді. Мереке, көңілді. Үлкен, кіші. Өсірді, орды, жинады, тасыды, жер жыртты, нан пісірді.

      98. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен, қатырмақағазбен жұмыс. Тақырып: 1. Жайлауда. Жайлау, жайлау көріністері, тау, өзен, гүл, шөп, шырша, мал: сиыр, жылқы, түйе, ешкі, кой, ит. Жақында, алыста. "Термометр" үлгісі. Сөздік материал: термометр, өлшеу. Үстелге қоятын, сыртқа ілетін термометр. Қозғалмайды. Көтеріледі, түседі. Артқы жағы қатырмақағаздан тұратын жайлау көріністерін жасаймыз. Үстелді айнала тұрып, мына суреттерге караңдар;

      2) сымтемірмен жұмыс. Тақырып: Геометриялық денелер. Сөздік материал: сымтемір, үлгі, геометриялық денелер. Қатты, жұмсак, мыс, болат, алюминий, темір. Майыстыру, қайыру. Мына сымтемір кандай металлдан жасалды? Мына сымтемір тез майысады.

      99. Ауыл шаруашылық еңбегі. Күз:

      1) өсімдік түбірін қазып алып, қыста сақтау;

      2) оқу-тәжірибе үлескісіндегі тұқымды жинау.

      100. 2 тоқсан.

      101. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен жұмыс. Тақырып: Жаңа жыл мерекесіне ойыншыктар дайындау;

      2) сөздік материал: қағаз, циркуль, ойыншык, әшекей. Қағаз, шаршы (түрі). Біркелкі, бірдей. Екіден бір, төрттен бір, сегізден бір бөлігі.

      102. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: "Тау мен дала" макеті;

      2) сөздік материал: Дала, тауык, тау, тастар, мал жайылымы. Қарлы шың, биік (аласа), тау. Үлкен, кіші тастар. Малды бағу, қой бағу, күзету.

      103. Жапсырмақұрақ құрастыру:

      1) тақырып: "Орман мен қала" альбомын дайындау;

      2) сөздік материал: орман өсімдіктері, мүк, жидек, саңырауқұлақ, орман жануарлары, құмырсқа, астық, бидай, арпа, сұлы, комбайн, қызылша.

      104. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: Алжапқыш;

      2) сөздік материал: Алжалкыш, белгі, бауы, алжапқыштың ұзындығы (ені), түйрегіш, үлгі пішу, жіппен тігу, алжапқыштың үлгісіне карап, оның ұзындығын және енін анықтау. Алжапқыштың бауының ұзындығын анықта.

      105. 3 тоқсан.

      106. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен жұмыс. Тақырып: Мерекелік күнтізбе. Сөздік материал: күнтізбе, күнтізбе, беттері. Мұғалімдер күні (ғарышкерлер, ұландар, жеңіс күні, т.с.с). Мереке күндері. Халықаралық әйелдер күні. Тәуелсіздік күні, халықаралық балалар күні;

      2) қатырма қағазбен жұмыс сыйлық. Тақырып: Себет. Сөздік материал: себет, тоқу, дайындау, диаметрі, әдемі. Негізгі, корапша, әдемі. Шетіне желім жақ, оны орналастыр. Жұмыс істегенде қолыңды күйдіріп алма.

      107. Әр түрлі материалдармен жұмыс:

      1) тақырып: 1. Оқыған әңгіме бойынша макет жасау. 2. "Әуежай" макеті 3. "Құрлықтар" альбомын жасау (географиялық картамен жұмыс);

      2) сөздік материал: әңгіме, жоспар, кейіпкерлер, табиғат, аңдардың тұратын жері, адамдар еңбегі, (затарды) суреттеу, әуежай, ұшқыш, жолаушылар, үшу, парашютпен секіру, ұшактың аттары, жүк қоймасы. физикалық карта, контур картасы, жер шары картасы, әлемшар, құрлық, су, Еуропа, Азия, Африка, Америка, Антарктида, Австралия, мұхит, хайуанаттары, өсімдіктер, жер беті. Салыстыру, бөлу, бояу, түсіндіру.

      108. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: Қолға байлайтын (санитарларға, кезекшілерге, табиғат қорғаушыларға) арналған белгілер;

      2) сөздік материал: Оймақ, түйреуіш, ине, түрлі-түсті жіп, үлгісі, беті, астары. Тігу, шетін бастыру. Мен сызбаны түсінбедім.

      109. 4 тоқсан.

      110. Үлгілеу және құрастыру:

      1) қағазбен, қатырмақағазбен жұмыс. Тақырыптар: 1. "Халық шаруашылығы" альбомы. 2. "Менің Қазақстаным" альбомы (географиялық картасымен). Сөздік материал: өндіріс, станок, машиналар, зауыт (трактор жасайтын, металлургиялық, машина жасайтын, т.с.с), фабрикалар (жеміс-жидек комбинаты, кілем таситын, сіріңке шығаратын, т.с.с) халық шаруашылығы. Отан, Қазақстан, шекара, республика, қала аттары, қазақ, орыс, ұйғыр, кәріс (т.б. халықтар), ту, елтаңба, шекарашы. Бақытты, достық. Менің ойымша, бірінші бетке Қазақстан картасын жапсырамыз;

      2) элетрлі конструктормен жұмыс. Тақырып: Электр тізбегі; Сөздік материал: Өткізгішті электр тоғынан үз, қос. Өткізгіш тізбекті сызба бойынша жаса. Тәжірибе жасаймыз. Шам жанды, себебі тоқ өткізді. Қаңылтыр тоқ өткізді. Қаңылтыр — тоқ өткізгіш. Фанера, пластмасса тоқ өткізбейді, сондықтан шам жанған жоқ.

      111. Матамен жұмыс:

      1) тақырып: Қайықтелпек (әскери бас киім);

      2) сөздік материал: Қайықтелпек, рәміз, үлгісі, көлемі, тігісі. Үлгісін пішу, көшіріп алу, бекіту, көктеу, тігу. Қайықтелпектің үлгісіне карап, оның ұзындығы мен енін анықта. Қайықтелпекті пішіп алу үшін матаға койып бекіт.

      112. Ауыл шаруашылық еңбегі. Көктемдегі еңбек:

      1) тұқымдарды сұрыптап, отырғызуға дайындау;

      2) көкөністердің, гүлдердің тұкымын отырғызып, көшеттер даярлау, оларды күту;

      3) көктемде көшеттерді ретімен көшіріп отырғызу. Жүзім, қарақат бұтақтарын отырғызу, суару.

7. Дайындық сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      113. Пәндік нәтиже бойынша дайындық сыныптың соңында оқушылар:

      1) тапсырманы орындағаны туралы ауызша және жазбаша есеп бере;

      2) көмек сұрау арқылы қарым қатынас жасай;

      3) жұмысқа керек құрал жабдықтарды таңдай, мұғалімге өтініш білдіре;

      4) өз жұмыс орнын тазалықта ұстай;

      5) дайындалатын бұйымның атын;

      6) түсініктер мен заттың атын білдіретін сөздерді білуі тиіс.

8. 1-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      114. Пәндік нәтиже бойынша 1-сыныптың соңында оқушылар:

      1) жұмысты дайындауда тапсырмаларды өз бетімен орындай;

      2) нақтылайтын сұрақтар қоя;

      3) бұйымды жасау жоспарын құра;

      4) материалдар мен құрал жабдықтарды алуға өтініш жаза;

      5) материалдарды үнемдей;

      6) ауылшаруашылық еңбек құралдарымен жұмыс істей;

      7) еңбек құралдарымен материалдардың атауын білуі тиіс.

9. 2-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      115. Пәндік нәтиже бойынша 2-сыныптың соңында оқушылар:

      1) ұжымдық жұмыс кезінде сыныптастарымен ауызша сөйлесе;

      2) жасаған жұмысы туралы ауызша және жазбаша есеп бере;

      3) жасалатын бұйымның жоспарын құра;

      4) материалдар мен құрал жабдықтарға тапсырыс бере;

      5) үлгіге, жоспарға, сипаттауы бойынша, суретке, ауызша және жазбаша нұсқауларға қарап бұйымды жасай;

      6) топ болып жұмыс істей (өзара жұмысты бөлісу);

      7) құрал жабдықтармен өз беттерімен жұмыс істей;

      8) өз жұмыс орнын таза, ұқыпты ұстай білуі тиіс.

10. 3-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      116. Пәндік нәтиже бойынша 3-сыныптың соңында оқушылар:

      1) қарым қатынас құрал ретінде сөйлеу тілін қолдана;

      2) ұжымда жұмыс істей ала;

      3) өз жұмысы, сыныптастарының жұмысы туралы есеп бере;

      4) бұйымды жасаудың күрделі жоспарын құра;

      5) ұжымдық және жеке тапсырыс бере;

      6) үлгі, сурет, дайын сызба, елестету бойынша бұйымдарды дайындай;

      7) қауіпсіздік ержелерін сақтай;

      8) тұқым себу дағдыларын;

      9) топырақты даярлай білуі тиіс.

11. 4-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      117. Пәндік нәтиже бойынша 4-сыныптың соңында оқушылар:

      1) ауызша және жазбаша түрде сөйлеу тілін қолдана;

      2) жасалатын бұйым туралы айтып бере;

      3) жасалатын бұйымның кезеңдерін жоспарлай;

      4) үлгі, сипаттау, экиз бойынша, елестету арқылы бұйымды жасай;

      5) қажетті материалдар мен құрал жабдықтырға ауызша тапсырыс бере;

      6) осы сабақ кезінде меңгерген сөздік материалдарын басқа сабақтарда қолдана;

      7) жаңа материалдармен жұмыс істей;

      8) материалдар мен құралдардың аттарын білуі тиіс.

      118. Тұлғалық нәтижелер оқушылардың:

      1) түрлі ойыншықтар, құрамақтар және аппликация жасау кезінде қауіпсіздік ережесі мен санитарлық-гигиеналық талаптарды сақтау білімінен;

      2) еңбек сабағында қарым-қатынас жасай білу дағдысынан;

      3) еңбекке деген ынта-ықылас білігінен;

      4) қазақ халқының ою-өрнегі, ұлттық зергерлік бұйымдар, ұлттық киімдер мен салт-дәстүрге құрметпен қарау білімінен;

      5) түрлі тақырыптағы композиция, мозаика құрастыру, бұйымдар жасау дағдысынан;

      6) қазақтың ұлттық үй жиһазы, музыка аспаптары, ат әбзелдері туралы білімінен көрініс табады.

      119. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер оқушылардың:

      1) көркем және техникалық қабілеттілігі бойынша жеткен жетістігі мен түрлі әдістерді қолдану білігімен;

      2) бұйымдарды құрастыруда қарапайым дағдыларды пайдаланумен;

      3) еңбекке қажетті құралдар мен материалдарды дұрыс қолдану дағдысымен;

      4) әртүрлі материалдардан бұйымдар, фигуралар құрастыру және модельдеу білігімен;

      5) бұйымдарды бірізділікпен орындау дағдыларымен айқындалады.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 123-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 0-4 сыныптары үшін "Түзету ырғағы" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 123-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Оқу бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы №1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің бастауыш мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.

      2. Естімейтін балаларда оқу мен іс-әрекеттің қалыптасуы, өзін-өзі реттеуі жоғары психикалық қызметтердің: есте сақтауы, зейіні, ойлауы, елестетуі мен сөйлеу тілінің жеткіліксіз дамуы аясында жүзеге асады. Сондықтан есту қабілеті зақымдалған балаларға арналған мектептер мен сыныптарда оқу жоспарына "Түзету ырғағы" пәнін кіріктірудің қажеттілілігін көрсетеді.

      3. Естімейтін балаларға арналған "Түзету ырғағы" пәнінің мақсаты – ішкі және сыртқы жағдайларға бейімдей отырып, негізгі бұзылыстардың орнын толтыруға бағытталған керекті негізгі қимылдарды үйрету, музыкаға деген құштарлығын арттыру, музыканың әртүрлі жанрларын түсініп, есту қабілетін дамыту, сол арқылы эстетикалық сезімдерін тәрбиелеу. Сонымен қатар оқушылардың музыкалық мәдениетін қалыптастырып, көркемөнер мен шығармашылық қабілеттерін дамытады.

      4. "Түзету ырғағы" сабағын жүргізу - музыка тыңдау, ән айту, музыкалық қимыл жасау, би билеу, музыка аспаптарында ойнау және т.б. іс-әрекет түрлерінен құралады. Ән айту барысында балалардың дауыс ерекшеліктері ескеріледі. Сондықтан хормен орындауға үйретудің алғашқы кезеңінде балалардың ән айту тәртібінің сақталуы жіті қадағаланып, ән айту барысында тынысты үнемді пайдалану тәсілі мен есту қабілетін дамытатын вокалдық тапсырмалар беріледі.

      5. "Түзету ырғағы" пәнінің негізгі міндеттері:

      1) пән арқылы естімейтін балалардың қоғамдық мәдениетін дамыту;

      2) музыкалық білімдеріне сүйене отырып, естімейтін оқушылардың Отанға деген сүйіспеншілігін, эстетикалық көзқарасын тәрбиелеу;

      3) естімейтін балалардың шығармалық білімі, ақыл-ойы мен дене дамуына ықпал жасау;

      4) есту қабілетін дамыта отырып, өз бетінше сөйлеуін қалыптастыру.

      6. Бағдарлама бірнеше бөлімдерді қамтыған:

      1) музыка арқылы негізгі қимылдарды үйрету;

      2) музыканы тыңдап, қабылдауға үйрету;

      3) өлеңді, әнді мәнерлеп айту;

      4) фонетикалық ырғақты пайдаланып, сөйлеу тілі дағдыларын қалыптастыру;

      5) сөздік материал;

      6) сөйлеу тіліне қойылатын талаптар.

      7. "Түзету ырғағы" пәнінің оқу жүктемесі типтік оқу жоспарына сәйкес төмендегідей бөлінген:

      1) дайындық сыныбы – аптасына 1 сағат, барлығы 33 сағат;

      2) 1 сынып – аптасына 1 сағат, барлығы 33 сағат;

      3) 2 сынып – аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат;

      4) 3 сынып – аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат;

      5) 4 сынып – аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат.

      8. "Түзету ырғағы" пәні келесі оқу пәндерімен байланысты:

      1) "Қазақ тілі", "Орыс тілі": қазақ және орыс тілдерінде әндерді үйрену арқылы сөздік қорлары толығады; қазақ әндерін орындау арқылы қазақ тіліне тән дыбыстармен жұмыс жасалады;

      2) "Бейнелеу өнері": ән айту мен билеу кезінде бейнелік туындыларды қолданады;

      3) "Дүние тану": өмірлік тәжірибені қолдану, музыкалық туындылармен жұмыс барысында экскурсия материалдары; музыкада кездесетін қоршаған әлемдегі жануарлар мен тұрғылықты жерлерді аталуы, табиғат үлгілерінің қатынасы;

      4) "Математика": қарапайым математикалық түсініктер, қозғалыстарды талдаудағы білімдер мен ұғымдар (жоғары-төмен секіру, кең және тар адымдау...), музыкалық туындылардағы ырғақтық суреттерді құрастыру (метр, ырғақ, әдеп, буындар саны, шумақтар саны және т.б.);

      5) "Дене шынықтыру": негізгі қозғалыстың (иілу, бүгілу, тербелу....) дене шынықтыру бағдарламасына сәйкес музыкамен өткізілуі.

      9. Музыкалық ырғақты тыңдау мен қабылдау аталған пәндерді жете түсінуге мүмкіндік туғызады. Басқа сабақтармен қатар түзету ырғағы сабақтарында да есту арқылы, көріп-есту арқылы қабылдау, дыбыстарды қадағалап дұрыс айтуды талап ету жұмыстары іске асыруы аса қажет.

2. Оқу пәнінің дайындық сыныптағы базалық білім мазмұны

      10. Музыка арқылы негізгі қимылдар үйрету:

      1) гиманстикалық және би қимылдарын музыка ырғағымен эмоциональды көңіл-күйді білдіріп, мұғалімнің көрсетуімен орындау;

      2) жай гинастикалық қимылдарды (еңкею, басты, денені бұру, қолды әр түрлі жағдайда сезу, бүгу, т.с.с); жай сапқа тұру (қатар-қатар, дөңгелене);

      3) би элементтерін үйрену. Музыка ырғағына сай ойындар ойнау. Музыканы тыңдап, қимылдарды музыкаға сай өзгерте білу; музыканың (қатты, жай, баяу) айтылуын ажырата білу.

      11. Музыканы тыңдап, қабылдауға үйрету:

      1) есту арқылы музыканың басталуын және аяқталуын ажырата білу;

      2) есту арқылы қатты, тез музыкаларды ажырата білу;

      3) есту арқылы (көңілді, көңілсіз) музыканы ажырату;

      4) шағын музыкалық қойылымдарды тыңдап (көңілді, қайғылы) түрлерін, динамикасын, темпін ажырата білу.

      12. Өлеңді, әнді мәнерлеп айту:

      1) өлеңді тыңдауға үйрету;

      2) 2-3 буынды өлеңдерді музыка ырғағымен айта білуге үйрету;

      3) өлеңді жай, асықпай қарапайым дауыспен айтуға үйрету.

      13. Фонетикалық ырғақты пайдаланып, сөйлеу тілі дағдыларын қалыптастыру:

      1) 4-5 буынды сөздерді, 4-5 буынды қысқа сөйлемді, сөз тіркестерін дұрыс тыныстан бөлмей айта білу;

      2) дауыс күшін, биіктігін және тембрін қайталап айта білу;

      3) есту арқылы, ырғақтық-интонациялық сөйлеу қалпын сақтап, қайталау;

      4) оқушының сөздік тіліндегі бар дыбыстарды, дыбыс тіркестерін сөздік материалдарда бекіту;

      5) дауыспен айтылатын дауыссыз дыбыстарды (м, н, в, л, р) естіп қабылдау.

3. Оқу пәнінің 1-сыныптағы базалық білім мазмұны

      14. Музыка арқылы негізгі қимылдарды үйрету:

      1) гимнастикалық және би қимылдарын музыка ырғағымен эмоциональды көңіл-күйді білдіріп, дұрыс орындау;

      2) мұғалімнің бұйрығына сәйкес адымдарын соза, қысқарта алып, тез, жиі басып жүру, жүгіру, орындықтардан, доптардан, үйілген төсеніштен аттап жүру, жүгіру, аяқтың ұшымен жүру, жүгіру, бірін-бірі қуалай жүгіру. Доппен, шеңбермен әртүрлі қимылдар жасау; бір аяғымен тұра білу;

      3) музыка ырғағына сай аяқ, қол, дене иықтарымен әртүрлі қимылдар жасау, өз беттерімен билей білу; музыканың басталу және аяқталу ырғағына сәйкес, берілген қимылдарды өзгерту;

      4) екі қолды желкеге ұстап жоғары созылу, екі қолды иыққа қойып, шынтақты айналдыру; қолды кеуде алдына ұстап тік тұрып, кеудені оңға, солға бұрып артқа серпу; қолды екі жаққа көтеріп, алға, артқа бірдей айналдыру; басты оңға, солға жай айналдырып бұру;

      5) кеудені оңға-солға бұру, еңкейіп, шалқайып оңға, солға бұру; аяқты тік ұстап алға, жанға, артқа көтеру; қолды жерге тіреп, кеудені көтеру, аяқтың ұшымен бірнеше рет қатарынан көтерілу, аяқты кезек алға көтеріп, кезек айналдыру; аяқты алға-артқа созып, отырып, тұра білу. Жалауша, шеңбер, таяқшамен отырып, тұрып жаттығулар жасай білу;

      6) музыка ырғағымен қол шапалақтап, әр түрлі қимылдар жасай білу;

      7) би элементтерімен таныстыру, үйрету;

      8) жай жүру. Оңға адымдау (жай, тез). Бір аяғымен кезек-кезек жер тебу және кезекпен оң және сол аяғымен қимылды қайталау. Оң жағымен айналу (екі қолын көтеріп);

      9) қыздар орамалды қолдарына ұстап, көтеріп қимылдар жасау. Орамалды оңға, солға жоғары, төмен түсіру;

      10) екі-екіден айналу;

      11) би көрсету арқылы өз бетінше, айналып билеу, қуыршақпен билеу, екі-екіден билеу;

      12) музыка ырғағымен ұлттық ойындар ойнау.

      15. Музыканы тыңдап, қабылдауға үйрету:

      1) есту арқылы қатты дауыспен берілген музыканы тез, жай, баяу, музыка темпін қабылдап, ажырата білу;

      2) домбыра, даңғара, фортепиано, бубеннің, тағы басқа музыкалық аспаптардың дыбыстарын қабылдай білу;

      3) музыка ырғағымен ойындар ойнау;

      4) музыканың жеңіл, көңілді, қайғылы характерлерін түсініп, айта білуі керек.

      16. Фонетикалық ырғақты пайдаланып, сөйлеу тілі дағдыларын қалыптастыру:

      1) буын, сөз, сөз тіркестерін, сөйлемдерді дауыс ырғағына, екпініне келтіріп, дұрыс тыныстап айта білу;

      2) дауыс биіктігін, күшін, тембрін дамыту;

      3) дауыс күшіне (жоғары, төмен, баяу) және дауыс биіктігіне байланысты (биік, төмен, дұрыс) дауысты өзгертіп, көңіл-күйін білдіріп айту;

      4) есту арқылы ырғақты-интонациялық сөйлеу қалпын қабылдап, қайталау;

      5) сұраулы, хабарлы, лепті сөйлемдерді дауыс ырғағына, екпініне келтіріп айту және орфоэпиялық ережелері қолдана білу;

      6) оқушының сөздік тіліндегі бар дыбыстарды, дыбыс тіркестерін сөздік материалда бекіту.

4. Оқу пәнінің 2-сыныптағы базалық білім мазмұны

      17. Музыка арқылы негізгі қимылдар үйрету:

      1) би қимылдарын музыка ырғағымен эмоциялық көңіл-күймен дұрыс орындау;

      2) тік тұрып, жүресінен, аяқты созып, малдасын құрып отырып, тізерлеп тұрып, құрсау, доп, таяқша, серіппе, жіптермен қол, иық, дене, аяққа арналған жаттығулар жасау;

      3) қолды жоғары-төмен сермеу; аяқтың ұшына көтеріліп, созылу; қолды иыққа қойып, аға, артқа айналдыру; қолды екі жаққа созып, кеудені оң-солға иілу; аяқты кезек сермеп, тізені бүгіп, солға көтеріп, отыру, тұру, қолды сермеп көмектесіп, бір аяқпен, екі аяқпен секіру, қолды кеуде астына ұстап етпетінен жатып, қолдың күшімен денені тік ұстап, көтерілу; оңға-солға аунау; екіден тұрып, жіп ұстап, шеңбер жасап тұрып, жаттығу жасау; қолды шапалақтап бірнеше отырып, тұру;

      4) би элементтерімен танысу, үйрету;

      5) секіріп аттау. Оңға, солға (тез, жай) секіріп аттау; жай аттау, кезекпен аттау; бір аяқпен, кезек екі аяқпен жерді тебу;

      6) қазақ халқының билерінің қарапайым қимыл түрлерін жасау; жұппен әсем жүру әдісін білу;

      7) музыка ырғағымен ойындар ойнау. "Қара жорға", "Шөжелерім"; доппен, шеңберлеумен эстафеталық ойындар ойнау (музыка ырғағына сай).

      18. Музыканы тыңдап, қабылдауға үйрету:

      1) есту арқылы 2-3-4 бөлімді музыкалық шығармаларды, жай, тез музыканы қабылдау (полька, марш, вальс);

      2) музыканың жеңіл, көңілді, қайғылы түрлерін және ән, би, марш түрлерін қабылдау;

      3) қысқа музыкалық ертегілердің мазмұнын есту арқылы танысу;

      4) музыканы тыңдап жай, тез, жайлап, алдымен қол шапалақтап, содан кейін жүріп, жүгіріп, секіріп музыка ырғағына сай қимылдар жасау, музыка ырғағына сай жүгіру, секіру, шапалақтау;

      5) қимылды музыка ырғағына сай өзгертіп отыру;

      6) би элементтерімен танысу, үйрету.

      19. Фонетикалық ырғақты пайдаланып, сөйлеу тілі дағдыларын қалыптастыру:

      1) сөз тіркестерін бөлмей, буындарды біртіндеп өсіріп 8-10 буынға дейін жеткізу;

      2) сөйлемдерді мұғалімге еліктеу арқылы және өз бетінше паузаға, синтагмге бөліп айту;

      3) дауыс биіктігін, күшін, тембірін дамыту;

      4) есту арқылы ырғақты-интонациялық сөйлеу қалпын: 2-3-4 буынды сөздерді, синтагмдерге бөлінген сөз тіркестерін қабылдау;

      5) сөздік материалдарды есту ара қашықтығына және бөлме көлеміне байланысты сыбырлап сөйлеу арқылы қабылдау.

5. Оқу пәнінің 3-сыныптағы базалық білім мазмұны

      20. Музыка арқылы негізгі қимылдар үйрету: негізгі қимылдарды жасау техникасының негізін дұрыс қалап, балалардың жалпы икемділігін арттыру керек.

      21. Мұғалімнің тапсырмасымен әртүрлі дене қимылдарын жасау:

      1) сол аяқтан бастап адымдау: жүру, отырып-тұру, аяқ ұшымен жеңіл жүгіру;

      2) екі-екіден тұру, өз жұбын таба білу, шеңберге тұру, сапқа тұру т.с.с.;

      3) екі қолды желкеге, иыққа, белге, артқа ұстап тұрып, қолды әр түрлі қолда ұстау: бір қолды алға, екіншісін жоғары, бір қолды желкеге, екіншісін жаңға ұстау сияқты екі қолмен кезек алдынан шеңбер айналдыру; екі қолды жоғары көтеріп, бірдей оңға-солға иілту;

      4) кеудені оңға, солға иілткен кезде сол, оң аяқты, тізесін бүгу; алға еңкейген кезде арқаны тік немесе иілтіп ұстау, аяқты алшақ қойып, сол жаққа бұрылғанда кеудені бұрып, қолды жоғары, артқа сермеу;

      5) аяқтарды әртүрлі қалыптарда ұстап, тұрып алға, артқа, оң жаққа сермеу: арқаны тік ұстап отырып-тұру, аяқты бірге ұстап, тізені бүкпей еңкейіп, қолдың ұшын аяқтың басына, тобыққа, өкшеге тигізу;

      6) бір қолды жоғарыдан, екінші қолды төменнен әкеліп, арқадан саусақтарын ұстап, жүру; иекті көтеріп, екі жауырынға тигізе жүру;

      7) аяқты айқастырып, малдас құрып отыру, қолдың көмегінсіз тұрып кету.

      22. Музыканы тыңдап, қабылдауға үйрету:

      1) әннің графикалық жазуына сүйене отырып, ән фрагменттерін (қайырмасын) есту арқылы ажырата білу;

      2) музыканы тыңдап, қимылдарды музыкаға сәйкес өзгертіп жүру. Қимыл арқылы жай, тез, жайлап, еппен қозғалу; жай жүріспен тез жүріске және керісінше қимылдарды өзгерту;

      3) би элементтерімен танысу. 1-2 сыныптағы бағдарламаға сәйкес би элементтерін қайталап, еске түсіру;

      4) балалалрдың отырып-тұру қимылдары, қазақ билерінің қимыл түрлерін жасату. Мынандай билерді үйрету: "Қамажай", "Бипыл-бипыл", "Балбырауын", "Ата толғау";

      5) оқушыларды әр түрлі жанрлармен таныстыру;

      6) ерлер мен әйел дауысын ажырата білуге үйрету; фортепиано, баян, домбыра, қобыз үндерін ажырата білу.

      23. Өлеңді, әнді мәнерлеп айту:

      1) асықпай, бір қалыпты, созып айтуға дағдыландыру;

      2) дауыссыз дыбыстардың анық айтылуын қадағалап, өлең мәтінін дұрыс орындату;

      3) сыныптағы оқушылар барлығы бір жаймен, бір тыныста, сөздерді бөлмей, дыбыстарды дұрыс айтып, мәтінді дұрыс оқып, айту.

      24. Фонетикалық ырғақты пайдаланып, сөйлеу тілі дағдыларын қалыптастыру:

      1) сөз тіркестерін бөлмей, буындарды біртіндеп өсіріп 8-10 буынға дейін жеткізу;

      2) сөйлемдерді мұғалімге еліктеу арқылы және өз бетінше паузаға, синтагмге бөліп айту;

      3) дауыс биіктігін, күшін, тембірін дамыту;

      4) есту арқылы ырғақты-интонациялық сөйлеу қалпын қабылдап, қайталап айту;

      5) сөйлеу темпін өзгерту (біртіндеп, жайлап, тездетіп) 2-3-4-5 буынды сөздерді, синтагмдерге бөлінген сөз тіркестерін, логикалық және синтагматикалық екпінді; сөйлемде хабарлы, лепті, сұраулы сөйлемдер интонациясын қабылдау;

      6) сөздік материалдардағы дыбыстарды және дыбыс тіркестерін дұрыс бекіту.

6. Оқу пәнінің 4-сыныптағы базалық білім мазмұны

      25. Музыка арқылы негізгі қимылдарды үйрету:

      1) музыка ырғағымен би композицияларын, дұрыс көңіл-күйді білдіріп орындау. Өткен сыныптарда өтілген негізгі қимылдарды қайталап, еске түсіру. Оқушыларды өз бетінше топты бастап билеуге, қимылдар жасауға үйрету;

      2) бір орында тұрып екі аяғымен секіріп түсу, кезектесіп секіру, оң және сол аяқтарымен кезектесіп оңға, солға алға, артқа қимылдар жасап, секіру;

      3) қолды әр түрлі қалыпта ұстап тұрып созылып, аяқтың ұшымен көтеріліп отырып, тізені құшақтап отыру, қолды алға созып ұстап тұрып, аяқты сермеп тигізу; қолды екі жаққа созып, шалқайып, екдесін қажыра құшақтау; бір аяқты артқа созып, тізені бүгіп отырып, қолды екі жаққа созып, қайта тік жүру, екі қолды тіреп, жүресінен отырып, аяқты артқа созып, етпесінен денені тік ұстап, қайта жүресінен отырып-тұру;

      4) екі аяқты кезек жоғары, екі жанға созып, қайта отыру: тізерлеп тұрып, шалқайып, қайта тұру; бір аяқты оң (сол) жаққа созып, тізені бүгіп, қайта тік жүру, саусақтарды айқастыра ұстап тұрып, бір аяқпен алға, артқа аттап өту; аяқтың ұшымен, өкшені кезек көтеру; аяқтың басын кезек алға, артқа созып, айналдыру, башпайлармен әр түрлі қимылдар жасап, таяқты, допты домалатып ұстап көтеру; доппен, таспамен, шеңбермен әр түрлі қимылды жаттығулар жасау.

      26. Музыканы тыңдап, қабылдауға үйрету:

      1) музыкалық шығармаларды тақырыптар бойынша тыңдау: мысалы: "Халық музыкасы", "Табиғат көріністерін суреттейтін әндер мен күйлер", "Балаларға арналып жазылған музыкалар". Тыңдаған қойылымның (көңілді, көңілсіз, салтанатты, қайғылы) түрлерін ажырата білу;

      2) домбыра, фортепиано, скрипка, симфониялық, халық аспаптар оркестрін және ерлер мен әйел дауысын ажырата білу, балалар хорын тыңдау;

      3) музыканың авторларымен, орындаушылармен таныстыру;

      4) оқушыларды қазақ халық музыкаларын, шет ел, орыс, ұйғыр, өзбек, кәріс музыкаларымен таныстырып, тыңдау.

      27. Өлеңді, әнді мәнерлеп айту:

      1) хор айтқызу. Созып, әндетіп, бір қалыпты айтқызу;

      2) тынысты дұрыс пайдалануды үйрену;

      3) барлығы бірігіп айта алуға, дыбыстарды қадағалап, өлең мәтінін дұрыс айтуға үйрету.

      28. Фонетикалық ырғақты пайдаланып, сөйлеу тілі дағдыларын қалыптастыру:

      1) дауыстың бірқалыпты биіктігін, күшін тынысты дұрыс алуды дамыта отырып, дауыс биіктігін, күшін, модуляциясын қайталап айта білуге үйрету;

      2) сөйлеу тілінің ырғақты-интонациялық қалпын есту арқылы қабылдап, тыныс алуды, ұзын сөйлемді айтуды дұрыс дауыс екпініне, ырғағына бөліп айта білуге үйрету;

      3) логикалық және синтагмдік екпінді сөз тіркестерінде анық айтып, ән негізін дұрыс сақтай білуге үйрету;

      4) сөздік материалдарда оқушыларға қойылған дыбыстарды қадағалап, бекітіп отыру керек.

7. Дайындық сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      29. Пәндік нәтижелер оқушылардың музыкалық шығармашылық қызметіндегі тәжірибесін:

      1) ұлттық билер туралы түсініктерінің бола;

      2) музыкалық аспаптардың атауын;

      3) аяқ пен қолдың негізгі қимылдарын игере;

      4) сахнада өзін өзі ұстау ережесін сақтай;

      5) негізгі музыкалық жанрларды түсіне білу тиіс.

8. 1-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      30. Пәндік нәтижелер. 1-сыныптың соңында оқушылар:

      1) әр түрлі бағыттағы әуендерге эмоционалды және түсінікпен қарай;

      2) саусақтардың аттарын атау. Саусақтармен бір- екі жаттығу орындай;

      3) әр түрлі бағыттағы әуендерге, фольклорға, халық мұрасына, классикалық және қазіргі заманғы музыканы;

      4) әр түрлі жанрлар мен стильдегі шығармалардың мағынасын түсіне;

      5) музыкалық әуендер және теартрландырылған қойылым кезіндегі музыкалық бейнелерді сезіне ала;

      6) музыканы тыңдап, авторларын ажырата білуі тиіс.

9. 2-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      31. Пәндік нәтижелер. 2-сыныптың соңында оқушылар:

      1) адам өміріндегі әуеннің рөлі туралы түсініктердің қалыптастыра;

      2) музыка мәдениетінің негізін, соның ішінде туған өлкесінің музыкалық мәдениетін қалыптастыру, музыкалық өнерге деген қызығушылығы мен көркемөнерлік талғамның дамыта;

      3) жеке бұлшықеттерді босансыту жаттығуларын жасауды;

      4) лепті және сұраулы интонацияларды бере отырып, дауыстың күші мен биіктігін өз бетінше ауыстыруды;

      5) марш пен вальс ырғақтарын ажырата алуды білуі тиіс.

10. 3-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      32. Пәндік нәтижелер. 3-сыныптың соңында оқушылар:

      1) қозғалысын берілген ырғаққа сәйкес бағындыруды;

      2) мәтін мен музыканың бөлшектерін түрлі би қозғалыстары мен ойынға айналдыруды;

      3) ән мен биді орындау барысында дұрыс тыныс алуды;

      4) ұжымдық ойындарда топ басшысы болу, нақты бұйрық беру, ойын ережелерін түсінуі, барлық ойыншылардың оны сақтауын қадағалауды;

      5) музыкалық әуендер және теартрландырылған қойылым кезіндегі музыкалық бейнелерді сезіне алуды білуі тиіс.

11. 4-сынып оқушыларының дайындық деңгейіне қойылатын талаптар

      33. Пәндік нәтижелер. 4-сыныптың соңында оқушылар:

      1) ҚР мекендеген ұлттар мен ұлыстардың ұлттық билері орындауы және ажырата алуы;

      2) сабақ барысында көңіл-күйді тұрақтандыратын тәсілдерді, барлық қолжетімді әдіс-тәсілдерді меңгеруі;

      3) барлық дыбыстардың артикуляциясын дұрыс айтуы, жаттығуларда оны сақтауы;

      4) әр түрлі бағыттағы әуендерге, фольклорға, халық мұрасына, классикалық және қазіргі заманғы музыканы білуі;

      5) әр түрлі жанрлар мен стильдегі шығармалардың мағынасын түсінуі;

      6) музыкалық әуендер және теартрландырылған қойылым кезіндегі музыкалық бейнелерді сезіне алуы тиіс.

      34. Тұлғалық нәтижелер. Оқушылардың:

      1) Отанға деген патриоттық сезімінің артуы, қазақ халқы мен Қазақстан тарихын, этникалық және ұлттық құндылықтарды білуінен;

      2) тұлға қалыптасуына қажетті ұлттық және жалпыадами құндылықтар туралы алғашқы түсініктерге ие болуынан;

      3) ұжымда жағымды мінез-құлықтарды қалыптастыра отырып, құрдастарымен достық қарым-қатынас орнатуынан;

      4) қозғалыс режимдерін сақтай отырып, дене шынықтыру негіздерін, жеке санитарлық гигиенаны сақтауға дағдылануынан;

      5) шығармашылық біліктілігі мен дағдыларын өз бетінше дамытуға ұмтылуынан;

      6) қазіргі заманға сай түрлі бағыттағы музыкалар, қазақ композиторларының шұрайлы музыкалық мұраларын, фольклордың үздік үлгілері негізінде ұлттық және этникалық мұраларды ұғынуы және бағалауынан көрініс табады.

      35. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер. Оқушылардың:

      1) әуен орындалып жатқан кезде нақты негізгі гимнастикалық, би қимылдарын анық және ырғақпен орындауымен, темпті сақтауымен;

      2) үйренген билерді орындауымен;

      3) ырғақты гимнастикада үйренген жаттығуларды өз бетімен орындауымен;

      4) есту қабілетіне сүйеніп темп пен ырғағын, музыканың сипатын анықтауымен;

      5) музыкалық ырғақ сабағының мазмұнына байланысты сөйлеу тілінің материалын есту қабілеттеріне сүйеніп қабылдауымен;

      6) нақты музыкалық тақырыптарды импровизациялауымен (мысалы, ормандағы жазғы күн, қар жауады және т.б.) айқындалады.

  Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы 3 сәуірдегі
№ 115 бұйрығына 124-қосымша

Есту қабілеті бұзылған (естімейтін) оқушыларға арналған бастауыш білім беру деңгейінің 0-2 сыныптары үшін "Қоршаған ортамен таныстыру" пәнінен типтік оқу бағдарламасы

      Ескерту. 124-қосымшамен толықтырылды - ҚР Білім және ғылым министрінің 18.06.2015 № 393 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

1. Түсінік хат

      1. Бағдарлама Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы № 1080 қаулысымен бекітілген Орта білім берудің (бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру) мемлекеттік жалпыға міндетті стандартына сәйкес әзірленген.

      2. Естімейтін балаларға арналған бастауыш сыныптарға арналған "Қоршаған ортамен таныстыру" пәні "Түзету компоненті" білім саласының негізгі пәндерінің бірі.

      3. Пәнінің мақсаты – естімейтін балалардың қоршаған орта туралы толыққанды түсініктерін қалыптастыру.

      4. Негізгі міндеттері:

      1) естімейтін баланы қоршаған ортамен және адамдардың тұрмыс тіршілігімен таныстыру;

      2) қоршаған ортаға деген оқушылардың қызығушылығын артыру;

      3) табиғат құбылыстары және нысандарымен таныстыру;

      4) қоршаған ортамен таныстыру арқылы естімейтін балалардың сөздік қорын кеңейту;

      5) қоршаған ортаны сақтау мен қорғауға тәрбиелеу.

      5. Пәннің мазмұнын меңгеру үшін дайындық сыныптарға аптасына 3 рет 99 сағатты; 1 - сынып 3 рет 99 сағатты, 2 – сыныптарда аптасына 2 рет 68 сағатты құрайды.

      6. Пәнді оқыту процесінде пәнаралық байланыс ескеріледі:

      1) тіл дамытумен. Қоршаған ортамен таныстыру пәнінде берілетін тақырыптар тіл дамытумен тікелей байланысты;

      2) заттық тәжірибелік оқытумен. Экскурсия барысында алған білімдерін түрлі бұйымдарын қолданады;

      3) математикамен. Тәжірибелік жұмыстарда түрлі өлшеу құралдарын қолдану, өлшем бірліктері туралы түсініктерін кеңейту;

      4) бейнелеу өнерімен. Табиғат, табиғат құбылыстары, жыл мезгілдеріне арналған суреттер салу;

      5) бейімделген дене шынықтырумен. Денсаулық сақтау, күн тәртібі, адам өміріне зиянды әрекеттер, адам ағзасын шынықтыру туралы білімдерін толықтыру.

2. Оқу пәнінің дайындық сыныптағы базалық білім мазмұны

      7. Біздің үй (20 сағат):

      1) өзім туралы мәліметтер. (оқушының аты-жөні, жасы т.с.с);

      2) менің туыстарым. Отбасы мүшелері: әке, ана, ата, апа, әпке, аға, іні, қарыңдас. Олардың есімдері;

      3) отбасы мүшелерінің өзара ілтипаты және қамқоршыл;

      4) қарым-қатынасы;

      5) дене мүшелері. Жеке бас тазалығын сақтау. Тістерді, шашты күту;

      6) киімдер мен аяқ киімдер. Жыл мезгіліне сәйкес киімдер мен аяқ киімдер;

      7) үй, бөлмелер: ас бөлмесі, жатын бөлмесі, балалар бөлмесі. Жиһаздар.

      8. Біздің мектеп (30 сағат):

      1) мектеп. Сыныптардың және басқа оку бөлмелерінің орналасуы (жатақхана, кітапхана, асхана, дәрігер бөлмесі, спорт залы, акт залы, шеберханалар). Олардың аттарын білу;

      2) біздің сынып. Оқу құралдары. Ойыншықтар. Сыныптағы, жатақханадағы жиһаздар, ойыншықтар, оларды күтіп ұстай білу. Үлкендердің ұйымдастырған ойынына қатысу, 2-3 оқиға желісіндегі рөлдік ойынды білу. Мұғалімнің, тәрбиешінің, оқушылардың аты-жөнін колданып, өзіне қарата білу. Мұғалім, тәрбиеші және баска мектеп кызметкерлерімен амандаса білу;

      3) күн тәртібі. Ертеңгі жаттығу. Жеке бас гигиенасының ережелері. Дене, шаш, киім, аяқкиім күтімдері;

      4) асхана. Тағамдар атаулары. Ыдыстардың атаулары. Асханада орындайтын тәртіп ережелері: үстел басында дұрыс отыру, ыдыс-аяқты дұрыс пайдалана білу; тағамдарды, нанды үнемді пайдалана білу;

      5) бөлме өсімдіктері, олардың аталуы және күтімі.

      9. Туған жер табиғаты (10 сағат). Жыл мезгілдері:

      1) табиғат құбылыстары (жылы, суық, жаңбыр, қар, жел, т.с.с.);

      2) үй хайуанаттары мен үй құстары, олардың аталуы және күтімі;

      3) мектеп жанындағы үлескіде өсетін өсімдіктер, олардың аталуы, күтімі, бірнеше ағаштардың аталуы;

      4) табиғатты қорғау. Құстар, олардың аталуы және күтімі; жемсалғыш жасау;

      5) бау бақша дақылдары және жемістер.

      10. Біздің қала (30 сағат):

      1) біздің қала;

      2) мектепке жақын көшелер: жол жиегі, жүргіншілер жүретін, машина жүретін жолдар, көше қиылыстары. Балалардың көшеде жүру тәртібі. Көшеден өту ережесі және тәртібі;

      3) қаладағы көлік: автобус, троллейбус, трамвай, метро. Балалардың қала көліктеріне отыру тәртібін және ережелерін сақтауы: аялдамада күту, артқы есіктен кіріп, алдыңғы есіктен шығу және т.б.;

      4) кинотеатрдағы, театрдағы балалардың тәртібі;

      5) қоршаған табиғат; балалардың табиғат мезгілдеріне сай іс-әрекеттері, қылықтары;

      6) өзен, көлдер. Олардың аталуы;

      7) жасыл желектер: саябақ, бак, көше. Құстар, үй хайуанаттары (2-3 атау).

      11. Туған ел (9 сағат):

      1) біздің Отанымыз — Қазақстан. Астанамыз — Астана қаласы;

      2) біздің елдің туы;

      3) мерекелер: оқушылардың мерекеге қатысуы;

      4) тәуелсіздік күні, Жаңа жыл, 8-наурыз, 22- наурыз, 1-мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні, 7 – мамыр - Ұландар күні, 9 мамыр — Жеңіс күні.

3. Оқу пәнінің 1-сыныптағы базалық білім мазмұны

      12. Біздің үй және туған жер табиғаты (10 сағат): біздің үй. Мекен-жайы: қаланың (ауылдың) және ата-аналары тұратын көшенің аты, үй нөмірі, пәтері. Үлкендердің еңбегін сыйлау. Отбасына көмектесу.

      13. Туған жер табиғаты (22 сағат):

      1) үй өсімдіктері, олардың аталуы, белгілері және күтімі (каникул кезінде). Үйдің айналасындағы өсімдіктерді күту, олардың аталуы және күтімі;

      2) үй хайуанаттары. Олардың аталуы, мінез-қылығындағы ерекшеліктері. Үй хайуанаттарын күту, шаруашылықта пайдалану (каникул кезінде).

      14. Біздің мектеп және туған жер табиғаты (20 сағат). Мектеп:

      1) сынып, жатақхана және басқа мектеп бөлмелері;

      2) мектеп қызметкерлерінің мамандығы: директор, оқу-ісінің меңгерушісі, дәрігер, оқу-ісінің және тәрбие жұмысының меңгерушісі, аспаз, үй сыпырушы және т.б. Олардың аты-жөнін білу. Мектеп кызметкерлерінің еңбегін бағалау, көмек көрсету;

      3) мектеп ережелері: үлкендерді құрметтеу, сыпайы сөйлесе білу. Әдептілік түрлері: сәлемдесу, өтініш білдіру, кешірім сұрау, алғыс айта білу. Өзара достық қатынас. Мұғалім мен тәрбиешінің берген тапсырмасын орындау. Сабақ кезіндегі оқушының сабаққа жауапкершілігі;

      4) сыныптағы тірі табиғат бұрышы (өсімдіктер, жануарлар). Ондағы өсімдіктер, жануарларды күту;

      5) мектептің тәжірибе алаңы. Спорт ойындарына арналған алаң. Балалар ойнайтын алаң. Мектеп үлескісінде өсетін ағаштардың, бұталардың, шөптердің аттары.

      15. Біздің қала және туған жер табиғаты (30 сағат). Біздің қала:

      1) біздің көшедегі үйлер, олардың маңызы (тұрғын үй, дүкен, мектеп, почта және т.б.);

      2) біздің қаладағы тарихи орындар, ескерткіштер, қаладағы көрікті орындар және басқа да қала мекемелері (театр, байланыс бөлімшесі, клуб, кинотеатр, стадион, саябақ);

      3) қала көліктері (автобус, троллейбус, трамвай, такси). Көшеден өту тәртібі;

      4) балалардың көшеде жүру, қоғамдық орындарда (мұражай, кинотеатр, театр) жүру тәртібі.

      16. Туған өлке (7 сағат):

      1) қала табиғаты. Қала табиғатының ерекшеліктері: саябақ, су қоймалар. Орталык алаңдағы өсімдіктер;

      2) өсімдіктерді отырғызу реті мен уақыты. Әр жыл мезгіліндегі өсімдіктері ағаштар, бұталар, шөптер. Олардың көп тараған түрлерін атау;

      3) әр жыл мезгіліндегі ауа райы. Ауа райын бақылау күнделігі;

      4) көкөністер мен жемістер, олардың әр түрлілігі. Бақшадағы көктемгі және күзгі жүмыстар;

      5) үй хайуанаттары мен жабайы аңдар. Жануарлардың сырткы түрімен, мінез-қылықтарымен танысу. Үй хайуанаттараның рөлдері;

      6) құстар. Құстардың сыртқы түрімен, табиғаттағы өмірімен танысу. Жыл құстарының жылы жаққа ұшуын, қыстайтын кұстардың мінез-қылықтарын және құстардың ұшып келуі мен ұя салуын қадағалау. Құстарға көмек көрсет (жемшашар жасау, үйшіктер ілу);

      7) балықтар. Балықтың түрлері. Аквариумдағы балықтарды күту және бақылау;

      8) құрт-құмырсқалар. Көктемгі және күз мезгіліндегі құрт-құмырсқалар тіршілігін бақылау;

      9) адамның дене мүшелері және күтімі. Бас, бет: көз, мұрын, ауыз, маңдай, қас, иек;

      10) денсаулық күтімі: денені шынықтыру, сумен жуыну. Дене, шаш, тіс күтіміне қажетті заттар, оларды дұрыс колдану. Оқығанда және жазғанда денені дұрыс ұстау;

      11) жылдың әр мезгілдеріндегі адам еңбегі. Балалардың үлкендерге көмек көрсетуі.

      17. Туған жер (10 сағат): Қазақстанның тұңғыш президенті — Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы. Біздің Отанымыз — Қазақстан. Астанасы — Астана қаласы. Қазақстандағы мереке күндері мен мәнді оқиғалар. Оқушылардың мерекелерге қатысуы.

4. Оқу пәнінің 2-сыныптағы базалық білім мазмұны

      18. Біздің үй (9 сағат):

      1) мен тұратын үй. Үй ішіндегі өзіме тиісті заттар мен ортақ, мүлік. Лифті пайдалану ережесі. Баспалдақтағы, кіреберістегі, ауладағы тәртіп ережелері. Үйді таза ұстап, әр нәрсені өз орнына қою. Үй мүліктеріне, ауладағы ойын алаңдарына, үй айналасына отырғызылған түрлі өсімдіктерге ұқыпты қарап, оларды күту;

      2) күн тәртібі. Күн тәртібін орындау. Таңертеңгілік дене-шынықтырудың адам денсаулығына кажеттілігі. Жеке бас гигиенасының ережелері. Балалардың денсаулығын қорғау туралы алғашқы ұғымдар;

      3) үй айналасындағы өсімдіктерді бақылау. Оларды кім отырғызды, кім күтеді? Үй хайуанаттары және оларды күту.

      19. Біздің мектеп (15 сағат): мектептің нөмірі, аты, жалпы көрінісі. Мектептің жаңа оқу жылына әзірлігі. Оқу құралдарын күтіп ұстау. Оқушылардың мектептегі міндеттері. Сабақ кестесі. Сағат, минут. Аптадағы күн аттары. Мектептің тәжірибе үлескісі. Қыс, күз, көктем, жаз мезгілдерінде екінші сынып оқушыларының мектептегі оку-тәжірибе үлескісіндегі еңбегі. Мектеп үлескісінде өсетін ағаштардың, бұталардың, шөптердің аттары. Мектептегі тірі табиғат бұрышы. Тірі табиғат мүйісінде кезекші болу және қолынан келетін тапсырмаларды орындау.

      20. Біздің қала (11 сағат):

      1) қаланың басты көшесі мен алаңы;

      2) қаланың көрікті орындары: ескерткіштер, саябақтар және т.б.;

      3) қаланың басты кәсіпорындары. Мәдени-ағарту орындары (кітапхана, кинотеатр, театр, мұражай);

      4) қаладағы жаңа құрылыстар;

      5) қаладағы көлік;

      6) мамандықтар: мұғалім. дәрігер, жұмысшы;

      7) көше: жол жиегі, жүргіншілер жүретін жол, көше қиылыстары, бағдаршам жол белгілері: "Өтетін жер", "Байқа, балалар", "Өтуге болмайды";

      8) көшеде жүріп тұру ережелері.

      21. Туған жер табиғаты (22 сағат):

      1) жыл мезгілдеріндегі табиғаттағы өзгерістерді: ауа қызуын, аспан бұлтты, жауын-шашынды, аяз, судың қатуы, күннің жылынуын, мұздың еруін, жердің ери бастауын бақылау;

      2) өсімдіктер. Жапырақтар түсі. Көктемде өсімдіктердің оянуы (бүршік жаруы, жапырақ жаюы, гүлдеуі);

      3) бөлме өсімдіктерін күту (суару, құрғак жапырақтарды кесіп алып тастау, дәрі шашу, түбін босату, көшіріп отырғызу). Бірнеше бөлме өсімдіктерінің атын білу;

      4) хайуанаттар. Аңдардың қысқа дайындығы, құстардың мінез-қылықтары, үй маңайындағы құстарды бақылау, жемшашар жасау; көктемдегі андардың мінез-қылығы; қыстайтын құстардың, кұрт-құмырсқалардың мекендейтін орындары (қой қора, сиыр қора, ін, ұя, омарта, құмырсқа илеуі, т.с.с). Аңдардың төлдері;

      5) адамдардын еңбегі: бақта, бақшада, егістікте, көше тазалағанда, саябақтарда. Балалардың үлкендерге көмегі;

      6) табиғаттағы өзгерістерді тіркеу бұрышына жазып, белгілі бір уақыт ішінде бақылау нәтижесін жазып отыру;

      7) өсімд